date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225765/ubs-bankuak-hondoak-jotako-credit-suisse-erosi-du-3000-milioi-euroan.htm | Ekonomia | UBS bankuak hondoak jotako Credit Suisse erosi du 3.000 milioi euroan | Suitzako Gobernuak 9.000 milioi euro eman dizkio erreskatea bere gain har dezan. Credit Suissen akzioak %64 jaitsi dira, eta USBk kaleratzeak iragarri ditu. | UBS bankuak hondoak jotako Credit Suisse erosi du 3.000 milioi euroan. Suitzako Gobernuak 9.000 milioi euro eman dizkio erreskatea bere gain har dezan. Credit Suissen akzioak %64 jaitsi dira, eta USBk kaleratzeak iragarri ditu. | In extremis, baina garaiz. Beldurra zegoen gaur, Suitzan, eta Europa osoan, burtsak zabaldu eta Credit Suisse bankua are gehiago hondoratuko ote zen. Asteburu osoan, jo eta ke aritu dira Suitzako agintariak eta hango bankuetako arduradunak konponbide bat bilatzeko, astea hasi aurretik. Igande iluntzean aurkitu zuten arnasbidea: UBS Suitzako bankuak Credit Suisse erostea adostu zuen, 3.000 milioi euroan. Suitzako Gobernuaren babesarekin egin dute operazioa.
Bizkarrekoa izango da akziodunentzat, bankua joan zen ostiralean 8.000 milioi euroan baloratuta baitzegoen, baina hondoa jotzear zegoen. Kolpearen zenbatekoa gaur goizean neurtu da, Zuricheko (Suitza) burtsaren irekieran. Credit Suisseren akzioen balioa %64 jaitsiak ziren, eta 0,67 frankotan zeuden salgai (0,68 euro) —ostiralean 1,76 frankotan zeuden (1,77 euro)—. UBSk 0,76tan (0,77 euro) erosi zituen igandean, eta hala ere jaisten jarraitu dute. USBren akzioek ere nabaritu dute erabakiaren ondorioa: -%13.
«Konponbide bat topatu dugu egonkortasuna ziurtatzeko, eta Suitzako ekonomia babesteko salbuespen egoera honetan», esan du Suitzako Banku Zentralak, ohar baten bitartez. Sistemak arnasa hartu du, banku batek bestea erreskatatuko duelako, baina Ralph Hamess USBko kontseilari delegatuak jakinarazi du doiketak egin beharko dituela Credit Suisseko lantaldean. Alegia, kaleratzeak datozela, baina ez du zehaztu zenbat. Hamesek nabarmendu du bi bankuren arteko fusioa gertatzen denean beti bilatzen direla «sinergiak». Credit Suissek egun 50.000 langile ditu.
Prentsaurrekoa eman zuen atzo Suitzako gobernuburu Alain Bersetek. Esan zuenez, ostiralean ikusi zuten Credit Suissenganako konfiantza berreskuratzerik ez zegoela, eta konponbide bakarra UBSk hura erostea zela. «Erantzukizuna» aipatu zuen Bersetek neurria hartzeko arrazoi gisa, «Credit Suisse kontrolik gabe hondoratzeak ondorioa kalkulaezinak eragingo lituzke nazioarteko finantza sisteman». Baina zein rol izan du Suitzako Gobernuak? Hasteko, artekari eta suhiltzaile lanak egin ditu, eta ondoren kutxa ireki du USBri bermea emateko. 9.000 milioi euro emango dizkio USBri Credit Suissen arrisku poltsa batzuek eragin diezazkioketen galerak eragozteko. Halaber, Suitzako Banku Nazionalak 100.000 milioi euroko likidezia lerroa jarriko du eroslearen esku. Pozez hartu du erabakia Christine Lagarde Europako Banku Zentraleko presidenteak, eta euroguneko banku sistema «sendo» dagoela adierazi du.
Tentsioak burtsetan
Credit Suisseren krisiak Suitzako bankuetan izan du eragin handiena, baina handik kanpo, Europako beste herrialdeetan ere egun beltza izaten ari da finantza erakundeentzat. Frantzian, esaterako, Societe Generale eta BNP Paribas bankuen akzioen balioak %6,9 eta %6,4 egin du behera, hurrenez hurren. ING Herbehereetako bankua %5,66ko jaitsierarekin esnatu da, eta UniCredit eta Intesa Sanpaolo Italiakoak ere bestondo gogorra izan dute: %4,97 eta %3,31 hurrenez hurren.
Alemanian kolpea handiagoa izan da, Deutsche Bankek %10eko galera izan du egunaren hasieran eta Commerzbankek %8koa. Irekiera datuak dira horiek, orduak pasatu ahala akzioen balioa igoz joan da. Goizean, Munduko Banku Zentralik handienek elkarren arteko diru trukeak erraztuko dituztela jakinarazi dute, eta giroa lasaitu du. Burtsen itxierara itxaron beharko da egun beltz bat baino gehiago izan den jakiteko. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225766/biriatuko-ordainlekua-40-minutuz-blokeatu-dute.htm | Ekonomia | Biriatuko ordainlekua 40 minutuz blokeatu dute | Poliziak kanporatu ostean, Hendaiako industrialdera eraman dute protesta | Biriatuko ordainlekua 40 minutuz blokeatu dute. Poliziak kanporatu ostean, Hendaiako industrialdera eraman dute protesta | Erretreten erreformaren aurkako protestekin jarraitzen dute sindikatuek, eta, gaur goizean, 40 minutuz blokeatu dute Biriatuko ordainlekua.
Ilarak sortu dira autobidean.
08:00 aldera, Frantziako Poliziak errepidetik kanporatu ditu protestariak. Bidea zabaldu dute, baina polizia ugari dabil Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan.
Protestariak, ondoren, Hendaiako Intzura industrialdera joan dira, eta horra sartzeko bidea blokeatu dute. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225767/florida-aztertzen-ari-da-eskolan-12-urtetik-behekoei-hilekoaz-hitz-egitea-debekatzea.htm | Mundua | Florida aztertzen ari da eskolan 12 urtetik behekoei hilekoaz hitz egitea debekatzea | Planned Parenthood erakundeak lege proiektua kritikatu du, eta adierazi zentzugabea dela. | Florida aztertzen ari da eskolan 12 urtetik behekoei hilekoaz hitz egitea debekatzea. Planned Parenthood erakundeak lege proiektua kritikatu du, eta adierazi zentzugabea dela. | Eztabaida eragin duen lege proiektu bat aztertzen ari da Florida sexu hezkuntzaren gainean: Lehen Hezkuntzako 6. maila baino lehen debekatzea hilekoaren zikloen inguruan jardutea, hain zuzen. Estatuko legislaturan errepublikanoak dira nagusi, eta Ron DeSantis gobernadorearen babesean, hainbat neurri hartu dituzte dagoeneko eskoletan generoari eta sexualitateari buruzko eztabaida mugatzeko. Beste urrats bat egin nahi dute orain.
Stan McClain errepublikanoak egindako azken proposamenak ere jasotzen du hartutako immunoeskasiaren sindromeari, sexu transmisiozko gaixotasunei eta osasun heziketari buruzko irakaspenak 6. mailatik 12. mailara soilik ahalbidetzea; hots, 12 eta 18 urte bitarteko ikasleentzat. Halaber, duela gutxi batzordeak egindako bilera batean berretsi zuen hilekoaren zikloei buruzko eztabaidak ere gradu horietara mugatuko liratekeela.
Ashley Gantt demokratak gogor egin du proposamenaren aurka: «Imajinatu neska bat laugarren mailan komunera joaten dela, kuleroetan odola aurkitu, eta hiltzen ari dela pentsatzea. Berak ez daki benetan zer gertatzen ari den, eta bere irakasleak ez du ahalmenik hori bizitzaren parte dela esateko ere. Orduan, neskek beren hilekoaren zikloa bosgarren edo laugarren graduan esperimentatzen badute, debekatua izango dute haien artean elkarrizketak izatea seigarren mailatik behera daudelako?».
Baietz erantzun zuen McClainek. Haren arabera, legeak ahalbidetuko luke estatu osoan sexu hezkuntza bateratuagoa izatea. Azpibatzordeak dagoeneko onartu du lege proiektua: aldeko hamahiru boto jaso zituen, eta kontrako bost.
Planned Parenthood erakundeak legedia gaitzetsi du, eta proposamenak sexuaren ikuspegi murriztailea eta bitarra bultzatzen duela salatu, LGTBI ikasleen estigmatizazioa areagotuz. Zentzugabetzat jo dute asmoa.
Irakurri gehiago: Abortatzeko pilulak debekatu ditu Wyomingeko gobernadoreak |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225768/nuuk-enpresaren-kapitalean-sartu-da-eusko-jaurlaritza.htm | Ekonomia | Nuuk enpresaren kapitalean sartu da Eusko Jaurlaritza | Hiru milioi euroko inbertsioa egin du, Ezten arrisku kapitaleko funtsaren bitartez. | Nuuk enpresaren kapitalean sartu da Eusko Jaurlaritza. Hiru milioi euroko inbertsioa egin du, Ezten arrisku kapitaleko funtsaren bitartez. | Eusko Jaurlaritzak Nuuk Mobility Solutions enpresaren zati bat erosi du. Bizkaiko enpresaren kapitalean sartu baita, hiru milioi euroko inbertsioa eginda. SPRI agentziaren menpeko Ezten arrisku kapitaleko funtsaren bitartez egin du erosketa. Zornotzan (Bizkaia) du egoitza Nuuk ingeniaritza enpresak, eta motor elektrikoak ekoizten ditu.
2021az geroztik, kapitala handitzeko egin duen bigarren operazioa da. Enpresak jakinarazi duenez, baliabide gehiago izango ditu aurrerantzean, eta horrek aukera emango dio bere balantzea indartzeko eta negozioa hedatzeko plana azkartzeko. Garapen komertzialerako, nazioarteko hedapenerako eta produktu berrietarako erabiliko ditu baliabide horiek.
Izan ere, hazten ari da enpresa, eta kontratu garrantzitsuak lortu ditu azken urteetan. 2020an, esaterako, 600 motozikleta elektriko erosi zizkion Correosek. Eta iaz inoizko eskaririk handiena egin zion Espainiako Burgen Kingen adarrak, bi urtean 6.000 moto elektriko hornitzeko. Gaur egun, 11.000 ibilgailu baino gehiago kudeatzen ditu Bizkaiko enpresak. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225769/epaile-batek-dio-euskaraz-paratu-behar-dela-iruneko-konstituzio-plazako-plaka.htm | Gizartea | Epaile batek dio euskaraz paratu behar dela Iruñeko Konstituzio plazako plaka | Urtarrilean administrazioarekiko auzien lehenbiziko epaitegiak ebatzi zuen izena gaztelaniaz bakarrik idatzi behar dela. | Epaile batek dio euskaraz paratu behar dela Iruñeko Konstituzio plazako plaka. Urtarrilean administrazioarekiko auzien lehenbiziko epaitegiak ebatzi zuen izena gaztelaniaz bakarrik idatzi behar dela. | Iruñeko Konstituzio plazako plaka euskarara itzuli behar dela adierazi du administrazioarekiko auzien bigarren epaitegiak. Argudiatu du hori jasotzen duela Iruñeko Udalaren esparruan euskararen erabilera arautzen duen ordenantzak. Ebazpen horrek, baina, kontra egiten dio joan den urtarrilean administrazioarekiko auzien lehenbiziko epaitegiak errandakoari, zeinaren arabera plaka gaztelaniaz soilik paratu behar den.
Joan den urteko urtarrilean aldatu zioten izena lehen Baluarteko plaza zenari, eta orduan hasi zen izen berriaren inguruko eztabaida. Izan ere, inaugurazio ekitaldian plaka gaztelania hutsean zegoela ikusi ahal izan zen. Hori ikusirik, EH Bilduk helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Administrazio Auzitegian. Organoak alderdiari arrazoia eman bazion ere, udalak errekurtsoa aurkeztu zuen administrazioarekiko auzietarako lehenbiziko auzitegian. Azken organo horrek udalari arrazoia eman zion, argudiatuta Constitución (Konstituzioa) izen propioa dela, eta ezinezkoa dela euskarara itzultzea. Eta, gainera, ezin zaiola aplikatu euskarari buruzko ordenantza.
Gaur jakinarazi den sententziak, baina, Administrazio Auzitegiaren lehenbiziko ebazpen hura berresten du. Adierazi du Constitución hitzak (Konstituzioa) Espainiako Konstituzioari erreferentzia egiteak ez duela izen propio bihurtzen. «Konstituzio terminoak, Iruñeko Udalean euskararen erabilera arautzen duen ordenantzan jada transkribatuta dauden aginduetan ezarritakoaren arabera, ele bitan agertu behar du espazio publikoaren izena agertzen den errotuluan, eta ez dago arrazoirik hori horrela ez izateko», ebatzi du. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225770/euskaldunen-erdiak-baino-gehiago-eremu-erdaldunetan-bizi-dira-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Euskaldunen erdiak baino gehiago eremu erdaldunetan bizi dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | VII. Inkesta Soziolinguistikoa aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak, eta 1991tik hona euskarak izan duen joera «iraunkorra» nabarmendu du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egun duela 30 urte baino 261.000 euskaldun gehiago daude. 16 eta 24 urtekoen artean 1991tik %25etik %75era igo da euskaldun kopurua. Biztanleen %21,9k erabiltzen dute egun euskara erdara bezain beste edo gehiago. Eremu euskaldunetan behera egin du erabilerak. | Euskaldunen erdiak baino gehiago eremu erdaldunetan bizi dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. VII. Inkesta Soziolinguistikoa aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak, eta 1991tik hona euskarak izan duen joera «iraunkorra» nabarmendu du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egun duela 30 urte baino 261.000 euskaldun gehiago daude. 16 eta 24 urtekoen artean 1991tik %25etik %75era igo da euskaldun kopurua. Biztanleen %21,9k erabiltzen dute egun euskara erdara bezain beste edo gehiago. Eremu euskaldunetan behera egin du erabilerak. | Euskararen ezagutza, erabilera, transmisioa eta jarrerak. Lau arloetan ikusten da hobekuntza, gaur goizean Eusko Jaurlaritzak aurkeztu duen VII. Inkesta Soziolinguistikoan. Baina dena ez da positiboa, argi-ilunak azaleratu baititu azterketak: euskaldunek euskaraz hitz egiteko gero eta gaitasun txikiagoa dute, lekurik euskaldunenetan atzeraka ari da euskararen erabilera, eta erabilera bera, oro har, ez da handitu ezagutza adina. Euskaldunen ezaugarriak ere aldatu dira: gazteak aritzen dira gehien euskaraz, eta euskaldunen erdiak baino gehiago eremu erdaldunetan bizi dira. Jon Aizpurua Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako zerbitzuburuak hainbat azalpen tekniko eman ditu, ondoan Kultura eta sailburu Bingen Zupiria eta Hizkuntza Politikako sailburuorde Miren Dobaran zituela.
1991tik egiten da inkesta soziolinguistikoa, 16 urtetik gorakoei galdetuta. Datuak ondo ulertzeko gizartean izan diren hainbat aldaketa aintzat hartu behar direla gogorarazi dute txostenean. Lehena: gizartea gero eta zaharragoa da. Bigarrena: azken hamarkadetan atzerrian jaiotako gero eta jende gehiago etorri da. Hirugarrena: globalizazioa ere oso presente izan behar da; eragina du hizkuntza hegemonikoen erabileran. Eta hor, gizartearen mugimenduak ere kontuan hartu behar dira; azken hamarkada hauetan aiseago mugitzen baita jendea toki batetik bestera: ondorioz, hizkuntza paisaia aldatzen ari da.
Gaur aurkeztu dutenak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoeraren argazkia eta azken urteetako bilakera erakutsi ditu. Nafarroako inkesta duela hamar egun aurkeztu zuten; Ipar euskal herrikoa, berriz, oraindik ez dute jendaurrean aurkeztu. Hona Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako inkestaren hainbat datu, atalka:
Ezagutza
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan egun duela 30 urte baino 261.000 euskaldun gehiago daude, hamabi puntuko igoera izan du hiru hamarralditan. Egun, 681.000 euskaldun daude, biztanleen %36,2. Azken inkesta soziolinguistikoarekin alderatuta ere ikusten da igoera: 2016tik 2,3 puntu igo da ezagutza; alegia, 49.000 euskaldun gehiago daude. Hiztunen gaztetasuna nabarmendu behar da; 16 eta 24 urtekoen artean %75 dira egun euskaldunak; 1991n %25 ziren. Datu horixe bera goraipatu du sailburuak ere: «Euskara hizkuntza gaztea da, gero eta gazteagoa, gazteenen artean oso zabalduta dagoelako euskararen ezagutza».
Euskara eremu geografiko eta soziolinguistiko berrietara aldatu da. «Duela 30 urte euskaldun gehienak 3. eta 4. gune soziolinguistikoetan bizi ziren», azaldu dute. 30 urte geroago, «mugitu» egin dira. «Euskaldunen erdiak baino gehiago 1. eta 2. gune soziolinguistikoetan bizi dira». Alegia, ingururik erdaldunenetan.
Datu hori ulertzeko, garrantzitsua da gune bakoitza zer den azaltzea. Lehena gune erdaldunena da: %31tik behera dira euskaldunak; bigarren gunean, %31-%50 dira; hirugarrenean, %50-%80; eta laugarrenean, %80tik gora. Eta hortxe dago aldaketarik esanguratsuenetariko bat. Gaur egun euskaldunen %55, hain justu, 1. eta 2. guneetan bizi dira. Alegia, eremu erdaldunenetan bizi dira, euskaraz aritzeko aukera gutxiagorekin gehienak.
Ezagutzari begira beste aldaketa bat «lehen hizkuntzarena» da. Bizitzaren lehen hiru urteetan nagusiki erabiltzen den hizkuntza edo hizkuntzak dira. Egun euskaldunen %47,8k dute lehen hizkuntza euskara. Euskaldunen %37k euskara etxetik kanpoan jaso dute; euskaltegian, eskolan. Gainerakoak jatorrizko elebidunak dira. Hor ere bilakaera historikoa aintzat hartu behar da, zer gertatzen ari den hobeto ulertzeko. 1991n %14 ziren euskaldun berriak, eta %79 etxean jaso zutenak.
Ezagutza pixkanaka handitzen ari bada ere, datu guztiak ez dira baikorrak. Euskaldunak irabazi ahala, gora egin du erdaraz euskaraz baino errazago hitz egiten duten euskaldunen kopuruak. Gaur egun, euskaldunen %44k erraztasun handiagoa dute erdaraz hitz egiteko euskaraz baino —%37,8 ziren 1991n—. Kasu honetan ere, aldea dago lurraldearen arabera: Gipuzkoan, hamar euskaldunetik hiru aritzen dira errazago erdaraz; Bizkaian, hamarretik bost; eta Araban, hamarretik ia sei.
Transmisioa
Norberak jaso duen hizkuntzaz ez ezik, 3-15 urte arteko umeak dituzten inkestatuei galdetu diete eurek zer hizkuntza transmititu dituzten ere. Lehen hizkuntza oso garrantzitsua dela euskara transmititzeko orduan. Bi gurasoak euskaldunak direnean eta haien lehen hizkuntza euskara denean, %98k transmititzen dute euskara; %2k erdararekin batera. Lehen hizkuntza batek bakarrik duenean %88k transmititzen dute, eta %10ek bi hizkuntzak transmititzen dituzte. Bien lehen hizkuntza erdara denean: %35ek euskara, %36k biak, eta %29k ez dute euskara transmititzen.
Hori bi gurasoak euskaraz gaituta daudenean. Baina zer gertatzen da gurasoetako batek soilik dakienean euskaraz? Bere lehenengo hizkuntza euskara bada, hamarretik zortzik baino gehiagok transmititzen dute euskara; bere lehen hizkuntza euskara ez bada, berriz, hamarretik ia seik. Gurasoen sexuak ere badu eragina: bikote batean euskalduna ama denean, erdiek euskara transmitizen diete seme-alabei; euskalduna aita denean, berriz, %41,7k.
«Badago zer irabazi, baina badago ehuneko handi bat euskara erdararekin batera transmititzen duena», ondorioztatu dute gaur goizeko aurkezpenean.
Erabilera
Biztanleen %21,9k erabiltzen dute egun euskara erdara bezainbeste edo gehiago. Datu horrek ere gora egin du urtez urte, baina ez ezagutzak bezainbeste: azken 30 urteetan, ezagutza hamabi puntu igo da; erabilera, aldiz, 6,4 puntu. Azken inkesta soziolinguistikotik, 2016kotik, 1,9 puntu igo da erabilera: orduan baino 38.000 hiztun gehiago ditu orain euskarak. Hiru lurraldeetan egin du gora datuak, eta hiru hiriburuetan ere bai.
Eragiten duten «faktoreak» aintzat hartu behar dira hor ere. «Harreman sareak» eta «lehen hizkuntzak edo erraztasunak» eragiten dute gehien. Inkesta guztietan agertu izan da hori. Eta eragin handia du. «Euskaldunak norekin hitz egin daukanean, harreman sare sendoa daukanean, euskara erabiltzen du», azaldu dute gaur goizeko aurkezpenean. Adibidez, 16-24 artean 4. eta 3. guneetan, erabilera asko handitzen da. Eremu euskaldunenetan gazteen %93,ek euskaraz jarduten dute. Datu orokorra, hiru herrialdeetakoa, %33 da.
Ikusi gehiago: Gari Goikoetxea: Dena ez da arnasgune
Bada aintzat hartu behar den aldaketa bat, hala ere. 4. gune soziolinguistikoan egin du erabilerak behera: eremu euskaldunean. Aldagai sozialei erreparatu behar zaie hor. Mugikortasuna areagotu egin da, eta horrek gune batzuetan eragina izan du. Horra datuak; eremu euskaldunenetan euskara bezainbeste edo gehiago erabiltzen zuten 1991n %88k; 2001ean, %81ek; 2011n, %80k; eta 2021ean, %78,5ek.
Urteotan guztiotan etxeko erabilera aldatu da «gutxien». «Ez atzera ez aurrera» ibili dela onartu dute gaur aurkezpenean. Aditzera eman dutenez, azken urteotan gora egin du, bereziki, hazi delako bikotekidearekin egiten den erabilera. Etxean erabilerarik handiena, hala ere, seme-alabekin izaten da: %24k erabiltzen dute. Etxetik kanpora, horra. Lagunekin %22k erabiltzen dute euskara, eta lankideekin, %27k. Udal zerbitzuekin, nabarmentzekoa da erabilera: %27,4 aritzen dira euskaraz.
Jarrera
Ez zaie galdetzen zuzenean alde edo kontra dauden inkestan parte hartzen dutenei. Lau baieztapen aintzat hartuta neurtzen da jarrera. Horiek aintzat hartuta, biztanleen %67 euskararen alde daude. Hor ere agerikoa da igoera; 1991n %55 ziren. «Progresiboki» gora egin du datu horrek inkesta guztietan.
Aldekotasunik handiena hona hemen zeren inguruan dagoen: inkestan parte hartu dutenen %89,3k uste dute haur guztiek ikasi behar luketela euskara. %74k adierazi dute euskaraz jakin behar dela administrazioan sartzeko. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225771/eusko-jaurlaritzak-nabarmendu-du-handitu-egin-dela-euskararen-erabilera-eta-ezagutza.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak nabarmendu du handitu egin dela euskararen erabilera eta ezagutza | Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak VII. Inkesta Soziolinguistikoaren balorazioa egin du. | Eusko Jaurlaritzak nabarmendu du handitu egin dela euskararen erabilera eta ezagutza. Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak VII. Inkesta Soziolinguistikoaren balorazioa egin du. | «Euskararen biziberritze prozesuak goranzko bidea egiten jarraitzen du erabileran, ezagutzan, transmisioan eta jarreretan». Horixe da gaur goizean Eusko Jaurlaritzak aurkeztu duen VII. Inkesta Soziolinguistikoaz Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak egin duen balorazioaren laburpena. 1991n egin zuten lehen azterketa, eta ordutik hobekuntza etengabea izan dela nabarmendu du: «Datuek balio digute atzera begiratu eta euskararen biziberritze prozesuaren egin den lanaren fruituak ikusteko».
Hasteko, ezagutza dago. Euskara Gipuzkoan dago gehien zabaldua. Dena dela, Zupiriak goraipatu du hiru lurraldeetan areagotu dela ezagutza: 30 urtean zortzi puntu igo da Gipuzkoan; Bizkaian, ia bikoiztu egin da; eta Araban, hirukoiztu.
Ezagutza igotzen ari den bezala, erabilera ere handiagoa da. Zupiriak nabarmendu du hizkuntza gaztea dela euskara, gazteen artean dagoela gehien hedatuta. Euskara, hiztunak ez ezik, lekuak irabazten ere ari da, sailburuak azaldu duenez: «Euskara erabiltzeko guneak ere aldatu egin dira; testuinguru formalean nahiz informalean egin du gora erabilerak».
Jarrera positiboak
Sailburuaren esanetan, herritarrek euskararekiko atxikimendua adierazten dute. Izan ere, haien hizkuntza mailaz eta erabileraz galdetzeaz gainera, euskarari buruz zein pentsaera dituzten ere galdetu diete. Oro har, herritarrek euskara bultzatzearen alde egiten dutela esan du: «Gizartea euskararen gero eta aldekoagoa da».
Horiek horrela, Zupiriak uste du orain arteko bideari eutsi behar zaiola. Izan ere, haren esanetan, gaur egungo egoera «duela 30 urte amestutako etorkizuna» da. Dena dela, oraindik zer eginik ere ikusten ditu: «Hemendik aurrera, gure erronka nagusia izango da gune bakoitzak dituen beharrizan soziolinguistikoei erantzutea». Horretarako, batez ere, garrantzitsua iruditzen zaio hizkuntzaren ezagutzan eta harreman sareetan eragitea. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225772/gasteizko-tranbia-apirilaren-11n-iritsiko-da-salburura.htm | Gizartea | Gasteizko tranbia apirilaren 11n iritsiko da Salburura | Lehen egunean doakoa izango da. Tarte berria 2,5 kilometro luze da, eta bost geltoki berri izango ditu. | Gasteizko tranbia apirilaren 11n iritsiko da Salburura. Lehen egunean doakoa izango da. Tarte berria 2,5 kilometro luze da, eta bost geltoki berri izango ditu. | Jada igaro da pare bat hilabete tranbia Gasteizko Salburua auzora lehen aldiz sartu zela, baina Euskotrenek gaur iragarri du erabiltzaileek noiz erabili ahal izango duten: apirilaren 11n. Adar berria martxan jarriko den lehen egun hori, gainera, doakoa izango dela jakinarazi du, «erabiltzaileak ibilbidera ohitzeko».
Frogak urtarrilaren 10ean hasi zituzten, denak behar bezala funtzionatzen duela ziurtatzeko. Azkenengoak apirilaren 1etik aurrera egingo dituzte: orduan jarriko dute martxan tranbia, baina bidaiaririk gabe. Hala jakingo dute, besteak beste, ibilbide berriak denborak behar bezala betetzen ote dituen.
Adar berriak eragingo die gaur egun martxan dauden ibilbide batzuei. Horregatik, apirilaren 1etik aurrera tranbiek Abetxukotik Unibertsitatera egingo dute, eta Ibaiondotik Salburura. Gaur egun egiten dutenaren alderantzizkoa, beraz. Azaldu dutenez, aldaketa horrek «aldaketa txikiak» eragingo ditu ordutegietan, baina 15 minutuko maiztasuna mantendu egingo da.
30.000 erabiltzaile
Floridatik Salbururako adar berriak 2,5 kilometro ditu, eta bost geltoki berri eraiki dituzte han: Santa Luzia, Iliada, Nikosia, La Union eta Salburua.
Tranbia Salburura iristea ahalbidetu duen obra egiteko 70.000 metro karratu lur publiko berritu behar izan dituzte, eta 25 milioi euro inguru inbertitu. Tranbiaren bideekin batera bizikletentzako bideak ere egin dituzte. Euskotrenen kalkuluen arabera, 30.000 lagunek erabiliko dute adar berria martxan jartzen denean; auzo horretan 20.000 lagun inguru bizi dira gaur egun. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225773/cafek-100-milioi-euroko-bi-kontratu-erdietsi-ditu-hungarian-eta-espainian.htm | Ekonomia | CAFek 100 milioi euroko bi kontratu erdietsi ditu Hungarian eta Espainian | Budapesterako 31 tranbia egingo ditu, eta sei Sevillako Alcala de Guadairarako. | CAFek 100 milioi euroko bi kontratu erdietsi ditu Hungarian eta Espainian. Budapesterako 31 tranbia egingo ditu, eta sei Sevillako Alcala de Guadairarako. | Beasaingo CAF tren ekoizleak bi kontratu garrantzitsu lortu ditu Hungarian eta Espainian, biak ere tranbiari lotutakoak. Batetik, Urbos familiako 31 tren arin egingo ditu Budapesterako. Eta, bestetik, sei tren egingo ditu Sevillako Alcala de Guadairarako. Bi kontratuen zenbatekoa 100 milioi euro da.
CAFek azaldu duenez, aurreneko ituna 2014ko martxoan egin zuen Hungariako hiriburuko garraioaren kudeaketaz arduratzen den enpresarekin, BKK-rekin; 37 tren egiteko asmoa zuten orduan. Kontratu hartan jada jasotzen zen eskaria handitzeko aukera, eta horri esker egingo dizkio tren gehiago orain. Aurrez ere, bide bera erabilita, beste 36 tren jaso zituen konpainiak, eta beste hogei gehituko zaizkie laster.
Zoru baxuko ibilgailuak dira, eta irisgarritasun hobea dutenak. Orduko 50 kilometroko abiaduran zirkulatzeko diseinatuta daude. Munduko tranbiarik luzeenak dira. Hain zuzen ere, Budapest izan zen hiriko garraiobide hori ezarri zuen lehen hirietako bat munduan, eta, gaur egun, 40 linea inguruko sarea du. «Europa osoan urtean bidaiari bolumenik handiena garraiatzen dutenak» dira linea horietako batzuk, CAFek nabarmendu duenez.
Sei tren Sevillarako
Sevillako Alcala de Guadairarako ere Urbos familiako sei tranbia egingo ditu CAFek. Kontratuak jasotzen du, gainera, bi urtean mantentze lanak ere egitea, eta unitate horietarako parkeko piezaz ere hornitzea. Sei trenetatik bost ariko dira hiriko garraioan, eta bat biltokian gordeko dute, Sevillako metroarekin sinkronizatutako zerbitzu bat eman beharko balitz ere. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225774/moskura-heldu-da-txinako-presidentea.htm | Mundua | Moskura heldu da Txinako presidentea | Nazioarteko Zigor Auzitegiaren «moral bikoitza» salatu du Xik, Putinen aurkako atxilotze aginduari erreferentzia eginez. Moskuk zigor auzibide bat ireki du Hagako fiskalburuaren aurka. EBko Atzerri ministroek 2.000 milioi euroko plan bat onartu dute Kievi munizioa emateko. | Moskura heldu da Txinako presidentea. Nazioarteko Zigor Auzitegiaren «moral bikoitza» salatu du Xik, Putinen aurkako atxilotze aginduari erreferentzia eginez. Moskuk zigor auzibide bat ireki du Hagako fiskalburuaren aurka. EBko Atzerri ministroek 2.000 milioi euroko plan bat onartu dute Kievi munizioa emateko. | Azken egunetan iragarritakoa bete da, eta gaur heldu da Txinako estatuburu Xi Jinping Moskura, Vladimir Putinekin biltzeko. Hiru egunez izango dira bi estatuburuak elkarrekin, eta, besteak beste, gerra eta harreman ekonomikoak izango dituzte hizpide. Baikor agertu da Xi bera aireportura iritsi berritan: «Uste dut bisita hau emankorra izango dela, eta bultzada bat emango diela gaur egun egonkorrak eta osasuntsuak diren Txinaren eta Errusiaren arteko harremanei».
Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek aurreratu du Pekinek duela hilabete aurkeztutako bake proposamena izango dutela hizpide bi buruzagiek, eta Errusiak Ukrainaren inbasioaren bere ikuspegia azalduko diola Xiri. Errusiako egunkari batean argitaratutako artikuluan, berriz, Xik zehaztu du Ukrainako gerrari irtenbide bat aurkitzeko aurkeztutako egitasmoan jasotzen dela Txinaren munduko ikuspegia, eta proposamen horrek berak balio beharko lukeela krisitik irten ahal izateko, nahiz eta aitortu ez dela erraza izango. «Arazo konplexuek ez dute irtenbide errazik», esan du estatuburuak. Ukrainako Gobernuak espero du Txinak Errusiarengan duen «eragina» baliatzea, gerra amaitzeko. Hori adierazi du Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak, ohar batean.
Bestalde, Kremlinek iragarri du zigor auzibide bat ireki duela gerra krimen bat egotzita Vladimir Putin atxilotzeko eskatu duten NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalaren eta epaileen aurka. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur esan du Hagaren erabakia Errusiaren eta Putinen aurkako «etsaitasun nabariko seinale bat» dela. Ostiralean, auzitegiak erabakiaren berri eman zuenean, Errusiako Gobernuak nabarmendu zuen ez dagoela behartuta kolaboratzera, ez delako organo horretako kidea. Hori bai, Putin atxilotua izateko arriskuan legoke baldin eta NZAren jurisdikzioa onartzen duen herrialderen batera joango balitz; 123k hartzen dute aintzat. Pekinek kritikatu egin du Hagaren jokabidea, eta eskatu dio alde batera utz ditzala «moral bikoitza» eta «erabaki politikoak hartzea».
