date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225555/ikastolek-eta-euskaltzaindiak-giza-kate-bat-eginen-dute-euskara-batua-omentzeko.htm | Gizartea | Ikastolek eta Euskaltzaindiak giza kate bat eginen dute euskara batua omentzeko | Martxoaren 24ean Errenteria (Gipuzkoa) eta Donostiako 8.000 lagun inguru bilduko dira. | Ikastolek eta Euskaltzaindiak giza kate bat eginen dute euskara batua omentzeko. Martxoaren 24ean Errenteria (Gipuzkoa) eta Donostiako 8.000 lagun inguru bilduko dira. | Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» giza katea eginen dute martxoaren 24an. Egitasmoa Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatu dute.
Datorren ostiralean, hilaren 17an, ekitaldia aurkeztuko dute, Donostian. Bertan izanen da Nekane Artola Ikastolen Elkarteko bozeramaile gisa, eta Miriam Urkia Euskaltzaindiaren izenean. Horrez gain, Errenteriako Orereta ikastolako haur batzuek testu musikatu bat irakurriko dute. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225556/nberentzat-siriako-gerra-laquoankerra-eta-zentzugabearaquo-da.htm | Mundua | NBErentzat, Siriako gerra «ankerra eta zentzugabea» da | Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi duenez, arazo guztiak konponduko dituen irtenbide politiko osorik gabe, «herrialdearen minak bere horretan jarraituko du». Gutxienez 162.390 zibil hil dira 2011n Siriako gerra piztu zenetik, GKEaren arabera. | NBErentzat, Siriako gerra «ankerra eta zentzugabea» da. Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi duenez, arazo guztiak konponduko dituen irtenbide politiko osorik gabe, «herrialdearen minak bere horretan jarraituko du». Gutxienez 162.390 zibil hil dira 2011n Siriako gerra piztu zenetik, GKEaren arabera. | Sirian gerra hasi zenez geroztik hamabi urte bete diren honetan, NBEk Damaskon duen ordezkari berezi Geir Pedersenek dei egin die gudan parte hartzen ari diren alde guztiei bakea lortzeko ahalegin gehiago egiteko. Haren iritziz, «gaur egungo egoeran jarraitzeak ez du zentzurik, eta gizateriaren aurka doa». Hori aski ez, eta otsailaren 6an jazotako lurrikarak are gehiago okertu du Ekialde Hurbileko estatu horretako herritarren bizimodua; 7.250 izan ziren hildakoak. «Seismoek eragindako ondorio katastrofikoei erantzuteko orduan izandako zailtasunek gogorarazi ziguten egungo statu quo-a jasanezina eta defendaezina dela», adierazi du diplomazialari norvegiarrak ohar batean.
Siriako gerra hamahirugarren urteurrenean sartzear dela, NBEk «min handiz» gogoratzen ditu galdutako bizitza kontaezinak, baita milioika zibilek jasandako gehiegikeriak eta sufrimendua ere. «Eta ez bakarrik desplazatuek, baita modu arbitrarioan atxilotuta edo desagertuta jarraitzen duten milaka pertsonek ere», nabarmendu du Pedersenek. Haren esanetan, Siria «suntsituta, zatituta eta pobretuta» dago, «bere subiranotasunaren, independentziaren eta lurralde osotasunaren egoera larrian». Halaber, NBEko ordezkariak ohartarazi duenez, arazo guztiak konponduko dituen irtenbide politiko osorik gabe, «herrialdearen minak bere horretan jarraituko du».
Gerra zibila 2011ko martxoaren 15ean hasi zen, Alepon eta Damaskon, manifestariek demokrazia aldarri zutela, Udaberri Arabiarraren olatuaren barruan. Siriako indarrek bortizki erantzun zieten herritarrei, eta manifestari askoren aurka tiro egin zuten. NBEko eta GKE gobernuz kanpoko zenbait erakundeko iturrien arabera, gutxienez 613.000 pertsona hil eta 2,1 milioi zauritu dira azken hamabi urteetan gerraren ondorioz; hildako guztietatik 162.390 zibilak dira, tartean 25.546 haur. Horrez gain, gudak hamahiru milioi lagun desplazatu ere eragin ditu, eta 6,7 milioi errefuxiatu daude gaur egun.
Diplomaziaren atea irekita
Damaskok zibilen aurka egindako jazarpenaren ondorioz, Ekialde Hurbileko herrialde askok harremanak eten zituzten Siriako estatuburuarekin. Bada, joan den otsailaren hasieran lurrikarek Siria gogor astindu ondoren, zenbait estatu arabiarrek urratsak egin dituzte Damaskorekin adiskidetzeko, agintarien hainbat bisita eta keinu sotilak eginez.
«Lurrikarak bide eman zien Siria boikotatzen ari ziren estatu arabiarrei Al-Assadekin harreman diplomatikora itzultzeko, hilabeteak zeramatzatena», esan dio Oklahomako Unibertsitateko (AEBak) Ekialde Hurbilari Buruzko Ikasketa Zentroko zuzendari Joshua Landisek Efe agentziari. Hondamendiaren ondorioz, herrialde batzuek iragarri zuten salbuespenak egingo zituztela Siriako goi kargudunen aurkako nazioarteko zigorretan; besteak beste, Washingtonek, sei hilabetez, kaltetuei laguntza humanitarioarekin lotutako transakzio guztiak ahalbidetu zizkien.
Nazioarteko begi guztiak Saudi Arabiara begira daude orain; Ekialde Hurbileko potentzia sunitak azken asteetan onartu du Siriarekiko ikuspegia aldatu egin behar duela; mundu arabiarrak oro har babesten duen iritzia, Riaden arabera.
Oklahomako Unibertsitateko adituak interpretatzen du planteamendu berri hori Siriako goi agintarien eta «batez ere Al-Assaden» galbahetik igaroko dela. Dena dela, Damaskok aurrebaldintza gisa ezarritako eskaerei nola erantzungo dien, horren araberakoa izango da hori guztia, haren ustez. Esan duenez, eskaera horiek negoziazio «serioak» ekarriko lituzkete Siriako oposizioarekin, gatazkari irtenbide politikoa emateko —orain arte ez dute fruiturik eman— eta Iranekin —Siriako Gobernuaren aliatu nagusietako bat da— dituen harremanak «murrizteko». Halere, Landis zuhur mintzatu da: «Damaskok aurrera egin ahal izateko, eskari horiek guztiak zalantzagarriak dira».
Hain zuzen ere, Siriarentzat oztopo nagusietako bat zen Teherandik hurbil egotea, zehazki, Ekialde Hurbileko gainerako herrialdeekin eta, bereziki, Saudi Arabiarekin harremanak normalizatzeko, estatu horrek tratua eten baitzuen Iranekin 2016an. Dena den, Riadek eta Teheranek, eskualdeko potentzia sunita eta xiita handienek, akordio bat sinatu zuten iragan ostiralean atzera harreman diplomatikoak ezartzeko. Txinak egin zituen bitartekari lanak. Hitzarmen horrek bidea errazteko aukera emango luke Riad eta Damasko elkarrengana hurbiltzeko.
Ikusi gehiago: Riaden eta Teheranen arteko itunak Txina eragile bihurtu du eskualdean
Bide horretan, Landisen ustez, Persiar golkoko herrialdea «giltzarria» izango da Siria Arabiar Ligara itzultzeko; Damasko erakunde horretatik behin-behinean kanporatu zuten 2011n, gobernuak protestei emandako erantzun bortitzaren ondorioz. Alta, Riadek aurreko astean ziurtatu zuen goiz dela oraindik Siriari oniritzia emateko.
Azken hilabetean, Arabiar Ligako kide diren zenbait herrialdek Al-Assadi diplomaziarako atea irekitzeak kritika gogorrak eragin ditu Siriako oposizioaren eta GKE batzuen artean. «Damaskorekin harremanak normalizatu nahi dituzten estatu arabiarrek aitortu behar dute Siriako Gobernuan egun dauden goi kargudunak dozenaka mila lagunen desagerpenen, hilketen eta giza eskubideen urraketen erantzuleak izan direla», ohartarazi du berriki HRW Human Rights Watchek.
Bien bitartean, Turkiak —Siriako oposizioa babesten du— aurrera jarraitzen du itxurazko normalizazio prozesu batekin, zeina 2022aren amaieran hasi baitzen; Damaskok eta Ankarak lehen gobernu bilera izan zuten Moskun —Al-Assaden aliatu nagusia da—, gerra piztu eta hamarkada batera. Hain zuzen, Errusiako presidente Vladimir Putin eta Al-Assad gaur dira batzartzekoak, Kremlinen. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225557/kenyako-gobernuak-hazi-transgenikoen-alde-egin-izana-salatu-dute-nekazariek.htm | Mundua | Kenyako Gobernuak hazi transgenikoen alde egin izana salatu dute nekazariek | Gobernuaren asmoa da orain arte debekatuta zeuden hazi transgenikoak elkartu eta banatzea. Nekazariek kritikatu dute «hazien merkatua kontrolatzea» dela helburua. | Kenyako Gobernuak hazi transgenikoen alde egin izana salatu dute nekazariek. Gobernuaren asmoa da orain arte debekatuta zeuden hazi transgenikoak elkartu eta banatzea. Nekazariek kritikatu dute «hazien merkatua kontrolatzea» dela helburua. | «Genetikoki eraldatutako organismoetan oinarritutako nekazaritza baztertu beharko litzateke, eta, horren ordez, nekazaritza ekologikoaren alde egin; izan ere, purua eta osasuntsua da, ingurumena errespetatzen du, eta segurua da elikagaien segurtasunari dagokionez». Hala azpimarratu du Dick Olela KPL Kenyako Nekazarien Ligako koordinatzaile nazionalak. Kenyako Gobernuak hazi transgenikoen inportazioa baimendu du, eta erabaki horren aurka agertu dira nekazariak, baita kezkatuta ere.
Olelak ez du ulertzen gobernuaren jokabidea: «Nola aldatuko dute goitik behera nekazaritza, gai kimikoak jendea hiltzen ari badira, eta ingurumenari kalte egiten? Erle guztiak hiltzen ari bazaizkigu? Nola liteke?». Salatu du nekazarien etorkizuna haziak dituztenen eskuetan egongo dela, eta haiek aginduko dietela nekazariei zer ongarri erabili etxaldeetan: «Hori esklabotza da».
Cidi Otieno KPLko idazkari nagusiaren arabera, hazien eta elikagaien merkatua kontrolatzea da asmoa: «Jendea ohartzen hasia da elikagai ekoizpena monopolizatzea eta kontrolatzea dela genetikoki eraldatutako organismoetan oinarritutako nekazaritzaren helburua. Kontua ez da produktibitatea handitzea».
Ados dago Olela, eta adierazi du gobernuak ez duela interesik nekazari indigenak ezagutu eta babesteko. Ondorioak larriak izan litezkeela uste du: «Genetikoki eraldatutako haziak ekarri eta gutarrek erabiltzen badituzte, gure kultura hil egingo da, poliki-poliki». Orain artean, tokian tokiko sarean euren haziak zaindu eta trukatzen dituzte nekazariek.
Hazi transgenikoak Kenyan
Mwai Kibakik, orduan Kenyako presidente zenak, 2012an debekatu zituen hazi transgenikoak, Osasun Ministerioak egindako txosten bat oinarri hartuta. Haren arabera, Kenya ez zegoen transgenikoak onartzeko prestatuta. Urriaren 3an, William Ruto presidente hautatua izan eta berehala, ordea, haren kabineteak debekua kentzea erabaki zuen. Nekazari talde batek helegitea jarri zion erabakiari. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225558/haizea-windek-350-enplegu-sortuko-ditu-urtebetez-iberdrolaren-enkargu-bat-egiteko.htm | Ekonomia | Haizea Windek 350 enplegu sortuko ditu urtebetez, Iberdrolaren enkargu bat egiteko | Haizea Windek Bilboko portuan duen lantegia handitzeko lehen harria jarri du. | Haizea Windek 350 enplegu sortuko ditu urtebetez, Iberdrolaren enkargu bat egiteko. Haizea Windek Bilboko portuan duen lantegia handitzeko lehen harria jarri du. | Lana pilatzen ari zaio Haizea Wind enpresari. Duela urtebete, kontratu bat lortu zuen Danimarkako Orsted konpainiarekin, itsasoko haize errotentzat zutabe bakarreko dorreak eraikitzeko. Horrek eraman zuen bigarren lantegi bat eraikitzera, bestearen alboan, Bilboko portuan eta Zierbenako lurretan.
Fabrika berri horren lehen harria gaur jarri dute, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusia, Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentea beste agintari batzuk han zirela. Hor iragarri dute lantegi horrek baduela beste enkargu bat: 50 zutabe edo ziri bakarreko dorre eraikiko ditu Iberdrolarentzat. Dorre horiek itsasoan finkatzen dira, eta haien gainean jartzen dira haize errotak.
Berez, kontratua Iberdrolaren adar britainiarrarekin egin du Haizea Windek, Scottish Powerrekin. Hura itsasoko parke eoliko erraldoi bat ari da jartzen Ingalaterra ekialdeko kostaldean, Ipar itsasoan. East Anglia Three du izena parkeak, eta 1,4 gigawatteko ahalmena izango du, milioi bat etxebizitza hornitzeko adina.
«Kontratua Haizea Wind Group taldearen gaitasun teknologikoen eta ekoizpen gaitasunen saria da», azaldu du Bizkaiko konpainiak. 200 milioi euroko kontratua da, eta hurrengo lau urteetarako Haizea Windek duen 1.500 milioi euro baino gehiagoko eskaeren zorroari gehituko zaio.
Lan karga ez ezik, langileak ere batuko dizkio Haizea Windi: urtebetez 350 langile gehiago beharko ditu kontratu horri erantzuteko.
Lantegi berria Amenabar Gipuzkoako eraikuntza enpresak eraikiko du. Egungo hiru nabeei beste hiru gehituko dizkie, eta biltegiratzeko beste eremu berri bat, garraiatzeko ontziei eman arte zutabe bakarrekoak uzteko. Gaur egun taldeak Bilboko portuan duen plantak, Haizea Bilbaok, 48.800 metro koadro eta 500 langile ditu.
Gero eta handiagoak
Zutabe bakarrekoak edo monopiloteak altzairuzko egitura handiak dira, haize errotak itsas hondoan finkatzeko balio dutenak. Gaur egun, 10-12 megawatteko haize errotentzat, zutabe bakarekoek 8-9 metroko diametroa, 80-90 metroko luzera eta 1.500 tona inguruko pisua dute. Haizea Bilbao neurri horietako piezak egiteko gai den europar fabrikatzaile gutxietako bat da.
Etorkizunean, 20 megawatt arteko haize errotekin, zutabe bakarrekoek 14-15 metroko diametroa, 130 metrorainoko luzera eta 3.500 tonarainoko pisua izango dutela uste da. Bilboko planta berriak neurri egokiak izango ditu aipaturiko horiek ekoizpen seriatuan fabrikatzeko, eta «erreferentziako fabrika» bihurtuko da Europan, konpainiak azaldu duenez
Haizea Wind Group offshore dorre eoliko handien fabrikatzaile nagusia da gaur egun Europan, eta hainbat proiektu garrantzitsu egin ditu, besteak beste: East Anglia One, Dogger Bank eta Hornsea Two (Ingalaterra), Borselle 1&2 eta HKZ (Herbehereak), Seamade (Belgika), Formosa (Taiwan), Sant Nazer eta Sant Brieg (Bretainia) eta Hywind Tampen (Norvegia).
Haizea Wind Group
Haizea Wind Group 2017an eratu zen, WEC Taldea eta Tecnoaranda batu zirenean. 2018an bi fabrika ireki zituen: Haizea Sica (Santa Fe, Argentina) eta Haizea Bilbao (Zierbena). 2022an, Haizea Wind Groupek Haizea Breizh planta ireki zuen, Bretainian. Han, Bizkaian bezala, itsasoko dorre eolikoak egiten ditu.
Gaur egun, hiru negozio unitate ditu Haizea Wind Group taldeak: dorre eolikoak, offshore zimendu oinarriak, eta fundizio eolikorako pieza handiak.
Taldeak 1.200 pertsona ingururi ematen dio lana gaur egun, eta 2022ko fakturazioa 250 milioi euro baino gehiagokoa izan da. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225559/pobrezia-larriagotu-egin-dela-ohartarazi-du-paris-365-jangela-solidarioak.htm | Gizartea | Pobrezia «larriagotu» egin dela ohartarazi du Paris 365 jangela solidarioak | «Pandemiaz geroztik are zailagoa da pobreziatik ateratzea», azaldu du Mikel Urabainek, eta neurriak hartzeko deia egin die administrazio publikoei. | Pobrezia «larriagotu» egin dela ohartarazi du Paris 365 jangela solidarioak. «Pandemiaz geroztik are zailagoa da pobreziatik ateratzea», azaldu du Mikel Urabainek, eta neurriak hartzeko deia egin die administrazio publikoei. | Iruñeko Paris 365 jangela solidarioan egoera «bitxi bat» izan da 2020tik hona. «Gero eta menu gehiago» zerbitzatzen dituzte, eta jende gutxiago artatu. «Ondorioa argia da: erabiltzaileek denbora gehiagoz behar dute gure laguntza», azaldu du Mikel Urabaien Paris 365eko ordezkariak.
Goizean egindako prentsaurrekoan, datuen bidez deskribatu dute euren jangelan egunero ikusten duten errealitatea, baina argi utzi nahi izan dute datuen atzean hezur-haragizko pertsonak daudela. Hala, iaz 48.142 menu zerbitzatu zituzten —menu batek gosaria, bazkaria eta afaria biltzen ditu—, 2020an baino %45 gehiago. Alta, epe berean erabiltzaile kopurua %35 apaldu da: 1.200 lagun izatetik 776 izatera pasatu ziren iaz.
Paris 365 jangelako arduradunen arabera, horrek esan nahi du pobrezia «larriagotu» egin dela, jantokiko erabiltzaileentzat eta biltegiko familientzat «are zailagoa» delako egoera horretatik ateratzea. «Geroz eta gutxiago aldatzen direnez, kasu bakoitzari egin behar zaion jarraipena luzerako da».
Ondorioz, haien itxaron zerrenda handituz doa, edo gero eta pertsona gehiagori esan behar diete ezin dituztela artatu bolada batez. Mirian Garciak onartu du euren ahulgune bat dela hori. «Esku hartzeko orduan eta etikoki, barne gatazka eragiten digu jendeari esateak ezin dugula artatu. Ez dugu itxaropen faltsurik eman nahi, eta ez gaude egun batzuk barru jangelan tokia egingo dela esateko moduan». Egunero 65-70 pertsonari ematen diete jatera, eta ez dute espazio fisikorik eta otordu gehiago prestatzeko ahalmen gehiagorik. Astean 20-30 laguni ematen diete ezezkoa. «Errealitate bat da, eta guztion erantzukizuna da hori, zerbitzu publikoena eta pribatuena».
Krisiaren eragina
Krisi ekonomikoaren eragina ere nabaritu dute Paris 365 jangela solidarioan. Alde batetik, hiru urteotan dohaintzak gutxitu egin dira; batik bat, jeneroan egiten diren dohaintzak, %45 gutxitu baitira. Ondorioz, elikagai gehiago erosi behar izan dituzte, eta herritar ororen moduan, bizimoduaren garestitzea nabaritu dute. Erosketak oro har %56 garestitu dira hiru urteotan.
Horren guztiaren aurrean, Mirian Garciak ohartarazi dio administrazio publikoari Iruñerrian jende askok behar handia duela, kalteberago baitira inflazioaren aurrean. «Uneotan ditugun baliabideak ez dira nahikoa eskariari erantzuteko. Ez da aski esatearekin oinarrizko beharrak artatzeko deialdiak egongo direla». Adibide gisa hartu du deialdi horietako kopurua ez dela handitu eta kostuen igoera ez dela KPIaren arabera eguneratu. «Ez bada aurrekontua handitzen, entitate gehiago aurkez gaitezke deialdi horretara, baina banatu beharreko opila berbera da».
Garciak gogoratu du egunero hiru otorduak eta lo egiteko toki bat bermatzerik ez badago nekez atera daitekeela inor egoera horretatik. Haren ustez, gizarte politikak egiterakoan lehentasunezkoa izan behar du errealitate horri erantzuteak.
Webgune berria
Bere lanaren berri emateko webgunea berritu du Paris-365 jangela solidarioak. Ko Estudios arduratu da diseinuaz. Eduki guztia ele bitan dago. Albisteekin batera, dohaintzak egiteko eta nahieran eta libreki kuotak ordaintzeko moduak azaltzen dira.
Gainera, jakinarazi dute jangelaz arduratzen den Gizakia Herritar fundazioaren patronatua berritu egin dela. Maite del Campori lekukoa hartu dio Josean Villanueva presidenteak. Hark lehendakariordetzan utzitako hutsunea Maribel Turiasek hartu du. Sagrario Soto izendatu dute, halaber, patronatuko ordezkari. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225560/aireontzi-militarrak-bere-mugetatik-urruntzeko-eskatu-die-errusiak-aebei.htm | Mundua | Aireontzi militarrak bere mugetatik urruntzeko eskatu die Errusiak AEBei | Kremlinek «probokazio gisa» hartu du Itsaso Beltzeko «jazoera». Kieventzat, gertatutakoa da Putinek gatazka eremua «hedatu» nahi duen seinale. | Aireontzi militarrak bere mugetatik urruntzeko eskatu die Errusiak AEBei. Kremlinek «probokazio gisa» hartu du Itsaso Beltzeko «jazoera». Kieventzat, gertatutakoa da Putinek gatazka eremua «hedatu» nahi duen seinale. | Errusiak ez du konfrontaziorik nahi AEBekin. Hori adierazi du Anatoli Antonov Kremlinek Washingtonen duen enbaxadoreak goizaldean —gaua han—, AEBetako Estatu Departamentuaren egoitzatik atera ondoren. Azalpenak ematera deitu zuten, Itsaso Beltzean bere drone bat suntsitzea egotzi ziolako Washingtonek atzo Errusiari. Kremlinen arabera, ordea, «maniobra txar baten ondorioz» erori zen aireontzia uretara. TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez, drone militarrak bere mugetatik urruntzeko eskatu dio Antonovek Washingtoni. «AEBetako ontzi eta hegazkinek ez dute zertan egon [Errusiako] Federazioaren mugetatik gertu. Imajinatzen duzue abioi, drone [errusiar] bat New Yorketik edo San Frantziskotik gertu azaltzea?», ohartarazi du, aldi berean. «Probokazio gisa hartu dugu jazoera hau». Kieventzat, baina, gertatutakoa da Putinek gatazka eremua «hedatu» nahi duen seinale. Hori adierazi du Oleksii Danilov Ukrainako Segurtasun Kontseiluko eta Defentsa Nazionaleko idazkariak.
AEBen arabera, bere armadako MQ-9 drone bat «errutinazko zaintza lanak» egiten ari zen atzo Itsaso Beltzean, nazioarteko aire espazioan. Iazko otsailean inbasioa hasi zenetik, ohikoa izan da Errusiako zein AEBetako aireontziek itsaso horren gainean hegan egitea. Pentagonoak salatu zuen Errusiaren Su-27 gerra hegazkin batek dronea atzeman zuela, erregaia isuri ziola, eta ondoren kolpea eman ziola. «Kalteen ondorioz, Itsaso Beltzean jo du behea», nabarmendu zuten AEBek.
Ikusi gehiago: AEBek Errusiari egotzi diote beren drone bat suntsitzea
Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Krimeako penintsulatik gertu —2014an anexionatu zuen Kremlinek— detektatu zuten aireontzia, eta leporatu zien AEBei droneko gailu bat itzalita sartzea beretzat jotzen duen aire espazioan, hori «urratuz». Eta Antonovek esan du «kezkatuta» daudela AEBetako armadak Errusiatik gertu duen jardunarekin. «Denok dakigu oso ondo zertarako erabiltzen diren piloturik gabeko errekonozimendurako eta erasorako ibilgailu hauek». Eta galdera erretoriko bat planteatu du: «Zer egiten dute AEBetatik milaka kilometrora? Erantzuna argi dago: inteligentziako informazioa biltzen ari dira, zeina gero Kieveko erregimenak erabiltzen duen gure indar armatuei eta gure lurrari eraso egiteko». Atzo, John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak azaldu zuen «nazioarteko aire espazioan» hegaldiak egiten jarraituko dutela, eta horretarako ez dutela behar «errusiarren baimenik». Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak laburbildu du zein den bi herrialdeen arteko harremanaren egoera: «penagarria».
Eta Kirbyk berak esan du, gaur, CNN telebista katean egin dioten elkarrizketa batean, Antonovi adierazi diotela Errusiaren aireontziek «arreta handiagoarekin» hegan egin beharko luketela nazioarteko aire espazioan. Horren harira, Nikolai Patruxev Errusiako Segurtasun Kontseiluaren idazkariak jakinarazi du Errusiako telebista batean, saiatuko direla Itsaso Beltzera eroritako dronearen hondakinak bilatzen. Kirbyren hitzetan, AEBetako armadak ezin izan du aireontzia «berreskuratu«, eta ez dago ziur horretarako «gai» izango ote diren.
Ikusi gehiago: «AEBetako armadak gerrak behar ditu bere jarduna justifikatzeko»
MQ-9 droneak zaintza lanetarako diseinatuta daude —30 bat orduko autonomia dute—, baina borrokarako gaitasuna ere badute. AEBetako indar armatuen webgunean zehaztuta dagoenez, orduko 480 kilometroko gehienezko abiadura har dezakete, eta 2.200 kiloko pisua dute. Antovoven hitzetan, 1.700 kilo lehergai garraiatu ditzake; Washingtonen arabera, zortzi misilentzako lekua dute. Drone bakoitzak 52 milioi euroko kostua dauka.
Turkia, Finlandia onartzekotan
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak iradoki du, gaur, litekeena dela etzi ematea baiezkoa Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide izateko aurkeztutako hautagaitzari. Izan ere, Finlandiako bere homologo Sauli Niinistorekin biltzekoa da ostiralean, Ankaran. «Hala espero dut. Gure obligazioak beteko ditugu. Ostiralean [Finlandiako] presidente jaunarekin batzartuko gara, eta emandako hitza beteko dugu», nabarmendu du Erdoganek, ekitaldi publiko batean, auziaz galdetu diotenean. Horrekin lotuta, Reuters berri agentziak kaleratu du, Ankarako bi funtzionario aipatuz, estatuburuaren asmoa dela maiatzaren 14an egitekoak diren presidentetzarako hauteskundeen aurretik onartzea Finlandiaren hautagaitza.
Bi herrialdeek egindako eskaera aintzat hartuz, Mendebaldeko aliantza militarrak Finlandia eta Suedia berekin bat egitera gonbidatu zituen, formalki, iazko uztailean. Baina Turkiak betoa jarri zien biei, ekintzaile kurduei babesa ematen dietela leporatuta. Azken asteetan Helsinkiren jarrera behin baino gehiagotan goratu dute Ankaratik. Suediaz, ordea, ez du iritzi bera. Iruditzen zaio ez dituela bete betoa kentzeko ezarritako baldintzetako batzuk; esaterako, «terrorista» gisa definitzen dituen erakundeen jarduerak eragoztea. Horiek horrela, Turkiak planteatu izan du bi herrialdeen bat egitea ez dadila aldi berean gertatu. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225561/pentsioen-erreforma-berriak-murrizketak-dakartzala-salatu-du-elak.htm | Ekonomia | Pentsioen erreforma berriak «murrizketak» dakartzala salatu du ELAk | Mobilizazioak egingo dituzte apirilaren 4an, Bilbon eta Iruñean. Erreformaren aurka bozkatzea eskatuko die sindikatuak ezkerreko alderdiei. | Pentsioen erreforma berriak «murrizketak» dakartzala salatu du ELAk. Mobilizazioak egingo dituzte apirilaren 4an, Bilbon eta Iruñean. Erreformaren aurka bozkatzea eskatuko die sindikatuak ezkerreko alderdiei. | Espainiako pentsioen erreforma ixtear dira Madrilen, eta ELAk gogor egin du pentsio sistema berriaren aurka. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak erreformari buruzko dokumentu bat aurkeztu du gaur Donostian, eta gezurtatu egin du Madrilen bertsio ofiziala, «murrizketarik gabeko erreforma» batena. Hala ere, Unidas Podemosen eta EH Bilduren lanik gabe neurriak «okerragoak» izango liratekeela adierazi du Lakuntzak.
2040tik aurrera, pentsioak kalkulatzeko epea azken 29 urteak izango dira —24 hilabete txarrenak kanpoan utzita—, egungo 25 urteak hedatuta. Lakuntzak uste du aldaketa horrekin pentsioak «murriztuko» zaizkiela belaunaldi berriei, ELAren iritziz prekaritate handiena duten belaunaldiei, hain zuzen ere.
Gutxieneko pentsioak «oso gutxi» igo direla ere salatu du ELAk. Gogorarazi du pentsiodunen mugimenduak gutxieneko 1.080 euroko pentsioa aldarrikatzen duela —1.260 euro KPIarekin eguneratuta—, baina gogorarazi dute lau urtean 783 eurotik 833 eurora bakarrik igoko dela, ezkontiderik gabeko 65 urtetik gorako pertsona baten kasuan.
ELAk dio ez direla indargabetu 2011. urteko pentsioen erreformaren murrizketak, eta erretiro adina 65 urtera itzultzeko eskatu du, baita pentsioa kalkulatzeko 15 urte kontuan hartzeko ere.
Brusela-Madril harremana
Espainiako Gobernuak eta Europako Batasunak 2021ean lortutako akordioaren atal gehienak betetzen direla ohartarazi du sindikatuak. Pentsioen erreforma Europako Batasunak bultzatu nahi dituen murrizketei «aurre egiteko» aukera dela uste du ELAk, baina Pedro Sanchezen gobernua adostutako ia guztia betetzera mugatu dela gehitu du. Elkarrizketa soziala ez errespetatzea ere leporatu dio koalizio gobernuari.
Erreforma berriaren aurrean, Pentsiodunen Mugimenduak larunbatean egingo duen mobilizazioa babestu du sindikatuak, eta beste bi protesta iragarri ditu apirilaren 4rako, Bilbon bata, eta Iruñean bestea. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225562/pedro-asua-milizianoaren-gorpuzkiak-igandean-bueltatuko-dituzte-galdakaora.htm | Gizartea | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak igandean bueltatuko dituzte Galdakaora | 1938an fusilatu zuten galdakaoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egingo dute igandean. | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak igandean bueltatuko dituzte Galdakaora. 1938an fusilatu zuten galdakaoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egingo dute igandean. | «Zirkulu bat itxiko litzateke», eta hala izango da: 85 urteren ostean, igandean ekarriko dituzte Galdakaora (Bizkaia) Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak. Espainiako gerran fusilatu zuten galdakaoztarra, 1938ko otsailaren 7an. 21 urte zituen. Urte luzez ezer gutxi zekien familiak Asuari buruz, baina haren iloba txiki Josu Larreak senidea non zen ikertzeari ekin zion, Jakan exekutatu zutela jakitean.
Beste asko bezala, hobi komun baten lurperatu zuten Asua, izenik gabe. Galdakaoko Udala 2019. urtean hasi zen Larreari eta haren familiari laguntzen. Azkenean, iazko urrian topatu zituzten milizianoaren gorpuzkoak. Hobitik ateratzeko lanak Aranzadi zientzia elkarteak egin zituen, Lourdes Errastiren zuzendaritzapean. Bertan izan ziren Asuaren senideak, Ander Aperribai historialaria, Gogora institutuaren ordezkaritza, Galdakaoko alkate Iñigo Hernando eta Jakako Juan Manuel Ramon.
Gorpuzkiak entregatzeko ekitaldia egingo dute igandean, Elexalde auzoan den hilerri inguruan, 12:00etan. Asuaren familiarenak ziren orain Elexaldeko hilerria dagoen lurrak. Herritar guztiak bertaratzera gonbidatu du Galdakaoko Udalak. Bertan izango dira Aranzadiko, Jakako Circulo Republicanoko eta Galdakaoko Gogora-ko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkaritza eta Iñigo Hernando alkatea.
Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoian aritu zen Asua. Tropa frankistek 1937ko ekainean Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten, eta Langileen Batailoietan lan behartuak eginarazi zizkioten, lehenik Asturiasen, eta gero Jakan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, 1938ko otsailaren 7an.
Asuarena Jakako lehen desobiratzea izan da, eta bidea ireki diezaieke hilerriko hobi komunetan lurperatuta dauden gainontzeko fusilatuen senideei. Laurehun pertsonatik gora daude Jakan hobi komunetan lurperatuta. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225563/doinuele-sortu-da-euskara-hutsezko-plazen-sarea.htm | Kultura | Doinuele sortu da, euskara hutsezko plazen sarea | Euskal literatura eta musikagintza sustatzea da Doinuele sarearen asmoa. Oraingoz, Azkoitia, Baztan, Galdakao, Hernani, Lazkao, Sara, Zarautz eta Ziburu herriek osatzen dute. | Doinuele sortu da, euskara hutsezko plazen sarea. Euskal literatura eta musikagintza sustatzea da Doinuele sarearen asmoa. Oraingoz, Azkoitia, Baztan, Galdakao, Hernani, Lazkao, Sara, Zarautz eta Ziburu herriek osatzen dute. | «Aspertuta gaude gure hautua azaldu, justifikatu eta defenditu beharraz: euskaraz bizi nahi dugu normaltasunez, naturaltasunez eta lasaitasunez». Argi laburbildu du egoera Joxepa Madariaga Lazkaoko (Gipuzkoa) Liburu eta Disko Azokako ordezkariak. Hari horretatik tiraka sortu dute Doinuele euskara hutsezko plazen sarea. Euskal literatura eta musikagintza sustatzea dute xede, eta euskarazko azokak eta plazak antolatu nahi dituzte. Oraingoz, zortzi herritako ordezkariak daude tartean: Azkoitia (Gipuzkoa), Baztan (Nafarroa), Galdakao (Bizkaia), Hernani (Gipuzkoa), Lazkao, Sara (Lapurdi), Zarautz (Gipuzkoa) eta Ziburu (Lapurdi). Atea zabalik dagoela jakinarazi dute, halere.
Azken urteotan euskararen ezagutzak gora egin badu ere, arazoa erabileran dagoela nabaritu dute sareko kideek. «Gutxiengoa gara euskaldunak euskararen herrian, gutxiago egunero erabiltzen dugunak, eta oraindik gutxiago euskaraz irakurtzen dugunak», esan du Ane Legarreta Galdakaoko ordezkariak. Horiek horrela, elkar sostengatzeko, elkarren berri izateko eta ideiak eta bizipenak trukatzeko sortu dute Doinuele sarea: «Itzaletik ikusgaitasunera ekarri nahi ditugu plazak, urte osoan euskal irakurle eta musikazaleei ibilbide bat proposatuz Euskal Herrian barrena».
Zortzi herrietako errealitateak askotarikoak badira ere, arazo bera dutela ohartu dira: «Legezko babes ofiziala ukan edo ez, euskaraz bizitzeko nekezia edo ezintasuna dugu». Halaber, euskara hutsezko ikusleria, irakurleria eta entzuleria bildu nahi dituzte sarearen bitartez, eta, era berean, euskaraz bizi den komunitatea indartu. «Azokak errentagarriak izatea nahi dugu, jendetsuak eta biziak, denetarik biltzen dutenak, euskararen komunitatearen topaleku eta ispilu izango direnak», adierazi du Amaia Hennebutte Sarako ordezkariak. «Gure txikian bagara nor, hemen gaude, eta egon gura dugu». Aurrerantzean sarea handitzea da erronka: «Denok zarete ongi etorriak».
Hurrenez hurren, hau da aurkeztu duten egitaraua:
- Urtarrilaren 23tik 29ra. (H)ilbeltza euskal nobelaren astea, Baztanen. - Martxoak 24 eta 25. Geure Gelatik liburu azoka, Azkoitian. - Apirilaren 27tik 30era. Sormene, Galdakaon. - Maiatzaren 5etik 7ra. Literaturia, Zarautzen. - Ekainak 3. Ziburuko Liburu eta Disko Azoka. - Irailak 30. Hernaniko Liburu Azoka. - Urriak 20 eta 21. Ikusi Mikusi, Saran. - Abenduaren 15etik 17ra. Lazkaoko Liburu eta Disko Azoka. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225564/aznal-nafarroak-aurrera-egin-dezan-eh-bildu-erabakigarria-da.htm | Politika | Aznal: «Nafarroak aurrera egin dezan, EH Bildu erabakigarria da» | Nafarroako EH Bilduko hautagaiak «autokritika eta anbizio falta» aurpegiratu dizkio Maria Txibiteri, lehendakariak legealdiari buruz egin duen balorazioaren harira. | Aznal: «Nafarroak aurrera egin dezan, EH Bildu erabakigarria da». Nafarroako EH Bilduko hautagaiak «autokritika eta anbizio falta» aurpegiratu dizkio Maria Txibiteri, lehendakariak legealdiari buruz egin duen balorazioaren harira. | Legealdi amaitzear den honetan, argi dago lau urteok bereziak izan direla izurriaren eta Ukrainako gerraren ondorioz. Astelehenean Maria Txibitek azpimarratu zuen gizartearen onura izan dutela helburu ezohiko egoera horiei erantzuteko orduan. EH Bilduko Laura Aznalen arabera, gobernuak ez dio behar adinako garrantzia eman nahi izan parlamentuari. «Interes politiko bati erantzunez, alde batera utzi nahi izan dute parlamentua, zeinak askotan egoeratik ateratzeko erantzunak eman dituen». Uste du «gehiegitan» egon direla Madrilgo gobernuaren esanetara.
EH Bilduko zerrendaburuak agerraldia egin du Iruñeko egoitzan. Haren hitzetan, «autokritika eta anbizio falta» erakutsi zituen Txibitek astelehenean, eta autogobernuarekin gertatutakoa jarri zuen adibide gisa. Legealdi honetan, hiru eskumen eskualdatzea hitzartu da, eta, Aznalen arabera, EH Bildu «erabakigarria» izan da trafikoarena eskualdatzeko. Gainera, iaz 40 urte bete ziren Foru Hobekuntza onartu zenetik, eta gobernuari egotzi dio ez duela bultzatu nahi izan haren inguruko eztabaida politiko eta soziala. «Goiz edo berandu, heldu egin beharko zaio gai horri».
Ikusi gehiago: Azken txanpan, helmugari so
Autokritika falta ere ikusi du Txibiteren diskurtsoan. Deigarria egin zaio hark esatea «osasungintzaren legealdia» izan dela eta etorkizuneko lehen arretaren oinarriak jarri dituztela. «Gobernua inprobisatuz joan da, suak itzaliz. Lehen arretak okerrera egin du, eta itxaron zerrendak gainezka daude». Halaber, AHTaren moduko proiektu bat aurrerakoitzat jo izana kritikatu du, eta salatu ez dela gai izan euskara babesteko.
EH Bildu, erabakigarri
Aznalek gogorarazi du EH Bilduk bide eman diela Nafarroako Gobernuaren inbestidurari eta onartutako lau aurrekontuei, besteak beste. «Akordioek aurrera egiteko balio izan dute».
Txibitek aipatu zuenez gobernua «ezker-eskuin» negoziatzeko gai izan dela, Aznalek azaldu du aurrera egin den bakoitzean EH Bildu «erabakigarria» izan dela, eta, alderantziz, PSNk hitzarmenak Navarra Sumarekin egin dituenean atzera egin dela. «Nafarroak aurrera egiteko akordioak ezkerretik etorriko dira». Haren ustez, badago eskuinaren politikei aurre egiteko alternatiba, eta alternatiba horretan EH Bildu beharrezkoa da. Are erabakigarriagoa izango da aurrerantzean». |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225565/giltzapean-pentsiodun-txiroenen-alde.htm | Ekonomia | Giltzapean, pentsiodun txiroenen alde | 150 pentsiodunek hartuko dute parte 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko baraualdian. Eskariaren garrantzia gizartean zabaltzeko balioko duela uste dute. | Giltzapean, pentsiodun txiroenen alde. 150 pentsiodunek hartuko dute parte 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko baraualdian. Eskariaren garrantzia gizartean zabaltzeko balioko duela uste dute. | Txaloak entzuten dira goizero Fernandez del Campo kalean. Bilboren bihotzean dago, Indautxu eta Abando auzoak elkartzen dituen bulegoz beteriko zain bat. Animo oihuak eta besarkadak nagusi dira Ezkerra-Berdeak alderdi politikoak pentsiodunen utzi dien aretoaren kanpoan. Goizeroko liturgia da: astelehenaz geroztik, 30 pentsiodun baraualdia egiten ari dira 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko. Batzuek aste osoa egingo dute; beste batzuek, berriz, egun bateko txanda, eta azken horien guardia aldaketak eragin du zalaparta. Guztira 150 pentsiodunek hartuko dute parte itxialdian.
Goizean atera direnen artean daude Itziar Usandizaga Galarraga (74 urte) eta eta Josune Garitaonaindia Arrillaga (61 urte) bergararrak. Astelehenero elkartzen dira Bergarako plazan, eta mobilizazioan beste pauso bat eman nahi izan dute. «1.080 euroko gutxieneko justizia sozialeko auzi bat delako!», aldarrikatu du Usandizagak. 24 orduko itxialdiaren ondoren nekatuta dagoela dio, baina ez zaio nabaritzen: «Bizitza zenbat garestitu den ikustea besterik ez dago!». 42 urtez lan egin zuen ehungintzan, eta alarguntasun saria ere jasotzen du. «Pribilegiatua» dela dio, baina bere kasua ez da hain ohikoa: «Elkartasunez nator. Nire inguruan andre asko daude makina bat lan eginikoak eta pentsio oso baxuak edo pentsiorik jasotzen ez dutenak. 1.080 euroko gutxieneko pentsioak genero arrakala apur bat murrizten lagunduko luke».
Garitaonaindiak bat egiten du lagunaren hitzekin, eta, dioenez, Bergarako plazan pentsiodunen testigantza gogorrak entzun izan dituzte. «Ekinbide sozial garrantzitsua delako batu nintzen, eta zerbitzu publikoen defentsan diharduena». Gazteagoa da, eta denbora gutxiago darama mugimenduan, baina badaki 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren eskaera hasieratik dagoela mahai gainean, eta gutxieneko langa bat ezartzea ezinbesteko ikusten du: «Egun gazte askok soldata oso baxua dute. Horiek ere garbi izan behar dute noizbait pentsiodun izango direla, eta orain soldata baxua badute, pentsioa ez da hobea izango».
Iñaki Elduaien alboan dute, haien hitzak entzuten. Hark bost eguneko baraualdia egingo du. Goizero pasatuko den medikuarekin egon berri da, eta hark esan dio protestarekin jarraitzeko moduan dela. «Mugimenduan oso barneratuta dugu 1.080 euroena lortu beharreko aldarrikapen bat dela. Funtsezkoa da, ez da posible Euskal Herrian 800 eurora iristen ez diren 200.000 pentsiodun egotea. Horietako asko oso gaizki bizi dira». Datuak ondo dakizkite, eta zehaztu dute horietatik 152.000 emakumeak direla. Langa mila eurora igoz gero, kopurua 279.480 pentsiodunera igotzen da, guztien %39,2, hain zuzen. Oihartzun handia
Dolores Ibarruri La Pasionaria-ren aurpegiaren koadro handi batek ematen dio ongietorria aretoan sartzen den orori. Alderdi komunistako buruzagi historikoa zena harro legoke adineko mobilizazioarekin, eta haren irudiak ez du aspertzeko betarik izango aste honetan, ekitaldi ugari antolatu baitituzte. Goizero protestaren bat dute. Gaur, esaterako, eskutitz bana eraman dute Eusko Jaurlaritzara eta Emakundera. Arratsalderako, berriz, genero arrakalaren inguruko hitzaldi bat antolatu dute, 18:00etan.
Itxialdiak oihartzun handia izan du gizartean, eta gustura daude. «Transmisioa garrantzitsua da», azaldu du Usandizagak. «Orain baby boom-aren belaunaldiko jendea erretiroa hartzen ari da, eta horiek guregana gerturatzea garrantzitsua da». Elduainek arrazoia eman dio, baina nabarmendu du pentsiodunen mugimendua egoera onean dela. «Duela bost urte baino hobeto gaude. Jendearen artean gorabeherak daude, albisteen eta egoeraren arabera. Baina jende finkoa oso fidela da. Egun bateko haserrealdi moduan jaio zena mugimendu egituratua da orain, gauza handiak antola ditzakeena».
Antolaketa ahalmen horren eredu dira itxialdia eta itxialdiaren amaiera osteko manifestazio deialdiak. Hirukoteko gazteenak gizarteko gazteenei manifestazioetara batzeko deia egin die. «Jende gaztea nahiko geldirik ikusten dut oro har, eta hau haien auzia ere badela ikusi behar dute. Ulertzen dut batzuek urrun ikus dezaketela erretiratzeko garaia, baina, kasu horretan, inguruan dituzten pentsiodunengatik parte har dezatela: aitona-amonak, gurasoak...». Ipar Euskal Herriari begira
Mobilizazio gehiago egiteko sasoia dute, baina hirurek ezin dute ezkutatu Ipar Euskal Herriari eta Frantziari inbidiaz begiratzen dietela. Frantziako Gobernuak erretreta adina atzeratu nahi du, eta protestak ugaritu egin dira, greba orokor egunak barne. «Espainiako Gobernuak orain mahai gainean duen erreforma osoa antzekoa da. Frantzian, baina, sindikatu eta eragile guztiek ikusten dute aurre egin behar zaiola», nabarmendu du Usandizagak. Elduaienek heldu dio gaiari: «Bihar Baionara joateko gogoa ematen du!», baina ezingo du, eta badaki nahikoa lan badela itxialdiari eusten. «Frantziako protestetatik ilusio handien egiten didana da adin guztietako jendea dagoela». |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225566/madrilgo-gizarte-mugimenduetan-infiltratutako-polizia-bat-identifikatu-dute.htm | Mundua | Madrilgo gizarte mugimenduetan infiltratutako polizia bat identifikatu dute | Bere burua justizia klimatikoko ekintzailetzat aurkeztu, eta Madrilgo La Hortaleza auzoko La Animosa gizarte zentro okupatuan infiltratuta egon da hiru hilabetez. | Madrilgo gizarte mugimenduetan infiltratutako polizia bat identifikatu dute. Bere burua justizia klimatikoko ekintzailetzat aurkeztu, eta Madrilgo La Hortaleza auzoko La Animosa gizarte zentro okupatuan infiltratuta egon da hiru hilabetez. | >Bartzelonako gizarte mugimenduetan infiltratutako poliziaren albisteak sortutako harrabotsetik denbora gutxira, gizarte mugimenduetan infiltratutako beste polizia bat identifikatu dute Madrilen. Bere burua justizia klimatikoaren ekintzaile gisa aurkeztu zuen Mavik, 2022ko azaroaren 5ean, lehenbizikoz Madrilgo La Hortaleza auzoko La Animosa gizarte zentro okupatura hurbildu zenean.
Lehen aldi hartan, justizia klimatikoaren aldeko ekintza bat proposatu zuen Mavik. Egitasmoak ez zuen aurrera egin. Hala ere, handik astebetera Hortaleza Fighters herri gimnasiora joaten hasi zen —La Animosak abian jarritako proiektu bat da gimnasioa—.
Gaur urte eta erdi ireki zuten La Animosa gizarte zentroa, 2021eko azaroan. Urteak hutsik zeramatzan Sareb enpresaren jabetzako merkataritza lokal bat okupatu zuten. Hasiera-hasieratik jarri zituzten martxan hainbat proiektu, hala nola herri gimnasio bat, liburutegi bat eta auzoko edo Madrilgo kolektiboek ekitaldiak eta jarduerak egiteko erabili zezaketen espazio bat.
El Salto egunkariari mugimenduko hainbat kidek esandakoaren arabera, poliziak beren proiektuen eta La Animosako antolaketaren inguruko interes handia erakutsi zuen hasieratik. Handiegia, akaso. Gimnasioan ematen zituen orduak baliatzen zituen mugimenduko kideekin harremanetan jartzeko. Ona zen kontaktu fisiko handiko kiroletan, nahiz eta hark esan «inoiz» ez zuela halakorik egin.
«Oso jarrera adeitsua» zuen La Animosako kideekin. Eta inguruan zituenen arabera, iritzi bat edo beste zuen. Horiek hala, mugimenduko kideek aitortu dute hasieratik izan dituztela «Maviren inguruko susmoak», eta hura inguruan zebilenerako abian jarri zituzten segurtasun protokoloak.
Hutsetik eraikitako nortasuna
La Animosako kideen begietan, Mavi Lopez zen: Alboloten (Granada) jaiotako teleoperadore bat. Hain justu, herri berekoa zela esan zuen Bartzelonako mugimenduetan infiltratutako poliziak. Baina Mavik ez zuen horrela izena, eta ez zen herri hartakoa.
Hiru hilabetez murgildu zen mugimenduan, eta Bartzelonan infiltratutako poliziaren kasua argitara atera ondoren, gutxiago hasi zen parte hartzen. Asmatutako izenarekin bat egiten zuen Instagrameko kontu bat ere sortu zuen, baina La Animosako kideek haren benetako izena zuten zenbait profil aurkitu zituzten sare sozial batzuetan. Eta zera deskubritu zuten: Espainiako Polizia izateko hautaketa prozesua gainditu zuen 2022ko maiatzaren 9an.