Erresuma Batuko The Guardian egunkariak gaur kaleratu duenez, NZAko fiskalburu Karim Khan Ukrainako gerra krimenak ikertzeko diru gehiago eskatzekoa da gaur, 40 bat herrialdetako Defentsa ministroek Londresen egingo duten bilera batean. Informazio horren arabera, auzitegiak 40 ikertzaile ditu Ukrainan lanean, baina azkeneko hilabeteetan ez du aurrekontua handitu.
Bitartean, EB Europako Batasuneko estatu kideetako Atzerri ministroek 2.000 milioi euroko plan bat onartu dute Kievi artilleria jaurtigaiak emateko. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225775/basurtuko-ospitalean-paziente-batek-segurtasun-zaindari-bati-eraso-egin-izana-salatu-dute.htm | Gizartea | Basurtuko ospitalean paziente batek segurtasun zaindari bati eraso egin izana salatu dute | CCOO sindikatuak iragarri du protesta egingo dutela bihar ospitalean, erasoa gaitzesteko eta babes neurri gehiago eskatzeko. | Basurtuko ospitalean paziente batek segurtasun zaindari bati eraso egin izana salatu dute. CCOO sindikatuak iragarri du protesta egingo dutela bihar ospitalean, erasoa gaitzesteko eta babes neurri gehiago eskatzeko. | Bilboko Basurtuko ospitaleko psikiatria gunean paziente batek eraso egin zion segurtasun zaindari bati joan den astean. Zentroan bertan artatu zuen langilea, eta aurpegian kalte larriak eragin zizkion. 30 puntu eman behar izan zizkioten, eta begi batean ikusmena galtzear egon zen.
Invico enpresako langilea da kaltetua, eta Prebentzio eta Lan Osasun batzordeak salatu du hainbat urte daramatzatela zentro horretan babes neurri gehiago jartzeko eskatzen. Haien arabera, esku hartze asko egin behar izaten dituzte, eta horiek arrisku handia dute. Neurriak hartzeko eskatu izan dute larrialdietan lan egiten duten zaindariak babesteko ere, «eremu gatazkatsua delako».
CCOO sindikatuak iragarri duenez, azken erasoa salatzeko, gabeziak agerian uzteko eta babes neurriak exijitzeko protesta egingo dute bihar Basurtuko ospitalearen ate nagusian. Protesta 11:00etatik 11:30era izango da. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225776/frantziako-gobernuak-gutxigatik-gainditu-du-zentsura-mozioa.htm | Ekonomia | Frantziako Gobernuak gutxigatik gainditu du zentsura mozioa | 287 boto behar ziren gobernua botatzeko eta LIOT taldearen mozioak 278 boto jaso ditu. | Frantziako Gobernuak gutxigatik gainditu du zentsura mozioa. 287 boto behar ziren gobernua botatzeko eta LIOT taldearen mozioak 278 boto jaso ditu. | Erretretaren erreforma parlamentuan geratzeko azken saioak huts egin du. Frantziako Asanbleak ez ditu onartu erreforma hori dela-eta oposizioak Elisabeth Borneren gobernuaren aurka jarritako bi zentsura mozioak. 287 boto behar ziren mozioek aurrera egiteko, eta gutxigatik bada ere, motz geratu da LIOT taldeak aurkeztutakoa: aldeko 278 jaso ditu.
Uste baino boto gehiago izan dira, eta horrek esan nahi du LR Errepublikanoak alderdiko 61 diputatuetatik hemeretzik babestu dutela.
Babes gutxiago jaso du, ordea, RN Batasun Nazionalak jarritako mozioak: 94 boto. Eskuin muturreko alderdiak 88 parlamentari ditu.
Frantziako zentsura mozioak gainditzeak esan nahi du onartuta geratu dela Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretretaren adina 62 urtetik 64ra atzeratzen duen legegaia. Ez da, ordea, automatikoki indarrean jarriko, horretarako Emmanuel Macron presidentearen sinadura behar baita. Onartuta izan arren, inoiz indarrean jarri ez den lege baten aurrekari bat badago: CPE kontratuarena. 2006ko apirilaren 2an agertu zen agerkari ofizialean, baina Jacques Chirac presidenteak eta haren gobernuak egun gutxira erabaki zuten zakarrontzira botatzea, haren aurkako protestak apaltzen ez zirela ikusita.
Gobernua, oso ahul
Mozioa garaitu duen arren, politikoki oso egoera ahulean geratu da gobernua. Erretretaren erreforma bezalako gai handi eta eztabaidatu bat parlamentuaren bozketarik gabe onartu izanak sutan jarri ditu kalean erreforma salatu dutenak, baina, gainera, are gehiago bakartu ditu Macron eta haren ingurukoak.
Bornek iragarri du bere gobernuaren aurkako giroak ez duela gobernua geraraziko, eta jarraitu egingo duela lege proiektuak aurkezten eta parlamentura eramaten. Ikusteko dago zer aukera duten aurrera egiteko. Gehiengo osorako ia 40 diputatu behar ditu, eta argi geratu da nekez fio daitekeela boto horiek eman diezazkiokeen LR alderdiarekin.
Haien buruzagitzarekin negoziatu eta adostu zuen erretretaren erreforma, baina talde parlamentarioaren erdiaren sustengua baizik ziurtatzerik ez zuenez, bozketa egiteko arriskurik ez hartzea erabaki zuen Macronek. Mozioak LRko hogeiren bat diputaturen babesa jaso izanak erakusten du eskuineko diputatu asko ez daudela buruzagitzaren aginduak jasotzeko prest, eta gobernua botatzea dutela lehentasun.
Bozketaren ondoren, Marine Le Pen RNko buruzagiak Borneren dimisioa galdegin du, eta ildo horretatik jo du Mathilde Panot LFI Frantzia Intsumisoko talde parlamentarioko buruak: «Gobernua jada hilda dago frantziarren begietara. Ez du inolako legitimitaterik».
Borroka ez da amaitu
Parlamentuko bidea agortuta, hiru bide bakarrik geratzen zaizkie Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretretaren adina 62 urtetik 64ra gibeleratzea eragotzi nahi dutenei: Kontseilu Konstituzionalak atzera botatzea, erreferendum bat egiteko nahiko babes lortzea, eta protesta gero eta gogorragoen ondorioz, gobernuak onartutako legea indarrean ez jartzea.
Oposizioko taldeek jakinarazi dute Kontseilu Konstituzionalaren atea joko dutela, eta ezkerrak ekinaldi partekatuko erreferendum bat bultzatu nahi du; 185 parlamentariren eta 4,7 milioi hautesleen sinadura beharko luke hori egin ahal izateko.
Baina bi bide horiek luze joko dutenez, protestaren karta jokatzen jarraituko dute erreformaren aurkakoek. Sindikatuek bederatzigarren mobilizazio eguna egingo dute ostegunean, baina gobernuari ohartarazi diote gero eta zailagoa dela herritarren haserrea modu baketsuan eta antolatuan bideratzea. Izan ere, Macronek erreforma 49.3 artikuluaren bitartez onartu izanak are gehiago sutu ditu erreformaren aurkakoak. Asteburuan, erreformaren aurkako dozenaka mobilizazio izan dira, eta horietako asko manifestarien eta polizien arteko borrokekin amaitu dira.
Euskal Herrian ere izan dira erretretaren erreformaren aurkako protestak. Gaur goizean, esaterako, manifestariek Biriatuko ordainlekua blokeatu dute. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225777/nafarroako-lehendakariarekin-zuzenean-negoziatzeko-eskaera-egin-dute-hezkuntzako-sindikatuek.htm | Gizartea | Nafarroako lehendakariarekin zuzenean negoziatzeko eskaera egin dute hezkuntzako sindikatuek | Salatu dute Hezkuntza Sailak «jarrera arduragabea» izan duela negoziazioetan. Apirilaren 3rako greba deialdia zutik dago oraindik. | Nafarroako lehendakariarekin zuzenean negoziatzeko eskaera egin dute hezkuntzako sindikatuek. Salatu dute Hezkuntza Sailak «jarrera arduragabea» izan duela negoziazioetan. Apirilaren 3rako greba deialdia zutik dago oraindik. | Apirilaren 3rako Nafarroako Hezkuntza publikoan grebara deitu duten sindikatuek —LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT— Maria Txibite lehendakariari eskatu diote beraiekin «zuzenean» negoziatzeko, Hezkuntza Sailaren bitartekaritzarik gabe. Izan ere, gaur goizean egindako agerraldi batean, LAB sindikatuko ordezkari Edurne Erreak eta Steilaseko Oihane Jordanak salatu dute «jarrera arduragabea» izan duela Hezkuntza Sailak, eta «egoskorkeria» leporatu diote.
Martxoaren 6an egin zuten sindikatuek hezkuntza publikoan greba egiteko deialdia, eta egun berean egin zioten Hezkuntza Departamentuari negoziazio bilera baterako eskaera. Gaur salatu dutenez, orduko hartan ez zuten erantzunik jaso, eta, hortaz, astebete geroago berriro ere egin zuten bilkura egiteko eskaera. Hezkuntza Sailak erantzun zion bigarren proposamenari, eta joan den ostiralean bildu zen sindikatuekin. «Bertan Hezkuntza Baliabideen zuzendari nagusia eta Hezkuntza kontseilaria bera falta zirela nabarmendu nahi dugu. Departamentuko ordezkarien jarrera edozein negoziazioren aurkakoa izan zen», gaitzetsi dute sindikatuek.
Aldarrikapenen babes zabala
Lau dira grebaren bidez aldarrikatu dituzten eskubide nagusiak: «ratioak modu linealean jaistea, lan gainkarga murriztea, plantilaren egonkortasuna handitzea eta erosahalmena berreskuratzea». Horiek mahai gainean jarri zituzten bileran, azaldu dutenez, baina Hezkuntza Sailak ez zuen horiei erantzuteko «proposamenik» eraman: «Are gehiago, lehenengo premisa izan zen ez dutela inbertsio ekonomikoa dakarren ezer negoziatuko, eta horrek erakusten du edozein negoziazioren inguruan dagoen jarrera itxia». Gehitu dute, gainera, bestelakoa izan dela administrazioko beste talde batzuekin gobernuak izan duen jarrera, lan baldintzak zein soldata igoera negoziatzeko orduan.
Horrez gain, azaldu dute astebetean «40 irakasle talde» batzartu direla greban egin beharreko aldarrikapenak eztabaidatzeko, eta klaustro askok atxikimendua eman dutela ere baieztatu dute. «Sindikatu deitzaileok prest gaude negoziatzeko», adierazi dute. Horregatik egin diote dei Maria Txibite lehendakariari zuzenean beraiekin negoziatzeko, «zenbait adierazpenetan elkarrizketa sozialaren garrantzia nabarmendu baitu eta ildo horretan jarraitzeko konpromisoa hartu baitu». |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225778/pkkz-eta-ur-baliabideez-arituko-dira-irakeko-eta-turkiako-buruzagiak.htm | Mundua | PKKz eta ur baliabideez arituko dira Irakeko eta Turkiako buruzagiak | Irak urez hornitzen duten bi ibai nagusiek Turkian dute jatorria, baina hark azken urteetan eraikitako urtegiek arazoak eragin dituzte auzoko herrialdean. Ankaran bilduko dira bi buruzagiak. | PKKz eta ur baliabideez arituko dira Irakeko eta Turkiako buruzagiak. Irak urez hornitzen duten bi ibai nagusiek Turkian dute jatorria, baina hark azken urteetan eraikitako urtegiek arazoak eragin dituzte auzoko herrialdean. Ankaran bilduko dira bi buruzagiak. | Irakeko lehen ministro Xia al-Sudani asteartean helduko da Ankarara, iazko urrian kargua hartu zuenetik auzoko herrialdera egingo duen lehen bidaian. Bi gai nagusi izango dituzte mahai gainean Al-Sudanik eta Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek: ur baliabideak eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren aurkako operazioak —gerrilla «terroristatzat» daukate Erdoganen exekutiboak eta Europako Batasunak—.
Turkiako armadak maiz egiten ditu PKKren aurkako operazio militarrak Iraken menpeko Kurdistanen. Horrez gain, Ankarak dozenaka gune militar ditu Kurdistanen PKKren aurkako borrokan baliatzen dituenak. Iazko uztailean, ordea, bi estatuen arteko harremana mikaztu egin zen, Turkiak Kurdistango parke bat bonbardatu eta bederatzi zibil hil zituenean, tartean emakume bat eta adingabe bat. Ankarak ukatu egin zuen erasoa berak egina zela, eta PKK gerrillari egotzi zion.
Ur baliabideen auziak ere garraztu ditu harremanak. Irak hornitzen duten bi ibai nagusiek, Tigrisek eta Eufratesek, Turkian dute jatorria, baina Ankarak azken urteetan eraikitako urtegiek nabarmen murriztu dute haien emaria. Bagdadek behin baino gehiagotan salatu du Ankararen jarrera, baina hark entzungor egin dio orain arte.
Irakeko Gobernuak iaz zabaldutako estatistiken arabera, Tigrisen emariak %35 egin zuen behera 2022an, aurreko mendeko datuekin alderatuta. Ibaien egoerak okerrera egin du azken hilabeteetako lehorteagatik eta euri eskasiagatik, baita ibaiak gehiegi erabiltzeagatik ere. Turkiak herrialdean duen enbaxadore Ali Riza Guneik uztailean egindako adierazpenek are gehiago okertu dute egoera. Izan ere, Rizak orduan salatu zuen ura «alferrik galtzen» dela Iraken, eta herritarrei eskatu zien «modu eraginkorrago batean» baliatzeko. Ankarak Iraken duen jokabidea kritikatuz erantzun zion Uraren ministro Mehdi al-Hamdanik: «Ankarak uste du haren eskumenen artean dela Irakera iristen den ur kantitatea kudeatzea».
Herrialdearen hego-ekialdean hainbat urtegi eta lantegi hidroelektriko eraikitzeko asmoak iragarri zituen Turkiak 1980an. 1990ean, Ataturk urtegia amaitu zuten, Eufrates ibaian, Siriako mugatik 80 kilometro eskasera. Irakek ez ezik, Siriak ere behin baino gehiagotan salatu du Turkiak eraikitako urtegiek nabarmen murriztu dutela ibaien ur emaria. Are, ura arma gisa baliatzea egotzi diote Siriaren menpeko kurduek. Beste urtegi handia Ilisukoa da: Tigris ibaiko urez hornitzen da, eta Irakeko mugatik 70 kilometro baino gutxiagora dago. 10.400 milioi metro kuborako tokia du. Irakeko agintariek salatu dute urtegi horrek kalte handia eragin diola ibaiari, eta ez bakarrik ur kantitatea murriztu duelako, baita hango bizitzari eragin diolako ere.
Klima larrialdia
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, klima larrialdiaren kalteak aintzat hartuta, herrialderik zaurgarrienetan bosgarrena da Irak. Azken urteetan, agerian geratu dira aldaketa horren ondorioak, askoz euri gutxiago egin duelako eta tenperaturak nabarmen beroagoak izan direlako. Azken hiru urteotan, lehorteari aurre egin behar izan dio herrialdeak, eta erdira murriztu behar izan ditu nekazaritzarako eremuak. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225779/nafarroako-hamar-bat-pertsona-ezagunek-dna-proba-bat-egin-dute-arrazakeriaren-kontrako-kanpaina-batean.htm | Gizartea | Nafarroako hamar bat pertsona ezagunek DNA proba bat egin dute, arrazakeriaren kontrako kanpaina batean | DNA proba egin dutenen artean daude, besteak beste, Mai Garde futbol jokalaria eta Julian Iantzi telebista aurkezlea. Nafarroako Gobernuak abiatutako kanpaina bat da. | Nafarroako hamar bat pertsona ezagunek DNA proba bat egin dute, arrazakeriaren kontrako kanpaina batean. DNA proba egin dutenen artean daude, besteak beste, Mai Garde futbol jokalaria eta Julian Iantzi telebista aurkezlea. Nafarroako Gobernuak abiatutako kanpaina bat da. | Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiketako Zuzendaritza Nagusiak kanpaina bat abiatu du arrazakeriari eta aurreiritziei kontra egiteko asmoz: Aniztasuna gure DNAn dago. Nafarroako hamar bat pertsona ezagunek DNA proba bat egin dute, euren jatorria nongoa den aztertu eta aztarna genetikoak berrikusteko.
Jakinarazi dutenez, zenbait kirolarik, musikarik, sukaldarik eta kazetarik hartu dute parte. Besteak beste, azterketa genetikoa egin diete Mai Garde futbol jokalariari, Joaquin Calderon zinema zuzendariari, Julian Iantzi telebista aurkezleari, Natalia Lakunza abeslariari eta Javier Solano kazetariari. Emandako datuen arabera, Gardek arbasoen %5 Asia ekialdekoak ditu, Iantzik jatorri franko-alemaniar sendoa du, eta Solanok arbaso urrunak ditu Afrikako adarrean.
Kanpaina gaur goizean aurkeztu dute Iantzik eta Gardek, Eduardo Santos Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariarekin batera. Bihar izango da Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna, eta horren harira sortu dute egitasmoa.
Sare sozialetan zabaltzeko bideo laburrak egin dituzte, eta, horrez gain, kartelak jarriko dituzte Nafarroako kaleetan eta markesinetan.
Santosen arabera, larruazalaren kolorea, aurpegiko ezaugarriak edo ilea modu jakin batean edukitzea kromosometako aldakortasun xume eta azaleko baten ondorio baino ez da: «Gizakiok gure material genetikoaren %99,9 partekatzen dugu».
Gainera, adierazi du migrazioa mendeetan existitu dela, eta horrek eragin duela jendea urruneko pertsona eta giza taldeekin ahaidetuta egotea. «Hala eta guztiz ere, tamalez, hortxe segitzen dute arrazakeriak, xenofobiak, desberdinarenganako gorrotoak eta identitate batzuk besteak baino baliozkoagoak diren ideiak».
Arrazakeriaren aurkako kontzientzia zabaltzeaz gain, beharrezkotzat jo du mekanismo legalak izatea, baita pertsona arrazializatuak babestu eta diskriminazioa prebenitzeko tresnak ere. Hain justu, Nafarroako Gobernuaren kontseiluak arrazismoaren eta xenofobiaren aurkako foru lege proiektua onartu zuen urtarrilean; orain parlamentuan aurkeztuko dute, legealdia amaitu bitartean onartu dadin. Santosek garrantzia eman dio lege proiektu horri. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225780/aske-geratu-da-inaki-armendariz-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Iñaki Armendariz euskal presoa | 25 urteko zigorra osorik beteta atera da Zaballako kartzelatik. | Aske geratu da Iñaki Armendariz euskal presoa. 25 urteko zigorra osorik beteta atera da Zaballako kartzelatik. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, aske geratu da Iñaki Armendariz euskal presoa, kartzelan 25 urte egin ostean. Armendariz 1998an espetxeratu zuten, ETAko kide izatea egotzita, eta zigor osoa beteta atera da. 2020ko urrian Ciudad Realgo espetxetik (640 kilometro) Burgosera (215 kilometro) lekualdatu, eta 2021eko otsailean Euskal Herriratu zuten, Zaballako espetxera (Araba).
Armendarizekin, hiru dira azken 48 orduetan aske geratu diren euskal presoak. Etxerat-ek larunbatean jakinarazi zuen Zigor Blanco eta Sebas Gurtubai ere aske geratu direla. Lehena Basaurin (Bizkaia) zegoen preso; bigarrena, Darocan (280 kilometro). Hala, sei dira Espainiako kartzeletan dauden euskal presoak. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225781/ombuaren-itzala-filmerako-castinga-egingo-dute-apirilaren-1ean.htm | Kultura | 'Ombuaren itzala' filmerako castinga egingo dute apirilaren 1ean | Pello Mari Otaño bertsolariaren bizitza kontatuko du Patxi Bisquerten Eguzki Art Zinema ekoiztetxeak. Zizurkilen egingo dute aktoreen hautaproba. Maiatzean ekingo diote grabazioari; Euskal Herrian eta Argentinan grabatuko dute. | 'Ombuaren itzala' filmerako castinga egingo dute apirilaren 1ean. Pello Mari Otaño bertsolariaren bizitza kontatuko du Patxi Bisquerten Eguzki Art Zinema ekoiztetxeak. Zizurkilen egingo dute aktoreen hautaproba. Maiatzean ekingo diote grabazioari; Euskal Herrian eta Argentinan grabatuko dute. | Aktore taldea eta figurante andana behar ditu Ombuaren itzala filmak. Eguzki Art Zinema ekoiztetxeak duela bi urte eta erdi egin zituen proiektuaren lehen aurkezpenak, eta iritsi da grabazioarekin hasteko garaia. Horretarako, hautaprobak egin behar: apirilaren 1erako egin dute deialdia, Zizurkilgo Udalean (Gipuzkoa). Bi txanda egingo dituzte: baga, aktoreak hautatzeko –10:30etik 14:30era–; biga, figuranteak hautatzeko –16:00etatik 20:00etara–.
Pello Mari Otaño (1857-1910) bertsolari zizurkildarraren bizitza kontatuko dute filmean. Eta ez dituzte figurante gutxi behar: film osorako bostehun beharko dituztela aurreikusi dute. 350 inguru Euskal Herrian, eta 150 bat Argentinan. Emakumeak eta gizonak behar dituzte figurante lanetarako, gazteak eta helduak. Patxi Bisquert da Eguzki Art Zinema ekoiztetxearen buru, eta aurreratu du nor izango den Otaño Ombuaren itzala filmean: Joseba Usabiaga aktore tolosarra. Bestalde, larunbat honetan egingo dute Maria Magdalena Alberdi Otañoren emazte izan zenaren rolerako castinga.
Otañoren azken hogei urteei begira jarriko dituzte kamerak: hori izan zen, Bisquerten arabera, bertsolariaren boladarik «emankorrena». Euskal Herria ere ez da atzean geratzen: «Foruak desagertzearekin batera, hankaz gora geratu zen herria. Eta hortxe hasi zen pizten, bi hamarkada horietan». Gainera, haren iritziz, euskal zinemagintzak «oso gutxi» jorratu du garai hura. Dena dela, Otañoren sorkuntza da filmaren ardatz.
«Pandemia pil-pilean zela» ekin zioten Ombuaren itzala aurkezteari, eta, Bisquerten ahotan, «pozik» dira orain arteko ibilbidearekin. Zailtasunak izan dituztela aitortu du, baina aurki hasiko dira grabazio lanetan, behin aktoreen eta figuranteen hautaprobak amaitu ostean.
Ikusi gehiago: Patxi Bisquert: «Pello Mari Otaño ahanzturatik ateratzea da nire asmoa»
Berez, joan den udazken inguruan ziren grabazioa hastekoak, Argentinan, baina «buelta» eman behar izan diote plangintzari. Bost asteko grabazioa zuten buruan —lehendabizi hiru aste Argentinan, eta gero bi aste Euskal Herrian—. Plangintza berriaren arabera, maiatzean hasiko dira grabaketa lanarekin, Euskal Herrian. «Hiru aste pasatxoko» grabaketa izango da. Hurbiltasunaz baliatu nahi izan dute, bide batez: «Barruko [eszena] asko Argentinan egitekoak ginen. Hona ekarri ditugu; gastua hemen finkatu dugu».
Azaroan jarraituko dute grabatzen, Argentinan, 8-10 egunez. Ordura arte, filmaren aurkezpenak egingo dituzte hemen. 100 herritara joatea zuten asmoa; oraingoz, 80tik gora aurkezpen egin dituzte. Maiatzera arteko batzuk hitzartzen dabiltza ekoiztetxekoak, eta irail edo urri aldean ere aurkezpenak egin nahi dituzte. «Hortxe-hortxe» iritsiko dira ehunera, Bisquertek dioenez.
Grabazioaz ez ezik, ekoiztetxeko burua datorren urterako plangintzaz ere aritu da. Gabonetatik bueltan, postprodukzioarekin hasiko dira. «Postprodukzio motza nahi dugu». Udaberrian filma amaitzea espero dute, apiril inguruan herriz herri emanaldiak egiten hasteko. Izan ere, auzolanean finantzatu dute Ombuaren itzala: «Alde komertzialari heldu aurretik, filma auzolankideei zor diegu». Proiektuaren webgunean eros daitezke filmerako sarrerak, besteak beste.
Horiek horrela, Bisquerten iritziz «bada ordua» proiektua pantailaratzen hasteko. Duela hamabi urte egin zuen lehen bilera Koldo Izagirre idazlearekin, gidoiaz eztabaidatzeko, 2011ko udan. «San Agustinek esan zuen Aitorpenak liburua idazteko hamabi urte behar izan zituela. Ba, guk ere hamabi urte behar izan ditugu filma grabatzen hasteko [barrezka]». |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225782/ipcck-nabarmendu-du-posible-dela-lurraren-berotzea-15-gradura-mugatzea.htm | Mundua | IPCCk nabarmendu du posible dela Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzea | Zientzialari taldearen arabera, tartea dago planetaren berotzea 1,4 gradukoa izan dadin mende amaieran. Klima krisiari buruzko jakintza zientifikoa laburbildu du argitaratu duen azken txostenean. | IPCCk nabarmendu du posible dela Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzea. Zientzialari taldearen arabera, tartea dago planetaren berotzea 1,4 gradukoa izan dadin mende amaieran. Klima krisiari buruzko jakintza zientifikoa laburbildu du argitaratu duen azken txostenean. | «Bizirauteko gida bat» du gizadiak esku artean, gaurtik. «Klimaren denbora bonba desaktibatzeko gida bat», Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren esanetan. IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak gaur aurkeztu du txostenari buruz egin ditu adierazpen horiek NBEko buruak. IPCCren seigarren txostena da, eta bertan laburtu ditu zientziak klima krisiari buruz ondu duen jakintzaren gako nagusiak, baita munduko agintarientzako gomendio sorta bat ere, berotze globalaren kontrako politika eraginkorrak ezar ditzaten. Txostenak argi dio neurri sakonak eta berehalakoak behar direla klima krisiaren ondoriorik larrienak saihesteko. Eta itxaropen mezu bat eman du aldi berean Hoesung Lee IPCCko presidenteak: «Orain ekiten badiogu, guztiontzako etorkizun jasangarri bat berma dezakegu oraindik».
Parisko Hitzarmenean (2015) zehaztutako helburuak betetzeko oinarri zientifikoa biltzen du IPCCren dokumentuak. Helburu nagusia da Lurraren berotzea 1,5 gradura mugatzea, industria aurreko tenperaturarekin alderatuta. Handik gora klima aldaketaren kalteak esponentzialki handituko lirateke eta. Ikerlariek ohartarazi dute helburu hori betetzeko ezinbestekoa izango dela egungo berotegi gasen isuria erdira murriztea 2030 urtea baino lehen, eta karbonoan neutro bilakatzea 2050 aldera. Beraz, orain arte hartutako konpromisoak baino neurri ausartagoak beharko dira.
Egungo joerarekin, Lurra 3,2 gradu berotuko litzateke mende honen amaierarako, eta estatuek gaur arte hartu dituzten konpromisoak betez gero, gutxienez, 2,2 gradukoa litzateke berotzea. IPCCk ohartarazi du azken hamarkadan tenperatura 1,1 gradu handiagoa izan dela batez beste, industria aurreko aldiarekin konparatuz. Bi datu Berotzea ezohikoa den adierazgarri: azken 50 urteetako tenperatura igoera 2.000 urteotako handiena izan da, eta atmosferako karbono dioxido kontzentrazioa azken bi milioi urteetako handiena.
Klima krisiak hainbat kalte eragin ditu dagoeneko. Muturreko fenomeno meteorologikoak ugaritu dira mundu osoan: bero olatuak, lehorteak eta eurite bortitzak. Uzta ugari galdu dira, milioika pertsona ari dira gosetea pairatzen, atzera-bueltarik gabeko galerak izan dira garrantzi handiko zenbait ekosistemetan, eta itsas maila geroz eta azkarrago ari da igotzen. Txostenak gogorarazi du munduko biztanleen %40 inguru bizi direla klima larrialdia dela-eta «oso zaurgarriak» diren eremuetan, eta biztanleen erdiek jasaten dutela ur eskasia urtean aldi batez, behintzat. Horren ondorioz, milioika pertsonak lekualdatu behar izan dute.
Goia, mende erdi inguruan
Etsipenetik urrun, IPCCk ekitera deitu du, ezagun direlako «klima larrialdira egokitzeko eta isuriak murrizteko askotariko aukerak, egingarriak eta eraginkorrak». Lorgarritzat jo du Lurraren berotzea 1,4 gradura mugatzea 2100. urterako, mende honen erdialdera, 1,5 graduan goia jo ostean.
Horretarako, txostenak nabarmentzen du energia berriztagarrietan inbertitzeko beharra. Eguzki eta haize energiaren ekoizpena modu esanguratsuan merkatu dela gogorarazi du, eta, kasu askotan, isuri handiko energiak ustiatzea berriztagarrietarako trantsizioa egitea baino garestigoa dela ziurtatu. Bestetik, garraioetan bioerregai jasangarriak, hidrogenotik eratorritako erregaiak edo ibilgailu elektrikoak erabiltzeari aitortu dio garrantzia. Baita portaera sozial batzuk aldatzeari ere; besteak beste, autoaren erabilera garraio publikoarekin edo bizikletarekin ordezkatzeari eta energia kontsumoa murrizteari. IPCCk aurreratu du egungo kontsumo ereduarekin ezinezkoa dela Lurraren berotzea 1,5 graduren azpitik mantentzea.
Planetaren berotzea mugatzeko prozesu horretan, hala ere, atzera bueltarik gabeko aldaketa batzuk gertatuko dira, zientzialariek iragarri dutenez. Esaterako, «saihetsezina» izango da itsas mailak igotzen jarraitzea «datozen mende eta milurtekotan». Lurra mende amaieran 1,5 gradu berotuko balitz, bizpahiru metro igoko da itsas maila datozen bi mila urteetan. Igoera bi eta sei metro artekoa izango da berotze globala bi gradukoa bada. Aldiz, planetaren tenperatura bi eta hiru gradu artean berotuko balitz, Groelandia eta Artikoaren mendebaldea ia osorik urtuko direla iragarri du IPCCk. Halako baldintzetan, itsas maila hamabost metro inguru igoko litzateke 2300. urterako.
IPCCk klima larrialdiari buruzko lan mardul bat amaitu du seigarren txostenarekin. 2021 eta 2022 artean argitaratu zituen lanen bidez azaldu zituen klima aldaketaren bilakaera, haren ondorioak, eta krisiari aurre egiteko har zitezkeen neurriak. Azken dokumentuak ondorio garrantzitsuenak laburbildu ditu. Hurrengo txostena klima larrialdiaren eta hiri antolakuntzaren arteko loturari buruzkoa izango da. |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225783/axier-alonso-eta-jon-ander-aranburu-garaile-regil-zeharkaldian.htm | albisteak | Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu garaile Regil zeharkaldian | Euskal Herriko Kopako azken proba ere izan da, eta horretan Aranburu nagusitu da, Ander de Miguelen eta Alonsoren beraren aurretik. Nesketan, nahiz eta Regilen ez parte hartu, Nahia Quincoces, Igone Campos eta Lur Basterretxea izan dira Kopako lehenak. | Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu garaile Regil zeharkaldian. Euskal Herriko Kopako azken proba ere izan da, eta horretan Aranburu nagusitu da, Ander de Miguelen eta Alonsoren beraren aurretik. Nesketan, nahiz eta Regilen ez parte hartu, Nahia Quincoces, Igone Campos eta Lur Basterretxea izan dira Kopako lehenak. | Mendiko eskiko Andres de Regil zeharkaldia egin zen larunbatean Europako Mendietan, taldekako Euskadiko Txapelketa (EMF) eta mendiko eskiko Euskal Herriko Kopako azken proba, aldi berean. Guztira, 124 partaide elkartu ziren Fuente Den. Eguraldia tarteka ireki, tarteka itxi ibili bazen ere, haize askorik gabe, egun ona izan zen mendiko eskirako. Ibilbide luzean, ia 1.800 metroko desnibela gainditu behar izan zuten eskiatzaileek: igoera, jaitsiera eta trantsizio ugari, korridore dotore bat ere bai tartean...
Aurrean, oso lehia polita izan zuten Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu gipuzkoarrek eta Asier Labairu eta Ander de Miguel nafarrek. Bi bikoteak nor baino nor aritu ziren ibilbide osoan, baita elkarri laguntzen ere, hirugarren bikotea atzean uzteko; Ivan Cuesta eta Juan Torres kantabriarrek osatutakoa, hain zuzen. Azken esprintean, helmugako lerroan bi gipuzkoarrek eginiko denbora batuta, Aranburu eta Alonso izan ziren garaile. Labairu eta de Miguel bigarren eta kantabriarrak hirugarren.
Mendiko eskiko Euskal Herriko Kopako azken proba ere bazen Regil zeharkaldia. Hiru probak osatu dute Kopa: Candanchuko Causiat Extrem probak, Erronkariko Bandres-Karolo memorialak eta Regil zeharkaldiak. Eta hiruetako emaitzak kontuan hartuta, Jon Ander Aranburu zumarragarra gailendu da, Ander de Miguel iruindarra izan da bigarren eta Axier Alonso oñatiarra hirugarren.
Martin Montañes, Nafarroako Federazioko presidentea, Ander de Miguel, Jon Ander Aranburu, Axier Alonso eta Zigor Egia, EMFko presidentea. EMF
Nesketan, partaidetza urria izan zen Regil zeharkaldian. Euskal Herriko Kopako hiru lehenak, Nahia Quincoces mendexarra, Igone Campos zumarragarra eta Lur Basterretxea elorriarra, adibidez, ez ziren Europako Mendietara joan. Hala ere, Causiat Extrem eta Bandres-Karolo probetan lortutako puntuei esker, beraiek izan dira Euskal Herriko Kopan lehenak.
Gazteetan, maila handia erakutsi zuten Unax Sologaistoa eta Ibai Hernani 16 urtez azpiko gazteek. «Lasterketa polita osatu dute. Etorkizun handia dute», azpimarratu du Gabi Regil antolakuntzako buruak.
Omenaldia Regil anaiei
Euskal Herriko mendiko eskiko proba zaharrena da Andres de Regil. 46. edizioa izan da aurtengoa. Andres de Regil gazte bizkaitar bat zen, anaiak bezala mendizale eta eskiatzaile amorratua. 1969an, Regil anaiek, Alpeetako mendiko eskiko rallyen modalitatea Europako Mendietara ekarri eta mendiko eskiko lehen lasterketa antolatu zuten. Hurrengo urtean, ordea, 1970eko martxoaren 15ean, Andresek zoritxarreko istripua izan zuen Gorbeia eskiz jaisten ari zela, eta hil egin zen. Hurrengo urtean, Jose Marik, Juan Antoniok eta Angelek, anaiaren omenez proba antolatzea erabaki zuten, eta Andres de Regil Kopa izena jarri zioten. Geroztik, 2000. urtera arte, hiru hamarkadatan antolatu zuten zeharkaldia hiru anaiek, beste hainbaten laguntzarekin. «2000. urtean, berriz, guk hartu genien lekukoa», jakinarazi du Gabi Regilek, Andres zenaren semeak. Aurten, urte hauetako guztietako lanaren aitortza gisa, omenaldia egin nahi izan diete hiru anaiei; hala, probaren bezperetan, ekitaldi berezia egin zuten La Salve garagardo fabrikaren egoitzan. Probaren babesle nagusia da La Salve.
SAILKAPENAK Andres de Regil zeharkaldia Gizonezkoak 1.- Axier Alonso-Jon Ander Aranburu 2.30:36 2.- Asier Labairu-Ander de Miguel 2.30:48 3.- Ivan Cuesta-Juan Torres 2.33:55
Emakumezkoak 1.- Claudia Gutierrez-Agnieszka Solik 3.25:45
Binakako Euskadiko Txapelketa Senior gizonezkoak 1.- Axier Alonso-Jon Ander Aranburu 2.- Rafael Urbizu-Hugo Robles 3.- Igor Guenetxea-Xabier Urkizu Beteranoak gizonezkoak 1.- Igor Guenetxea-Xabier Urkizu 2.- Roberto Milikua-Gorka Agirreazabaldegi 3.- Aitor Bilbao-Etor Etxeandia U23 emakumezkoak 1.- Carlota Martinez de Aragon-Elur Zaldua U16 gizonezkoak 1.- Unax Sologaistoa-Ibai Hernani 2.- Lucas Zorrilla-Sergio Zorrilla
EUSKAL HERRIKO KOPA Senior emakumezkoak 1.- Nahia Quincoces 2.- Igone Campos 3.- Lur Basterretxea Senior gizonezkoak 1.- Jon Ander Aranburu 2.- Ander de Miguel 3.- Axier Alonso Beteranoak emakumezkoak 1.- Nahia Quincoces 2.- Lur Basterretxea 3.- Uxue Fraile Beteranoak gizonezkoak 1.- Roberto Milikua 2.- Mikel Legarreta 3.- Guillermo Aparicio U23 Emakumezkoak 1.- Carlota Martinez de Aragon
U23 Gizonezkoak 1.- Rafael Urbizu
U20 Gizonezkoak 1.- Elur Zaldua 2.- Jon Razkin U18 Gizonezkoak 1.- Hugo Robles
U16 Gizonezkoak 1.- Ibai Hernani 2.- Unax Sologaistoa |
2023-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/225784/donostiaren-irudiarekin-nafarroako-publizitatea-egin-dute-alemaniako-hainbat-bidaia-agentziak.htm | Gizartea | Donostiaren irudiarekin Nafarroako publizitatea egin dute Alemaniako hainbat bidaia agentziak | Maria Txibite Nafarroako presidenteak argitu du kanpainak ez duela zerikusirik gobernuarekin. Esan du «legebidera jo» dezaketela, Nafarroako Gobernuaren menpeko logotipoak baimenik gabe erabiltzeagatik. | Donostiaren irudiarekin Nafarroako publizitatea egin dute Alemaniako hainbat bidaia agentziak. Maria Txibite Nafarroako presidenteak argitu du kanpainak ez duela zerikusirik gobernuarekin. Esan du «legebidera jo» dezaketela, Nafarroako Gobernuaren menpeko logotipoak baimenik gabe erabiltzeagatik. | «Antzinako Nafarroako Erresuma: tradizioak, gastronomia ona eta erromesaldiak». Hitz horiek erabili dituzte Alemaniako bidaia agentzia batzuek Nafarroako turismoaren iragarkietan. Beste nonbaiteko irudiarekin, ordea: Donostiaren irudi orokor batekin. Hainbaten artean, bertan ikus daitezke Kontxa pasealekua, Santa Klara uhartea, Urgull mendia; baita Igeldo ere. Nafarroakoa den bakarra Bardeako Menditxiki da, Nafarroako Turismo Zuzendaritza Nagusiaren logoaz gain.
Turismo zuzendaritzak ziurtatu du ez dutela zerikusirik sustapen kanpaina horrekin, eta hura erabili duten bidaia agentziak topatzen ari direla. Maria Txibite Nafarroako presidenteak ere argitu du gobernuak ez duela zerikusirik iragarki horrekin: «Ez dagokio Nafarroako Gobernuko webgune ofizial bati, ezta Alemanian duen kanpaina bati ere». Esan duenez, «gertakaria baloratu ostean», «dagokion legebidera jo» dezakete, Nafarroako logotipo ofizialak erabiltzeagatik. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225810/hainbat-armagintza-enpresatan-pintaketak-egin-dituzte-gerraren-kolaboratzaile-izateagatik.htm | Gizartea | Hainbat armagintza enpresatan pintaketak egin dituzte, «gerraren kolaboratzaile» izateagatik | Kontseilu Sozialistek markatu dituzte Gasteizko Aernnova, Artikako Orbital Critical Systems, Barakaldoko ITP Aero eta Andoaingo SAPA. Mobilizazioetara deitu dute martxoaren 31rako eta apirilaren 1erako. | Hainbat armagintza enpresatan pintaketak egin dituzte, «gerraren kolaboratzaile» izateagatik. Kontseilu Sozialistek markatu dituzte Gasteizko Aernnova, Artikako Orbital Critical Systems, Barakaldoko ITP Aero eta Andoaingo SAPA. Mobilizazioetara deitu dute martxoaren 31rako eta apirilaren 1erako. | «Gerraren negozioari ez»; «gerraren konplizeak!»; «kolaboratzaile!». Mezu horiek irakurri ahal izan dira azken egunetan Euskal Herriko hainbat armagintza enpresatako hormetan. Kontseilu Sozialistetako kideek egin dituzte, enpresa horiek «gerraren kolaboratzaile» direla seinalatzeko eta egingo dituzten mobilizazioetara deitzeko. NATOren kontra, gerra eta basakeria kapitalista gelditu lelopean, Baionan protesta egingo dute martxoaren 31n, eta Iruñean eta Gasteizen apirilaren 1ean.
Zehazki, hauek dira markatu dituzten egoitzak dira: ITP Aeroren Barakaldokoa (Bizkaia), Aernnovaren Gasteizkoa, Orbital Critical Systemsen Artikakoa (Nafarroa) eta SAPAren Andoaingoa (Gipuzkoa). Armak ekoizten dituzten enpresak dira laurak: aeronautikan aritzen dira ITP Aero, Aernnova eta Orbital Critical, eta ibilgailu militarrak egiten ditu SAPAk. Dena den, Kontseilu Sozialistek salatu dute ehunka direla «arma industriarekin lotura zuzena daukaten Euskal Herriko negozioak».
Haien arabera, azken urteetan etengabe larriagotu da «gorakada belikoa», eta Mendebaldean «aparatu politiko-militarrak berrarmatzen ari da oligarkia»: «NATOko estatu kideak gelditu gabe ari dira inbertsio militarra areagotzen eta gerrarako bideratutako sailak handitzen, Espainiako eta Frantziako azken aurrekontuek erakusten duten moduan».
Jaurlaritzaren laguntzaz
Gehitu dute erakunde publikoek hamarkadak daramatzatela gerrak finantzatzen, «zuzenean nahiz zeharka»: «Zuzenean, adibidez, defentsara bideratutako aurrekontuak indartuta; eta zeharka, besteak beste, armagintzan jarduten duten hainbat enpresa finantzatuta eta bultzatuta».
Eusko Jaurlaritzaren kasua aipatu dute: «1990eko hamarkadan utzi zion arma laburrak ekoizten zituzten enpresei dirua emateari, baina aeronautika enpresei erreparatu zien orduan: diruz lagundu zuen, esaterako, ITP Aero eta Aernnova martxan jartzea. Sektorea sendotuko zuen enpresa azpikontratatuen sare oso bat ere sustatu zuen», gaitzetsi dute. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225811/sagardoi-emmerichen-ekoizpen-erraldoi-batean-ari-da-lanean.htm | Bizigiro | Sagardoi Emmerichen ekoizpen erraldoi batean ari da lanean | Gladiatoreen inguruko telesail bat da: Those About to Die. Ekoizpen erraldoia da, eta Erromako Cinecitta estudioetan ari dira grabatzen. «Sinestea kostatzen zait oraindik», esan dio Sagardoik BERRIAri. | Sagardoi Emmerichen ekoizpen erraldoi batean ari da lanean. Gladiatoreen inguruko telesail bat da: Those About to Die. Ekoizpen erraldoia da, eta Erromako Cinecitta estudioetan ari dira grabatzen. «Sinestea kostatzen zait oraindik», esan dio Sagardoik BERRIAri. | «Casting erraldoi horietako bat zen, eta oso zail ikusten nuen, ia ezinezko». Hala azaldu dio Eneko Sagardoi euskal aktoreak BERRIAri. Baina Peacock plataformaren (NBC Universal) ekoizpen erraldoi baterako aukeratu dute Sagardoi, Anthony Hopkins beteranoarekin batera. Roland Emmerich Hollywoodeko zinemagilearen —Independence Day filmaren zuzendariaren— gidaritzapean. Baita nazioarteko beste izar batzuekin batera ere. Gladiatoreen inguruko telesail bat da Those About to Die. Erromako Cinecitta estudio historikoetan hasi dira telesailean lanean. «Orain dela gutxi hasi gara, eta ikaragarria da dena: beste dimentsio bat», azaldu du Sagardoik. Edonola ere, hau ohartarazi du: «Ikaragarria da, baina eguneroko lana betikoa da». Euskal aktoreak pozez ekin dio lanari. «Ilusio handia piztu zait, eta ahal beste ikasteko gogoa dut».
Sagardoik, Pepe Barrosok eta Gonçalo Almeidak Corsi anaien rola jokatzen dute telesailean. Hopkinsek, berriz, Vespasiano Erromako enperadorearena egiten du. Lantaldean dira aktore hauek ere: Iwan Rheon (Game of Thrones), Liraz Charhi, Johannes Haukur Johannesson, Rupert Penry-Jones, Kyshan Wilson eta Alicia Edogamhe. Gidoiak Daniel Mannixen liburu batean oinarrituta daude.
AGC Television eta High End Productions dira telesailaren ekoizle nagusiak, eta Italiako Wildside Productions ekoiztetxearen laguntza dute. Emmerich da zuzendari nagusia, Marco Kreuzpaintnerrekin batera. Gidoilari burua Robert Rodat da, Saving Privat Ryan filmean aritutakoa. Hiru horiek ekoizle eragileak dira, Gianni Nunnarirekin batera. Lourdes Diaz AGCko ordezkariak ere parte hartzen du ekoizpenean.
Peacock plataforma soilik AEBetan dago martxan. Baina zerbitzu horretako eduki ugari Sky Showtime plataforman ikus daitezke Hego Euskal Herrian. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, beste ordainpeko plataforma batzuetan ikus daitezke, oraingoz.
Eneko Sagardoik antzerkian eta zineman lan egin du batez ere. Telebistarako ere egin ditu zenbait lan, ordea: ETBko Goenkale eta Hondar ahoak telesailetan aritu zen, esate baterako. Handia filmean egindako lanari esker, Goya sari bat jaso zuen. Egunotan, Irati filmean ikus daiteke Sagardoiren lana, zinema aretoetan. Jada 120.000 ikus-entzulek baino gehiagok ikusi dute Paul Urkijoren film hori. Berriki, Sagardoi zuzendari lanetan hasi da: Betiko gaua film laburra zuzendu du —ez dute estreinatu oraindik—. Nerea Ibarzabal bertsolariaren eta Sagardoiren gidoia du film labur horrek, eta Elena Irureta eta Miren Gaztañaga daude aktoreen artean. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225812/bertan-behera-utzi-dute-osasunbideko-greba-labek-eta-ugtk-gobernuarekin-akordioa-lortuta.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dute Osasunbideko greba, LABek eta UGTk gobernuarekin akordioa lortuta | Bi sindikatuek azaldu dute Osasun Departamentuaren azken eskaintzak beren aldarrikapenen «zati bat» bermatzen duela. ELAk kritikatu egin du akordioa: «Hutsala da, eta ez du langileen egoera hobetzen» | Bertan behera utzi dute Osasunbideko greba, LABek eta UGTk gobernuarekin akordioa lortuta. Bi sindikatuek azaldu dute Osasun Departamentuaren azken eskaintzak beren aldarrikapenen «zati bat» bermatzen duela. ELAk kritikatu egin du akordioa: «Hutsala da, eta ez du langileen egoera hobetzen» | LAB eta UGT sindikatuek bertan behera utzi dute ostegun honetan Osasunbidean egitekoak ziren greba. Akordioa lortu dute Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuarekin, intersindikalak eginiko aldarrikapenetako batzuei konponbidea emateko. Itunak «Osasunbideko langile guztientzat antolamendu eta ekonomia hobekuntzak» eraginen dituela nabarmendu dute LABek eta UGTk ohar batean: «Departamentuak konpromisoa hartu du lantaldea indartzeko, lehen arretan eta arreta espezializatuan lan gainkarga aztertzeko, onartua ez duten osasun langileentzat eta langile ez-sanitarioentzat lanbide karrera ezartzeko, eta langile guztiei jaiegun bereziak ordaintzeko, bai eta esklusibotasunari eusteko eta osasun langileen kokapena mahai orokorraren esparruan berrikusteko, besteak beste».
Osasunbideko intersindikalean gehiengoa dute LABek eta UGTk, eta, hortaz, bertan behera utzi dute lanuzte deialdia. Hala ere, sinatutako konpromisoak betetzeko exijitu diote gobernuari: «Ez dugu onartuko adostutako promesak ez betetzea; une oro exijituko dugu lantalde osoarentzat hartutako konpromisoak bete daitezela». Osasunbideko mahai sektoriala biltzeko ere galdegin dute, akordioan jasotako gaiak lantzen hasteko.
Hauek dira akordioan jasotako konpromisoetako batzuk:
Lantaldea: Batzorde bat eratuko dute, lehen arretako eta arreta espezializatuko lantaldeen beharrak aztertzeko «irizpide objektiboen arabera», eta behar horiek aurrekontuetan islatzeko.
Jaiegun berezien osagarria: Egun horietan lan egiten duten langile guztiek ordainsari bera jasoko dute (22 euro ordu bakoitzeko), titulazio maila edozein delarik ere.
Esklusibotasuna: Indarrean den araudiari eutsiko diote, baldintzetan aldaketarik egin gabe.
Lanbide karrera: 2023ko aurrekontuei buruzko foru legean jasoa dago osasun arloko langile guztiei lanbide karrera ezartzeko araubide bat ezartzea. Nafarroako Gobernuak konpromisoa hartu du araubide horren zirriborroa maiatza baino lehen aurkezteko osasuneko mahai sektorialean, han eztabaidatu eta onar dezaten. Horrez gain, sanitarioak ez diren langileei ere lanbide karrera «gutxika-gutxika ezartzeko» baldintzak jarriko ditu Osasun Departamentuak. 2024ko aurrekontuetan txertatuko lukete horretarako diru saila.
Parte hartzea: Nafarroako Gobernuak konpromisoa hartu du osasuneko mahai sektorialaren «parte hartze aktiboa errazteko eta bermatzeko», lehen arretari buruzko planak garatzeko eta ezartzeko prozesuan. Apirilaren bigarren hamabostaldian bilduko da osasun mahai sektoriala.
Konpromiso horiek jasotzen dituen agiria sinatuta, LABek adierazi du «arduragabea» izanen litzatekeela osteguneko lanuzteari eustea, eta horregatik erabaki dute M-23ko greba bertan behera uztea: «Kontuan harturik Nafarroako Parlamentua laster deseginen dutela, aurrekontua bertze interes batzuekin konprometituta dagoela eta egungo arduradunek negoziatzeko gaitasunik ez dutela, LABek guztiz arduragabetzat jo du oraingo mobilizazioei eustea, mobilizazio horiek langileei kalte ekonomikoa bertzerik ez balie ekarriko».
Hala ere, sindikatuak iragarri du Osasun Departamentua estu hartuko duela, sinatutakoa beteko duela ziurtatzeko: «Adi egonen gara Osasun Departamentuak adierazitako konpromisoak bete ditzan, luzamendutan ibili gabe, eta ez du onartuko langile guztientzako hobekuntzak eragotziko dituen negoziazio korporatibista gehiagorik». Horrez gain, «zerbitzu publikoen aldeko ekimen guztietan» parte hartzen segituko duela iragarri du LABek, «zerbitzu publikoen pribatizazioa edo langileen arteko bidegabekeria helburu duten azpijoko guztiak salatuz».
ELA: «Ez du Osasunbidea ezertara konprometitzen»
ELA sindikatuak, berriz, gogor kritikatu du LABek eta UGTk gobernuarekin sinatutako akordioa. «Akordioa hutsik dago, eta ez dakar inongo hobekuntzarik langileen baldintzetan», azaldu dute ohar batean. Are: ituna «zehaztugabea eta orokortasunez betea» dela uste du sindikatuak: «Ez du Osasunbidea ezertara konprometitzen».
Zehazki, ELAk salatu du gobernuak sindikatuei eskainitako lanbide karrera «aurrekontuaren araberakoa» izanen dela. «Osasunbidearen konpromiso bakarrak dira zirriborro bat eztabaidatzea, 2024ko aurrekontuetan diru sail bat proposatzea eta foru legearen zirriborro bat prestatzea». Lan gainkargari aurre egiteko proposatu duten neurri bakarra «lantalde bat osatzea» dela gaineratu du sindikatuak.
EH Bilduren eta PSNren menpe egotea ere egotzi die ELAk akordioaren sinatzaileei: «Nafarroako Gobernuak eta EH Bilduk joan den ostegunean bi lege proposamen onartzeko ituna izan zen LABekin eta UGTrekin sinatutako akordioaren aurrekoa. Sekuentzia horrek agerian uzten du LABen eta UGTren jarduna EH Bildurekiko eta PSNrekiko autonomia faltak baldintzatu duela. Horren ondorioz, edukirik gabeko akordio bat sinatu dute, Osasunbideko langileentzako hobekuntzarik ekarriko ez duena, eta grebarako 48 orduren faltan egin dute».
ELAren irudiko, horrek agerian utzi du «sindikatuak alderdi politikoen independente izateko beharra», eta txarretsi egin du LABen jokabidea: «Oso larria da LABek, akordioa sinatzeaz gain, greba bertan behera utzi izana, sinatu ez duten sindikatuei greba egitea galarazteko asmoz». Hori dela eta, protestei eusteko aukera aztertuko du ELAk, «SAE eta CCOO sindikatuekin batera». Greba egun gehiago ere proposatuko dituzte. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225813/zisjordanian-hustutako-lau-kokagune-berriz-baimendu-ditu-israelek.htm | Mundua | Zisjordanian hustutako lau kokagune berriz baimendu ditu Israelek | 2005ean hustu zituzten kokaguneak, Ariel Sharon lehen ministroaren aginduz. Haietako bat palestinarren jabetza pribatua da. | Zisjordanian hustutako lau kokagune berriz baimendu ditu Israelek. 2005ean hustu zituzten kokaguneak, Ariel Sharon lehen ministroaren aginduz. Haietako bat palestinarren jabetza pribatua da. | Israelgo Legebiltzarrak bart gauean onartu du kolonoei Zisjordania iparraldeko lau kokagunetara itzultzea ahalbidetuko dien emendakina. Egitasmoak atzera botatzen du 2005ean, Ariel Sharon lehen ministro zela onartutako lege bat. Arau hura baliatu zuten duela ia hamar urte Gazan zeuden 21 kokaguneak husteko.
Benjamin Netanyahurekin koalizioan den eskuin muturrarena izan da egitasmoa, eta aldeko 31 boto eta aurkako 18 jaso zituen bozketan. Hori onartuta, kolono juduak Jenin eta Nablus hirien inguruan dauden Homesh, Sa-Nur, Kadim eta Ganim kokaguneetara itzuli ahal izango dira, betiere, Israelgo armadaren onespena jaso ondoren.
Orotara 650.000 eta 700.000 kolono bizi dira legez kanpoko kokagune juduetan, eta haietatik gehienak edo ia guztiak palestinarren jabetza pribatuetan daude eraikiak, Zisjordaniako lurralde okupatuetan eta Jerusalem ekialdean. Netanyahuren gobernuko hainbat ministro ere eskuin muturreko kolonoak dira, besteak beste, Finantza ministro Bezalel Smotrich edota Segurtasun ministro Itamar Ben-Gvir. Iaz gobernu akordioa hitzartu zutenean, eskuin muturrak iragarri zuen bere lehentasunen artean zeudela bederatzi kokagune legeztatzea eta aurrez eraikitakoak handitzea.
Nazioarteko legediaren arabera, kokagune guztiak dira legez kanpokoak, baina Homeshek ez ditu betetzen Israelgo legeak ere, Gorenaren arabera, kokagunea dagoen lurrak Burkako palestinarrenak direlako. Hala ere, Israelgo armadak base militar bat du bertan, eta eskola judu bat ere badago; hala, kolonoak arazorik gabe sar daitezke kokagunea zegoen eremura, militarren onespenarekin.
Gazara ere bai
Eskuineko legebiltzarkide Limor Son Har-Melechentzat ez da nahikoa Zisjordaniako lau kokaguneetara itzuli ahal izatea, Gazan hustutako guneak ere berreskuratu nahi ditu. «Ez dugu lokartu behar, eta urratsak egiten jarraitu behar dugu; terroristen habia bilakatu den gure etxera itzuli behar dugu», esan du Har-Melechenek, Gazako Gush Katif kokaguneari erreferentzia eginez.
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidentetzarako eledun Nabil abu Rudeinak gogor gaitzetsi du Israelgo legebiltzarraren erabakia, eta gogorarazi du NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak legez kanpokotzat dauzkala lurralde okupatuetako kokagune guztiak. «Israelgo Gobernuak etengabe botatzen dio erronka nazioarteko legediari, eta ahalegintzen da tentsio giroa baretzeko saioak indargabetzen», salatu du Abu Rudeinak, eta eskatu dio nazioarteari har dezala estu Israelgo Gobernua, nazioarteko legedia urratzen duten erabakietan atzera egitera behartzeko. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225814/martxoaren-8a-eta-azaroaren-25a-jaiegun-bilakatzeko-aukera-baztertu-du-emakundek.htm | Gizartea | Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera baztertu du Emakundek | Efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu du, 2024an jaiegun bat ezartzeko. Oraingoz, onespen handiena lortu duen eguna azaroaren 5a izan da. 1933ko egun horretan, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera baztertu du Emakundek. Efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu du, 2024an jaiegun bat ezartzeko. Oraingoz, onespen handiena lortu duen eguna azaroaren 5a izan da. 1933ko egun horretan, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu zuen joan den hilabetean Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak. Horren harira, Eusko Legebiltzarrak erabaki zuen Jaurlaritzari galdetuko ziola Martxoaren 8a jaiegun bilakatzeko egokitasunaz. Emakundek adierazi zuen aztertuko zuela, eta hartu du erabakia: baztertu egin du Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera. Egun horien «izaera aldarrikatzailea» babestu nahi dutela adierazi dute.
Datorren urtean jaiegun bat ezartzeko, Emakundek efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu du. Eta, orain, emakumeen elkarteek martxoaren 31ra arte izango dute egun bat proposatzeko. Oraingoz, onespen gehien jaso duen eguna azaroaren 5a izan da. Izan ere, Espainiako Bigarren Errepublikak 1931n onartu zuen Gorteetan emakumeen boto eskubidea. Hori dela eta, 1933ko azaroaren 5ean, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Autonomia Estatutua bozkatu zuten. Espainiako eta Nafarroako emakumeek bi aste beranduago bozkatu zuten, azaroaren 19an, hauteskunde orokorretan. Egun horretan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakumeek ere eman zuten botoa.
Azaroaren 5arekin batera, beste hamahiru egun eztabaidatu dituzte; besteak beste, otsailaren 18a. 2005eko egun horretan Berdintasun Legea onartu zuten. Eta irailaren 4a beste aukera bat da: 1995eko irailaren 4an Emakumeen Nazioarteko 4. Konferentzia egin zuten Pekinen. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225815/udalei-kutsaduraren-aurkako-neurriak-hartzeko-eskatu-die-ekologistak-martxan-ek.htm | Gizartea | Udalei kutsaduraren aurkako neurriak hartzeko eskatu die Ekologistak Martxan-ek | 100.000 biztanle baino gehiago dituzten udalak behartuta daude airearen kalitatea bermatzeko planak ezartzera. Besteak beste, emisio gutxiko eremuak ezartzera bultzatu ditu elkarteak | Udalei kutsaduraren aurkako neurriak hartzeko eskatu die Ekologistak Martxan-ek. 100.000 biztanle baino gehiago dituzten udalak behartuta daude airearen kalitatea bermatzeko planak ezartzera. Besteak beste, emisio gutxiko eremuak ezartzera bultzatu ditu elkarteak | 100.000 biztanletik gorako herrietan «airearen kalitatea bermatzeko epe laburreko planak» ezartzeko eskatu die Ekologistak Martxan-ek udalei. Hain zuzen, elkarteak herri horietan eskaera bat erregistratu du, laster «kutsadura atmosferikoaren planak betetzeko» esanez.
Izan ere, elkarteak adierazi du airearen kutsadurak 10.000 heriotza eragiten dituela urtean, errepidean izaten direnak halako sei: «Agerikoa da epe laburreko osasun inpaktua».
Ekologistak Martxan-ek adierazi duenez, airearen kalitatea hobetzeari buruzko 34/2023 Errege Dekretuak zehazten du gisa horreako planak 100.000 biztanle baino gehiago dituzten autonomia eta udalek ezarri behar dituztela, «baldin eta substantzia kutsatzaile nagusientzat ezarritako alerta atalase berrietakoren bat gainditzeko arriskua badago».
Azaldu duenez, neurri horiek «autoen erabilera mugatzera» bideratu beharko lirateke, eta herritarrak garraio publikora edo motorrik gabeko garraiora bultzatu. Emisio gutxiko eremuak jartzeko beharraz ere aritu dira. Hain zuzen, urtarrilaren 1az geroztik, 50.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerriek emisio gutxiko eremuak izan beharko lituzkete.
Eremu horiek sortzean ezartzen den neurririk nabarmenenak autoei eragiten die: dagokien karbono dioxido kantitatea baino gehiago ez isurtzeko, emisio gehien dituzten autoak ezin izango dira sartu eremu horietan. Hala ere, udalerri gutxi batzuek baino ez dute bete agindu hori; Hego Euskal Herrian 50.000 biztanletik gorako zazpi hiri daude (Bilbo, Gasteiz, Donostia, Iruñea, Irun, Getxo eta Barakaldo), baina Iruñeak soilik heldu dio legeari orain arte. Ekologistak Martxan-ek udalei gogorarazi die horiek martxan jarri beharra dagoela. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225816/donostiako-auzitegi-batek-ikerketa-zabaldu-du-abortua-eta-elizako-pederastia-lotzen-zituen-kartel-baten-harira.htm | Gizartea | Donostiako auzitegi batek ikerketa zabaldu du abortua eta Elizako pederastia lotzen zituen kartel baten harira | Ertzaintzari eskatu diote iker dezala nork jarri zuen kartela. Elkarte ultrakatoliko batek gorroto delituarengatik salatu ditu egileak, besteak beste. | Donostiako auzitegi batek ikerketa zabaldu du abortua eta Elizako pederastia lotzen zituen kartel baten harira. Ertzaintzari eskatu diote iker dezala nork jarri zuen kartela. Elkarte ultrakatoliko batek gorroto delituarengatik salatu ditu egileak, besteak beste. | Otsailaren 21ean, norbaitek kartel bat sartu zuen Donostiako Amara auzoko kale bateko publizitate-leiho batean. Horretan, umeki baten irudia agertzen zen, eta mezu hau: Orain abortatzen baduzu... norekin egingo dugu txortan bospasei urte barru? Espainiako Apezpiku Konferentziaren izena eta logoa erabilita izenpetuta agertzen zen mezua.
Abogados Cristianos talde ultrakatolikoak propaganda ekintza salatu zuen auzitegian, eta, gaur zabaldu duenez, Donostiako Lehen Ikerketa Epaitegiak bere gain hartu du gaia. Haien arabera, epaitegiak Ertzaintzari eskatu dio identifikatzeko kartelaren egileak, eta publizitate leihoaz arduratzen den Promedios enpresak ekintza horren berri ote zuen argitzeko.
Askabide sexu osasuneko klinikatik gertu jarri zuten kartela, eta hori muturreko talde katolikoen jomuga izan da azken hilabeteotan. Enpresak handik ordu gutxira kendu zuen irudia.
Talde ultrakatolikoak esan duenez, «gorroto delituarengatik» salatu ditu egileak, «sentipen erlijiosoen aurkako delituarengatik», eta «egoera zibila usurpatzeagatik», hau da, mezua Espainiako Apezpiku Konferentziaren izenarekin sinatzeagatik.
Elkartearen buru Polonia Castellanosek esan duenez, «ebatzi izan dituzte zigorrak beste erlijioetako sinestunei pederasta deitzeagatik. Badirudi katolikoen aurka dena dela zilegi». Gaineratu duenez, nekatuta daude «beti talde berberen» erasoak jasotzeaz. «Toleraezina da adierazpen eskubidea aldarrikatzea kristauak iraintzeko eta umiliatzeko».
Lehen ere, Eliza katolikoko pederastia kasuak salatu dituztenen aurka jo du Abogados Cristianos elkarteak. 2019ko urrian Abel Azkona artistaren kontrako salaketa jarri zuten Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegian (Frantzia), haren Amen lanaren harira. Horretan, artistak pederastia hitza osatu zuen 242 ostia kontsakraturekin. Azkona bilatzeko eta atxilotzeko agindua eman zuten Espainian, Iruñeko eta Tuterako Artzapezpikutzak jarritako salaketarengatik. Artista Portugalen egon zen babestuta. Azkenean, 2021. urtean, haren kontrako salaketa artxibatu zuten. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225817/lehergailuak-zituzten-gutun-azalak-bidali-dizkiete-bost-kazetariri-ekuadorren.htm | Mundua | Lehergailuak zituzten gutun azalak bidali dizkiete bost kazetariri Ekuadorren | Lenin Artieda Ecuavisa-ko kazetariari bidalitakoa izan da lehertu den bakarra; erredakzioan egin du eztanda, baina ez du inor zauritu. Fiskaltzak ikerketa abiatu du. | Lehergailuak zituzten gutun azalak bidali dizkiete bost kazetariri Ekuadorren. Lenin Artieda Ecuavisa-ko kazetariari bidalitakoa izan da lehertu den bakarra; erredakzioan egin du eztanda, baina ez du inor zauritu. Fiskaltzak ikerketa abiatu du. | Lehergailuak zituzten USB memoriak bidali dizkiete bost kazetariri Ekuadorren, mezularitza konpainia baten bidez eta gutun azal itxi batean sartuta. Horietako bat lehertu egin da. Ekuadorko Fiskaltzak ikerketa abiatu du.
Juan Zapata Barne ministroak emandako informazioaren arabera, hiru gutun azal Guayaquilera bidali dituzte, eta bi Quitora. Bost hedabidetako kazetariak dira gutun horien hartzaileak: Lenin Artieda (Ecuavisa), Mauricio Ayora (TC Television), Carlos Vera (Centro Digital), Milton Perez (Teleamazonas) eta Miguel Rivadeneira (Radio Democracia). «Konposizio bera dute, egitura bera. Beraz, helburua bera da», adierazi du Barne ministroak.
Artieda kazetariari bidalotakoa izan da lehertu den bakarra, eta Ecuavisa Ekuadorko telebista kateak erasoa salatu du. «Horrelako mehatxuek adierazpen askatasunaren eta egonkortasun demokratikoaren aurka egin nahi dute. Ecuavisak independentziaz eta erantzukizunez informatzen jarraitzeko erabakia berresten du». Jakinaraz dutenez, USB batean ezkutatua zegoen lehergaia, eta hura ordenagailuan sartutakoan egin du eztanda, erredakzio erdian. Leherketak ez du inork zauritu, ezta kalte materialik sortu ere. Joan den ostegunean jaso zuen Artiedak gutuna, eta atzo ireki.
Argitu dutenez, Vera kazetariari bidalitako gutun azala harengana iritsi aurretik atzeman dute, eta erredakzioetara bidalitako gainerakoak ez dira aktibatu. Gutun azalek RDX lehergaia zuten, USBetan ezkutatua.