Atzo, Madrilgo Poliziaren prentsa sailak adierazi zuen ez zuela horren berri. Baina El Salto-ren arabera, La Animosan ez ezik, Madrilgo beste zenbait militantzia taldetan ere ibili da azken hilabeteotan: Extinction Rebellion eta Futuro Vegetal justizia klimatikoaren aldeko taldeetan.
La Animosa mugimenduko kideek kontzentraziora deitu dute gaurko, atzo Twitterren argitaratutako prentsa oharraren bidez. Gertatutakoa «langile klasearen antolaketaren aurkako eraso sistematikotzat» jo zuten, eta salatu zuten «ezarritako ordena mantentzea» dela Espainiako Gobernuaren helburua.
Asko balio du irakurri duzun albiste/artikulu honek. Talde baten lanaren emaitza da.
Albiste hau zuri helarazteko eta talde honek bere lana baldintza egokietan egin dezan, BERRIAk ezinbestekoa du zure sostengua.
Zure babes ekonomikoarekin, aldi hau kontatzeko funtzioa betetzen jarraitu nahi dugu: kazetaritza konprometitu, kalitatezko eta independentea egiten.
IzanBERRIAlaguna
Gaiak
Espainiako Polizia
Estatu eta polizia indarkeriak
Gizarte eragileak
Gizarte gaiak
Polizia eta justizia
Espainia
Albiste gehiago
Egiptok ez du «sekula» onartuko Palestinako gatazka bere bizkar amaiaraztea
Igor Susaeta
Netanyahu EBko liderrak konbentzitzen ahalegindu da, haiek Egipto estu har dezaten Gazako zerrendako errefuxiatuak hartzeko
Gutxienez 50 lagun hil dira errefuxiatuen kanpaleku bati egindako erasoan
Igor Susaeta
Al-Jazeera telebista katearen arabera, «sarraski masibo bat» eragin du Gaza hiriaren iparraldeko gunearen aurka egindako bonbardaketak. Israelek esan du Hamaseko komandante bat hil duela eraso horretan.
Israelen eta Gazaren arteko su eten bat eskatzeko manifestazioak eginen dituzte Euskal Herrian asteon
Berria
Baionan, larunbat honetan eginen dute mobilizazioa,16:00etan. Bestalde, azaroaren 7an, Euskal Herriko udaletxe guztien aurrean elkartzeko deia egin dute.
Txileko Konstituzio proposamenak migrazioari eta abortuari buruzko arau gatazkatsuak jaso ditu
Ander Perez Zala
Eskuin muturra eta eskuina nagusi diren Biltzar Konstituziogileak alde handiz onartu du testua, eta datorren asteartean emango dio ofizialki Borici. Abenduaren 17an egingo dute erreferenduma.
Astekaria
Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.
Pribatutasun politika eta Lege informazioa irakurri ditut eta onartzen ditut |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225567/enpresen-deslokalizazioa-legez-zigortzea-proposatu-du-eh-bilduk-legebiltzarrean.htm | Ekonomia | Enpresen deslokalizazioa legez zigortzea proposatu du EH Bilduk Legebiltzarrean | Ferrovialek bere egoitza fiskala Herbehereetara eraman izanak bultzatu du lege proposamena. Laguntza publikoak itzularazi nahi dizkiete deslokalizatzen diren enpresei. | Enpresen deslokalizazioa legez zigortzea proposatu du EH Bilduk Legebiltzarrean. Ferrovialek bere egoitza fiskala Herbehereetara eraman izanak bultzatu du lege proposamena. Laguntza publikoak itzularazi nahi dizkiete deslokalizatzen diren enpresei. | EH Bilduk enpresen deslokalizazioa mugatzeko lege proposamen bat aurkeztu du gaur Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean. Egoitza fiskala lekualdatzeko asmoa duten enpresak zigortzea da proposatu duten legearen ardatza, eta azken hamar urteetan jasotako diru laguntza publiko guztiak itzultzera behartu nahi dituzte.
Ekoizpen kostuak murrizteko edo zerga gutxiago ordaintzeko produkzioa edo egoitza fiskala beste herrialde batera eramaten dituzten enpresak zigortu nahi dituzte, zehazki. Laguntza publiko mordoa jaso duen Ferrovialen lekualdatzearen burrunbak bultzatu du koalizio independentista lege hori proposatzera.
«Ezin daiteke onartu enpresa publiko batek, laguntza publikoak jaso ondoren, horrelako erabakiak hartzea bere interesak bakarrik kontuan hartuta. Ados gaude enpresei hainbat esparrutan diru laguntzak ematearekin, baina laguntza horiekin batera erantzukizuna eta konpromisoa eskatu behar zaie, besteak beste, lurraldearekiko atxikipena», azaldu du Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak.
Koalizioak dio Bizkaiko foru arau batean oinarritu direla lege hori proposatzeko. Haien esanetan, Bizkaiko Foru Aldundiaren lege hori «eraginkorra» da, horri esker hainbat enpresaren deslokalizazio asmoak «neutralizatu» direlako.
2019an antzeko lege proposamen bat aurkeztu zuen EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean, baina EAJk eta PSE-EEk tramitera onartu ez zutela gogorarazi du koalizioak. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225568/nafarroak-hilero-100-euroko-diru-laguntza-bat-emanen-die-3-urtetik-beherako-umeak-dituztenei.htm | Gizartea | Nafarroak hilero 100 euroko diru laguntza bat emanen die 3 urtetik beherako umeak dituztenei | Eskaera presentzialki eta telematikoki egiten ahalko da. Dirua 1.200 euroko ordainketa bakarrean jasoko da. | Nafarroak hilero 100 euroko diru laguntza bat emanen die 3 urtetik beherako umeak dituztenei. Eskaera presentzialki eta telematikoki egiten ahalko da. Dirua 1.200 euroko ordainketa bakarrean jasoko da. | Hiru urte baino gutxiagoko umeak dituzten Nafarroako familiek 100 euro jasotzen ahalko dituzte hilero. Nafarroako Gobernuak gaur jakinarazi duenez, diru guzia aldi berean emanen zaio familia bakoitzari: 1.200 euro. Zehazki, joan den urtarrilaren 1etik hasita umeak 3 urte bete arte jasotzen ahalko da laguntza.
Diru laguntza eskatzeko bi aukera daude: presentzialki eta telematikoki. Orotara, 3 urtetik beherako haurrak dituzten familien %65ek jasotzen ahalko dute laguntza, bertze arrazoiengatik dirua jasotzen duten horiek kanpo gelditzen baitira. Horrez gain, baldintza hau bete beharko da dirua jasotzeko: 45.000 euro bitarteko errenta izatea diru hori pertsona bakar batetik jasotzen duten familiek, eta 70.000 euro bitarteko errenta izatea pertsona batetik baino gehiagotik jasotzen duten familiek. Laguntza hori, gainera, bateragarria da PFEZean 3 urte edo gutxiagoko umeak izateagatik egiten den zerga arinketarekin.
Horrez gain, ume hori harrera familia batean dagoen kasuetan ere jasotzen ahalko da diru laguntza. Halakoetan, umea zaintzeaz arduratzen denak jasoko du dirua. Zaintza partekatua denean, berriz, bi aldeen artean erabaki beharko dute zeinek eskatuko duen laguntza, eta, beraz, nork jasoko duen dirua. Laguntza jasotzeko bertze baldintzetako bat da eskaera egiten duen pertsonak eta umeak Nafarroan bizi behar dutela. Bai eskaera aurkeztean eta baita hori egin baino sei hilabete lehenago ere, gutxienez. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225569/zerga-iruzurraren-laurdena-nazioartean-aurkitu-du-bizkaiko-ogasunak.htm | Ekonomia | Zerga iruzurraren laurdena nazioartean aurkitu du Bizkaiko Ogasunak | Guztira, 414 milioi euro atzeman dituzte; eta %89 berreskuratu dute orain arte. Batuz proiektura 12.000 enpresa atxiki dira. | Zerga iruzurraren laurdena nazioartean aurkitu du Bizkaiko Ogasunak. Guztira, 414 milioi euro atzeman dituzte; eta %89 berreskuratu dute orain arte. Batuz proiektura 12.000 enpresa atxiki dira. | Iruzur fiskalaren aurka, Bizkaiko Foru Ogasunak milioi erdi jarduketa baino gehiago egin zituen iaz. Jarduketa horietan, 414 milioi euro atzeman dituzte, eta, orain arte, %89 berreskuratu dute. «Hamar eurotik bederatzi lortu ditugu», zehaztu du Jose Maria Iruarrizaga Ogasun eta Finantzen Bizkaiko Foru Diputatuak. Erregularizatutako kopuruaren laurdena nazioarteko fiskalitatearen esparruari dagokio.
Egoiliar ez direnen errentaren gaineko zergarekin lotuta, 948 jarduketa egin dituzte. «Besteak beste, hainbat herrialdetan jarduten duten multinazionalen taldeak ikertu ditugu, gure matrizea dutenak edota hemen sozietateak dituzten atzerriko matrizea dutenak», zehaztu du Iñaki Alonso Bizkaiko Ogasuneko zuzendari nagusiak. Hor sei jarduketa egin dituzte, eta lau milioiko zorra topatu dute. Bestalde, nazioarteko taldeek paradisu fiskalekin duten harremana ikertu dute: «Sei jarduketa egin ditugu, eta ia 47 milioi euroko zorra aurkitu dugu». Nazioartean erregularizatutako zergadunen jarraipena egiten du urtero foru ogasunak. «Behin egoera erregularizatuta, gutxitan erabiltzen dituzte beste bide batzuk zergak ez ordaintzeko; orokorrean, agindutakoa betetzen dute», azpimarratu du Alonsok.
Batuz proiektuari dagokionez, 12.000 enpresa eta profesional atxiki dira 2022an. Izan ere, urtearen hasieran jarri zuten proiektua martxan. Sistema telematiko horren bidez, ogasunak autonomoen eta enpresen jarduerak kontrolatzen ditu, zergak egoki ordain ditzaten. Momentuz, borondatezkoa da atxikitzea. Hala ere, 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera, derrigorrezkoa izango da proiektuaren parte izatea. «Oraingo datuen arabera, kalkulatzen dugu 90.000 zergadunek eman beharko dutela izena».
Zerga betebeharrak borondatezko epean betetzeko, ogasunak arreta eskaintzen du. 2022an, lau milioi arreta baino gehiago eskaini zituen. Gehienak, kanal digitalaren bidez: hiru milioi baino gehiago; arreten %76.
Berreskuratze lanetan
«Iruzurra prebenitzera, zerga informazioa lortzera eta aztertzera, eta aitortu gabeko zenbatekoak erregularizatzera bideratu ditugu jarduketak», azaldu du Iruarrizagak. Eta Alonsok gehitu du zerga iruzurra bi arrazoiengatik gertatu daitekeela. «Alde batetik, nahita iruzur egin nahi duten pertsonak daude». Horiei, zor duten dirua ordainarazteaz gain, zigorra ezartzen diete. «Beste batzuetan, ordea, zergadunak ez dira ohartzen, eta hutsegite bat egiten dute». Kasu horietan, ez zaie zigorrik ezartzen. Zor dutena besterik ez dute ordaindu behar.
Berreskuratze jarduketekin jarraitzen du Bizkaiko Foru Ogasunak. «Iruzur batzuk momentuan bertan exijitu ditzakegu, baina beste batzuk ez», esan du Alonsok. «Adibidez, epaitegiak erabaki behar du zigor bat jarri daitekeen edo ez; eta erabakia irmoa izan arte, ezin da ezer egin». Kuotak eta interesak, ordea, zuzenean kobratu daitezke. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225571/credit-suisse-bankuak-hondoa-jo-du-eta-izua-zabaldu-da-sektorean.htm | Ekonomia | Credit Suisse bankuak hondoa jo du, eta izua zabaldu da sektorean | Suitzako finantza erakunde horren akzioek %24 galdu dute asteazken honetan, eta Europako banku nagusiek %8 inguru. Suitzako Banku Nazionalari laguntza eskatu dio. | Credit Suisse bankuak hondoa jo du, eta izua zabaldu da sektorean. Suitzako finantza erakunde horren akzioek %24 galdu dute asteazken honetan, eta Europako banku nagusiek %8 inguru. Suitzako Banku Nazionalari laguntza eskatu dio. | Beldurra itzuli da bankuen sektorera, eta, oraingoan, Europaren bihotzetik. Credit Suisseren akzioak %24 hondoratu dira asteazken honetan, bere finantza arazoak konpontzeko duen gaitasunari buruzko zalantzengatik, eta horrek sektore osoari eragin dio. Credit Suisse erori izanaren atzean dago Suitzako bankuko lehen akziodunak, Saudi Arabiako SNBk, uko egin diola kapital gehiago jartzeari. Argudiatu du akzioen %10eko mugara iritsi dela, eta legez ezin duela gehiago jarri.
Credit Suisseren arazoak aste honetan hondoa jo duen AEBetako Silicon Valley Bankenarenak (SVB) baino lehenagokoak dira, arrazoiak ere oso bestelakoak dira, eta eragina ere ezberdina izan daiteke. Izan ere, Credit Suissek 538.000 milioi liberaren aktiboak ditu (538.000 milioi euro), AEBetako bankuak halako bi baino gehiago.
Asteazken honetan gertatutakoa, hala ere, ez da ezustekoa izan. Credit Suisseren akzioen kotizazioa %70etik gora jaitsi da urtebetean, zazpi libera suitzarretik bi ingurura —1,7 gaur—. Eta bonuak ez ordaintzeko bere aseguruen (credit default swap, CDS) balioa maximo historikoetan dago, 800 puntuan. Bankuek bezeroekin dituzten zorrak ordaintzeko aseguru mota bat dira CDSak. Credit Suisserenak hain altu egoteak esan nahi du merkatuek gero eta posibleago ikusten dutela bankuak porrot egiteko aukera. 2009ko euroaren krisian Greziako bankuek zituztenen antzeko mailan daude.
Horrek guztiak Europako finantza sektore osoari eragin dio. Galera handiak izan dituzte asteazkenean: Frantziako Societe Generaleren akzioen balioa %12,2 jaitsi da, eta BNP Paribasenak %10,1. Espainian, Sabadellek galdu du gehien,%10,5. BBVAren akzioak %9,6 jaitsi dira, Santanderrenak %6,9 eta CaixaBankenak %6,7. Alemaniako Commerzbankek eta Deutsche Bankek %9 inguru galdu dute. Europako burtsek %4 inguruko galerekin itxi dute eguna.
Erabaki okerrak
Credit Suisse berregituraketa prozesuan dago, aspalditik duen krisi batetik ateratzeko. Kapital zabalkuntzak egin ditu azken urteetan; duela hiru hilabete egin zuen azkena eta 2.200 milioi libera suitzar (2.220 milioi euro) jarri zituen Saudi Arabiako SNBk, baina ez zen aski izan merkatuen konfiantza irabazteko.
Suitzako bigarren bankuaren arazoak aspalditik datoz. 2000ko hamarkadan jauzi handi bat egin zuen, eta banka pribatuko erakunde handienetako bat bihurtzeko pausoa eman zuen, mundu osora zabalduta, baina ez du lortu. Negozio eredu konplexu bat jarri zuen martxan, hainbat dibisiorekin, eta batez ere inbertsiogile eta korporazio handiei bideratutakoa. Porrot handi eta polemika iturri izan diren inbertsio funts batzuetan —Archegosen eta Greensillen, adibidez— parte hartu izanak galera handiak eragin dizkio, eta bezeroen konfiantza murriztuz joan da: azken urtean 123.200 milioi libera suitzar atera dituzte bankutik.
Iaz, plan estrategiko bat aurkeztu zuen, aktiboen zati bat saltzea eta egitura sinplifikatzea aurreikusten zuena. Kapital zabalkuntzan Saudi Arabiako SNBk parte hartu zuen, akziodun nagusi bihurtuz.
Erreskatea
Asteazken gauean Suitzako Banku Nazionala Credit Suisse laguntzeko prest azaldu da. Ostegun honetan igorritako ohar batean, bankuak iragarri du 50.000 milioi libera suitzar maileguan hartuko dituela. Erabakiak lasaitua eragin du burtsetan, eta igoera handiak izaten ari lehen orduetan. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225572/torturatuak-aitortzeko-mozioak-babestu-dituzte-nafarroako-42-udalek.htm | Politika | Torturatuak aitortzeko mozioak babestu dituzte Nafarroako 42 udalek | Nafarroako Torturatuen Sareak positibotzat jo ditu duela lau hilabete abian jarritako ekimenaren emaitzak. Mozioak aurkeztu dituzte torturatuak izan diren Nafarroako 101 udalerrietan. | Torturatuak aitortzeko mozioak babestu dituzte Nafarroako 42 udalek. Nafarroako Torturatuen Sareak positibotzat jo ditu duela lau hilabete abian jarritako ekimenaren emaitzak. Mozioak aurkeztu dituzte torturatuak izan diren Nafarroako 101 udalerrietan. | Nafarroako Torturatuen Sareak jakinarazi duenez, 64 mozio erregistratu dituzte Nafarroako beste hainbeste udalek torturatuak izan direnak aitortzeko, eta datozen egunetan beste hogei udalerritan aztertuko dituzte. Elkarteak jakinarazi du Nafarroako 101 udalerritan aurkeztu dituztela torturatuak aitortzeko ekinbideak, eta bakarrik bi udaletan bota dituztela atzera.
«Oso positiboa da egiten dugun balorazioa; Kriminologiaren Euskal Institutuak zioen bezala, Nafarroako Parlamentuan txostena aurkeztu zenean, praktika horren negazionismoa iragana da, eta erakundeak ere egoera hori gainditzearen alde daude», esan du Nafarroako Torturatuen Sareak, ohar batean. Torturaren errealitatea «etorkizunera begira landu beharreko edukia da», haren arabera, «memoria inklusibo baten esparruan, ondoren aitortza soziala eta instituzionala izan dezan».
2022ko otsailaren 12an sortu zen Nafarroako Torturatuen Sarea elkartea, Nafarroan motibazio politikoagatik tratu txarrak eta torturak jasan dituzten nafarrentzat «egiaren erreklamazioan, aitortzan, erreparazioan eta ez errepikatzeko bermean» beste urrats bat egiteko. Elkarte hori torturatuen errolda egiten ari da, eta, gaur egun, mila kasu baino gehiago jaso dituzte. Horiek horrela, Erroibarko eta Eguesibarko udalek kontrako botoa eman dute torturatuak aitortzeko mozioak aurkezteko ekinaldia iritsi denean, «gaur egun bizikidetzaren, aitortzaren eta egiaren parametroetatik kanpo dauden aitzakiak erabiliz», Sareak salatu duenez. Zehazki, Erroibarko sei herritar eta Eguesibarko beste lau daude torturatu dituztela salatu dutenak. «Pertsona horien gertueneko erakundeek ukatu egiten diete torturatuak direla, ukapenean eta praktika horren zigorgabetasunean oinarrituta», kritikatu du elkarteak.
Azken urteotako urratsak
Erakunde publikoak urratsak egiten ari dira tortura kasu horiek argitzeko azken urteotan. 2019ko ekainean, Nafarroako Foru Komunitatean 1960-1978 bitartean izandako tortura eta tratu txarrak ikertzeko proiektua argitaratu zen, Nafarroako Gobernuak Kriminologiaren Euskal Institutuari eskatua. 2023ko urtarrilaren 2an, berriz, Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak abian jarri zuen prozedura bat motibazio politikoko biktima izaera deklaratzeko eskaerak aurkeztu ahal izateko. Dagokion foru legearen arabera, «eskuin muturreko taldeek edo funtzionario publikoek eragindako motibazio politikoko ekintzen biktimei aitorpena eta erreparazioa» emateko da. Motibazio politikoko Biktimen eskaerak aztertuko dituen Aitorpen Batzordea bederatzi adituk osatzen dute, eta Martin Zabalza Nafarroako Gobernuko Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusia da batzordeburua.
Joan den urtarrilaren 9an, Kriminologiaren Euskal Institutuak Tortura eta beste tratu txar batzuei buruzko ikerketa Nafarroan 1979tik gaur egunera txostena publiko egin zuen, Herritarrekiko Harremanen Departamentuak bultzatutako diru laguntza publikoaren babesaz. Agiri horretan aurreratu zutenez, «aurrez egindako ikerketako datuen (1960-1978) eta oraingoaren (1979-2015) baturak kasuen unibertso bat aurkezten dute, ikuspegi kuantitatibotik, proiektatutako azken kopuru batekin». 1960-2015 aldirako kaltetutako 891 pertsonen gainean 1.068 kasuak gaindituko lituzkete. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225573/emakume-bat-ilargira-lehen-aldiz-eramango-duen-jantzia-aurkeztu-du-nasak.htm | Bizigiro | Emakume bat Ilargira lehen aldiz eramango duen jantzia aurkeztu du NASAk | Axiom Space konpainiak garatu du, Artemis III misiorako. Zuria izango da, baina diseinuaren patentea babesteko, kapa gris batekin estali dute aurkezpenean. | Emakume bat Ilargira lehen aldiz eramango duen jantzia aurkeztu du NASAk. Axiom Space konpainiak garatu du, Artemis III misiorako. Zuria izango da, baina diseinuaren patentea babesteko, kapa gris batekin estali dute aurkezpenean. | Ilargira joateko Artemis III misioan erabiliko dituzten jantziak aurkeztu ditu gaur NASAk, Houstongo Espazio Zentroan (AEB). 2025ean Ilargira emakume bat lehen aldiz bidaltzea du helburu misio horrek, eta, abenduan jaurtigailua eta Orion ontzia probatu ondoren, beste urrats bat izan da. Lehen emakumearekin batera, lehen pertsona beltza eta AEBetatik kanpoko lehen astronauta bidaltzea ere helburu du Artemisek. Aurkezpenean esan dutenez, AEBetako biztanleen %90ek jantzi ahal izango lukete beren neurrira egindako horrelako jantzi bat. 2019an, barregarri geratu zen NASA, espazio ibilaldi batean tamaina ertaineko bi jantzi ez zituelako ISS Nazioarteko Espazio Estazioan, Anne McClain eta Christina Koch astronautentzat.
Jantziaren lehen aurkezpena izan da gaurkoa. Zuria izango da, halabeharrez, astronautak tenperatura altuetatik babesteko. Orain, ordea, kapa gris batekin estali dute, diseinuaren patentea babesteko. Ilargia esploratzeko erremintak ere izango ditu, Artemis misioaren helburua ez baita joan-etorriko bidaia bat egitea, baizik eta Ilargia bertatik bertara ikertzea eta denborarekin Ilargian kolonia egonkor bat ezartzea, 2033. urtean Martera joan ahal izateko.
Axiom Space konpainiak sortu ditu jantziak, eta aurkezpenean azaldu dutenez, malguagoak izateko eta babes handiagoa izateko diseinatu dituzte. AxEMU ibilgailuz kanpoko unitate mugikorra izena jarri diote. Jantziaren lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta xEMU zuen izena. Baina NASAk 2021ean egindako auditoria batek agerian utzi zuen ez zituztela garaiz bukatuko; jabetu ziren 2025erako izango zituztela prest azkarrenez (hasiera batean, Ilargira 2024. urtearen amaieran joatea zen helburua). xEMU prototipoaren esperientzia baliatuz garatu dute AxEMU.
AxEMU jantzia, goitik behera. / Axiom Space
Auditoriaren ondoren, jantziak NASAn bertan garatu beharrean, kontratatzea erabaki zuen AEBetako espazio agentziak. Iazko udaberrian Axiom eta Collins Aerospace konpainiak aukeratu zituen NASAk bere misioetarako azken belaunaldiko espaziorako jantziak garatzeko, 3.319 milioi euroren truke, eta azkenean Axiomek egingo ditu Artemis III misioarenak; ISS Nazioarteko Espazio Estazioan erabiltzeko jantziak esleitu zizkion Collins Aerospaceri.
Axiomek jantzi horiek diseinatu, garatu, baloratu, egiaztatu, produzitu eta erremintaz hornitu beharko ditu. NASAk astronautak jantzi horrekin astronautak entrenatzeko eskuduntza mantenduko du. «NASAren eta Axiomen arteko elkarlana ezinbestekoa da Ilargira astronautak eramateko eta espazioan aurrerantzean ere AEBak lider izateko», esan du aurkezpenean Bill Nelson NASAko buruak. NASAren eta Axiomen arteko akordioaren arabera, garapenean lortzen diren datuak erabiltzeko eskubidea izango du AEBetako espazio agentziak, eta Axiomek beste bezero batzuei ere eskaini ahal izango die. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225575/bizkaiko-zahar-etxeetan-hamar-eguneko-greba-hasi-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetan hamar eguneko greba hasi dute | Sektorean kontratu gehienak «partzialak» direla salatu dute, eta soldata apalak dituztela horregatik beharginek | Bizkaiko zahar etxeetan hamar eguneko greba hasi dute. Sektorean kontratu gehienak «partzialak» direla salatu dute, eta soldata apalak dituztela horregatik beharginek | Gaurtik martxoaren 24ra, greba egunak dituzte Bizkaiko zahar etxeetan. Sektoreko gabezia nagusiak erakutsi nahi dituzte, egunez egun. ELA sindikatuak ohar baten bidez salatu du batez beste kontratu gehienak «partzialak» direla adinekoen egoitzetan; lanaldi osoaren %45 eta %70 egiteko lan kontratuak dira, eta horrek ondorio txarrak ditu: «Soldata txikiak, langile gutxiago, eta lan karga handiagoa».
Kontratu horien ondorioz, arta ona emateko zailtasunak ere izaten dituzte askotan beharginek, eta eguneroko zailtasunak kontatu dituzte jendearen aurrean, Bilbon gaur grebaren hasieraren harira egin duten mobilizazioan. Manifestazio bat egin dute: Guggenheim museoaren paretik atera, eta Bizkaiko Diputazioaren Kale Nagusiko egoitzaraino joan dira.
Langileek esan zuten «zaharkitutako» zaintza eredu bat dagoela arazoaren muinean, eta ezinbestekoa dela aldundiak eta patronalak jarrera aldatzea auzia bideratze aldera. Gaur Ezkerraldeko adinekoen egoitzetara eramango dute protesta.
Greba hauek amaitzean, orotara 39 greba egun eginak izango dituzte Bizkaiko zahar etxeetako beharginek. Lan itunaren gaineko aldarrikapen ugari dituzte, baina aurrerabiderik ez dute lortu orain arte; 2021eko urritik, elkartzeko dago negoziazio mahaia. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225576/gutxieneko-pentsioak-igotzea-adostu-dute-escrivak-eta-sindikatuek.htm | Ekonomia | Gutxieneko pentsioak igotzea adostu dute Escrivak eta sindikatuek | Sindikatuekin adostutako azken testua bihar dira onartzekoak, dekretu bidez. Erreserba Funtsetik diru gehiago atera ahal izango dute aurrerantzean. | Gutxieneko pentsioak igotzea adostu dute Escrivak eta sindikatuek. Sindikatuekin adostutako azken testua bihar dira onartzekoak, dekretu bidez. Erreserba Funtsetik diru gehiago atera ahal izango dute aurrerantzean. | Espainiako Gobernuaren eta UGT eta CCOO sindikatuen arteko negoziazioak hiru neurri berrirekin amaitu dira. Besteak beste, gutxieneko pentsioak handituko dituzte progresiboki, baita kotizazio gabeko pentsioak ere. Ezkontide bat kargura dutenen gutxieneko pentsioa pobreziaren atariaren mailara iritsiko da 2027rako —2023an, 14.302 euro garbi urtean—. Horrez gain, errenta handienei kotizazioa handituko diete, eta Erreserben Funtsetik urtero diru gehiago atera ahal izatea ere adostu dute, baby boom belaunaldiaren pentsioak ordaindu ahal izateko.
Elkarri eskua emanda iragarri dute akordioa Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak eta Pepe Alvarez UGTko eta Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiek ministerioaren egoitzan, Madrilen. Gutxieneko pentsioak progresiboki hasiko dira igotzen, eta 2027an iritsiko dira helburu duten kopuruetara. Ezkontide bat kargura duten 65 urtetik gorakoen gutxieneko pentsioak bi helduz osatutako etxe baten pobreziaren ataria gainditu beharko du urte horretarako. Gaur egun, pentsio hori urtean 13.527 euro garbi dira —966 euroko hamalau ordainsari—, eta bi helduz osatutako etxe baten pobrezia ataria, berriz, 14.302 euro garbi dira —1.020 euroko 14 ordainsari—. Ezkontiderik kargura ez dutenen gutxieneko pentsioak ere handituko dituzte —gaur egun 10.963 euro garbi dira urtean—.
Ikusi gehiago: Espainiako pentsioen erreforma, puntuz puntu
Kotizaziorik gabeko pentsioak ere igoko dituzte 2027rako, eta heldu batez osatutako etxe baten pobrezia atariaren %75era iritsiko dira urte horretan, KPIra moldatuta. Gaur egun, pobrezia atari hori urtean 7.151 euro garbi dira. Errenta altuei kotizazioak igoko dizkiete, elkartasunezko kotizazio gehigarria izena izango duena. 54.000 euro baino gehiago irabazten dutenei ordainaraziko zaie, kopuru horretatik aurrera aplikatuko dena. Soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak. Horrez gain, momentuko gobernuak 54.000 euroko langa aldatzeko aukera izatea ezabatu dute, eta elkartasunezko kotizazio berriaren baldintzak aldatu nahi dituen gobernuak legea berritu beharko du.
Azkenik, baby boom izeneko belaunaldiaren pentsio bolumen handia ordaindu ahal izateko, Erreserba Funtsetik edo pentsioen itsulapikotik diru gehiago hartu ahalko du Gizarte Segurantzak. Funts hori betetzen joango dela uste du gobernuak, eta 2048rako urtean Espainiako barne produktu gordinaren %0,91 atera ahal izango da; egun BPGaren %0,1 bakarrik hartu daiteke urtean.
Escrivak Toledoko Itunaren Jarraipen Batzordean azaldu du erreforma berria gaur, eta biharko Ministroen Kontseiluaren ezohiko bileran dira onartzekoak, errege dekretu bidez. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225577/apirilaren-13tik-29ra-eginen-dute-baigorriko-kulturaldia.htm | Kultura | Apirilaren 13tik 29ra eginen dute Baigorriko Kulturaldia | Urepelen, Baigorrin, Ortzaitzen eta Alduden eginen dira jarduerak, «euskal kulturak leku handiagoa izan dezan eskualdean». Nafarroaren Eguna apirilaren 30ean ospatuko dute | Apirilaren 13tik 29ra eginen dute Baigorriko Kulturaldia. Urepelen, Baigorrin, Ortzaitzen eta Alduden eginen dira jarduerak, «euskal kulturak leku handiagoa izan dezan eskualdean». Nafarroaren Eguna apirilaren 30ean ospatuko dute | Hilabete eskasean hasiko da 2023ko Baigorriko Kulturaldia; hala iragarri du Basaizea Kultur Batasuna elkarteak gaur Iruñeko Zaldiko Maldikon eginiko aurkezpenean. Zehazki, apirilaren 13an abiatuko da, Urepelen (Nafarroa Beherea), eta apirilaren 29an bukatu, Baigorrin (Nafarroa Beherea). Ohi bezala, Nafarroaren Egunaren atzerako kontua euskal kulturaz blaitzea izanen da asmoa –Nafarroaren Eguna apirilaren 30ean ospatuko dute–.
Bira produkzioak ekoiztetxeak eta Beasaingo dantza taldeak eginiko Azken dantza maisua dokumentalaren emanaldiak zabalduko du egitaraua, 13an, eta Urepeleko Amerikanoenean eginen dute, 20:00etan. Biharamunean, hilaren 14an, beste ikus-entzunezko lan batekin emanen diote segida Kulturaldiari: Bolante baten historia filma emanen dute Popo Larren oroimenez –aurten dira 40 urte desagertu zela–. Baigorriko Bil Etxean emanen dute pelikula, 18:30etik, eta solasaldia ere eginen dute ondotik.
Apirilaren 15ean, Bidea da borroka komikiaren aurkezpen musikatua eginen dute lanaren egile Beñat eta Unai Gaztelumendik, 11:00etan, Ortzaizeko Menta Liburutegian.
Ordutik astebete luzera, apirilaren 23an, Intxaurra antzezlana ikusten ahalko da Baigorriko Bil etxean, 18:00etan. Mairu antzerki tailerreko kideek egina da obra, gaixorik den andre bat da istorioaren protagonista: Terexa.
Berriz, apirilaren 28an, Francoren mende kantatzen genuenean liburua aurkeztuko dute Aldudeko Alfaroinian –ostatuak antolatu du jarduera–. Colette Larraburu idazleak aurkeztuko du, eta, antolatzaileen esanetan, liburua aurkeztu ez ezik, Franco agintean zen aldiaz ere mintzatuko da Larraburu, sakon.
Azkenik, musikarik amaituko dute aldia, hilaren 29an. Batetik, Ez Dok Hiru antzezlan musikatua izanen da iluntzean, 2030ean, Baigorriko Bil Etxean. Bestetik, Cumbian’Bero txaranga izanen da herrian, karrikan, Baigorriko Ikastolatik abiatuta. 22:00etan ekinen dio ibilaldiari.
Nafarroaren Eguna, igandez berriz ere
Nafarroaren Egunaren gaineko hainbat xehetasun argitara ateratzeko ere baliatu dute Kulturaldiaren aurkezpena Basaizea elkarteko kideek. Izan ere, Nafarroako Egunaren data ere eman dute: apirilaren 30ean eginen dute. Iazkoa salbuespena izan zen, hauteskundeak tarteko, baina, aurten, igandean ospatuko dute jaia atzera ere. Goiz eta arratsaldez eginen dute festa. Besteak beste, kontzertu hauek iragarri dituzte antolatzaileek: Janus Lester, Willis Drummond, Dupla eta DJ Üzkülüz. Bertso saioa ere izanen da: Aitor Etxebarriazarraga, Joanes Illarregi, Maddalen Arzallus eta Nerea Ibarzabal ariko dira kantari. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225578/eintrachten-zaleek-istilu-larriak-eragin-dituzte-napolin.htm | Kirola | Eintrachten zaleek istilu larriak eragin dituzte Napolin | Italiako agintariek alemaniarrei sarrerak saltzea debekatu zuten igandean, joaneko partidako borroken ostean | Eintrachten zaleek istilu larriak eragin dituzte Napolin. Italiako agintariek alemaniarrei sarrerak saltzea debekatu zuten igandean, joaneko partidako borroken ostean | Maradona estadiora sartzeko aukerarik ez, eta, halere, Frankfurteko (Alemania) Eintracht taldearen 600 bat jarraitzaile Napolira heldu dira gaur, hiriko taldearen aurka jokatu beharreko Txapeldunen Ligako final-zortzirenetako itzuliko partidaren harira. Istilu larriak eragin dituzte hiriko erdialdean, eta haien mugimenduak kontrolatzeko zabalduriko 800 poliziek ezin izan dute galarazi ultrek dendetako beirak haustea eta zabor edukiontziei su ematea. Poliziaren auto bat ere erre dute.
Napoliko hedabideen arabera, bi taldeetako ultren arteko borrokak ere gertatu dira.
Istiluen ostean, Poliziak alde zaharretik atera eta euren hoteletara lagundu ditu Alemaniako ultrak.
Joaneko partidan, irailean, istiluak gertatu ziren, Marseillan. Bederatzi pertsona atxilotu zituzten orduan. Napolik 2 goleko abantaila lortu zuen.
UEFAk arrazakeria eta indarkeria ekintzak egitea egotzi zien alemaniarrei.
Istiluak gertatzeko arriskua zela eta, Napoliko agintariek debekatu egin zuten Frankfurten bizi diren alemaniarrei sarrerak saltzea, eta horrek are gehiago haserretu ditu Eintrachten jarraitzaileak. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225579/hizkuntza-ereduen-sistema-gainditzeko-eskatu-du-euskal-herrian-euskaraz-ek.htm | Gizartea | Hizkuntza ereduen sistema gainditzeko eskatu du Euskal Herrian Euskaraz-ek | Murgiltze eredua da ikasleek «euskara maila duin bat izateko modu bakarra», EHEren arabera. EAEko Hezkuntza Legea «mugatua» dela adierazi du. | Hizkuntza ereduen sistema gainditzeko eskatu du Euskal Herrian Euskaraz-ek. Murgiltze eredua da ikasleek «euskara maila duin bat izateko modu bakarra», EHEren arabera. EAEko Hezkuntza Legea «mugatua» dela adierazi du. | Hizkuntza eredu sistema gainditzeko eskatu du EHE Euskal Herrian Euskaraz-ek, eta murgiltze eredua hobetzearen alde egin du. EAEko Hezkuntza Legearen inguruan egiten duen irakurketa plazaratu du, gaur, Gasteizen egindako agerraldi batean, gaiak «berreuskalduntze prozesuan duen garrantziaz» ohartuta. Sugoi Etxarri EHEko kideak nabarmendu du lege horren inguruko eztabaida «estrategikoa» den arren, marko zehatz eta mugatu bat duela: «Inposatzen zaigun marko autonomiko honetatik harago behar dugu herri bezala pentsatu, eta gure hizkuntzaren biziberritze prozesuan zazpi lurraldeak kontuan hartu behar ditugu».
Izan ere, EAEko Hezkuntza Legeak Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako hezkuntza sistemari eragiten dio soilik, eta Espainiako Gobernuak bultzatutako LOMLOE legearen menpekoa da. Horregatik, EHEk azaldu du nazio mailako hezkuntza lege bat dutela helburu, eta salatu du euskal herritarrek ezin dutela haien hezkuntzari buruz «modu burujabean» erabaki. «Gure hezkuntza modu burujabean garatzeko independentzia behar dugu, euskararen errepublika», ondorioztatu du. Bitartean, dena den, hainbat eskari egin ditu Euskal Herrian Euskaraz-ek.
«Azken 40 urteotan Euskal Herrian ditugun hezkuntza sistemek izan dituzten gabeziak nabarmenak izan dira euskalduntze prozesuan. Egia da hezkuntza formala izan dela euskaldun berriak sortzeko tresna nagusietako bat, baina hutsune nabarmenak ere ikusi dira», adierazi du Etxarrik. Hutsune nagusia, EHEren arabera, hizkuntza ereduen sistema da. Nabarmendu dute ez dituela ezarritako helburuak bete, eta datu bat eman dute: «Duela zazpi urte argitaratu genuen ikerketa batek ondorioztatu zuen 1983tik 2016ra bitartean, gutxienez, 200.000 ikasle baino gehiago atera zirela EAEko hezkuntza sistematik euskaldundu gabe».
Horren aurrean, eskola publikoetan eta itunpekoetan murgiltze eredua orokortu eta hobetu behar dela azpimarratu du Etxarrik: «Benetan ikasle guztiek euskara maila duin bat izateko modu bakarra da». Hala ere, gaineratu du murgiltze ereduak «zailtasunak» izan dituela herritarrak euskalduntzeko. Eredu hori elikatzeko eta indartzeko, «baliabide eta neurri zehatz batzuk» proposatu ditu Etxarrik: «Euskara gutxien jasotzen duten horiei laguntzea eskolako lanak egiten, eskola barruan ratioak murriztea eta euskara indartzeko hizkuntza planak garatzea. Laburki esanda, euskara gutxiago duenari gehiago ematea, eta baliabide gutxiago dutenei gehiago ematea».
Eskolaz kanpo ere bai
Hezkuntza ez-formalari ere garrantzia eman dio EHEk, eta euskarazko aisialdi osasuntsurako planteamendu integral bat garatzea proposatu du. «Pantailak, 3 urte arteko haurren artean hizkuntza estimulatzea eta aisialdi taldeak bezalako baliabideak oso-oso beharrezkoak dira. Inbertsioa eta apustu sendoa behar dute», esan du Etxarrik.
Euskal curriculuma garatzearen alde ere egin du Euskal Herrian Euskaraz-ek. Hezkuntza sistemak Euskal Herri osoko ikuspegia izan beharko lukeela adierazi du Etxarrik. «Zazpi lurraldeetako errealitateak kontuan hartu beharko lituzke, eta Euskal Herriaren eremu desberdinetako ikasleen arteko ezagutza sustatu beharko luke, baita euskararekiko eta Euskal Herriarekiko atxikimendua ere». Gaineratu du euskara «inklusiorako eta kohesiorako tresna» bezala ulertu eta baliatu beharko litzatekeela. Euskal Herrian hitz egiten diren gainontzeko hizkuntza guztiak balioetsita, euskara hizkuntza komun gisa ulertzeak «potentzial handia» izan lezakeela adierazi du EHEk.
Bestalde, finkatutako euskara gaitasun maila lortzen dela bermatzeko, «neurri eta baliabide zehatzak» emateari garrantzia eman dio EHEk, baita aurreikusitako mailak ebaluazioetan aintzat hartzeari ere. Horrekin lotuta, ikastetxeetako irakasleak eta gainerako langileak euskaraz jarduteko gai direla ziurtatu behar dela uste du EHEk, eta, hori lortzeko, hizkuntza eskakizunak orokortzeko eta langileak euskalduntzeko plan zehatzak martxan jartzeko proposatu dute.
Gainera, Hezkuntza Euskaraz izan behar da lelopean Gazte Euskaltzaleen Sareak eta unibertsitateetako euskara taldeek martxoaren 23an egingo dituzten elkarretaratzeekin bat egin du EHEk. |
2023-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/225580/bobby-caldwell-abeslari-eta-musikagile-estatubatuarra-hil-da.htm | Kultura | Bobby Caldwell abeslari eta musikagile estatubatuarra hil da | Ibilbide musikal oparoa egin ondotik zendu da, 71 urterekin. | Bobby Caldwell abeslari eta musikagile estatubatuarra hil da. Ibilbide musikal oparoa egin ondotik zendu da, 71 urterekin. | Smooth jazz estiloko abeslari eta konpositorea izan zen Caldwel, eta, batik bat, 1978an egin zuen What You Won 't Do for Love kantuagatik egin zen ezagun. Orduantxe hasi zuen bere ibilbide musikala, eta 30 urtez aritu da musika munduan. Ibilbide horren hastapenetan, hain zuzen, Little Richard abeslariarentzat jotzen zuen gitarra, baina, hamarkada horren amaieran, bakarkako album bat kaleratu zuen estreinakoz: Bobby Caldwell.
Hamasei disko argitaratu ditu geroztik –2015ean azkena: Cool Uncle–, eta baita hiru konpilazio ere. Gainera, Roberta Flack, Neil Diamond eta Amy Grant bezalako interpreteentzat ere konposatu zuen, besteak beste, eta baita zenbait filmetarako kantuak konposatu eta interpretatu ere. Horien artean, Back to School, Mac and Me eta Salsa filmak.
Gaur eman du emazteak haren heriotzaren berri, sare sozialetan. Adierazi duenez, atzo hil zen konpositore estatubatuarra, 71 urte zituela. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225605/erretreten-erreforma-indarrez-pasatuko-du-frantziako-gobernuak-493-artikulua-erabilita.htm | Ekonomia | Erretreten erreforma indarrez pasatuko du Frantziako Gobernuak, 49.3 artikulua erabilita | Senatuaren bozketa irabazi ondoren, Asanbleakoa ez arriskatzea erabaki du Emmanuel Macron presidenteak. Oposizioak zentsura mozioak aurkez ditzake orain gobernuaren aurka. Protesta egiten ari dira Baionan. | Erretreten erreforma indarrez pasatuko du Frantziako Gobernuak, 49.3 artikulua erabilita. Senatuaren bozketa irabazi ondoren, Asanbleakoa ez arriskatzea erabaki du Emmanuel Macron presidenteak. Oposizioak zentsura mozioak aurkez ditzake orain gobernuaren aurka. Protesta egiten ari dira Baionan. | Kontuak ez zaizkio atera Frantziako Gobernuari. Kaleko legitimitatea galdua zuela ikusita, parlamentuarena lortzen saiatu da erretretaren erreforma aurrera ahal izateko, baina huts egin du. Frantziako Asanbleako saioa hasi baino lehen Ministroen Kontseilua egitera deitu du Emmanuel Macron errepublikako presidenteak, eta gobernuari lege bat bozketarik gabe onartzeko eskumena ematen dion Frantziako 49.3 artikulua erabiltzea hobetsi du.
LR Errepublikanoak alderdiko buruzagitzarekin, erreformaren inguruan ados jartzea lortu du, baina eskuineko diputatu asko ez zeuden prest bere alderdiaren agindua betetzeko, eta, horrenbestez, ez zen ziurra erreformak Asanblearen babesa izango zuenik. Egoera horretan, arriskurik ez hartzea erabaki du.
Asanbleako bilera 15:00etan hasi da, baina berehala eten da, gobernuaren asmoen berri jakitean. Erabakiak oposizioaren haserrea eragin du. Frantzia Intsumisoko diputatuek La Marseillaise abestu dute, eta RN Batasun Nazionalekoek «dimisioa!» egin dute oihu Borne Asanbleara sartu denean. Iskanbila betean hartu du hitza lehen ministroak.
Pentsatzekoa da gobernuak tresna hori erabiltzeak are gehiago suminduko dituela erreformaren aurkakoak. Mobilizazioekin segituko dutela iragarri dute sindikatuek. Parisen, ehunka jende bilduak dira Frantziako Asanblearen aitzinean. Baionan, protestara deitu dute 18:00etan.
Poliziak Concorde plazan bildutako milaka pertsonen kontra jo du iluntzean.
Ondorio politikoak izan ditzake gobernuaren erabakiak. Gobernu barruan bozketara iristearen aldekoa zen Elisabeth Borne lehen ministroa, baina orain haren aulkia dilindan dago. 49.3 artikulua erabiltzeak esan nahi du oposizioak eskubidea duela gobernuaren aurkako zentsura mozio bat aurkezteko. Orain artekoak aise gainditu ditu —gaurkoaren aurretik, gobernuak beste hamar aldiz erabili du azken urtean 49.3 artikulua—, ezkerrak ez baititu eskuin muturraren mozioak babestu, ezta alderantziz ere. Baina oraingoan talde askok babestutako zentsura mozio bat aurkeztua izateko aukerak handiagoak dira. Baliteke Errepublikanoetako diputatu batzuek ere mozioa babestea.
Horrez gain, ezkerreko oposizioak erreferendum baten antolaketa bultzatzeko asmoa agertu du: 185 diputatu eta senatarik izenpetu behar dute eskaera, eta herritarren %10ek babestu behar dute aitzina egin ahal izateko. Horrez gain, Frantzia Intsumisoak iragarri du Errepublikako Justizia Auzitegira joko duela Bruno Le Maire Ekonomia ministroaren kontra, erreformaren alde bozkatzearen truke diputatu bati bere hautesbarrutirako baliabideak eskaini dizkiola zabaldu ondotik.
Senatuan, arazorik ez
Batzorde misto paritarioak testu bateratu bat onartu zuen atzo goizean, eta Senatuaren eta Asanblearen bozka baizik ez ziren eskas erreforma ontzat emateko. Sorpresarik gabe, gaur goizean Senatuak airez aire bozkatu du erretreta adina 64 urtera gibelatzea: 193 senatari alde eta 114 kontra.
Goizean hasi da Senatuko saioa, eta Olivier Dussopt Lan ministroak eta Gabriel Attal Kontu Publikoen ministroak hartu dute hitza Frantziako Gobernuaren izenean erretreten erreformaren lege proiektua defendatzeko. Eztabaida bermatu dutela baieztatu du Dussoptek, baina horiek oztopatzeko izandako «lerratzeak» salatu ditu, asanblean izandako iskanbilei erreferentzia eginez. Halaber, senatarien lana txalotu du.
Erreformaren beharra berretsi du beste behin Attalek. «Gure herria zahartzen ari da. Gero eta erretreta gehiago ordaindu beharko ditugu. Herri bakar batek ere ezingo luke txoke hori gainditu ezer egin gabe. Gure inguruko herrialde gehienek erreformak egin dituzte erretreta sistemetan».
Oposizioaren proiektuarekin kontrajarri du: «Zergak, zergak eta zergak, hori da parean eman diguten proiektua». Frantziako eredu soziala asmatu zutenen oinordeko gisa aurkeztu du bere burua Attalek oposizioaren kexen artetik, «eredu sozial hori atxikitzearen alde ari gara».
Zentroko eta eskuineko taldeek erreformaren beharra defendatu dute, eta ontzat eman dute eztabaida parlamentarioa. Ezkerreko oposizioak salatu du lege proiektuak «lan dorpeenak eta lansari apalenak» dituztenei kalte egingo diela. Errepublikanoek eta Frantziako Gobernuak «langileen kontrako klase proiektua» dutela erran du Cathy Apourceau-Ploy talde komunistako senatariak.
Blokeatze ekintzak
Protestan segitzen dute sindikatuek. Atzo, milaka jendek manifestazioa egin zuten Baionan, eta gaur goizean Baiona eta Hendaia (Lapurdi) arteko autobidea blokeatzen entseatu dira Biriatuko ordainlekuan, LAB, Solidaires eta FSU sindikatuek bultzatuta. Frantziako Poliziak oztopatu die ekintza, eta Parisera abiatzear zen AHTa blokeatu dute azkenean. Intersindikalak protesta eginen du 11:00etan, Baionako suprefekturaren aitzinean.
Tweets by EkhiErremundegi |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225606/suitzako-banku-zentralaren-laguntzari-esker-credit-suisseren-akzioak-indarrez-hasi-du-eguna.htm | Ekonomia | Suitzako banku zentralaren laguntzari esker, Credit Suisseren akzioak indarrez hasi du eguna | Bezeroen kezka baretu nahian, Credit Suissek 50.000 milioi libera suitzarreko mailegu bat hartu dio Suitzako Banku Nazionalari. | Suitzako banku zentralaren laguntzari esker, Credit Suisseren akzioak indarrez hasi du eguna. Bezeroen kezka baretu nahian, Credit Suissek 50.000 milioi libera suitzarreko mailegu bat hartu dio Suitzako Banku Nazionalari. | Atzoko izuaren ondoren, baretasun pixka bat itzuli da gaur Europako burtsetara. Goranzko bidean hasi dute merkatuek, haien kezka iturri nagusiak, Credit Suissek, bere egoera lagun dezakeen laguntza jaso duelako.
Asteazken gauean, Suitzako Banku Nazionalak iragarri zuen mailegu berezi bat emango ziola likidezia arazoei aurre egiteko, eta gaur goizean Credit Suissek jakinarazi du 50.000 milioi libera suitzarreraino eskatzeko prest zegoela —50.000 milioi euro inguru dira—.
Iragarpen horrek errebote efektua eragin dio Suitzako banku handienetan bigarrena denaren akzioari. Goizeko hamarretan %21,5 egiten ari zen gora, eta, horrenbestez, atzo galdutakoaren (-%30) berreskuratzeko gai izan zen. Kontinenteko beste bankuen akzioek ere gora egin dute.
Suitzako Banku Nazionalak mailegatuko dion diruarekin estali nahi ditu Credit Suissek bere bezeroen diru erretiratzeak.
Gainera, Ulrich Korner Credit Suisseko buruak jakinarazi du prest dagoela bankuak jaulkitako 3.000 milioi euroko zorra berriro erosteko; horren bitartez, lortu nahi du zor horren interesak apaltzea.
Credit Suissek ziurtatu du kapital betebehar guztiak betetzen dituela, eta arazoak izan arren aurrera egiteko nahiko baliabide dituela.
Arazoak ez dira berriak
Credit Suisse berregituraketa prozesuan dago, aspalditik duen krisi batetik ateratzeko. Kapital zabalkuntzak egin ditu azken urteetan; duela hiru hilabete egin zuen azkena, eta 2.200 milioi libera suitzar (2.220 milioi euro) jarri zituen Saudi Arabiako SNBk, baina ez zen aski izan merkatuen konfiantza irabazteko. SNBk diru gehiago jarriko ez zuela iragarri izanak eragin du, hain zuzen ere, oraingo krisia.
Suitzako bigarren bankuaren arazoak aspalditik datoz. 2000ko hamarkadan jauzi handi bat egin zuen, eta banka pribatuko erakunde handienetako bat bihurtzeko pausoa eman zuen, mundu osora zabalduta, baina ez du lortu. Negozio eredu konplexu bat jarri zuen martxan, hainbat dibisiorekin, eta batez ere inbertsiogile eta korporazio handiei bideratutakoa. Porrot handi eta polemika iturri izan diren inbertsio funts batzuetan parte hartu izanak —Archegosen eta Greensillen, adibidez— galera handiak eragin dizkio, eta bezeroen konfiantza apalduz joan da: azken urtean 123.200 milioi libera suitzar atera dituzte bankutik.
Iaz, plan estrategiko bat aurkeztu zuen, aktiboen zati bat saltzea eta egitura sinplifikatzea aurreikusten zuena. Kapital zabalkuntzan Saudi Arabiako SNBk parte hartu zuen, akziodun nagusi bihurtuz. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225607/espetxeratzeko-agindua-jaso-dute-de-miguel-auzian-zigortutakoek.htm | Politika | Espetxeratzeko agindua jaso dute 'De Miguel auzian' zigortutakoek | Arabako Probintzia Auzitegiak gaur argitaratu du epaia irmo egiten duen autoa. | Espetxeratzeko agindua jaso dute 'De Miguel auzian' zigortutakoek. Arabako Probintzia Auzitegiak gaur argitaratu du epaia irmo egiten duen autoa. | Espainiako Auzitegi Gorenak atzo jakinarazi zituen De Miguel auziko zigorrak, eta Arabako Probintzia Auzitegiak 24 orduan argitaratu du epaia irmo egiten duen autoa. Hamar eguneko epea ezarri die EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Migueli, Koldo Otxandianori eta Aitor Telleriari, eta Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazte eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohi Xabier Sanchezi espetxean aurkezteko. Gainera, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburu Arantxa Tapiak kaleratutzat jo ditu De Miguel eta Otxandiano. Lehena Hazi fundazio publikoan ari zen lanean, eta bigarrena Arabako parke teknologikoan; biak ere Eusko Jaurlaritzaren menpeko erakundeak.
Autoa iritsi aurretik, Tapiak adierazi du hura beharrezkoa zela EAJren Araba Buru Batzarreko bi kide ohiak «segurtasun juridiko osoarekin» kaleratzeko. Behin autoa Eusko Jaurlaritzaren esku egonda, sailburuak azaldu du kaleratzeak «egitate bat» direla, eta gaineratu du ez dutela «inolako» ordainik jasoko. Auziak hamabi urte iraun izana ere kritikatu du, eta gehitu lehenbailehen ixtea dela garrantzitsuena: «Gure ustez, prozesu luzeegia izan da».
Espainiako Auzitegi Gorenaren epaia iritsi ostean, Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen euren postuetatik kendu zituztela bi kideak, baina oraindik ez dituzte kaleratu. Gaur goizean, autoa iritsi aurretik, Jaurlaritzako Garapen Ekonomikorako sailburu Arantxa Tapiak adierazi du hura «lehenbailehen» iristea espero zuela gobernuak, De Miguelen eta Otxandianoren kaleratzeak behin betiko exekutatzeko.
Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an ebatzi zuen epaitutako 26 lagunetatik 15 zigortzea. Helegiteen ostean, aferak Auzitegi Gorenean bukatu zuen, eta hark zigor handienak berretsi zituen urtarrilean —Julian Sanchez absolbitu zuen—. Denera, bost laguni ezarri zizkieten espetxe zigorrak, baina Leioako Kultura zinegotzi ohi Iñaki San Juan (EAJ) ez da kartzelan sartuko. De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion –gehienez bederatzi urte beteko ditu–; Otxandianori zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia ezarri zion – gehienez sei urte beteko ditu–, Sanchezi, zazpi urteko zigorra; eta Telleriari, bost urtekoa.
Epaiak frogatutzat jo zuen hiru akusatu nagusiak —De Miguel, Otxandiano eta Telleria— ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» baliatu zirela obrak esleitzeko, hainbat komisioren truke. Hala, besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzi zieten. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225609/larunbatean-egingo-dute-azpeitiko-sanjosetako-trikiti-jaialdia.htm | Kultura | Larunbatean egingo dute Azpeitiko Sanjosetako Trikiti Jaialdia | Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Azpeitiko Udalak elkarlanean antolatzen dute jaialdia, eta 33. aldia izango da aurtengoa. | Larunbatean egingo dute Azpeitiko Sanjosetako Trikiti Jaialdia. Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Azpeitiko Udalak elkarlanean antolatzen dute jaialdia, eta 33. aldia izango da aurtengoa. | Trikiti eta pandero doinuek hartuko dute Azpeitiko Soreasu antzokia larunbat arratsaldetik aurrera. 17:30ean, hainbat trikitilari arituko dira agertokian. Dena prest dutela jakinarazteko eta gonbidapena egiteko, Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko eta Azpeitiko Udaleko ordezkariek agerraldia egin dute gaur goizean. Aurtengoa antolatzeko, «trikitiaren sentsibilitate eta behar ezberdinak» entzuten ahalegindu direla aipatu du Agurtzane Elustondo EHTE Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko lehendakariak. Sanjosetako 33. Trikiti Jaialdia izango da larunbatekoa, eta hauek izango dira parte hartzaileak: Aritz, Aitziber eta Anaitz; Eneko Arbeo eta Jon Izagirre; Eider eta Lierni Tolosa; Iñorkinak; Garixe eta Maltzeta; Traditions & Tradizioak (Joshua Edelman, Ander Garcia, Xabi Arakama, Imanol Intxausti eta Iñaki Larrañaga); eta Enaitz Alberdi, Amets Bilbao, Jokin Tolosa eta Ander Gorostiaga.
Izen ezagunak eta ez horren ezagunak uztartzen saiatuko direla aipatu du Ibon Errazu EHTEren antolakuntzako kideak, eta protagonista nagusiak trikitia eta panderoa izango badira ere, nabarmendu du beste zenbait instrumentu ere entzun ahal izango direla. «Hala nola Traditions & Tradizioak taldearen eskutik, itsas pianoak eta kontrabaxuak». Eneritz Albizu Azpeitiko Kultura batzordeburuak, berriz, azpimarratu du trikitia Azpeitiaren eta Euskal Herriaren «iraganaren eta orainaren» parte garrantzitsua dela.
Oraindik badira jaialdirako sarrerak eskuragai; Kulturaz-en webgunean edo Sanagustin kulturgunean lor daitezke, 13,5 euroan. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225610/labek-esan-du-osasunbidean-orokortuta-dagoela-esklusibotasunaren-praxi-txarra.htm | Gizartea | LABek esan du Osasunbidean orokortuta dagoela esklusibotasunaren «praxi txarra» | Adierazi du osasun sistemaren «egitura osoari» eragiten dion arazo bat dela; hamar kasu gehiago jakinarazi ditu | LABek esan du Osasunbidean orokortuta dagoela esklusibotasunaren «praxi txarra». Adierazi du osasun sistemaren «egitura osoari» eragiten dion arazo bat dela; hamar kasu gehiago jakinarazi ditu | Otsailean LAB sindikatuak salatu zuen Osasunbideko profesional batek esklusibotasun osagarria kobratu eta, hala ere, klinika pribatuetan lan egiten zuela. 800-1.100 euro inguruko gehigarria izaten da, eta berez, hori kobratuta, osasun sistema publikoan bakarrik jardun behar dute langileek. Esklusibotasun hori formalki mantentzen duen osasun sistema bakanetarikoa da gaur egun Osasunbidea, baina LABek orduan salatu zuen askotan ez zela errespetatzen. Gaur agerraldia egin du berriz, adierazteko esklusibotasunaren «praxi txarra» orokortuta dagoela, eta «gutxienez» beste hamar urraketa kasuren berri izan duela. Gaia aktualitatearen lehen lerroan dago, besteak beste Sindikatu Medikoak administrazioarekin izan dituen negoziazioetan lehenetsi dituen eskaeretako bat izan delako esklusibotasun hori kentzeko Nafarroan, eta sendagileei, soldata gehigarria kendu gabe, sare publikoan eta pribatuan lan egiten uzteko; egun dagoen mediku eskasiari aurre egiten lagun dezakeela argudiatu dute. Osasun publikoaren alde ari diren elkarteak, ordea, esaten ari dira arbuiatu egin behar dela jokabide hori.
Sindikatuko eledun Imanol Karrerak azaldu du lehen kasua jakinaraztean egoeraren «azterketa orokor bat» eskatu zutela, esklusibotasunaren urratze gehiago egon zitezkeen ikusteko. Ikerketa hori egitea Nafarroako Gobernuari zegokiola esan du, baina «utzikeriaz» jokatu duela eta ez duela ezertxo ere egin. Horren aurrean, zuzenean administrazioari informazioa eskatuta, azterketa bat egin du LABek, eta hortik ondorioztatu dituzte hamar kasu gehiago. Gehiago ere izan daitezkeela esan du, hala ere; azterketa azkar baten lehen emaitza da kopuru hori. Gobernuaren portaera kritikatu du: «Izan ere, bazuen aukera azterketa egiteko, eta ez du egin; gure ustez, arazoaren dimentsioa handia delako da hori, onartutako praktika bat delako».
Kezka adierazi du, era berean, uste duelako ezen, oraingoz esklusibotasunak formalki indarrean jarraitzen badu ere, arriskua dagoela hura legez «ezabatua» izateko, Sindikatu Medikoaren eskabideak direla medio: «Hanka sartzea izango litzateke». Praktika horien atzean arlo publikoaren eta ekimen pribatuaren arteko «interes gatazka» dagoela uste dute LABen, eta saihestera egin behar dela.
Orain atzeman dituzten urraketak Osasunbidearen «egitura osoan» daudela esan du LABeko eledunak. «Espezialitate askori eragiten diete, Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako eremuetan». Eta xehetasun gehiago ere eman ditu, arazoaren larritasunaren erakusgarri. «Alde horretatik, deigarria da nola praktika txar hau bereziki Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuan gertatzen den. Hain zuzen ere, itxarote zerrenda handiena duten zerbitzuetako bat da».
LABek jakinarazi du Jardunbide Egokien eta Ustelkeriaren Aurkako Bulegoaren esku jarri duela atzeman dituen urraketen gaineko informazioa.
Dei egin du larunbat honetan 17:30ean Iruñean osasun publikoaren alde egingo den manifestazioan parte hartzera. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225611/eusko-jaurlaritzak-15era-jaitsi-ditu-hazkunde-aurreikuspenak.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak %1,5era jaitsi ditu hazkunde aurreikuspenak | Azpiazu sailburuak adierazi du gaur egungo egoera ekonomikoak aurreikuspen «kontserbadoreak eta zuhurrak» eskatzen dituela. «Bizkortzea» iragarri du urteko bigarren zatirako. | Eusko Jaurlaritzak %1,5era jaitsi ditu hazkunde aurreikuspenak. Azpiazu sailburuak adierazi du gaur egungo egoera ekonomikoak aurreikuspen «kontserbadoreak eta zuhurrak» eskatzen dituela. «Bizkortzea» iragarri du urteko bigarren zatirako. | Eusko Jaurlaritzak hurrengo bi urteetarako hazkunde ekonomikoaren datuak berrikusi ditu, eta 2023rako %1,5ean kokatu du BPGaren igoera, eta 2024rako, berriz, %2,1ean. Halaber, kalkulatu du 20.000 enplegu sortuko direla, urtero 10.000. Iazko urrian %4,3ko hazkundea iragarri zuen 2023rako, eta %2,1ekoa 2024rako.
Eusko Jaurlaritzak 2022ko azken hiruhilekoan izan den dezelerazioaren ondorioz egin du berrikuspen hori. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak zehaztu duenez, gaur egungo egoerak aurreikuspen «kontserbadoreak eta zuhurrak» eskatzen ditu, ziurgabetasuna «oso handia» delako, Ukrainako gerrak eta inflazio handiak bere horretan jarraitzen dutela eta. Horri gehitu dizkio moneta politikaren ondorioak eta sistema bankarioa jasaten ari den arazoak.
Eusko Jaurlaritzak uste du ekonomiak moteltzen segituko duela urtearen lehen erdian, eta hortik aurrera hazi egingo dela. «Elementu positibo gisa», nabarmendu du aurten ehun ekonomikora iristen hasiko direla Europako funtsak.
Iñaki Barredo sailburuordeak gogorarazi du 2022. urtea «oso positiboa» izan zela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiarentzat: gogoratu du BPGaren batez besteko hazkundea %4,4 izan zela, eta «modu nahiko homogeneoan» gertatu zela alor guztietan. Urte hasiera oso ona izan zen, baina, azpimarratu duenez, Ukrainako gerra hasi zenetik, moteltzen hasi zen, eta batez ere nabaritu zen industrian, eraikuntzan eta, neurri txikiagoan, zerbitzuetan. Urte hasiera honetan joera hori mantendu egin dela adierazi du.
Datozen hilabetei begira, «baikor» azaldu da, eta udaberritik aurrera egoera aldatuko dela aurreikusten du, eta alor guztietan, batean izan ezik: esportazioetan. Barredoren arabera, inguruko herrialdeen egoeraren ondorioz apaldu egingo dira kanpo salmentak, eta batez ere Alemanian egindakoak —herrialde hori da euskal produktu industrialen merkatu nagusia—. Kanpo merkataritzaren saldoa orekatu egingo lukete inportazioek.
Egoera ezengokorra izan arren, Barredok uste du inbertsioen hazkundea «mantenduko» dela —%2,4 inguruan—, eta kontsumo pribatua hazi egingo dela (%1), bereziki udaberritik aurrera; ordurako espero du jaisten hasiko dela inflazioa, eta bereziki azpiko inflazioa.
Bankuen egoera
Credit Suisseren krisiaz eta Silicon Valley Banken hondoratzeaz ere mintzatu da Azpiazu, eta «lasaitasun mezua» bidali du. Bi finantza erakunde horiek sortutako egoera «krisi, krisi txiki edo finantza ekaitza txikitzat» jo du, baina onartu du burtsan kotizatzen duten banku ugaritan «asko eragiten» ari dela, eta adi egon beharra dagoela. 2008an geratutakoa gogoratu du —«finantza sisteman, izua abiadura handiz hedatzen da», ohartarazi du—, baina gaineratu du ez dela «alarmismoan» erori behar.
Euskal Herrian egoitza duten bankuei buruz —Kutxabank aipatu du— esan du «erabat isolatuta» daudela —Kutxabankek ez du burtsan kotizatzen, ezta Laboral Kutxak ere—, eta egoerari eusteko «nahikoa kaudimen» dutela. Hala ere, azpimarratu du «behar izanez gero» Jaurlaritzak eskura dituen erabakiak hartuko dituela. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225612/hego-euskal-herriko-esportazioak-16-gehitu-ziren-urtarrilean.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko esportazioak %16 gehitu ziren urtarrilean | Kanpo merkataritzak 566,4 milioi euroko saldo positiboa izan zuen hilabete horretan | Hego Euskal Herriko esportazioak %16 gehitu ziren urtarrilean. Kanpo merkataritzak 566,4 milioi euroko saldo positiboa izan zuen hilabete horretan | Hego Euskal Herriko kanpo merkataritzak 566,4 milioi euroko saldo positiboa izan zuten urtarrilean. Espainiako Estatistika Institutuak emaniko datuak dira, iazko hilabete bereko datuak aurtengoarekin alderatuta, eta ez du kontuan hartzen Espainiarako joan-etorria. Horiek horrela, 3459,4 milioi euroren esportazioak egin ziren, iazko hilabete berekoak baino %16 handiagoak. Inportazioen zenbatekoa, berriz, 2983 milioi eurokoa izan zen, %14 handiagoa.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako esportazioei dagokienez, produktu ez-energetikoen merkatua %23,1 handitu zen, eta energetikoena %0,4. Inportazioetan, aldiz, joera aurkakoa izan zen: produktu energetikoena %42,1 hazi zen, eta ez-energetikoena %11,2. Nafarroan, bestalde, esportazioen %30,3 autogintzako sektorekoak izan ziren —%14,1 ibilgailuak eta 16,2% osagaiak—. Nabarmentzekoa da da autogintzarekin zerikusirik ez duten esportazioak %13,9 handitu zirela iazko urtarrilarekin alderatuta.
Lurraldekako azterketa eginez, bost herrialderen artean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esportazioen %52,7 bereganatu zituzten. Bost bezerorik onenak Alemania, Frantzia, AEBak, Erresuma Batua eta Herbehereak izan ziren. Nafarroaren kasuan lehen laurak berdinak dira, eta Portugalek hartuko luke Herbehereen lekua. Nafarroarentzat Frantzia (%29) izan zen eroslerik onena, eta Alemania bigarrena (%18).
Datuetara gehiago gerturatuz gero, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresek Europatik kanpoko hiru herrialderekin izan duten joera nabarmendu behar da: Marokora eginiko esportazioen igoera handia (%125); eta Txinara (-%40,9) eta bereziki Errusiara (-%79,4) egindakoen beherakada. Eremu berera iritsitako inportazioei dagokienez, %42,8 Europako Batasunetik iritsi ziren, eta horietatik 292 milioi euro Alemaniatik. Erresuma Batuaren kasuan, berriz, %70,7 apaldu zen inportazioen zenbatekoa. Brexit-aren zama sumatu daiteke hor.
Munduko beste herrialdeetatik iritsitako salgaiak aztertuz gero, Errusiako inportazioak %42 jaitsi ziren. 78,6 milioi euroren salgaiak iritsi ziren Errusiatik, eta horien %89 diesel erregaia izan zen. Balantzaren beste aldean daude Norvegia (121 miloi eurora igo zen), AEBak (%132 hazi zen), Mexiko (%301 hazi zen) eta Txina (%55,9 hazi zen).
Igoera horietan argi ikusten da gasaren eta erregaien arrastoa. Energia arloko inportazioei erreparatuz, Errusia laugarren postura erori baitzen guztien %11,8aekin. Aurretik izan zituen Mexiko (%30,7), AEBak (%20,6) eta Norvegia (%18). Azken bi herrialde horiek hartu dute hein handi batean lehen Errusiatik etortzen ziren erregaien merkatua.
Nafarroaren kasuan, inportazioen %79,1 Europako Batasunetik iritsi ziren. Guztien %15,1 autogintzarako osagaiak izan ziren; %14,1 ibilgailuak, eta %5,3 lekaleak. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225613/greba-eguna-grezian-tren-istripuaren-laquoegiazko-errudunakraquo-aurkitu-ditzatela-eskatzeko.htm | Mundua | Greba eguna Grezian, tren istripuaren «egiazko errudunak» aurkitu ditzatela eskatzeko | Ezbeharra duela bi aste gertatu zen, eta 57 lagun hil ziren. Manifestariek gobernuari leporatzen diote ez ikusiarena egiten ari dela. | Greba eguna Grezian, tren istripuaren «egiazko errudunak» aurkitu ditzatela eskatzeko. Ezbeharra duela bi aste gertatu zen, eta 57 lagun hil ziren. Manifestariek gobernuari leporatzen diote ez ikusiarena egiten ari dela. | Hegazkinak lurreratuta, barkuak amarratuta, ikastetxe publikoak itxita eta zerbitzu publikoak, oro har, geldirik. Paisaia horrekin esnatu da Grezia, milaka herritar 24 orduko greba bat egiten ari baitira, joan den otsailaren 28ko tren istripuaren «egiazko errudunak» aurkitu ditzatela eskatzeko.
Manifestariek gobernuari leporatzen diote ez ikusiarena egiten ari dela ezbehar horren aurrean, eta ez dituela kontuan hartu sindikatuek iraganean egindako kritikak, hau da, garraio publikoaren azpiegiturak «oso gaizki» daudela. Hain justu, uste dute saihestu zitekeela duela bi aste Tempe herritik gertu izandako istripua —57 lagun hil ziren bi trenek elkar jota—, baldin eta trenbide sarea zaindu izan balute.
Sektore publiko eta pribatuetako sindikatu nagusiek deitu dute grebara, eta manifestazioak ere egin dituzte herrialde osoan. Atenas hiriburuan, gainera, parlamentuaren egoitzaren aurrera joan dira protesta egitera.
ADEDY sindikatuak, komunikatu baten bidez, jakinarazi du funtzionarioek eskatzen dutela «Tempeko krimena ez estaltzeko», eta «pribatizazio neurriak gelditzeko». Sektore pribatuko GSEEk, berriz, esan du «haserre» daudela gertaturikoagatik, eta ez dutela «onartuko ez gardentasunik eza, ez eztaltzea, ezta erantzukizuna ez hartzea ere».
Hilabete hasieran, trenbide sareko arduradunek eta Kyriakos Mitsotakis lehen ministroak argudiatu zuten istripua «giza akats bat» izan zela, eta Poliziak Larisako tren geltokiko burua atxilotu zuen; fiskaltzak zuhurtziagabekeriazko giza hilketaren delitua egotzi dio 59 urteko gizonezkoari. Hark ukatu egin du egotzitakoa, eta esan du errailez aldatzeko agindua eman ziola trenari, baina sistemak ez ziola jaramonik egin.
Greziako Garraio ministro Kostas Karamanlisek dimisioa eman zuen hilaren 1ean; bere gain hartu zituen azken urteetako akatsak, eta aitortu egungo sistemak ez dituela betetzen «XXI. mendeko beharrak». Gerora, lehen ministroak «erantzukizun politikoa» aitortu zuen, eta barkamena eskatu zuen; gainera, iragan astean, gobernuak jakinarazi zuen hildakoen familiei hilabetero 1.600 euroko laguntza bat emango diela, eta zorrak ezabatuko dizkietela. Bide beretik, trenbideen kudeaketaz arduratzen den Hellenic Trainek enpresa pribatuak kalte ordainak emango dizkie biktimen sendiei:
Printzipioz, Atenasek esandakoaren arabera, asmoa da trenbide zerbitzuak datorren asteazkenean itzultzen hastea, eta mailaka berreskuratzea, apirilaren 11rako. Langile gehiago jarriko dituzte abiadura moteltzeak eta segurtasuna bermatzeko.
Mitsotakisen agintaldia uztailean amaitzen da, eta espero da maiatzean deituko duela parlamenturako hauteskundeetara. Argitara ateratako azken inkestaren arabera, lehen ministroaren ND Demokrazia Berriak jasoko luke babesik handiena, botoen %33,2 bilduta, eta atzetik luke, gertu, Syriza (%29,7). |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225614/implikako-langileek-greba-mugagabea-hasi-dute.htm | Ekonomia | Implikako langileek greba mugagabea hasi dute | Lan-formakuntza ikastaroak antolatzen dituen enpresa bat da, eta langileen erdiak kaleratu nahi ditu. 156 langilek dihardute Bilboko zentroan. | Implikako langileek greba mugagabea hasi dute. Lan-formakuntza ikastaroak antolatzen dituen enpresa bat da, eta langileen erdiak kaleratu nahi ditu. 156 langilek dihardute Bilboko zentroan. | Implika lan-formakuntza ikastaroak ematen dituen zentroak Bilbon dituen langileek greba mugagabea hasi dute, enpresak egin nahi duen lan erregulazioa gelditzeko asmoz. ELAk deitu du grebara, langile batzordeko hamahiru ordezkarietatik zazpi hark ditu, eta dagoeneko esan du ez duela babestuko enpresaren erabakia. Sindikatuaren arabera, enpresak irabaziak izan ditu azken urteetan.
Implikak 363 langile ditu, eta horietatik 156k Bilboko zentroan dihardute. Beste lantokiak Espainian eta Katalunian ditu. Enpresak enplegua erregulatzeko prozesua hasi du, 185 kaleratze egin asmo baititu. Derrigorrezko negoziazio epea gaur hasi da, Madrilen. ELAk erabaki hori ere kritikatu du, enpresak egoitza soziala Bilbon duenez negoziazioak Bilbon egin beharko liratekeelako.
Implika formakuntza zentro pribatu bat da, eta, besteak beste, lanbide heziketako programak edo oposizioak prestatzeko ikastaroak ematen ditu. Enpresa duela bederatzi urte sortu zuten, Bilbon, eta 2019an 22 milioi euroko negozio bolumena izan zuen. Urte hartan, Suma Capital funtsak %55 erosi zuen, 10 milioiren truke. Hura izan zen akziodun nagusia harik eta iazko ekainean KKR inbertsio funtsak 60 milioi euroan erosi zuen arte.
Lehen bileraren ondoren, ELAk zehaztu du sakon aztertuko duela enpresak emaniko dokumentazioa, eta aurreratu du agiri gehiago eta erabateko gardentasuna exijituko duela. Langileek manifestaziora deitu dute hilaren 22rako. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225615/nekazarien-alderdia-lehen-indarra-izango-da-herbehereetako-senatuan.htm | Mundua | Nekazarien alderdia lehen indarra izango da Herbehereetako Senatuan | BBBk 75 eserlekuetatik hamabost eskuratu ditu. Lehen ministroaren alderdiak bi aulki galdu ditu, hamarrekin geratzeraino. Nekazarien alderdi eskuindarraren helburua da gobernuak ezarritako ingurumen planen aurka «borrokatzea». | Nekazarien alderdia lehen indarra izango da Herbehereetako Senatuan. BBBk 75 eserlekuetatik hamabost eskuratu ditu. Lehen ministroaren alderdiak bi aulki galdu ditu, hamarrekin geratzeraino. Nekazarien alderdi eskuindarraren helburua da gobernuak ezarritako ingurumen planen aurka «borrokatzea». | BBB Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdiak Herbehereetako jokaleku politikoa astindu du, herrialde horretako senatuko indar nagusi bilakatuko baita. Boto gehienak zenbatuta, 2019ko protestetan eratutako nekazarien alderdi kontserbadoreak 75 eserlekuetatik hamabost izango lituzke goi ganberan, botoen ia %20 lortuta. «Hau ez da normala, baina benetan hala da! Boto emaileak argi eta garbi mintzatu dira gobernuaren politiken aurka», esan du alderdiko buruzagi Caroline van der Plasek, sinetsi ezinik. Probintzietako bozak izan ziren atzokoak, eta horietan herritarrek bozkaturiko politikariek hautatzen dituzte senatariak.
Berdeen eta Laboristen arteko ezkerreko aliantza bat ere hamabost eserleku erdiesteko bidean da senatuan. Kontrara, Mark Rutte lehen ministro liberalaren lauko koalizioa 24 eserlekurekin geratzeko zorian dago, azken bozetan baino zortzi aulki gutxiagorekin. Hain zuzen ere, Rutteren VVD Askatasunaren eta Demokraziaren Aldeko Alderdi Popularrak bi senatari galduko lituzke, eta hamarrekin geratuko litzateke. Ruttek, 2010etik lehen ministro denak, Van der Plas zoriondu zuen atzo, baina nabarmendu zuen emaitzek ez dutela gobernua atakan jarriko: «Uste dut gobernua egonkor egon daitekeela datozen urteetan, erantzukizunak hartu nahi dituzten alderdiak ondoan ditugulako». Demokraziarako Foruma izan da galtzaile nagusia. Kolpe latza hartu du alderdi liberalak; 2019ko bozetan botoen %15 lortzetik %3ra amildu da.
Atzoko emaitzak, gutxienez, Ruttenen agintaldiaren gainerako zatia larriki zailduko duela dirudi. Printzipioz, VVDko buruzagiak Berdeen eta Laboristen arteko ezkerreko aliantzara jo lezake lege berriak onartzeko beharrezkoa den gehiengoa lortzeko senatuan. Praktikan, bi alderdi horiek esan dute gobernu koalizioaren programa klimatiko osoa blokeatuko dutela, urrunago eta azkarrago joan ezean; adibidez, ikatzezko zentral elektriko guztiak itxiko dituzte bi urteko epean, eta erabat murriztuko dituzte erregai fosiletan oinarritutako industriarako diru laguntzak.
Nekazarien alderdiak eserleku bakarra eskuratu zuen 2021eko parlamentuko hauteskundeetan, baina haren ospea handi egin da, gobernuarekiko mesfidantza gero eta handiagoa delako herritarren artean. Hain zuzen, behe ganbera osatu zen egunean, Van der Plas, nekazaritzan espezializatutako kazetari ohia, parlamentuak Hagan duen egoitzaren aurrean jarri zen, traktore baten gainean, tinko. Egun horretatik aurrera, Herbehereetako eztabaida politikoan pertsona ezaguna izan da, eta gobernuak helburu klimatikoak betetzeko egindako proposamenen aurka urtebete daramaten milaka baserritarren heroi bilakatu da.
BBBren helburua da gobernuak ezarritako ingurumen planen aurka «borrokatzea»; nitrogeno isuriak nabarmen murriztu asmo ditu, abelburu kopurua txikituz eta milaka ustiategi erosiz. Alderdiaren hedapena, ordea, nekazariez harago zabaldu da, Herbehereetako balio sozial eta moral tradizional eta kontserbadoreak irudikatzen dituen plataforma batean.
Gobernuak nitrogeno isuriak erdira murriztu nahi ditu 2030era bitartean; are, probintzia batzuetan, isurketak %95 murriztu beharko lirateke. Funtsean, Amsterdamek 25.000 milioi bideratu nahi ditu abelburuen kopurua %30 txikitzeko. Izan ere, abelburu kopuru handi samarra edukitzearen eta ongarrien erabilera intentsiboaren ondorioz, nabarmen handitu dute nitrogeno oxidoaren kantitatea, Europako Batasunak ezarritako araudia urratzeraino. Herbehereak dira munduko laborantza produktu esportatzaile handien artean bigarrena. Dena dela, litekeena da Rutteren lana are zailagoa izatea gobernuaren ingurumen planak abian jartzeko ardura duten hamabi batzar probintzietan, BBB alderdia horietako bostetan gailendu baita, zenbait eskualdetan botoen %30 erdietsita, gainera.
Nekazarien alderdiarentzat, berriz, arazoaren mataza are gehiago korapilatu da, esanez proposatutako konponbideek nekazariei «kalte bidegabea» eragiten dietela, gas kutsagarri gehiago isurtzen dituzten beste sektore batzuekin alderatuta, hala nola industriarekin edota garraioarekin. Horrez gain, ohartarazi du auzi horrek ustiategi asko ixtea eta elikagai gutxiago ekoiztea eragingo lukeela.
Ingurumenarekin lotuta, talde ekologisten aldeko epai batzuk atera dituzte Herbehereetako auzitegiek, eta gobernuari agindu diote isuriak mugatzeko eta natura zaintzeko. Bide horretan, Amsterdamek bertan behera utzi behar izan ditu eraikuntza proiektu garrantzitsu batzuk, nahiz eta herrialdea etxebizitza krisi batean egon.
BBB, «immigrazioaren aurka»
BBBren politikak gobernuaren ingurumen politiken aurka jartzera bideratuta dauden honetan, BBC irrati telebista publikoak herbeheretarrei egindako inkesta baten arabera, jende gehienak Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdi «euroeszeptiko, eskuindar eta populistatzat» jotzen du, baita «immigrazioaren aurkakotzat eta burka debekatzearen aldekotzat» ere. Van der Plasi kritika ugari egin dizkiote azkenaldian sare sozialetan mezu «homofobo eta arrazistak» idazteagatik. BBBk 2024ko Europako Parlamentuko hauteskundeetara aurkezteko asmoa du. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225616/nafarroan-beste-bi-parke-eoliko-egiteko-asmoa-du-madrilgo-enpresa-batek.htm | Gizartea | Nafarroan beste bi parke eoliko egiteko asmoa du Madrilgo enpresa batek | Zelena Renovable SM enpresak Bortzirietan eta Malerrekan egin nahi ditu bi parkeak, eta 50 megawatt ekoizteko gaitasuna izango du bakoitzak | Nafarroan beste bi parke eoliko egiteko asmoa du Madrilgo enpresa batek. Zelena Renovable SM enpresak Bortzirietan eta Malerrekan egin nahi ditu bi parkeak, eta 50 megawatt ekoizteko gaitasuna izango du bakoitzak | Bortzirietan eta Malerrekan (Nafarroa) «makropoligono eolikoak» jartzeko asmoa du egoitza fiskala Madrilen duen Zelena Renovable SM enpresak. Sustrai Erakuntza fundazioak atera du argitara berria, eta esan duenez, parke horietako bakoitzak 50 megawatt ekoiztuko lituzke.
Inguruko hainbat herriri eragingo liekete proiektuek; Bortzirikoa Etxalar, Igantzi, Sunbilla eta Arantzako lurretan eraikiko litzateke, eta Malerrekakoa Ezkurran, Eratsunen, Saldiasen eta Beintza Labaienen. Enpresak proiektua aurkeztu du jada, eta orain dagozkion tramiteak egiten ari da sare elektrikora konektatzeko baimena lortzeko.
Sustrai Erakuntza fundazioak, Espainiako enpresaren asmoen berri ematearekin batera, Nafarroan energia berriztagarriak ezartzen ari diren modua gaitzetsi du; azpimarratu du «enpresa elektriko handien eskutik» egiten ari dela trantsizio energetikoa, «haien interes espekulatiboen erritmoan» eta «Nafarroako Gobernuaren laguntzarekin»: «Nafarroako erakundeek dinamika horretan parte hartzen dute. Bai Gobernua eta bai alderdi politikoak araudiak, planak eta dekretuak onartzen ari dira, eta, energiaren eta materialen alferrikako kontsumoa murrizteko plangintza arrazionaletik urrun, sustatzaileen anbizioa bultzatzen ari dira, makropoligono berriztagarriak kontrolik gabe hedatzen jarraitzeko».
Horrez gain, ohartarazi dute parke eoliko horiek Bortzirietako eta Malerrekako biodibertsitatea suntsitu eta laborantza lurren «galera» ekarriko dutela. Salatu dute 2030erako Nafarroako Energia Planean aurreikusia zegoela berotegi gas kutsatzaile gutxiago isurtzea energia berriztagarriak hedatuz, baina ez dela horrelakorik gertatu, eta, gainera, gobernuak ez duela sortu «garapenerako dinamika alternatiborik». Horren adibidetzat jarri dute «AHTa, makroetxaldeak, ibilgailu pribatuen sustapena eta Erdizko Mina Muga eta Magna enpresen proiektuak ahalbidetzea».
Eolikoak Nafarroan, geroz eta gehiago
Urtarrilaren amaieran eman zien Nafarroako Gobernuak beste lau parke eolikori ingurumen baimena. Sei eskaera tramitatu zituen orduko hartan: Cascante II eta Murchanteko parke eolikoak —lehenari baimena eman zioten, baina bigarrenari ez—, eta Castejongo Cierzo IV, Tuterako Ebro I eta La Nava, eta Cascanteko El Salsillo eguzki parkeak. Horien artean, Cierzo IV eta Ebro I parkeei baiezkoa eman zien, eta La Nava parkeari emandakoa «partzialki aldekoa» izan zen.
Baimen horiek kontuan hartuta, Nafarroako Gobernuak 69 eskaera tramitatu ditu legegintzaldi honetan, eta 35 proiekturi eman diete ingurumen baimena —1.400 megawatt ekoiztuko dituzte guztira—. Ikusteko dago oraindik Bortzirietako eta Malerrekako parkeei baimena emango dien.
Mendi martxa, mendiak askatzeko
Arabako Mendiak Aske plataformak, mendi martxak antolatu ditu Babestu maite duzun mendia lelopean, «enpresek suntsitu nahi dituzten eremu naturalak ezagutarazteko». Izan ere, azaldu dute ezinbestekoa dela biodibertsitatearen babesa kontuan hartzea berriztagarrien hedapenean.
Arabako leku ezberdinetan egingo dituzte martxak, martxoa eta uztaila bitartean. Era berean, maiatzaren 20an lurraren defentsan Gasteizen egingo den manifestaziorako deia ere egin dute, Euskal Herria bizirik! lelopean. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225617/espainiako-ministroen-kontseiluak-pentsioen-erreforma-onartu-du.htm | Ekonomia | Espainiako Ministroen Kontseiluak pentsioen erreforma onartu du | UGT eta CCOO sindikatuekin izandako negoziazioen ostean onartu dute dekretua, baina patronalaren babesik gabe. EH Bilduk alargun pentsioak handitzea adostu du Espainiako Gobernuarekin. | Espainiako Ministroen Kontseiluak pentsioen erreforma onartu du. UGT eta CCOO sindikatuekin izandako negoziazioen ostean onartu dute dekretua, baina patronalaren babesik gabe. EH Bilduk alargun pentsioak handitzea adostu du Espainiako Gobernuarekin. | Sindikatuekin azken xehetasunak adostu ostean, Espainiako Ministroen Kontseiluak pentsioen erreforma onartu du. Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak iragarri du kontseiluaren onespena prentsaurrekoan, eta adierazi du gainontzeko neurriekin batera —gutxieneko soldataren igoera eta lan erreforma— inoizko enplegu daturik onenak lortuko dituztela 2023ko lehen hiruhilekoan: «200.000 enplegu berri izango ditugu hilabete amaierarako».
CEOE patronala aurka izan du Escrivak pentsioen erreforma aurrera ateratzerakoan. Izan ere, kotizazioak handitzeko erabakia hartu du Espainiako Gobernuak pentsio sistemaren kontuak orekatzeko, soldata handienak dituztenenak batez ere. Horrek enpleguaren sorrera «arriskuan» jartzen duela uste du patronalak. Botere betearazleak dekretu legea onartu ostean, botere legegileak, hau da, Diputatuen Kongresuak eta Senatuak, legearen alde egin beharko du datozen 30 egunetan.
PSOEren eta Unidas Podemosen botoak ez dira nahikoa legea aurrera ateratzeko, eta Pedro Sanchezen gobernua negoziatzen ari da legealdi honetan aliatu izan diren beste alderdiekin. Negoziazio horien seinale da EH Bilduk eta gobernuak itxi berri duten akordioa. Alargun pentsioak igotzea hitzartu dute, eta kotizaziopeko pentsioekin berdinduko dituzte lau urteren buruan, progresiboki igoz. Epe horren amaieran, %17 handituko dira banakako pentsioak, eta %30, berriz, ezkontidea bere karguan dutenenak.
Zeintzuk dira, baina, erreforma berriak ekarriko dituen aldaketa nagusiak?
KOTIZAZIO EPEA Bi aukera izango dira hurrengo hogei urteotan
2011ko erreformak, Jose Luis Rodriguez Zapatero (PSOE) presidente zela, hamabost urtetik 25era luzatu zuen progresiboki pentsioaren zenbatekoa kalkulatzeko kontuan hartzen den epea —2022tik dira 25 urte—. Epe hori luzatzea proposatu zuen Escrivak, baina UPren eta sindikatuen ezetzak konpromiso batera behartu du. Ondorioz, bi sistema izango dira hurrengo hogei urteotan, eta langileak gehien komeni zaiona aukeratu ahal izango du: azken 25 urteak, edo azken 29 urteetatik 27 urterik onenak —berez, 24 hilabete txarrenak kendu ahal izango ditu, hilabeteak baitira erreferentzia—.
Azken kalkulu hori ere progresiboki jarriko da indarrean, 2026tik aurrera eta hamabi urtez. Teorian, mesede egiten die lan bizitza zatituagoa izan dutenei, enplegua galdu dutenei eta zaintza kontuengatik enplegua aldi baterako utzi dutenei. Hiru langiletik bat, Escrivaren arabera. Ulertzen denez, hura izango da indarrean hogei urteetako trantsizioa bukatzen denean.
KOTIZAZIO HUTSUNEAK Konpentsazioak, gora
Beren lan ibilbidean etenak dituztenek —emakumeak, batik bat— konpentsazio hobeak izango dituzte. Proposamenaren arabera, lehenengo lau urteetan estatuak %100 beteko lituzke kotizazio etenak, eta %50 gero. Gainera, besteren kontura lan egiten duten emakumeen kasuan, gutxieneko oinarriaren %100 bere gain hartuko luke bosgarren urtera arte, eta %80 seigarren eta zazpigarren urtera arte.
Horrez gain, sexu arrakalaren osagarriak %10eko igoera izango luke bi urtez, 2024tik 2026ra, urteko errebalorizazioarekin batera. Aurten 30,4 euro dira seme edo alaba bakoitzeko, 121 euroko mugarekin, eta batez ere emakumeek jasotzen dute.
KOTIZAZIOAK Handitu egingo dira
Pentsio sistemaren defizita estaltzeko tresna kotizazioak bi modutara handitzea izango da. Batetik, MEI belaunaldien arteko elkartasun errekargua handitu egingo da. Hasiera batean, hamar urterako neurria da, baina orain 2050era heltzea da helburua. Aurtengo urtarrilean aplikatu da lehen aldiz, eta, horren bitartez, 0,6 puntu handitu dira gizarte kotizazioak —Gizarte Segurantza finantzatzeko soldatetatik ateratzen den zatia—: 0,5 puntu enpresaren zatia (kotizazio oinarriaren %24,1) eta 0,1 langileena (%4,8). Erreforma indarrean jartzen bada, beste 0,6 puntu haziko da: %24,6 pagatuko dute enpresek, eta %4,9 langileek. Progresiboki igoko dute, hamarren bat urtean 2029ra arte.
Soldata handien kotizazioak, are gehiago
Bigarrenik, handitu egingo da soldata handien gehienezko kotizazioa. Gaur egun, urteko kotizazio oinarriaren 53.958 euroraino kotizatzen da —4.495 euro hilean—, eta hortik gorako zatiarengatik, ezer ez. 2024 eta 2050 bitartean, urtero KPIa gehi 1,2 puntu handituko da gehienezko oinarria, 70.000 eurora heltzeko (+%30) epe horren amaieran.
Aurrerantzean, urteko 54.000 eurotik gorako errenta jasotzen dutenei kotizazio gehigarri bat aplikatuko zaie kopuru horretatik aurrerako tarteari —elkartasun kotizazioa—, baina soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak.
Horrez gain, momentuko gobernuak 54.000 euroko langa aldatzeko aukera izatea ezabatu dute, eta elkartasunezko kotizazio berriaren baldintzak aldatu nahi dituen gobernuak legea berritu beharko du.
Gehienezko pentsioak ere handituko dira, baina motelago eta gutxiago: KPIa gehi 0,0115 puntu urtero 2050erako, eta gehiago 2051-2065 epean.
Erreserba Funtsa
Pentsio sistemaren defizita amaitzeko, pentsoen Erreserba Funtsetik diru gehiago atera ahal izatea adostu zuen atzo Escrivak sindikatuekin. Izan ere, gero eta pentsiodun gehiago eta kotizatzaile gutxiago egongo dira urtez urte, baby boom belaunaldiari erretiroa hartzeko adina iristen ari baitzaio. Erreserba Funts hori —pentsioen itsulapikoa bezala ezaguna— betetzen joango dela uste du gobernuak, eta 2048rako urtean Espainiako barne produktu gordinaren %0,91 atera ahal izango da; egun BPGaren %0,1 bakarrik hartu daiteke urtean.
PENTSIO TXIKIAK Pobreziaren atalasearekin berdinduko dira
Gutxieneko pentsioak handitzea zehaztu zuten atzo sindikatuek eta Escrivak. Gutxieneko pentsioak progresiboki hasiko dira igotzen, eta 2027an iritsiko dira helburu duten kopuruetara. Ezkontide bat beren kargu duten 65 urtetik gorakoen gutxieneko pentsioak bi helduz osatutako etxe baten pobreziaren atalasea gainditu beharko du urte horretarako. Gaur egun, pentsio hori urtean 13.527 euro garbi dira —966 euroko hamalau ordainsari—, eta bi helduz osatutako etxe baten pobrezia atalasea, berriz, 14.302 euro garbi dira —1.020 euroko 14 ordainsari—.
Ezkontiderik beren kargu ez dutenen gutxieneko pentsioak ere handituko dituzte —gaur egun 10.963 euro garbi dira urtean—, baita kotizaziorik gabeko pentsioak ere. Azken horiek heldu batez osatutako etxe baten pobrezia atalasearen %75era iritsiko dira 2027an, KPIra moldatuta. Gaur egun, pobrezia atalase hori urtean 7.151 euro garbi dira. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225618/euskalgintzak-euskarazko-hezkuntzaren-alde-mobilizatzera-deitu-du-ostegunerako.htm | Gizartea | Euskalgintzak euskarazko hezkuntzaren alde mobilizatzera deitu du ostegunerako | Euskararen eta euskaldunen aurka azkenaldian epaileak egiten ari diren «oldarraldia» salatu dute. | Euskalgintzak euskarazko hezkuntzaren alde mobilizatzera deitu du ostegunerako. Euskararen eta euskaldunen aurka azkenaldian epaileak egiten ari diren «oldarraldia» salatu dute. | «Ustez gure belaunaldiak gainditutzat zeuzkan diskurtso eta jarrera euskarafoboak eguneroko ogi bihurtzen ari zaizkigu». Salaketa hori egin dute gaur goizean euskalgintzako zenbait eragilek, Donostian. Bertan izan dira, besteak beste, Gazte Euskaltzaleen Sareko, AEK-ko, Euskalgintzaren Kontseiluko, Jakineko, Euskal Herrian Euskaraz-eko eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiko ordezkariak. Haien irudiko, epaileek «mailuka» erakutsi nahi dute euskaldunak noraino hel daitezkeen eta noraino ez. Hori ikusita, erantzun beharra dagoela uste dute, eta Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak Hezkuntza euskaraz izan behar da lelopean datorren ostegunerako antolatu dituzten protestetan parte hartzera deitu dute.
Azken urteko panorama analizatuz hasi dute ekitaldia. Maiatzean beteko da urtebete Gazte Euskaltzaleen Sareak lehen manifestazioa antolatu zuenetik, eta, gaur nabarmendu dutenez, harrezkero ere ez dira geldirik egon: «Herrietan, auzoetan eta ikastetxeeetan Gazte Euskaltzaleen Sarea zabaltzen eta gazteok euskaraz bizitzeko eskubideen aldeko borrokan eragile aktibo izan beharra aldarrikatzen aritu gara». Alabaina, «beste batzuk» ere mugitu direla ikusi dute: «Orain dela ia urtebete aipatzen genuen euskaraz bizi nahi dugunon aurkako oldarraldi politikoak, juridikoak eta mediatikoak ez du etenik izan denbora honetan».
Uste dute «oldarraldi» horrek «gogor» jo duela euskara, «bai euskaldunon hizkuntza eskubideen urraketan ahalbidetuko dituzten epaien bidez, bai eta urraketa horiek justifikatzeko diskurtsoen bidez ere». Bereziki aipatu dute Uliazpi egoitzako epaia. «Epaileak eta magistratuak hizkuntza politika erreakzionarioak garatzen ari dira, eta eraso zuzenak egiten ari dira gure herriak —aurreko belaunaldiek— hizkuntza politikak garatzeko eskuratutako eskuduntzen aurka».
«Eraso» horien aurrean, ezinbestekotzat jo dute herritarrek erantzutea: «Erantzun bateratu bat, herri erantzun bat eskatzen du horrek». Eta hor kokatu dituzte, besteak beste, datorren osteguneko mobilizazioak: «Martxoaren 23an, hezkuntza euskaldunaren aldeko mobilizazioan, kaleak bete behar ditugu».