IACHRren Adierazpen Askatasunerako Kontalaritza Bereziak gertakariak ikertzeko eskatu dio Ekuadorko Estatuari, eta arriskuan egon daitezkeen kazetarien babesa bermatzeko. Ekuadorko Kazetari Askeen Sareak ere erasoa arbuiatu du, eta kazetarientzako babes mekanismoak exijitu. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225819/nafarroako-zahar-etxeetako-langileek-hiru-eguneko-greba-egingo-dute-apirilean.htm | Gizartea | Nafarroako zahar etxeetako langileek hiru eguneko greba egingo dute apirilean | ELA, UGT eta LAB sindikatuek deitu dute lanuztera. Hitzarmenaren negoziazioaren «blokeoa» salatuko dute. | Nafarroako zahar etxeetako langileek hiru eguneko greba egingo dute apirilean. ELA, UGT eta LAB sindikatuek deitu dute lanuztera. Hitzarmenaren negoziazioaren «blokeoa» salatuko dute. | ELA, UGT eta LAB sindikatuek grebara deitu dute Nafarroako zahar etxeetan. Apirilaren 18an, 19an eta 20an egingo dute lanuztea; eta hitzarmen kolektiboaren negoziazioan dagoen «blokeoa» salatuko dute. Horrez gain, bi kontzentrazio egingo dituzte hilabete honetan: martxoaren 24an Parlamentuan eta 29an Nafarroako jauregian.
2021eko maiatzean hasi zituzten sektoreko lehen lan hitzarmena sortzeko negoziazioak. Eta hiru sindikatuek proposamen bateratu bat egin zieten patronalei. «Hainbat alditan elkartu gara patronalekin, baina oraindik ez dute proposamen bat egin guk exijitutako gutxiengoekin», kritikatu dute sindikatuek. Are gehiago, Nafarroako Gobernuari egotzi diote patronalen alde jarri izana. «Hark finantzatzen du sektorea, eta erantzukizun publiko bat ere badu».
Hitzarmenak 70 zentro baino gehiagotan lan egiten duten 4.500 pertsona ingururi eragingo die. Sindikatuek eurentzako baldintza duinak exijitu dituzte, eta egoiliarrei kalitatezko zaintza bermatuko dien zerbitzua.
Azken bilera, urtarrilaren 26an
Ia bi hilabete igaro dira patronalek, sindikatuek eta Nafarroako Gobernuak azken bilera egin zutenetik. Bertan, patronalek proposamen bat egin zuten, baina sindikatuek ez zuten onartu. «Patronalei eskatu genien lan baldintza duinak bermatuko zituen beste proposamen bat egiteko». Oraingoz ez dute proposamenik jaso. «Horrek erakusten du patronalek eta Nafarroako Gobernuak ez dutela inolako interesik gatazkari amaiera emateko». |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225820/ukrainak-ere-nahi-du-xirekin-bildu.htm | Mundua | Ukrainak ere nahi du Xirekin bildu | Kiev Txinako estatuburuaren erantzunaren zain dago, harekin batzartzeko. Putinen esanetan, Pekinen bake planeko «puntu asko» bateragarriak dira «Errusiaren ikuspegiarekin» | Ukrainak ere nahi du Xirekin bildu. Kiev Txinako estatuburuaren erantzunaren zain dago, harekin batzartzeko. Putinen esanetan, Pekinen bake planeko «puntu asko» bateragarriak dira «Errusiaren ikuspegiarekin» | Xi Jinping Errusian dago, eta Kievek abagunea baliatu du jakinarazteko Txinako presidentearen baieztapenaren zain dagoela Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak harekin telefonoz hitz egin dezan. Hori nabarmendu du Irina Verestxuk Ukrainako lehen ministrordeak, Italiako Corriere della Sera egunkarian egin dioten elkarrizketa batean. Iruditzen zaio solasaldi hori «aurrerapauso bat» litzatekeela.
Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat
Errusiako eta Txinako estatuburuak atzo bildu ziren, eta gaur beste bilera bat egin dute; oraingoan, Kremlineko San Jurgi aretoan. Errusiako Gobernuak jakinarazi duenez, lankidetza estrategikoari eta elkarreragin ekonomikoari buruzko dozena bat inguru dokumentu sinatu dituzte bi liderrek. Izan ere, aliatu geopolitikoak eta bazkide estrategikoak dira. Eta, bezperan bezala, gaur ere hizpide izan dute Txinak Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko aurkeztutako egitasmoa. Batzarraren ondoko agerraldian Kremlineko buruak nabarmendu duenez, Pekinek aurkeztutako planaren «puntu askok» bat egiten dute «Errusiaren ikuspegiarekin», eta iruditzen zaio «puntu horietako asko» direla «Mendebaldean eta Kieven ezartzeko modukoak».
Txinak otsail amaieran plazaratutako hamabi puntuko dokumentuak eskatzen du, besteak beste, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko, estatuen «segurtasun kezka zilegiak» kontuan hartzeko, zigor ekonomikoak baztertzeko eta areagotze militarra eragozteko. Gainera, su eten bat eskatu die aldeei, eta bake elkarrizketei berriro heltzeko baldintzak eta plataformak sortzeko adierazi dio nazioarteari. Txinako hedabideek gaur jaso dutenez, Xik atzo esan zion Putini «herrialde gehienek» nahi dutela gatazkaren «tentsioa murriztea», eta esan du gaurko agerraldian Txinaren jarrera «inpartziala» dela. Etxe Zuriaren arabera, su eten bat gertatzeko, Errusiak, aurrena, tropak atera beharko lituzke Ukrainatik.
Oro har Mendebaldeak ez bezala, Kievek aukera bat eman dio Txinak Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko planteatutako «bake egitasmoari». Washingtonek eta Bruselak hoztasunez hartu dute, eta, Xik eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak atzo Moskun egindako bileraren ondoren, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Pekini leporatu zion aurkeztutako planarekin «babes diplomatikoa» ematea Kremlini.
Ikusi gehiago: Xik adierazi dio Putini «antzeko helburuak» dituztela
Kiev ez da tonu horretan hitz egiten ari. Verestxuki iruditzen zaio Txina «modu orekatuan eta pragmatismoz» jokatzen ari dela. «Ez dut uste Xiren asmoa denik konfrontazio ireki bat edukitzea Mendebaldearekin, era horretan Errusiarekin duen lankidetza errazteko. Pekinek ez du arriskatzerik nahi, zigor ekonomikorik eta tirabira gehiagorik izan ez dadin». Azken asteetan hurbiltze bat egon da Pekinen eta Kieven artean. Joan den astean, esaterako, Qin Gang Txinako Atzerri ministroak Dmitro Kuleba Ukrainako bere homologoarekin hitz egin zuen, telefonoz. Pekinen esanetan, Kulebari adierazi zioten Txinak «jarrera objektiboa» eduki duela Ukrainako auzian, eta «bakea sustatzeko» konpromisoa duela. Kulebak Twitterren idatzi zuen «lurralde batasunaren printzipioaren garrantzia» izan zutela eztabaidagai.
Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik
Eta Txinaren eta Errusiaren arteko harremanarekin lotuta, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek gaur adierazi duenez, ikusi dituzte «zantzu batzuk» adierazten dutenak Errusiak eskatu diola Txinari armak emateko. Mendebaldea esaten ari da azken asteetan Txinak mahai gainean duela Errusia militarki laguntzeko aukera, baina, Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak atzo esan zuenez, ez dago ebidentziarik esateko Pekin ari zaiola Moskuri modu horretan laguntzen. Txinaren egitasmoaren harira, bestalde, Mendebaldeko aliantza militarreko buruzagiak nabarmendu du Ukrainari dagokiola irtenbide bakezale baterako «baldintzak» jartzea.
Kishida eta Zelenski
Fumio Kishida Japoniako lehen ministroa Kievera joan da, han Zelenskirekin biltzeko. Hori jakinarazi dute Japoniako hedabideek. Bisita ez zegoen aurreikusita, eta, hain zuzen, Txinako estatuburua Moskun dagoenean heldu da. Kishidak urtarrilean adierazi zuen Kievera joango zela horretarako baldintzak «egokiak» balira. Japoniak du orain G7koen presidentetza, eta maiatzean goi bilera bat egingo dute Hiroshiman (Japonia). Munduko herrialde industrializatuenen taldeko liderren artean, Kishida zen Zelenskirekin batzartu gabe zegoen bakarra.
Bestalde, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluaren bilera informal bat egin asmo du Errusiak apiril hasieran, Errusiara deportatutako adingabe ukrainarren «benetako egoeraz» hitz egiteko. Associated Press berri agentziak kaleratu duenez, Errusiak NBEn duen enbaxadore Vassili Nebenziak atzo egindako agerraldi batean azpimarratu zuen bilera hori planteatua zutela NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak Putin haurrak deportatzea egotzita atxilotzeko eskatu aurretik. Aurreko ostiralean egin zuen eskaera Hagak. Nebenziaren esanetan, adingabe ukrainarrak Errusiara deportatu dituzte azkeneko hilabeteetan, hain zuzen, jarduera militarrak eragin dezakeen arriskua «eragotzi» nahi dietelako. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225821/findegietako-langileen-greba-erregai-eskasia-zabaltzen-ari-da-frantzian.htm | Ekonomia | Findegietako langileen greba erregai eskasia zabaltzen ari da Frantzian | Ipar Euskal Herrian oraindik ez da arazo handirik. Frantziako Gobernuak lan egitera behartu ditu Marseilla ondoko petrolio biltegi bateko langileak. | Findegietako langileen greba erregai eskasia zabaltzen ari da Frantzian. Ipar Euskal Herrian oraindik ez da arazo handirik. Frantziako Gobernuak lan egitera behartu ditu Marseilla ondoko petrolio biltegi bateko langileak. | Osteguneko bederatzigarren mobilizazio eguna iritsi bitartean, erretretaren erreformaren aurkako protestaren erdigunea energia hornidurara igaro da. CGT sindikatuak grebara deitu ditu Frantziako zazpi petrolio findegietako langileak, eta, haren arabera, astelehenaz geroztik ez da erregairik ateratzen handik, eta zazpiak geratuta edo geratzeko bidean daude.
Erregai banaketa katearen erdiko katebegian, biltegietan, tentsioa handitzen ari da. Horietan ere langile asko greban daude, eta beste batzuk blokeatuak dituzte grebalariek. Horrek lehen hornidura arazoak eragin zituen asteburuan, batez ere Frantzia hego-ekialdean eta Bretainian. Loira Atlantikoan, esaterako, zerbitzuguneen %37k zuten atzo arratsaldean gasolio eta ezantza (gasolina) eskasia, eta %30,6 ziren haren iparraldera dagoen Ile et Vilaine departamenduan.
Baliteke eskasia hurrengo ordu eta egunetan arintzea, Barne Ministerioak Polizia bidali baitzuen bart Dongesko erregai biltegia desblokeatzera, Sant Nazer ondoan (Bretainia). Astebetez izan dute itxia grebalariek.
Hexagonoaren beste muturrean, Rodanoren Ahoak (Okzitania) departamenduan, Trantsizio Energetikorako Ministerioak lan egitera behartu ditu Fos sur Mer herriko biltegiko langile batzuk: hiru, zortzi orduko txanda bakoitzeko. Marseillatik gertu dago biltegi hori, eta inguru horretan gasolindegien laurdenek baino gehiagok hornidura arazoak zituzten astelehenean; gaur goizean, jada bitik bat dira, Clement Beaune Garraio ministroak aitortu duenez. Horren ondorioz, departamendu batzuetan prefetek 30 litrora mugatu dituzte erregai salmentak autoentzat, eta 120 litrora kamioientzat.
Eskasia ez da oraingoz Ipar Euskal Herrira iritsi. Datu ofizialen arabera, Pirinio Atlantikoak departamendu osoan ehun gasolindegitik batek soilik zituen arazoak atzo arratsaldean, eta antzeko egoera zuten alboko departamenduek.
Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak ziurtatu du prest daudela biltegi guztiak indarrez desblokeatzeko.
Energia sektoreko beste ataletan ere eragina izaten ari da langileen greba. Portu batzuk blokeatuta daudenez, gasontzirik ez dira iritsi azken egunotan, eta Frantziaren gas biltegien betetze maila %30era jaitsi da —%55 dira Europako Batasun osoan—.
Bederatzi zentral nuklearretan ere greban daude langileak. Zentral horiek ez dira itxi, baina ekoizpen apalagoa dute.
Macron, bihar eguerdian
Protestak eragin dituen erretretaren erreforma ofizialki onartuta geratu da, Frantziako Gobernuak ozta-ozta gainditu baitzituen atzo bere aurka jarritako zentsura mozioak. Baina legea oraindik ez dago indarrean, Emmanuel Macron errepublikako presidentearen sinadura falta duelako, eta Kontseilu Konstituzionalak artean erabaki dezakeelako behin-behinean ez aplikatzea, haren aurkako ez-konstituzionaltasun helegiteak aztertzen dituen bitartean.
Edonola ere, zentsura mozioak gainditu arren, oso egoera politiko ahulean geratu dira Macron eta haren gobernua, ez baitute gehiengo osorik, eta erretretaren erreformaren eztabaidak argi utzi duelako oposizioak ez dizkiela gauzak erraztuko.
Ikusteko dago zer egingo duen Macronek bere bigarren agintaldia suspertzeko eta gobernuari bultzada bat emateko. Atzo bildu zen Elisabeth Borne lehen ministroarekin eta bere aldeko hiru alderdietako buruzagiekin, eta gaur zuen bilera diputatuekin. Eztabaida horien fruitua bihar jakingo da, presidentea TF1 eta France 2 kateetan mintzatuko baita, zuzenean, 13:00etan. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225822/londresko-metropolialdeko-polizia-laquoarrazista-misoginoa-eta-homofoboaraquo-da-ikerketa-baten-arabera.htm | Mundua | Londresko Metropolialdeko Polizia «arrazista, misoginoa eta homofoboa» da, ikerketa baten arabera | Louise Casey ikerlariak esan duenez, Erresuma Batuko segurtasun indarrik garrantzitsuena desegin egin beharko da egoera hobetzen ez bada. Erakundeak eskatu zuen txostena, agente batek zibil bat bahitu, bortxatu eta hil zuela argitara atera ostean. | Londresko Metropolialdeko Polizia «arrazista, misoginoa eta homofoboa» da, ikerketa baten arabera. Louise Casey ikerlariak esan duenez, Erresuma Batuko segurtasun indarrik garrantzitsuena desegin egin beharko da egoera hobetzen ez bada. Erakundeak eskatu zuen txostena, agente batek zibil bat bahitu, bortxatu eta hil zuela argitara atera ostean. | Erresuma Batuko segurtasun indarrik garrantzitsuena, Met Londresko Metropolialdeko Polizia Zerbitzua, «instituzionalki arrazista, misoginoa eta homofoboa» da, eta «erabateko erreforma bat» behar du. Are, egoera hobetuko ez balitz, Met desegin egin beharko litzateke.
Urtebetez erakunde hori ikertu ostean, ondorio lazgarrien berri eman du gaur Louise Casey ikerlariak. Metek berak eskatu zuen txostena, agente batek emakume bat bahitu, bortxatu eta hil zuela argitara atera ondoren —gerora hilketa kasu gehiago jakinarazi dituzte—. 363 orrialdeko ikerketak erakunde barneko hainbat gertakari azaleratu ditu: besteak beste, «sexu erasoak», «jarrera arrazistak» eta «erroturiko homofobia».
Txostenak «existentzialtzat» jo du krisia, erakundeak «hainbat mailatan huts egin» baitu. Jazarpena ohikoa da, lehen lerroan dauden agenteak «adoregabetuta» daude, eta diskriminazioa «sisteman integratuta» dago.
Kasu horietako zenbait zerrendatu ditu Caseyk. Barnera begira, emakumeek «ohiko abusuak» jasaten dituztela, esaterako, edota agente musulman bati hirugiharrez bete zizkiotela botak; agente homosexual batek, berriz, ikerlariari esan zion «Poliziari beldurra» diola. Kanpora begira, berriz, herritar beltzak gelditu, arakatu eta atxilotzeko aukera askoz ere handiagoak daude, kasurako.
Emakumeen eta nesken kontrako indarkerian ere arreta jarri du txostenaren egileak, azaldu baitu segurtasun indar horrek «beste modu batera landu» duela afera hori, esan izan duen arren «lehentasun bat» dela: «Praktikan, horrek esan nahi du ez dutela hain serioski hartu baliabideen esleitzea».
Caseyren arabera, «erruaren parterik handiena» iraganeko buruzagitzena da, eta ohartarazi du erakunde horrenganako errespetuak «hondoa jo» duela; kasurako, Meti buruzko eskandalurik larrienak argitara atera aurretik, herritarren erdiek «besterik ez» zuten segurtasun indar horienganako konfiantza. «[Londres Handiak] Ez du auzo zaintzako zerbitzu funtzionalik. Publiko gisa, gure lana ez da Poliziatik gorderik egotea. Poliziaren lana da publiko gisara gu onik egotea segurtatzea».
Aldaketa posibleei begira, ikerlariak adierazi du hamarkadotan erakundeak hainbat aukera izan dituela erreformak egiteko —iradoki du ez dituela aukera horiek baliatu—, eta ohartarazi dio ezin dituela hautatu soilik gogoko dituen aldaketak; hala, Meti esan dio bere gomendio sorta osorik inplementatu beharko lukeela.
Erreformetarako «katalizatzaile bat»
Ikerketaren ondorioen berri izan ondoren, Meten komisario Mark Rowleyk barkamena eskatu du, eta esan du, sare sozialetara igotako bideo baten bidez, testuak «katalizatzaile bat» izan behar duela erreformak egiteko: «Guztiz onartzen ditugu [txostenaren] ondorioak, eta horiek inplementatzeko determinazioa dut».
Kopururik jakinarazi gabe, Rowleyk aitortu du zenbait agente ikerketapean daudela edota behin-behinean lan egiteari utzi diotela; hori bai, uko egin dio instituzional hitza erabiltzeari hura buru den erakundeko arrazismoaz, misoginiaz eta homofobiaz aritzeko.
Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakek, berriz, BBC Breakfast telebista saioari esan dio jada lanean ari direla herritarren konfiantza berreskuratzeko, eta jakinarazi du zenbait aldaketa inplementatzen hasiak direla. Londresko alkate Sadiq Khanek, berriz, Sky News telebista kateari adierazi dio txostenaren ondorioen «erantzukizun osoa» bere gain hartzen duela, Meten buruzagia baita, eta erakunde horren komisarioak bere «konfiantza» duela. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225823/auto-salmentak-115-ugaritu-dira-aurten-europan.htm | Ekonomia | Auto salmentak %11,5 ugaritu dira aurten Europan | Osagaien krisiak eragindako inbutua arintzen ari da, eta zazpigarren hilabetez jarraian egin dute gora salmentek. Espainian eta Italian izan da gorakadarik handiena. | Auto salmentak %11,5 ugaritu dira aurten Europan. Osagaien krisiak eragindako inbutua arintzen ari da, eta zazpigarren hilabetez jarraian egin dute gora salmentek. Espainian eta Italian izan da gorakadarik handiena. | Auto salmentak gora egin du Europan zazpigarren hilabetez jarraian. Otsailean 902.775 ibilgailu saldu ziren guztira batasunean, iaz hilabete berean saldutakoak baino %11,5 gehiago. Bateria elektrikodun autoen aldeko aukera handitu zen gehien (+%39), salmenta guztien %12,1 izateraino. Hibridoak, aldiz, salmenten %25,5 izan ziren. Herrialdekako azterketa eginez gero, Espainiako eta Italiako merkatuek izan dute bilakaerarik handiena: %32,1 eta %18,1 hazi dira, hurrenez hurren.
Europako autogintza arnasa hartzen ari da apurka. Inflazioa oztopo handia den arren, osagai elektrikoen eragindako inbutua apurka arintzen ari da, eta merkatua piztu egin da. Abuztuaz geroztik aurreko urteko salmenta datuak hobetu dira hilabetero, eta urritik aurrera hobekuntzaren batez bestekoa bi zifrakoa izan da. Esaterako, aurtengo bi hilabetetan ia 1,6 milioi auto berri saldu dira. Oraindik, baina, ez du aurreko krisiaren eragina berdindu inondik ere: hamabi hilabeteko beherakada izan zen, 2021eko abuztutik iazko uztailera, eta horietako zortzitan jaitsiera %15ekoa baino handiagoa izan zen.
Oraindik ere leherketa motordun autoak dira gehien salduak. Otsailean salduriko autoen %36,9 gasolinazkoak ziren, eta %15 dieselak —%8,2ko beherakada izan dute urte batetik bestera—. Batez ere Espainiako eta Italiako merkatuengatik da hori. Hibridoak, aldiz, %25,5 izan ziren; elektrikoak, %12, eta hibrido entxufedunak, %7,2.
Gehien saldua, VW; gehien hazi dena, Tesla
Markei erreparatuta, Volkswagen izan da nagusi urtarril eta otsailean. Guztira 172.009 saldu dira, guztien %11. Aurten Europako Batasunean ibilgailu gehien saldu dituen bigarren marka Peugeot izan da (%5,9) eta hirugarrena Mercedes (%5,7). Atzetik, oso gertu daude, Skoda, Renault eta Dacia. Hirurek %5,5 inguruko merkatu kuota daukate. Taldekako entresaka eginez gero, Volkswagen taldeak (VW, Skoda, Seat...) saldu zituen auto gehien (%18). Dena den, igoerarik handiena Tesla markak izan zuen. Auto elektrikoaren ikur den ekoizleak, iazko kopurua bikoiztu du (+%105). Iazko urtarril eta otsailean 13.591 auto saldu zituen, aurten, aldiz, 27.914, guztien %1,7 hain zuzen. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225824/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-ikastetxe-erlijiosoetan-greba-egingo-dute-apirilaren-25ean.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe erlijiosoetan greba egingo dute apirilaren 25ean | ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek egin dute deialdia. Lau patronaletako ikastetxeetako langileak deitu dituzte grebara: Kristau Eskolakoak, IZEAkoak, Ikasgiltzakoak eta Ebi Elizbarrutiko Ikastetxeetakoak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe erlijiosoetan greba egingo dute apirilaren 25ean. ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek egin dute deialdia. Lau patronaletako ikastetxeetako langileak deitu dituzte grebara: Kristau Eskolakoak, IZEAkoak, Ikasgiltzakoak eta Ebi Elizbarrutiko Ikastetxeetakoak. | ELA, Steilas, CCOO, LAB eta UGT sindikatuek egin dute iragarpena: apirilaren 25erako grebara deitu dituzte Kristau Eskola, IZEA, Ikasgiltza eta Ebi Elizbarrutiko Ikastetxeak patronaletako eskolak. Orotara, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 200 ikastetxetan izan dezake eragina deialdiak. Arrazoia, hauxe: langileen ordezkariak hitzarmen berria negoziatu nahian ari dira, baina, sindikatuen esanetan, negoziazio mahaia «blokeatuta» dago.
Ohar batean azaldu dutenez, aurreko urteko maiatzean hasi ziren negoziatzen. Alabaina, patronalek ez dute «negoziaziorako inolako borondaterik erakutsi». Areago: «Jadanik aurreko lan hitzarmenean lortutako eduki batzuen inguruan atzerapausoak planteatu dituzte». Azken bilera otsailaren 2an egin zuten, eta ez zuten beste egunik jarri berriz biltzeko: «Izan ere, Kristau Eskola eta IZEA patronalek oso argi adierazi zuten ez zutela edukien inguruko proposamenik egingo».
Sindikatuen esanetan, patronalek, edukiak mahai gainean jarri ordez, «Eusko Jaurlaritzaren eskutik joateko» esan zieten langileei. Iruditzen zaie Eusko Jaurlaritzak baduela «zeresanik», baina baita ikastetxeek beraiek ere: «Azken hitzarmena sinatu zenetik, inoiz baino finantzaketa handiagoa jaso dute».
Horiek horrela, sindikatuek mobilizatzera joko dute: etzi egingo dute lehen elkarretaratzea, Bilboko Jesuitak ikastetxearen atarian, eta apirilaren 25ean, greba. Bata bestearen atzetik zerrendatu dituzte protestetarako aldarrikapenak: lan zamak arintzeko neurriak hartzea, sektore feminizatuen eta prekarizatuen egoera hobetzea, soldata KPI Kontsumo Prezioaren Indizearen arabera igotzea, lanpostuak mantentzeko neurriak hartzea eta Lanbide Heziketa hobetzea. Gehitu dute: «Sindikatuek jomugan ditugu euskara planak, berdintasun planak eta lan osasunari eta bereziki arrisku psikosozialei heltzeko planak ere». |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225825/aske-utzi-dituzte-etorkinekin-diakite-taldeko-hiru-kideak.htm | Gizartea | Aske utzi dituzte Etorkinekin Diakite taldeko hiru kideak | Goizean goiz atxilotu dituzte hiru kideak, Urruñan, etorkinak laguntzea egotzita. Arratsaldean askatu dituzte. Hala ere, elkarretaratzea antolatuko dute 18:30erako, Hendaiako komisarian. | Aske utzi dituzte Etorkinekin Diakite taldeko hiru kideak. Goizean goiz atxilotu dituzte hiru kideak, Urruñan, etorkinak laguntzea egotzita. Arratsaldean askatu dituzte. Hala ere, elkarretaratzea antolatuko dute 18:30erako, Hendaiako komisarian. | Frantziako Poliziak hiru lagun atxilotu ditu gaur, etorkinei «legez kanpoko» laguntza ematea egotzita. Bidasoa Etorkinekin elkarteko kide «aktiboak» direla azaldu du Etorkinekin Diakite federazioak. 15:00 aldera askatu dituzte hiru kideak. Hala ere, 18:30etako protestari eutsiko diote.
Hiru kideetako bat astelehen arratsean atxilotu zuten, etorkinak autoan zeramatzala. Gainontzeko biak, berriz, Urruñako beren etxean atxilotu zituzten, goizean goiz. «Etxeak miatu» ondotik, Hendaiako komisariara eraman zituzten hirugarrenarekin batera, eta bertan atxiki zituzten atxiloaldian. Devi Martinez Bidasoa Etorkinekin elkarteko kideak Frantziako Poliziaren ekinbidea salatu du: «50 eta 60 urte arteko kideak dira; goizeko seietan joan dira haien etxera atxilotzera». Martinezek azpimarratu du lehen aldia dela elkarteko kideak modu «bortitz» horretan atxilotzen dituztela: «Hamabi polizia zeuden bi kiderentzat».
Etorkinekin Diakite federazioak eta Bidasoa Etorkinekin elkarteak Poliziaren ekinmoldea «gaitzetsi» dute, eta elkarretaratzeari eutsiko diote. 18:30ean izanen da, Hendaiako komisaria aitzinean.
Ikusi gehiago: Baionan immigrazio lege berriaren aurka mobilizatzera deitu dute |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225826/inflazioak-eragindako-kontsumo-ohituren-aldaketei-aurre-egin-diela-dio-uvescok.htm | Ekonomia | Inflazioak eragindako kontsumo-ohituren aldaketei aurre egin diela dio Uvescok | Inflazioak baldintzatutako urtean %5,3 handitu ditu salmentak supermerkatuen taldeak, eta 986 milioi euro fakturatu ditu. Prezioen murrizketak balio-katearen puntu guztientzat jasangarriak izan behar direla uste dute. | Inflazioak eragindako kontsumo-ohituren aldaketei aurre egin diela dio Uvescok. Inflazioak baldintzatutako urtean %5,3 handitu ditu salmentak supermerkatuen taldeak, eta 986 milioi euro fakturatu ditu. Prezioen murrizketak balio-katearen puntu guztientzat jasangarriak izan behar direla uste dute. | Prezioak hilabetez hilabete ari dira garestitzen 2021 amaieratik hona, elikagaienak bereziki. Otsailean, %15,8koa zen Hego Euskal Herrian elikagaien KPI kontsumorako prezioen indizea, inflazio orokorra baino ia hamar puntu gehiago. Egoera horretan, kontsumitzaileen ohiturak aldatu egin direla adierazi du Jose Ramon Fernandez de Barrenak, Uvesco (BM eta Super Amara supermerkatuen jabea) katearen zuzendari nagusiak. Hala ere, egoera horretan, 2022an %5,3 handitu ziren taldearen salmentak, eta 986 milioi euro fakturatu zituen. Irabazi marjinak %0,4 jaitsi direla gehitu dute.
Fernandez de Barrenaren arabera, iaz kontsumitzaileek supermerkatuekiko fideltasuna galdu zuten, eta erosketa dibertsifikatu zuten: «Prezioen igoera handi horren ondorioz, kontsumitzaileen portaera aldatzen ari da. Fideltasun txikiagoa dute, eta gehiagotan joaten dira supermerkatuetara, eta erosketa saskia gutxiago betetzen dute».
Ikusi gehiago: Europako PAI Partners inbertsio funtsak Uvesco taldearen kapitalaren gehiengoa eskuratu zuen 2021ean.
«Kontsumitzaileen erosketa saskia merkatzeko», 23 milioi euro inbertitu zituzten iaz deskontu kupoietan eta antzeko promozioetan, eta 2023an %20 gehiago inbertitzea aurreikusten dute. Frantziako supermerkatu kateek produktu apalagoen sorta bat eskainiko zutela iragarri zuten hilabete hasieran, eta, halako neurriak hartuko dituzten ala ez galdetzean, Fernandez de Barrenak adierazi du azken prezioak merkatzeko aldaketak «balore katearen puntu guztietan» egin behar direla, administrazioaren laguntzaz.
Nielsen aholkularitza taldeak egindako ikerketa baten arabera, Uvescok dendak dituen lurraldeetan (Hego Euskal Herria, Errioxa, eta Kantabria, Madril kontuan hartu gabe) %8,5 igo dira supermerkatuetako prezioak, baina Uvesco taldearen supermerkatuetan %7 igo dira prezioak.
Ia 6.000 langile
Enpleguari dagokionez, 2021ean eta gaur egun antzeko langile kopurua du taldeak; izan ere, 2021. urtearen balantzean 5.927 enplegatu zituztela adierazi zuten, eta 2022an «ia 6.000» langile izan direla adierazi dute.
Zazpi denda propio ireki zituzten iaz: Irunen bat (Gipuzkoa), Sopelan bat (Bizkaia), Kantabrian bat eta Madrilen lau, eta bost frankizia beren denda propioen sarera batu zituzten. Beste lau frankizia ireki zituzten. Aurten hedatzen jarraituko dutela iragarri dute, eta beste bederatzi denda propio irekitzea aurreikusten dute (Araban bat, Nafarroan bat, Gipuzkoan bi eta Madrilen lau). |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225827/bilboko-etxebizitza-turistikoen-prezioa-gaueko-8000-euroraino-helduko-da-tourraren-aurreko-egunetan.htm | Kirola | Bilboko etxebizitza turistikoen prezioa gaueko 8.000 euroraino helduko da Tourraren aurreko egunetan | EH Bilduk eskatu du «beharrezkoak diren mekanismoak» ezartzeko etxebizitza horien legezkotasuna kontrolatzeko eta «prezioen igoera indiskriminatua» eragozteko. Bihartik aurrera hainbat ekitaldi antolatuko dituzte lasterketari ongietorria emateko. | Bilboko etxebizitza turistikoen prezioa gaueko 8.000 euroraino helduko da Tourraren aurreko egunetan. EH Bilduk eskatu du «beharrezkoak diren mekanismoak» ezartzeko etxebizitza horien legezkotasuna kontrolatzeko eta «prezioen igoera indiskriminatua» eragozteko. Bihartik aurrera hainbat ekitaldi antolatuko dituzte lasterketari ongietorria emateko. | Ehun eta bat egun falta dira Frantziako Tourra hasteko. Jakina denez, Bilbotik irtengo da aurtengo lasterketa, eta gisa horretako ekitaldi batek dituen albo ondorioek hirian izan ditzaketen eraginek sortu dute kezka. Hori dela eta, Bilboko EH Bilduk mozio bat erregistratu du martxoko Osoko Bilkuran eztabaidatzeko, eta hainbat eskari bildu ditu han.
Deigarriena da etxebizitza turistikoei dagokiena. Koalizio subiranistako Jone Goirizelaiak eta Asier Gonzalezek azaldu dutenez, sekulako prezioak ordaindu beharko dira Tourraren bezperan Bilbon gaua pasatzeagatik: 2022ko azaroan gaueko 6.200 euroren truke alokatzen ziren apartamentuak Tourra iristen den egunetan, eta aurtengo otsailean ere pisu turistiko asko 4.000 eurotik gorako prezioetan eskaintzen zituzten, «baten bat 8.251 eurora arte helduz».
«Zifra horiek guztiz neurrigabeak dira, eta horri gehitu behar zaio arautu gabeko edo legez kanpoko etxebizitza turistikoen iragarkien kopurua %59 hazi dela azken urteotan», adierazi dute. Horregatik, mozioan eskatu dute «beharrezkoak diren mekanismoak» ezartzeko etxebizitza turistikoen legezkotasuna kontrolatzeko eta «prezioen igoera indiskriminatua saihesteko».
Beste eskaerak
Ez da hori, ordea, EH Bilduren kezka bakarra: eskatu dute ere «lan-eskubideak bermatzeko, jarrera sexistak saihesteko eta aprobetxatzeko Tourrak ematen duen aukera Euskal Herria nazio bat dela erakusteko».
Koalizio subiranistaren arabera, «inork ez du zalantzan jartzen Tourra oihartzun handia izango duen ekitaldia izango dela», eta uste du «horrelako ekitaldi bat» Bilbon egitea ona dela «hiriarentzat, gure txirrindularientzat eta, oro har, kirolarentzat». Ekitaldiak «arlo guztietan onurak sortzea» nahi du, ordea.
Bilboko Udalak hainbat enpresa kontratatuko ditu zerbitzuak eskaintzeko, eta, EH Bilduren iritziz, «ezinbestekoa da beharrezko mekanismoak jartzea Udalak sustatutako beste ekitaldi batzuetan gertatutakoa saihesteko». Adibidez, BBK Live jaialdian: hango langileek sarritan salatu dituzte lan baldintza txarrak. Hortaz gain, eskatu du Tourrari lotutako ekitaldietan «eduki sexista duten irudiak ez erabiltzeko eta gorputz aniztasuna sustatzeko», eta «Euskal Herria nazio bat dela erakusteko aukera» ez galtzeko.
Atzerako kontaketa
Bihar ehun egun faltako dira Tourrari ekiteko, eta, atzerako kontaketa egiteko, hainbat ekintza antolatuko dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, bihartik ostiralera. Bilboko Ernesto Erkoreka plazan «erloju ofiziala» jarriko dute, eta ekitaldi bat egingo dute sakagailuari emateko, 19:30ean; han izango da, erakundeetako ordezkariekin batera, Christian Prudhomme Tourreko zuzendaria. «Hiru hirietako hainbat eraikin enblematiko» horiz argiztatuko dituzte ordu horretan.
Prudhomme Gasteizen izango da ostegunean, eta Donostian ostiralean. Tourrari ongietorria emateko ekitaldiak antolatuko dituzte bietan. Amaitzeko, igandean Tourraren Eguna ospatuko dute Bilbon. Gisa horretako egunak Durangon, Basaurin eta Getxon (Bizkaia) egin dituzte jada, eta datozen hilabeteetan beste hainbat herritan antolatuko dituzte. Ez dute ekintza hori bakarrik antolatuko; ikusi guztiak hemen.
Horiek amaitutakoan, uztailaren 1ean, 2an eta 3an, Euskal Herrian korrituko dira Frantziako Tourreko lehen hiru etapak: Bilbo-Bilbo, Gasteiz-Donostia, eta Amorebieta-Etxano-Baiona.
Ikusi gehiago: Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzean ikurrinak kalera ateratzeko deia egin dute |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225828/100-film-inguru-emanen-dituzte-ikuspuntu-jaialdian-astelehenetik.htm | Kultura | 100 film inguru emanen dituzte Ikuspuntu jaialdian, astelehenetik | Sail Ofizialean hemezortzi lan lehiatuko dira; Peru Galbeteren Bide bazterrean ni eta hi kantari tartean. Peter Nestler dokumentalgileari eskainiko diote festibaleko atzera begirakoetako bat. | 100 film inguru emanen dituzte Ikuspuntu jaialdian, astelehenetik. Sail Ofizialean hemezortzi lan lehiatuko dira; Peru Galbeteren Bide bazterrean ni eta hi kantari tartean. Peter Nestler dokumentalgileari eskainiko diote festibaleko atzera begirakoetako bat. | Iragarria zenez, martxoaren 27tik apirilaren 1era eginen dute 2023ko Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko jaialdia; hurbil da hasiera, beraz. Festibalak XVII. aldia izanen du aurten, eta jadanik asteak dira egitarauaren gaineko xehetasunak plazaratzen ari direla, apurka. Azkenik, gaur argitaratu dituzte guztiak: 65 jarduera baino gehiago antolatu dituzte, 100 film inguru emanen dituzte guztira, eta hamalau herrialdetako hemezortzi pelikula lehiatuko dira Sail Ofizialean –hamar film luze eta zortzi film labur–. Sharon Lockharten Eventide (Ilunabarra) eta Comes Chanbazian Notre village (Gure herria) lanek zabalduko dute egitaraua, astelehen goizean.
Zazpi aretotan eginen dituzte egitarauan bildutako jarduera eta emanaldiak: Baluarten, Golem zinema aretoetan, Oteiza museoan, Iruñeko Planetarioan, Nafarroako Filmotekan, Kondestablearen Civivoxen eta Civicanen.
Jaialdiak iazko egiturari eutsiko, hau da, zazpi atal nagusi izanen ditu: Sail Ofiziala, Atzera Begiradak, Fokuak, X Films, Hezkuntza Programa, Lan, Kontaktuak. Azken biak iaz abiatu zituzten, eta, orduan erdietsitako «arrakasta» ikusirik, mantentzea erabaki dute antolatzaileek. Lehenbizikoak atalen sorkuntzako eta ekoizpeneko prozesuak ditu ardatz; eta, bigarrenak, aldiz, zinema sorkuntzaren eta ezagutzaren beste diziplina batzuetara irekitzea du helburu.
Edonola ere, festibaleko arduradunek nabarmendu dute Hezkuntza Programa indartzea dela aurtengo lehentasun nagusietako bat, «haur eta gazteengana gehiago hurbiltzeko». Horretarako, Programatzaile gazteak tailerra, Criaturas de la naturaleza (Naturako izakiak) haurrentzako filmaren emanaldia antolatu dituzte, besteak beste.
Sail Ofizial «indartsua» eta bi atzera begirako
Hemezortzi film lehiatuko dira Ikuspunturen Sail Ofizialean. Hamalau herrialdetan eginak dira; bi, Euskal Herrian: Peru Galbeteren Bide bazterrean hi eta ni kantari eta Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren Al borde del agua (Uraren ertzean). Behin baino gehiagotan emanen da bi film horietako bakoitza. Dena dela, hauek izanen dituzte estreinaldiak: Galbeterena hilaren 28an estreinatuko dute, 10:00etan, Baluarten; Elorza eta Salaberriarena, hilaren 29an, 10:00etan, Baluarten.
Ikusi gehiago: Hamalau herrialdetako hemezortzi film ikusgai Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean
Bi proiektuk osatzen dute aurtengo aldiaren Atzera Begirakoak atala. Batetik, Peter Nestler alemaniar zinemagilearen lanari eskainitakoa: Bestelako garaiak datoz. Hilaren 31n, ostiralean, zinemagilearen azken bi filmak estreinatuko dituzte Baluarten: Unrecht und Widerstand (Injustizia eta erresistentzia) eta Der offene Blick (Begirada irekia). Lanok komunitate sintien eta errumaniarren jazarpenaren eta historiaren gainekoak dira. Dokumentalgilea bertan izanen da, Baluarten, eta, emanaldien ondotik, solasean arituko da Gaz Kalo Nafarroako Ijito Elkarteen Federazioako koordinatzailearekin.
Festibaleko beste atzera begirakoa funtsezko ondasunen ekoizpenari buruzkoa da. Zuhaitzetatik urrun du izena, eta Miriam Martin zinemagile eta programatzaileak ondu du. Funtsezko osagaiak ekoizteko modua nola aldatu den erakusten duten filmak emanen dituzte, sei saiotan, Golem Yamaguchi zinemetan; Harun Farocki, Manoel de Oliveira eta Chick Strand egileenak izanen dira ikusgai, besteak beste. Solasaldiak izanen dira emanaldi guzien ondotik.
Musikaz ere bai
Zinemarekin loturiko jarduerak ez ezik, musika kontzertuak ere antolatuko ditu Ikuspuntuk aurten: Ikuspuntu gauak. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, Navarra Music Commissionekin abiatutako lankidetzari esker antolatu dute egitaraua. Astelehenetik ostiralera, Nafarroako zenbait DJ arituko dira Nicolette tabernan: Dayanna, DJ Txino eta Nikka, adibidez. Bestelako artistak ere arituko dira programazioaren barrenean: Joseba Irazoki Txintxarri tabernan arituko da hilaren 30ean, eta DJ Göo arituko da haren ondotik. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225829/nafarroan-salatzen-diren-arrazakeria-kasuen-73-erakunde-publikoek-eragiten-dituzte.htm | Gizartea | Nafarroan salatzen diren arrazakeria kasuen %73 erakunde publikoek eragiten dituzte | SOS Arrazakeria elkarteak ohartarazi du bulegora iristen zaizkien salaketak errealitatearen «parte txiki bat» direla, eta arazoa «egiturazkoa» dela nabarmendu du. | Nafarroan salatzen diren arrazakeria kasuen %73 erakunde publikoek eragiten dituzte. SOS Arrazakeria elkarteak ohartarazi du bulegora iristen zaizkien salaketak errealitatearen «parte txiki bat» direla, eta arazoa «egiturazkoa» dela nabarmendu du. | Arrazismoari buruzko iazko txostena aurkeztu du Nafarroako SOS Arrazakeria elkarteak. «Gizarte osoaren erantzukizun politiko eta sozialaren gain jarri nahi dugu arreta». Elkarteak azpimarratu du arrazakeria «egiturazkoa» dela eta horrek berak eramaten dituela erasoak, diskriminazioak eta eskubide urraketak jasaten dituzten pertsona asko bizi izandakoa ez salatzera.
Izan ere, iaz elkartearen Salaketarako, Arretarako eta Sentsibilizaziorako Bulegoak 181 salaketa jaso zituen guztira, baina elkarteak argi du egiazki arazoaren tamaina askoz ere handiagoa dela. Gogora ekarri dutenez, maiz egoera hori jasaten duenaren gain jartzen da frogatzeko beharra: «Ez dugu onartzen alde ahulenaren gain jartzea ardura hori. Uste dugu nahikoa izan beharko lukeela gertaera arrazista bat salatzea haren testigantzari balioa emateko, eta edozein kasutan eragile diskriminatzaileari dagokio kontrakoa frogatzea».
Iruñeko agerraldian azaldu dutenez, eremu publikoan eta pribatuan gertatzen diren kasuok «min emozionala eta psikologikoa» egiten dute, eta hori jasaten duen pertsonaren bizitzari bete-betean eragiten diote.
Gaineratu dutenez, iaz jasotako kasuen %52 emakumeenak izan ziren; salaketak jarri zituztenen %55ek 40 urtetik behera zituzten, eta %39 egoera irregularrean zeuden; hots, ez zuten paperik, eta baimenik gabe egoteak zaildu egiten die zerbitzu publiko eta pribatuetarako sarbidea. «Murriztu egiten die arauzko lan bat izateko eta laguntzak jasotzeko aukera, eta zeharka etxebizitzarako edo osasunerako sarbidea ere zailtzen die».
Ikusi gehiago: Esplotaziora kondenatuak
Lau kasutik hirutan, diskriminazioaren eragilea administrazio publikoa da (%73, zehazki). SOS Arrazakeriaren arabera, atzerritartasun, nazionalitate edo asilo prozeduretan salatzen da gehienbat diskriminazioa (orotara, kasuen %30 dira).
Polizien jarduerek salaketen %16 eragiten dituzte. Bereziki gaitzetsi dituzte Atzerritartasun Polizia Taldearen aurrean aurkezteko ematen diren «hitzordu tranpak». Horrez gain, salatu dute poliziek maiz kontrolak egiten dituztela migrantearen «profil etnikoagatik», eta kasu batzuetan indarkeria erabiltzen dutela.
Horrez gain, kasuen %15 gizarte babeserako laguntzak lortzeko prozedurek eragin dituzte, eta beste %11 osasun arloan gertatu dira.
Arlo pribatuan, berriz, kasuen %6 finantza erakundeetan gertatzen dira, maiz oztopoak jartzen baitizkiete kontuak irekitzeko. Norbanakoen artean, berriz, kasuen %10 etxe barruan gertatzen dira. SOS Arrazakeriak esan du etxeko langileak kolektibo hauskor eta prekarizatua direla, eta iaz lantalde berezi bat sortu zutela kolektibo hori ahalduntzeko asmoz.
Elkarteak azpimarratu du txostenean bildu diren kasuak errealitatearen «oso parte txikia» direla oraindik, eta benetan askoz ere urraketa gehiago gertatzen direla. «Arrazismoa migrazio politiketan eta atzerritartasunaren moduko legeetan gauzatzen da». |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225830/julen-apellak-irabazi-du-donostia-kultura-poesia-lehiaketako-seigarren-saria.htm | Kultura | Julen Apellak irabazi du Donostia Kultura poesia lehiaketako seigarren saria | 'Postal bat desertuan' lanagatik jaso du aitortza. Balea Zuriak maiatz aldera argitaratuko du liburua. | Julen Apellak irabazi du Donostia Kultura poesia lehiaketako seigarren saria. 'Postal bat desertuan' lanagatik jaso du aitortza. Balea Zuriak maiatz aldera argitaratuko du liburua. | Poesiaren Nazioarteko Egunean jakinarazi dute Donostia Kultura poesia lehiaketaren seigarren aldiaren irabazlearen izena. Julen Apella Santamaria (Berriz, Bizkaia, 1998) saritu dute aurten, Postal bat desertuan lanagatik. Epaimahaiaren iritzian, «ahots gazte baina sendo bat dago liburuaren atzetik, erreferentzia eta eragin ugari erakusten duena. Trebeki uztartzen ditu metaliteratura eta kritika soziala, hizkera landuz eta irudi iradokigarriak erabiliz, gogoetari bideak irekiz». Halaber, «belaunaldi baten ahots gisa» ere altxatzen dela iritzi dio epaimahaiak, «baina aldarrikapena eta munduari modu kritikoan begiratzeko jarrera lirismoz lantzen du». Haren poema askotan «egunerokotasunaren ajeek eta paisaiak» bat egiten dutela gaineratu du epaimahaiak, eta, liburuari osotasuna emateko, hainbat osagai baliatu dituela Apellak, hala nola zapatak, oinak, bidea, hegoak, mugimendua, denbora eta erlojuak.
Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak elkarrekin antolatzen dute sariketa, euskarazko poesia zabaldu eta 35 urte bete gabe dituzten idazleen lanei bultzada emateko asmoz. Arantza Urkia Donostia Kulturako liburutegi zerbitzuko zuzendari teknikoak jakinarazi duenez, hamabi parte hartzailek aurkeztu dituzte aurten beren lanak lehiara —lau gizonezkok eta zortzi emakumezkok—, eta, sei urteren ondotik, sariketa «osasuntsu» dagoela iritzi dio. Antzera mintzatu da Felipe Juaristi Balea Zuria argitaletxeko kidea ere. Haren hitzetan, idazle gazteak idaztera animatzeko ere balio du haiei beren lanak argitaratuta ikusteko aukera emateak, eta, orain arte plazaratu dituzten liburuei erreparatuta —Estibaliz Martinez Diaz de Zerio, Gorka Salces, Lizar Begoña, Maialen Berasategi eta Izaskun Igoaren poesia bildumak eman dituzte gaur arte—, sariketa ibilbide oparoa egiten ari dela iritzi dio.
1.000 euroko saria ez ezik, Imanol Larrinagaren margolan bat jaso du Apellak. Halaber, Balea Zuriak haren liburua argitaratuko du; Juaristik iragarri duenez, maiatz aldera argitaratuko dute poesia bilduma. Eta ekainean, berriz, Poesia eta Pentsamendua zikloan bere poemak errezitatzeko aukera izango du.
Tentsioa eta desira
EHUn Euskal ikasketetan graduatua da Apella, eta Literatura Konparatua eta Literatur Ikasketak masterrak egin ditu. Euskara irakasle ari da gaur egun lanean, eta hau izango du literaturaren arloan argitaratuko duen lehen liburua. Bertan garai desberdinetako poemak bildu dituela azaldu du idazleak, baina azken urtebetean ondu dituela gehienak.
Izenburuak biltzen dituen bi elementuei ere egin die erreferentzia. «Desertua betidanik interesatu izan zaidan elementu edo eremu bat izan da ikuspuntu literariotik. Askotan erlazionatu izan da gabeziarekin, hustasunarekin, eta uste dut zentzu horretan eduki ahal duela gaur egungo errealitatearen oihartzun bat. Baina bestalde, uste dut askotan erlazionatu dela barne bilaketa batekin, bidaiaren ideiarekin, abenturaren ideiarekin, eta uste dut horregatik badaukala anbibalentzia moduko bat, niretzat oso interesgarria zena, baita liburua definitzeko orduan ere. Batetik, badagoelako errealitate latz bat, baina, bestetik, baita eremu horretan leku bat, zentzu bat, kolektibotasun bat bilatzeko kezka bat ere».
Bestalde, gaur egun postala hitzean pentsatuz gero, haren ustez «faltsukeria edo itxurakeria» bezalako ideiak etorri ohi zaizkio jendeari gogora, eta idazlearentzat kontzeptu horrek balio dezake islatzeko garaiotan zer nolako garrantzia hartu duen irudi fisikoak norbere identitatea eraikitzeko orduan. Baina baita partzialtasunaren ideia iradokitzeko ere, postal batek leku zehatz baten zati txiki bat besterik erakusten ez duen neurrian. «Eta uste dut poesia ere, poema bera, hizkuntza bera, hori dela gutxi gorabehera; poema adierazpide literario partzial bat dela kasu honetan, eta poema liburu bat, partzialitate txiki horiek guztiak batuta sortzen den halako mezu bat, diskurtso bat».
Gai horiek eta beste hainbat ez ezik, liburuan «tentsio moduko bat nahiko presente» dagoela uste du idazleak; gizartearekiko, norbere buruarekiko, kolektibotasun bat bilatzearekiko... «geruza askotan» azaleratzen den tentsio bat. Baina hori desirarekin, bizi-minarekin ere lotuta doala adierazi du, eta hala, bi elementuen artean «oreka bat» dagoela liburuan barrena.
Halaber, azaldu du poemetan «eguneroko hizkuntzatik aldentzen» saiatu dela; ez idazkera ilun edo kriptiko baten alde, ezpada jendeak hizkuntzarekin izan dezakeen harreman «naturalizatu edo automatizatu» hori zalantzan jartzeko, eta irakurlearengan «efektu bat» lortzeko. Horretarako, erreferentzia ugari biltzen ahalegindu dela gaineratu du. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225831/martins-licisek-argitaratu-du-euskal-herrian-grabatutako-dokumentalaren-lehen-atala.htm | Kirola | Martins Licisek argitaratu du Euskal Herrian grabatutako dokumentalaren lehen atala | Munduko gizonik indartsuena izandakoak argitaratu duen ikus-entzunezkoak 'Harri jasotzaile onenen lurraldea?' izena du. Euskaldunen historiaz hitz egin du, eta, besteak beste, Iñaki Perurenarekin izan da. | Martins Licisek argitaratu du Euskal Herrian grabatutako dokumentalaren lehen atala. Munduko gizonik indartsuena izandakoak argitaratu duen ikus-entzunezkoak 'Harri jasotzaile onenen lurraldea?' izena du. Euskaldunen historiaz hitz egin du, eta, besteak beste, Iñaki Perurenarekin izan da. | Ikusmina sortu zuen Martins Licisek Euskal Herrira egindako bisitak, eta bidaia ikus-entzunezko formatuan bildu du 2019. urtean munduko gizonik indartsuenaren lehia irabazi zuenak. Herenegun argitaratu zuen Euskal Herrian grabatutako Strength Unknown erreportaje saioaren lehen atala, Harri jasotzaile onenen lurraldea? Euskal Herria, lehen atala (Land Of The Best Stone Lifters? Basque Country Ep 1) izenburuarekin. 32 urteko letoniar-estatubatuarrak 200.000 harpidedun baino gehiago ditu Youtuben, eta bideoak ia 35.000 ikustaldi ditu jada. Romark Weiss dokumentalgilearekin batera osatu du.
Ikusi gehiago: Munduko gizonik indartsuenak euskaldun asko harritu ditu, beste batzuk ez
Licis, Euskal Herrira egin zuen bisitan, harri jasotzen ibili zen nagusiki. Urtarrilaren hasieran Joseba Ostolazaren Harri Eskolan egon zen, Aian (Gipuzkoa), eta bost asteko trebakuntzaren ostean, Abadiñon (Bizkaia) egin zuen lehenengo jendaurreko erakustaldia. Urdax Magunazelaiarekin kartelburu zen Licis, eta ezin izan zuen poza ezkutatu, plaza betearen aurrean 252 kiloko harria altxatzea lortu zuenean.
Dokumentalaren lehen atalean, ordea, herri kirol guztiak izendatuz hasi da, eta Euskal Herriaren historia labur azaldu du: «Espainian eta Frantzia hegoaldean kokatzen den lurraldea da, baina bere identitate eta kultura propioa ditu. Ez erromatarrek, ezta beste inperio indartsuek ere ez zuten dominatu hango jendea, eta euren tradizioek erro indartsuak dituzte. Han hitz egiten den hizkuntza munduan hitz egiten den zaharrenetakoa da; ez du lotura jakinik hizkuntza indoeuroparrekin. Mendeetan zehar, euren eguneroko lanak lehiaketa bihurtu dituzte apustuak egiteko».
Jarraian, Licisek azaldu du nola piztu zitzaion harri jasotzearen inguruko interesa: Rogue Fitness enpresak 2015. urtean egindako Levantadores dokumentalaren bidez. Ikus-entzunezko hark 1,4 milioi ikustaldi baino gehiago ditu Youtuben.
Jada Euskal Herrian, Alex izeneko lagun bat izan dute gidari. Bilbon elkartu ziren harekin, eta handik Leitzara (Nafarroa) joan ziren, 301K dendara eta Peru-harri museora. Maite eta Iñaki Perurenarekin elkartu ziren han Licis eta Weiss. Iñakik bere ibilbidearen eta harri jasotzearen inguruko azalpenak eman zizkion.
Leitzatik, Getxoko (Bizkaia) probalekura. Han giza proba eta orga jokoa probatu zituen Licisek, bertako kirolarien laguntzarekin. Hurrengo atalen aurrerapenean, berriz, munduko gizonik indartsuena izandakoa ikus daiteke aizkoran, edota Karmele Gisasola Zelai III.a eta Urdax Magunazelaia harri jasotzaileekin lanean. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225832/jaurlaritzak-iragarri-du-de-miguel-auziarekin-lotutako-beste-langile-bat-kargugabetuko-duela.htm | Politika | Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako beste langile bat kargugabetuko duela | Zupiriak adierazi duenez, Alfonso Arriola bere karguan mantenduko dute, sententziak ez duelako kontrakorik ezarri. | Jaurlaritzak iragarri du 'De Miguel auziarekin' lotutako beste langile bat kargugabetuko duela. Zupiriak adierazi duenez, Alfonso Arriola bere karguan mantenduko dute, sententziak ez duelako kontrakorik ezarri. | Eusko Jaurlaritzak De Miguel auziarekin lotutako Iratxe Gaztelu-Urrutia Arabako Osasun Lurralde Ordezkaritzako langilea kargugabetuko du, epaia irmoa egiteko autoa jaso eta gero. Hala adierazi du gaur goizean Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Era berean, Alfonso Arriola bere karguan mantenduko dutela esan du, sententziak ez diolako gaur egungo plazari eragiten. Jaurlaritzaren garapen ekonomikoko teknikaria da Arriola.
Joan den astean jaso zituen Jaurlaritzak epaia irmoa egiteko hamahiru autoak. Zupiriak zehaztu duenez, sententzia baten argitze bat jaso dute: Iratxe Gaztelu-Urrutiari kargu publikoak izateko urtebeteko inhabilitazioa ezarri diote. Hori dela eta, Gaztelu-Urrutia kargugabetuko dute eta Medikuntzaren Poltsatik kenduko dute.
Bestalde, Arriola Arabako Teknologia Parkeko kudeatzaile ohiari kargu publikoak izateko lau urteko inhabilitazioa ezarri diote. Zupiriak azaldu duenez, Arriola Europar Batasuneko politiken teknikaria da, garapen ekonomikoaren sailean. Sententziak ez dio kargu horri eragiten. Hala ere, «bere kasua erregistratuta geratuko da, garapen profesionalean edozein kasu eragozteko, inhabilitazioak irauten duen bitartean».
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak kaleratutzat jo zituen joan den astean Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandiano EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohiak ere. Biak ari ziren Jaurlaritzaren menpeko erakundeetan lanean. Hala ere, adierazi zuen epaia irmoa egiteko autoa beharrezkoak zirela kaleratzeak «segurtasun juridiko osoarekin» betearazteko. Behin autoak jasota, Zupiriak adierazi du Otxandiano goi mailako teknikarien kidego batean sartzeko hautaketa prozesu batean zegoela, eta bertatik kanpo geratuko dela. «Sententziak jasota, ondasun publikoak berreskuratzeko prozedurekin hasi behar gara orain».
Hamar urteko ikerketa
2009an atera zen argitara De Miguel ustelkeria auzia. Ainhoa Alberdi urbanista eta abokatuak salaketa bat jarri zuen. Eta, horren ondorioz, justiziak Araban egindako ehunka kontratu ikertu zituen. Hamar urte geroago, Jaime Tapia epaimahaiburuak sententzia kaleratu zuen: 26 akusatuetatik hamabost zigortu zituen, dirua bidegabe erabiltzea, dokumentuak faltsutzea eta influentzia trafikoa leporatuta. Auzitegiak frogatutzat eman zuen EAJn eta erakundeetan zituzten karguak baliatu zituztela komisioen truke nahieran banatzen zituztelako kontratuak.
Hamahiru lagunek helegiteak aurkeztu zituzten, eta kasua Auzitegi Gorenera iritsi zen. Aurtengo urtarrilean berretsi ditu zigorrik handienak, eta beste zenbait murriztu. Esaterako, Alfredo de Miguel Arabako foru diputatu eta EAJko Araba Buru Batzarreko arduradun izandakoari hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri dio, eta Koldo Otxandiano eta Aitor Telleria Arabako EAJko kide ohiei zazpi urte eta sei hilabeteko espetxealdia eta bost urte eta sei hilabetekoa, hurrenez hurren. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225833/eajk-gure-izaera-gure-aberria-lelopean-ospatuko-du-aberri-eguna.htm | Politika | EAJk 'Gure izaera. Gure aberria' lelopean ospatuko du Aberri Eguna | Apirilaren 9an Bilbon batuko dira. Andoni Ortuzarrek eta Iñigo Urkulluk hartuko dute parte emanaldian. | EAJk 'Gure izaera. Gure aberria' lelopean ospatuko du Aberri Eguna. Apirilaren 9an Bilbon batuko dira. Andoni Ortuzarrek eta Iñigo Urkulluk hartuko dute parte emanaldian. | Aberri Eguna apirilaren 9an izango da aurten. Eta EAJk Gure izaera. Gure aberria lelopean ospatuko du, Bilbon. Plaza Barrian bilduko dira 11:30ean. Hizlariak Andoni Ortuzar EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidentea eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria izango dira.
Aurreko egunean, Ortuzar Bizkargi mendira igoko da, afiliatuekin batera, Aberri Egunean parte hartzeko deia egiteko asmoz. Hori baino lehen, «Gerra Zibilean eroritako gudariak» omentzeko elizkizun batean hartuko du parte. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225834/jose-luis-mendilibar-da-sevillaren-entrenatzaile-berria.htm | Kirola | Jose Luis Mendilibar da Sevillaren entrenatzaile berria | Iaz Alaves entrenatu zuenetik talderik gabe zen Zaldibarko prestatzailea. Mailari eusteko lehian dabil Sevilla, eta Europa Ligako final laurdenetan Manchester Uniteden aurka jokatuko du. | Jose Luis Mendilibar da Sevillaren entrenatzaile berria. Iaz Alaves entrenatu zuenetik talderik gabe zen Zaldibarko prestatzailea. Mailari eusteko lehian dabil Sevilla, eta Europa Ligako final laurdenetan Manchester Uniteden aurka jokatuko du. | Jose Luis Mendilibarri 62 urterekin heldu zaio bere ibilbideko erronka handienetako bat: Sevilla entrenatzea. Helburua, ordea, ohikoa izango da Zaldibarko (Bizkaia) entrenatzailearentzat: mailari eustea. Denboraldi eskasa egiten ari da Espainiako taldea, eta gaur goizean iragarri du Jorge Sampaoli argentinarraren kargugabetzea. Ordu batzuk geroago baieztatu du atzo zabaldu zen zurrumurrua: Mendilibar izango da haren ordezkoa. Denboraldi amaierara arte sinatu du, eta gaur bertan zuzenduko du taldearen entrenamendua.
Adituen arabera, Sevillak Mendilibarrengan erakutsitako interesa ez da berria, bizkaitarra betidanik izan baita Ramon Rodriguez Monchi kirol zuzendariaren gustukoa. Sampaoli kaleratzea, ordea, ez zen erabaki erraza izango: Sevillak hamar milioi euro inguruko kitapena ordaindu beharko dio prestatzaileari.
Mendilibarrek, berriz, azken bi denboraldiek utzitako aho zapore txarra kendu nahiko du. 2020-2021ko denboraldian maila galdu zuen Eibarrekin, eta gauza bera egin zuen iaz Alavesekin. Eibarren sei urte bikain egin zituen Zaldibarkoak, eta Alavesen, berriz, hamabi neurketa soilik zuzendu zituen; abenduaren 28an heldu zen, eta apirilaren 4an kargugabetu zuten, garaipen bakarra eskuratuta. Espainiako Ligan, denera, 448 neurketa zuzendu ditu Mendilibarrek.
Sevilla hamalaugarren postuan da sailkapen nagusian, 28 punturekin. Hemezortzigarren sailkatuak, Valentziak, 26 ditu. Azken jardunaldian Getaferen aurka 2-0 galdu zuen Espainiako taldeak, eta egun batzuk lehenago 6-1 Atletico Madrilen aurka. Horrek bultzatu du zuzendaritza entrenatzailea aldatzera, aurtengo denboraldian bigarren aldiz. Julen Lopetegiren ordezkoa zen Sampaoli. Denboraldia, beraz, entrenatzaile euskaldun batekin hasi zuen Sevillak, eta, ondo bidean, beste euskaldun batekin amaituko du.
Mailari eusteko erronka gogorra izango da, baina are gogorragoa Europa Ligakoa: final laurdenetan Manchester Uniteden aurka jokatuko du Sevillak. Txapelketa hori, gainera, berezia da taldearentzat: garaikurra sei aldiz altxatu du, beste inork baino gehiagotan. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225835/erregai-sintetikoak-darabiltzaten-autoak-saltzea-baimenduko-du-bruselak-2035etik-aurrera-ere.htm | Ekonomia | Erregai sintetikoak darabiltzaten autoak saltzea baimenduko du Bruselak 2035etik aurrera ere | Alemaniaren eskaera onartzeko prest dago Europako Batzordea, trukean konbustio autoen debekuaren legea desblokeatzen badu. | Erregai sintetikoak darabiltzaten autoak saltzea baimenduko du Bruselak 2035etik aurrera ere. Alemaniaren eskaera onartzeko prest dago Europako Batzordea, trukean konbustio autoen debekuaren legea desblokeatzen badu. | Alemaniaren jarrera egoskorrak izan du emaitza. Europako Batzordea prest dago erregai sintetikoak erabiltzen dituzten autoen salmenta baimentzeko 2035etik aurrera ere. Hala jakinarazi du Ursula von der Leyen Batzordeko buruak Olaf Scholz kantzilerrari bidali dion azken proposamenean. Bruselak modu horretan desblokeatu nahi du konbustio autoen debekuaren legea.
Izan ere, baldintza hori jarri zuen Berlinek azken orduan legea ez onartzeko. Dena adostuta zegoen ordurako, eta estatu kideen oniritzia baino ez zen falta. Baina auto ekoizle handiek presio egin zuten, eta erregai sintetikoak debekutik kanpo uzteko eskatu zuten.
Brusela prest zegoen horien inguruko proposamen bat egiteko, baina legea onartu ondoren betiere. Horretarako babesik ez duela ikusita, ez du proposamena aurreratzea beste aukerarik izan. Alemaniaz gain, Italia, Hungaria eta Polonia ere aurka azaldu ziren.
Bada, Reuters berri agentziaren arabera, Batzordeak proposatu du auto mota berri bat sortzea Europako Batasunean. Ibilgailu horiek teknologia berezi bat izan beharko dute, erregai kutsatzaileren bat erabiliz gero haien funtzionamendua eragotziko duena.
Proposamena baino ez da oraingoz, baina badu garrantzia. Izan ere, salbuespen horrek ate bat zabal dezake auto ekoizleentzat elektrifikazioa atzeratu eta barne errekuntzako motorreko autoak ekoizten —eta saltzen— jarraitzeko. Bruselak esan du, halere, konbustio autoen debekuaren ondoren onartuko litzatekeela salbuespena.
Alemaniak aitortu du jaso duela proposamena, eta aztertu egingo duela. Begi onez hartu du, eta baliteke akordioa gertu egotea. Etzi elkartuko dira herrialdeetako buruak: Bruselan egingo dute goi bilera, hain zuzen ere. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225836/68-graduko-lurrikara-batek-pakistan-eta-afganistan-astindu-ditu.htm | Mundua | 6,8 graduko lurrikara batek Pakistan eta Afganistan astindu ditu | India iparraldeko zenbait eskualdetan ere sentitu dute seismoa; 187 kilometroko sakonera izan du. Gutxienez hiru lagun hil dira, eta laurehundik gora zauritu. Alerta gorena ezarri dute Pakistanen eta Afganistanen. | 6,8 graduko lurrikara batek Pakistan eta Afganistan astindu ditu. India iparraldeko zenbait eskualdetan ere sentitu dute seismoa; 187 kilometroko sakonera izan du. Gutxienez hiru lagun hil dira, eta laurehundik gora zauritu. Alerta gorena ezarri dute Pakistanen eta Afganistanen. | Gutxienez 30 segundoko lurrikara handi bat sentitu dute gaur arratsaldean Afganistanen, Pakistanen eta India iparraldeko zenbait eskualdetan. Richter eskalako 6,8 gradukoa izan da seismoa, Alemaniako Geologia Zientzietako Ikerketa Zentroaren arabera. «Jendea korrika atera da etxetik», adierazi du AFP albiste agentziako berriemaile batek, Pakistango Rawalpindi hirian zela.
Islamabad hiriburuan eta Punjab eta Khyber eskualdeetan ere sentitu dute dardara, tokiko hedabideek jakinarazi dutenez. Agintarien arabera, gutxienez hiru lagun hil dira: horietatik bi —24 urteko gazte bat eta 10 urteko adingabe bat— Afganistango Laghman probintzian, eta hirugarrena —13 urte zituen— Pakistanen, haren etxebizitza eraikina seismoaren ondorioz eraitsi eta gero. Herrialde horretako Swat probintzian, halaber, 150 lagun zauritu dira, eta larrialdi egoera ezarri dute, Poliziak Reuters berri agentziari baieztatu dionez; Khyber Pakhtunkhwa probintzian, berriz, hirurehun herritar dira zaurituak, hango erreskate talde batek Al Jazeera hedabideari esan dionez.