Hori, ordea, bidean egin behar den urrats bat baino ez da euskalgintzako eragileentzat: «Bide horretan, urrats gehiago egin beharko dira. Horregatik, erasoaren neurriko erantzuna emateko urratsak egitera deitu nah ditugu hemendik gizarte eragileak, eragile sindikalak eta eragile politiko eta instituzionalak».
Lau manifestazio
Gazte Euskaltzaleen Sareak lau manifestazio antolatu ditu datorren ostegunerako, hezkuntzak euskaraz izan behar duela eskatzeko. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egingo dituzte, 12:00etan. Atxikipenak jasotzen ari da deialdia: esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek protestetan parte hartzera deitu dute.
Ikasleen artean ere sumatzen ari da auziak eragiten duen ezinegona. Izan ere, sare sozialen bidez, zenbait ikaslek euskarazko hezkuntza jasotzeko izan dituzten zailtasunak azaldu dituzte. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225619/osakidetzako-garbitzaile-azpikontratatuek-bi-asteko-greba-egingo-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek bi asteko greba egingo dute | Martxoaren 20tik apirilaren 2ra egingo dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deitu dute grebara. Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin homologatzea exijituko dute. ELAk apirilaren 3ra arte luzatu du bere lanuztea. | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek bi asteko greba egingo dute. Martxoaren 20tik apirilaren 2ra egingo dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek deitu dute grebara. Euren lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin homologatzea exijituko dute. ELAk apirilaren 3ra arte luzatu du bere lanuztea. | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuek bi asteko greba egingo dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek agerraldia egin dute gaur Bilbon, Lan Harremanen Kontseiluaren aurrean, eta hala adierazi dute. «Martxoaren 20tik apirilaren 2ra bitarte lanuztea egingo dugu. Argi eta garbi adieraziko diegu bai enpresei, bai Osakidetzako zuzendaritzari homologazioa ez dela ukitzen; ziur gaude mobilizazioarekin eta borrokarekin lortuko dugula».
Bost urte daramatzate lan ituna negoziatu nahian. Hala ere, negoziazioa «blokeatuta» dagoela salatu dute. «Enpresekin hamaika bilera egin ditugun arren, hasieran bezala gaude». Euren helburua da garbitzaileen lan baldintzak Osakidetzako langileen baldintzekin homologatzea. «Ez gara homologaziotik harago doazen gaiak aldarrikatzen ari. Besterik gabe, Osakidetzako langileei aplikatzen zaizkien baldintza berberak aplikatzeko eskatzen ari gara».
Enpresen jarrera «erosoa» kritikatu dute sindikatuek: «Erantzukizuna Osakidetzako zuzendaritzari zuzendu diote; ez dute sindikatuekin ezer adostu nahi, Osakidetzako zuzendaritzaren aldez aurreko oniritzirik ez badute». Hori dela eta, bi urte daramatzate Osakidetzaren «atea jotzen», egoera desblokeatu nahian. Duela hilabete batzuk, bitartekaritza prozesua ireki zuten harekin, baina Osakidetzak izendatutako bitartekariak «proposamen pobre» bat besterik ez die helarazi. Gainera, salatu dute ia hilabete igaro dela azkenekoz haren berri izan zutenetik.
Eusko Jaurlaritzaren jarrera ere zalantzan jarri dute. «Zergatik inplikatzen da sektore maskulinizatuetako gatazketan, eta bizkarra ematen du lan gatazkaren protagonistak emakumeak garenean?» Jarrera horrek Martxoaren 8an egindako adierazpen instituzionalak «hitz hutsal» bihurtzen dituela adierazi dute. «Marketin hutsa da».
Aurreko greba gogoan
Ez da garbitzaileek egiten duten lehenengo greba. Izan ere, astebeteko greba egin zuten duela bi aste. «Gaizkile bezala tratatu gintuzten, eta dagokiguna aldarrikatzen ari gara». Gurutzetako ospitalean langileen aurka izandako «karga polizialaren irudiak» ongi gogoan dituztela esan dute, eta aste osoan pairatu zuten «presio poliziak itogarria» ere bai.
Nahiz eta oraindik ez dituzten grebarako gutxieneko zerbitzuak ezarri, sindikatuek aurreikusi dute Lan Sailak aurrekoak areagotuko dituela, Osakidetzak hala eskatu baitu. «Horrela bada, gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak eta neurrigabeak direla salatuko dugu, grebarako oinarrizko eskubidea urratzen dutelako».
ELA, apirilaren 3ra arte greban
ELA sindikatua ere greban dago, eta erabaki du apirilaren 3ra arte luzatuko duela lanuztea. Ohar bidez adierazi dutenez, helburua da negoziazioa desblokeatzea eta karrera profesionala ordaintzea. «Osakidetzak bere langileei 2019ko, 2020ko eta 2021eko lanbide karrera ordaintzearen ondorioz, garbiketako langile azpikontratatuek ere kobratzeko eskubidea eskatzen dute, ez besterik». Izan ere, langile azpikontratatuek ez dituzte urte horietako karreretako deialdiak kobratu, eta 2012koa ere ez. ELA ere Bilboko Lan Harremanen Kontseiluan mobilizatu da gaur goizean. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225620/netanyahuk-ez-du-onartu-herzogek-aurkeztutako-erreforma-judizialaren-alternatiba.htm | Mundua | Netanyahuk ez du onartu Herzogek aurkeztutako erreforma judizialaren alternatiba | Israelgo presidente Isaac Herzogek ohartarazi du «gerra zibil baten ertzean» dagoela herrialdea. Protestak piztu dira berriro gaur goizaldean Jerusalemen, eta hamar lagun atxilotu dituzte. | Netanyahuk ez du onartu Herzogek aurkeztutako erreforma judizialaren alternatiba. Israelgo presidente Isaac Herzogek ohartarazi du «gerra zibil baten ertzean» dagoela herrialdea. Protestak piztu dira berriro gaur goizaldean Jerusalemen, eta hamar lagun atxilotu dituzte. | «Israel amildegiaren ertzean dago». Horixe esan zuen atzo Israelgo presidente Isaac Herzogek, eta gerra zibil baten arriskuaz ohartarazi zuen. Agintean dagoen eskuin muturreko koalizioak aurkeztutako lege erreformak sortu du ika-mika; zeinak xede duen Israelgo Auzitegi Gorenaren eskumen judiziala mugatzea. Herzogek erreforma horren alternatiba bat aurkeztu zuen atzo, baina Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk esan du gaur koalizioko kideak ez datozela bat presidentearen planarekin.
Besteak beste, koalizioaren asmoa da Auzitegi Goreneko epaileak hautatzeko prozedura aldatzea. Proposatzen dute parlamentuan gehiengoa duen alderdiko bost politikarik eta oposizioko politikari bakarrak osatzea epaileak izendatzeko batzordea.
Herzogen proposamenaren arabera, ordea, hamaika kidek osatuko lukete batzorde hori: gobernuan indarrean dagoen alderdiko edo koalizioko lau ordezkarik, botere judizialeko hiru kidek, oposizioko bik eta Justizia ministroak eta Goreneko presidenteak hautatutako bik. Hamaikatik aldeko zazpi boto beharko lituzkete epaileak izendatzeko.
Sionistek, ultraortodoxoek eta Netanyahu buru duen Likud alderdiak osatutako koalizioaren beste helburuetako bat da Israelgo Parlamentuak eskumena izatea Auzitegi Gorenaren erabakiak baliogabetzeko. Zeresan handia piztu du horrek; izan ere, Netanyahuren intereseko neurritzat jo dute askok. Ustelkeriagatik auzipetuta dago lehen ministroa.
Herzogen alternatibak ez lioke Gorenaren erabakiak baliogabetzeko eskumena emango parlamentuari. Are, indartu egingo luke Knessetean legeak behin betiko onartzeko prozedura. Egun, lege proiektuek hiru bozketa gainditu behar dituzte onartuak izateko. Presidentearen proposamenaren arabera, lau beharko dituzte; lehen hiru bozketetan, aldeko 61 boto, eta azkenekoan, berriz, 80.
Aldekoak eta aurkakoak, bakoitza berearekin aurrera
Herzogen arabera, «herritarren parte handi baten iritzia islatzen du» aurkeztutako alternatibak, eta berretsi zuen «konpromisoa ezinbestekoa» izango dela Israelek bizirik irauteko. Koalizioko kideek, ordea, bereari eutsi, eta baztertu egin dute presidentearen dokumentua: «[Presidenteak] aurkeztu dituen proposamenek egungo egoera berera eramango gaituzte».
Bide beretik, Herzogen proposamena kritikatu dute koalizioko hainbat kidek. Finantza ministro Bezalel Smotrichek hauxe idatzi zuen bere Twitterreko kontuan: «Errespetu handia diot presidenteari. Baina hark aurkeztutako planak erreformaren aurkakoen asmo guztiak biltzen ditu. Beraz, ezin da konpromiso baterako oinarria izan». Knesseteko presidente Amir Ohanaren ustez ere, haren alternatibak ez dio irtenbiderik ematen botere judizialaren eta gobernuaren arteko «harreman txarrari».
Dena den, egon da haren plana txalotu duenik ere. Oposizioko lider eta Israelgo presidente ohi Yair Lapidek Herzog zoriondu zuen «herrialdeari kalte egin diezaiokeen krisi ekonomiko eta sozial bat saihesteko» egindako ahaleginagatik. Eta mezu hau plazaratu zien herritarrei: «Borrokan jarraituko dugu Israel judu, demokratiko, liberal eta sendo baten alde».
Koalizioaren eta presidentearen arteko tirabirek herrialdeko mugak gainditu dituzte. Atzo goizean Ipar Amerikako Federazio Juduko 30 lider iritsi ziren Israelera. Erreformaren kontuak «kezka larria» eragin du Amerikan bizi diren juduen artean, eta horren inguruan Israelgo agintariekin eztabaidatzeko egin zuten bisita.
Protestek ez dute etenik
Gobernuak euren asmoak iragarri eta gutxira piztu ziren protestak. Gaur bi aste, manifestariek herrialdeko errepide nagusiak blokeatu zituzten, eta Knessetera hurbildu ziren bozketa blokeatu nahian. Bada, gaur goizaldean ere kalera irten dira milaka lagun, eta hamar lagun atxilotu dituzte protestetan.
Jerusalemen bildu dira, eta kaleetan barrena marra gorriak margotu dituzte, norabide argi batekin: Auzitegi Gorenaren eraikina. Iparraldeko Haifa herrian, berriz, kostaldea blokeatu dute. Manifestariek salatzen dute koalizioaren lege erreformak helburu duela «demokrazia eta botere judizialaren eskumenak ahultzea».
Mobilizazioei negar gasarekin erantzun diete Israelgo segurtasun indarrek. Atxiloketen harira, Lapidek salatu du «areagotzen» ari dela manifestarien aurkako indarkeria, eta horren erantzuletzat jo du Israelgo Gobernua. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225621/errusiak-aeben-dronea-uretaratu-zueneko-bideoa-argitaratu-dute.htm | Mundua | Errusiak AEBen dronea uretaratu zueneko bideoa argitaratu dute | Birritan gerturatu zitzaion Errusiaren aireontzia AEBen droneari; bigarrengo aldian erorarazi zuen, helizea jota. | Errusiak AEBen dronea uretaratu zueneko bideoa argitaratu dute. Birritan gerturatu zitzaion Errusiaren aireontzia AEBen droneari; bigarrengo aldian erorarazi zuen, helizea jota. | Herenegun, Washingtonek egotzi zion Errusiari Itsaso Beltzean bere MQ-9 drone bat suntsitzea. Kremlinek hasieratik ukatu zuen halakorik egin izana; esan zuen «maniobra txar baten ondorioz» erori zela aireontzia uretara. «Probokazio gisa» ere hartu zuen Anatoli Antonov Errusiak Washingtonen duen enbaxadoreak dronea Errusiatik hain gertu pasatu izana. Kremlinen hitzok gezurtatu dituzte, ordea, AEBek: bideo bat argitaratu dute, non ikusten den gerra hegazkin batek nola erorarazten duen drone estatubatuarra.
Ikusten denez, birritan gerturatu zitzaion Errusiaren Su-27 aireontzia. Lehenengo aldian, erregaia isuri zion, eta gertutik pasatu zen; bigarrenean, berriz, erregaia isuri eta kolpea eman zion droneari helizean. Kolpearen unean, bideoaren seinalea galtzen da.
John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak adierazi du saiatuko direla dronearen hondakinak bilatzen eta berreskuratzen, nahiz eta uste duen ez direla «gai» izango.
AEBen arabera, «errutinazko zaintza lanak» egiten ari zen uretara erori zen dronea; Ukrainako gerra hasiz geroztik, ohikoa da bi herrialdeen aireontziak Itsaso Beltzean ibiltzea. Herenegun, ordea, Krimeako penintsulatik gertu detektatu zuten dronea, eta AEBei leporatu zien hura sartzea beretzat daukan aire eremuan eta hura «urratzea». Baina beren horretan jarraituko dute AEBek: Kirby bozeramaileak azaldu zuen aurrerantzean ere egingo dituztela hegaldiak «nazioarteko aire eremuan», eta horretarako ez dutela behar «errusiarren baimenik».
MQ-9 droneak zaintza lanetarako diseinatuta daude —30 bat orduko autonomia dute—, baina borrokarako gaitasuna ere badute. AEBetako indar armatuen webgunean zehaztuta dagoenez, orduko 480 kilometroko abiadura har dezakete gehienez, eta 2.200 kilo pisatzen dituzte. Antovoven hitzetan, 1.700 kilo lehergai garraia ditzake; Washingtonen arabera, zortzi misilentzako lekua dute. Drone bakoitza 52 milioi euro kostatzen da. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225622/ebzk-35era-igo-ditu-interes-tasak.htm | Ekonomia | EBZk %3,5era igo ditu interes tasak | Puntu erdi igo du, hainbatek gutxiago igotzeko eskatzen zioten arren. Lagardek ez du likidezia krisirik ikusten «une honetan», baina uko egin dio tasen igoera gehiago datozela esateari. | EBZk %3,5era igo ditu interes tasak. Puntu erdi igo du, hainbatek gutxiago igotzeko eskatzen zioten arren. Lagardek ez du likidezia krisirik ikusten «une honetan», baina uko egin dio tasen igoera gehiago datozela esateari. | Inflazioa lehentasun duela berretsi du Europako Banku Zentralak, eta, horregatik, bere asmoei eutsi die, eta interes tasa ofiziala puntu erdi igo du, %3tik %3,5era. Beraz, puntu laurdeneko igoera apalagoa baztertu du, aste honetan, finantza merkatuen egoera ikusita, nahiz eta halakorik eskatzen zioten ahots asko izan, uste dutenak interes tasak igotzen jarraitzeak bankuei eta finantza sistema berari kalte egin diezaiekeela.
Hori bai, Credit Suisseren egoeraren itzalpean, aurrekoetan ez bezala, Christine Lagarde EBZko presidenteak uko egin dio hurrengo bilkuretan tasen igoerarik espero daitekeen erantzuteari. «Argi daukagu epe ertainera inflazioa %2ra jaitsarazi behar dugula; hori lortzeko hartuko dugun bidea datuen araberakoa izango da. Azken egunetan finantza merkatuetan zabaldutako ziurgabetasun maila handia ikusita, ikusi behar dugu datu horiek zer dioten».
Inflazioa, «goregi» luzaz
Izan ere, batetik, martxoaren lehenean egindako banku zentralaren aurreikuspenak ditu EBZk. Haien arabera, inflazioa handia izango da luzaz eurogunean; «goregi» egongo da denbora «luzeegian». Otsailean, %8,5era jaitsi zen euroguneko inflazio tasa, energia prezio apalei esker, baina elikagaien prezioak %15 ari dira gora.
Eta azpiko inflazioa aurreikusi baino gehiago igo zen, %5,6ra. Elikagai freskoak eta energia gaiak aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazio hori da, hain zuzen, banku zentralaren buruko min handienetako bat une honetan. «Ez dugu aurrerapen handirik ikusten azpiko inflazioaren osagaien bilakaeran», esan du Lagardek.
Tentsioei adi
Hortaz, martxo hasierako azterketari men egin dio EBZk erabakia hartzean. Bestetik, ordea, ikusteko dago —baita EBZrentzat ere— azkenean zer gertatzen den finantza merkatuetan. SVB Silicon Valley Bankekin aurrena eta Credit Suisserekin ondoren piztutako ekaitzaren inguruko kezka hor egon da, EBZko presidentearen hitzetan. Ziurgabetasun handiak daudela esan du Lagardek, banku zentrala «oso adi» dagoela finantza merkatuetako gertakariei, «ager daitezkeen tentsioei».
Aldi berean lasaitasun mezua ere eman nahi zuen, eta presidenteak azaldu du EBZk hainbat tresna eta baliabide dituela, lehen ere, frogatu dutenak baliagarriak direla. Tresna horien artean daude, besteak beste, pandemiak aktibatutako zor erosketa programa, eta fragmentazioa (herrialdeko arrisku sarien arteko desoreka) saihesteko programa, zeina irailean onartu zuen EBZk eta oraindik ez duen aktibatu.
Lagardek, era berean, ez du ikusten kontrako eraginik prezioen egonkortasuna eta finantza merkatuen egonkortasuna bilatzeko helburuen artean. «Ez dago zertan aukera egin inflazioa borrokatzearen eta finantza egonkortasunaren artean, biak dira osagarriak».
Euroguneko bankuak Edonola ere, Lagardek ez du likidezia krisirik ikusten «une honetan». Eta uste du euroguneko bankuak askoz ere sendoago daudela 2008. urtean baino. Luis de Guindos EBZko presidenteordeak ere ildo hori jorratu du. Tasen igoerak bankuen marjinak handitzea ere badakarrela azaldu du. Gero, azaldu du SVB bankuaren kasua oso berezia dela eta Credit Suisseri buruz, Suitzako bankuarekiko euroguneko bankuen esposizioa «mugatua» dela, eta esposizio hori ez dagoela kontzentratua banku gutxi batzuetan.
Bestela ere, banka sektorea 2008an baino askoz ere erresilienteagoa dela esplikatu du De Guindosek, kapital handiagoa dutelako orain 10-15 urte baino, eta likidezia egoerak sendoagoak direlako.
Dena den, Bloomberg webgunearen arabera, De Guindosek EBZko gobernu kideei azaldu die badaudela eurogunean banku batzuk estutasunetan egon daitezkeela interes tasen igoerekin, eta dauzkaten negozio ereduekin. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225623/haurrei-txerto-gehiago-jartzen-hasiko-da-osakidetza.htm | Gizartea | Haurrei txerto gehiago jartzen hasiko da Osakidetza | B meningokokoaren kontrako txertoa finantzatuko da, eta giza papilomaren birusarena mutikoei ere jarriko diete | Haurrei txerto gehiago jartzen hasiko da Osakidetza. B meningokokoaren kontrako txertoa finantzatuko da, eta giza papilomaren birusarena mutikoei ere jarriko diete | Ohiko txertaketa kanpainan izango diren aldaketen berri eman du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta pentsatuta daude, bereziki, umeen immunitatea indartzeko. B meningokokoaren kontrakoa txertoa finantzatuko da; 2023ko urtarriletik aurrera jaiotako haurrei jarriko zaie, hiru dositan: bi hilabete dituztenean, lau hilabete dituztenean, eta urtea konplitutakoan.
Badira aldaketa gehiago: 6 hilabete eta 5 urte arteko haurrei gripearen txertoa jarriko zaie, 6 urte dituztenean polioarenaren kontrako dosi erantsi bat jarriko zaie, eta nerabezaroaren atarian, 12 urterekin, giza papilomaren birusaren kontrako txertoa jartzeko irizpidea zabalduko da: neskatoei jartzen zitzaien, baina orain mutilei ere jarriko zaie. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225624/euskal-herritik-erresuma-batura-bidaiatzeko-baimen-elektronikoa-beharko-da.htm | Gizartea | Euskal Herritik Erresuma Batura bidaiatzeko baimen elektronikoa beharko da | Datorren urtean jarriko da abian neurria. Turistek, lanagatik bidaiatzen dutenek eta herrialdean sei hilabete baino gutxiago egonen diren ikasleek beharko dute. | Euskal Herritik Erresuma Batura bidaiatzeko baimen elektronikoa beharko da. Datorren urtean jarriko da abian neurria. Turistek, lanagatik bidaiatzen dutenek eta herrialdean sei hilabete baino gutxiago egonen diren ikasleek beharko dute. | Erresuma Batuak bidaiatzeko baimen elektronikoa eskatuko die bertara sartzeko bisa behar ez duten herrialdeetako bidaiariei; besteak beste, Euskal Herrikoei. Gaur eman dute neurriaren berri, eta 2024an jarriko dute abian. Hauek beharko dute: turistek, negozio bidaian doazenek eta Erresuma Batuan sei hilabete baino gutxiago egonen diren ikasleek. Bi urterako balioko du, baita herrialdean behin baino gehiagotan sartzeko ere. Hala ere, oraindik ez dute jakinarazi zein izanen den baimenaren prezioa.
Baimena eskatzeko, aplikazio edo webgune baten bitartez, bidaiaren arrazoiari buruzko galdera batzuk erantzun beharko dira, eta argazki bat ere igorri beharko da. Horren bidez, autoritateek bidaiariaren datu biometrikoak aztertzen ahalko dituzte. Adierazi dutenez, baimenak hiru lanegunen buruan bidaliko dira; hala ere, gehienak epe hori baino lehenago onartuko dituztela espero da. Ez da planteatzen salbuespenik ezartzea aurreikusi gabeko lan bidaietarako.
Neurri horren berri jakitean, Europako Batasunak aurreikusten du datorren urterako martxan jarriko dutela ETIAS Europan Bidaiatzeko Informazioa eta Baimen Sistema. Horren arabera, Schengen eremutik kanpo dauden herrialdeetako bidaiariek zazpi euro ordaindu beharko dituzte herrialde horietan sartzeko baimen batengatik. Hiru urteko balioa izanen du dokumentu horrek. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225625/hasi-da-irunean-azken-foro-soziala.htm | Politika | Hasi da Iruñean azken Foro Soziala | «Diagnostiko partekatuan sakontzea eta egiteko dauden lanak identifikatzea» da foroaren helburua. | Hasi da Iruñean azken Foro Soziala. «Diagnostiko partekatuan sakontzea eta egiteko dauden lanak identifikatzea» da foroaren helburua. | VI. Foro Soziala egiten ari dira, azkenekoa. Iruñeko Planetariumean egin dute gaurko saioa, eta Donostiako Kursaal jauregian egingo dute biharkoa. Lehena egin zutenetik hamar urte betetzen diren honetan egingo dute oraingoa, eta azkena izango da, urtarrilean iragarri baitzuten bidea amaitutzat emango zutela. Gatazkaren ondorioen konponbidean aurrerapausoak emateko asmoz sortu zuten foroa, eta, hamar urteren buruan, uste dute jarritako helburuak bete dituztela, edo, behintzat, horiek gauzatzeko oinarria jarri dutela. Egiteko geratu diren lanak identifikatu nahi dituzte. Bakea eraikitzeko prozesu berezia. Ikaskuntza partekatuak etorkizuneko erronketarako da leloa.
Ikusi gehiago: Agus Hernan: «Foro Sozialari urte askoan begiekin entzun zaio; hori gainditu da»
Azaldu dutenez, gizarte zibileko 120 ordezkari dira parte hartzekoak bilkuran. Izan ere, horietako askorekin bildu dira azken asteotan, eta hamar urtez eginiko lanaren balantzeaz mintzatu dira haiekin, eta lan zikloa zergatik amaitu duten azaldu diete.
Foroaren antolatzaileen arabera, aktore guztiek onartu dute 2016. urtetik hona «aurrerapen handiak» egin dituztela eta aurrera egiteko «agertoki hobeak» sortu direla. Aurrerapen handienak lortu dira «erakundeek eta gizarte zibilak elkarrekin lan» egin dutenean.
«Aktore guztiak bat datoz bakea eraikitzeko prozesuaren fase bat ixten ari dela eta fase berri bat irekitzen ari dela».
Edonola ere, bakea eraikitzeko prozesua «amaitu gabe» dagoela uste dute, eta etorkizunean horretan jarraitzeko adostasunak finkatu nahi dituzte.
Egitaraua
Lohizune Amatriak aurkeztu du gaurko saioa. Hasteko, hainbat biktimaren ekarpena entzun da. Ondoren, Bizikidetza demokratikoa Nafarroan: aurrerapausoak, zailtasunak eta erronkak izenburupean, solasaldia egin dute Fernando Armendarizek eta Expe Iriartek, Fernando Reyk bideratuta.
16:45ean, bigarren solasaldia egin dute, eta, horretan, gizarte zibilaren protagonismoa aztertu dute, nazioarteko ikuspegitik. Berghof Foudationeko Veronique Dudouet eta ICIP Kataluniako Bakerako Nazioarteko Institutuko Kristian Herbolzheimer mintzatu dira, Teresa Todak bideratuta.
Eta, eguna amaitzeko, mahai ingurua egin dute 18:15ean, Bakea eraikitzeko prozesuaren aurrerapenak eta konpontzeke dauden erronkak izenburupean. Paul Rios, Anaiz Funosas eta Agus Hernan aritu dira, Maider Marañak moderatuta. 19:30ean amaitu dute gaurko saioa. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225626/amaitu-da-foro-sozialaren-azken-saioa.htm | Politika | Amaitu da Foro Sozialaren azken saioa | Zuzenean eskaintzen ari da BERRIA azken saio hori, Donostiako Kursaal jauregitik. Brian Currinek emango dio amaiera. | Amaitu da Foro Sozialaren azken saioa. Zuzenean eskaintzen ari da BERRIA azken saio hori, Donostiako Kursaal jauregitik. Brian Currinek emango dio amaiera. | Atzo hasi ziren VI. Foro Soziala egiten Iruñeko Planetariumean, eta gaur amaituko da azken saioa Donostiako Kursaal jauregian. Azken foroa da, urtarrilean iragarri baitzuten bidea amaitutzat emango zutela. 09:30ean hasi da, eta BERRIA zuzenean ari da ematen, soinu eta irudiaren bidez. Eneko Callek aurkeztu du.
Eneko Goia Donostiako alkateak zabaldu du saioa. Ondoren, adiskidetzea Kolonbian nola egin zuten azalduko du Gerson Ivan Arias Ortiz Kolonbiako Egiaren Batzordeko elkarrizketa sozialerako zuzendariak.
Ikusi gehiago: Veronique Dudouet: «Borondatea bada, aurreikus ditzakegu egia batzordeak»
10:15ean, Atalez atal egindako prozesu bat mahai-ingurua egingo dute. Horretan, biktima guztien eskubideez mintzatuko da Aitzpea Leizaola, ETAren armagabetzeaz eta desegiteaz Txetx Etxeberri, preso eta iheslarien inguruan Aitzol Asla, memoriaren eraikuntzari buruz Txemi Perez, eta genero Ikuspegiaz Mari Luz Esteban. Tasio Arrizabalagak bideratuko du solasaldia.
12:00etan, foroa amaitzeko ekitaldia egingo dute, eta, horretan, Brian Currin mintzatuko da Biktima guztiei omenaldia izenburupean. Amaitzeko, prozesuaren ikaskuntzak eta ondorioak azalduko dituzte Nekane Altzelaik, eta Agus Hernanek.
Bi egun
Bakea eraikitzeko prozesu berezia. Ikaskuntza partekatuak etorkizuneko erronketarako lelopean egin dute azkeneko Foro Soziala. Gizarte zibileko 120 ordezkari ziren parte hartzekoak. Bakea eraikitzeko prozesua «amaitu gabe» dagoela uste zuten Foro Sozialekoek, eta, azken saioarekin, etorkizunean horretan jarraitzeko adostasunak finkatu nahi dituzte.
Atzoko saioan Nafarroako bizikidetza demokratikoaz aritu ziren, gizarte zibilaren protagonismoa nazioartetik nola ikusi duten azaldu zuten, eta bake prozesuan hamar urteotan egin diren aurrerapenak eta konpontzeke geratuko arazoak aztertu zituzten. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225627/nberen-ikerketa-baten-arabera-errusiak-askotariko-gerra-krimenak-egin-ditu-ukrainan.htm | Mundua | NBEren ikerketa baten arabera, Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin ditu Ukrainan | Nahita egindako homizidioak, tortura sistematikoa, eta, besteak beste, adingabeen deportazioa izan direla jaso dute. Gertatutakoa Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoa dela iruditzen zaie adituei. | NBEren ikerketa baten arabera, Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin ditu Ukrainan. Nahita egindako homizidioak, tortura sistematikoa, eta, besteak beste, adingabeen deportazioa izan direla jaso dute. Gertatutakoa Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoa dela iruditzen zaie adituei. | NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainara bidalitako adituen arabera, Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin ditu herrialdeko hainbat eskualdetan. Ia urtebete iraun duen ikerketaren berri eman dute gaur, eta nabarmendu nahikoa ebidentzia dituztela Kremlineko agintariak jopuntuan jartzeko. Azken txostenean jaso dutenez, krimen horien artean daude nahita egindako homizidioak, tortura sistematikoa eta, besteak beste, adingabeen deportazioa.
«Batzordeak ondorioztatu du Errusiako indar armatuek erasoak egin dituztela jendea zegoen eremuetan, gutxietsiz, antza, zibilen sufrikarioa eta mina», azpimarratu dute. «Eraso neurrigabeak izan ziren». Hiru pertsonak osatu dute batzordea —Norvegiako Erik Mosek, Bosnia eta Herzegovinako Jasminka Dzumhurrek eta Kolonbiako Pablo de Greiffek—, eta, lana ontzeko, zortzi aldiz bidaiatu zuten Ukrainara; 56 hiritara joan ziren, eta 600 bat pertsona elkarrizketatu zituzten; gainera, txikitutako tokiak ere bisitatu zituzten. Datorren astean aurkeztuko diote txostena NBEren Giza Eskubideen Batzordeari.
Ikusi gehiago: Errusiak AEBen dronea uretaratu zueneko bideoa argitaratu dute
Dokumentuan nabarmendu dutenez, Errusiako indarrek Ukrainan aurrera egin ahala, ugarituz joan ziren gerrarekin zerikusirik ez zuten zibilen hilketak. Beste batzuk, ordea, atxilotu egin zituzten, eta atxikitze zentroetara eraman. Eta leku horietan torturak egin ziren, «ukraineraz hitz egiteagatik» edo, esaterako, «Errusiako ereserkiaren hitzak ez gogoratzeagatik». Orduan, besteak beste, deskarga elektrikoak jasan zituzten, edo sabaitik zintzilikatu, «loroaren jarrera» hartuz. Zentroetatik kanpo sarekadak egitean, Errusiako soldaduek sexu indarkeria baliatu zuten emakumezkoen eta gizonezkoen kontra egiteko, edo hori erabiltzearekin mehatxatu zituzten.
Adingabeen deportazioari dagokionez, ikerketarako elkarrizketatutako lekuko batzuek adierazi dute adinez txikienek beren familiekiko harremana behin betiko galdu dutela «beharbada».
Txostena osatu duen batzordeak azpimarratu du, aldi berean, gizateriaren kontrako krimentzat hartu beharko liratekeela Errusiako indarrek iazko urritik aurrera Ukrainako energia azpiegituren aurka egindako erasoak. Horiek ehunka mila pertsona utzi zituzten berogailurik eta argindarrik gabe udazkeneko eta neguko hilabeterik hotzenetan.
Genozidiorik ez
Horiek guztiak horrela, gertatutakoa NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak ikertzeko modukoa dela uste dute NBEk Ukrainara bidalitako adituek. Aintzat hartu behar da, hain zuzen, The New York Times egunkariak herenegun kaleratutako informazio baten arabera auzitegi horren asmoa dela Errusiako funtzionarioen kontrako bi auzibide irekitzea, adingabeak bahitzeagatik eta energia azpiegiturei nahita eraso egiteagatik gerra krimenak leporatuta.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak berak egotzi izan dio Errusiari Donbassen «genozidioa» egitea. Baina ikerketaren egileek jakinarazi dute ez dutela halakorik egiaztatu. Erantsi dute, ordea, horrekin lotuta, «zenbait alderdik» zalantzak eragin ditzaketela.
Ukrainako indarrek urratutako giza eskubideak eta gehiegikeriak ere aztertu dituzte NBEren adituek, eta adierazi «urraketa gutxi batzuk» egin direla, zeintzuetan Errusiako soldaduak torturatuak edo tirokatuak izan ziren. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225628/israelek-lau-palestinar-hil-ditu-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelek lau palestinar hil ditu tiroz Zisjordanian | Beste 20 lagun ere zauritu ditu, eta horietako lau larri daude. Guztira, gutxienez 85 palestinar hil dituzte aurten. | Israelek lau palestinar hil ditu tiroz Zisjordanian. Beste 20 lagun ere zauritu ditu, eta horietako lau larri daude. Guztira, gutxienez 85 palestinar hil dituzte aurten. | Erasoek ez dute etenik, eta tentsioa eta indarkeria ere gero eta handiagoak dira. Israelek lau palestinar hil ditu tiroz gaur goizean Zisjordania iparraldean egindako erasoan, horietako bat adingabea; gainera, 20 lagun inguru zauritu ditu, eta lau larri daude. Palestinako Osasun Ministerioak eman du erasoaldiaren berri.
WAFA albiste agentziaren arabera, Israelgo indarrak Jenin hiriaren erdigunera joan dira, eta herritarrez betetako kale batean egin dute tiroketa. Hildako lau lagunetatik hiru identifikatu dituzte, eta jakinarazi dute 16, 28 eta 29 urte zituztela. Agentziak gaineratu du Israelek errefortzu militarrak deitu dituela hirian eta errefuxiatuen esparruan, eta tiroka hasi dela herritarren eta haien etxeen aurka.
Israelgo armadak adierazi du Jeningo kanpalekuan «lanean» ari zirela segurtasun indarrak.
Azkenaldian, sarri izaten ari dira sarekadak. Guztira, gutxienez 85 palestinar hil ditu Israelek 2023an: horietako hamasei, adingabeak. Palestinako Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 2000. urtetik ez zen halako urte hasiera bortitzik izan. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225629/aretxabaletako-udaltzain-bat-kaleratu-dute-hainbat-emakumeri-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Aretxabaletako udaltzain bat kaleratu dute, hainbat emakumeri eraso egiteagatik | Udalak erasoa gaitzetsi du. Barakaldon ere, bi gizonezko atxilotu dituzte, beste gizonezko bati lapurreta egin eta sexu eraso bat egitea leporatuta | Aretxabaletako udaltzain bat kaleratu dute, hainbat emakumeri eraso egiteagatik. Udalak erasoa gaitzetsi du. Barakaldon ere, bi gizonezko atxilotu dituzte, beste gizonezko bati lapurreta egin eta sexu eraso bat egitea leporatuta | Udaltzain batek egindako eraso matxista gaitzetsi du Aretxabaletako Udalak. Adierazpen instituzional baten bidez, babesa adierazi die udalak «erasoa pairatu duten emakumeei eta haien ingurukoei», eta adierazi du indarkeria matxista, kalean ez ezik, beste espazio ugaritan ematen dela: «Familian, etxean, lantokian… eta, zoritxarrez, baita gure udaletxean ere».
Azaldu du prozesu «luzea» izan dela erasoaren ondorengoa, eta «argi» geratu dela «asko» dagoela hobetzeko indarkeria matxistaren identifikazioan eta hura jasaten duten emakumeen arretan. Bide horretatik, udalak erabaki du espedientatutako udaltzaina ez dela bueltatuko bere lanpostura, «ulertzen baita hori biktimekiko indarkeria instituzionala izango litzatekeela».
Erasoa 2021eko otsailaren 23an gertatu zen. Erasotzaileak tableta bat ezkutatu zuen motxila batean, eta aldagelan utzi zuen grabatzen, lankide emakumezkoen irudiak grabatzeko. Lankideek eurek aurkitu zuten tableta. Gizona intimitatearen aurkako delitu batengatik zigortu zuten. Zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina ez du bete beharko berriro beste deliturik egiten ez badu. Irudiak ezabatu egin dituzte. Epaia irmoa da, eta ez da helegiterik izango.
Barakaldoko erasotzaileak, kartzelara
Kartzelara sartu dituzte Barakaldoko gizonezko bati bere etxean lapurreta egitea eta sexualki erasotzea egotzita atxilotu zituzten bi gizonezkoak. Martxoaren 9an gizonezkoak salatu zuenez, goizaldean ezagutu zituen bi erasotzaileak, taberna batean, eta hirurak bere Barakaldoko etxera joan ziren. Bertan, bi erasotzaileek eskuak lotu zizkioten, eta jipoitu egin zuten, dirua emateko eskatzen zioten bitartean. Sakelakoa ostu zioten azkenean, eta bietako batek sexu erasoak egin zizkion. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225630/euskaltzaindiak-eta-lizarrako-udalak-lankidetza-hitzarmena-sinatu-dute-lehen-aldiz.htm | Gizartea | Euskaltzaindiak eta Lizarrako Udalak lankidetza hitzarmena sinatu dute lehen aldiz | Lau urterako ituna izanagatik, «lankidetza egonkorra finkatzeko» xedea dute aldeek. Ikastaroak, hitzaldiak eta gazteen artean euskara sustatzeko egitasmoak antolatuko dituzte, besteak beste | Euskaltzaindiak eta Lizarrako Udalak lankidetza hitzarmena sinatu dute lehen aldiz. Lau urterako ituna izanagatik, «lankidetza egonkorra finkatzeko» xedea dute aldeek. Ikastaroak, hitzaldiak eta gazteen artean euskara sustatzeko egitasmoak antolatuko dituzte, besteak beste | Euskaltzaindiak eta Lizarrako Udalak lankidetza hitzarmena sinatu dute lehen aldiz. Itunak lau urteko iraupena du, baina «lankidetza egonkorra finkatzeko helburua» nabarmendu dute bi aldeek, eta elkarlan horren bidez adostuko dira «euskararen sustapenaren esparruan» antolatuko diren egitasmoak eta jarduerak. Lizarrako alkate Koldo Leozek eta Euskaltzaindiaren Nafarroako ordezkari Sagrario Alemanek sinatu dute hitzarmena, udaletxean eginiko ekitaldian. «Euskaltzaindian euskalgintzako eta administrazioko hainbat eragilerekin zubiak eraikitzeko gogoz eta asmoz ari gara lanean, eta horren adibide dugu honako hitzarmen hau. Elkarlan honek etorkizunean euskararen zabalkundean fruituak emanen dituelakoan gaude, bai Lizarran, bai Nafarroa osoan ere», azaldu du Alemanek.
Gaur sinatutakoa arnasa luzeko ituna da, baina bi erakundeek konpromisoa hartu dute 2023an zenbait jarduera antolatzeko: Euskara Batuaren Eskuliburuaren eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren erabileraren inguruko prestakuntza saio bat; euskal izen-deiturei, tokiko toponimoei eta etxe izenei buruzko hitzaldi bat; eta, azkenik, gazteen artean euskararen erabilera sustatzeko egitasmo bat. Horrez gain, Lizarrako Udalak euskarari buruzko kontsultak egiten ahalko dizkio Euskaltzaindiari.
«Hitzarmen honen bidez, bi erakundeen arteko elkarlan iraunkorrerako lehenengo pausoa eman du Lizarrako Udalak. Hori horrela izanik ere, akordioa sinadura hutsa baino gehiago dela nabarmendu nahiko nuke; izan ere, helburua euskara herritarron artean zabaltzea bada ere, erakundeak jendartearen zerbitzura jartzeko saiakera ere bada», esan du Leozek. Aurrerantzean, euskarari lotutako gaiei dagokienez, Euskaltzaindia izanen da Lizarrako Udalaren erakunde aholku-emaile ofiziala. Udalak euskararen alorrean eginiko lana goraipatu du akademiak, «bereziki, hizkuntzaren sustapenaren, sentiberatzearen eta erabileraren eremuan». |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225631/erreformaren-gakoak.htm | Erreformaren gakoak | Erreformaren gakoak. | Frantziako Parlamentuko Batzorde Paritarioak zenbait aldaketa egin ondoren, honakoak dira erretretaren erreformaren puntu nagusiak:
Erretreta, 64 urtetan. Erretreta hartzeko adina 62 urtetik 64 urtera gibeleratuko da, progresiboki: urteko, hiru hilabete atzeratuko da, eta 2030an izango dira 64 urte. Elbarriek 55 urtetan hartu ahal izango dute erretreta, eta 62 urtetan, berriz, ezgaitasuna onartua dutenek.
Erregimen bereziak. SNCFko langileekin 2018an egin zen bezala, RATP, EDF eta beste erregimen berezi gehienetako langile berriak erregimen orokorrean sartuko dira. Gaur egungo langileek, ordea, ez dituzte baldintzak galduko.
Kotizazioak. Pentsio osoa jasotzeko kotizatu beharreko urteak emendatzen aritu dira azken urteetan. 2035erako 43 urtera heldu behar zuen kotizazioan denborak, baina orain 2027ra aitzinatu nahi dute. Erretreta 67 urtetan hartzen dutenek beti jasoko dute pentsio osoa.
Lan bizitza luzeak. Lan merkatura gazte sartutakoek erretreta lehenago hartu ahal izango dute: 18 urte baino lehenago hasitakoek, 60 urtetan. 21 urte bete aurretik gutxienez bost hiruhileko lan egindakoek ere erretreta aitzineratu ahal izango dute, betiere 43 urtez kotizatu badute eta gutxieneko adin bat betez gero.
Adineko langileak. Sistemaren arazoetako bat da adineko langile asko lanik gabe geratzen direla erretreta hurbil dutenean. Hori gutxitze aldera, enpresa handiek jakinarazi beharko dute adineko langileen zer kopuru duten eta zer egingo duten tasa hori handitzeko. Egiten ez dutenek zigor bat jaso ahal izango dute. Gainera, LRk eskatuta, 60 urtetik gorakoentzat kontratu berezi bat izango da, kotizazio txikiagoekin. Azken testuak dio proba bat egingo dutela 2023-2026an.
Emazteak. Ama izandako emazteek %1,25eko gainsari bat izango dute haien pentsioetan, baldin eta 64 urteren aurretik 43 urtez kotizatu badute. | ||
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225632/gaztelu-baten-aztarnak-aurkitu-dituzte-onatiko-gazteluaitzen.htm | Bizigiro | Gaztelu baten aztarnak aurkitu dituzte Oñatiko Gazteluaitzen | Asteburuan aurkitu ditu aztarnak Aranzadi zientzia elkarteak, eta X. edo XI. mendekoak direla uste du | Gaztelu baten aztarnak aurkitu dituzte Oñatiko Gazteluaitzen. Asteburuan aurkitu ditu aztarnak Aranzadi zientzia elkarteak, eta X. edo XI. mendekoak direla uste du | Asteburuan Aranzadi zientzia elkarteak egindako indusketetan ondorioztatu dute, baietz, gaztelu bat egon zela garai baten Gazteluaitzen (Oñati, Gipuzkoa). Hipotesien arabera, Goi Erdi Aroan –X. edo XI. mendean– egon zen gaintxoan eta aurkitutako aztarnen arabera, ez zen oso handia izango.
Gazteluaitzen hiru tokitan egin dituzte asteburuan indusketa arkeologikoak, eta ondorio argia atera dute: gaztelu bat egon zen Gazteluaitzen. Hipotesien arabera, gaztelu txikia izango zen, tontorrean soilik aurkitu baitituzte aztarnak. Antxoka Martinez arkeologoaren esanetan, «gaztelu txikia izango zen, Goi Erdi Aroan egongo zen, X. edo XI. mendean, eta bigarren mailako bide bat behatzeko erabiliko zen, seguru asko». Gainaldean, horma txiki bat ikusi dute, bai eta, gaztelua kokatuta egon zen eremuan harriak ondo landuta daudela ere. Terrazamenduaren aztarnak ere aurkitu dituzte, bai eta betelana egiteko erabili zituzten harriak ere.
Segi irakurtzen Goiena.eus webgunean: Gazteluaren aztarnak aurkitu dituzte Gazteluaitzen |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225633/oskar-kokoschkaren-atzera-begirakoa-zabalduko-du-bilboko-guggenheim-museoak.htm | Kultura | Oskar Kokoschkaren atzera begirakoa zabalduko du Bilboko Guggenheim museoak | Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan hasi, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu arteko ibilbidea aztertuko du erakusketak, 120 obraren bitartez. Irailaren 3ra arte egongo da ikusgai. | Oskar Kokoschkaren atzera begirakoa zabalduko du Bilboko Guggenheim museoak. Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan hasi, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu arteko ibilbidea aztertuko du erakusketak, 120 obraren bitartez. Irailaren 3ra arte egongo da ikusgai. | «Espresionista naiz, bizitza espresatzea baita egiten dakidan gauza bakarra». Hala definitu zuen bere burua Oskar Kokoschka artista austriarrak (Pochlarn, Austria, 1886 - Montreux, Suitza, 1980). Etengabe berritzen aritu zen margolaria, eta, hain zuzen, ideia hori baliatu dute Bilboko Guggenheim museoko ordezkariek ere haren lanaren nondik norakoak azaltzeko. Oskar Kokoschka: Vienako errebeldea deitu dute bilduma, eta Dieter Buchhart eta Anna Karina Hofbauer aritu dira komisario lanetan. Guztira, 120 obra inguruko atzera begirakoa osatu dute, eta irailaren 3ra arte egongo da ikusgai.
Erakusketa kronologikoki antolatuta dago. Zehazki, Lehen Mundu Gerraren aurrekoak dira artistaren aurreneko obrak: giza gorputza eta haren adierazpideak ziren orduko gai nagusiak. Trazu sotil baina adierazkorrekin irudikatzen zituen modeloen mugimenduak, eta berehala hasi zen jaioterrian arrakasta lortzen. «Horixe izan zen Kokoschkaren kritika erradikalaren hasiera: zeharo erradikalak dira erakusten dituen diseinu, lerro eta esperimentazio kromatikoak», azpimarratu du Buchhartek.
Bereziki, erretratugintza landu zuen artistak, eta hasiera-hasieratik jaso zituen horiek egiteko enkargu ugari: modeloak barnean zuen ni-a erakusten saiatzen zen une oro. Erakutsi zuen erradikalismoaren ondorioz, baina, naziek jomugatzat hartu zuten, eta «arte degeneratuaren» ordezkari izendatu zuten.
Garai hartan ezagutu zuen Alma Mahler konpositorea. Artistak marrazki bat egin zion pianoa jotzen ari zen bitartean, eta hala abiatu zen euren maitasun harremana. Kokoschkaren musa ezagunena izan zen konpositorea; egin zizkion erretratuak ugariak dira. Hala ere, obsesio bilakatzera iritsi zen azkenean Mahler Kokoschkarentzat. Horren erakusgarri da erakusketan ikusgai dagoen Iturburua obra. «Panpina bat bezala irudikatzen du Mahler, hamar urtez egon zen obra errepasatzen», azaldu du Hofbauerrek.
1914an eten zuen maitasun harremana Mahlerrek, eta jarraian sartu zen armadan Kokoschka, Lehen Mundu Gerra hasi eta berehala. Bitan zauritu zuten margolaria, eta, azkenik, Dresdenera (Alemania) lekualdatu behar izan zuten. «Depresio sakon bat eragin zion gerrak, eta horixe islatuko du aurrerantzean bere lanetan: etengabe aritzen zen bere burua zalantzan jartzen», azaldu du Buchhartek. Garai hartakoa da Autorretratua: «Artistak serio begiratzen dio ikusleari, eta eskuarekin, gerran zauritu zuten eremua seinalatzen du». Sasoi hartako obrak koloreen bizitasunagatik dira ezagunak, batez ere.
Bizitza nomada
Handik, mundu osoan barrena bidaiatzeari ekin zion artistak, Paul Cassirer galeristaren babes ekonomikoari esker. Tartean, Europan, Ipar Afrikan zein Ekialde Hurbilean izan zen. Eta, pixkanaka, eremu berriak arakatzen hasi zen. «Koloreen bitartez eratutako espazio bat sortu nahi dut», errepikatzen zuen artistak behin baino gehiagotan. Erretratuetan erabiltzen zituen teknikak paisaien pinturetara eraman zituen, eta, era berean, animalien erretratuak egiten ere hasi zen. Tigerlöwe obra nabarmendu dute bi komisarioek: «Artista zoo bat bisitatzera joaten zen, eta zain egoten zen tigrea kobazulotik atera arte. Askatasun osoz mugitzen zen animalia, eta tarte hori baliatzen zuen erretratua egiteko». 1926an Cassirerrek bere buruaz beste egin zuenez, diru iturririk gabe geratu zen Kokoschka, eta Vienara itzuli behar izan zuen 1932an.
Faxismoaren goraldiaren ondorioz, suntsituta aurkitu zuen hiria. Ekintzailea izan zen aktibismo politikoaren testuinguruan, eta bere lanetan gai politikoak lantzen hasi zen. «Faxismoaren aurka borrokatzeko konpromiso publikoa hartu zuen Kokoschkak; hainbat artikulu idatzi zituen, baita hitzaldiak antolatu ere», kontatu du Hofbauerrek. Hain zuzen, «erresistentziarako tresna gisa» erabili zuen artea.