Alemaniako Geologia Zentroak ziurtatu duenez, lehen lurrikara Afganistan ipar-mendebaldeko Jurm hiritik gertu jazo da, eta 187 kilometroko sakonera izan du. Adituen arabera, lurrikara epizentrotik 1.000 kilometro ingurura ere sentitu da; besteak beste, Uzbekistanen, Tajikistanen, Kazakhstanen, Kirgizistanen eta Turkmenistanen. Bestalde, dardara gertatu eta ordubetera, beste seismo bat nozitu dute Afganistan iparraldean, Richter eskalako 3,7 gradukoa, geologoen arabera.
Herrialde horretan maiz gertatzen dira lurrikarak, batez ere Hindu Kush mendilerroan, Eurasiako eta Indiako plaka tektonikoen loturatik gertu. Bada, iazko ekainean, 6,1 graduko lurrikara batek bortizki astindu zuen Afganistango Paktika probintzia, Pakistango mugatik gertu, eta mila pertsona baino gehiago hil ziren, baita dozenaka mila herritar etxerik gabe geratu ere. AEBetako Geologia Zerbitzuaren arabera, lurrikarak 50 kilometroko sakonera izan zuen.
2005ean, berriz, inoizko lurrikararik handiena izan zen Pakistanen; 80.000tik gora hil ziren. |
2023-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/225837/iruneko-udalean-psn-upnren-eta-eh-bilduren-alternatiba-izango-dela-aldarrikatu-du-saizek.htm | Politika | Iruñeko Udalean, PSN «UPNren eta EH Bilduren alternatiba» izango dela aldarrikatu du Saizek | Publikoki bere hautagaitza eta taldea aurkeztu ditu alderdi sozialistak Iruñeko Lezkairu auzoan | Iruñeko Udalean, PSN «UPNren eta EH Bilduren alternatiba» izango dela aldarrikatu du Saizek. Publikoki bere hautagaitza eta taldea aurkeztu ditu alderdi sozialistak Iruñeko Lezkairu auzoan | «Emakume handia eta hurrengo Iruñeko alkatea». Maria Txibite PSNko presidentegaiak halaxe aurkeztu du Iruñeko Udaleko zerrendaburu izango dena, Elma Saiz. Aurkezpen horretan, Txibitek salatu du azken zortzi urteak «galdutako bi legealdi» izan direla hiriburuarentzat. Bereziki kritiko agertu da Enrique Maia egungo alkatearekin, eta haren jardunbidea aukera galdua izan dela uste du. «Elkarrizketarako gaitasuna falta izan zaio hiriaren mesederako proiektuak aurrera ateratzeko, eta hori ez da gertatuko Elma alkate denean»
Txibitek gaineratu du Iruñea ez dela «ez kontserbadorea, ez independentea», eta bi indar horien aurrean proposamen zentrista dutela uste du. PSNren apustua da hiria eraldatzea, «XXI. mendeko erronkei erantzuteko jauzi handia ematea». Hiriko bi indar politiko nagusien aurrean, «ezkerreko alternatiba» ordezkatzen dutela azpimarratu du, eta Nafarroako Gobernuan zailtasun handiak kudeatzeko ahalmena erakutsi dutela ere esan du.
Udal hauteskundeei begira, ilusioa transmititu nahi izan dute sozialistek Lezkairu auzoko La Fabrica de la Goma eraikinean egindako ekitaldi politikoan. Bertan izan dira alderdiko aurpegi ezagunak: hala nola Ramon Alzorriz, Martin Zabalza, Javier Ramirez, Jorge Agirre...
Saizek bere taldea aurkeztu du banan-banan: hala nola Xabier Sagardoi, Marina Curiel, Eloy del Pozo, Nuria Medina, Tomas Rodriguez eta Maria Jose Blasco. Poz berezia agertu du zerrendako azken postuan Julian Balduz duela 36 urte alkate izandakoa joango delako.
Proposamenari begira, zazpi helburu nagusi aurkeztu ditu: zaintzan oinarritutako hiria, eremu publikoa sozializatzea, hirigintza iraunkorra, desberdintasunak murriztu eta aberastasuna sortzea, kulturaren eta kirolaren sustapena, elkarbizitza eta berrikuntza.
Aurkezpenean, egitarauko ideia eta proposamen batzuk azpimarratu dira. Besteak beste, Saizek aldarrikatu du Iruñea berrikuntza arloan puntako hiria izatea dutela asmo, eta hala nola hiri osoan wifia jartzea bultzatuko duela, alkate izanez gero.
Nabarmendutako kontuen artean daude ondare gastronomikoa sustatzea, ibaiari begirako plana bultzatzea, oinezkoentzako guneak eta bidegorriak handitzea, haur eskoletako eskaintza handitzea eta hirigintza arloko planifikazioan gazteen parte hartzea aktibatzea. Hizkuntzen elkarbizitzarako plana ere jasotzen du egitarauak. «Euskara guztiona da», adierazi du Saizek. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225863/azkorbebeitia-eta-zunzunegi-euskal-herriko-kopako-lehen-liderrak.htm | albisteak | Azkorbebeitia eta Zunzunegi Euskal Herriko Kopako lehen liderrak | Larunbatean, Bediako (Bizkaia) VII. Kolazino Mendi Egunean garaile izan ziren biak. Ibilbide lehorrean eta tenperatura altuekin, probaren errekorra minutu batean hobetu zuen Zunzunegik. Mendaroko Kilimon Trail izango da Kopako hurrengo proba, apirilaren 1ean. | Azkorbebeitia eta Zunzunegi Euskal Herriko Kopako lehen liderrak. Larunbatean, Bediako (Bizkaia) VII. Kolazino Mendi Egunean garaile izan ziren biak. Ibilbide lehorrean eta tenperatura altuekin, probaren errekorra minutu batean hobetu zuen Zunzunegik. Mendaroko Kilimon Trail izango da Kopako hurrengo proba, apirilaren 1ean. | Aurreko larunbatean abiatu zen Bedian (Bizkaia) mendiko lasterketen 2023ko Euskal Herriko Kopa, egutegiko lehen probarekin. Guztira 8 topaketa izango dira, eta Bediako VII. Kolazino Mendi Eguna izan da lehena. 400 partaide elkartu ziren Bedian, Ganguren MTk, Tiritu kultur elkarteak eta Euskal Mendizale Federazioak antolatutako lasterketan.
Nesketan lehena Oihana Azkorbebeitia izan zen. Aurreko urtean ere abadiñarra nagusitu zen Kolazino Eguneko proba honetan. Mutiletan, berriz, Aitor Zunzunegi legorretara (Gipuzkoa) izan zen Bediako plazan lehena, azken txanpa bikaina eginda.
Proba nagusian, korrikalariek 24 kilometro eta 1.700 metroko desnibela gainditu behar zituzten, eta lur lehorra, korrikarako oso bizia eta tenperatura altuak izan zituzten urte sasoi honetarako. Euriak, gainera, ez zituen harrapatu aurrenekoak, eta baldintzak lagun, Kolazino Mendi Eguneko errekorra minutu bat baino gehiago jaitsi zuen aurreneko mutilak.
Lehen kilometroak berotzeko izan ziren, harik eta lehenengo bi igoerak iritsi ziren arte: Eroso Mendi eta Santagozarko. Gizonezkoen kategorian, kronometratutako lehen puntuan, 8 kilometrora, Oier Ariznabarretak oso erritmo bizia ezarri zuen, eta atzetik Aitor Ajuria, Aitor Zunzunegi eta Ibai Makazaga etorri ziren. Probaren punturik garaienerako igoeran, Mandoian, Argiñatx mendiaren magaletik, hirukoteak jazarpen lanean jarraitzen zuen. Atzetik, Asier Larruzeak, iazko txapeldunak, bi posizio irabazi zituen Javier Goitiaren ondoan, eta Imanol Larrañaga ere erritmo onean zetorren.
Jaitsiera teknikoaren ondoren, bi gailur geratzen ziren igotzeko, Kastillozar eta Zeatakoa, eta bi igoera horiek aldaketa handiak eragin zituzten sailkapenean. Aitor Ajuria jarri zen probaren buru, eta Ariznabarreta garaipenerako borrokatik kanpo geratu zen. Atzetik zetozen Larrañaga, Larruzea eta Zunzunegi. Azken 5 kilometroetan, Ajuriak behera egin zuen, eta Zunzunegik, aldiz, azken txanpa bikaina egin eta proba irabazteaz gain, errekorra ere gainditu zuen: 2:08:24.
Emakumezkoetan, mugimendu gutxiago egon zen lasterketaren buruan. Kronometratutako lehen zatian hiru postuetan zeuden hiru lasterkariek beren posizioei eutsi zieten helmuga zeharkatu arte. Oihana Azkorbebeitiak Kolazinoarekin sintonia berezia duela erakutsi zuen, eta lehen postua eskuratu zuen aurten ere. Abadiñarra hasieratik bukaerara izan zen lasterketaren buru. Ainara Urrutia aretxabaletarra atzetik izan zuen ibilbide osoan, baina ez garaipena arriskuan jartzeko beste. Oihana Zubillaga anoetarra izan zen hirugarren.
Junior, gazte eta kadeteen 11 kilometroko lasterketan, Ion Kabada, Eneko Etxaniz eta Borja Utergo izan ziren irabazle gizonezkoen kategorietan, eta Irene Iturria, Alluitz de Bilbao eta Naroa Lopez nesketan.
EUSKAL HERRIKO KOPA 2023 Emakumezkoak 1. Oihana Azkorbebeitia 2. Ainara Urrutia 3. Oihana Zubillaga
Gizonezkoak 1. Aitor Zunzunegi 2.Imanol Larrañaga 3. Asier Larruzea
Beteranoak, emakumezkoak 1. Oihana Azkorbebeitia 2. Ainara Urrutia 3. Oihane Unzalu
Beteranoak, gizonezkoak 1. Imanol Larrañaga 2. Alexander Ordeñana 3. Unai Intxaurraga
Junior neskak (16 km) 1.- Irene Iturria 2.- Ania Hernandez 3.- Andrea Manzanal
Junior mutilak (16 km) 1.- Ion Cabada 2.- Ibai Angulo 3.- Eneko Olabarria
Gazte neskak (11 km) 1.- Alluitz de Bilbao 2.- Jone Oar-Arteta
Gazte mutilak (11 km) 1.- Eneko Etxaniz 2.- Aitor Guerra 3.- Urko Lozano
Kadete neskak (11 km) 1.- Naroa Lopez 2.- Naroa Arribas
Kadete mutilak (11 km) 1.- Borja Utergo 2.- Julen Dobarro 3.- Mikel Oar |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225864/izurde-bat-hilda-topatu-dute-getarian.htm | Gizartea | Izurde bat hilda topatu dute Getarian | Bi metro inguru neurtzen zituen, eta ikertu egingo dituzte heriotzaren zergatiak. | Izurde bat hilda topatu dute Getarian. Bi metro inguru neurtzen zituen, eta ikertu egingo dituzte heriotzaren zergatiak. | Izurde bat hilda agertu zen atzo Getarian (Gipuzkoa). Abisua 15:30 aldera jaso zuten, eta Gurutze Gorriak hilda atera zuen uretatik Malkorbe hondartzan. Bi metro inguru neurtzen zuen, eta erreskate lanetan jardun zen boluntarioetako batek uretara salto egin behar izan zuen, animaliari soka bat lotzeko; iristeko zaila zen leku batean zegoen izurdea, hilik.
Gisa horretako kasuetarako protokoloa beteta, izurdea EHUk Plentzian (Bizkaia) duen egoitzara eraman dute, heriotzaren zergatiak aztertzeko.
Urte garai honetan nahiko ohikoa da izurdeak agertzea euskal kostaldean, berdelak eta antxoak erakarrita. Iazko udan, adibidez, bi izurde agertu ziren Gipuzkoako hondartzetan, bizirik; laguntzarekin, uretara itzultzea lortu zuten biek. Zumaiako Santiago hondartzan agertu zen bat, eta Donostiako Zurriolan bestea. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225865/bruselaren-zirrikitua-errekuntza-autoentzat.htm | Ekonomia | Bruselaren zirrikitua errekuntza autoentzat | Alemaniak eskatu bezala, erregai sintetikoko autoak salbuetsita gera daitezke errekuntza motorren salmenta eteteko legetik. Batzordeak proposamen bat igorri dio Berlini. | Bruselaren zirrikitua errekuntza autoentzat. Alemaniak eskatu bezala, erregai sintetikoko autoak salbuetsita gera daitezke errekuntza motorren salmenta eteteko legetik. Batzordeak proposamen bat igorri dio Berlini. | Bruselak ate bat zabaldu diezaioke 2035etik aurrera ere errekuntza autoak saltzeko aukerari. Karbonoan neutroak diren erregai sintetikoak izan daitezke horretarako bidea. Izan ere, Europako Batzordea prest dago, salbuespena egin, eta erregai horiek darabilten autoak barne errekuntza motorreko ibilgailuak debekatu nahi dituen legetik kanpo uzteko. Hala eskatu zion Alemaniak, eta hala onar dezake orain.
Batzordeak gutun bat igorri dio Berlini horren berri emateko. Proposamen bat helarazi dio zeinetan zehazten dituen erregai sintetikoak darabiltzaten autoak karbonoan neutrotzat har daitezen epeak eta arauzko irtenbideak zeintzuk izan daitezkeen. Modu horretan konbentzitu nahi du Alemania, jarrera aldatu dezan, eta karbono isuriak murriztea helburu duen legeari oniritzia eman diezaion.
Reuters berri agentziak zabaldu duenez, salbuespen hori errekuntza motorren debekua ezarri ondoren jarriko litzateke indarrean. Eta baldintza bat izango luke: ibilgailu horiek teknologia berri bat izango beharko dute, erregai kutsatzaileren bat erabiliz gero haien funtzionamendua etengo duena. Horretarako, auto kategoria berri bat sortuko litzateke Batasunean.
Hori da berritasuna, hain zuzen ere: Batzordeak salbuespena idatziz aurkeztu izana. Izan ere, Bruselak inoiz ez die aterik itxi auto hibridoei edo erregai sintetikoei; konpromisoa hartu zuen isuririk gabeko ibilgailuen helburua betetzen duten edo ez aztertzeko eta proposamen bat aurkezteko. Baina argi adierazi zuen errekuntza autoen debekua onartu ondoren izango zela, 2026an.
Asko dago jokoan
Bruselak ez du nahi karbono isuriak murrizteko bere lege izarra ezerezean geratzerik. Are gutxiago baldintza hauetan, eta azken orduan. Eta horregatik erabaki dezake orain Alemaniaren eskaera onartzea. Ez baita ahaztu behar legea bozkatu bezperan aldatu zuela iritzia Berlinek; Batasuneko ingurumen ministroen eta Europako Parlamentuaren oniritzia baitzuen ordurako, eta Estatu kideek berrestea baino ez zen falta.
Batzordeak uste du legea ez onartzeak arriskuan jar dezakeela Europako Batasunak jarritako klima helburua, hots, 2030. urterako karbono isuriak %55 murriztea —Fit for 55 izena darama lege sortak horregatik—. Ez hori bakarrik: iritzi dio zalantzan jar dezakeela Europako autogintza industriaren etorkizunerako bide orria ere.
Izan ere, Batzordeak elektrifikazioarako apustua egin du, eta sektorearen trantsizioa bultzatu du, zuzentarauen eta diru laguntzen bidez. Errekuntza motorren salmenta 2035etik harago baimentzeak, ordea, kontrako bidean egingo luke bultza, auto elektrikorako aldaketa atzeratzea ekarriko lukeelako.
Aldiz, autogintzaren industriak denbora irabaziko luke, eta erabakigarria izan daiteke hori auto ekoizle handientzat. Horregatik egin diote presio Alemaniako gobernuari, eta hark, ondorioz, Batzordeari. Ez alferrik, Alemania da auto gehien ekoizten duen Europako herrialdea, Italiarekin batera. Biak azaldu dira debekuaren kontra, hain justu ere.
Jaurlaritza ere kontra
Errekuntza autoen debekuaren aurka azaldu da Eusko Jaurlaritza ere, eta «malgutasuna» eskatu du auto elektrikorako trantsizioa egiteko orduan. Euskal Herriko industriarentzat ere sektore estrategikoa baita autogintza. Petronorrek ere lantegi bat eraiki asmo du Bilboko portuan erregai sintetikoak ekoitzi ahal izateko.
Edonola ere, zalantza asko dago oraindik erregai horien inguruan ere, eta ikusteko dago Batzordearen proposamenak zein bide hartuko duen. Alemaniak aitortu du jaso duela, eta aztertu egingo duela. Begi onez hartu du, dena den, eta adierazi du hitz egiten jarraitzeko oinarri ona dela.
Bihar elkartuko dira herrialdeetako buruak Bruselan egingo dute goi bileran, baina, oraingoz, legea ez dago jasota gai zerrendan. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225866/haize-berriak-aizkorriko-eskaladan.htm | albisteak | Haize berriak Aizkorriko eskaladan | Joseba Iztueta, Unai Cobos, Ioseba Eskudero eta Mikel Mongelos alpinista eta eskalatzaile goierritar gazteek beste maila batera eraman dute Aizkorriko ipar hormako neguko eskalada, eta bi bide berri zabaldu dituzte: Akertegi (160 metro, M5) eta Hire amak baleki (330 metro, M6). | Haize berriak Aizkorriko eskaladan. Joseba Iztueta, Unai Cobos, Ioseba Eskudero eta Mikel Mongelos alpinista eta eskalatzaile goierritar gazteek beste maila batera eraman dute Aizkorriko ipar hormako neguko eskalada, eta bi bide berri zabaldu dituzte: Akertegi (160 metro, M5) eta Hire amak baleki (330 metro, M6). | Alpinismoaren eboluzioa errelebo lasterketa baten modukoa izan da. Belaunaldi batek aurreko belaunaldiak utzitako testigua hartu izan du, eta ahal duen urrutien eraman izan du hurrengo belaunaldiari uzteko. Lasterketa hori historian zehar behin eta berriro errepikatu izan da, eta horrek ekarri du duela urte batzuk eskalaezin zirudiena eskalagarri bihurtzea.
Euskal alpinismoaren eboluzioan lekukoa urrun eramaten ari direnetako bat Mikel Saez de Urabain alpinista eta eskalatzaile ordiziarra da. Mikelek aire berri bat eman dio Larrunarriko neguko eskalada eta eskalada mistoari, eta inork uste ez zuen lekuetatik igotzeko trebetasuna izan du, baita udan eskalatzen diren eskalada bideak negu giroan eskalatzeko trebetasuna ere. Denbora kontua zen Mikelek Larrunarrira eramandako lekukoa Aizkorrira iristeko. Eta lekuko hori Joseba Iztueta, Unai Cobos, Ioseba Eskudero eta Mikel Mongelos alpinista eta eskalatzaile goierritar gazteek hartu dute, baita gogoz hartu ere. Estilo garbi-garbia erabiliz, Aizkorriko neguko eskalada maila berri batera eramaten ari dira. Horren adibide, otsailean mendilerroaren ipar aurpegian zabaldu dituzten bi bide zoragarriak. Akertegi, «bide dotorea»
Unai Cobosek eta Mikel Mongelosek bi saialdi behar izan zituzten lerro hau irekitzeko. Lehenengoan ez zuten elurra baldintza onetan aurkitu: «eskiatzeko eguna zen, ez alpinismorako», Unaik dioen moduan. Astebete geroago, otsailaren 4an, baldintzak zeharo ezberdinak topatu zituzten: «Egun zoragarria egin zigun, baldintza onak aurkitu genituen, eta gainera, aurreko asteburuan irekitako arrastoak gora azkar egiten lagundu zigun. Bide dotorea atera zen, eskalatzea merezi duen horietakoa; eta egia esan, bidearen azken zatian, uste dugu irteteko zeuden aukera guztietatik politena hautatu genuela».
Bide honi izen bat jartzeko garaian ere ez zuten buruhauste handirik izan Unairen hitzetan: «Akertegi hitz-jokoa proposatu nionean Mikeli, honek baiezkoa esan zidan. Ondo iruditzen zitzaiola. Akertegi, beraz».
'Akertegi' bidearen pasarteetako bat. MIKEL MONGELOS
«Hemen gaude, ta poztutzen naiz...»
Akertegi ireki zutenean topatu zituzten baldintzak aprobetxatu nahian, biharamunean, uztailaren 5ean, Unai Cobos eta Joseba Iztueta Aketegiko ipar horman ziren, berriro ere. Oraingoan, aldiz, eguraldia ez zuten lagun izan: «Etxeko sofaren eta goxotasunaren falta sumatzen dituzun egun horietako bat izan zen, hotza eta haizea ziren nagusi, baina aurrera egitea erabaki genuen».
Lerroa udatik zuten begiz jota. «Asko pentsatu gabe, lerro luze eta logikoena iruditu zitzaiguna igotzeari ekin genion. Bi luze oso onak atera ziren gandorrera irten aurretik; izotza ere aurkitu genuen bertan, baina bidean Aizkorriko eskalada estiloa nabarmentzen da: belarra, harria eta trakzio txarreko elurra. Gandorrera irten aurreko tximinia eskalatze hutsagatik merezi du bidea egiteak, azkeneko luzea eskalatzen ez bada ere. Azken luzea tximinia bertikal ikusgarri bat da, fisikoa eta sostengatua; bide guztiko luzerik onena dela esatera ausartzen gara».
Izenaren jatorriari dagokionez, Itoizen Lau Teilatu abestiak badu zer esana: «Joseba abestia abesten hasi zen, 'Hemen gaude ta poztutzen naiz…', baina nik amaitu nuen estrofa, 'ta ziur zure ama ezetz', esanez. Hortik etorri zen ondoren bidearen izena izango zena».
AKERTEGI, 160 metro, M5 Luzera: 160 metro. Luze kopurua: 3. Nork irekia: Unai Cobos eta Mikel Mongelosek, 2023ko otsailaren 4an. Zailtasuna: M5. Luzez-luze: 1ºL: M4+ (80 m), 2ºL: M5 (50 m) eta 3ºL: M4 (30 m). Materiala: 60 metroko bi soka, luzera ezberdineko 10-12 express zinta, 2 Totem sorta, 3 eta 4 zenbakiko Camalota, artaka-trabagailu sorta eta luzera ezberdinetako zinta-uztaiak harkaitz-zubi eta blokeetatik pasatu eta bilguneak muntatzeko. Lehenengo luzea, 80 metro, M4+: Diedroa ezkerrean utzita zuhaitza bilatu eta honen ezkerretik atera. Bi irtengune erraz eskalatu ondoren zirku moduko batean azalduko zara. Bigarren luzea, 50 metro, M5: Eskubiko kanal nabarmena hartu, eta orratz nagusiaren ezker tximinia bilatu: Goulotte fin bat da (80º-85º), sabaitxo bat gainditu ondoren dagoena. Kordino bat utzi dugu sabaiko pasagunea babesteko. Hirugarren luzea, 30 metro, M4: Pareko diedroa hartu beharrean ezkerrera jo elurretatik. Bilgunea tontorrean.
HIRE AMAK BALEKI, 330 metro, M6. Luzera: 330 metro. Luze kopurua: 5. Nork irekia: Unai Cobos eta Joseba Iztuetak 2023ko otsailaren 5ean. Zailtasuna: M6. Luzez-luze: 1ºL: M4+ (50 m), 2ºL: M5+ (40 m), 3ºL: M4 (55 m), 4ºL: Oinez (100 m) eta 5ºL: M6 (40 m). Materiala: 60 metroko bi soka, luzera ezberdineko 10-12 express zinta, 2 Totem sorta, 3 eta 4 zenbakiko Camalota, artaka-trabagailu sorta eta luzera desberdinetako zinta-uztaiak harkaitz-zubi eta blokeetatik pasatu eta bilguneak muntatzeko. Lehenengo luzea, 50metro, M4+: Hasiera bertikala, gero kanal erraz batetik jarraitu sabai moduko batea iritsi arte. Sabaiko pausoa kordino batez babestu da. Sabaitik ezkerrera egin eta bilgunea muntatu. Bigarren luzea, 40 metro, M5+: Bi irtengune erraz eskalatu ondoren, kanal nagusiko irteera da zailtasun nagusiena. Pasagune polita, izotza ez badago oso zaila izan daitekeena. Iltze batekin babestu da. Ondoren, 5m-ko tximinia ikusgarri bat, motxila kentzea gomendatzen duguna. Bilgunea tontorrean. Hirugarren luzea, 55 metro, M4: Gandorrera modurik errazenean igo eta goitik jarraitu. Pare bat pasagune dauzka. Bilgunea arista bukatutakoan. Laugarren luzea, 100 metro, 40-50º. Oinez ensanblean. Bosgarren luzea, 40 metro, M6: Piolet eta kranpoien puntak sartzeko zulotxo onak dauzkan tximinia bertikala eta fisikoa. Friend handiak eskatzen ditu orokorrean (5 zenbakiko Camalota eramanez gero erabiliko da). Goian dagoen bilgunea beste bide batekoa da. Bilgune hori atzean utzi eta goian muntatuko dugu gurea. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225867/german-rodriguezen-oroitarriko-plakari-eraso-diote.htm | Politika | German Rodriguezen oroitarriko plakari eraso diote | Sanferminak 78 gogoan elkarteak gogoratu du Memoria Leku dela oroitarria, eta legeak agintzen duen modura jokatzeko eskatu die erakundeei. | German Rodriguezen oroitarriko plakari eraso diote. Sanferminak 78 gogoan elkarteak gogoratu du Memoria Leku dela oroitarria, eta legeak agintzen duen modura jokatzeko eskatu die erakundeei. | Sanferminak 78 Gogoan elkarteak salatu duenez, joan den asteburuan Iruñean German Rodriguezen oroitarrian dagoen plaka kentzen saiatu dira ezezagun batzuk. Ohar batean adierazi dute palanka bat erabili dutela horretarako, eta, eramatea lortu ez badute ere, muturretako batean kaltetu egin dutela. «Germán Rodríguez Saizen oroimenez Poliziak tiroz hil zuen 1978ko uztailaren 8an», dio plakak.
Sanferminak 78 Gogoan taldeak gogoratu du oroitarria Memoria Leku izendatu zuela Nafarroako Memoria Historikoaren Lekuen Legeak 2019ko ekainaren 18an. Lege horren arabera, Nafarroako Gobernuari dagokio leku horiek babestea. Horregatik «dagokionari» eta Iruñeko Udalari eskatu die legeak dionaren arabera jokatzeko erasoaren ondoren.
Oroitarria bera Iruñeko Udalarena da. Herri ekimenari esker, udalbatza batean erabaki zuten Espainiako Poliziak 1978ko sanferminetan hil zuen LKIko gaztearen alde jartzea. Behin eta berriz egin diote eraso, eta eskuin muturreko talde parapolizialen gorrotoari eta udal agintari erregionalisten erdeinuari egin behar izan die aurre. Asfaltozko eta porlanezko ahanzturari gailendu zaio, urtez urte, herritarrek gordetako oroimena.
Mailu bat eta bonba bat, memoriaren aurka
Lehen aldiz mailu batekin egin zioten eraso. Lurrean botata agertu zen, hainbat puskatan birrinduta. Iruñeko Peñak saiatu ziren alanbre batekin zatiak lotzen, baina, ezinezkoa zenez, beste hilarri bat egitea beste erremediorik ez zitzaien gelditu. Iruñeko eskultore anonimo batek egin zuen lana. Brontzezkoa, oraingoan, kolpe eta erasoei eutsi ahal izateko. Lau zentimetro lodi zen piezak. Diseinatzeko, moldea egiteko eta galdatzeko denbora behar izan zen, baina jarri zuten. Kostuak beren gain hartu zituzten sanferminetako peñek, bizilagunek eta kultura elkarteek.
Oroitarri berriaren sustatzaileek espero bezala, brontzezko eskulturak ongi eutsi zien kolpeei eta pintura potoei. Ez, ordea, lehergailuei: 1980ko hamarkadaren hasieran, bonba bat jarri zioten. Lurrean ongi bermatua zegoen hilarria, baina, hala ere, okertu eta beheko aldea hondatu egin zitzaion, eztandaren ondorioz. Bonba nork jarri zuen ez zen inoiz argitu, baina lehergai karga handiak eta erasoaren kutsu «profesionalak» susmoak piztu zizkien Hilarria batzordeko kideei.
Bospasei urtez, erasoek ez zuten etenik izan, eta beste bi bonba jarri zituzten Orreaga etorbideko izkina horretan. Oroitarriak zutik iraun zuen, hala ere. Sanferminak 78 gogoan elkarteak gaur bidali duen oharrean nabarmendu du inoiz ez zutela ikertu nortzuk izan ziren erasotzaileak.
2005ean Barcinak Orreaga etorbidetik kendu zuen, lan batzuk egin behar zituztela argudiatuz. Soto batean gorde zuen. Oposizioko indarrek zazpi mozio aurkeztu zituzten udalbatzan, hilarria bere tokian berrezartze aldera, eta eragile sozialek ere protesta ugari antolatu zituzten. Alkatearen erantzuna: entzierroaren monumentu erraldoia paratu behar zutela oroitarria zegoen toki berean. 2007ko azaroan itzuli zen hilarria Orreaga etorbidera. Barcinak gehiengoa galdua zuen udalbatzan, eta Nafarroa Bai, PSN eta EAEren udal taldeek behartu egin zuten egoera lehengoratzera.
Oroitarritik metro batzuetara 1978ko sanferminetako gertaerak gogoratzeko jarri zuten Gogoan eskulturari ere hainbat aldiz egin diote eraso. 2018ko ekainean jarri zuen Sanferminak 78 Gogoan elkarteak, 40. urteurrenean. Dora Salazarren eskultura bat da, eta Iruñeak gertaera horietan jasan zuen erasoa gogoratzea du helburu. Horrek ere plaka bat du: «1978ko Sanferminetan pairatutako polizia erasoaren biktimen oroipenean», eta horri ere eraso egin diote hainbatetan. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225868/lavinia-obraren-estreinaldia-atzeratu-du-arriaga-antzokiak.htm | Kultura | 'Lavinia' obraren estreinaldia atzeratu du Arriaga antzokiak | Aktoreetako batek atzoko entseguan min hartu zuen, eta bertan behera utzi dituzte gaurko eta biharko iragarritako emanaldiak. Maiatzaren 22an estreinatuko du obra Kabia konpainiak euskaraz, eta 24an gaztelaniaz emango du. | 'Lavinia' obraren estreinaldia atzeratu du Arriaga antzokiak. Aktoreetako batek atzoko entseguan min hartu zuen, eta bertan behera utzi dituzte gaurko eta biharko iragarritako emanaldiak. Maiatzaren 22an estreinatuko du obra Kabia konpainiak euskaraz, eta 24an gaztelaniaz emango du. | Gaur zen estreinatzekoa Kabia antzerki konpainia Lavinia antzezlana Bilboko Arriaga antzokian, baina antzokiak berak jakinarazi duenez, aktoreetako batek min hartu zuen atzoko entseguan, eta ezinbestean atzeratu behar izan dituzte programatutako emanaldiak. «Zorionez, Arriaga antzokiaren eta Kabia Teatro konpainiaren arteko elkar ulertze onari esker, Lavinia antzezlana denboraldi honetan bertan oholtzaratu ahal izango da Arriagan», adierazi du antzokiak, ohar baten bitartez. Aste honetako emanaldietarako erositako sarrerek data berri horietarako balioko dute.
Edonola ere, inork bere sarrera itzultzea nahiko balu, eskaera «lehenbailehen» egiteko eskatu du Arriagak. Txarteldegian erosi zutenek leihatilan bertan edo Informazio Bulegoko 94-479 20 36 telefonora deituz eskatu beharko dute dirua itzultzeko. Sarrera online erosi eta dirua itzultzea nahi dutenek informacion@teatroarriaga.eus helbidera idatzi beharko dute itzulketa eskatzeko, eta erosketa egin zutenean beren helbide elektronikoan jaso zituzten sarrerak erantsi beharko dituzte. Dirua automatikoki itzuliko da sarrerak erosteko erabilitako txartelera.
Lavinia antzezlanak Ursula K. LeGuin-en izen bereko eleberria hartzen du erreferentzia gisa. Obra Eneida klasikoaren spin-off bat da.
Antzezlanaren zuzendaritza artistikoaz Juana Lor arduratu da, eta, Javier LinÌÂera-rekin batera, egokitzapenean eta dramaturgian ere jardun du; bestalde, Bettina Aragon Hillemann izan da musika arloko zuzendaria.
Antzezle taldea Yolanda Bustillo, Aitor Gisasola, Amets Ibarra, Karmele Larrinaga, Javier LinÌÂera eta InÌÂaki Urrutiak osatzen dute, eta iragana, oraina eta etorkizuna uztartzen dituen obra bat antzezten dute, aldi berean ipuin bat, kantu bat eta oinarri elektroniko bat ere badena. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225869/lsquounicorn-warsrsquo-ezin-da-euskaraz-ikusi-movistar-plusen-oraingoz.htm | Bizigiro | ‘Unicorn Wars’ ezin da euskaraz ikusi Movistar Plusen, oraingoz | Plataformak iragarri du «hemendik gutxira» jarri ahalko dituztela filmak hiru edo lau hizkuntzatan. Netflix Euskaraz taldeak salatu du «onartezina» dela plataformak esatea teknikoki ez dela posible euskarazko bertsioa jartzea. | ‘Unicorn Wars’ ezin da euskaraz ikusi Movistar Plusen, oraingoz. Plataformak iragarri du «hemendik gutxira» jarri ahalko dituztela filmak hiru edo lau hizkuntzatan. Netflix Euskaraz taldeak salatu du «onartezina» dela plataformak esatea teknikoki ez dela posible euskarazko bertsioa jartzea. | Movistar Plus plataforman film ugari ikus daitezke euskarazko azpidatziekin, baina euskarazko bikoizketarekin arazo teknikoak daudela jarri dute aitzakiatzat eta zailtasunak daude. Kasu argigarri bat Unicorn Wars helduentzako animaziozko filmarena da: otsailaren 8an, Movistar Plusek bere katalogoan jarri zuen animaziozko filma, gazteleraz eta galizieraz; euskarazko bertsiorik gabe, ordea. Zinema areto batzuetan euskarazko bikoizketarekin proiektatu zuten arren, plataforman ezingo da euskaraz ikusi. Oraingoz, bederen.
Filmaren ekoiztetxea Uniko da, eta ekoizleek adierazi dute duela bi hilabete bidali zutela euskarazko bertsioa, «konpromisoak betez». Movistar Pluseko iturrien arabera, ordea, euskarazko bertsioa geroago iritsi zitzaien, eta ordurako gaztelaniazko eta galizierazko bertsioekin osatua zuten filma zerbitzuan jartzeko. Eta gaur-gaurkoz plataformak ezin omen du film bat hiru hizkuntzatan jarri.
Egoera hori aldatu ahalko dela espero da. Izan ere, Movistar Plusek iragarri du «hemendik gutxira» teknikoki posible izango dela filmak hiru edo lau hizkuntzatan jartzea. Horrek modua emango luke Unicorn Wars euskaraz jartzeko, baita beste eduki batzuk ere.
Netflix Euskaraz herri mugimenduarentzat, «aitzakiak» dira horiek guztiak. «Ez dira argudio onargarriak», salatu dute. «Movistar Plusi dagokio konponbide teknikoa bilatzea. Onartezina iruditzen zaigu plataformak esatea euskarazko bertsioa jartzea teknikoki ez dela posible». Pantailetan euskara sustatzearen alde borrokan ari den taldeak uste du euskarazko bertsioak iritsi egin behar direla, gainerako hizkuntzetako bertsioekin batera, euskara hizkuntza ofiziala delako eta Espainiako Ikus-entzunezko Legea indarrean dagoelako. «Movistarrek, gainera, erakutsi izan du baduela oztopo hori gainditzeko modua: gaur egun bere katalogoan eskaintzen dituen hainbat eduki hiru bertsiotan ari da eskaintzen». Eduki bera bertsio desberdinetan ikusgai jarri ahal izateko, bertsioak eduki berezituak balira bezala jartzea da Movistarrek aurkitu izan duen konponbidea. Baby boss jarri dute adibidetzat; gaztelaniazko, katalanezko eta (gaztelerazko) keinu hizkuntzan dago ikusgai plataforman.
EITBri eta Jaurlaritzari deia
Netflix Euskaraz-ek, bestalde, kezka azaldu du euskarazko bertsioen aferaren harira, eta adibidetzat jarri du Irabazi arte telesaila Disney Plusen eta Amama filma Netflixen ezin direla euskaraz ikusi.
Horrenbestez, Netflix Euskaraz-ek «beharrezkotzat» jo du Eusko Jaurlaritza eta EITB publikoki agertzea eta euren asmoen berri ematea. «Publikoki argitu behar dute euskal ekoizpenen euskarazko bertsioak Primeran plataformara eta gainerako plataformetara batera iritsiko direla, inoiz ez geroago, eta euskarazko audioak plataformetara egokituta bidaliko dituztela». Herritar taldeak gogorarazi duenez, Espainiako legaren arabera, erakunde publikoei dagokie hori horrela dela gainbegiratzea. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225870/urkulluk-ahotsa-eta-erabakia-nahi-ditu-ebn-estaturik-gabeko-nazioentzat.htm | Politika | Urkulluk «ahotsa eta erabakia» nahi ditu EBn estaturik gabeko nazioentzat | Jaurlaritzako lehendakariak beste gobernantza eredu bat eskatu du Europan, gaitasun legegilea duten eskualdeen «aniztasuna islatu dadin». | Urkulluk «ahotsa eta erabakia» nahi ditu EBn estaturik gabeko nazioentzat. Jaurlaritzako lehendakariak beste gobernantza eredu bat eskatu du Europan, gaitasun legegilea duten eskualdeen «aniztasuna islatu dadin». | RLEG Lege eskumenak dituzten Europako Eskualdeen Ekinaldiko kideak Bilbon elkartu dira gaur, estreinakoz aurrez aurre, eta, bilkura horretan, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk beste gobernantza eredu bat eskatu du Europako Batasunerako, gaitasun legegilea duten eskualdeek eta nazioek «ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna» izan dezaten. Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» islatuko duten erabakitze organoak eskatu ditu EBn.
Eusko Jaurlaritza da RLEG ekinaldiko sustatzaile nagusia, eta, haren lehen batzarrean, Urkulluk «aitortza handiagoa» eskatu du lege eskumenak dituzten nazio eta eskualdeentzat. Bilboko RLEG Adierazpena onartu du batzarrak, eta estaturik gabeko nazio eta eskualde hauek sinatu dute hura: EAE, Katalunia, Korsika, Flandria, Sardinia, Azoreak, Behe Austria, Madeira, Piamonte, Salzburgo, Tirol, Valentzia eta Balear Uharteak. «Eskatzen dugu Europako gobernantzan rol berezi batekin aitor daitezela formalki lege-eskumenak dituzten eskualdeak eta nazionalitate konstituzionalak», adierazi du Urkulluk.
Jaurlaritzako lehendakariak gogora ekarri du 1947an Jose Antonio Agirre lehen Jaurlaritzako lehendakariak parte hartu zuela Nazioarteko Talde Berrietan; Europako Demokrazia Kristauaren aitzindarian, alegia. Europako integrazio politikoaren sustatzailetzat jo ditu demokrata kristauak. Azaldu du handik urtebetera Eusko Jaurlaritzak parte hartu zuela Hagako Biltzarrean, eta ordutik «Euskadi Europako Batasuneko eta haren balioen defendatzailea» izan dela; balio horiek zerrendatu ditu, halaber: «Askatasuna, demokrazia, bakea, berdintasuna eta giza eskubideen defentsa».
«Inoiz baino beharrezkoagoa»
Adierazpena sinatu duten nazio eta eskualdeek helburu komuna dutela esplikatu du Urkulluk: «Posible da, eta inoiz baino beharrezkoagoa, Europako beste gobernantza eredu bat sortzea; eredu bat zeinak ahotsa eta erabakitzeko gaitasuna emango dien herrialde txikiei, nazioei eta lege gaitasuna duten eskualdeei, ez bakarrik estatu kideei. Denok gara Europako proiektu honen kide. Beharrezkoak gara; gure ekarpena egin behar dugu».
Gasteizko gobernuko buruak uste du egungo eredua «eraginkorragoa» izango dela «aktore gehiago» sartzen baditu barrura, «aniztasunak aberastasuna ekartzen duelako Europara, apur bat txikiagoa dena baztertu ezin duen Europara».
2018an jarri zuten martxan RLEG, Europa «heterogeneoa eta askotarikoa» dela uste dutelako taldeko kideek, eta «Europako politikan zuzenean parte hartu» nahi dutelako. Gaur egun, EBko zazpi estatu kidetan daude «gobernuak eta parlamentuak dituzten eskualdeak, herritarrek zuzenean aukeratuak». 71 dira guztira, eta horiek denek dute ahalmen legegilea konstituzio batek jasoa. «Europako Batasuneko herritarren %45ek konfiantza dute gobernu horiengan politika sozioekonomikoak eta ingurumen politikak gara daitezen», esan du Urkulluk. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225871/implikako-ehun-langileren-kaleratzea-salatzeko-mobilizazioa-egin-dute-bilbon.htm | Ekonomia | Implikako ehun langileren kaleratzea salatzeko mobilizazioa egin dute Bilbon | Sei greba egun egin dituzte jarraian. Bilboko 156 langileetatik 100 kaleratu nahi ditu enpresak enplegua erregulatzeko espediente baten bidez. | Implikako ehun langileren kaleratzea salatzeko mobilizazioa egin dute Bilbon. Sei greba egun egin dituzte jarraian. Bilboko 156 langileetatik 100 kaleratu nahi ditu enpresak enplegua erregulatzeko espediente baten bidez. | Implika enpresak Bilboko zentroetako 156 langileetako 100 kaleratu nahi ditu EE erregulazio espediente batekin. Martxoaren 16an hasi ziren espedientea negoziatzen, eta egun berean jo zuten langileek greba mugagabera. Seigarren greba eguna dute gaur, eta mobilizazioa egin dute Bilboko kaleetan.
MasterD enpresaren bulegoetatik abiatu dute mobilizazioa, Implikaren merkataritza talde berekoa da eta. Hortik Implikak Elkano kalean dituen bulegotetaraino egin du bidea mobilizazioak.
ELA sindikatuaren arabera, espedientea aurkezteko arrazoiak ez dira nahikoa, eta horregatik jo dute grebara; «EEa kentzea» eskatzen dute. Grebak «jarraipen garrantzitsua» duela adierazi du sindikatuak, eta mobilizazen jarraituko dutela iragarri dute. Martxoaren 27an izango da EEaren negoziazioaren bigarren bilera. Enpresak guztira 183 langile kaleratu nahi ditu, horietako 100 Bilboko bulegoetatik. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225872/indultu-partziala-eskatu-dute-de-miguelek-eta-telleriak.htm | Politika | Indultu partziala eskatu dute De Miguelek eta Telleriak | Lortuz gero, ez dute espetxera sartu beharko. | Indultu partziala eskatu dute De Miguelek eta Telleriak. Lortuz gero, ez dute espetxera sartu beharko. | De Miguel auzian zigortuetako bik, Alfredo de Miguel eta Aitor Telleria EAJren burukide ohiek, indultu partziala eskatu dute espetxera sartu behar ez izateko. Joan den astean, epaia irmotzat jotzen duen autoa plazaratu zuen Arabako Probintzia Auzitegiak, eta, ondorioz, zigortutakoek hamar eguneko epea zuten kartzelara sartzeko, baina De Miguelen eta Telleriaren abokatuek zenbait idazki aurkeztu dituzte auzitegian, hori eragozteko asmoz.
De Miguelek eskatu du legez kanpo elkartzeagatik ezarritako zigorra hiru urtetik bi urtera jaistea. Beste zenbait delitu ere egotzi zizkioten, baina kasu guztietan bi urte baino gutxiagoko zigorrak ezarri zizkioten. Bi urte baino gehiagokoa den zigor bakarra bi urtera jaitsiz gero, ez luke kartzelara sartu beharko. Haren abokatuak argudiatu du egotzi dizkioten delituak, banan-banan hartuta, ez direla «hain larriak».
Telleriaren abokatuak ere indultua eskatu du, auzibideak hamalau urte iraun duela argudiatuta. Edonola ere, indultuak emateko prozesuak luzeak izaten dira, eta eskatu izanak ez du geldiarazten espetxera sartzeko prozesua; beraz, ez dirudi eskaera horien bidez espetxeratzea eragotzi ahal izango dutenik.
Gaixotasuna
Telleriaren abokatuak beste eskaera bat ere egin du: zigorra bertan behera uztea gaixotasunagatik. Kasu horretan, Arabako Probintzia Auzitegiak datozen egunetan erabaki beharko du eskaera aintzat hartzen duen edo Telleria espetxean sartzea agintzen duen. Albiste agentzien arabera, litekeena da auzian zigortua izan den beste batek, Koldo Otxandianok, berdin egitea eta gaixotasuna argudiatzea espetxera ez sartzeko, azken hilabeteetan ez baita lanera joan, gaixo agiria lortuta. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225873/abortua-hizpide-izango-du-lehenbizikoz-giza-eskubideen-batzorde-interamerikarraren-auzitegiak.htm | Mundua | Abortua hizpide izango du lehenbizikoz Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarraren Auzitegiak | Gaur hasiko da El Salvadorko Estatuaren aurkako Beatriz auziaren epaiketa. Gobernuak abortatzea debekatu zion emakumeari, nahiz eta haurdunaldia harentzat arriskutsua izan eta fetuak garunik ez izan. | Abortua hizpide izango du lehenbizikoz Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarraren Auzitegiak. Gaur hasiko da El Salvadorko Estatuaren aurkako Beatriz auziaren epaiketa. Gobernuak abortatzea debekatu zion emakumeari, nahiz eta haurdunaldia harentzat arriskutsua izan eta fetuak garunik ez izan. | IACHR Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak gaur hasiko du abortua hizpide duen lehen epaiketa. Beatriz auzian El Salvadorko Estatua da akusatua. Nayib Bukele buru duen gobernuari egozten diote 2013an Beatriz izeneko emakume bati abortatzea debekatzea, nahiz eta haurdunaldiak haren bizitza arriskuan jarri, eta fetoak garunik izan ez.
«Bizitzarako eskubidea, segurtasun pertsonala, berme judizialak, babes judiziala eta osasunerako eskubidea urratzea», horiexek egozten dizkiote El Salvadorri. Epaiketa 15:00etan hasiko da, gaur, batzordeak San Josen (Costa Rica) duen egoitza nagusian. Bi egunetan 42 testigantza entzungo dituzte magistratuek, epaia eman baino lehen.
Beatrizek 21 urte zituen bigarrenez haurdun gelditu zenean. Baina ordurako kolokan zegoen haren osasuna; lupus eritematoso sistematikoa, nefropatia lupikoa eta artritis erreumatoidea zituen. Gaixotasun horiek zuzenean eragiten diete sistema immunologikoari, eta nabarmen ahultzen dute gorputza.
Haurdunaldia etetea gomendatu zioten hamabost medikuk baino gehiagok. Izan ere, haren osasun egoera ahula alde batera utzita, fetua garezurrik eta garunik gabe jaiotzekoa zen. Hortaz, kostata iraungo zuen bizirik jaio ostean.
Gomendioei kasu egin, eta auzi eskaera bat aurkeztu zuen Beatrizek, haurdunaldia eteteko baimena eskatuz. Baina El Salvadorko Auzitegi Gorenak ezezkoa eman zion. 2013ko ekainaren 3an erditu zen, zesarea bidez. Jaio eta bost ordura hil zen umekia. Handik lau urtera zendu zen Beatriz, 2017ko urrian, osasun egoera ahularen ondorioz izandako moto istripu batean.
1998tik, abortatzea delitua da El Salvadorren. Horixe erabaki zuten urte hartan egindako lege erreforman. Herrialdeko Zigor Kodearen arabera, abortatzen duten emakumeak «hiltzaileak» dira. Haurdunaldia eteteagatik 50 urtera arteko espetxe zigorrak jaso ditzakete, eta abortuan parte hartzen duten medikuek, berriz, 12 urtera artekoak.
«Beatriz asko daude El Salvadorren»
Haren heriotzaren ostean, herrialdeko zenbait elkarte feministak eraman dute kasua IACHR-ren Auzitegira. Iritzi diote epaiketa «aitzindari» izan daitekeela, eta espero dute Auzitegiak Beatrizen aldeko epaia eman eta legedia erreformatzeko epe bat irekitzea.
«Epaiketa hau aukera bat da kalitatezko politika publikoak ezartzeko. Beatriz asko daude El Salvadorren. Estatuak kriminalizatu egiten ditu emakumeak», salatu du Angelica Rivas El Salvadorko Bilgune Feministako kideak.
Bada, elkarte feministetako kide ugarik eta dozenaka ekintzailek IACHR-ren Auzitegiaren aurrean igaro dute bart gaua. El Salvadorren abortua legeztatzeko eskatu dute. «Justizia Beatrizentzat eta emakume guztiontzat» eta «abortatu edo ez abortatu, hori nahiago nik aukeratu» oihukatu dute, besteak beste.
Hala ere, ez dira gutxi kontrako iritzia dutenak, eta beste hainbeste herritar bildu ziren kalearen beste aldean. Abortuaren aurkako mezuak irakur zitezkeen esku artean zituzten pankartetan. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225874/greba-deialdi-propioa-egin-dute-saek-elak-eta-ccook-osasunbidean.htm | Gizartea | Greba deialdi propioa egin dute SAEk, ELAk eta CCOOk Osasunbidean | Hiru sindikatuek «oso larritzat» jo dute LABek eta UGTk biharko greba bertan behera utzi izana: «Akordio eskasa eta zehaztugabea da» | Greba deialdi propioa egin dute SAEk, ELAk eta CCOOk Osasunbidean. Hiru sindikatuek «oso larritzat» jo dute LABek eta UGTk biharko greba bertan behera utzi izana: «Akordio eskasa eta zehaztugabea da» | Apurtu da batasun sindikala Osasunbidean. Nafarroako Gobernuarekin akordioa sinatuta, biharko greba bertan behera uztea erabaki zuten LABek eta UGTk, intersindikalean eta greba komitean gehiengoa dutela baliatuta. SAEk, ELAk eta CCOOk, baina, mobilizazioei eutsiko diete datozen egunetan, akordio hori «eskasa eta zehaztugabea» dela iritzita. Bihar eginen dute lehen protesta ekintza, M-23ko lanuztearen ordez: Nafarroako Legebiltzarraren aurrealdean elkartuko dira, 10:00etan, salatzeko LABek eta UGTk gobernuarekin sinatutako itunak «ez dituela hobetzen langileen lan baldintzak». Horrez gain, greba deialdi propioa erregistratu dute, apirilaren 4rako.
Protestari eutsiko dieten sindikatuen izenean, hedabideen aurrean azaldu dira Vito Astrain eta Patxi Larunbe (CCOO), Cati Jimenez eta Begoña Ruiz (SAE), eta Beatriz Rubio eta Josetxo Mandado (ELA). Ruizek adierazi du LABek eta UGTk sinatutako akordioak «ez dakarrela ezer berririk, ezta aurki parlamentuan aztertuko den foru legearen proposamenean jasota ez dagoen ezer ere». Haien ustez, gainera, LABek eta UGTk itunari baiezkoa eman diote «alderdi politikoekiko duten autonomia faltagatik»: «Leialagoak izan dira alderdi horiekin, ordezkatzen dituzten langileekin baino», gehitu du Mandadok.
SAEko ordezkariaren esanetan, akordioa sinatu duten elkarte sindikalek langileei azaldu beharko diete «zer hobekuntza ekarriko dien ituna sinatu izanak». Are: azpikeriaz jokatzea leporatu diete LAB eta UGTri, «joan den larunbateko manifestazioan parte hartu eta grebarako deia egin zutelako, sinatu berri duten dokumentua ordurako ezaguna izanda ere».
Zehazki, martxoaren 23ko greba bertan behera uzteko erabakia LAB sindikatuak eginiko urrats «aldebakarreko eta antidemokratikoa» dela esan dute SAE, ELA eta CCOO sindikatuetako ordezkariek: «LABek bere kabuz hartu zuen greba bertan behera uzteko erabakia, eta gainerako sindikatuei galarazi egin digu greba egitea». Ruizek esan du zilegi direla sindikatuen arteko desadostasunak, «baina grebarako oinarrizko eskubidea oztopatzea da ezein sindikatuk zeharkatu behar ez lukeen marra gorria».
Hori dela eta, greba deialdi propioa erregistratu dute Osasunbidean, apirilaren 4rako: «Mobilizazio horren helburua da osasun arloko langileen eta osasun arlokoak ez direnen lan baldintzak hobetuko dituen eta desberdintasunak zuzenduko dituen akordio bat lortzea». |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225875/euskara-ingeles-hiztegia-online-jarri-du-elhuyarrek.htm | Gizartea | Euskara-ingeles hiztegia online jarri du Elhuyarrek | Ingelesa «zubi hizkuntzarik» gabe ikasteko aukera eman nahi du. 2016. urtean kaleratu zuen papereko bertsioa. | Euskara-ingeles hiztegia online jarri du Elhuyarrek. Ingelesa «zubi hizkuntzarik» gabe ikasteko aukera eman nahi du. 2016. urtean kaleratu zuen papereko bertsioa. | Ingelesaren eta euskararen arteko zubia indartu eta erraztasunak emateko asmoz, Elhuyarrek beste baliabide bat jarri du eskuragai: gaurtik aurrera online egongo da Collins Elhuyar Euskara-Ingelesa hiztegia. Elhuyar.eus atarian kontsultatu daiteke. 65.100 sarrera ditu guztira, bi ataletan banatuta: euskara-ingeles atalean, 31.700; eta ingeles-euskara atalean, 33.400.
Elhuyarren arabera, baliabide honen bidez ingelesa ikasten ari diren euskaldunek ez dute ingeles-gaztelania edo ingeles-frantses hiztegien «beharrik» izango.
2016. urtean kaleratu zuen Elhuyarrek hiztegi horren papereko bertsioa. Merkatuan horrelako hiztegi baten premia zegoela adierazi zuen orduan Elixabete Etxeberria hiztegiko lantaldearen arduradunak. Collins Concise Spanish Dictionary hiztegia erabili zuten oinarritzat, eta Euskaltzaindiaren Hiztegia ere «ezinbesteko erreferentzia» izan zela azaldu dute.
Urteotan eguneratzen aritu dira, eta bertsio berritua dago sarean kontsultagai, euskara-gaztelania eta euskara-frantses hiztegiekin batera.
Elhuyarrek adierazi du hiztegi «dinamikoa eta bizia» dela, eta etengabe eguneratuz joango direla. «Hainbat erabiltzailerentzat baliagarria izango da eguneroko lanerako. Besteak beste, ezinbesteko tresna izango da itzultzaile, ikasle, irakasle eta, oro har, hizkuntzarekiko interesa duen edonorentzat».
Asmoa argi zuten: ingelesa «zubi hizkuntzarik» gabe ikasteko aukera eskaintzea. Hiztegia gailu mugikorretan eta ordenagailuan ere instala daiteke.
Modu horretara, urrats bat egin du Elhuyarrek; izan ere, apenas dagoen online euskara-ingeles hiztegirik. Morris da horietako bat. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225876/dupen-kontrako-botoarekin-onartu-dute-brexit-erako-itunaren-puntu-esanguratsu-bat.htm | Mundua | DUPen kontrako botoarekin onartu dute 'brexit'-erako itunaren puntu esanguratsu bat | Sunakek nahikoa babes izan du Komunen Ganberan 'Stormont galga' onartzeko. Ipar Irlandako herritarren gehiengoa gobernu blokeoa desegitearen aldekoa da, inkesta baten arabera. | DUPen kontrako botoarekin onartu dute 'brexit'-erako itunaren puntu esanguratsu bat. Sunakek nahikoa babes izan du Komunen Ganberan 'Stormont galga' onartzeko. Ipar Irlandako herritarren gehiengoa gobernu blokeoa desegitearen aldekoa da, inkesta baten arabera. | Brexit-aren osteko jokalekua finkatzen hasi da Erresuma Batua. Izan ere, Ipar Irlandaren estatusa arautuko duen Windsor Esparru Hitzarmena-ren puntu eztabaidatuena onartu du, gaur, Komunen Ganberak. Aise irabazi du baiezkoak: 515 diputatuk bozkatu dute alde, eta 29k bakarrik kontra —650 aulki ditu ganberak—. Ipar Irlandako DUP Alderdi Demokratiko Unionistaren zortzi diputatuetatik seik aurka bozkatu dute, iragarri bezala. Desadostasunak Stormont Galga delakoaren ingurukoak dira. Haren arabera, Ipar Irlandako Asanbleak aukera izango du EB Europako Batasuneko merkatu bakarreko lege berriak blokeatzeko, baldintza jakin batzuetan. Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroaren Alderdi Kontserbadoreko kide euroeszeptikoenek ere, 22k guztira, kontra bozkatu dute; tartean, Boris Johnson eta Liz Truss Downing Streeteko 10. zenbakiko azkeneko bi maizterrek.
Erresuma Batuko lehen ministroak brexit-ak ekarri duen urteetako gatazka itxi nahi du EBrekin. Auzia zen nola bermatu EBren eta Ipar Irlandaren arteko merkataritza arina, azken horren eta Britainia Handiaren artean muga gogor bat altxatu gabe. Windsor Esparru Hitzarmenean mamitu dute Londresek eta Bruselak bien arteko akordioa, eta Stormont galga da puntu esanguratsuetako bat. Komunen Ganberak hura onartzea da brexit-aren osteko jokalekua argitzeko lehen urratsa.
DUPentzat, baina, Stormont galga ez da berme nahikoa. Unionisten buruzagi Jeffrey Donaldsonek nabarmendu du azken egunetan ez dela ezarriko EBk jada indarrean duen araudiaren gainean. «Ez du oinarrizko arazoa konpontzen: EBren legediaren inposizioa». Ian Paisley diputatuak Johnsonen kontra egin du, eta haiei «traizio» egitea leporatu dio. «Boris Johnsonek esan zigun Irlandako itsasoan ez zela mugarik egongo». Johnson izan zen EBren eta Erresuma Batuaren arteko dibortzioaren bultzatzaile nagusietako bat.
Ondorioak Belfasten
Brexit-aren osterako hitzarmenek eragin zuzena izan dute Ipar Irlandaren gobernabidean. DUPek eskualderako protokoloaren aurkako argudioak erabili zituen iaz, Ipar Irlandako gobernu partekatuaren eratzea blokeatzeko. Alderdi unionistari Londresen, Dublinen eta Washingtonen presio egin diote blokeoa kentzeko Ostiral Santuko Akordioaren 25. urteurrenaren aurretik —apirilaren 10ean izango da—.
Akordioak Ipar Irlandako Gobernua abiarazteko balio behar duela nabarmendu du Sunakek; are gehiago, helburu hori izango da Windsor Esparru Hitzarmenaren neurgailua, Erresuma Batuko lehen ministroaren esanetan. «Ipar Irlandako gobernabidea berreskuratzea, hori izango da hitzarmenaren arrakastaren benetako froga», adierazi zion otsail amaieran BBCri.
Ipar Irlandako herritarren gehiengoa ados dago Stormonteko gobernua abiaraztearekin, The Irish News egunkariak gaur argitaratu duen inkestaren arabera. Datu horiek diotenez, DUPeko boto emaileen ia erdiak daude gobernua berreskuratzearen alde, eta soilik %13,8 aurka. Alderdi unionistaren boto emaileen hiru laurdenek uste dute DUPek protokoloaren aurka egin duen kanpainak emaitza oparoa izan duela, eta %56,2ren iritziz, Windsor Esparru Hitzarmenak protokoloaren ondorio kaltegarri asko ezabatu ditu.
Nazionalisten artean, babes antzekoa du hitzarmenak: %54,9. Gehiago dira Stormonteko gobernua abian jartzearen aldekoak. Bi herenek nahi dute DUPek blokeoa altxatzea. Beren burua nazionalistatzat edo unionistatzat jotzen ez dutenen artean, %55,8 dira gobernua berreskuratzearen aldekoak. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225877/bostetik-batek-ez-du-edateko-ur-nahikorik-afrika-ekialdean.htm | Mundua | Bostetik batek ez du edateko ur nahikorik Afrika ekialdean | Etiopian, Kenyan eta Somalian uraren prezioak %400 egin du gora 2021eko urtarriletik, eta 22,7 milioi lagunentzat ezinezkoa da hura erostea. Somalian, iaz, 43.000 pertsona hil ziren lehortearen ondorioz. | Bostetik batek ez du edateko ur nahikorik Afrika ekialdean. Etiopian, Kenyan eta Somalian uraren prezioak %400 egin du gora 2021eko urtarriletik, eta 22,7 milioi lagunentzat ezinezkoa da hura erostea. Somalian, iaz, 43.000 pertsona hil ziren lehortearen ondorioz. | Gobernuz kanpoko Oxfam erakundearen arabera, 33,5 milioi pertsonak —bostetik batek— ez dute edateko ur nahikorik Etiopian, Kenyan eta Somalian. Azken urteetako lehortearen ondorioz, gainera, uraren prezioak goia jo du, eta 2021eko urtarriletik %400 igo da, eta hura erostea ezinezko bilakatuz 22,7 milioi lagunentzat. «Aurreikusten dugu euri gutxi egingo duela aurten ere, seigarren urtez jarraian, eta aurreikuspen horiek betetzen badira inoizko lehorterik luzeenaz ariko ginateke hitz egiten», nabarmendu du Oxfam erakundeak ohar batean.
Afrikako adarrean ekainetik apirilera bitartean izan ohi da euri garaia, baina azken urteetan litro gutxi batzuk besterik ez du egin eskualdeko herrialdeetan, eta nekazaritzatik eta abeltzaintzatik bizi diren milaka lagunen biziak arriskuan jarri ditu. «Eskualdean gose handiena jasaten ari direnek dute egarri handiena. Beren uztak eta animaliak galduta, baliabide ekonomikorik gabe geratu dira, eta, orain, gero eta garestiagoa den urarengatik ere ordaindu egin behar dute», azaldu du Fati N'Zi-Hassanek, Oxfameko Afrikarako zuzendariak.
Ikusi gehiago: Leo Nyabaya, Somaliako Aussie elkarteko koordinatzailea: «Laguntzaren menpe gaude: ez dugu beste aukerarik»
Lehortea, ofizialki, duela bi urte hasi zen Afrikako adarrean, eta tarte horretan 13 milioi abelburu hil dira ur eskasiagatik, eta galdu egin dira milaka uzta hektarea ere. Ondorioz, 1,75 milioi lagunek euren bizitokiak utzi behar izan dituzte, ura eta janaria eskuratu ahal izateko. «Ehunka mila lagun bizi dira larrialdiko ur banaketari esker edo tratatu gabeko ura edan behar dute, eta hori, maiz, kutsatua dago. Kontsumitzeko urik gabe, gaitzak zabaltzeko aukerak gehiago dira», ohartarazi du N'Zi-Hassanek.
Herrialde gehienetan gosetea deklaratzea saihestu dute, baina ia erabat bizi dira nazioarteko laguntzaren menpe. NBE Nazio Batuen Erakundeak Afrikako adarreko hiru herrialdeentzako eskatutako 6.500 milioi euroetatik %20 soilik jaso dituzte orain arte. Gobernuz kanpoko erakundeek ohartarazi dute horrek asko mugatuko duela laguntza banaketa.
Hondamedia
Somalian bakarrik 7,1 milioi lagun zeuden berehalako laguntza beharrean iazko urte amaieran. Herrialdeko zortzi eskualdetan daude gosete egoera aldarrikatzeko zorian. Nazioarteko laguntza iristen ari den arren, ez da beharrak asetzeko adinakoa, eta indarrean den gatazkak are gehiago okertu du egoera.
Iazko irailerako, lehorteak 1,17 milioi desplazatu eragin zituen. Iazko urtean, berriz, ur faltak 43.000 lagun hil zituen, horietatik erdiak bost urtetik beherako haurrak. OME Osasunaren Mundu Erakundearen datuak dira. Haren arabera, aurreko sasoiekin alderatuta, Somalian egun duten lehortea da azken urteetako hilgarriena. OMEren aurreikuspenek jasotzen dutenez, larrialdiko neurriak hartu ezean, litekeena da aurtengo lehen seihilekoan egunean 135 pertsona hiltzea.
Somaliako Gobernuak nabarmendu du Bay, Bakool eta Banadir eskualdeetan dutela egoerarik okerrena. Osasun ministro Ali Hadji Abubakarrek nazioarteari eskatu dio laguntza, «gosete arriskua» alde batera uzteko. Harekin bat etorri da OMEko ordezkari Mamunur Rahman Malik, eta ohartarazi du «erlojupeko lasterketa bat» dela, eta elkarlanaren bidez milaka heriotza eragotz litezkeela, batez ere «kolektiborik zaurgarrienetan».
NBEren arabera, gosetearen mehatxua saihestu da giza laguntzari esker. Baina benetako krisia ez da konpondu, eta somaliarrek janari eskasiak dakarkien hondamendia jasan beharko dute aurrerantzean ere. Elikagairik gabe egongo den pertsona kopuruak gora egingo du, 214.000tik 727.000ra; hala iragarri du OCHA Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko buru Jens Laerkek. Bost mailako eskalan, laugarren faseko larrialdi gisa kalifikatu dute Somalian duten egoera, eta uste da txarrera egingo duela ondoko hilabeteetan.
Laboreen galerak, abereen heriotzek, eta goseteak ehunka mila pertsona behartu ditu ihes egitera. Gobernuaren aurrekontu ia osoa hartzen dute Al Shabab gerrilla islamistaren aurkako erasoaldiak eta krisi humanitarioak, eta, beharrak handitu ahala, gobernuak gero eta ahalmen txikiagoa du arazoari aurre egiteko.
Dagoeneko iragarri dute apirileko euri sasoiak ere kale egingo duela. Somaliako laborariek eta artzainek janaria ekoizteko laguntzarik ez dutelarik jasotzen, segurtasunik ezak ez duelarik laguntzen, aurreikustekoa da uzta behin eta berriro behar baino txikiagoa izango dela, eta, beraz, datozen hilabeteotan are lagun gehiagok bizi beharko dute laguntza humanitarioaren zain. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225878/volkswagenek-874-milioi-euro-irabazi-zituen-iaz-irunean.htm | Ekonomia | Volkswagenek 87,4 milioi euro irabazi zituen iaz Iruñean | Iruñeko fabrikak 288.088 ibilgailu ekoitzi zituen iaz, eta guztira 4.158 milioi euro fakturatu zituen | Volkswagenek 87,4 milioi euro irabazi zituen iaz Iruñean. Iruñeko fabrikak 288.088 ibilgailu ekoitzi zituen iaz, eta guztira 4.158 milioi euro fakturatu zituen | Emaitza «ontzat» jo du Holger Schulz finantza zuzendariak. «Nahiz eta autogintzako sektorearen modura zailtasunak izan ditugun piezen horniduran, produkzioa handitu dugu, eta horri esker irabazi gehiago lortu ditugu», azpimarratu du.
Iazko emaitzak aurkeztu ditu Nafarroako Volkswagenek. Iragan urtean, 87,4 milioi euro garbi irabazi zituen: 2021ean baino 27 milioi euro gehiago. Schulzek azpimarratu bezala, horniduran izandako arazoak ez dira oztopo izan diru sarreretan igoera handia izateko: 2021ean, 2.924 milio euro fakturatu zituzten, eta iaz, 4.157,9 milioi euro; hots, urtebetean %43ko jauzia eman du negozio bolumenean.