Gerora, naziek Austria anexionatu zutenean, Pragatik Ingalaterrara ihes egin behar izan zuen. «Hutsetik hasi behar izan zuen», kontatu du Buchhartek. Hala, areagotu egin zen haren konpromezu politikoa, eta «bakezale» gisa nabarmentzen hasi zen. Sasoi hartakoa da, esaterako, Lagundu haur euskaldunak deituriko obra, 1936ko gerraren eraginez Hego Euskal Herritik ebakuatutako haurrei laguntzeko deia egiten zuena.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Suitzara joan zen margolaria, eta, han, «heldutasun handiko» obrak ekoizten jarraitu zuen. Besteak beste, Greziako eta Erromako arte eta arkitektura klasikoak margotzeari ekin zion, eta, komisarioen hitzetan, «askatasun artistiko agortezina» aurkitu zuen horietan. Time, Gentlemen Please da Kokoschkak margotu zuen azken margolana, eta, hain zuzen, horrekin ixten da erakusketa bera ere. «Taberna itxiko dutela esateko erabiltzen zen Time, Gentlemen Please (Mesedez, ordua da jaunak) esamoldea, eta, artista gisa, erretiroa hartuko zuela adierazteko erabili zuen», kontatu du Buchhartek.
Diziplina ugaritan maisu
Hainbat diziplinatan gailendu zen Kokoschka. Halere, artea izan zen haren bizitzako hari nagusia. Erakusketaz gainera, aukera egongo da artistaren beste hainbat alderdi ezagutzeko. IIkus-entzunezko pieza bat jarri dute ikusgai, Kokoschkaren ibilbidearen gakoetako batzuk erakusten dituena. Bestetik, irakurketarako eta kontsultarako gune bat ere prestatu dute. Halaber, katalogo bat ere badago eskuragarri. Margolariaren lanaren inguruko azterketa sakon bat da, eta erakusketan ikusgai dauden obren erreprodukzioekin batera, hainbat esku hartze irakur daitezke.
Bilboko Guggenheim museoak ez ezik, Parisko MAM Arte Modernoko Museoak ere parte hartu du erakusketan. Parisen egon da ikusgai lehenik, eta BBVAren babesarekin heldu da Bilbora. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225634/istiluak-gertatu-dira-reala-erroma-partidaren-aurretik.htm | Kirola | Istiluak gertatu dira Reala-Erroma partidaren aurretik | Burua estalita zuen gazte talde batek aulkiak bota ditu Erromako jarraitzaileak zeramatzan autobusaren kontra. Ertzaintzak gutxienez hiru pertsona atxilotu ditu. | Istiluak gertatu dira Reala-Erroma partidaren aurretik. Burua estalita zuen gazte talde batek aulkiak bota ditu Erromako jarraitzaileak zeramatzan autobusaren kontra. Ertzaintzak gutxienez hiru pertsona atxilotu ditu. | Istiluak gertatu dira Realaren eta Erromaren arteko partidaren aurrean, Anoetako estadioaren inguruan. Gutxienez bi pertsona zauritu dira, eta beste hiru atxilotu egin ditu Ertzaintzak, 19 eta 31 urte artekoak denak.
Partida aurretik tentsioa zegoen Anoetaren kanpoan. Ertzaintzak Errondoko pasealekua itxi du, eta bultzadak ikusi dira Erromako jokalariak zeramatzan autobusa sartu denean.
Erromako jarraitzailez beteriko autobus bat heldu denean, burua estalita zuen gazte talde batek ondoko taberna bateko terrazako aulkiak eta bestelako objektuak jaurti ditu. Barruan zeuden tifosiak autobusetik atera dira, borrokatzeko asmoz.
Ertzaintzak kargatu egin du zaleen aurka, eta haiek bengalak eta botilak bota dituzte. Ertzaintzak realzale bat atxilotu du, eta Erromako jarraitzaile bat erietxera eraman dute anbulantzia batean. Ertzaintzak realzale bat zauritu du hankan.
Ondoren, egoera baretu egin da, eta ez da bestelako istilurik gertatu. |
2023-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/225635/reala-europa-ligatik-kanpo.htm | Kirola | Reala Europa ligatik kanpo | Txuri-urdinak ahalegindu dira, baina minutuak aurrera joan ahala zapuztu zaie kanporaketa iraultzeko ametsa. Italiarrek joanekoan lortu zuten 2-0ekoa ondo kudeatu dute. | Reala Europa ligatik kanpo. Txuri-urdinak ahalegindu dira, baina minutuak aurrera joan ahala zapuztu zaie kanporaketa iraultzeko ametsa. Italiarrek joanekoan lortu zuten 2-0ekoa ondo kudeatu dute. | Realak amaitu ditu sasoi honetakoak, Europa ligari dagokionez. Talde txuri-urdina txapelketatik kanpo geratu da final-zortzirenetan. Donostiarrek ilusioz gainezka ekin diote itzulerako partidari, baina minutuek aurrera zapuztu zaie ametsa.Hutsean amaitu zuen Erromaren aurkakoa, eta joaneko emaitzak erabaki du kanporaketa. Kito.
Okerrik ezean, Reala itzuliko da Europako lehiara. Azken urteetako joera du berme. Ordea, ehungarren aldian amaitu zaio orain arteko bidea, bestelako desioa izan arren. Bi goleko aldea behar zuen jokoa berdintzeko, hirukoa nagusitzeko, baina halakorik ez da jazo. Zaleen erantzun bikainak—35.054 jarraitzaile bildu dira Anoetara— ez du ordainik izan zelaian. Egiari zor, Erroma eroso aritu da minuturik gehienetan, eta abantaila kudeatzea beste lanik ez du izan. Aldiz, etxekoak kamuts aritu dira azken metroetan, eta urrun ikusi dute final-laurdenetako helmuga.
Lehen zatiak agerian utzi zuen talde bakoitzaren nahia. Italiako multzoa presarik gabe zelairatu zen. Ailegatu, ikusi, eta sailkatu. Horixe zuen egitekoa. Realak, berriz, garaipenaren bila ekin zion norgehiagokari, baina zelaian ondo kokatzea izan zuen lehen egitekoa, Imanol Alguacil teknikariak bezperan ohartarazi moduan.Prestatzaile oriotarrak bere talde onentsuena zelairatu du. Hots, sasoiaren hasierako partean emaitzarik onenak lortzea ahalbidetu diona. Erdiko jokalariengan zamatu du jokoaren antolaketa, baina Erromak ez dio zirrikiturik utzi.Bi taldeek estu hartu dute aurkaria. Milimetrorik ere utzi gabe. Horrek zimeldu du bi areatako jokoa. Aukera gutxi izan da, eta bisitariek izan da hasietako argiena. Gola ere egin dute luzapenean, baina epaileak ezerezean utzi du, Smallingek baloia eskuarekin ukitu duela eta.
Realak hobeto ekin dio bigarren zatiari. Txuri-urdinek aurrerako urratsa egin dute zelaian, eta estu hartu duten Erroma. Ate aurrean asmatzea falta, ordea. Aukera argiak izan dituzte bata bestearen atzetik, italiarren zelai zatian aritu baitira une oro. Alexader Sorlothek izan du estreinakoa; Mikel Oiartzabalek langara bota du baloia; Carlos Fernandezek bakar-bakarrik errematatu du; Take Kubo zelairatzeak espazioak zabaltzea ahalbidetu dio ..Baina kale.Kronometroak aurrera egin ahala makaldu da Realaren grina. Erasoko jokaldiak tantakatu egin dira partida amaierara gerturatu heinean, eta bost minuturen faltan, final-laurdenetara sailkatzeko ametsak ameskeria zirudien. Hasi bezala amaitu da norgehiagoka: hutsean berdinduta. Jose Mourinhori ezin hobeto atera zaio apustua. Deus egin gabe, aurrera. Apartekorik egin beharrik gabe, gainera. Lazioren aurkako derbia jokatuko du asteburuan, eta fresko izango ditu jokalariak.
Aldiz, Realari bukatu zaio aurtengo bira europarra. Espainiako liga besterik ez du aurrerantzean. Txapelketa horretan asmatu behar du orain, Europako kontagailua berriz ere martxan jartzeko. Norgehiagokaren aurretik istiluak izan dira bi taldeetako zaleen artean, Anoeta kanpoaldean. Hiru lagun atxilotu dituzte, eta beste bat erietxera eraman zuten, zaurituta. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225659/baztandarren-biltzarra-aurten-ere-ospatuko-dela-iragarri-dute.htm | Bizigiro | Baztandarren Biltzarra aurten ere ospatuko dela iragarri dute | Bestaren 60. urteurrena izanen da uztailaren 16an, Elizondon. Urtarrilean, antolaketa taldeak adierazi zuen ardura hori utziko zuela, baina beste talde bat osatu dute «orain arte kide zirenekin eta kide berri anitzekin». | Baztandarren Biltzarra aurten ere ospatuko dela iragarri dute. Bestaren 60. urteurrena izanen da uztailaren 16an, Elizondon. Urtarrilean, antolaketa taldeak adierazi zuen ardura hori utziko zuela, baina beste talde bat osatu dute «orain arte kide zirenekin eta kide berri anitzekin». | Aurten ere Baztandarren Biltzarra eginen dela adierazi dute jaiaren antolatzaileek: «Azken hilabeteotan, baztandarrok momentu gazia bizi izan dugu, baina, orain arte kide zirenekin eta kide berri anitzekin, ilusioa eta gogoa ardatz dituen talde polita osatu dugu». Gaur eman dute albistearen berri, Elizondon. Urtarrilean, jaia antolatzeaz arduratzen zen taldeak iragarri zuen ardura hori utziko zuela. «Haientzat ez zen erabaki samurra; izan ere, aitzinetik kide izan ziren guztientzat bezala haientzat ere, Baztandarren Biltzarra, besta izateaz gain, sentimendu berezia zen», erran dute prentsaurrekoan. Antolatzaileek, baina, erabaki hori hartu zuten ziklo bat ixteko garaia zela uste zutelako, eta beraiek denbora luzez aritu zirelako lan horretan.
Ikusi gehiago: «Besta hau ezin da itzaltzen utzi»
Erabaki horren ondorioz baztandar anitzek beren «nortasunaren zati handi bat» galdu izana sentitzen zutela adierazi dute agerraldian. Hortaz, talde berriak «ilusioz» hasi du bidea: «Talde askotarikoa osatzen dugu, eta ziur gaude aurten ere Baztandarren Biltzarra ederki loratuko dela». Aurtengoa, gainera, data berezia da, festaren 60. urteurrena baita: «1963an, Aralarrera egindako ateraldi batean, zenbait baztandarrek Baztandarren Biltzarra bestaren hazia erein zuten Aralarko kaskoan. Ilusioz ereindako hazia izan zen, auzolana, euskara eta baztandarron elkartasuna ardatz zituelarik».
Geroztik, hainbat oztopo gainditu behar izan dituen arren, urtero «loratutako» besta bat izan da Baztandarren Biltzarra. 1986an, adibidez, besta bertan behera gelditu zen, eta 2020an eta 2021ean ere bai. Hala ere, besta zaintzea lortu dutela nabarmendu dute, eta baztandarrek «zimeltzen utzi ezin» duten landarea dela. Izan ere, antolatzaileen iritziz, «Euskal Herri guztiko folklorearen erreferente eta topagune erraldoi bihurtu da».
Laguntza
Baztandarrei erran diete uztailaren 16rako baserritar jantziei «hautsak kentzen» hasteko, beren orgetarako ideiak prestatzeko, eta jarraitzeko Baztanen euskaraz «barra-barra solastatzen», Baztandarren Biltzarraren gisako «auzolan erraldoi bat» ez delako itzaliko. Hala ere, nabarmendu dute besta aurten ospatuko den arren beharrezkoa dela urtero kide berriak sartzea taldera, «elkartea bizirik mantentzeko eta orain arte Baztandarren Biltzarraren gidaritzan egon diren horiek hartu behar izan zuten erabakia ez hartzeko». Baztandar guztiei eskatu diete besta antolatzen laguntzeko, modu batean nahiz bertzean: «Gu motorra izanen gara, baina boluntarioen eta Baztango hamabost herrien laguntza ezinbertzekoa da besta hau behar bezala ospatzeko». |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225660/iraki-erasotzea-ahalbidetu-zuten-aginduak-indargabetzeko-lehen-urratsa-egin-dute-aebek.htm | Mundua | Iraki erasotzea ahalbidetu zuten aginduak indargabetzeko lehen urratsa egin dute AEBek | Senatari errepublikano batek eta demokrata batek aurkeztu dute proposamena Kongresuan. Ganberak datorren astean bozkatuko du. | Iraki erasotzea ahalbidetu zuten aginduak indargabetzeko lehen urratsa egin dute AEBek. Senatari errepublikano batek eta demokrata batek aurkeztu dute proposamena Kongresuan. Ganberak datorren astean bozkatuko du. | Indar Militarra Baliatzeko Baimenek Irakeko bi gerrak ahalbidetu zituzten: 1991koa eta 2003koa. Baina ez horiek bakarrik. Izan ere, prozeduren helburua Iraken aurkako erasoaldiak baimentzea zen arren, Barack Obamak eta Donald Trumpek horiek baliatu zituzten bai EI Estatu Islamikoaren aurkako erasoak egiteko Iraken eta Sirian, baita Irango jeneral Qasem Soleimani hiltzeko ere.
Bi senatarik aurkeztu dute lege proposamena, Todd Young errepublikanoak eta Tim Kaine demokratak, nabarmenduz alderdi bien babesa duela egitasmoak. Kongresuak datorren astean bozkatuko du, Irakeko bigarren gerra hasi zela hogei urte betetzen direnean. Bi senatariek azaldu dutenez, gaur egun AEBentzako «aliatu garrantzitsua» da Bagdad Ekialde Hurbilean, eta baimenak atzera botatzeak agerian utziko luke «harekiko konfiantza».
«Hamarkadetan egin ez dugun zerbait egingo dugu Senatuko kideok: gerra ahalbidetu zuten baimenei buruzko eztabaida independente bat. Kongresuak erantzukizunez jokatu behar du, eta baimenok indargabetu», azaldu du Youngek. AEBetako presidente Joe Biden ere baimenak indargabetzearen alde agertu da.
Erabakiak ofizialki amaitutzat emango luke George W. Bushen aginduz hasitako Irakeko bigarren gerra, baina berretsi ere egingo luke erasoaldiak baimentzeko Kongresuaren eskumena. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225661/erreformaren-aurkako-protestak-gogortu-dituzte-eta-bi-zentsura-mozio-aurkeztu.htm | Ekonomia | Erreformaren aurkako protestak gogortu dituzte, eta bi zentsura mozio aurkeztu | Macronen aurkako zentsura mozioak aurkeztu dituzte eskuin muturrak eta LIOT zentristak. Parisen eta beste hiri askotan blokeoak antolatu dituzte sindikatuek. | Erreformaren aurkako protestak gogortu dituzte, eta bi zentsura mozio aurkeztu. Macronen aurkako zentsura mozioak aurkeztu dituzte eskuin muturrak eta LIOT zentristak. Parisen eta beste hiri askotan blokeoak antolatu dituzte sindikatuek. | Frantziako Gobernuak erretretaren erreforma bozketarik gabe aurrera atera izanak ondorioak ekarri ditu. Ostegun eta ostiral iluntzean egindako protesta jendetsuetan istiluak izan dira Parisen, Marseillan, Nantesen, Renessen eta Lyonen, bertzeak bertze. Gerald Darmanin Barne ministroak adierazi duenez, ez da «gorabehera larririk» egon, ez baita inor larriki zauritu. Hala ere, gutxienez 300ndik gora lagun atxilotu dituzte. Darmanin ministroaren hitzetan, manifestariak Macronen aldeko politikarien bulegoei eta eraikin ofizialei eraso egiten saiatu dira. Horrez gain, Parisko garbiketa zerbitzua greban dagoenez, bildu gabeko zaborra erre dute manifestariek.
Halaber, Parisen eta herrialdeko bertze zenbait hiritan blokeoak antolatu dituzte sindikatuek. Adibidez, ostiral arratsaldean Pausuko (Lapurdi) mugako joan-etorriak oztopatu dituzte.
Zentsura mozioak
Parlamentuan, iragarri bezala, Emmanuel Macron presidentearen aurkako zentsura mozioak aurkeztu dituzte. Bata, Marine Le Pen buru duem eskuin muturreko RNrena, eta bestea, LIOT zentristarena, ezkerreko batzuen babesarekin. Le Pen prest agertu da bigarren mozio hori babesteko.
Dena den LR Errepublikanoak alderdiko diputaturik ez da, oraingoz, alde azaldu. Eta gaur-gaurkoz egitasmoek nahikoa babesik ez dute aurrera egiteko. Eztabaidara eraman aurretik, Parlamentuaren mahaiaren oniritzia jaso behar dute; baliteke bihar edo astelehenean gertatzea hori. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225662/realak-gogor-gaitzetsi-ditu-anoeta-kanpoaldeko-istiluak.htm | Kirola | Realak «gogor» gaitzetsi ditu Anoeta kanpoaldeko istiluak | Liskarrak izan dira bi taldeetako zaleen artean, baita Realekoen eta Ertzaintzaren artean ere. Ertzaintza zaleei oldartu zaie, eta gutxienez hiru atxilotu eta bi zauritu izan dira. | Realak «gogor» gaitzetsi ditu Anoeta kanpoaldeko istiluak. Liskarrak izan dira bi taldeetako zaleen artean, baita Realekoen eta Ertzaintzaren artean ere. Ertzaintza zaleei oldartu zaie, eta gutxienez hiru atxilotu eta bi zauritu izan dira. | Realak «gogor» gaitzetsi ditu atzo Donostiako klubaren eta Erromaren arteko partidaren atarian Anoeta futbol zelaiaren kanpoaldean izan ziren istiluak. Ohar batean adierazi du «Realeko eta Erromako ustezko jarraitzaileek» eragin zituztela; aurreratu dute pertsona horiek ez dituztela bazkide gisara onartuko, ikerketek bazkide direla frogatzen badute.
Horrelako gertakariak futboletik eta kiroletik «oso urrun daudela» adierazi du zuzendaritzak. Horrek asko kezkatzen dituela gaineratu dute: «Futbola pertsona, hiri eta herrien arteko bilgune gisa ulertzen dugu, ez gorroto eta borroka gune gisa».
Harriak, bengalak, petardoak, sirena hotsak eta Ertzaintzaren oldarraldia; sua piztu zen atzo Donostian. Ertzaintzak hiru lagun atxilotu zituen, 19 eta 31 urte artekoak. Horietako bati desordena publikoak eta agintaritzaren aurkako atentatuaren delituak egotzi dizkiote, eta beste biei, desordena publikoak.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi zuenez, istiluak Madril etorbidean hasi ziren, eta gero estadioaren inguruetara zabaldu. Giroa bero zegoen partidaren atarian. Multzo batek objektuak eta bengalak jaurti zituen Erromako zaleak Anoetara zeramatzan autobusaren kontra. Ibilgailutik irten ziren haiek, sututa. Ertzaintza bi taldeetako zaleei oldartu zitzaien.
Istiluen ondorioz, gutxienez bi zauritu izan ziren: Erromaren jarraitzaile bat erietxera eraman zuten anbulantzia batean, eta Ertzaintzak realzale bat zauritu zuen hankan. Larrialdietan artatu behar izan zuten zale txuri-urdina. Ertzainen oldarraldi «neurrigabeak» salatu ditu.
Egoera baretu egin zen partida hasitakoan, eta ez zen bestelako istilurik gertatu.
Autobus bat sutan, matxura baten ondorioz
Partida amaitu ostean, zale txuri-urdinak Azkoitira zeramatzan autobus batek su hartu zuen Zestoan, Arroako biribilgunetik Iraetara bidean. 00:15 aldera jazo zen. Autobusa kiskalita geratu zen, baina barruan zihoazen guztiak garaiz atera ziren ibilgailutik, eta ez zen zauriturik izan. Matxura baten ondorioz hartu zuen su.
Autobus batek su hartu zuen atzo, Anoetatik bueltan. Danbolin |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225663/cascanteko-eskolak-paitik-ateratzea-erabaki-du.htm | Gizartea | Cascanteko eskolak PAItik ateratzea erabaki du | Ingelesez ikasteko programari uko egiten dion bigarren ikastetxea da. Aurretik, Castejongoa irten zen, traba administratibo ugari gainditu ostean. | Cascanteko eskolak PAItik ateratzea erabaki du. Ingelesez ikasteko programari uko egiten dion bigarren ikastetxea da. Aurretik, Castejongoa irten zen, traba administratibo ugari gainditu ostean. | Cascanteko Santa Vicenta Maria ikastetxe publikoak (Nafarroa) PAI Ingelesez Ikasteko Programa utziko du datorren ikasturtetik aurrera. Ez da bide hori hartu duen lehena: iazko ikasturtean, Castejongo Dos de Mayo eskola publikoak ere atzera egin zuen, programa hori «inposatu» zitzaiela eta «kalte handia» eragin ziela argudiatuta. Aurten, Nafarroako 116 ikastetxetan ezarria dago PAI. Hizkuntza eredu guztietan eskaintzen da, baina bitan dago hedatuen: gaztelania hutsezko G ereduan eta euskara irakasgai duen A ereduan.
Cascanteko eskolak erabakia orain hartu badu ere, PAItik ateratzeko prozesua ez da berehalakoa izanen. Era progresiboan kenduko dute, Hezkuntza Departamentuaren protokoloen arabera: irailean 2023-2024ko ikasturtean hasiko diren ikasle berriek ez dute ingelesezko eduki gehigarririk izanen; orain arte PAIn ikasi dutenek, ordea, programari eutsi beharko diote, Lehen Hezkuntzako 6. maila bukatu arte.
Antzeko bidea egiten ari da Castejongo Dos de Mayo eskola ere: zuzendaritzak eta klaustroak 2020an erabaki zuten PAItik ateratzea, baina Hezkuntza Departamentuak ez zien horretarako baimenik eman 2021-2022ko ikasturtera arte. Ikastetxe horren zuzendari Gemma Martinezek gogor hitz egin zuen ingelesezko programaren eta Hezkuntza Departamentuaren aurka iaz BERRIAn argitaratutako erreportaje batean. Zehazki, nabarmendu zuen programak «arazo handiak» eragin zizkiela irakasleei, zuzendaritza taldeari eta, batez ere, egoera zaurgarrian diren familiei; haurren ingeles maila ez zela nabarmen hobetu, eta, are okerrago, «gabeziak» sumatu zituztela gainerako ikasgaietan. Ez da kasu bakarra. Espainiako Estatuan, ia ehun ikastetxetan eten dituzte PAIren gisako «programa elebidunak», motibo bertsuak argudiatuta. «Nik argi daukat: PAI gurasoak dira. Zure familiak aukera badu eskolaz kanpoko akademia bat edo irakasle pribatu bat pagatzeko, ez duzu arazorik izanen; bestela... hor konpon», esan zuen Martinezek.
Ikusi gehiago: PAIren itzalak, arbelera
Yolanda Barcinaren gobernuak 2011-2012ko ikasturtean ezarri zuen lehen aldiz PAI, baina ingelesezko programak Nafarroako hezkuntza sarean txertatzeko ahaleginak askoz lehenagokoak dira. 1990eko hamarkadaren bukaeran, hazkunde betean zen D eredua, eta gaztelania hutsezko G ereduan, berriz, gero eta haur gutxiago matrikulatzen ziren. Egoera horretan, UPNren gobernuak British izeneko programa sortu zuen 1997-1998ko ikasturtean.
2007tik aurrera, TIL Hizkuntzen Trataera Integratua abian jarri zuen Miguel Sanzen gobernuak, egungo PAIren aurrekari zuzena. Hala ere, Barcina izan zen PAI programaren sustatzaile nagusia. Aurretiazko ikerketarik edo proiektu piloturik egin gabe ezarri zuen, eta Hezkuntza Departamentuko Ingeles eta Ikuskaritza zerbitzuen kontrako txostenei entzungor eginez. Bigarren fasean, 2012tik 2015era, azeleragailua zapaldu zuten: beste 60 eskola sartu zituzten programan, haiek nahi ala ez.
Ikusi gehiago: Mailukada bat PAI iltzatzeko
2015ean, hazkunde neurrigabe horri galga jarri nahi izan zion Uxue Barkosen gobernuak: martxan jarri zuten PAIren ebaluazio bat, eta atea ireki zuten programatik atera nahi zuten ikastetxeek horretarako aukera izan zezaten. Ebaluazioak agerian utzi zuen alde txikia zegoela PAI programako ikasleen eta gainerakoen artean ingeles mailari dagokionez. Hala ere, laukoak ez zuen programa eten. 2019an, PSN agintera iritsita, PAIren defendatzaile sutsua den Carlos Gimeno izendatu zuten Hezkuntza kontseilari. Iaz, PAI hizkuntza eredu bihurtzeko bideari ekin zion PSNren gobernuak, lege proposamen baten bitartez. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225664/abian-da-mendiko-lasterketen-euskal-herriko-kopa.htm | albisteak | Abian da mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopa | Bediako (Bizkaia) Kolazino Eguna izango da Kopa osatuko duten zortzi probetan lehena. Egutegian izango dira Kilimon Trail, Manttaleren Berako maratoi erdia eta Azkaingo Skyrhune. Ultra distantziako Euskal Herriko Kopa apirilaren 15ean abiatuko da eta lau proba izango dira. | Abian da mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopa. Bediako (Bizkaia) Kolazino Eguna izango da Kopa osatuko duten zortzi probetan lehena. Egutegian izango dira Kilimon Trail, Manttaleren Berako maratoi erdia eta Azkaingo Skyrhune. Ultra distantziako Euskal Herriko Kopa apirilaren 15ean abiatuko da eta lau proba izango dira. | Asteburu honetan hasiko da Euskal Mendizale Federazioak eta Nafarroako Federazioak biek eskutik antolatutako mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopa. Bi federazio, zazpi herrialde, zortzi lasterketa... horrela abiatzen da Euskal Herria osotasunean aintzat hartuko duen Kopa iragartzeko bideoa. Lineako proba hauek 40 km artekoak dira, gutxi gorabehera 1500 eta 2000 metro arteko desnibel positiboa dutenak. Bediako (Bizkaia) Kolazino eguna izango da lehenbizikoa, bihar bertan.
Iaz egin zuten aurrenekoz mendiko lasterketen Kopa hau, Mireia Trigueros EMFko eskalada eta mendi lasterketen sekzioko arduradunak jakinarazi duenez. «Joan den urtera arte beste modu batera kudeatzen ziren lasterketak: ranking bat zegoen, lasterketa pila bat zegoen, eta haietan lortutako puntuazioaren arabera, rankingean gorago edo beherago zeuden korrikalariak. Guk beste era batera kudeatzea erabaki genuen, lasterketei protagonismo handiagoa emateko, probetan arbitraje bat izateko... eta Kopa moduan antolatzea erabaki genuen, beti egin izan den moduan. Iaz oso harrera ona izan zuen, eta aurten lau beharrean, zortzi proba sartu ditugu Kopan».
Biharko Kolazino Egunaren ondoren, Kopako bigarren proba, Kilimon Trail, Euskadiko Txapeketa izango da aurten. Mendaroko lasterketak, gainera, 10. urteurrena beteko du aurten. Kopa osatuko duten beste proba batzuen artan, Berako maratoi erdia, mendiko lasterketetan proba aitzindarietako bat, egutegian izango da aurten: XVII. Edizioa izango du lasterketak. Bukatu, berriz, Azkaingo Skyrhune entzutetsuarekin bukatuko da Kopa. Proba hori Golden Trail National Series nazioarteko zirkuituaren egutegian dago eta maila handiko korrikalariak hurbiltzen dira Azkainera (Lapurdi). Dena den, «azken proba horretara arte Kopako sailkapenean aurrena doazen hamarrek, bai emakumezkoek eta bai gizonezkoek, ziurtatua izango dute dortsala», jakinarazi du Triguerosek.
Zortzi proba horietatik bost emaitzarik onenak hartuko dira kontuan puntuaziorako, eta biharko Kolazino Eguna probak eta Irati Trail lasterketak % 20 gehiago puntuatuko dute. Izen-emateak irekita daude proba gehienetan, eta batean baino gehiagotan dortsalak amaituta ere bai.
Ultra distantzian, lau proba
Ultra distantziakoa ere Euskal Herriko Kopa izango da: «Enkarterrietakoarekin hasiko gara apirilaren 15ean, denbora laburrean ospe handia hartu duen Domusa Teknik izango da hurrengoa, gero etorriko da Leitzako Euskal Herria Mendi Erronka, eta azkena Beasaingo G2H izango da. Goierriko bi handien proba, gainera, ultra distantziako Euskadiko Txapelketa ere izango da».
Lasterketa bertikaletan, berriz, EMFren egutegian bakarra izango da aurten: Txindokiko Kilometro Bertikala, hain zuzen. Maiatzaren 7an izango da bertikal hori, Kanpezuko probaren egun berean.
Iaztik hona, gazteen kategorietan (kadeteak, jubenilak eta juniorrak) «jauzi garrantzitsua» izan dela azpimarratu du Triguerosek. «Denboraldi hasieratik bultzada handia eman nahi izan diegu gazteen kategoriei, eta teknifikazio talde bat sortu dugu 14 urtetik 17 urte bitarteko gazteekin. Iaz bost bat partaide izango ziren kategoria bakoitzean, eta aurten, adibidez Kolazino Egunean, 40 izango dira. Handia izan da jauzia. Aurreko asteburuan, adibidez, teknifikazio saio bat egin genuen Ander Garmendia entrenatzailearekin eta oso harrera ona izan zuen».
Nesken partaidetza ere pixkanaka gora doala azaldu du Trigerosek, eta horri ere bultzada ematen saiatuko direla nabarmendu du.
Logo berria ere sortu dute Koparako, podium baten itxura hartzen duten hiru mendiz osatua, urdinez lineako lasterketetarako, eta gorriz ultra distantziakoetarako. Aurten, 4.000 euro banatuko dituzte sarietan. Federazioen asmoa da Kopako probak bi urtean behin-edo aldatzen joatea, urtea joan eta urtea etorri beti berberak izan ez daitezen. «Egutegia zerbait dinamikoa izatea nahi dugu, beste probei ere aukera ematea, herri txikietako lasterketei ere bultzada ematea, arbitraje, irizpide eta arau jakin batzuen bidez proba horietan hobekuntzak sartzea...».
Lineako lasterketen Euskal Herriko Mendiko Kopa Martxoak 18 Kolazinoko Mendi Eguna (24 km / 1.700+) Apirilak 1 Kilimon-Trail (23 km / 1.650+) Apirilak 16 Berako Maratoi Erdia (21 km / 1.750+) Manttale Maiatzak 7 Kanpezu-Ioar Mendi Maratoi-Erdia (26,5 km / 1.930+) Ekainak 3 Irati Trail (31 km / 2.100+) Ekainak 24 Amurrio trail (31 km / 1.850+) Uztailak 22 Baztandarrak (21 km / 1.700+) Irailak 23 Skyrhune (21 km / 1.700+)
Ultra distantziako Euskal Herriko Kopa Apirilak 15 Enkarterri Extrem Maiatzak 6 Domusa Teknik 40MLK Ekainak 3 EH Mendi Erronka Uztailak 7-8 G2H
Euskadiko Txapelketak (EMF) Lineakoa Apirilak 1 Kilimon Trail
Kilometro Bertikala Maiatzak 7 Txindoki KB
Ultra Uztailak 7-8 G2H |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225665/serbiako-presidenteari-laquotraizioaraquo-egotzi-diote-kosovorekin-harremana-normaldu-nahi-duelako.htm | Mundua | Serbiako presidenteari «traizioa» egotzi diote, Kosovorekin harremana normaldu nahi duelako | Vucic eta Kurti bihar dira biltzekoak, EB bitartekari dela. Serbiako estatuburuak ziurtatu du ez duela Kosovoren independentzia aitortuko, Pristinarekin harremana normalizatu asmo duen arren. Vucicen dimisioa eskatzeko protestak egiten ari dira asteotan serbiar nazionalistak. | Serbiako presidenteari «traizioa» egotzi diote, Kosovorekin harremana normaldu nahi duelako. Vucic eta Kurti bihar dira biltzekoak, EB bitartekari dela. Serbiako estatuburuak ziurtatu du ez duela Kosovoren independentzia aitortuko, Pristinarekin harremana normalizatu asmo duen arren. Vucicen dimisioa eskatzeko protestak egiten ari dira asteotan serbiar nazionalistak. | Aleksandar Vucic Serbiako presidentea eta Albin Kurti Kosovoko lehen ministroa bihar dira batzartzekoak, Ohriden (Ipar Mazedonia), Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburua bitartekari dela. Bilera horren asmoa da Balkanetako bi herrialdeen arteko harremanak normalizatzea, eta, era berean, Belgradi EBko kide izateko bidea erraztea. Vucicek atzo ziurtatu zuenez, «bazkide eraikitzailea» izango da biharko bilkuran, baina oroitarazi zuen bien arteko gerturatzeak ez duela aintzat hartuko Serbiako probintzia ohiaren independentzia aitortzea. Serbiako oposizioko alderdiek eta nazionalistek, ordea, mehatxutzat hartu dute estatuburuak Kosovorekin duen jarrera, eta herrialdeari «traizio» egitea leporatu diote. Hala, Vucicen dimisioa eskatzeko protestak egiten ari dira asteotan, Belgraden.
Hilabeteetako tirabiren ostean, Vucicek eta Kurdik joan den hilean onartu zuten EBk eta Ameriketako Estatu Batuek babestutako plan horretan oinarrituta negoziatzea. Bi aldeak ados jartzen badira, «aurrerapauso garrantzitsutzat» hartuko luke hori Bruselak, talde komunitarioaren babespean 2013an hasitako normalizazio prozesuaren ondoren. Hain zuzen, Borrellek bi agintariei atzo eskatu zien «ikuspegi eraikitzailearekin» joan daitezela bihar Ohridera. «Ezarritako epeak adostuz gero, Mendebaldeko Balkanek urrats handia egingo lukete Europarako bidean». Bide horretan, Vucicek nabarmendu zuenez, Serbia EBra hurbiltzeko garrantzitsua izango da Kosovorekin harremana normaltzea, herrialdearen «interes nazional handia» baita.
Beste ezer baino lehen, Serbiako presidenteak berretsi zuen Pristinak Kosovon gehiengo serbiarra duten udalerrien elkarte bat sortu behar duela —50.000 Kosovoko serbiar inguru dira—, besteak beste hezkuntzaren, osasunaren eta ekonomiaren alorretan autonomia izango duena; bi aldeek 2013an adostu zuten, Bruselaren bitartekaritzarekin, baina oraindik bete gabe dago, Vucicen esanetan. EBko planaren arabera, besteak beste, Belgradek eta Pristinak bi herrialdeetako herritarrak identifikatzeko dokumentu ofizialak onartuko dituzte, alde batetik bestera libre bidaiatu ahal izan dezaten.
Kosovo, «sakratua»
Hori bai: Kosovoren independentzia aitortzaren harira, Vucic argi mintzatu zen atzo Serbiako telebista kate bati emandako elkarrizketa batean: «Niretzat, normalizazioa ez da aitortza esateko eufemismo bat. Normalizazioa da harreman hobea izatea Kosovoko albaniarrekin, elkarren artean ditugun arazo ugari konpontzeko [...] elkarrekin lan egiteko eta etorkizunari elkarrekin begiratzeko». Kosovok 2008ko otsailaren 17an aldarrikatu zuen independentzia, alde bakarrez, eta Serbiatik bereizi zen. Belgradek, ordea, ez du aitortzen haren independentzia.
Vucic buru duen gobernua Mendebaldeak babestutako elkarrizketa akordiora hurbiltzeak haserrea olatua eragin du Serbiako nazionalista eskuindar eta kristau ortodoxoen artean; mobilizazio ugari antolatu dituzte azken egunotan, eta biharko ere protestara deitu dute, Vucicek dimisioa eman dezala eskatzeko. «Serbiako herriak, lur hau odolez zikindu zuenak, ez dugu Kosovo serbiarra entregatuko, Kosovo sakratua baita», esan zion Zorica Mojsic serbiarrak Reuters berri agentziari, joan den asteburuko manifestazioan.
Kosovok 2008ko otsailaren 17an independentzia alde bakarrez aldarrikatu zuenetik, Pristina eta Belgrad elkarri mokoka dabiltza, Serbiak ez baitu Kosovoren independentzia aitortzen. Eta bi herrialdeen arteko tentsioa are gehiago handitu zen Kosovok EBko estatu kide bihurtzeko eskaera egin zuenean, iazko abenduaren hasieran. Serbiarrak gutxiengoa dira Kosovon (%7), eta salatu izan dute Pristinako gobernuak baztertu eta diskriminatu egiten dituela.
Iazko urtearen amaiera aldera arte, Serbiak ez zien jaramonik egin Mendebaldeko erakundeen eta herrialdeen lasaitasunerako deiei, eta «borrokarako prest» jarri zituen bere armadako soldaduak Kosovoko mugan; hain zuzen, soldaduen kopurua 1.500dik 5.000ra igo zuten, Kosovoko serbiarrak «babesteko». Halaber, hango serbiarrek hamar egunez blokeatuta eduki zuten Kosovoko iparraldeko trafikoa, hango serbiarrek kamioiak geldituta eten baitzuten zirkulazioa. Abenduaren 29an hasi ziren Kosovoko serbiarrak mugan jarri zituzten barrikadak kentzen, Vucic haien ordezkaritzarekin batzartu ostean. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225666/garamendik-ez-du-azaldu-nola-gertatu-diren-filtrazioak-etika-batzordean.htm | Politika | Garamendik ez du azaldu nola gertatu diren filtrazioak Etika Batzordean | Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez, esan du legeak galarazi egiten diola horretaz jendaurrean hitz egitea | Garamendik ez du azaldu nola gertatu diren filtrazioak Etika Batzordean. Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez, esan du legeak galarazi egiten diola horretaz jendaurrean hitz egitea | Ate birakarien auzia eta, oro har, Etika Publikorako Batzordearen jarduera eztabaidagai izan dira Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, eta oposizioko taldeek zenbait galdera egin dituzte horren inguruan. EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronak batzordean izandako filtrazioen auzia eraman du saiora, eta horretaz galdetu dio Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendiri. Sailburuak erantzun dio batzordeko kideek betebeharra dutela han jorratzen duten informazioa sekretupean gordetzeko eta, beraz, legeak galarazten diola jendaurrean horretaz hitz egitea. Edonola ere, Estarronari leporatu dio «gauzak nahastea» eta «funtzionario publikoen jarduera susmopean» jartzea.
Hain zuzen ere, informazioa sekretupean gordetzeko betebehar hori urratu izana leporatu zion EH Bilduk batzordeari joan den astean. Koalizioak esan zuenez, duela zenbait hilabete Unai Fernandez de Betoño legebiltzarkideak Garraio Plangintzako zuzendari Ivan Pedreiraren kasua eraman zuen Etika Batzordera, haren jokabidean «interes gatazka nabarmena» egon zela iritzita. Batzordeak kasua ebatzi ostean, legebiltzarkideak Pedreiraren abokatuaren mezu elektroniko bat jaso zuen, nahiz eta, teorian, batzordeko kideek baino ezin zuten jakin bera izan zela salatzailea. Mezu horretan, abokatuak auzitara eramatearekin egin zion mehatxu.
Bere hitzaldian, Estarronak esan du gertatutakoa «larria eta onartezina» dela, eta Garamendiri leporatu dio «ezer egin ez izana» mehatxuen aurrean, «lehen minututik horren jakitun egon arren»; izan ere, abokatuak Garamendiri ere igorri zion mezua kopian. Zenbait galdera egin dizkio: «Espero dut filtrazioa zeuk egin ez izana, baina batzordea osatzen duten gainerako lauretatik nor izan da? Lehenago ere filtraziorik egon da? Pentsatu duzu honen aurrean zerbait egitea? Eta gertatutakoaren ostean, nor ausartuko da ordezkari publiko baten jokabidea salatzera?».
Garamendik erantzun dio beti saiatu dela «zorroztasun juridikoz eta gardentasunez» jokatzen, eta Estarronak aipatutako gaiak jorratu dituztela batzordean, baina legeak galarazten diola horretaz adierazpenik egitea.
Ate birakariak
Oposizioko beste taldeek ere galdetu dute batzordearen jardueraz, bereziki ate birakarien auziari lotuta. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Miren Gorrotxategik gogorarazi du kode etikoa arautzen duen legea 2014an onartu zela, eta Etika Publikorako Batzordeari dagokiola hori betetzen dela bermatzea, baina orain arteko bere jardunean oso gutxitan egin dituela ordezkari publikoen jarduera txarretsi duten ebazpenak. «Hala ere, susmo arrazoituak daude ate birakariak zabalik ote dauden», erantsi du.
Gorrotxategiri Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun dio. Haren ustez, Etika Publikorako Batzordeak bere eginkizuna betetzen du, «eta hala egingo du aurrerantzean ere». Esan duenez, kargudun publikoen interesen kontra hain ebazpen gutxi egin izanaren arrazoia da «ordezkari gehien-gehienak zintzotasun eta gobernantza onaren irizpideen arabera» aritzen direla.
Gorrotxategik ihardetsi du ezen, batzordearen jarduera gorabehera, «zalantzaren itzala» hor dagoela oraindik, eta Jaurlaritzaren goi mailako bost ordezkari ohien kasuak aipatu ditu: guztietan, esparru publikoan aritzen ziren jarduerarekin zerikusia duten enpresetan hasi dira lanean kargu publikoa utzi eta denbora laburrera: «Badirudi gobernuak ez duela desberdintzen ordezkari politikoek lanera itzultzeko duten zilegizko eskubidea eta karguaz edo alderdiaren txartelaz baliatzea».
Gorrotxategik zalantzan jarri du Etika Publikorako Batzordearen osaketa, kide zenbait «alderdi politiko bati lotuta» daudelakoan, eta lehendakariari eskatu dio «ardura hartzeko eta egoera aldatzeko». Horren aurrean, Urkulluk erantzun du EAEk arlo honetan duen legezko esparrua «aitzindaria, zorrotza eta gardena» dela, eta «munduko demokraziarik aurreratuenen artean» dagoela: «Susmoa dut ate birakarien auzi honetan batzuk nahita ari direla nahasmena eragiten».
"Harreman zuzena"
PP-Ciudadanos taldeko Jose Manuel Gilek ere ate birakarien auziaz galdetu du, eta «eskandalutzat» jo du enpresa pribatuetan lanean hasi diren bost kargudun ohien auzia: «Gizartean kezka dago gai honen inguruan, eta badirudi zuk ez beste guztiok ikusten dugula arazoa». Urkulluk erantzun dio ordezkari publikoek badutela lanean aritzeko eskubidea kargua utzi ondoren, eta horri legeak eragozpen bakarra jartzen diola: ardura utzi eta hurrengo bi urteetan ezin izatea aritu ordezkari publiko izandako garaian «harreman zuzena» edukitako enpresetan. «Legeak ondo zehazten du zer den eta zer ez den harreman zuzena», erantsi du. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225667/macronek-dio-frantziarekin-ahtaren-lotura-egitea-laquomahaiaren-gaineanraquo-dagoela.htm | Gizartea | Macronek dio Frantziarekin AHTaren lotura egitea «mahaiaren gainean» dagoela | Frantziako presidenteak ez du «konpromiso zehatzik» hartu nahi izan. Aste honen hasieran eskatu diote EAEko, Galiziako, Kantabriako eta Asturiasko presidenteek Macroni ahalegintzeko lotura 2030erako prest egon dadin. | Macronek dio Frantziarekin AHTaren lotura egitea «mahaiaren gainean» dagoela. Frantziako presidenteak ez du «konpromiso zehatzik» hartu nahi izan. Aste honen hasieran eskatu diote EAEko, Galiziako, Kantabriako eta Asturiasko presidenteek Macroni ahalegintzeko lotura 2030erako prest egon dadin. | Emmanuel Macron Frantziako presidenteak Iñigo Urkullu lehendakariari esan dio Euskal Herria eta Frantziaren artean AHTaren lotura egiteko proiektua «mahaiaren gainean» dagoela eta «aztertzekoa» dela, baina ez du horren gaineko «konpromiso zehatzik» hartu nahi izan, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez. Urkulluk Frantziako eta Espainiako presidenteei bidalitako gutunari erantzun dio, hain zuzen, Macronek. Gutun horretan, lehendakariak eskatu die euskal Y-aren lotura arintzeko. Lehendakariak Espainia eta Frantziaren «konpromiso falta» salatu du.
Berez, 2030erako zegoen aurreikusita AHTaren lotura egitea Ipar eta Hego Euskal Herriaren artean, baina Frantziako Gobernuak iragarri du goizenik 2042rako egingo dutela lotura euskal Y-arekin. Horrek ezinegona sortu du Eusko Jaurlaritzan, eta Iñaki Arriola Garraioko sailburuak Europako Batasunari eskatu dio Frantziari «azalpenak» exijitzeko atzerapenaren inguruan.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere Galiziako presidente Alfonso Rueda, Kantabriako presidente Miguel Angel Revilla eta Asturiasko presidente Adrian Barbonekin bildu da aste honetan Gasteizen, eta lau presidenteek Espainiako Gobernuari eskatu zioten AHTak 2030erako Frantziarekin lotura izateko «ahalegin guztiak» egiteko.
Espainiak hartuko du Europako Batasunaren zuzendaritza aurtengo bigarren hiruhilekoan, eta Zupiriak zehaztu du kargu hori baliatzeko aukera daukala Espainiako Gobernuak AHTaren gaia hizpidera jartzeko, eta «posible den heinean» Frantziari presioa egiteko. Hain zuzen, Espainiako Presidente Pedro Sanchezek Urkulluren gutunari emandako erantzunean baieztatu du konpromiso hori hartuko duela.
Konpromiso falta
Gaur, Gobernuko kontrol saioan, Podemos-IUko Iñigo Martinez legebiltzarkideak Urkulluri galdetu dio Galiziako, Kantabriako eta Asturiasko presidenteekin batera egin duen bilkurari buruz. Lehendakariak esan du Europako «grabitate zentroa» ekialderantz mugitzen ari dela, eta horrek kezka eragiten diela presidenteei: «Ardatz atlantikoak Europari lotuta jarraitu behar du».
Horren harira, AHTaren loturak daukan garrantzia azpimarratu du, eta salatu Espainia eta Frantzia ez dabiltzala dagozkien konpromisoak betetzen trenbide bidezko konexioari dagokionez: «Bordele eta Akize arteko konexioa 2042. urtera atzeratzea eta Akize eta Hendaia arteko tartea prest egon dadin epe bat ez aurreikustea hartutako konpromisoak haustea da, eta horrek agerian uzten ditu Frantziako Gobernuaren kontraesanak». Gehitu du, gainera, Europak ezin duela onartu trenbide bidezko konexioa «estatu kide baten apeten araberakoa» izatea: «Hain gai delikatuak ezin ditu hainbeste aldaketa izan, ezin da modu inprobisatuan jokatu; ez da serioa». |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225668/giza-kate-bat-egingo-dute-8000-lagunek-euskara-batuari-gorazarre-egiteko.htm | Gizartea | Giza kate bat egingo dute 8.000 lagunek, euskara batuari gorazarre egiteko | Ikastolek eta Euskaltzaindiak antolatutako omenaldia da; Errenteria eta Donostia artean egingo da, hilaren 24an. | Giza kate bat egingo dute 8.000 lagunek, euskara batuari gorazarre egiteko. Ikastolek eta Euskaltzaindiak antolatutako omenaldia da; Errenteria eta Donostia artean egingo da, hilaren 24an. | Ikastolak Herriari egitasmoak eta Euskaltzaindiak elkarlanean antolatu dute omenaldia; Batasunaren bidean izena jarri diote. Gaur goizean aurkeztu dute, Donostian. Ikastolen Elkartearen izenean Nekane Artolak hartu du hitza, eta Euskaltzaindiarenean, Miriam Urkiak. Omenaldiaren harira egingo den giza kateak 8.226 metro hartuko ditu; Errenteria, Pasaia eta Donostiako hainbat kale eta plaza zeharkatuko ditu.
«Euskal Herri osoko ikastoletako» haur eta nerabeak giza katean izango direla azaldu du Artolak; Gipuzkoako 30 ikastolek ikasleak bidaliko dituzte giza katera, eta gainerako herrialdeetatik ere hartuko dute parte ikasleek. Argi utzi du, hala ere, «nahi duten herritar guztiek» parte hartzeko era izango dutela: «Parte har dezaketen herritarren kopuruak ez dauka mugarik». Horiek horrela, euskaltzale guztiei bertaratzeko deia egin die. Ikasleek giza katean aparteko tokia izatea nahi dute, ordea, «transmisioaren garrantzia» nabarmentzeko. «Horregatik, izaera koloretsu eta baikorra izango du egitasmoak». Katean gutxienez ere 7.000 pertsonak parte hartuko dutela bermatuta dago ja.
Omenaldiaren ideia Errenteriako Orereta ikastolarena izan zen, 2023ko Kilometroak jaiaren egitarauaren barruan egiteko, baina, Ikastolak Herriari egitasmoaren «izaera nazionala» aintzat hartuta, «herrian jaiotakoa herriari itzultzeko» nahia ere agerikoa dela ikusita, horren barruan antolatuko da azkenean.
Giza katea Errenteriako Gamon zumarditik abiatuko da; Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko han jarrita dagoen eskulturaren paretik. Donostiako udaletxe zaharraren eraikiaren parean amaituko da, Parte Zaharrean. 11:00etan hasi eta 11:30ak arte egongo da giza katea osatuta. Ondoren, bost gune egokituta izango dituzte antolatzaileek, horietan euskara batua goraipatzeko ekitaldiak egiteko. Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan egongo dira gune horiek.
Orereta ikastolako hainbat gaztek parte hartu dute gaurko aurkezpenean, eta poza azaldu du Euskaltzaindiaren izenean Urkiak «gazteen» artean egoteagatik. Euskaltzaindiak Ikastolen Elkartearekin duen «lankidetza giroan» omenaldi hau antolatzea «pozgarria» dela adierazi du. Horiek horrela, Euskaltzaindiaren izenean gonbita egin du egitasmoan parte hartzera. «Denok eskuak lotuta euskararen alde jardun dezagun auzolanean, irribarrea —eta euskara— ezpainetan. Zinez, mirarizkoa da Euskal Herrian erdietsi duguna. Idazleek, itzultzaileek, hedabideek, ikastolek, eskolek, euskaltegiek, argitaletxeek, irakasleek, legelariek, zientzialariek... egin dutena, egin duguna. Guztiona eta denontzat da euskara».
Hamabost pertsona
«Euskara batuaren sorreran eta gorpuztean nabarmendutako hamabost pertsona zehatz oroitzea», horixe da omenaldiaren helburu nagusia. Hala ere, argi utzi nahi izan dute gizarte oso baten arrakasta izan dela euskara batua. «Euskara batua herriak nahi izan du, herriak sortu du, eta herriak egin du bere, erabileraren bidez», azaldu du Artolak. Ildo horrexetan, euskara batuaren sorrera adierazten duen «historiako une bakarra» dagoenik ezin dela esan nabarmendu du: «Une asko dira, zein baino zein beharrezkoagoak, eta horiek guztiek osatzen duten continuum-a da giza kateak irudikatu nahi duena». Horiek horrela, omenduen izenak beste hainbat izan zitezkeela adierazi du Urkiak ere: «Euskara batua gaur errealitate bada, askoz ere pertsona gehiagori esker baita, herritar anonimo askori esker». Hain justu ere, euskara batua «auzolanean» egindako egitasmoa dela gogoratu du, «langintza kolektiboaren» emaitza.
Batasunak, halaber, «mugaz bi aldeetako» euskal hiztunak «hurreratzeko» berebiziko garrantzia izan duela adierazi du: «Komunitate gisa trinkotzeko ordainezinezko ekarpena egin du».
Gizarte osoak euskara batuaren sendotzean izan duen garrantzia argi nabarmenduta ere, bereziki hamabost sustatzaile hauek omenduko dituzte: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.
Arratsaldean, 17:30ean, ekitaldi instituzional bat egingo da Errenteriako udaletxeko areto nagusian, eta hor berriz omenduko dira euskara batuaren sustatzaileak. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225669/futbol-zelaiak-istiluen-testigu.htm | Kirola | Futbol zelaiak, istiluen testigu | Egoera «jasangaitza» sufritzen ari dira Aretxabaletan eta Gipuzkoako zenbait futbol zelaitan: istiluak sortzen ari dira zale batzuk. Lanketa bat egiten hasi dira Aretxabaletako klubean. | Futbol zelaiak, istiluen testigu. Egoera «jasangaitza» sufritzen ari dira Aretxabaletan eta Gipuzkoako zenbait futbol zelaitan: istiluak sortzen ari dira zale batzuk. Lanketa bat egiten hasi dira Aretxabaletako klubean. | Haur eta gazte asko aritzen dira futbolean, eta Gipuzkoako futbol zelaiak astebururo etxeko eta kanpoko taldeekin betetzen dira, baita jokalariak animatzera joaten diren ikusleekin ere. Animoak, ordea, irain bihurtzen dira batzuetan, eta liskarrak sortzen dira harmailetan. Manu Diaz Gipuzkoako Futbol Federazioko lehendakariak esan du normalean ez dela hala izaten, baina Gipuzkoa osoko futbol zelaietan “maiz” gertatzen direla halako egoera batzuk.
Azken asteotan oihartzuna izan du Aretxabaletako Kirol Elkarteak martxo hasieran zabaldu zuen komunikatu batek. Klubak azaldu zuen gazte batzuk iskanbila sortzeko asmoz joaten direla partidak ikustera, eta kluba egoera hori kudeatzeko zailtasunak izaten ari dela batzuetan. Diazentzat, ordea, albistea ez da berria: “Astebururo hirurehun norgehiagoka inguru jokatzen dituzte Gipuzkoan, akta bat jasotzen da partida bakoitzean, eta akta horiek guztiak aztertzen ditugu. Edozein iskanbila dagoenean, beraz, informazioa izaten dugu guk”.
Asteburu bakoitzean “hiru edo lau iskanbila arin” izaten direla aitortu du Diazek, baina hori ez dutela inoiz ezkutatu nahi izan; errealitate bat dela esan du, eta ez ezkutatzeak, agian, “etxe bakoitzean lanketa bat egitea” ekar dezakeela azpimarratu du. “Nabarmena izan da Aretxabaletako kasuak orain izan duen oihartzuna, haiek zabaldu dutelako, baina argi izan behar dugu ez dela han bakarrik gertatzen”.
Ideia horrekin bat egin du Agurtzane Elkoro Aretxabaletako Kirol Elkarteko lehendakariak, eta gehitu du arazo gehienak pandemiaren garaian hasi zirela, konfinamendutik atera eta partidak jokatzen hasi zirenean. Diazek azaldu duenez, konfinamenduaren ondoren, tarte batean tabernek goiz itxi behar zutenez, eta futbol partidak irekiak zirenez, gazte asko hasi ziren partidak ikustera joaten, eta horietako batzuk hasi ziren istiluak sortzen. Elkororen ustez, Aretxabaletan ere antzeko egoera batek eraman ditu gazte horiek gaur egungo egoerara. “16-20 urte arteko gazteak dira gurean iskanbilak sortzen dituztenak; herrikoak dira, eta, gainera, gizonezkoen gazte mailako Euskal Ligako partidetan bakarrik gertatzen dira iskanbila horiek”.
Kanpoko partidetan ere bai
Aretxabaletan kezkatuta daude gertaerekin, baina, Elkororen ustez, gizartea bera dago gaixo: “Irainak oso gogorrak izaten dira; marikoi esaka bati, adoptatua dela oihuka beste bati, itxura fisikoarekin ere sartzen dira beste batzuetan… Jarrera onartezinak dira”. Aurkarien taldeko jokalariak iraintzeaz gain, epailea ere tartean sartzen dutela gaineratu du Elkorok. Aretxabaletako bertako norbaitek kargu hartu eta isiltzeko eskatuz gero, berriz, horiekin ere “istilu bila” ibiltzen direla azaldu du.
Hasieran, Aretxabaletako futbol taldearen zelaian bakarrik egoten zen gazte talde hori, Ibarran, baina, pixkanaka, kanpoko partidetara joaten hasi ziren, eta leku horietan ere giro txarra sortzen. Egoera “jasangaitza” dela esan du Aretxabaleta Kirol Elkarteko lehendakariak, baina arazoa ez dela haiena bakarrik: “Beste zelai askotan ere horrelako egoerak sortzen ari dira. Joan den astean, adibidez, Elgoibarko gurasoak hasi ziren horrelako irainak esaten; ez ziren gazteak izan”, dio Elkorok. Azpimarratu du lanketa “etxeetan” egin beharrekoa dela, baina gurasoek horrelako jarrera badaukate zaila dela gazteei jarrera desegokiak erabat kentzea.
Horrelako gertaerak ikusita, zigorrak jartzen ditu Gipuzkoako Futbol Federazioak; isunak, adibidez. Diazek adierazi du iskanbila sortu duena identifikatzen ez dutenean klubei jartzen dizkietela isun horiek, baina, identifikatzen direnean, liskarrak sortu dituzten haiek zigortzen dituztela. “Erasotzailea zein izan den identifikatuta badago eta talderen bateko jokalaria bada, jokalari horri partida batzuetarako zigorra jartzeko aukera dago. Bestelako kasu gehienetan, klubarentzat izaten da isuna”. Hain zuzen ere, Aretxabaletako Kirol Elkarteak ordaindu behar izan ditu jada isun batzuk. Aurreko denboraldian, 250 euro inguru ordaindu behar izan zituen klubak, eta denboraldi honetan 550 eurora iritsi dira jada.
Herrian sare bat sortzen
“Niri berdin zait zenbat isun iristen diren; niri inporta zaidana da egoera honi buelta ematea eta jendeak honi merezi duen garrantzia ematea”, aitortu du Elkorok. Gaur egun, Aretxabaletan bertan taldeen, gurasoen, udalaren eta beste hainbat kideren artean sare zabal bat sortzen saiatzen ari direla gaineratu du klubeko buruak, lan horren bidez “kontzientzia sortzeko”.
Prozesu hori “mantsoa” dela esan du Elkorok, baina, “pixkanaka bada ere”, aurrera egiten ari direla. “Lanketa asko egin ditzakegu federaziotik eta klubetatik, baina etxean hasi behar dugu gazte horiek guztiak hezten”, gehitu du Diazek. Bakoitza den bezalakoa izanda ere, “edukazioa eta enpatia” beharrezkoak direla azpimarratu du federazioko presidenteak. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225670/putin-atxilotzeko-agindu-du-nazioarteko-zigor-auzitegiak.htm | Mundua | Putin atxilotzeko agindu du Nazioarteko Zigor Auzitegiak | Gerra krimen bat egitea leporatu dio, haurrak behartuta deportatzeagatik Errusiara. Xi Kremlineko buruarekin bilduko da Errusian, datorren astean. Pekinek jakinarazi du Ukrainarekin hitz egin duela auziaz. | Putin atxilotzeko agindu du Nazioarteko Zigor Auzitegiak. Gerra krimen bat egitea leporatu dio, haurrak behartuta deportatzeagatik Errusiara. Xi Kremlineko buruarekin bilduko da Errusian, datorren astean. Pekinek jakinarazi du Ukrainarekin hitz egin duela auziaz. | NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak Vladimir Putin Errusiako presidentea atxilotzeko agindu du. Ukrainan okupatutako lurretan adingabeak Errusiara behartuta deportatzeagatik, gerra krimen bat egitea leporatzen dio. Hagak kaleratutako aginduaren arabera, «arrazoizko motiboak» daude pentsatzeko Putinek «zigor erantzukizuna» eduki duela egotzitako krimen horiek egiterakoan, izan «zuzenean» edo zeharka.
Dena den, Errusia ez da organo horretako kidea. Orduan, ez dago behartuta auzitegiarekin kolaboratzera. 2016an atera zen —1998an sortu zuten—, auzitegiak ebatzi zuelako Errusiak Krimean egindakoa «okupazio bat» izan zela. Esaterako, Txina, AEBak eta India ere ez dira kideak.
Hain zuzen, aste honen hasieran HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak salatu zuen inbasioa hasi aurretik Ukrainako instituzioen kargu zeuden milaka adingabe Errusiara deportatu dituztela, behartuta. Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeak ikerketa bat kaleratu zuen atzo, eta azpimarratu Errusiak «askotariko gerra krimenak» egin dituela Ukrainan.
Ikusi gehiago: Kieven kargupeko milaka haur Errusiara deportatu dituztela salatu dute
Bestalde, Xi Jinping Txinako presidenteak bidaia ofiziala egingo du Errusiara datorren astean, eta han egongo da astelehenetik asteazkenera. Azken lau urteetan hara egindako lehen bisita izango da. Vladimir Putin Errusiako presidentearekin batzartuko da astelehenean eta asteartean; Pekinek otsail amaieran proposamen bat plazaratu zuen Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko, eta, hain zuzen, proposamena aurkeztu eta hilabetera bilduko dira bi estatuburuak. Bi aldeek baieztatu dute bilera, eta iragarpena heldu da, hain justu, Txinako Atzerri ministroak Ukrainako bere homologoarekin hitz egin ondorengo egunean. Xi, gainera, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin telefonoz mintzatzekoa da datorren astean, azken egunetan haien gertuko iturriak aipatuz zenbat hedabidek kaleratu dutenez; dei hori, ordea, ez dago baieztatuta.
Auziari irtenbide bat emateko «bake elkarrizketak» sustatzerakoan, «rol eraikitzaile bat» jokatu asmo du Txinak, Qin Gangek gaur nabarmendu duenez. Joan den otsailaren 23an negoziazio horiek bultzatzeko kaleratu zuen hamabi puntuko dokumentuan su eten bat eskatu zien bi aldeei, eta elkarrizketa horietarako baldintzak sortzera deitu zuen nazioartea. Horiek izan ziren berritasun nagusiak. Izan ere, bestela, Errusiak inbasioa hasi zuenetik plazaratutako mezu bera eman zuen Pekinek; hau da, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatu behar direla, baina kontuan hartu behar direla estatuen «segurtasun kezka zilegiak» ere.
Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik
Mendebaldeko herrialdeek, dena den, eszeptizismoz erreakzionatu dute. Proposamenak sinesgarritasunik ez edukitzea leporatzen diote Txinari. Aintzat hartu behar da Txina eta Errusia aliatu geopolitikoak direla, iaz inbasioa hasi baino aste batzuk lehenago «mugarik gabeko lankidetza hitzarmen bat» sinatu zutela, eta azken urtean beren arteko harreman komertziala sendotu dutela; Pekin da Errusiari petrolio gehien erosten dion herrialdea, eta diru iturri hori ezinbestekoa da Moskurentzat. Horrekin guztiarekin lotuta, Txina abstenitu egin da NBE Nazio Batuen Erakundearen batzarretan Errusiaren jokabidea gaitzesteko testuak onartzeko bozketetan, eta, gainera, ez dio zigor ekonomikorik jarri Moskuri.
Ikusi gehiago: Txinak eta Errusiak adierazi diete AEBei bat eginda daudela
Nolanahi ere, eszeptizismoa gorabehera, AEBentzat «berri ona» litzateke Zelenskiren eta Xiren arteko solasaldi bat. Hori adierazi zuen atzo John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak. Dena den, ohartarazi zion Txinari ez dezala eduki gatazkaren «aldebakarreko» ikuspegi bat.
Txinaren armak
Jardun militarrerako erabil daitekeen ekipamendua bidali zion Txinak Errusiari iaz. Hori kaleratu du AEBetako Politico hedabideak, aduanetako joan-etorriak biltzen dituen etxe baten datuetarako sarbidea eduki ondoren. 2022ko ekaina eta abendua bitartean, Txinako enpresa batzuek mila bat erasorako fusil, droneetarako piezak eta balen kontrako txalekoen hamabi tona saldu zizkioten Kremlinekin lotura duen enpresa bati.
Bestalde, Eslovakiak jakinarazi du hamahiru gerra hegazkin emango dizkiola Ukrainari. Era horretan Kiev lagunduko duen bigarren herrialdea da, Poloniak atzo iragarri baitzuen Ukrainaren esku utziko dituela bere armadaren lau borroka abioi. Mendebaldeak ez du, dena den, erabaki bateraturik hartu auziaren inguruan. Horren harira, gaur, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeari egotzi dio gatazkan duen «parte hartze zuzena» areagotzea. |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225671/berandu-baina-iritsi-da-azkenean.htm | Ekonomia | «Berandu, baina iritsi da azkenean» | Lan egindako urte bakoitzeko 0,15eko koefiziente murriztailea aplikatuko zaie saregileei, eta erretiroa lehenago hartu ahal izango dute. Saregile gehienak adinean aurrera doaz, eta errelebo faltak kezka eragiten du sektorean. | «Berandu, baina iritsi da azkenean». Lan egindako urte bakoitzeko 0,15eko koefiziente murriztailea aplikatuko zaie saregileei, eta erretiroa lehenago hartu ahal izango dute. Saregile gehienak adinean aurrera doaz, eta errelebo faltak kezka eragiten du sektorean. | Saregileen aspaldiko aldarrikapen bati oniritzia eman zion joan den astean Espainiako Senatuak: Arrantza Jasangarriaren eta Arrantza Ikerketaren Lege berrian, saregileei 0,15eko koefiziente murriztailea aplikatuko zaie, eta lehenago hartu ahal izango dute erretiroa. “Gutxi gorabehera, lan egindako hamar urteko, urte eta erdi lehenago hartu ahal izango dugu erretiroa”, esan du Marian Uribebetxeberria Euskadiko Saregileen Elkarteko lehendakari eta Getariako saregileak. Madrilen bertatik bertara jarraitu zuen bozketa. “2007an hasi ginen gaia mugitzen eta geure burua ezagutarazten, gure gremioa nahiko ezezaguna baitzen ordura arte. Baina 2007an pentsaezina zen hau lortzea”. 2015ean berriro egin zuten proposamena, baina berriro ezetz esan zieten. “Orain onartu egin digute, eta oso pozik gaude”.
Itsasoko langileek Gizarte Segurantzako erregimen berezi batean kotizatzen dute, eta arrantzaleei aspalditik aplikatzen diete koefiziente murriztailea, beren lanaren gogortasunagatik. “Honen bidez, guri ere aitortzen zaigu gure lana ere gogorra dela”, esan du Uribetxeberriak. Koefiziente murriztailea aplikatuta erretiroa hartzeko moduan egon arren, nahi duenak lanean jarraitzeko aukera ere izango du.
Getarian ez ezik, Hondarribian eta Orion ere badaude saregileak, eta haiek ere pozik hartu dute neurria. “Kostata izan da, urteak eman ditugulako hau eskatzen; kontent gaude”, esan du Olga Kanpandegi Hondarribiko saregileak. Baita Idoia Moreno Orioko saregileak ere: “Berandu, baina iritsi da azkenean”.
Erretiro adinera gerturatzen ari dira Gipuzkoako saregileetako asko, eta onartu berri duten legeari esker, zenbaitek berehala amaituko dute beren lan ibilbidea.
Horrek are gehiago bistaratzen du aspaldiko beste kezka bat: errelebo falta. Bat datoz hiru saregileak: gazteek ez dute lanbidean hasi nahi. Lana badagoela nabarmendu dute; are gehiago, iritsi ezinda ibiltzen direla sarri. “Orion flota ez da lehen adinakoa, baina mantentzen da. Gu, berriz, gero eta gutxiago gara”, azaldu du Morenok. Zazpi saregile daude Orion. “Ez dakit lehen zenbat ginen, baina dezente gehiago”. Getarian, garai batean berrogeiren bat behintzat bazirela esan du Urribetxeberriak. “Orain, hamalau gara. Ni naiz gazteenetakoa, eta 57 urte ditut, eta flota ez da gutxitzen ari”. Hamalau dira Hondarribian ere. “Baina batek 63 urte ditu, eta koefiziente murriztailearen neurri honi esker, erretiroa hartzeko moduan izango da %100 kobratuz”, kontatu du Kanpandegik.
Langile autonomoak
Hein batean, normaltzat ere jotzen dute gazteek saregile hasi nahi ez izatea. Langile autonomoak dira, eta egiten duten lanaren arabera kobratzen dute. “Soldatari begira, ziurtasunik ez dugu. Lana dagoenean, ondo, eta ez dagoenean, ez duzu kobratzen. Gaur egun, ezin zara inora joan horrekin, soldata finko bat behar da etxean”, uste du Hondarribiko saregileak.
“Horrek bultzatzen du jendea atzera”, gaineratu du Orioko Morenok. Getariara joan behar izaten dute gehienetan lanera Orioko saregileek. “Aterperik gabeko lana Getarian egiten dugu. Egunero joan-etorrian ibiltzen gara. Arrain salmenta ere han dute ontziek, eta erosoagoa da haientzat. Arraina saldu bitartean ateratzen dizkigute sareak”. Zenbait konponketa, ordea, Orion bertan egiten dituzte, “aterpean”.
Uribetxeberria Getariako saregileak kontatu du portu bakoitzean baldintza ezberdinak dituztela hitzartuak. “Nik, adibidez, konpromiso handiagoa dut ontzi jakin batekin. Patroiekin hitz eginda gaude saregileok”. Aurrena, ontzi jakin batera jaisten da saregile bakoitza, eta, hortik aurrera, deitu ahala joaten dira besteetara. “Hori Getarian; beste herri batzuetan ez da hala gertatzen”.
Uribetxeberriak uste du baldintza aldetik lehen baino hobeto daudela. “Lehen, ez zen diru askorik irabazten, osagarri bat zen gure soldata”. Azaldu du emakume askok haurren zaintza eta lana uztartu ahal izateko aprobetxatzen zutela. “Umeak eskolan zeuden orduetan lan egiten zenuen, eta ez bazinen etortzen, ez zen ezer gertatzen, asko ginelako. Errazago zen lana ateratzea”. Esan duenez, orain, hamalau saregile izanda, lana asko handitu zaie, eta presa handiagoarekin ibiltzen dira. “Baina gaur egun ezin da esan ez dela dirurik irabazten; ondo lan egiten dugu”.
Udaberrikoa da sasoirik fuerteena saregileentzat, arrantzaleak antxoatara eta berdeletara ateratzen direnean. Lehen, asteburuetan ere lan egiten zuten Getarian; orain, larunbateko 14:30 arte aritzen direla kontatu du Uribetxeberriak. “Hori udaberrian, bestela larunbatetan ez dugu lanik egiten. Gaur [astelehena], adibidez, 09:00etarako etorri gara lanera, larunbateko gauza bat amaitu gabe genuelako. 12:30ean bazkaltzera joan gara, eta 14:00etan jaitsi gara berriz, 19:00 arte”. Lan asko badago, 21:00 arte geratzen dira. “Gehienez, 09:00tatik 21:00etara”. Aste lasaiagoetan, lokal barruan aritzen direnean, 09:30etik 12:30era eta 14:30etik 19:00etara izaten dute ordutegia.
Lan fisikoa
Lanak baduela bere konplikazioa adierazi dute. Alde batetik, lan fisikoa delako. “Gogorra da. Sareak ere gero eta handiagoak dira, pisua hartzen dute, eta eskuek, bizkarrak eta lepoak sufritu egiten dute”, esan du Kanpandegik. Horrez gain, saregileena artisau lana da guztiz. “Nik hogei urte daramatzat honetan, eta oraindik ikasten ari naiz”, dio Morenok. Kontatu du makina bat eraman zietela behin, probatzeko. “Baina ez zuen funtzionatu. Ez dago ezer asmatuta guk egiten dugun lana egiteko”.
Itsasoarekin zerikusia duten familietakoak izan ohi dira saregile gehienak. “Nire koinatuak ontzi bat du, eta haren amak irakatsi zidan niri sareak josten”, esan du Morenok. Hori ere aldatzen ari dela zehaztu du. “Gurekin hasi diren azken hiru saregileek ez dute inolako loturarik itsasoarekin. Saregile ikastaroan izena eman zuten, gustatu, eta horrela hasi dira”.
Uribetxeberria, adibidez, Legazpikoa da. “Uda bat pasatzera etorri nintzen Getariara, eta hemen geratu nintzen”. Saregile lana “izugarri” gustatzen zaiola nabarmendu du. Besteak beste, itsasotik gertu lan egiteko aukera eta arrantzaleekin duten harreman ona aipatu ditu. “Lan guztiek bezala, baditu bere gauzak, baina nik guztiak animatuko nituzke saregile izatera”. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225672/black-lips-the-schizophonics-eta-the-courettes-andoaingo-rock-jaialdian.htm | Kultura | Black Lips, The Schizophonics eta The Courettes Andoaingo Rock Jaialdian | Beren zuzeneko indartsuengatik ezagunak diren zenbait talde bildu dituzte aurtengo egitarauan. Nize eta Arima euskal taldeek ere joko dute. | Black Lips, The Schizophonics eta The Courettes Andoaingo Rock Jaialdian. Beren zuzeneko indartsuengatik ezagunak diren zenbait talde bildu dituzte aurtengo egitarauan. Nize eta Arima euskal taldeek ere joko dute. | Ekainaren 10ean egingo dute Andoaingo XV. Rock Jaialdia, Gipuzkoako herri horretako Nafarroa plazan, ohi bezala, doan. 18:00etan hasiko dira emanaldi nagusiak, eta Black Lips, The Schizophonics, The Giant Robots, The Courettes, Chocolat Billy eta Nize taldeak ariko dira agertokian. Gainera, urteurren biribila ospatzeko, eguerdirako kontzertu sorta bat ere antolatu dute: «aperitifa».
Ikusmina sortuko du Georgiako (AEB) Black Lips garage rock taldeak, seguru —«garage punkaren salbatzaileak», antolatzaileen esanetan». Cole Alexander gitarrista eta Jared Swilley baxu jotzailea elkarren ondoan aritu dira aspalditik, elkarrekin jotzetik zetozen-eta 1999an taldea sortu zutenean; estiloa askotan aldatu dute, ordea, blues eta country ukituak zituen musika egitetik psikodeliaren eraginera igaroz, besteak beste. Urte horietan guztietan, ez da aldatu zuzenekoetan erakutsi duten jarrera: Interneten zabaldu izan dira haien emanaldi basati batzuk.
Taldearen disko batzuek harrera beroa izan dute (2007ko Good Bad Not Evil-ek eta 2011ko Arabia Mountain-ek, besteak beste); orain, iaz Fire Recordsekin kaleratutako Apocalypse Love aurkezten ari dira, etengabeko aldaketarako grina erakusten duen beste lan bat.
Neurri batean, zuzenekoei esker lortu du ospea The Schizophonics taldeak ere. The Damned, Devo eta The Hives taldeekin ibili izan da biran, besteak beste. Rock energia eta ikuskizuna nahasten trebea da San Diegoko (AEB) rock-and-roll hirukotea.
Antolatzaileen hitzetan, kritikariek honela deskribatu izan dituzte The Giant Robotsekoak: «Eszenatokiko errege-erreginak». Lausannen (Suitza) sortutako taldearen Too Young to Know Better... To Hard to Care! lehen diskoak (2006) oihartzun handia izan zuen, eta «rock undergroundean kultuzko talde bat» da ordutik. Laugarren diskoa ateratzekoak dira aurten.
The Courettes taldeak sortutako musikaren aberastasuna nabarmendu dute jaialdiaren antolatzaileek: «Garage rockaren, 1960ko hamarkadako neska taldeen, Wall of Sounden, surf musikaren eta doo wap-aren arteko oreka ezin hobea aurkitu duen duo leherkorra».
Beste era bateko emanaldia egingo du Chocolat Billy laukoteak: instrumentuak trukatzen dituzte, distortsioarekin jolastu, erritmo primitiboak erabili... Free-rockera eta munduko musikara zabalduko dute jaialdiaren soinua, inprobisaziora ere landuko duen emanaldi ireki batekin.
Nize euskal taldea ere ageri da kartel nagusian. Andrea Plazak (gitarra eta ahotsa), Niko Bortolinik (baxua) eta Intza Arakistainek (bateria) osatzen dute. «Fuzzak harturiko post-rocka» egiten dute, antolatzaileen hitzetan. Iazkoa dute lanik berriena: Zu lo han.
Musika eguerditik
Jaialdiak Euskal Herriko hiru talde inguratu ditu eguerdiko saiorako: Arima, gaur bertan Beldurrez beste egitean EPa argitaratu berri duen rock laukotea; Siglas, 1990eko urteetako indietik eta pop elektrikotik edaten duen talde gaztea; eta Krin, rockean eta zaratan oinarritutako soinu «sailkaezinak» lantzen dituen proposamen berezia. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225673/1859an-landatu-zutenetik-gernikako-arbolaren-453-oinordeko-ipini-dituzte-mundu-zabalean.htm | Politika | 1859an landatu zutenetik, Gernikako arbolaren 453 oinordeko ipini dituzte mundu zabalean | Azkena otsailaren 23an landatu zuten, Amurrion (Araba). Zaharrena, 1859an, Gernika-Lumon bertan, batzar etxetik berrehun metrora dagoen Nabor izeneko etxearen lorategian. Bizkaitik kanpo egun bizi den oinordeko zaharrena Argentinan dago: 1886an landatu zuten, Rosarion. | 1859an landatu zutenetik, Gernikako arbolaren 453 oinordeko ipini dituzte mundu zabalean. Azkena otsailaren 23an landatu zuten, Amurrion (Araba). Zaharrena, 1859an, Gernika-Lumon bertan, batzar etxetik berrehun metrora dagoen Nabor izeneko etxearen lorategian. Bizkaitik kanpo egun bizi den oinordeko zaharrena Argentinan dago: 1886an landatu zuten, Rosarion. | «Gernikako arbola da bedeinkatua euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua adoratzen zaitugu arbola santua».
1853an, Gernikako arbola kantaren lehen estrofan, Jose Maria Iparragirre koplariak munduan zabaltzeko agindua eman zuen, eta euskal herritarrek bete egin dute. Gernikako leinuko arbolen oinordekoak kontinente guztietan topa daitezke, Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietako presidentearen arabera. Azkena otsailaren 23an landatu zuten, Amurrion (Araba). Zaharrena, 1859an, Gernika-Lumon bertan, batzar etxetik berrehun metrora dagoen Nabor izeneko etxearen lorategian. Elezahar baten arabera, horren aurretik, 1602an Argentinan landatu zuten beste bat, eta 1724an, Uruguain —Montevideon, zehatzago esanda—.
Bizkaitik kanpo egun bizi den oinordeko zaharrena Argentinan dago: 1886an landatu zuten, Rosarion. “Euskal diaspora dagoen edo egon den leku gehienetan dago Gernikako arbolaren oinordekoren bat: euskal herritarron sustraiak eta identitatea ordezkatzen ditu”, esan du Otaduik. Euskal Herritik kanpo dauden gehienak Ameriketan daude: Argentinan —laurogei arbola—, Uruguain —hemeretzi—, Mexikon —hamazazpi—, AEBetan —hamalau—, Txilen —zazpi—…
2018an, Batzar Nagusiek errolda bat abiatu zuten: 453 oinordeko zenbatu dituzte. Horietatik 284 topatu dituzte, eta badakite bizirik daudela. Beste 103 arbolaren inguruko informazioa badute, baina ez dute lortu haiek topatzea. Esate baterako, 1902an, Bizkaitik Jerusalemera joandako erromes batzuek bat eroan zuten, eta han landatu, baina ez dute lortu jakitea non egon daitekeen eta oraindik bizi den. 1996an Sydneyko (Australia) lorategi botanikoan eta 2006an Nairobin landatutakoen berri ere ez dute. Badakite 66 arbola hil egin direla. Batzar Nagusien asmoa da errolda osatzea: oraindik martxan ez dagoen arren, gune interaktibo bat prestatzen ari dira erakundearen web orrian, eta gura dute munduan barrena dauden arbolen argazkiak bidaltzea herritarrek.
Sinbolismo sakona
Historialarien arabera, Gernikako Antiguako Amaren ermita —batzar etxea— XII. mendeko harizti batean zegoen. Erdi Arotik, han biltzen ziren Bizkaiko herrietako ordezkariak; hau da, Bizkaiko Batzar Nagusiak. Baso hura zuhaitzak galduz joan zen, eta bakarra geratu zen zutik: Gernikako arbola. Bizkaiko jaurerriaren sorreratik, beste arbola batzuen itzalpean ere batzartu izan dira elizate eta hiribilduetako ordezkariak, baina, azkenean, Gernikakoa gailendu zitzaien. Haren gerizpean biltzen ziren batzarretako kideak, eta haren gerizpean zin egiten zituzten Bizkaiko foruak Bizkaiko jaunek eta andreek —besteak beste, Fernando II.a Aragoikoak, 1476an, eta Isabel I.a Gaztelakoak, 1483an—.
Atzerrian ere badira horrelako zuhaitzak, kultura gehienek sakratutasuna aitortu diete eta. Ama lurraren babesa irudikatzen dute, besteak beste, zeltarrentzat eta eskandinaviarrentzat. Gernikakoa Jesu Kristoren gurutzearekin lotu dute; hala dago irudikatuta Bizkaiko armarrian. Fede kristauarentzat, bekatua ekarri zuen paradisuko zuhaitzak, eta salbamena “osasunaren arbola” den Jesu Kristoren gurutzeak. Esangura politikoa ere badu Gernikakoak: “Gure herriaren eskubide historikoen, askatasunen eta bake nahiaren ikurra da”, Otaduiren esanetan. “Gustatzen zait nabarmentzea ideologia guztietako euskal herritarrok miresten dugula. Horren adibide da kolore eta pentsaera guztietako erakundeek eskatzen digutela haren oinordekoa landatzeko, gertaera inportanteak edo urteurren esanguratsuak ospatzeko”.
XIX. mendean, foruak galzorian zeudela, Bizkaiko ikur dena euskal herritar askok “besarkatu” zuten. Bizkaian daude oinordekoen ia erdiak: artxiboen arabera, 148, nahiz eta denak ez dituzten topatu. Baina Euskal Herri osoan ere landatu dituzte. Oñatin (Gipuzkoa), esaterako, 1917an landatu zuten, eta 2017an mendeurrena ospatu zuten. Baita Zallako San Pedro Zariketen ere, 2012an, baina berri bat landatuta, 1912koa ihartu egin baitzen. Beste batzuk ere hil dira; besteak beste, arrazoi politikoengatik eraso egin dietelako: berbarako, Lizarran (Nafarroa) eta Luiaondoko (Aiara, Araba) Malatu zuhaitzaren alboan jarritakoak. Malatu zuhaitzak Bizkaiko jaurerriaren muga zehazten zuen Gaztelara bidean.
Eskaera edo proposamena
Bizkaiko Foru Aldundiak biltzen ditu Gernikako arbolaren ezkurrak, ereiten ditu eta hazten ditu bere haztegietan. Non landatzen dituzte oinordekook? Eskatzen duten lekuetan edo Batzar Nagusiek landatu nahi dituzten tokietan. Iniziatiba bi aldeetatik etor daitekeela esan du Otaduik, baina azken hitza Bizkaiko Batzar Nagusietako Mahaiak du: hark erabakitzen du eskaerak baldintzak betetzen dituen. Azken urteetan, Portugaleten, Zallan, Arratiako Arteagan, Muruetan, Donostian, Zumaian (Gipuzkoa), Gasteizen, Amurrion eta Haranan (Araba) landatu dira, tokiko udalek eskatuta. Iaz, Errusiara ere bidali zituzten: “[1936ko] Gerrako ume izandakoak izan genituen batzar etxean, eta arbolaren oinordekoak eskatu zizkiguten. [Vladimir] Putinek [Errusiako presidentea] Ukraina inbaditu bezperetan izan zen. Erasoa etor zitekeela esaten zuten, eta nik nire nahia agertu nuen ekitaldian: bakearen sinbolo eta hazi diren arbola haiek bakea erein zezatela Errusian. Zoritxarrez, ez zen bete”. Tbilisira ere bidali zuten, hango unibertsitate baterako. 2021ean, Berriatuko Cikautxo kooperatibak 50 urte bete zituen, eta urteurrena ospatzeko oinordeko bat eskatu zieten. “Mahaiak onartu zituen eskaerak guztiak, eta ipini genituen”.
Ostera, Batzar Nagusien iniziatibaz, Sartagudako memoriaren parkera (Nafarroa) eta Auschwitzeko kontzentrazio esparrura (Polonia) eroan ziren, 2017an. “Gernikako bonbardaketaren 80. urteurrena izan zen, eta hura gogoratzeko memoria historikoari lotutako leku esanguratsu horietan Gernikako arbolaren oinordekoak egotea gura genuen, bake nahiaren ikur ere badelako arbola”. Otaduik berak Vatikanoko lorategietan egotea gura du, eta bidali die eskaera Bilboko gotzainaren bitartez, baina oraindik ez du baiezkorik jaso. “Kasu honetan ere, fedea eta esperantza ez ditugu galduko”.
Haren arabera, “ohorea” da Iparragirrek agindutakoa betetzen jarraitzea, “garrantzitsua” delako zuhaitzak ordezkatzen duena. “Gernikako arbolaren leinukoak gure herriaren iragan handiaren lekukoak izan dira. Gernikan batzen ziren gure arbasoak gai izan ziren martxan jartzeko sistema juridiko bat, pertsonen estatusa eta askatasuna bermatzen zituena. Europako herrialde askotan oraindik ezagutu ere egiten ez zituztenean, tormentu debekua, habeas corpusa eta kaparetasun unibertsala martxan ipini zituzten Bizkaian”. Oinordekoak, ostera, “etorkizun oparoaren” lekukoak izango direla deritzo. “Historia handia duen herria gara, baita etorkizun handia daukan herria ere”. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225674/frontoian-nire-helburua-da-ez-nabarmentzea.htm | Kirola | «Frontoian, nire helburua da ez nabarmentzea» | Nafarroako Gobernuak 2022ko kirol epailerik onenaren saria eman dio Naroa Iturain pilota epaileari. Eskertu du aitortza, eta erantsi du andreen lana profesionalizatzen segitu behar dela pilotaren arlo guztietan. | «Frontoian, nire helburua da ez nabarmentzea». Nafarroako Gobernuak 2022ko kirol epailerik onenaren saria eman dio Naroa Iturain pilota epaileari. Eskertu du aitortza, eta erantsi du andreen lana profesionalizatzen segitu behar dela pilotaren arlo guztietan. | “Oso berezia”. Horixe erran du Naroa Iturainek (Iruñea, 1992) Nafarroako Gobernuak 2022ko kirol epaile onenaren saria eman izanaz. Pilota epailea da hura, eta garbi du euren lana dela partida bateko albiste ez bilakatzea, baina eskertu du gobernuak egin dion aitortza: kantxan orain arte egin duen lana nabarmentzea, alegia.
Epailerik onenaren saria eman dizu Nafarroako Gobernuak. Aitortza bat da?
Bai, eta oso pozgarria. Ez nuen espero halako sari bat jasotzea, are gutxiago kontuan hartuta urteak direla Nafarroatik kanpo bizi naizela, eta Aragoiko [Espainia] Pilota Federazioarekin aritzen naizela.
Etxean ere zure lana estimatzen duten seinale?
Nafarroako Pilota Federazioko buru Javier Condek proposatu zuen nire izena sarirako. Ni Iruñekoa naiz, eta nire etxean horrelako sari bat jasotzea izugarri pozgarria da, oso berezia. Bitxia da, era berean, frontoira ateratzen naizenean nire helburua delako ez nabarmentzea, epailea ezin baita izan pilota partida bateko albiste.
Nabarmentzen ez dena da epaile ona?
Partida amaitzen denean, emaitzak izan behar du albiste, edo zein jokalari izan den onena, edo nork egin duen tanto gehien. Epaileari buruz hitz egitea ez da seinale ona: ezin da izan albiste.
Nolatan hasi zinen epaile lanetan?
Epaile izatea erabaki nuen pilotan aritzen ginenean gure partidetarako epailerik ez zegoelako. Ni 2015 urte inguruan hasi nintzen berriz pilotan jokatzen. Txikitan palan aritzen nintzen, eta 23 urterekin berriz jokatzen hasi nintzenean, eskuz jokatzen hasi nintzen. Niri beti gustatu zait eskuz aritzea. Aldatze taldea sortu genuen Iruñean, eta jokatzen hasi ginen batzuk. Antolatzen genituen txapelketak, eta epaile lanetan beti taldeko beste jokalariek aritu behar zuten, epailerik ez zegoelako. Guk nolabaiteko ofizialtasuna edo seriotasuna lortu nahi genuen, eta horregatik nahi genituen epaileak.
Zergatik ez zegoen?
Federazioak ez zuelako antolatzen trebatzeko behar zen ikastaroa. Ni hasi nintzen eskatzen; Nafarroako Pilota Federaziora jo nuen formakuntza hori eskatzeko, baina ez nuen erantzunik jasotzen. Federazioak administrazioari egozten zion ardura, eta administrazioak federazioari. Hiru urtez aritu nintzen ikastaroa galdegiten, eta deus ez. Ordurako Zaragozan [Espainia] bizi nintzen, eta Aragoiko Pilota Federazioarekin prestatu nintzen, azkenean.
Horrek erran nahi zuen Nafarroan ezin zinela epaile aritu?
Hala da. Baina Nafarroan aukera hori ematen ez zidatenez, Aragoikoa egitea erabaki nuen. Pena hartu nuen, halere, etxean ate hori ez zabaltzeagatik. Bi urtez Aragoin aritu nintzen epaile gisa, eta gero Espainiako federazioaren titulua lortu nuen.
Aragoitik at ere aritzen zara, beraz?
Bai.Titulua lortu eta handik hiruzpalau hilabetera, bertze emakume epaile bati eta niri egokitu zitzaigun final batean aritzea, lehen aldiz. Martxoaren 8ko asteburua zela oroitzen naiz, 2020an. Garbi genuen oso ondo egin behar genuela gure lana; uste genuen zerbait gaizki eginez gero arriskua zegoela zaleek esateko emakumeok ez dugula ondo egiten epaile lana. Azkenean, dena ondo joan zen. Eta ordutik aurrera, hamaika txapelketa eta finaletan aritu naiz, han eta hemen. 2022an, Miarritzeko Munduko Euskal Pilota Txapelketan egon nintzen. Larruzko palako Espainiako eta Frantziako selekzioen finalean izan nintzen epaile.
Epaile ez ezik, pilotari ere bazara oraindik. Bertze emakume anitzek bezala, eskuz jokatzen hasi, baina pala hartu zenuen gero. Zergatik?
Orain eskuz aritzen naiz, hori maite dudalako gehien. Baina egia da garai batean emakume gehienoi gertatzen zitzaigula hori, eskuz hasi baina palan aritzera pasatzen ginela denak, 12-13 urterekin esaten zigutelako eskuak izorratuko zitzaizkigula. Gauzak aldatzen hasi ziren 2016an; Bartzelonan emakume pilotarien topaketa bat egin genuen, eta gauzak aldatzen hasi ziren. Orain, eskuz aritu nahi duten neskek badute aukera gehiago.
Ados eskuzko pilotari emakumezkoen lehen klub profesionala sortu zen 2021ean. Aldaketa horren ikur bat da?
Bai. Hor dago Maite Ruiz de Larramendi, Nafarroan erreferente bat dena; Iera Agirrerekin batera jarri du martxan Ados, eta urrats handiak ari dira egiten emakumeen profesionalizazioa lortzeko. Pilotari asko ari dira klubean, eta hori ona da. Hori sustatu behar da, arlo guztietan.
Epaileen artean ere bai, adibidez?
Bai, alor guztietan aritzeko emakumeok, eta profesionalizazio hori lortzeko esparru guztietan; pilotarien artean, bai eta teknikarien, epaileen eta zuzendaritzetako kideen artean ere. Guretzat bainoago, gure atzetik heldu direnentzat ari gara lanean, haiek izan dezaten guk izan ez duguna.
Kirol erakundeak berritzeko beharra bada?
Bai. Nik ezagutu ditudan federazioetan ikusi dut berritzeko ahaleginik handiena egin dutela jende berri eta gaztea bereganatu dutenek. Ez dugu kirola aldatu nahi, baina egokitu behar da egungo errealitatera.
Erresistentzia bada, oraindik ere?
Bada, bai. Aspalditik daudenek ez dute aldatu nahi. Baina behar da. Eta horren alde ari gara lanean, arlo guztietan. |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225675/kolektiboaren-indarrak-josita.htm | Gizartea | Kolektiboaren indarrak josita | IrunÌÂeko Haritu etxebizitza sindikatuak eta bertze zenbait kolektibok manifestazio bat antolatu dute, etxebizitzaren egoera salatzeko. Maiatzaren 13an eginen dute, IrunÌÂean. Erdigunean jarri nahi dituzte etxe bat alokatzeko dauden zailtasunak; umeak dituzten andre arrazializatuek dute arazo gehien. | Kolektiboaren indarrak josita. IrunÌÂeko Haritu etxebizitza sindikatuak eta bertze zenbait kolektibok manifestazio bat antolatu dute, etxebizitzaren egoera salatzeko. Maiatzaren 13an eginen dute, IrunÌÂean. Erdigunean jarri nahi dituzte etxe bat alokatzeko dauden zailtasunak; umeak dituzten andre arrazializatuek dute arazo gehien. | Egoerarik zaurgarrienean direnentzat gero eta zailagoa da egunerokoari aurre egitea; jakien prezioek gora egin dute nabarmen, eta etxebizitza bat alokatzea ezinezko bilakatu da anitzentzat. Gela bat partekatzea da aukera bakarra, askotan. «Haurrak dituzten emakume arrazializatuek dute etxe bat lortzeko zailtasun handien», nabarmendu dute Harituko kideek. Etxebizitza sindikatu bat da Haritu, eta duela bi urte jarri zuten martxan, Iruñean. Egoera zaurgarrienean diren horiei helduleku bat eskaini nahi diete, elkartasun sare bat ehundu, erantzun kolektibo bat emateko asmoz. «Etxebizitzarena gizarte osoaren arazo bat da». Auzi hori erdigunean jartzeko, manifestazio bat antolatu dute, bertze hainbat kolektiborekin batera; maiatzaren 13an eginen dute, Iruñean.
«Kapitalismoak, arrazismoak eta patriarkatuak egiten dute bat», erran du Harituko Oihana Idoatek, haur txikiak dituzten andre arrazializatuek etxebizitza bat lortzeko dituzten zailtasunak azaltzeko. Idoateren hitzak berretsi ditu Aichak. Marokoarra da, eta 3 urteko alaba bat du. Asmatutako izen bat da Aicha, nahiago baitu berea ez erran. Pisu bat alokatzea lortu du, bost urterako kontratu bat sinatuta, baina hori lortu arteko bidea «hagitz gogorra» izan da harentzat, eta egoera berriz okertuko den beldur da. Garbi erran du: “3 urteko alaba bat dut, eta haren ongizatea da nire lehentasun”.
Aichak oroitu du Iruñean etxebizitza bat alokatu zuen lehen aldian jabeak «dirua lapurtu» ziola: «Kontratua sinatu, eta bermea eta alokairua ordaindu nituen; etxean sartzeko eguna ailegatu zenean, baina, ezin izan nuen, sarraila aldatu zuelako».
Iruñeko Alde Zaharrera mugitu zen azkenean. Gela bat alokatu zuen etxe batean, eta hiru hilabetez egon zen han. «Dena ongi joan zen, egun batean etxera ikasle batzuk sartu ziren arte», azaldu du Aichak. «Ikasle horiek erran zidaten etxe osoa alokatua zutela; nire gela barne! Etxetik kanpo egon nintzen denbora horretan nire gelan sartu ziren».
Kudeatzaile baten esku
Etxebizitza turistikoak kudeatzen dituen norbaiten bidez lortu zuen Aichak Iruñeko Alde Zaharreko etxe hori. «Koronabirusaren krisia gertatu zenean, etxe turistikoak zituzten jabeak bertzelako bezeroen bila hasi ziren, negozioari eusteko asmoz», aipatu du Idoatek. Kudeatzaileen bidez alokatzen dituzte etxebizitzak, eta, anitzetan, maizterrek dituzten eskubideak kontuan hartu gabe.
Are gehiago maizterrak zaurgarriak direnean. «Egun, etxebizitzarena arazo handia da, baina egoerak okerrera egiten du alokatu nahi duena migratzaile bat bada, edo paperik ez badu. Eskubideen urraketa nabarmena da halakoetan, eta gela bat partekatu bertze aukerarik ez dute. Hori egiteko baliabiderik ez dutenak karrikan gelditzen dira», kontatu du Harituko kide Jesus Villarok.
Ikasleek Aicha bizi zen etxea alokatu eta gero, kudeatzaileak pisu horren gaineko solairuko bertze bat alokatzeko aukera eman zion marokoar emakumeari. «Gauza batzuk konpondu behar zituela erran zidan, eta bitartean bertze toki batera joan beharko nuela. Toki batetik bertzera mugitu ninduen, behin eta berriz».
Egoera hori konpontzeko asmoz, Aichak Harituko kideekin bat egin zuen azkenean, ikasleek alokatutako etxetik bota zutenean zain segitzen baitzuen kudeatzaileak agindutako etxera sartzeko. Gainera, alokairuaren prezioa igo zion. «Ia mila euro eskatu zizkidan, hasieran baino 400 gehiago».
Gaua teilatu baten pean pasatzeko ziurtasunik ezak Aicharen osasunari eragin zion, bestalde. «Gogorra da beti kezka horrekin bizitzea, are gehiago haur bat duzunean». Orain lasaiago dago, baina badaki etxebizitzarena arazo hagitz handia dela jende anitzentzat, eta horregatik nabarmendu du Harituren gisako kolektibo baten babesa hagitz inportantea dela.
«Denon artean ari gara lanean», nabarmendu dute Idoate eta Villarok. Izan ere, sindikatuaren laguntza behar izan duten anitzek taldean gelditzea erabaki dute, laguntza behar duten bertze pertsonak artatu ahal izateko. Berdinen arteko harremanak ditu oinarri sindikatuak, ez baitu laguntza emate hutsaz arduratzen den kolektibo bat izan nahi. «Denon artean eraiki behar dugu; ez da erraza, baina horretan ahalegindu nahi dugu», berretsi dute.
Jabego pribatua
30 pertsona inguruk osatzen dute Haritu gaur egun. Kolektiboak duela bi urte hasi zuen bidea. Koronabirusaren krisia gogor jotzen ari zen orduan, eta aurretik egoera kaskarrean ziren herritarren egunerokoak okerrera egin zuen. Harituk eta maiatzeko manifestaziora deitu duten gainerako elkarteek erdigunean jarri dituzte zenbait datu, egoera horren adierazgarri: batetik, herrialdeko biztanleen %10ek ezin dietela aurre egin etxebizitzaren gastuei, eta ezin diotela tenperatura egoki bati eutsi etxe barruan; eta, bertzetik, %20k ekonomia «hagitz ahulak» dituztela, eta, ondorioz, ezin diotela aurre egin ezusteko gastuei.
Harituko kideek garbi dute zaila dela sistemari aurre egitea. Etxebizitza, ustez, oinarrizko eskubide bat da, «baina jabego pribatua ere bai», zehaztu du Villarok, eta, ondorioz, «sistemak jabeen alde egiten du» bi eskubide horien arteko talkan.
Jokaleku horretan, sistemak bazter utzitakoak erdigunean jarri nahi ditu Harituk, hain zuzen, eta herritarren arteko sare bat ehundu, erantzun kolektibo bat emateko. Aholkularitza juridikoa eskaintzen die etxebizitzarekin arazoak dituzten herritarrei, eta lortu dute, gainera, «modu isilean» hamaika etxegabetze gelditzea.
«Gaur egun, anitzek ia soldata osoa baliatu behar dute etxebizitza ordaintzeko», erantsi du Oihana Idoatek. Hau da, lana izateak ere ez du bermatzen prekaritatea bazter utzi ahal izatea. Horregatik, etxebizitza sindikatuarekin batera, despentsa solidario bat dute. «30 familia daude proiektu horretan; 120 pertsona inguru, denera. Autogestioa da gure helburua». Hori lortzeko, zenbait baratze dituzte, bai eta olibondoak ere, utzitako zenbait lursailetan.
Etxebizitza sindikatuko eta despentsako lana egiteaz gain, eta herritarrak mugitzeko asmoz, protestaren arloa sustatzeko urratsa egin nahi izan du Harituk orain. Eta dinamika horren barruan deitu dute maiatzeko manifestaziora. Gainera, Iruñeko auzoetan hitzaldi sorta bat eginen dute, sarea ehuntzen segitzeko. Hurrengo ortzegunean, Etxabakoitzen izanen dira Haritukoak, 18:30ean, zentro komunitarioan. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225676/karrikan-utzi-ninduen-8-hilabeteko-seme-batekin.htm | «Karrikan utzi ninduen, 8 hilabeteko seme batekin» | «Karrikan utzi ninduen, 8 hilabeteko seme batekin». | “Dena lapurtu zidan. Karrikan utzi ninduen, zortzi hilabeteko seme batekin”. Angela Muñozenak dira hitzak, eta 2021eko ekainean Iruñean bizilekutzat zeukan etxearen jabeaz ari da. Muñoz etxetik atera zela aprobetxatu, eta ateko sarraila aldatu zion. Muñoz ezin izan zen berriz sartu, eta barruan gelditu ziren haren ondasun guztiak. “8 hilabete zituen nire semeak orduan; haren sehaska eta pixoihalak ere kendu zizkidan”.
Etxearen jabeak 2021eko ekainean bota zuen etxetik. Lehenago hasi zen, halere, alde egin zezan “presio egiten”. “Telefonoz deitzen zidan, eta oihuka erraten zidan alde egin behar nuela, kontratua izan arren”. Kolonbiarra da Muñoz, eta asilo politikoa jasota etorri zen Nafarroara. Salatu du “hasieratik” egin zaiola zaila etxebizitza aurkitzea. “Harrera etxetik alde egin behar izan nuenean, hamaika arazo izan nituen etxe bat lortzeko. Arrazakeria nabarmena da”.
2019tik 2021eko ekainera bitarte, etxe berean egon zen, Iruñeko Alde Zaharrean. “Etxe zahar bat zen, bazuen moldatzeko beharra, baina toki bat behar nuen, eta hartu nuen”. Kontratua berez berritu arren, 2021eko martxotik etxetik bota nahian aritu zen jabea, Muñozek oroitu duenez. Nabarmendu du dozena bat etxebizitzaren jabe dela hura. “Negozioa baino ez du buruan”.
Jabeak kalean utzi zuenean, Poliziarengana jo zuen. “Ez ziren agertu ere egin”. Auzitara jo zuen, eta iazko abenduan egin zuten epaiketa. Auzia sententziaren zain da. 2021eko ekainean, kalean gelditu zenean, lagun batek utzitako dirua erabili behar izan zuen lehen gau hartan gela batean lo egiteko. Lizarran bizi da orain. “Ongi nago”. | ||
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225677/portuaren-kudeatzaile-berria-sozietate-publikoa.htm | Ekonomia | Portuaren kudeatzaile berria, sozietate publikoa | Donibane Lohitzune eta Ziburuko portuaren hamarkadetako kudeaketa moldea irauli zen urte hasieran, Pirinio Atlantikoetako departamenduak plantan ezarri duen sozietate publikoak ordezkatuko baititu orain arteko egiturak. Desagertzen ari zen «izpiritu kolektiboa» berriz aktibatu nahi luke zuzendariak. | Portuaren kudeatzaile berria, sozietate publikoa. Donibane Lohitzune eta Ziburuko portuaren hamarkadetako kudeaketa moldea irauli zen urte hasieran, Pirinio Atlantikoetako departamenduak plantan ezarri duen sozietate publikoak ordezkatuko baititu orain arteko egiturak. Desagertzen ari zen «izpiritu kolektiboa» berriz aktibatu nahi luke zuzendariak. | Deszentralizazio legearekin, 1982an, Donibane Lohitzune-Ziburuko portua departamenduaren jabego bilakatu zen. Urteetan modu azpikontratuan portuaren arlo guztiak kudeaketa egitura batzuei delegatu ondotik, Pirinio Atlantikoetako departamenduak esku hartu du berriz, lekuko sozietate publiko bat sortu baitu portu osoa zuzentzeko.
Arrainen salmenta gunea elkarte batek kudeatzen zuen orain arte; laket-portua, herriarteko sindikatuak; arrantza profesionalaren kudeaketa Baionako Industria eta Komertzio Ganberaren esku zen; erregaia, La Basquaise kooperatibaren esku; orga altxatzailea Zokoako ontziolak kudeatzen zuen… Marie-Laure Ondars da, urtarrila hastapenetik, sozietate publikoaren zuzendaria, eta, haren ustez, arazo bilakatua zen portuan hainbeste kudeatzaile izatea: “Kudeatzaile anitz izateak eragozten zuen azterketa ona egitea portuaren kudeaketaz, baita deliberoen hartzea ere. Informazioa galtzen zen, bakoitzak zati bat bere gain zuelako”.
Arrain maiorista eta, lehenago, arrain salmenta kudeatzen zuen elkarteko lehendakari izan zen Mikel Arregik gutun bat igorri zion Jean-Jacques Lasserre departamenduko buruari, jakinarazteko bere ustez aldaketa bat beharrezkoa zela. “Atlantikoan, portu guztietan aldaketak izaten dira, eta egoera ondo finkatzeko ezin genuen horrela segitu”. Arregiren erranetan, inbertsioak “beharrezkoak” ziren portuan, baina industria eta komertzio ganberak ez zituen egin nahi: “Materiala ere zaharra zen, aldatu behar zen, eta momentu batez ezin zen. Portuan behar ziren inbertsioak egin, eta Baionako Ganberak ez zuen nahi ordaindu”, laburbildu du.
Garai batean, Donibane Lohitzuneko eta Ziburuko portuak kooperatiba desberdinekin funtzionatzen zuela gogoan hartu du Ondarsek bere postua hartu berritan: “Azken urteetan, arloko parteen artean elkarrizketa gelditua zen. Bakoitza bere xokoan zen. Helburua da berriz loturak egitea, berriz kolektiboki aritzea”. Horretarako, aholku batzorde bat sortu dute, portuko profesional batzuk bilduta.
Salmenta gune komuna
Arrantzaleetan panorama zabala da; amua, sarea edo hondasarearekin ari direnetan, teknika desberdinak baliatzen dituzten arrantzaleak “bildu eta hortik boz bat ateratzea zaila da”, Arregiren ustez. Halere, gehitu du interes bera dutela arrantzale guztiek arrain salmenta gunearen inguruan: “Denek nahi dute arrain salmenta zerbitzuak segi dezala eta zerbitzu ahalik eta hoberena izan dadila”, erran du. Ez baita merkatu tipia Ziburuko arrain salmentarena: urtean 8.000 eta 12.000 tona arrain saltzen da, eta iaz 30 milioi euroko negozioa izan zen.
Portuaren ibilmolderako finantza iturri da arrain salmenta, zerga batzuk direla medio. Donibane Lohitzune eta Ziburuko 45 arrantza ontziez gain, Hendaia eta Capbretongo (Landak) arrantzaleek ere Ziburun saltzen dute arrainaren parte bat. Batzuk, gainera, kamioiz ekartzen dira; armadore handi batek, bereziki, Irlandan arrantzatu legatza handik Lapurdira kamioietan ekartzen du erregularki, Ziburun saltzeko.
Antolaketa berria oraino plantan ezartzekoa badute ere, Ondarsen lan ardatza profesional batzuen arteko lankidetza da, argiki. Arrain salmentaren kasuan, onartu ondotik elkarrizketa kanalak sortzekoak direla, eta sinesten du hobekuntza posibleetan: “Adibidez, entseatu gaitezke saihesten denek arrain berdina ekar dezaten momentu berean, horrek baitu, normalean, prezioen gainbehera ekartzen. Antolatuz gero, merkatua erregularki hornitzea posible izan daiteke”.
Elkarlana sustatzen hasteko, kontsulta batzorde bat sortu dute, arrantzako profesionalez osatua: arrantzale elkarteak, arrain erosle maioristak, La Basquaise kooperatiba… “Lotura atxikitzeko eta elkarlanean aritzeko, edo, bederen, informazioa elkar trukatzeko”, Ondarsen arabera. Haren erranetan, arau anitz badira, eta etengabe aldatzen dira, gainera, eta “hori guztia partekatzea” da haren ideia, “elkarrekin estrategia komertzial bat garatzeko, portua dinamizatzeko, salmentak goratzeko, irabaziak eta zerbitzuak hobetzeko xedez”.
Obrak abian ontziolan
Lantalde berriak abiada hartu artean, kudeatzaile aldaketak berehala ekarri du lehen inbertsioa berritze lanetan. Industria eta komertzio ganberak ezin zuena asumitu departamenduak eginen du: lehen obra gotor batekin hasiak dira, Ziburuko Zokoako ontziola berritzeko, hemezortzi hilabete iraunen dituzten lanekin. Ezinbestekoak ziren, Ondarsen erranetan, “ez baita batere normetara egokitua” gaur egun. Beste obra beharrezko batzuk ere baditu gogoan portuko zuzendariak, baina urratsez urrats egitekoak; bai arrantza sail profesionalarentzat, bai atsegin portuarentzat.
Arrantzaleen artean bestelako iritziak entzuten badira ere, Arregik uste du lehen urratsetan jadanik sozietate publikoak kudeatzaile batzuk kontsultatzen dituela lanak hasi aitzin: “Inbertsioak egiten dituzte denekin hitz eginez, profesional guztiekin. Gero sintesia egiten dute, denen artean adostua egiteko. Haiek badituzte gero ahalak diru laguntzak lortzeko”.
Sozietate publikoaren egiturarekin, Ondarsi iduri zaio “borondate historiko” bati ihardesteko manera izanen dela oraindik goiti: “Arrantzaleen elkarteak beti hertsiki lotuak izan dira portuaren kudeaketari. Bazen kooperatiba izpiritu azkarra, momentu batez arrain salmenta ere kooperatiba batek zuen kudeatzen”. Zuzendari berriak epe luzeko estrategia plantan ezarri nahi du orain, “orain sobera existitzen ez den izpiritu kolektiboa” berriz aktibatuz. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225678/arteen-prestakuntza-lizardi-institutuan.htm | albisteak | Arteen prestakuntza Lizardi institutuan | Zarauzko Lizardi BHI ikastetxean batxilergoko modalitate guztiak egin daitezke. Batxilergo Artistikoa bere bi modalitateekin eskaintzen duen Urola Kostako ikastetxe bakarra da: Arte Plastikoak modalitatea eta Musika, Dantza eta Arte eszenikoak modalitatea. | Arteen prestakuntza Lizardi institutuan. Zarauzko Lizardi BHI ikastetxean batxilergoko modalitate guztiak egin daitezke. Batxilergo Artistikoa bere bi modalitateekin eskaintzen duen Urola Kostako ikastetxe bakarra da: Arte Plastikoak modalitatea eta Musika, Dantza eta Arte eszenikoak modalitatea. | Zarauzko Lizardi BHI ikastetxeak (Gipuzkoa) batxilergoko lau modalitateetako adar guztiei buruzko prestakuntza ematen du: Zientziak eta Teknologia, Giza eta Gizarte Zientziak, Orokorra eta Arteak. Arteen modalitateko bi adarrak egin daitezke, hau da, Arte plastikoak, irudia eta soinua, eta Musika eta arte eszenikoak —antzerkia eta dantza—.
Arteen modalitatea eskaintzen duen Urola Kosta osoko ikastetxe bakarra da. Beraz, eskualde horretako ikasleek arteen prestakuntza egin nahi badute, Lizardi institutuaren ateak zabalik dituzte. «Zientziak eta Teknologia eta Giza eta Gizarte Zientziak modalitateez gain, iaz batxilergo orokorra eta artistikoa ematen hasi ginen, baina arte plastikoen adarra bakarrik, eta aurten batxilergo artistiko osoa ematen hasi gara», Marina Aranzabal Lizardi BHI ikastetxeko zuzendariak azpimarratu duenez.
Orain arte, profil artistikoa duten Urola Kostako batxilergoko ikasleek ez dute aukera hori izan, hau da, arteei buruzko prestakuntza egitea haien eskualdean bertan. «Normalean aurrena Giza eta Gizarte Zientziak modalitateko ikasketak egin izan dituzte batxilergoan, eta ondoren arteei buruzko goi mailako ziklo bat hautatzen zuten, baina orain Lizardi institutuan arteen prestakuntza egiteko aukera dute eta dantzan, antzerkian eta arteen gainerako alorretan trebatzeko».
Arteen modalitateko bi adarrak egin daitezke Lizardi BHI ikastetxean. LIZARDI BHI
Sormen gela
Aurten, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleak curriculum berria lantzen hasi direla eta, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak sormen gelak zabaldu ditu hainbat ikastetxetan. Gipuzkoako bigarren hezkuntzako bitan, Arrasate BHI eta Lizardi BHI ikastetxeetan, hain zuzen. «Egunotan, sormen gela edo etorkizuneko gela eraikitzeko lanak amaitzen ari dira. Martxoaren 24tik aurrera, hirugarren ebaluazioan, Derrigorreko Bigarren Hezkuntzako (DBH) lehen mailako ikasleak sormen gela horretan jadanik hasiko dira curriculum berriaren eremuen lanketan». Sormen gelan bi talde batera bilduko dira, espazio handi batean, eta benetako egoeretan oinarritutako proiektuak aurrera eramango dituzte. «Gero, ikasegoera horren inguruan landuko dira lehengo modura elkarrengandik banatuta zeuden ikasgaietan lantzen ziren konpetentziak eta oinarrizko jakintzak».
Gainera, sormen gela baliabide teknologikoez ederki horniturik egongo da. «Esaterako, chroma key alderdia dago, bideoa, telebista eta irratia lantzeko, edo baliabide digitalen artean, beharren arabera joango dira txertatzen hiru dimentsiotan lan egiteko pantaila edo betaurrekoak, AIko aplikazioak... besteak beste. Pilotatze bat izango da, eta pixkanaka bere erabilera ezartzen joango gara ikastetxean, hemen lantzen ditugun proiektuekin bat egin dezan».
Hizkuntzen garrantzia egungo gizartean
Ikasleek hainbat proiektu lantzen dituzte Lizardi ikastetxean. Besteak beste, bizikidetza, hezikidetza, Agenda 30, berrikuntza, digitalizazioa, kalitatea eta hizkuntzak. Horrela, ikasleek frantsesa, ingelesa eta alemana ikasteko aukera dute. «DBHko bigarren mailatik batxilergoko bigarren mailara arte, ikasleek ikasgai bat eleaniztasunean egiteko aukera dute. Adibidez, DBHko hirugarren mailan Musika ingelesez hartzeko, DBHko laugarren mailan Teknologia euskaraz edo ingelesez, Batxilergoan Fisika edota Psikologia euskaraz edo ingelesez... Horrela, maila guztietan aukera bat dute ikasleek, nahi duenak hori egiteko».
Halaber, ikasleek hain ibilbidean nahi duten arloa aukera dezakete. Aukera zabala da. «Alde batetik, zaletasunak garatzeko tailerrak dauzkate, esaterako, dantza eta musika ikuskizunak, gozogintza, eskalada... Bestetik, ikasgaiak indartzeko tailerrak daude, eta hizkuntzen aldetik ere, ahozkotasuna lantzeko, frantsesa, ingelesa eta alemana eskaintzen ditugu».
Lizardi institutuak Frantziako eta Alemaniako zenbait ikastetxetako ikasleen arteko trukeak egiten ditu. «Horrez gain, batxilergoan bidaiei ere garrantzia ematen diegu, bi urtetik behin Italiara joaten gara eta Londresera ere bai. Eskiatzera ere joaten gara».
Lizardi ikastetxean izena eman nahi duten ikasleek martxoaren 27tik apirilaren 21era zabalik izango dute aurrematrikulazioa egiteko epea.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.lizardi.eus. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225679/ehunka-boluntario-auzolanean.htm | albisteak | Ehunka boluntario auzolanean | Urtero bezala, ehunka boluntario auzolanean ari dira Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpainan. Bat egin Errigora Balioekin leloarekin egingo da, hilaren 29ra arte, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak eskuratu daitezke. Kalitate bikaineko elikagaiak. | Ehunka boluntario auzolanean. Urtero bezala, ehunka boluntario auzolanean ari dira Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpainan. Bat egin Errigora Balioekin leloarekin egingo da, hilaren 29ra arte, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak eskuratu daitezke. Kalitate bikaineko elikagaiak. | Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpaina martxan da, Bat egin Errigora Balioekin leloarekin, eta hilaren 29ra arte, kalitate bikaineko produktuak eta Errigora Balioak berme zigilua dutenak eskuratu ahal izango dira: Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak.
Urtero bezala, kanpaina aurrera ateratzeko, ehunka boluntario auzolanean ari dira. Haien laguntza estimagarria eskertzen dute Errigora herri ekinaldiko kideek.
Bernadet Berra da Errigoraren kanpainetan aritzen den boluntarioetako bat. Azkainekoa da (Lapurdi). «Errigoraren kanpainei buruzko informazioa emateko paperak banatzen ditut, eta jendearen eskariak ere bideratzen ditut. Produktuak banatzeko toki bat genuen, Xoko Ona ostatua, eta, pandemia garaian itxia zenez, banaketa gure etxean egiten hasi ginen. Horrela, pertsona bakoitzak eskatzen duena prestatu, haiei deitu eta banatzen dizkiegu gure etxetik». Azkaineko bertako eta inguruko herrietako jendea etortzen zaio eskariak jasotzera.
Beste lau herritan ere banatzen ditu eskariak, Lekornen (Lapurdi), Saran (Lapurdi), Ortzaizen (Nafarroa Beherea) eta Larzabalen (Nafarroa Beherea).
Gustura ari da lanean Errigorarekin. Egitasmo garrantzitsua da, haren aburuz, bertako produktuak sustatzen baitira euskararen alde, auzolanean. «Horiek dira nik defendatzen ditudan balioak. Ikastolako irakaslea izan naiz, orain erretretan nago, eta parada polita da nire ekarpena egiten segitzeko euskararen alde. Kontsumitzen dugunak garrantzi handia du, eta Errigorarekin banatzen ditugun produktuak bertakoak izanik eta, gainera, etekina euskararen alde denez, ezin parada hobea horiek laguntzeko».
Sarekideek Arronizen egin topaketa. ERRIGORA
Patxi Aguayo Meana Larrabetzukoa da (Bizkaia). Larrabetzun bertan eta Txorierriko beste herri batzuetan banatzen ditu Errigoraren kanpainetako elikagaiak. Batzuk etxez etxe, eta erosleak biltegira ere etortzen zaizkio. Horrez gain, kanpainetako afixak ipintzen ditu, informazioa Whatsapp bidez zabaltzen du, eta Errigoraren bidez banatzen diren produktuen dastatzeak antolatu ere egin izan ditu, beste zenbait boluntariorekin batera, Larrabetzuko plazan: olioa, zainzuriak, piperrak...
Gustura ari da Errigorarekin: «Errigora sortu eta berria jaso nuenean, proiektu polita iruditu zitzaidan, interesgarria. Alde batetik, bertako produktuak modu errazean jasotzen dira, etxean bertan edo etxetik gertu. Bestetik, auzolana betidanik bizi izan dut, taldean gauzak egitea, pertsona batek laguntza behar zuenean... Oso polita da auzolana».
Errigora egitasmoarekiko, haren inguruko herritarren erantzuna «oso ona» dela dio: «Jendea pozik dago, kalitatezko produktuak direlako, eta maitasuna eta gertutasuna estimatzen dituzte, Errigoraren balioak».
Nagore Zaldua Donostian aritzen da. «Donostiako puntu batez arduratzen gara. Udaberriko eta udazkeneko kanpainetan, produktuak Nafarroatik noiz iritsiko diren jakinarazten digutenean, pare bat bilera egiten ditugu eta guneak antolatzen ditugu, produktuak pilatzeko eta banatzeko tokiak, lokalak, elkarteak...». Horrela, Donostiako Arrano Beltza kultur elkartetik Errigorako elikagaiak banatzen dizkiete Donostiako auzo batzuetako herritarrei. «Horretarako, jendeari deitu eta jakinarazten diogu zein egunetan egingo dugun banaketa».
Errigora egitasmoa «oso handia» dela dio: «Euskal Herrian berrehun herritan baino gehiagotan daude banaketa puntuak, eta horietan boluntario ugari aritzen dira. Sare erraldoi horren bidez, Euskal Herri osora zabaltzen dira produktuak. Garrantzitsua da jendea lotzea ekimenarekin, jakinaraztea zer den eta zergatik egiten duen lan modu horretan».
Errigora Balioak berme zigiluak aintzat hartzen dituen balioak nabarmendu ditu: euskara, auzolana, bertakotasuna eta nekazariekiko harreman bidezkoa. «Errigoraren bidez, euskararen aldeko lana egiten da. Azpimarragarria da produktuen ekoiztetxe guztiek euskara normalizatzeko plan bat dutela martxan, bakoitzak bere erritmoaren eta egoeraren arabera aurrera eramateko. Halaber, nekazariekin duten harremana ere aipatu behar da, bidezkoa, bitartekarien oztoporik gabe».
Azken batean, Errigoraren inguruan sare handi bat da osatu da tokian tokiko elikadura Euskal Herri osora zabaltzeko eta, aldi berean, balio jakin batzuk helarazteko. «Euskara sustatzeaz gain, Nafarroako elikagaiak Euskal Herri osora zabaltzen dira eta hori lurraldetasunaren islada da, nazio eraikuntzarako garrantzitsua. Era berean, kontsumo ohiturak aldatzeko modu bat da, bertatik bertara egiten den kontsumo eredu bat bultzatzen duena».
Errigoraren Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura kanpainan Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko oliba-olio birjina estra, kontserbak, arroza, pasta, lekaleak eta fruitu lehorrak eskura daitezke. ERRIGORA
Errigora Balioak
Martxoaren 1ean Errigora Balioak identifikatzailea aurkeztu zuten Errigora herri ekinaldiko kideek, «gure produktuak gure balioekin estuago lotzeko berme zigilua». Horrela, kanpaina honetan eskaera egitea, identifikatzaile hori indartzeko bidea ere bada. «Izan ere, berme zigilu bizia sortu dugu, erronka berriei erantzun nahi diena, eta, kontsumitzaileen babesari esker, ekoizpenaren eremuan pauso berriak eman ahal izango ditugu. Esan ohi dugun bezala, kontsumitzeko modua aldatuta, ekoizteko erak alda ditzakegu».
Errigora Balioak berme zigiluak produktuak lau balio, gutxienez, badituela ziurtatzen du: euskara, auzolana, bertakotasuna eta nekazariekiko harreman bidezkoa. Beraz, Errigoraren kanpainan banatzen diren produktuak kontsumitzea, «bestela» kontsumitzeko bide bat da, Errigora Balioen arabera kontsumitzeko: «Bertako elikagaien alde, euskaraz eta euskara indartuz, auzolanean eta ekoizpenean harreman bidezkoak sustatuz. Gainera, bultzada bat suposatzen du ekoizleek elkarlanean hasitako Errigora Balioak identifikatzailearentzat, abiapuntuko lau balioetan edota berrietan sakontzeko».
Produktuen eskaerak Errigoraren webgunearen bidez edo telefonoz (532-09 35 45 edo 848-87 12 23 zenbakira deituta 09:00etatik 13:30era) egin behar dira, eta ehunka herritan jaso ahalko dira. Horretarako, AEK, Sortzen eta Ikastolen Elkartearen laguntza izan dute Errigorako kideek. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225680/okindegi-eta-gozotegi-artisauen-kontsumoa-12-jaitsi-da-hamar-urtean-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Okindegi eta gozotegi artisauen kontsumoa %12 jaitsi da hamar urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | COVID-19aren pandemia, Ukrainaren eta Errusiaren arteko gerra eta gizartearen kontsumo ohituren aldaketa dira beherakada horren eragile nagusiak. | Okindegi eta gozotegi artisauen kontsumoa %12 jaitsi da hamar urtean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. COVID-19aren pandemia, Ukrainaren eta Errusiaren arteko gerra eta gizartearen kontsumo ohituren aldaketa dira beherakada horren eragile nagusiak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako okindegi eta gozotegi artisauen sektorea «ez dago garai gozoan». Horixe adierazi du Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuorde Bittor Orozek, gaur goizean egindako prentsaurrekoan. Izan ere, azken hamar urteotan %12 jaitsi da produktu horien kontsumoa. Azken hiru urteotan, berriz, %7ko beherakada izan du.
Gipuzkoako Okinak Gipuzkoako Okindegien Elkarteko presidente Mikel Garmendiaren esanetan, COVID-19aren pandemia piztu baino lehen hasi zen behera egiten ogi eta gozo artisauen kontsumoa. Prezioen aldakortasuna —nabarmen igo dira azken urtean— kontuan hartu beharreko eragilea den arren, azpimarratu dute gizartearen kontsumo ohiturak aldatu direla, eta, horren ondorioz, «nabarmen» murriztu dela okindegi eta gozotegi tradizionalen negozioa.
Kontsumo ohituren aldaketaz gain, sektorean «ondorio latzak» izan dituzte pandemiak eta Ukrainako gerrak. Batetik, pandemian okindegiak irekita egon ziren arren —ogia oinarrizko elikagaia izateagatik—, Gozoa Gipuzkoako Artisau Gozogileen elkarteko presidente Lorena Gomezek azaldu du gozotegiek «beren ateak itxi behar» izan zituztela. Bestetik, Ukrainako gerraren albo kalteak pairatu dituzte sektorean: garestitu egin dira ekoizpenerako beharrezkoak diren oinarrizko lehengaiak, baita ordaindu beharreko argindar eta gas fakturak ere.
Prentsaurrekoan, gainera, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean abian jarriko duten kanpaina aurkeztu dute. Okintza eta gozogintza artisaua, bihotzez egina izena du, eta gaurtik aurrera izango da abian. Kanpainak xede du okintza eta gozogintza artisauei «balioa ematea» eta kontsumitzaileak sektorera hurbiltzea.
Helburu hori lortze aldera, bi ildo nagusiri ekingo diete: batetik, Orozek iragarri du Eusko Jaurlaritzak laguntza ekonomikoa bideratuko duela sektorera, baina ez du zehaztu laguntza horren inguruko xehetasunik; bestetik, asmoa litzateke ekoizpen tradizionala egiten duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gozotegien eta okindegien produktuak zigilu baten bidez identifikatzea.
Etorkizuna kolokan
Hiru lurraldeetan 5.600 pertsona inguruk egiten dute lan sektorean, eta 2.300 establezimendu inguru daude. Baina horietako askok ez dute segidarik izango, belaunaldi gazteen erreleboaren gabezia baita sektorearen arazo handienetako bat. Horregatik, Gozoa Gipuzkoako Artisau Gozogileen Elkarteko presidente Lorena Gomezek uste du «beharrezkoa» dela sektorean lan egiteko formakuntza sustatzea. Hala ere, esan du formakuntza hori «beste ikuspegi batetik» eskaini behar litzatekeela.
Gomezen arabera, ofizioan «ezinbestekoa da bihotzarekin lan egitea eta sormena izatea». Harekin bat egiten du Garmendiak: «Labeen bihotzetan bizi gara, eta gure produktuak ere horrela egiten ditugu, bihotzez». |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225681/finlandiari-natoko-kide-izateko-atea-ireki-dio-turkiak.htm | Mundua | Finlandiari NATOko kide izateko atea ireki dio Turkiak | Erdoganek adierazi du espero duela parlamentuak maiatzaren 15eko presidentetzarako bozen aurretik bukatzea berreste prozesua. Suediari esan dio 120 «terrorista» bidaltzeko | Finlandiari NATOko kide izateko atea ireki dio Turkiak. Erdoganek adierazi du espero duela parlamentuak maiatzaren 15eko presidentetzarako bozen aurretik bukatzea berreste prozesua. Suediari esan dio 120 «terrorista» bidaltzeko | Ia bederatzi hilabetez negoziatzen aritu ondoren, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko atea ireki dio Turkiak Finlandiari. Izan ere, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek jakinarazi du, gaur, Finlandiak Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko aurkeztutako hautagaitzaren berreste prozesua hasiko duela Turkiako Parlamentuak. NATOko 29 estatu kideen artean Turkia eta Hungaria dira hori egin ez duten bakarrak. Hungariako Parlamentua, hain zuzen, hilaren 27an da tramitearekin hastekoa.
Finlandiako presidente Sauli Niinisto eta Erdogan Ankaran batzartu dira gaur, eta ondoren agerraldi bateratua egin dute. Turkiako estatuburuak ez du zehaztu auzia noiz eramango duten parlamentura, baina aintzat hartu behar da presidentetzarako hauteskundeak egingo dituztela maiatzaren 15ean; berreste prozesua horiek baino lehenago gauzatzea espero du Erdoganek.
Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi eta gutxira hasi zen Finlandiako Gobernua hitz egiten NATOko kide bihurtzeko aukeraz. Suedian ere gauza bera gertatu zen. Horrenbestez, Europa iparraldeko bi herrialdeek elkarrekin aurkeztu zuten, iazko maiatzaren erdialdean, aliantzako kide bihurtzeko eskaera. Hori gogoan, Niinistok nabarmendu du Finlandiaren bat egitea ez dagoela «osatuta» Suedia gabe. Bien asmoa zen batera bihurtzea aliantzako kide.
Ikusi gehiago: NATOn sartzeko betoa kendu die Turkiak Finlandiari eta Suediari
NATOko estatu kideek beto eskubidea dute, eta Turkiak betoa ezarri zien bi herrialdeei, ekintzaile kurduei, hau da, PKK Kurdistango Langileen Alderdiari eta YPG Herriaren Babes Unitatei babesa ematen dietela leporatuta. Biak ala biak «terroristak» dira Turkiarentzat. Ekain amaieran, baina, beto hori kendu zuen, hiru herrialdeek dokumentu bat sinatu ondoren. Ankararen arabera, bi herrialdeek konpromisoa hartu zuten «guztiz kooperatzeko» beraiekin «PKKren eta bere adarren aurkako borrokan».
Erdoganek pentsatzen du Helsinkik bete dituela jarri zizkion baldintza guztiak; horietako bat da, esaterako, bere lurraldean saihestea Ankarak «terroristatzat» jotzen dituen taldeen jarduerak. Turkiako estatuburuak uste du, ordea, Suediak ez duela berdin jokatu, eta hori azaldu du gaur: «Ez gaude Suediaren kontra, baina Suediak beso zabalik hartu ditu terroristak eta kaleak ireki dizkie. Esan nion Suediako lehen ministroari 120 terrorista bidaltzeko. Ez dizkigutenez eman, ezin dugu haienganako jarrera positibo bat eduki. Finlandiarekin ez da hori gertatu, eta gure posizioa positiboa da».
Stoltenberg, pozik
Azken hilabeteetan Ankara haserretu duten pare bat gertakari izan dira Suedian; biak urtarrilean. Stockholmen egin zuten protestan, Erdogan urkatzea itxuratu zuten. Hori batetik. Eta bestetik, eskuin muturreko militante batek Koranaren ale bat erre zuen Ankarak Suedian duen enbaxadaren aurrean. Horrek Suediaren kontrako protestak eragin zituen Turkian.
Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak azpimarratu du «inportanteena» dela Suedia laster bihurtzea aliantzako kide, nahiz eta ez izan Finlandiarekin batera. «Pozik hartu dut Turkiaren erabakia. Finlandiaren, Suediaren eta NATOren segurtasuna indartuko ditu», adierazi du ohar batean, eta gogoratu aliantzaren «historia modernoko» berreste prozesurik azkarrena izaten ari dela bi herrialdeena. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225682/baxurako-arrantzak-indartsu-hasi-du-antxoaren-eta-berdelaren-kanpaina.htm | Ekonomia | Baxurako arrantzak indartsu hasi du antxoaren eta berdelaren kanpaina | Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan 1,1 milioi kilo antxoa deskargatu dituzte, eta 2 milioi kilo berdel, gehiena aste honetan. Eusko Label etiketa eramango du berdelak. | Baxurako arrantzak indartsu hasi du antxoaren eta berdelaren kanpaina. Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan 1,1 milioi kilo antxoa deskargatu dituzte, eta 2 milioi kilo berdel, gehiena aste honetan. Eusko Label etiketa eramango du berdelak. | Egunotan irribarre handi batekin porturatzen ari dira Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleak. Kofradiek jakinarazi dutenez, harrapaketa handiak egin dituzte antxoaren eta berdelaren kanpainaren lehen egunetan: gehiena aste honetan, asteartetik ostegunera; guztira, 1,1 milioi kilo antxoa deskargatu dituzte Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan eta 2 milioi kilo berdel. Enkanteak ere ez dira txarrak izaten ari arrantzaleentzat.
Antxoa kiloa iazko kanpainan baino hogei zentimo garestiago saldu dute, batez beste 1,48 euroan. Ohikoa izaten da lehen harrapaketak garesti ordaintzea lonjetan. Dena den, beste urte batzuetako prezioetatik oso azpitik ari da ordaintzen antxoa, azken urteetako joera mantenduz. Horrek eragin du, besteak beste, euskal arrantzaleentzat harrapaketa nagusietakoa izandakoak indarra galtzea azken urteetan.
Berdela, berriz, 1,31 euroan ordaindu da aste honetan, iaz baino hamazazpi zentimo gutxiago. Hala ere, ez da prezio txarra. Iaz, espero baino berdel gutxiago arrantzatu zuten eta azken urteetan baino garestiago saldu zen. Gainera, berdelaren balioa handitzen ari da azken urteetan, eta espezie hori bihurtu da Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako arrantzaleen harrapaketa nagusia, hegaluzearen aurretik.
Duela urte batzuetatik hona antxoaren prezioan izaten ari den jaitsieraren eta berdelaren prezioan izaten ari den igoeraren artean kofradientzat gakoa den eta eztabaida askoren iturri den auzia bat dago: harrapaketa kuoten banaketa.
Antxoarentzat kuota bakarra dago Kantauri itsasoan aritzen diren barku guztientzat, eta lehia handia sortzen da haien artean, ea nork lehenago eta gehiago harrapatu; horrek espeziearen «debaluazioa» dakarrela uste dute kofradiek. Berdelarekin, aldiz, barku bakoitzak kuota bat dauka esleituta, eta hark nahi duen moduan kudeatzen du.
Berdelari hauspoa
Berdelaren aurtengo aurreikuspenek onak dira. Guztizko kuota %20 igo du Bruselak. Hala ere, espezie horren kontsumoa oso txikia da Hego Euskal Herrian, Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan deskargatutakoaren %10era baino ez.
Kontsumoa bultzatzeko Eusko Jaurlaritzak Eusko Label produktuen zerrendara batu du berdela —antxoak ere badu kalitate ziurtagiri hori—, eta ostiral honetan eman du horren berri, Hondarribian (Gipuzkoa). Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak nabarmendu duenez, erabaki horrekin arrantza sektoreari tresna berri bat eman nahi zaio bere produktuak «ahalik eta baliorik handienarekin» merkaturatzeko. Hazi fundazioak ezarriko ditu kontrol eta ziurtapen sistemak.
Lehenengo fasean, berdel freskoa bermatuko du bereizgarriak, baina produktu eraldatuetara edo prestatuetara ere irekita egongo da, hala nola Eusko Labeldun izendapenarekin egindako berdel hanburgesetara. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225683/menpekotasuna-gutxitzeko-energia-komunitateak-bultzatu-nahi-dituzte.htm | Ekonomia | Menpekotasuna gutxitzeko energia komunitateak bultzatu nahi dituzte | Udalbiltzak energia komunitateak osatzen laguntzeko gida bat aurkeztu du Antzuolan | Menpekotasuna gutxitzeko energia komunitateak bultzatu nahi dituzte. Udalbiltzak energia komunitateak osatzen laguntzeko gida bat aurkeztu du Antzuolan | Ukrainako gerrak eta larrialdi klimatikoak energiari buruzko gaiak lehen lerroan jarri ditu azken urtean. Euskal Herriak kanpoko energia iturriekiko duen «menpekotasunaz» jakitun, tokiko energia komunitateak bultzatzea ezinbestekoa dela uste du Udalbiltzak. Hori dela eta, gida bat osatu du herritarrentzat, enpresentzat eta udalentzat, ez soilik komunitateak sortzen laguntzeko, baita zer diren eta parte hartze prozesuak nolakoak izan behar diren azaltzeko ere.
Antzuolako (Gipuzkoa) Torresoroa aretoan aurkeztu dute gida gaur, Bernardo Kortabarria alkatearekin batera. Pili Legarra Udalbiltzako lehendakariordeak adierazi du azken urteetan energia burujabetza «iparrorratz» izan dutela azken urteetan, eta hamarkada hau «behar-beharrezkoa den eraldaketa energetikoan aurrera egiteko» gakoa izango dela gehitu du.
Aurkezpenaren ostean, mahainguru bat egin dute, energia komunitateen ideia orokorrean gehiago sakontzeko. Eztabaidan Artelaneko Oihana Loreak, Goienerreko Aitor Osak eta Xabier Zubialde ingeniariak hartu dute parte. Lehenik eta behin, hirurek garbi utzi nahi izan dute energia komunitate bat ez dela plaka fotovoltaikoen sare huts bat soilik, harago doan zerbait baizik. Gaiari «plakazentrismo» hori albo batera utzita begiratu behar zaiola dio Osak: «Europak dio irabazi interesen gainetik egon behar dutela ingurumen eta gizarte interesek, baita prozesu ireki, boluntario eta ez-diskriminatzaileak izan behar direla ere».
Energia komunitateak «edozer» izan daitezkeela adierazi du Loreak: «Komunitateak instalazio fotovoltaikoekin harremantzen dira, baina desinformazioagatik gertatzen da hori. Eguzki plaka tresna bat izan daiteke, baina ez du zertan izan behar. Udalak edo komunitateak erabaki dezake zer motako energia sortu. Plakak izan daitezke, edo ur-jauzi bat izan daiteke».
Begiak kontsumora
Energia komunitateak bultzatzeaz gain, energia kontsumoari begiratu behar zaiola ere ados daude hirurak. Zubialdek adierazi du berarentzat garrantzitsuena «energia aurreztea» dela, eta kontsumo elektrikoaz gain besteenergia kontsumo motei ere begiratu behar zaiela gehitu du; izan ere, haren esanetan, energia kontsumoaren laurdena da soilik elektrikoa. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225684/gutun-zuriak-anjel-lertxundi-eta-cristina-rivera-saritu-ditu.htm | Kultura | Gutun Zuriak Anjel Lertxundi eta Cristina Rivera saritu ditu | Bilboko literatur jaialdiak bigarrengoz banatu ditu BBK Gutun Zuria Bilbao ohorezko sariak, euskal autoreei eta nazioartekoei aitortza adierazteko. | Gutun Zuriak Anjel Lertxundi eta Cristina Rivera saritu ditu. Bilboko literatur jaialdiak bigarrengoz banatu ditu BBK Gutun Zuria Bilbao ohorezko sariak, euskal autoreei eta nazioartekoei aitortza adierazteko. | Bi idazle dira aurtengo BBK Gutun Zuria Bilbao ohorezko sariaren onuradunak: Anjel Lertxundi (Orio, Gipuzkoa, 1948) eta Cristina Rivera (Matamoros, Mexiko, 1964). Goizean omendu dituzte, Bilboko Azkuna zentroko atarian egindako emanaldi batean. Makila bat jaso dute biek garaikur modura, Bilboko alkate Juan Mari Aburto, BBK-ko zuzendari nagusi Gorka Martinez eta Azkuna Zentroko zuzendari Fernando Perezen eskutik.
Euskal autoreen eta nazioartekoen ibilbideari aitortza egiteko sortu zituen aipamenak Gutun Zuria Bilboko literatur jaialdiak. Iaz egin zuten estreinakoz, eta Miren Agur Meabe eta Theodor Kallifatides izan ziren saridunak.
Gaurko sari banaketan, hiribilduko alkateak xehatu ditu irabazle bakoitzaren merituak. «9.000 kilometrok baino gehiagok banatzen ditu bi artista hauek, baina gizakiaren esentziarik ezkutuenetan arakatzeko nahiak batzen ditu».
Idatzi, editatu, irakurri lelopean, martxoaren 28tik apirilaren 1era bitarte egingo dute jaialdia, eta hain zuzen ere, Lertxundik emango dio hasiera aurtengo aldiari: Lecturas de los demás, lecturas de mí mismo solasaldia eskainiko du Adan Kovacsics idazle eta itzultzaile txiletarrarekin batera. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225685/gizon-bat-atxilotu-dute-antsoainen-andre-batekin-etxean-gotortu-ostean.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Antsoainen, andre batekin etxean gotortu ostean | Emakume horrengandik urruntzeko agindua du gizonak. Emakumeen aurkako indarkeria egotzita, bi gizon atxilotu dituzte Tuteran eta Lizarraldean. | Gizon bat atxilotu dute Antsoainen, andre batekin etxean gotortu ostean. Emakume horrengandik urruntzeko agindua du gizonak. Emakumeen aurkako indarkeria egotzita, bi gizon atxilotu dituzte Tuteran eta Lizarraldean. | Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du Antsoainen (Nafarroa), emakume batekin etxean gotortu eta gero. Emakume horrengandik urruntzeko agindua du gizonak. Erasoa aste honetan gertatu da; oraingoz, ez dute informazio gehiago eman.
Ez da indarkeria matxistagatik asteon Nafarroan atxilotu duten pertsona bakarra. Emakumeen aurkako indarkeria egotzita, bi gizon atxilotu dituzte, Tuteran eta Lizarraldean. Gainera, sexu osotasunaren aurkako delitua, jazarpena eta tratu txarrak egotzita, bi gizon inputatu dituzte Altsasun, eta beste lau Aitzoainen, Noainen, Castejonen eta Antsoainen, kautelazko neurriak hausteagatik. Beste gizon bat ere atxilotu dute San Adrianen, indarkeria matxistagatik. Poliziaren arabera, emakume bat eta gizona eztabaidan ari ziren, eta andrea ere atxilotu dute, «etxeko indarkeria» egotzita.
Horietaz gain, Cintruenigoko Udaltzaingoak Foruzaingoaren esku utzi du gizon bat, urruntze agindua haustea leporatuta. Atarrabiako Udaltzaingoak ere gauza bera egin du sexu osotasunaren aurkako delitua egozten dioten gizon batekin. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225686/ehuko-ikasle-batzuek-salatu-dute-ikasgai-bat-gazteleraz-ematera-behartuko-dituztela.htm | Gizartea | EHUko ikasle batzuek salatu dute ikasgai bat gazteleraz ematera behartuko dituztela | Ekonomia graduko bigarren mailako Gastu Publikoa ikasgaiko ikasleek kexa bat aurkeztu dute. Gaztelerazko ikasleak irakaslerik gabe geratu dira, eta 70 ikasle euskaldun eta haien irakaslea behartuko dituzte gaztelaniaz egitera, bi lerroak bateratzeko. | EHUko ikasle batzuek salatu dute ikasgai bat gazteleraz ematera behartuko dituztela. Ekonomia graduko bigarren mailako Gastu Publikoa ikasgaiko ikasleek kexa bat aurkeztu dute. Gaztelerazko ikasleak irakaslerik gabe geratu dira, eta 70 ikasle euskaldun eta haien irakaslea behartuko dituzte gaztelaniaz egitera, bi lerroak bateratzeko. | EHUko Ekonomiako euskarazko lerroko ikasle batzuek salatu dute asteazkenetik Gastu Publikoa ikasgaia gazteleraz ematera behartuko dituztela. Sarrikoko fakultateko (Bilbo) ikasleak dira, eta bigarren mailako ikasgaia da Gastu Publikoa. Etxahun Artetxe ikasleak azaldu duenez, gaztelerazko lerroko irakasleak utzi egin du lanpostua, eta EHUk erabaki du, ordezkorik ez duenez, asteazkenetik aurrera euskarazko irakaslea eta bere ikasleak gaztelerazkora pasatzea. Euskarako lerroan 70 ikasle daude, eta gaztelerazkoan, 20 inguru.
Ostegun goizean izan zuten erabakiaren berri ikasleek, euskarazko lerroko irakasleak berak esanda. Behin-behineko irtenbide bat dela esan diete. Ikasleek atzo goizean izan zuten Gastu Publikoa ikasgaia, eta ondoren, idatzi bat adostu dute. Idatzia dekanoari eraman diote, baina une horretan ez zegoen bere bulegoan. Artetxek kontatu duenez, tramitatuko dutela erantzun diete ikasleei. EHUk adierazi duenez, ordea, dekanoak ez du ofizialki idatzirik jaso, eta ez du irakasleekin gertatu denaren berririk. BERRIAri adierazi dio datorren astean aztertu asmo dutela arazoa.
«Lan bikoitza»
Otsailean hasi ziren ikasle horiek Gastu Publikoa ikasgaia ematen. Erdia teorikoa da eta beste erdia praktikoa. Dekanoarenean aurkeztu duten idatzi horretan salatu dute «lan bikoitza» egitera behartuko dituztela orain, hasiak baitziren kontzeptuak euskaraz ikasten: «Orain ikasteaz gain, itzuli ere egin beharko dugu». Sei praktika egin beharko dituzte gazteleraz.
Gainera, euskarazko irakaslearen egoera ere salatu dute ikasleek, ikas material guztia euskaraz emateko zuelako prest. Ikasgai hori ingelesez ikasteko aukera ere badago, eta ikusteko dago ingelesezko ikasleekin zer gertatzen den. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225687/errepublikarekin-jokatu-zutenak-ezkutatzea-eta-frankistekin-ariturikoak-aipatzea-egotzi-diote-osasunari.htm | Kirola | Errepublikarekin jokatu zutenak ezkutatzea eta frankistekin ariturikoak aipatzea egotzi diote Osasunari | Oroimen demokratikoaren legeari «bistadizoa» emateko gomendatu diote taldeari. | Errepublikarekin jokatu zutenak ezkutatzea eta frankistekin ariturikoak aipatzea egotzi diote Osasunari. Oroimen demokratikoaren legeari «bistadizoa» emateko gomendatu diote taldeari. | David Garcia Osasunako jokalaria deitu dute, gaur, lehen aldiz Espainiako selekzioarekin aritzeko. Hori dela eta, taldeak mezu bat zabaldu du sare sozialetan. Garcia «Osasunaren Historian» Espainiako selekzioarekin jokatzera deituriko «hamargarren» jokalaria dela, adierazi du taldeak horretan, eta irudiaren azpian zerrendatu ditu hamar jokalari horiek. Goian, ordea, ohar bat jarri dute: «Julian Vergara eta Luis Aranaz selekzio frankistarekin aritu ziren 1937. urtean, baina Federazioak ez ditu partida horiek ofizialtzat ematen».
Osasuna Memoria taldeak mezua salatu du sare sozialetan. «Vergara eta Aranazen selekzio falangistarako deialdi ez ofiziala aldarrikatzea, eta Vergara eta Bienzobas (Paco) Selekzio errepublikar ofizialera deitu zutela ezkutatzeak historia eta memoriarekiko interes eza erakusten du».
Kolpe faxistak Osasunan eta gizartean eragindako biktimekiko «sentikortasun gutxi» izatea egotzi dio elkarteak futbol taldeko zuzendaritzari.
Izan ere, Osasuna 1935ean iritsi zen aurrenekoz Osasuna Lehen Mailara, Natalio Cayuelaren agindupean. Baina 1936ko gerrak haren ibilbidea zapuztu zuen. Frankoren aldekoek Cayuela fusilatu egin zuten 1936an, Santiago anaiarekin batera. Berdin egin zuten klubeko zuzendari izandako Eladio Zilbetirekin, Fortunato Agirrerekin, Alberto Lorenzorekin eta Ramon Bengarairekin.
Ondoren hiru urtez egon zen taldea jokatu gabe, eta gero ere, hamarkadak behar izan zituen kolpea sendatzeko, eta mailaz igotzen hasteko.
Ehun urte bete zituen Osasunak 2020an. Ordukoa da bideoa.
Oroimen demokratikoaren legeari «bistadizoa» emateko gomendatu diote taldeari. |
2023-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/225688/jorge-edwards-idazle-txiletarra-hil-da-91-urterekin.htm | Kultura | Jorge Edwards idazle txiletarra hil da, 91 urterekin | Eleberriak, ipuinak eta saiakerak idatzi zituen, eta diplomazialaria ere izan zen | Jorge Edwards idazle txiletarra hil da, 91 urterekin. Eleberriak, ipuinak eta saiakerak idatzi zituen, eta diplomazialaria ere izan zen | XX. mendeko idazle ezagunenetariko bat izan zen Edwards bere herrialdean; 50eko belaunaldia izenez ezaguna zen idazle taldearen parte izan zen. Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan eta unibertsitate bereko Institutu Pedagogikoan ikasi zuen, eta graduondoko prestakuntza egin zuen, ondoren, Princetongo Unibertsitatean. 1973an, Pinocheten kolpe militarraren ondotik, Bartzelonan erbesteratu zen. Difusora Internacional argitaletxeko zuzendaria izan zen bertan, eta Seix Barral argitaletxean ere aritu zen, aholkulari gisa. 1994 eta 1997 artean, enbaxadorea izan zen Unescoren aurrean, Parisen. 2010ean, berriz, Txileko Gobernuaren enbaxadore izendatu zuten Parisen.
Hainbat libururen egile da. 1952an argitaratu zuen lehen ipuin liburua, El patio (Patioa). Ordea, El peso de la noche (Gauaren pisua) izan zen bere estreinako eleberria, 1965ean.
Nerudaren lagun
Pablo Nerudaren adiskide izan zen, eta hainbat obra eskaini zizkion: 1990ean Adiós poeta: Pablo Neruda y su tiempo (Agur poeta: Pablo Neruda eta haren garaia) eta 2019an, berriz, Oh, maligna (Oh, maltzurra), besteak beste. Nolanahi ere, Persona non grata (Pertsona ez atsegina) du lanik ezagunena.
Hainbat sari lortu zituen, gainera; horien artean, Cervantes saria (1999) eta Txileko Literaturako Sari Nazionala (1994). Txileko Hizkuntzaren Akademiako kide ere bazen, gainera, 1982az geroztik. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225689/bolada-txarra-amaitu-du-athleticek-valladoliden.htm | Kirola | Bolada txarra amaitu du Athleticek Valladoliden | Garaipena lortu du Athleticek Valladoliden. Iñigo Martinez, Gorka Guruzeta eta Mikel Vesga izan dira golegileak. | Bolada txarra amaitu du Athleticek Valladoliden. Garaipena lortu du Athleticek Valladoliden. Iñigo Martinez, Gorka Guruzeta eta Mikel Vesga izan dira golegileak. | Gogorra izan zen Athleticeko zaleentzat iragan asteko partida. Zuri-gorriek 0-1 galdu zuten etxean Bartzelonaren aurka, eta azken minutuetan baliorik gabe utzi zuen epaileak Iñaki Williamsek berdinketa ezartzeko sartutako gola. Zuri-gorriak, baina, ederki altxatu dira jasotako kolpetik. Partida osoa jokatuta irabazi du Ernesto Valverderen taldeak Valladoliden. Iñigo Martinezek aurreratu zituen bisitariak, eta atsedenalditik bueltan Gorka Guruzetak bigarrena egin zuen. Cyle Larinek esperantzaren gola sartu zuen etxekoentzat, baina handik bi minutura Mikel Vesgak hirugarrena egin zuen, penaltiz. Irabazita, bi puntura du seigarren postua Athleticek.
Ederra izan da partida hasiera. Bi taldeak hiru puntuen bila zelairatu dira, eta Valadolidek izan ditu neurketako lehen aukerak zaleen bultzada baliatuta. Athleticen atzeko lerroa ez da oso fin aritu, baina Julen Agirrezabalak beste behin erakutsi du punta-puntako atezaina dela. Zuri-gorriek gora egin dute minutuak aurrera joan ahala, eta Guruzetak lehenbizi eta Vesgak ondoren lehenengoa egiteko aukera izan dute. 30. minutuan iritsi da, ordea, gol hori. Area ertzean falta bat gogor jaurti du Iñigo Martinezek, eta atzelari baten gorputzean jo ostean sartu da sarera baloia. Atezainak ezin izan du ezer egin.
Partida lasaiago bat ikusi da golaren ostean, eta atsedenaldira 0-1 joan dira. Bigarren zatian bigarrenaren bila abiatu da Athletic, beldurrik gabe, eta lehen aukera bat huts egin ostean, bigarrenean sarera bidali du baloia Guruzetak. De Marcos hamaikagarrenez iritsi da area ingurura eskuin hegaletik, eta atzelariaren erdiraketa maisuki errematatu du Donostiako aurrelariak: 0-2 56. minutuan.
Markagailu horrek aldaketak egitera behartu du Pacheta, eta orduan iritsi dira etxekoen minutu onenak. Athletic atzean sartu da, atzeko hutsuneak itxiz, eta kontraerasoan soilik egin du aurrera. Valladolid bila eta bila aritu da, eta azkenean aurkitu dute gola etxekoek. Cyle Larin izan da goleatzailea. Dani Garciak irrist egin du area barruan baloia ateratzear zegoela, eta Agirrezabalak lehen saiakera zapuztu badu ere, bigarrenean ez du huts egin Larinek.
Etxekoek berdinketarekin amestu dute orduan, baina berehala esnatu ditu epaileak. Handik bi minutura penaltia egin du Joaquinek, besoan eman baitio baloiak. Vesgak hartu du erantzukizuna, eta arabarrak lasaitasunaren gola egin du zuri-gorrientzat. Bertan amaitu da etxekoen ametsa, eta baita partida ere. Irabazita, bi puntura du Europa Athleticek, aurkariek baino partida bat gehiago jokatuta. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225720/moto-gidari-bat-hil-da-donostian.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Donostian | Moto gidari bat hil da Donostian. | Donostiako Udalak jakinarazi duenez, atzo 51 urteko moto gidari bat hil zen istripu batean. 20:45ean izan zen ezbeharra, Trintxerpetik Garberara doan G-20 errepidean, Irunerako noranzkoan. Suhiltzaileen parkearen parean izan zen istripua. Handik pasatzen ari zen beste gidari batek eman zuen horren berri. Moto gidaria lekuan bertan hil da, zaurien ondorioz.
Istripua nola gertatu zen ez dute argitu eta ikertzen hasi dira. | |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225721/astelehenean-aztertuko-dituzte-macronen-kontrako-zentsura-mozioak.htm | Ekonomia | Astelehenean aztertuko dituzte Macronen kontrako zentsura mozioak | Bart ere istilu larriak izan dira Frantziako hainbat hiritan. 12:00etan Intersindikalak deituta protesta hasi dute Baionan. Ostegunerako grebara deitu dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. | Astelehenean aztertuko dituzte Macronen kontrako zentsura mozioak. Bart ere istilu larriak izan dira Frantziako hainbat hiritan. 12:00etan Intersindikalak deituta protesta hasi dute Baionan. Ostegunerako grebara deitu dute Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. | Frantziako Gobernuak erretretaren erreforma 49.3 artikularen bidez onartu ostean, Asanblea Nazionalak astelehenean aztertuko ditu Emmanuel Macron presidentearen kontra aurkeztu dituzten bi zentsura mozioak. LIOT zentristak aurkeztu du horietako bat; Bertrand Pancherrek eta beste 90 legebiltzarkidek sinatu dute. Marine le Penek beste bat aurkeztu du eskuin muturraren izenean, baina esan du LIOTena babesteko prest daudela. Astelehenean 16:00etan aztertuko dituzte.
Ostegunean bezala, bart ere istilu larriak izan dira erretretaren erreformaren kontra. Bigarren protesta eguna izan zen atzokoa. Milaka pertsona atera ziren kalera, eta Parisen soilik 61 pertsona atxilotu ditu Poliziak. Manifestari batzuek sua piztu dute kalean eta poliziek negarra eragiteko gasarekin erantzun die. Lyonen protestak are eta gogorragoak izan dira, eta manifestariak barrutiaren batzarraren egoitza batean sartzen saiatu dira.
Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikularekin, bozketarik gabe, erretreta 62 urtetik 64ra atzeratu du Macronen gobernuak. Gaur beste protesta egun bat espero da, larunbata izanik. Baionan 12:00etara deitu du protesta egitera Intersindikalak. Hainbat greba daude deituta, gainera, eta tren zerbitzuan hainbat bidaia bertan behera geratu dira. Astelehenean hegaldi batzuetan ere espero da eragitea greba deialdiak. Ostegunerako protesta egun handi batera deitu dute Frantziako sindikatuek. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225722/pantailak-euskaraz-ekimenak-abestia-eta-bideoklipa-aurkeztu-ditu.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz ekimenak abestia eta bideoklipa aurkeztu ditu | Josu Bergarak eta Oihane Bartrak sortu dute abestia eta hainbata musikarik eta aktorek hartu dute parte bideoklipean | Pantailak Euskaraz ekimenak abestia eta bideoklipa aurkeztu ditu. Josu Bergarak eta Oihane Bartrak sortu dute abestia eta hainbata musikarik eta aktorek hartu dute parte bideoklipean | Pantailak Euskaraz ekimenak abesti bat eta bideoklip bat aurkeztu ditu gaur, Donostian. Abestia Josu Bergarak eta Oihane Bartrak sortu dute. Bideoklipean hainbat musikari eta aktorek hartu dute parte, eta , Bergararekin batera, Sara Cozar aktorea eta Iñaki Ortiz de Villalba egon dira gaurko aurkezpenean oholtzan. Euskalgintzako eta kulturgintzako hainbat ordezkari egon dira aurkezpenean.
Abestia Basauriko Blue Bayou estudioetan grabatu dute, David Sanchez Damianen gidaritzapean. Bideokliparen zuzendaria Ibon Iza Totorika izan da. Lekeition (Bizkaia) grabatu dute. Isuntza arraun elkarteko arraunlariek ere hartu dute parte. Kameralari lanetan eta muntaketan Joseba Rodriguez eta Lander Gurtubai aritu dira.
Ekaineak bi urte beteko ditu euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko ekimenak, eta gaur azaldu dutenez, bost erronka izango dituzte aurrerantzean: «streaming plataforma nagusietan euskararen presentzia handitzen jarraitzea, euskarazko streaming plataforma bat sortzea, zinemetan eta zinemaldietan euskararen presentzia legez bermatzea, espainiar telebista publikoan euskararen presentzia lortzea eta EITBko programazio eta aurrekontuetan euskarazko kateek lehentasuna izatea».
Aurkezpenean esan dute, hain zuzen, abestiaren helburua ekimenaren aldarrikapenak zabaltzea dela. Horretarako hainbat komunikabeetan euskarrietan egongo da ikusgai, baita BERRIAn ere. Abestia, berriz, Spotify, AmazonMusic, Itunes, eta antzeko beste aplikazio batzuetan eskuragarri egongo da datorren astetik aurrera. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225723/foro-sozial-iraunkorrak-bere-ibilbidea-bukatu-du-donostiako-jardunaldian.htm | Politika | Foro Sozial Iraunkorrak bere ibilbidea bukatu du Donostiako jardunaldian | Ikasitakoak datorrenari utzita agur esan dio zazpi urteko ziklo bati; ikaskuntzak plazaratu dituzte Foro Sozialean aritutakoek, Kursaalean egindako agerraldian. | Foro Sozial Iraunkorrak bere ibilbidea bukatu du Donostiako jardunaldian. Ikasitakoak datorrenari utzita agur esan dio zazpi urteko ziklo bati; ikaskuntzak plazaratu dituzte Foro Sozialean aritutakoek, Kursaalean egindako agerraldian. | Foro Sozial Iraunkorrak «etorkizuneko erronkei aurre egiteko» hamabi ikaskuntza utzita amaitu du bere ibilbidea. Kursaalean, VI. eta azken Foro Sozialeko amaiera agerraldian, Agus Hernan eta Nekane Altzelai eledunek adierazi dute foroaren ibilbidea «oso emankorra» izan dela, baina nabarmendu dute oraindik urratsak geratzen direla bizikidetza demokratikoa eraikitzeko bidean.
I. Foro Sozialetik seigarrenera arteko bidea «zaila eta neketsua» izan dela esan dute, baina prozesuaren erronka nagusiak identifikatzeko balio izan du. «Ezinezko» ziruditen gaietan ere aurrera egin da: ETAren armagabetzean eta desegitean, presoen egoera «desblokeatzean», biktimen errekonozimenduan eta erreparazioan, eta gizartearen adiskidetzean. «2013an inork imajinatzen ez zuen egoerara iritsi gara».
Politika, sindikalgintza eta talde sozialetako eragile batzuen aurrean aritu dira Hernan eta Alzelai; besteak beste, han izan dira Eneko Goia Donostiako alkatea; Joseba Egibar EAJko GBBko presidentea; Mertxe Aizpurua EH Bilduko kongresukidea; ELA eta LABeko idazkari nagusia eta koordinadore orokorra, Mitxell Lakuntza eta Garbiñe Aranburu; Gure Esku-ko bozeramaile Josu Etxeburu; eta Ezker Abertzaleko zenbait eragile historiko ere bai, esaterako, Rufi Etxeberria.
«Askotan aleka hartzen zuen motorraren olioa». Hori izan da gizarte zibila, foroko eledunen hitzetan. Gogoratu dute hura izan zela «lidergoa» hartu zuena indarkeria zikloa «modu adostu eta ordenatuan ixteko», eta hura izan dela agenda politiko eta mediatikoan mantendu dituena I. Foro Sozialeko gomendioak zein gerora alor anitzetan egindakoak.
Lubakiei uko eginda
Bidea egiterakoan, «pertseberantzia» izan da ezaugarri nagusietako bat. Aurrera egiteko «lubaki posizioak» baztertu eta gizartearen gehiengoarekin «konektatzea» izan dute xede. Foroaren gomendioak «errealitate printzipioan» oinarritu dituzte, eta uste dute jarrera horrek alderdien arteko desberdintasunak gainditzen lagundu duela. Bidelagunak ere izan dituzte hizpide. Eragile politikoek «gizartearekiko konpromiso gisa» ulertu dituzte euren ekarpenak, eta alde bakarreko ekimenek «aukera eszenatoki berriak» ireki dituztela esan dute, «alde anitzeko dinamikak» sortzeko. «Konfiantzazko lan espazioak» eraikitzeko ekosistema sortu du Foro Sozialak, eledunen hitzetan, eta «pixkanaka» adostasunak iritsi dira: «Akordioetarako tarteak ezadostasunen gainetik».
Biktimen ekarpena ere eskertu dute. «Haien eskuzabaltasunik eta konpromisorik gabe» ezingo litzateke aurrera egin, haien ustez, «eskubideak urratzen dituztenen araberako bereizkeriarik gabeko» eszenatoki baterantz.
Bestalde, nazioarteko komunitatea «erabakigarritzat» jo dute 2011ko Aieteko Nazioarteko Konferentziara iristeko, baina baita ondorengo «blokeo zikloan» ere ETAren armagabetzea eta desegitea gauzatzeko. Izatez, Aieteko konferentzia eta Aieteko Adierazpena egungo eszenatokira iristeko beharrezkoak izan zirela azaldu dute. Euskal Herriko «bakea eraikitzeko prozesua» ez da ohiko negoziazio prozesuen bake prozesu bat izan, baina kontuan hartu ditu nazioarteko estandarrak, eledunen arabera.
Aurrera begira
Oraindik ere bidea geratzen da egiteko, bozeramaileen hitzetan: «Konponbiderako markoak zehazten joan diren arren, bakea eta bizikidetza demokratikoa eraikitzeko, oraindik erronka zehatzak daude». Presoak, biktimak eta memoria «kritiko-inklusiboa»; horiek dira foroak nabarmendutako hiru multzoak.
Presoei dagokienez, salbuespen politikak «desaktibatzea» eta birgizarteratzeko ibilbidearen inguruko adostasunak sortzea jo dituzte helburutzat. Biktimen kasuan, horiekiko tratuan dagoen diskriminazioarekin amaitzea. Kontakizun guztiak errespetatuko dituen memoria «kritiko-inklusibo bat» behar dela nabarmendu dute, halaber, «kontakizunaren borrokan oraindik dagoen korapiloa gainditzeko». |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225724/nafarroan-aldaketak-beste-bultzada-bat-behar-duela-aldarrikatu-du-aznalek.htm | Politika | Nafarroan aldaketak «beste bultzada bat» behar duela aldarrikatu du Aznalek | Baluarten egindako ekitaldian, EH Bilduk foru hauteskundeetarako egitarauaren oinarriak aurkeztu ditu | Nafarroan aldaketak «beste bultzada bat» behar duela aldarrikatu du Aznalek. Baluarten egindako ekitaldian, EH Bilduk foru hauteskundeetarako egitarauaren oinarriak aurkeztu ditu | Hurrengo legealdiari begirako lehentasunak eta oinarriak plazaratu ditu EH Bilduk, Iruñeko Baluarte jauregian. Koalizioko ordezkariek, atalka, hauteskunde programaren ideiak laburbildu dituzte.
Ekitaldian, halaber, Laura Aznal Nafarroako lehendakarigaiak hartu du hitza.
Aznalek nabarmendu duenez «premiazkoa da egoerak eskatzen duen mailako proposamen politikoak egitea», benetako eraldaketa bat bultzatu asmoz, Bere irudiko, azken bi legealdietan Nafarroan izan den aldaketa, «bere zailtasunekin eta gorabeherekin», bestelako paradigma politiko bat eraikitzeko aukera bat da.
Argi utzi du, Nafarroan akordio politikoetan EH Bildu tartean denean, «herritarrek eskubideak irabazten» dituztela.
Dena den, ondorengo lau urteetan aldaketak «beste bultzada bat» behar duela uste du. «Orain, etorkizuneko Nafarroa bidezkoagoa, demokratikoagoa eta berdintasunezkoagoa eraikitzeko jauzia egin behar dugu, eta hurrengo legealdia funtsezkoa izanen da aurrean ditugun etorkizuneko erronkei berme osoz aurre egiteko», aipatu du.
Lehentasunei begira, koalizioak hiru ardatz nagusi dituela azpimarratu ditu. Batetik, kalitatezko zerbitzu publiko eta komunitarioak bermatzea proposatu du, batik bat osasungintza, zaintzan eta hezkuntzan. Bigarrenik, eskubideak zabaltzeko beharra aldarrikatu du eta gizarte eta lurralde kohesioaren aldeko apustu garbia egitea —hala nola, etxebizitza duina izateko eskubidea, hizkuntz eta kultura aniztasunaren defentsa, politika feminista erreala eta mugikortasun jasangarria—.
Azkenik, beharrezkotzat jo du «bidezko irizpide demokratikoen gainean» eraikitako trantsizio energetikoaren eta ekologikoaren alde egitea, «espekulazioari aurre eginez eta autokontsumorako eta herritarren partaidetzarako ereduak sustatuz». |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225725/pentsioen-erreforma-motz-gelditzen-dela-aldarrikatu-du-pentsiodunen-mugimenduak.htm | Ekonomia | Pentsioen erreforma motz gelditzen dela aldarrikatu du pentsiodunen mugimenduak | Milaka pertsona bildu dira Bilboko kaleetan 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko | Pentsioen erreforma motz gelditzen dela aldarrikatu du pentsiodunen mugimenduak. Milaka pertsona bildu dira Bilboko kaleetan 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko | Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak ozen esan du Bilboko kaleetan Espainiako Gobernuak pentsioak erreformatzeko diseinaturiko lege dekretuko berrikuntzak ez direla aski berientzat. «Erreforma hau ez da duela bost urte mugimendu bezala sortu ginenetik eskatzen eta defendatzen ari garena», aldarrikatu du Ana Agirre bozeramaileak Bilboko udaletxeko eskaileretan. Hiriko erdi aldeko kaleak gurutzatu dituen manifestazio jendetsuaren amaieran. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzeko deialdia izan da, astean zehar 150 pentsiodunek eginiko itxialdi eta baraualdiari amaiera eman diona.
Milaka lagun bildu dira Bilbon, eta deitzaileen arabera, horrek erakusten du pentsiodunen mugimendua «bizi eta osasuntsu» dagoela. Giharra erakutsi du mugimenduak, mobilizazio jendetsua izan baita. Moyua plazatik abiatuta ia Kale Nagusia hartu baitute. Pankartaren atzean baraualdian parte harturiko pentsiodunen taldea zegoen, eta ur botila hutsak eskuan hartuta mobilizatu dira. Aste osoa egin dutenek gaur goizean amaitu dute eta mediku baten onespenarekin hartu dute parte manifestazioan. Txalo ugari entzun dituzte.
Pentsiodunak kritiko izan dira aste honetan aurkezturiko dekretuarekin, oraindik Espainiako Gorteetan onartu beharko dena. «Pentsioak eta eskubideak murrizten dituen» prozesu baten parte dela kritikatu du Agirrek, eta alderdi positiboak izan arren, ez duela 2011koa indargabetzen. Gai berean, gehitu du «betirako» erreforma bat dela, eta pentsiodunek ikusten dutela, «erreformaz erreforma» gero eta zailagoa dela bizi mailari eustea.
Kritika EH Bilduri
Kritikak ez dira hor bukatu, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari leporatu diote 1.080 eurotik beherako pentsioak hobetzeko mekanismoak ez aktibatzea, eta gogoratu diote hori egiteko eskuduntza badutela. EH Bilduri ere egin diote kritika Espainiako Gobernuaren erreformari babesa emateagatik. Kasu horretan Jon Fano mugimenduko bozeramaileetako bat izan da mintzatu dena: «Alargunen laguntzak hobetzeko lorturiko akordioa ondo dago, baina ez da nahikoa babesa justifikatzeko».
Manifestazioa giro onean garatu da, eta oihu errepikatuenak «1.080 euroko pentsioa, posible da”, «Emakume zein gizon, pentsio berdina» eta «Agintzen duenak agintzen duela, pentsioak defendatu egin behar dira». Irten eta gutxira Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza nagusiaren aurrean etenaldia egin du martxak, eta zahar etxetako egoera hobetzearen aldeko oihuak egin dituzte.
Martxa udaletxeko plazan amaitu da, «pentsiodunen plaza», deitzaileen ahotan. Genero arrakalaren aurkako oihuak entzun dira, eta Agirrek gogoratu du Euskal Herrian emakumezkoen pentsioak gizonezkoena baino %36 txikiagoak direla batez beste. Era berean, gogoratu dute kostuen garestitzea pentsioen eboluzioa baino handiagoa izan dela urte luzez, eta «gero eta zailago» dute hilabete bukaerara iristea. Hori dela, nabarmendu du kalera irteteko arrazoi asko daudela oraindik, eta mugimenduak «borrokan» jarraituko duela. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225726/abortatzeko-pilulak-debekatu-ditu-wyomingeko-gobernadoreak.htm | Mundua | Abortatzeko pilulak debekatu ditu Wyomingeko gobernadoreak | Legea uztailean sartuko da indarrean, eta sei hilabete arteko espetxe zigorra jaso dezake hura urratzen duenak. | Abortatzeko pilulak debekatu ditu Wyomingeko gobernadoreak. Legea uztailean sartuko da indarrean, eta sei hilabete arteko espetxe zigorra jaso dezake hura urratzen duenak. | Wyoming ez da AEBetako lehen estatua abortatzeko pilulak debekatzen dituena, baina bai debeku hori lege batean jasotzen duena, etorkizun batean erabaki hori indargabetzea zailduz. Atzo berretsi zuen neurria estatuko gobernadore Mark Gordonek, baita erabakia defendatu ere: «Uste dut bizitza oro sakratua dela eta guztiekin jokatu behar dugula duintasun eta errukiz, baita jaio ez direnekin ere». Wyomingen soilik bortxaketa kasuetan, intzestua gertatzen denean edota amaren bizitza arriskuan denean da legezkoa abortua. Orain arte, gainera, estatu osoan erietxe bakarrak egin izan ditu abortuak, eta horiek soilik pilulen bidezko tratamenduarekin.
AEBetan, beste hamahiru estatutan daude debekatuta abortatzeko pilulak, eta beste hamabostek baldintza jakin batzuen arabera onesten dute tratamendua jaso ahal izatea; horietatik seitan emakumeek mediku azterketa bat igaro behar dute pilulak eskuratu ahal izateko. Wyomingen kasuan, helegiteek prozedura atzeratu ezean, uztailean sartuko litzateke indarrean debekua eta sei hilabete arteko kartzela zigorra jaso dezake hura urratzen duenak. Neurria gaitzetsi du Ameriketako Askatasun Zibilen Batasuneko ordezkari Antonio Serranok nabarmenduz pertsonen osasuna hartu beharko litzatekeela oinarri gisa «osasun erabaki garrantzitsuak» hartzeko, eta ez «helburu politikoak».
Gordonen erabakia heldu da, Texasen abortuak egiteko botikak auzitara eraman dituzten garai berean. Askatasunaren Defentsarako Aliantza erakunde katolikoak jarri du salaketa. Haren arabera, estatuetako gobernuen eskumena behar du abortatzeko baliatzen den osagai aktiboaren kontsumoak bertako legedia betetzen duela bermatzeak. Osagai aktibo hori mifepristona da, zeina abortatzeko piluletan erabiltzen den eta legezkoa den duela hogei urtetik hona. Gainera, iazko udan AEBetako Gorenak abortua eskubide gisa aitortzen zuen legea indargabetuz geroztik, gorantz egin du pilulen bidezko tratamenduen eskariak.
Abortuaren aldeko erakundeek iruzurtzat jo dute salaketa, izan ere, erakunde katolikoak Elikagai eta Botiken Agentziaren aurka jo badu ere, salaketa ez du hark egoitza duen estatuan jarri, Texasko Amarillo barrutian, eta han epaile kontserbadore batek ebatzi ohi ditu halako auzien %95. Donald Trumpek berak izendatu zuen Matthew Kacsmaryk epaile lanetarako; aurrez, erlijioarekin zerikusia duten auziak eramaten dituen abokatu bulego batean egin zuen lan.
AEBetako Justizia Departamenduak iragarri du helegitea jarriko duela, Kacsmaryk erakunde katolikoaren alde egiten badu. Horrek esan nahiko luke auzia goragoko auzitegietara bideratuko luketela, eta handik Gorenean amaitu dezakeela. Gorenean, baina, kontserbadoreak dira oraindik ere epaileetatik gehienak.
Bi piluletan lehena
Abortua legez kanpo utzi ondoren abortatu ahal izateko pilula bidezko tratamenduak debekatzea izan dute helburu mugimendu kontserbadoreek. Hori du xede Askatasunaren Defentsarako Aliantzak ere, haien eskaria onartuko balitz herrialde osoan debekatuko litzatekeelako mifepristona. Osagai hori baliatzen dute abortatzeko tratamenduetan. Horietan bi pilula hartu behar izaten dituzte emakumeek: lehenak haurdunaldiak aurrera jarraitzea eragozten du, eta bigarrenak odol isuria eragiten du eta umetokia husten. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225727/bbvak-gerra-industria-finantzatzen-duela-salatu-du-kem-mocek.htm | Gizartea | BBVAk «gerra industria finantzatzen» duela salatu du KEM-MOCek | Talde antimilitaristak protesta ekintza bat egin du gaur BBVAk Bilbon duen egoitzaren aurrean. Salatu du bankuak 5.421 milioi euro bideratu dituela arma industriara. | BBVAk «gerra industria finantzatzen» duela salatu du KEM-MOCek. Talde antimilitaristak protesta ekintza bat egin du gaur BBVAk Bilbon duen egoitzaren aurrean. Salatu du bankuak 5.421 milioi euro bideratu dituela arma industriara. | KEM-MOC Bilboko talde antimilitaristak ekintza bat egin du gaur BBVAk Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaren aitzinean, bankuak «gerra industria finantzatzen» duela salatzeko. Ekintzaileek tindu gorriz zikindu dituzte euren buruak BBVAren etekinak «odolez zikinduak» direla adierazteko, eta 500 euroko billeteekin garbitzen saiatu dira. Taldearen arabera, BBVAk 5.421 milioi euro bideratu ditu arma industriara. «Gerra gizateriaren aurkako krimena da, eta, pertsonen sufrimendua eragiteaz gain, milioika lagunen desplazamendua ere bultzatzen dute», adierazi dute. Salatu dutenez, BBVAk iaz 6.429 milioi euro irabazi zituen, hein handi batean gerraren industria finantzatzetik. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225728/brebetaren-zientzietako-azterketa-euskaraz-egin-ahalko-dute-seaskako-ikasleek.htm | Gizartea | Brebetaren zientzietako azterketa euskaraz egin ahalko dute Seaskako ikasleek | Vicent Bru diputatuak eman du albistea sare sozialetan. Orain arte Matematiketako eta Historia-Geografiako azterketak egin zitzaketen euskaraz, baina ez zientzietakoa. | Brebetaren zientzietako azterketa euskaraz egin ahalko dute Seaskako ikasleek. Vicent Bru diputatuak eman du albistea sare sozialetan. Orain arte Matematiketako eta Historia-Geografiako azterketak egin zitzaketen euskaraz, baina ez zientzietakoa. | Urte luzeko borrokak eman du fruitua: Seaskako ikasleek euskaraz egin ahal izango dute aurten brebetaren zientzietako azterketa. Hala iragarri du gaur Vicent Bru Frantziako Asanbleako diputatuak, sare sozialetan. Pap Ndiaye Hezkuntza ministroak hartutako erabakia txalotu du Burk, eta adierazi azterketa euskaraz egitea euskara hutsean eskaintzen den hezkuntzari «aitortza justua» egitea dela. Heldu den ekainaren 26an eta 27an izango da brebeta, eta orduan egin ahalko dute Seaskako ikasleek zientzietako froga euskaraz. Orain arte, Seaskako ikasleek Matematikako eta Historia-Geografiako probak egin zitzaketen euskaraz; ez ordea, zientzietakoa. Hain justu ere, Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da baxoa euskaraz egin ahal izatea. Brebetari dagokionez, 1994an lortu zen eskubide hori, eta urteetan euskaraz egin dituzte Matematikako eta Historia-Geografiako probak ikasleek. Baina 2016an kolegioetako erreforma egin zuen Frantziako Gobernuak, eta zientzia arloko gaiak gehitu zituen Brebetaren azterketara: Fisika-Kimika, Teknologia, eta Bizia eta Lur planetaren zientziak. Orduan sortu zen gatazka, horiek frantsesez egitera behartu baitzituzten ikasleak, nahiz eta euskaraz ikasi. Seaskak pozez jaso du albistea. «Azkenean lortu dugu! Aurten Brebeta Euskaraz izanen dugu!», idatzi dute Twitterren. Hurrengo erronka baxoa euskaraz egin ahal izatea izango dela adierazi dute. Astelehenean elkarretaratze batera deitu dute Etxepare lizeoan, 13:30etan, Azterketak Euskaraz lelopean. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225729/sebas-gurtubai-eta-zigor-blanco-aske-geratu-dira-hogei-urteko-espetxealdia-beteta.htm | Politika | Sebas Gurtubai eta Zigor Blanco aske geratu dira, hogei urteko espetxealdia beteta | Zigorraren hiru laurdenak aspaldi beteta zituzten bi presoek, baina osorik bete dute espetxe zigorra. Darocako (Espainia) espetxetik atera da Gurtubai, eta Basaurikotik (Bizkaia) Blanco. | Sebas Gurtubai eta Zigor Blanco aske geratu dira, hogei urteko espetxealdia beteta. Zigorraren hiru laurdenak aspaldi beteta zituzten bi presoek, baina osorik bete dute espetxe zigorra. Darocako (Espainia) espetxetik atera da Gurtubai, eta Basaurikotik (Bizkaia) Blanco. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Sebas Gurtubai eta Zigor Blanco euskal presoak aske geratu dira hogei urteko espetxealdia beteta. Bilbokoa da Gurtubai eta Trapagarangoa (Bizkaia) Blanco. 2003.urtean espetxeratu zituzten biak ala biak. Hogei urteko kartzela zigorra ezarri zieten, 2001ean Portugaleten (Bizkaia) ETAko zenbait kiderekin batera Ertzaintzaren patruila baten kontra molotov koktelekin egindako eraso batean parte hartzea egotzita. Bi euskal presoek aspaldi bete zituzten zigorraren hiru laurdenak, eta baldintzapeko askatasuna eskuratzeko eskubidea zuten. Haatik, Espainiako Auzitegi Nazionalak ezarritako zigorra osorik bete arte ez dituzte askatu. Darocako (Espainia) espetxean zegoen Gurtubai, eta Basaurikoan (Bizkaia) Blanco. |
2023-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/225730/lasok-eta-imazek-oso-gertu-dute-finala.htm | Kirola | Lasok eta Imazek oso gertu dute finala | Baikokoek Elordiri eta Zabaletari irabazi diete, eta finala jokatuko dute, bihar Altuna III.ak eta Tolosak Peña II.ari eta Mariezkurrena II.ari irabazten badiete | Lasok eta Imazek oso gertu dute finala. Baikokoek Elordiri eta Zabaletari irabazi diete, eta finala jokatuko dute, bihar Altuna III.ak eta Tolosak Peña II.ari eta Mariezkurrena II.ari irabazten badiete | Hiru kilometro daude Iruñeko Labrit pilotalekutik Nafarroa Arena pabiloira. Hango frontoian jokatuko dute apirilaren 2an Eskuzko Pilota Enpresen Ligako (EPEL) Binakako Txapelketako finala; lehen aldiz jokatuko da han binakakoaren finala. Hara iristeko bidearen zati handi bat egina dute Unai Lasok eta Ander Imazek. Bi partida jokatu dituzte finalerdietako ligaxkan, eta biak irabazi dituzte: duela astebete, 22-21 hartu zituzten mendean Jokin Altuna eta Xabi Tolosa; gaur, berriz, 22-19 nagusitu zaizkie Aitor Elordiri eta Jose Javier Zabaletari Labriten.
Horri esker, oso bideratuta dute finala jokatzea. Bihar bertan ziurta dezakete bigarren urtez jarraian txapela irabazteko lehian aritzea. Nahikoa dute bihar Jokin Altunak eta Xabi Tolosak Jon Ander Peñari eta Jon Mariezkurrenari irabaztea. Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan jokatuko da bigarren jardunaldiko azkeneko norgehiagoka. Hau da, Lasori eta Imazi enpresakideek galtzea komeni zaie. Bestela, astebete itxaron beharko dute azken urratsa egiten saiatzeko. Hala ere, esku-eskura lukete. Handia gertatu beharko litzateke finala ez jokatzeko. Historiak ere halaxe dio: behin bakarrik ez da bikote bat sailkatu finalerako, ligaxkako aurreneko bi neurketak irabazi eta gero. Aimar Olaizolari eta Imazi gertatu zitzaien, 2018an.
Gainera, Laso eta Imaz konfiantzaz gainezka iritsiko dira azken partida horretara: unerik aproposenean suspertu dira. Lehen jardunaldian, ligaxkan eta kanporaketan baino askoz hobeto aritu ziren. Gaur, berriz, beste koska bat egin dute gora: bikain aritu dira. Laso nabarmendu da: aspaldiko partidarik onena jokatu du, eta zutik jarri du hainbat tantotan Labrit: hamahiru egin ditu, eta bost huts egin. Hark egin du distira gehien, baina Imazek oso ondo lagundu dio. Meritu handia du horrek, parean Zabaleta zegoela kontuan hartuta.
Elordi, nerbioak jota
Batzuen gozamena, besteen ezina. Gaur galduta, Elordi eta Zabaleta azkeneraino borrokatu beharko dira finalerako sailkatzeko. Ikusgarri ibili dira gaur arte, aurkari guztiak hankapean ibilita: batez beste hamalau tanto besterik ez zizkieten egin partidako. Baina, gaur, aurreneko aldiz, ezinean aritu dira. Elordirena izan da ezinik handiena. Aurrelaria ametsetako estreinakoa egiten ari zen binakako nagusian, baina gaur, ametsa amesgaizto bilakatu zaio. Urduritasunak jota aritu da hasi eta buka, eta ez da inongo unetan haren maila emateko gai izan. Argigarriak dira haren datuak: hiru tanto bakarrik egin ditu, eta zazpi huts egin.
Apur bat hobeto aritu izan balitz, ziurrenik irabazi egingo zuten hark eta Zabaletak, atzelaria berriro ikusgarri aritu baita. Sei tanto egin ditu, eta bi huts egin. Zenbaki bikainak dira atzelari batentzat, baina alferrikakoak gaur; laguntza falta izan zaio.
Hari esker eutsi diote Aspekoek lehiari, hasiera-hasieratik izan baiu Baikokoen aldeko joera: 5-1. Lasok bi tanto egin ditu, eta Elordik hiru pilota galdu. Baina Zabaleta egurrean hasi, eta partida berdindu egin da.
Laso berehala ohartu da tantoa luzatzeak kalte egiten ziela: Zabaletaren joa nagusitzen zen. Erritmoa bizitu behar zuen, eta jokoa nahastu. Pentsatu eta egin; ondo egin. Gainera, Elordik suspertu ezinda zegoen. Horrela, alderik handiena lortu dute: 15-10.
Baina Elordiren susperraldi txiki batek eta Zabaletaren pilotakadek aldea murriztu dute: 15-14. Lasok beste astindu bat eman dio partidari (19-15), baina ez da erabakigarria izan, gorriak hutsak egiten hasi baitira. Lasok kanpora bidalitako bipareta bati esker lortu dute urdinek 19. tantoa. Baina berehala atera du arantza buruz buruko txapeldunak: lehenbizi, tanto ikusgarria lortu du ezker gantxoz; eta, ondoren, sakez, biparetaz. Elordiren huts batekin amaitu da lehia. Azken bi tantoek ezin hobeto islatu dute Labriten gertatutakoa: batzuen konfiantza, eta besteen ezina.
Laso eta eta Imaz, eta Elordi eta Zabaleta bihar gertatzen denari begira egongo dira. Asko dute jokoan Altuna III.a eta Tolosak eta Peña II.a eta Mariezkurrena II.ak, bi bikoteek galdu baitzuten lehen jardunaldian. Baikokoak aukerarik gabe geratuko dira galtzen badute, eta Aspekoak, ia kanpoan. |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225761/gogotik-lan-eginda-irabazi-dio-realak-elxi.htm | Kirola | Gogotik lan eginda irabazi dio Realak Elxi | Lehen zatian ez dute ate aurrean asmatu txuri-urdinek, baina bai bigarrengoan. Kubo eta Barrenetxea izan dira golegileak. Laugarren postuari eusten diote. | Gogotik lan eginda irabazi dio Realak Elxi. Lehen zatian ez dute ate aurrean asmatu txuri-urdinek, baina bai bigarrengoan. Kubo eta Barrenetxea izan dira golegileak. Laugarren postuari eusten diote. | Garaipena behar zuen Realak, eta lortu du. Imanol Algualcilen taldea ez da une gozoa bizitzen ari, eta gaur ezin zuen hutsik egin: azken sailkatua jaso du etxean, Elx, bai ala bai irabazi beharreko partidan. Eta egin du, Take Kubok eta Ander Barrenetxeak bigarren zatian sartutako golei esker.
Donostian aste osoa zeramaten «partida tranpa» zela esanez. Elxek hamahiru puntu bakarrik ditu sailkapenean (26 ditu Almeriak, 19.ak), eta jada ez du ia ezer jokoan. Presioa, beraz, etxekoentzat zen gaurkoan, are gehiago sailakpen nagusian aurkari zuzena den Betisek irabazi egin duela jakinda. Horren jakitun, ez du hamaikakoan aldaketa handirik egin Alguacilek, eta onenak zelairatu ditu. Berrikuntza nagusiak Aihen Muñoz eta Asier Illarramendi izan dira.
Baloiaren jabetza, espero zen moduan, Realak izan du. Lan egin behar izan duen lehen atezaina, ordea, Remiro izan da, area kanpotik Gumbauk egin duen jaurtiketa arriskutsu batean. Dena den, Realak izan ditu lehen zatiko aukera argienak; besteak beste, Kubok Silvarekin jositako bi jokalditan. Dena alde zuela, Kubok kanpora bota ditu biak. Kanariarrak ere zutoinera bidali du baloi bat, eta Sorlothek ez du asmatu aldaratzean.
Silvaren eta Kuboren arteko konexio horrek geroxeago eman ditu fruituak, bigarren zatiaren hasieran: kanariarrak pase bikaina egin dio japoniarrari, eta hark ederki gurutzatu du Badiaren aurrean. Bigarren zatiko hirugarren minutua zen, eta Realak zailena egina zuen.
Hortik aurrera, Elx saiatu da erasora egiten, baina asko asmatu gabe. Barrenetxeak itxi du partida 90. minutuan. Norgehiagokako jokalaririk onena Silva izan da, eta merezi zuen moduko txalo zaparradarekin aitortu dio hori Anoetak.
Sailkapen nagusian 48 puntu ditu Realak, eta laugarren postuari eusten dio. 51 ditu Atletico Madrilek, eta 45 Betisek.
Reala: Remiro; Gorosabel, Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Illarra (Barrenetxea, 83'), Brais Mendez, Silva (Gebara, 78'); Kubo (Cho, 78') eta Sorloth (Oiartzabal, 63').
Elx: Badia; Morente, Palacios (Lautaro Blanco, 75'), Verdu (Bigas, 60'), Diego Gonzalez, Clerc (Carmona, 75'); Mascarell, Gumbau, Fidel (Josan, 82'); Nteka (Ponce, 60') eta Boye. |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225762/osasunak-kolpea-hartu-du-sadarren.htm | Kirola | Osasunak kolpea hartu du Sadarren | Aurkari zuzena da Vila-Real, eta Chukwuezeren eta Moralesen bi goli esker nagusitu da. Gorritxoek bi hilabete daramatzate Sadarren irabazi gabe. | Osasunak kolpea hartu du Sadarren. Aurkari zuzena da Vila-Real, eta Chukwuezeren eta Moralesen bi goli esker nagusitu da. Gorritxoek bi hilabete daramatzate Sadarren irabazi gabe. | Olatuaren osteko zulotik atera ezinik dabil Osasuna. Gorritxoek Europan sartzeko lehian dabilen aurkari zuzen bat jaso dute gaur Sadarren, Vila-Real, eta egurra jaso dute: 0-3 nagusitu da Herrialde Katalanetako taldea. Osasunak bi hilabete daramatza ligan etxean irabazi gabe; azkenekoa urtarrilaren 14an izan zen, Mallorcaren aurka.
Gaur ez diote gaizki ekin partidari. Lehen minutuetan hobeak izan dira, baina azkar iritsi da lehen kolpea: Chukwuezek 14. minutuan sartu du Vila-Realen lehen gola, Pedrazaren pase bat baliatuta. Hiru minutu geroago sartu du bigarrena, baina baliogabetu egin diote. Osasunak ez du erreakzionatu. Ezinean ibili da Jagoba Arrasateren taldea atsedenaldira arte.
Aldageletatik beste jarrera batekin atera da. Bigarren zatia hasi eta berehala, epaileak ez du adierazi Osasunaren aldeko penalti bat (Yeremik baloia eskuarekin ukitu du area barruan), eta baloi bat zutoinera ere bidali dute. Esnatu da Sadar, baina ez da iritsi gola, eta neurketa azken minutuetan zela iritsi da Moralesen unea: azken hamar minutuetan bi gol sartu ditu Vila-Realen aurrelariak.
Sailkapen nagusian bederatzigarren da Osasuna, 34 punturekin. Orain 41 ditu Vila-Realek, seigarren sailkatuak.
Osasuna: Aitor; Nacho Vidal (Brasanac, 45'), Aridane, David Garcia, Manu Sanchez; Torro (Ibañez, 78'), Moncayola, Moi; Barja (Kike Garcia, 78'), Ez Abde (Ruben Garcia, 78') eta Chimy Avila (Budimir, 64').
Vila-Real: Reina; Foyth, Albiol (Mandi, 45'), Pau Torres, Pedraza (Mojica, 45'); Parejo, Trigueros, Terrats (Lo Celso, 68'); Chukwueze (Femenia, 85'), Yeremi Pino eta Gerard Moreno (Morales, 35'). |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225763/altunak-eta-tolosak-egin-dituzte-etxeko-lanak.htm | Kirola | Altunak eta Tolosak egin dituzte etxeko lanak | Binakako txapelketako finalean dira Laso eta Imaz, eta datorren igandean erabakiko dira beste finalistak: Altuna-Tolosa edo Elordi-Zabaleta. Kanpoan geratu dira Peña eta Mariezkurrena. | Altunak eta Tolosak egin dituzte etxeko lanak. Binakako txapelketako finalean dira Laso eta Imaz, eta datorren igandean erabakiko dira beste finalistak: Altuna-Tolosa edo Elordi-Zabaleta. Kanpoan geratu dira Peña eta Mariezkurrena. | Neurketarik onena jokatu gabe, txapelketan jarraitzeko behar zuten garaipena eskuratu dute Eibarren (Gipuzkoa) Jokin Altunak eta Xabi Tolosak. Eurak izan dira bikote sendoena gaur. 22-15 irabazi dute Peña II.aren eta Mariezkurrena II.aren aurka, eta datorren astean nor baino nor ariko dira Elordi-Zabaletaren kontra; irabazten duenak jokatuko du Nafarroa Arenako finala Laso-Imazen aurka.
Boladaka jokatu dute Peñak eta Mariezkurrenak. Une eta jokaldi bikainak izan dituzte, baina hamabost galdutako egin dituzte denera. Horrela, ezinezkoa da lehiatzea. Gaizki hasi dute partida: 7-7 berdindu dute, baina hortik aurrera, lehengo lepotik burua.
Mariezkurrenaren kolpea baliatuta, partida atzean jokatzen saiatu dira urdinak, baina ondo eutsi dio gaur Tolosak. Baita fisikoki ere. Altunak ez du partidarik onena jokatu, baina nahikoa izan du aurkariak baino huts gutxiago egitearekin. Horixe aitortu du Tolosak ere partida amaitutakoan: gakoa seguru jokatzea izan dela, ahalik eta huts gutxien egitea.
Asteburuko emaitzei esker, argitu dira Binakako Txapelketako kontu gehienak. Finala jokatuko dute Lasok eta Imazek, kanpoan geratu dira Peña eta Mariezkurrena, eta datorren igandean Bilbon irabazten duena sailkatuko da finalera: Elordi-Zabaleta edo Altuna-Tolosa.
Ikusi gehiago: Labritetik joaten da Nafarroa Arenara |
2023-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/225764/pedro-asua-milizianoaren-gorpuzkiak-bueltatu-dituzte-galdakaora.htm | Gizartea | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak bueltatu dituzte Galdakaora | 1938an fusilatu zuten galdakoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egin dute gaur. Galdakaon «duintasunaren kolunbario bat» egingo dutela iragarri dute. | Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak bueltatu dituzte Galdakaora. 1938an fusilatu zuten galdakoztarra, Jakan. Aranzadik duela bost hilabete aurkitu zituen haren gorpuzkiak, eta horiek itzultzeko ekitaldia egin dute gaur. Galdakaon «duintasunaren kolunbario bat» egingo dutela iragarri dute. | «Zirkulu bat itxi da»: 85 urteren ostean, ekarri dituzte Galdakaora (Bizkaia) Pedro Asua milizianoaren gorpuzkiak. Espainiako gerran fusilatu zuten galdakoztarra, 1938ko otsailaren 7an. 21 urte zituen. Urte luzez ezer gutxi zekien familiak Asuari buruz, baina haren iloba txiki Josu Larreak senidea non zen ikertzeari ekin zion, Jakan exekutatu zutela jakitean.
Beste asko bezala, hobi komun baten lurperatu zuten Asua, izenik gabe. Galdakaoko Udala 2019. urtean hasi zen Larreari eta haren familiari laguntzen. Azkenean, iazko urrian topatu zituzten milizianoaren gorpuzkoak. Hobitik ateratzeko lanak Aranzadi zientzia elkarteak egin zituen, Lourdes Errastiren zuzendaritzapean. Bertan izan ziren Asuaren senideak, Ander Aperribai historialaria, Gogora institutuaren ordezkaritza, Galdakaoko alkate Iñigo Hernando eta Jakako Juan Manuel Ramon.
Gorpuzkiak entregatzeko ekitaldia egin dute gaur eguerdian, Elexalde auzoan den hilerri inguruan. Asuaren familiarenak ziren orain Elexaldeko hilerria dagoen lurrak. Bertan izan dira Aranzadiko, Jakako Circulo Republicanoko eta Galdakaoko Gogora-ko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkaritza eta Iñigo Hernando alkatea.
Kolunbario bat
Ekitaldiko iragarpen nagusia Hernandok eta Jaurlaritzako Antonio Rodriguezek egin dute: Galdakaon «duintasunaren kolunbario bat» egingo dute, ekitaldia egin den hilerriaren inguruan. Azaldu dutenez, beharra sortu da Urduñako eta Begoñako hilerriak hustu direlako, eta gaur egun Elgoibarren eta Urduñan daudenak ia beteak daudelako.
Rodriguez sailburuordearen arabera, Elgoibarrek, Urduñak eta Galdakaok «triangelu sinboliko bat» osatuko dute, «duintasunaren triangelua, herri honen memoria bizia islatuko duena». Gainontzean, Asua «etxera ekartzeko» lan egin duten guztiei eskerrak eman dizkie.
Lehen desobiratzea
Izquierda Republicanari atxikitako Zabalbide batailoian aritu zen Asua. Tropa frankistek 1937ko ekainean Bilbo hartu zutenean atxilotu zuten, eta Langileen Batailoietan lan behartuak eginarazi zizkioten, lehenik Asturiasen, eta gero Jakan. Salaketa batzuen ondorioz, Gerra Kontseilu batek epaitu eta heriotza zigorra ezarri zion, 1938ko otsailaren 7an.
Asuarena Jakako lehen desobiratzea izan da, eta bidea ireki diezaieke hilerriko hobi komunetan lurperatuta dauden gainontzeko fusilatuen senideei. Laurehun pertsonatik gora daude Jakan hobi komunetan lurperatuta. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.