Fakturazioaren %96 ibilgailuen salmentatik dator, eta gainerako %4a osagaien, karrozeriaren eta ordezko piezen salmentatik.
Ekoitzitako hamar ibilgailutik bederatzi Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo saltzen ditu. Zehazki, Alemania da merkatu nagusia, ibilgailuen %18 saltzen baita han; Frantzian eta Italian, berriz, ibilgailuen %13 saltzen dira.
Ibilgailuen %99,6k errekuntza motorra dute, eta beste %0,4 konprimitutako gas natural bidezkoak dira.
Michael Hobusch Volkswagen Navarrako presidentea pozik azaldu da emaitzekin. Iragan udan hartu zuen postua. «Guztien lanaren emaitza da. Talde kontsolidatu, eraginkor eta produktiboa dugu, eta gai izan da osagai eskasiak eragindako ezegonkortasunera egokitzeko». |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225879/maiatzaren-4an-hasiko-da-bizkaiko-bertsolari-txapelketaren-sailkapen-fasea.htm | Kultura | Maiatzaren 4an hasiko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren sailkapen fasea | Zortzi saiok osatuko dute maiatzeko sailkapen fasea, eta 48 bertsolarik hartuko dute parte. | Maiatzaren 4an hasiko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren sailkapen fasea. Zortzi saiok osatuko dute maiatzeko sailkapen fasea, eta 48 bertsolarik hartuko dute parte. | Udazkenean jokatuko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, baina ohi bezala, maiatzean egingo dute lehen sailkapen fasea. Hargatik, Udabarria bertsotan izendatu dute lehen fase hori. Maiatzaren 4an hasiko dira kanporaketak.
Bizkaiko eskualde guztietako 48 bertsolari ariko dira kantuan, eta 24ko bi taldetan banatu dituzte: A taldea –Aissa Intxausti, Aitor Arrutia, Ander Sarriugarte, Asier Alcedo, Asier Galarza, Beñat Bilbao, Bittor Salterain, Eneko Aldana, Garazi Navarro, Igor Galarza, Iker Garitagoitia, Illart Gumuzio, Iñaki Iturriotz, Ion Barrocal, Irune Basagoiti, Izaro Bilbao, Janire Arrizabalaga, Jone Larrinaga, Julen Ibarguengoitia, Koldo Gezuraga, Lurdes Ondaro, Maider Altuna, Nagore Beitia eta Peio Lago–, eta B taldea –Ana Picallo, Ander Aldazabal, Ander Elorriaga, Ander Ezeiza, Araitz Katarain, Arkaitz Zipitria, Bikain Urkiri, Bittor Altube, Enare Muniategi, Garikoitz Sarriugarte, Ibai Amillategi, Iker Uriarte, Imanol Arrutia, Inazio Vidal, Iruri Altzerreka, Jokin Ansotegi, Koldo Muñiz, Maite Sarasola, Mikel Goiriena, Mikel Retolaza, Naroa Torralba, Peru Irastorza, Peru Vidal eta Unai Mendiburu. Apirilean jarriko dituzte salgai sailkapen faseko sarrerak.
Ostegunero, bi saio
Zortzi kanporaketa jokatuko dira denera, eta maiatzeko lau ostegunetan izango dira saiook –ostegun bakoitzean bi saio, bakoitza herri desberdinetan–. Puntuazioz sailkatuko dira udazkenean hasiko den Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako, eta, gutxienean, multzo bakoitzeko hamahiru bertsolarik egingo dute aurrera.
Sailkatutako horiei, udazkeneko kanporaketetan batuko zaizkie 2018an finalista izandakoak eta 2021ean finalaurrekoetan aritutakoak, eta bigarrenean, aldiz, 2021eko finalean kantatu zutenak. Sei kanporaketa, hiru finalaurreko eta finala izango ditu, denera, udazkenak. Finalak, gainera, badu data: abenduaren 16an, Bilboko Miribillan. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225880/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-epaitegiek-zortzi-hilabeteko-atzerapena-dute-lan-kargari-dagokionez.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako epaitegiek zortzi hilabeteko atzerapena dute lan kargari dagokionez | Zibil arloko eta zigor arloko auzitegietan dago atzerapenik handiena, Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak jakinarazi duenez. Letraduen grebak ez du egoera arintzen lagunduko, haren esanetan. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako epaitegiek zortzi hilabeteko atzerapena dute lan kargari dagokionez. Zibil arloko eta zigor arloko auzitegietan dago atzerapenik handiena, Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak jakinarazi duenez. Letraduen grebak ez du egoera arintzen lagunduko, haren esanetan. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako epaitegietan hiru eta zortzi hilabete arteko lan atzerapena dago, Iñaki Subijana EAEko Justizia Auzitegi Nagusiko presidenteak gaur jakinarazi duenez. Zigor arloko epaitegietan hiru hilabeteko atzerapena dago, batez beste; gizarte arloko epaitegietan, berriz, zortzi hilabeteko lan pilaketa dute, 2021 hasieran baino hilabete bat gehiago; zibil arloko epaitegietan sei hilabeteko atzerapena dute, eta Administrazioarekiko auzietako epaitegietan, berriz, bost hilabetekoa. Eusko Legebiltzarrean izan da gaur Subijana, EAEko Justizia Auzitegiaren memoria aurkezteko, eta azaldu du lan pilaketak justizia sistema guztiari eragiten diola, baina bereziki zibil arloko epaitegietan nozitzen dutela, hau da, «herritarren arteko liskarren» inguruan ebatzi behar duten arloetan. Gaur egun, Bilboko, Donostiako eta Gasteizko zibil arloko epaitegietan dago lan atzerapenik handiena, eta badago hori azaltzen duen arrazoi bat: Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak epaitegi bakoitzarentzat zehaztua duen lan karga baino heren bat gehiago jasotzen dutela epaitegi horiek, Subijanak jakinarazi duenez. Justizia Administrazioko letraduek urtarrilean hasitako greba mugagabeak egoera okertu dezakeela onartu du, gainera. Lan atzerapena arintze aldera, bi helburu ezarri dituzte: epaiketa azkarrak garatzea eta espediente judiziala orokortzea. Horrekin batera, aurrera begira dituzten hainbat erronka aipatu ditu Subijanak: besteak beste, desgaitasunen bat duten pertsonentzat justizia «eskuragarri» egin nahi dute, eta indarkeria matxistaren biktimen arreta hobetu. Sexu abusuen biktima diren adingabeen arretari dagokionez, Barnahus proiektuaren garrantzia azpimarratu du Subijanak: adingabeei «arreta integrala» emango zaie, eta han jasoko dute sexu abusuen biktima izan den haurraren testigantza, gerora aurretiazko froga osatuko duena. Gasteizen irekiko dute haurrak laguntzeko lehen etxea, urte amaieran, eta ondoren beste bi lurraldeetara ere zabalduko dute egitasmoa. Justizia euskalduntzea ere bada aurrera begira ezarritako helburuetako bat. EAEko Auzitegi Nagusiko presidenteak azaldu du azken urteotan gora egin duela epaile elebidunen kopuruak, ez zekitenek euskara ikasi dutelako eta belaunaldi gazteagoek hartu dutelako erreleboa. Hala ere, onartu du euskara «gutxi» erabiltzen dela justizian, eta lan handiagoa egin behar dela arlo horretan. Horretarako, abokatuak, fiskalak eta idazkariak euskalduntzea beharrezkotzat jo du. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225882/macron-bortxaz-besteko-haserre-legitimoa-entzun-behar-du-gobernuak.htm | Mundua | Macron: «Bortxaz besteko haserre legitimoa entzun behar du gobernuak» | Erretreten erreforma bozketarik gabe onartu ostetik lehen aldiz mintzatu da Frantziako presidentea. Egoera «lasaitzeko» eta «aurrera egiteko» beharra aldarrikatu du, baina ez du aldaketarik iragarri. | Macron: «Bortxaz besteko haserre legitimoa entzun behar du gobernuak». Erretreten erreforma bozketarik gabe onartu ostetik lehen aldiz mintzatu da Frantziako presidentea. Egoera «lasaitzeko» eta «aurrera egiteko» beharra aldarrikatu du, baina ez du aldaketarik iragarri. | Manifestazioak kalean, aspaldidaniko haserrerik handiena herritarren artean, gehiengo osorik ez Asanblean, ahulduriko lehen ministro bat eta aldaketarako deiak. Zaila izan zitekeen arren, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak beste krisi bat gehitu du bere agintaldira, Benalla auziaren, Jaka Horien protesten, koronabirusaren pandemiaren eta Errusiaren Ukrainako inbasioaren ostean. Oraingoan, erretreten erreforma bozketarik gabe onartzeak —konstituzioaren 49.3 artikulua erabilita— 2017tik honako buruhausterik handiena eragin dio Macroni, krisialdirik gatazkatsuenean murgildu baitu bere burua. Batzuentzat, Frantziako presidenteak gobernatzeko duen moduaren erakusle da; besteentzat, harago doa, sistemaren ahuleziaren beste adibide bat delakoan. Kasua edozein dela ere, Macronek egoera baretzeko beharra ikusi du berriz ere, eta urteotan ohi duen modura saiatu da, kameren aurrean azalpenak emanda. Eskua luzatu du, atzera egiteko asmorik erakutsi gabe: «Bortxaz besteko haserre legitimoa entzun behar du gobernuak».
Herenegun bi zentsura mozio gainditu ostean —horietako bat, bederatzi botoren aldeaz—, Frantziako Gobernua eta Macron sendotasun eta baretasun irudia transmititu nahian ari dira, kalean dagoen haserrearen aurrean. Bihar manifestazioen bederatzigarren eguna dute erretretaren erreformaren kontrakoek, eta Frantziako presidenteak, besteak beste, horregatik erabaki du bezperan ematea elkarrizketa, TF1 eta France 2 telebista kateetan. «Uste duzue plazer egiten didala erreforma hori egiteak? Ez. Baina erreforma hori beharrezkoa da. Interes orokorraren izenean egin dut. Erreformaren osperik eza nire gain hartuko dut, hala egin behar bada», esan die bi kazetariei. Hutsegiterik egin duen galdetu diotenean, erantzun argia eman du: «Bai, ez dut konbentzitzea lortu».
Ikusteko dago Macronen adierazpenek zer eragin izango duten, batez ere luzera begira, baina oposizioak argi utzi du protestan jarraitzea ezinbestekoa dela —287 lagun atxilotu zituzten herenegun gaueko manifestazioetan, eta 128 atzokoetan—. Behintzat, Frantziako presidenteari gutxi lagunduko diote atzo bere diputatu aliatuei esan zizkien adierazpenetako batzuek, horien berri izan ondoren gaur egon diren erreakzioak kontuan hartuz gero. Besteak beste, Macronek adierazi zuen «jendetzak, edozein dela ere», ez duela «zilegitasunik hautetsien bidez mintzatzen den herriaren aurrean».
Frantziako presidenteak gaurko elkarrizketa baliatu du, hain justu, bezperako adierazpen gatazkatsu horiez aritzeko, eta, bide batez, ordena publikoaren ideian sakontzeko: «Muturreko taldeek indarkeria erabiltzen dutenean ordezkari politikoen kontra egiteko, legerik gabe, hori ez da demokrazia. Ez dugu gehiegikeriarik onartuko». Harago ere joan da Macron, biolentziaz mintzatu denean 2021eko urtarrilean Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioaren kontrako erasoa aipatu baitu.
«Alternatiba politikorik» ez dagoelako ideia ere ekarri du hizpidera gaur Frantziako estatuburuak. Horrekin, agerian utzi du ez duela, oraingoz, parlamentua desegiteko eta bozetara deitzeko asmorik, ezta gobernua aldatzeko nahirik ere. Esan du Elisabeth Borne lehen ministroak bere «konfiantza» duela oraindik ere, erretreten erreforma bozketarik gabe onartu ondoren politikoki ahulduta dagoen arren. Macronen kalkulua zera baita: Asanblean gehiengo osorik ez duen arren, haren kontrako «gehiengo alternatiborik ez» dagoela.
Afera horretaz, deigarria izan da haren aliatu eta lehen ministro ohi izandako Edouard Philippek gaur egin dion ohartarazpena: ezin direla geldirik geratu. Le Figaro egunkariari emandako elkarrizketa batean, esan du «koalizio bat» osatu behar dutela «LRtik [Errepublikanoetatik] NUPESen [Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berrian] ez dauden ezkerreko hautetsietaraino».
«Gehiengoa zabaltzea» helburu
Philippek geldi ez egotearen inguruan esandakoarekin bat egin duen arren, Frantziako presidenteak bestelako ikuspuntu bat du: blokeo politikoa gainditu nahi du, baina aldaketa handirik egin gabe. Ez du arinegi aritu nahi. Horren ordez, aliatuei eta kolaboratzaileei eskatu die proposamenak egiteko, agenda eta gobernatzeko modua aldatze aldera; bi eta hiru asteko epea eman die horretarako. Gaur azaldu du datozen hilabeteetan egin nahi dituen erreformetarako eskua ere luzatuta duela «nahi duenarentzat». Hori da lehen ministroari eskatu diona, «gehiengoa zabaltzea»; eta hori, «agian, testuz testu» izan beharko da.
Macronek argi utzi du gobernatzen jarraitu nahi duela. Egoera «lasaitzeko» eta «bortxazko urratsak eginez aurrera egiteko» beharra aldarrikatu du, eta jakinarazi du datozen asteetan gobernuak lege proiektu gehiagoren berri emango duela. Zenbait lehentasun zerrendatu ditu: «enplegu osoa eta berrindustrializazioa»; «ordena errepublikanoa», Poliziari eta armadari erreferentzia eginez; «hobeto bizitzeko garapena»; osasuna eta, azkenik, ekologia.
Bien bitarterako, oposizioak borrokan jarraitu nahi du erretreten erreforma indarrean ez sartzeko; hori baita, gaur-gaurkoz, borrokarako arrazoi nagusia —baina ez bakarra—. Konstituzio Kontseilura jo dute, batetik, eta neurriari buruzko erreferendum bat egiteko prozesua hasi dute, bestetik. Erabaki horiekin zer gertatuko den zain, kalean protestan segituko dute.
Macronek gaurko elkarrizketan esan du kontseilu horren baiezkoa jaso ostean sinatuko duela erreforma, eta beraz, orduan sartuko dela indarrean, «urtea amaitu baino lehen». Horretaz eta beste hainbat aferaz aritzeko, Frantziako estatuburuak eskua luzatu die sindikatuei ere, aurrez aipatu duen bi eta hiru asteko epe horretako elkarrizketatan izan daitezen.
Halere, gaurko agerraldiaren erreakzioak ez dira positiboak izan Macronentzat. François Ruffin NUPESeko diputatuak, esaterako, galdera ironikoa egin du: «Zer erantzun egungo krisi sozialerako? Ez dago ezer». CGT Lanaren Konfederazio Orokorreko idazkari nagusi Philippe Martinezek, bide beretik, esan du «karikatura bat» bilakatu dela Frantziako estatuburua, hark esan baitu sindikatuek ez dutela «konpromisorik» erakutsi: «Iseka egiten digu. Mespretxua erabatekoa da». LR-ren izenean, Fabien Di Filippo diputatuak ohartarazi du erretretaren afera «itxita egotetik urrun» dagoela, eta Macronek ez duela erreformaren «koherentziarik ezari buruzko ondoriorik atera».
Datorren astelehenean, Macron Erresuma Batuko errege Charles III.arekin bilduko da, Versaillesko jauregian. Frantziako presidentearen ingurukoek hedabideei esan diete hitzordu hori «sinbolo suntsitzaile bat» izango dela harentzat, urteotan jasan dituen autoritario izatearen kritikei erreferentzia eginez. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225883/artiumen-jarriko-dute-esther-ferrerren-zenbaki-lehenak-obra.htm | Kultura | Artiumen jarriko dute Esther Ferrerren 'Zenbaki lehenak' obra | Gasteizko Prado parkean dago egun, eta aurki hasiko dituzte artelana lekualdatzeko lanak. Udarako amaitzea espero dute. 60.000 euroko kostua izango du, lana guztiz berregingo dutelako. | Artiumen jarriko dute Esther Ferrerren 'Zenbaki lehenak' obra. Gasteizko Prado parkean dago egun, eta aurki hasiko dituzte artelana lekualdatzeko lanak. Udarako amaitzea espero dute. 60.000 euroko kostua izango du, lana guztiz berregingo dutelako. | Duela hogei urte jarri zuten Esther Ferrerren (Donostia, 1937) Zenbaki lehenak obra Gasteizko Prado parkean. Artistak aire librean modu iraunkorrean jartzeko egin zuen aurrenekoa izan zen. Hogei urteren ondoren, ordea, nabarmen hondatu da artelana: denboraren higadura nabari zaio, eta pieza batzuk ere falta zaizkio. Bada, lekuz aldatzea erabaki du Gasteizko Udalak, lanari ikusgarritasuna emateko eta haren balioa nabarmentzeko. Artium museoaren kanpoaldean jarriko dute, eta aurki hasiko dituzte lanak.
Otsailean iragarri zuen udalak erabakia, eta gaur eman dituzte xehetasunak museoko arduradunek eta artistak berak. Artiumen izan baita Ferrer, lekualdatzearen inguruko azalpenak ematen. Adierazi duenez, proposamena egin ziotenean «ideia bikaina, zoragarria» iruditu zitzaion, eta ez zuen zalantza egin prozesuan esku hartzeko. «Parkean jarrita nahi nuena zen haurrek jolas egitea harekin; mundu guztiak nahi zuenerako erabiltzea. Orain, haren inguruan harmaila batzuk ere jarriko dutenez, jendea eseri ahal izango da, eta jarduerak ere egin ahalko dira haren gainean», esan du artistak.
Tamaina handiko zoruko instalazio bat da: zeramikazko 10.000 azulejo karratuk osatzen dute obra; horietako batzuetan zenbaki lehenak daude idatzita, 41etik hasi eta 10.03raino, biak barne. Gainerakoetan marra diagonal gorriak eta marra urdinak daude marraztuta. Artistak berariaz sortu zuen Prado parkerako, nahiz eta serie bereko hainbat egin dituen gerora. Izan ere, zenbaki lehenen gaia sarritan agertzen da haren artelanetan. «Zenbakiak garrantzitsuak dira gure bizitzan; beraz, normala da artea egitean ere zenbakietan pentsatzea», zehaztu du.
Obra bera, baina berreginda
Beatriz Herraez Artium museoko zuzendariak azaldu duenez, duela bi urte proposatu zioten artistari, eta orduz gero aritu dira proiektua nola gauzatu erabakitzeari buruzko elkarrizketan. Adostu dute museoaren bi eraikinen artean dagoen plazan kokatzea. Han jarri ditu museoak beste hainbat euskal artisten obrak ere: Oteiza, Txillida, Basterretxea... Orain arteko denak gizonezkoenak dira, ordea; Ferrer izango da aurreneko emakumezkoa. Hori azpimarratu nahi izan du Herraezek, bada.
«Artistaren eta museoaren arteko lotura estua da; beraz, zentzu guztia zuen obra hona lekualdatzeak», esan du Herraezek. Artelan «garrantzitsua» dela nabarmendu du, eta uste du baliagarria izango dela museoaren funtzioa ezaugarritzeko, bai eta hainbat arlotan egiten ari diren lana ulertzeko ere. «Pieza aktiboa izango da, beste artista, diziplina eta belaunaldi batzuk aktibatuko dituena», nabarmendu du Herraezek.
Kokapen berriak obra egokitzea eskatu du baina, lekua txikiagoa delako. Eta pieza egun zein baldintzatan dagoen ikusita, guztiz berregitea erabaki dute. Nolanahi ere, artistak azaldu du obra, irudia bera, berbera izango da, soilik zeramikazko laukiak txikiagoak izango direla. 60.000 euroko kostua izango du prozesu horrek. «Nik ez ditut ezta bost zentimo ere eramango», ohartarazi du Ferrerek, eta gogorarazi diru hori guztia lana berregiteko erabiliko dutela. «Eta ongi dago horrela».
Pieza zaharrekin zer egingo duten ez dute erabaki oraindik, baina artistak garrantzia kendu nahi izan dio horri. «Sukaldea berritu nahi duzu? Ba, hartu itzazu azulejo batzuk», erantzun dio galdera egin dion kazetariari. «Orain serio: horiek gordetzeak ez du inolako zentzurik», azpimarratu du. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225884/hainbat-lerro-batu-ditzakeen-aberri-egun-bateratua-ospatzera-deitu-du-euskal-herria-batera-k.htm | Politika | «Hainbat lerro batu ditzakeen» Aberri Egun bateratua ospatzera deitu du Euskal Herria Batera-k | «Gure xedea da Aberri Eguna lurralde guztietan, zazpi lurraldeetan, modu bateratuan ospatzeko baldintzak jartzea», adierazi du Estitxu Garai unibertsitateko irakasleak | «Hainbat lerro batu ditzakeen» Aberri Egun bateratua ospatzera deitu du Euskal Herria Batera-k. «Gure xedea da Aberri Eguna lurralde guztietan, zazpi lurraldeetan, modu bateratuan ospatzeko baldintzak jartzea», adierazi du Estitxu Garai unibertsitateko irakasleak | Aberri Egun bateratua ospatzera deitu du Euskal Herria Batera-k. Horretarako, ekitaldi bat egingo dute Donostiako Miramar jauregian, apirilaren 8an, Aberri Egunaren bezperan, Bagara, badugu lelopean. «Gure asmoa da Aberri Eguna berriro izan dadila batzen gaituen ekitaldi bat, ez banatzen gaituena», adierazi du Ibai Zabala pilotari ohiak. «Euskal Herri osoko eragile sozialak, politikoak eta sindikalak gonbidatu nahi ditugu ekitaldi honetara, baita kulturgileak, akademikoak eta kirolariak ere». Bilboko Done Bikendi Plazan egin dute aurkezpena goizean, lehen Aberri Eguna amaitu zen lekuan, 1932an.
Herritarrei dei egin diete «keinuen bidez» Aberri Eguna ospatzeko, balkoietan ikurrinak eta Nafarroako bandera ipiniz. 2020an egin zuen horretarako deia lehenengoz Euskal Herria Batera ekimenak, izurritearen mugak aintzat hartuta, eguna ospatu ahal izateko. «Etxean konfinatuta geunden, eta, horregatik, Euskal Herri osoan eta modu bateratuan ospatzeko deialdia egin genuen hainbat esparrutako herritarrok», azaldu du Estitxu Garai unibertsitateko irakasleak.
2021ean, oraindik izurrite betean, herri guztietako plazetan ospatzera deitu zuten. Garairen arabera, bi edizio horien ostean, Aberri Eguna herritarren agendan ezarri zen, «baita alderdien, sindikatuen eta bestelako eragileen irakurketa edo ekitaldien osagarri gisa».
«Gure xedea da Aberri Eguna lurralde guztietan, zazpi lurraldeetan, modu bateratuan ospatzeko baldintzak jartzea», adierazi du Garaik. Berba horiek osatu ditu gero Zabalak: «Azken hiru urteotan bateratasunaren alde lanean pilatutako esperientziak erakutsi digu posible dela diskurtso bakarretik aldentzea eta hainbat lerro batu ditzakeen proiektu bat eraikitzea».
Adierazi dutenez, iaz, 2022an, berriro ipini zuten «enfasia» bateratasunean, Urruñan, lehen Lore Jokoak egin ziren leku berean. Orduantxe aurkeztu zuten Abadia adierazpena, besteak beste, hizkuntzak eta kulturak «komunitatearen indartze integratzailean egindako ekarpenaren balioa» aitortzeko. Garaik, berbaz berba: «Aukera izan zen batzeko eta batera irudikatzeko etorkizuneko erronkak».
Bakoitzak beretik
Apirilaren 9an, urtero moduan, EAJk Bilbon egingo du ekitaldia, Plaza Barrian, Gure izaera, gure aberria leloarekin. EH Bilduk Iruñera joateko deia egin du, «Euskal Herriaren bihotzean, hiriburu historikoan» ospatzeko, eta egun osoko jaia izango dela aurreratu. Jardun koordinadorak Gernikan antolatuko du berea, «Euskal Herri langilearen identitatea» aldarrikatzeko. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225885/eh-bilduk-eskatu-du-alardearen-auzian-laquoneurri-eraginkorrakraquo-hartzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk eskatu du alardearen auzian «neurri eraginkorrak» hartzeko | Salatu dute Hondarribiko eta Irungo alardeen aferak «oinarrizko eskubideen kontra» egiten duela. Ion Gambrak dioenez, bi herrietan «pauso asko» falta dira, baina «aldaketa asko» egon dira. | EH Bilduk eskatu du alardearen auzian «neurri eraginkorrak» hartzeko. Salatu dute Hondarribiko eta Irungo alardeen aferak «oinarrizko eskubideen kontra» egiten duela. Ion Gambrak dioenez, bi herrietan «pauso asko» falta dira, baina «aldaketa asko» egon dira. | «Berdintasun Legea urratzen ari dira Hondarribiko eta Irungo Udalak, eta ez zaie zigorrik jarri». Horrela mintzatu da alardeen auziaz Amaia Azkue EH Bilduko kidea. Gipuzkoako Batzar Nagusietan gaur goizean egon den eztabaida monografikoan jardun da gaiaz. Azkueren erranetan, alardeen afera «ez da bizikidetza arazo bat: oinarrizko eskubideen kontra egiten duen egoera bat da». Gipuzkoako Foru Aldundiak orain arte egindakoa zer den galdegin du, eta «neurri eraginkorrak» hartzeko eskatu du: «Herriarena dena herriari itzuli behar zaio».
Gainerako alderdien txanda iritsi denean, guztiek nabarmendu dute gaia berriz ere mahaira ekarri izana, arrazoi bat ala bertzea zutela argudio. Elkarrekin Gipuzkoako Marivi Eizagirrek, erraterako, adierazi du agintarien egitekoa dela «konponbide bat lortzeko beharrezkoak diren baliabideak jartzea». Eta Hondarribiko eta Irungo alkateak direla jarrera aldatu behar dutenak: «Oso larria da bi alkateek bizkarra ematea. Ez da argudio bakar batekin ere sostengatzen emakumeek pairatzen duten bazterketa». Izan ere, haren hitzetan, andreak onartzen ez dituzten desfileetan, «ikusiak eta aitortuak ez izatea» da emakumeen rola: «ikusle pasiboak» izatea. PSE-EEren eta EAJren ardurapean daude, hurrenez hurren, Irun eta Hondarribiko alkatetzak, eta aurrez ere maiz kritikatu izan dituzte gainerako talde politikoek bi udaletako alkateen jarrerak.
Ikusi gehiago: Analisia. Arantxa Iraola: «Behartuta» alarde mistora
Juan Carlos Cano PPko kideak argudiatu du «zenbait legealditan alarde mistoaren aldeko egitasmoak bultzatu» direla; «modu eta forma guztietakoak», gainera. Jarraian, «errespetua» eskatu du: «Alardea bizitzeko eta sentitzeko moduei». Arritxu Marañon PSE-EEko kideak, berriz, argi utzi du instituzioek pertsonen oinarrizko eskubideak «ziurtatu» behar dituztela, baina oraindik «bide luzea» geratzen dela. Eta erran du prozesu horretan instituzioek «alardea bizitzeko modu desberdinei errespetua eta laguntza erakutsi behar» dietela.
Gaia lantzeko batzordera hauteskundeen atarian deitu izana kritikatu du Elixabete Murua EAJko kideak: «Politikan ez du denak balio». Adierazi du orain arte arazoari konponbidea ematea izan dela taldearen helburua, baina, «egoera korapilatsua» denez, konponbidea ez dela «egun batetik bestera» iritsiko. «Ezin da ukatu prozesua emaitzak ematen ari dela; pausoak ematen ari gara».
Perspektiba
Ion Gambra Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren foru zuzendariak argi erran du «perspektiban» begiratuta «aldaketa asko» egon direla Hondarribian eta Irunen. «Hala ere, oraindik pauso asko falta dira emateko, egun hauek normaltasunez ospatzeko». Erran duenez, Irunen bi alarde daudenetik ez dago bizikidetza arazorik. Hondarribian, ordea, gatazkak egon dira, eta ahalegin eta saiakerak egon dira haiei konponbidea emateko. Horiei esker «egoera eta jarrerak, alde guztietan, asko aldatu» direla dio.
Auziaren inguruan erakutsitako jarrera dela medio, Azkuek azpimarratu du ez direla 26 urte pasatu beharrik eskubidea den zerbait betetzeko. Eta gogoratu du emakumeen eskubideen eztabaida dela landu beharreko gaia. «Irun eta Hondarribia prest daude aldaketarako, eta haiei ere eskua luzatzea dagokigu guri. Elkarlana eta elkarrizketa beharrezkoak dira, baina ez gauden lekuan iraungitzeko». |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225886/egunean-behin-en-finala-jokatuko-dute-martxoaren-31n.htm | Bizigiro | Egunean Behin-en finala jokatuko dute martxoaren 31n | 11. denboraldiko ehun jokalari onenak lehiatuko dira. Kike Amonarrizek aurkeztuko du galdera-erantzunen jokoaren finala. | Egunean Behin-en finala jokatuko dute martxoaren 31n. 11. denboraldiko ehun jokalari onenak lehiatuko dira. Kike Amonarrizek aurkeztuko du galdera-erantzunen jokoaren finala. | Lehengora itzuliko da Egunean Behin: lehen denboraldiarekin egin bezala, lehiaketako 11. denboraldiko finala aurrez aurre egingo dute martxoaren 31n, Donostiako Miramongo parke teknologikoan. 18:00etan ekingo diote saioari, eta Kike Amonarrizek gidatuko du.
Denboraldi honetako ehun jokalari onenak lehiatu ahalko dira hilaren amaieran. Urtarrilaren 30ean hasi zen, eta amaitzeko dago oraindik: igande honetan jakingo dute zeintzuk sailkatu diren finalerako. Izena eman beharko dute horiek. Dena dela, hutsunerik balego ere, itxaron zerrenda batean izena emateko aukera eman diete gainontzeko jokalariei.
Lau txandako finala izango da, eta «hutsetik hasiko dira» finalistak. Finalerako lehen postuan edo azkenean sailkatuta ere, edonork irabaz dezake. 25 sari baino gehiagoko sorta prestatu dute.
Egunean minutu bat eskatzen duen joko bat da Egunean Behin; Codesyntax etxeak garatu du. Aurten lau urte beteko dira galdera-erantzunen jokoa kaleratu zutenetik; 2019 hondarrean egin zuten, hain zuzen, lehen denboraldiaren lehen finala, Azpeitiko San Agustin kulturgunean (Gipuzkoa). Pandemia tarteko, ezin izan dute halako final zabalik antolatu gaurdaino —besteak beste, Youtube eta ETB1 bidez egin dituzte zuzenekoak—. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225887/gorka-lupianez-euskal-presoa-baldintzapean-aske-geratu-da.htm | Politika | Gorka Lupiañez euskal presoa baldintzapean aske geratu da | Hamabost urte eta erdi egin ditu preso. Iazko maiatzetik hirugarren graduan zegoen. | Gorka Lupiañez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Hamabost urte eta erdi egin ditu preso. Iazko maiatzetik hirugarren graduan zegoen. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Gorka Lupiañez euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Martuteneko espetxean (Gipuzkoa) zela eman zioten hirugarren gradua, iazko maiatzean, eta ordutik etxean bete du zigorra.
Lupiañezek hamabost urte eta erdiko espetxealdia egin du; iaz bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Topaseko kartzelan (410 kilometrora) zela, haren senideek auto istripua izan zuten kartzelara bidean, 2016an. Lau urte geroago lekualdatu zuten Logroñora (105 kilometrora), 2020ko uztailean, eta 2021eko abenduan Euskal Herriratu zuten, Martutenera.
Lupiañezek torturak jasan izana salatu zuen, eta NBEko Giza Eskubideen Batzordeak 2016an frogatutzat jo zuen salaketa hura. Batzordeak ebatzi zuen Espainiak haren giza eskubideak urratu zituela, eta eskatu zion biktimari justizia eta erreparazioa emateko. Era berean, estatuari galdegin zion utz diezaiola inkomunikazio aldia ezartzeari, horrek «torturarako testuinguru egokiagoa ahalbidetzen duelako». |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225888/behartuta-alarde-mistora.htm | Gizartea | «Behartuta» alarde mistora | «Behartuta» alarde mistora. | Gipuzkoako Batzar Nagusietan hizpide izan dute gaur, EH Bilduk hala eskatuta, Irun eta Hondarribiko alardeen auzia. Bi desfile horietan andreek ere parte hartzea «berdintasun» kontua dela adierazi du EH Bilduko ordezkariak Elkarrekin Gipuzkoakoarekin batera. Horren aldeko urrats instituzionalak eskatu dituzte. Baina gainerako talde politikoetako eledunek «bizikidetza» hitzaren inguruan ardaztu dituzte beren mezuak, hasieratik bukaerara ia, eta poza erakutsi dute egun «liskarrik» gabe egiten direlako jaiak; «listurik» ez dietelako botatzen desfilatzea erabakitzen duten andreei, plastiko beltzik ez dietelako erakusten, aparteko desfileak antola ditzaketelako… Hortik aurrerako «konponbidea», gainera, «denbora luzean» ez dela etorriko iradoki dute ordezkari hainbatek. Andreek lehen aldiz 1996. urtean desfilatzeko hautua egin zutela aintzakotzat hartuta, artegagarriak dira mezu horiek.
Giza Eskubideetako eta Kultura Demokratikoko zuzendari nagusi Ion Gambra izan da hizlarietako bat. Urteotan auziak bideratzeko urratsak egin direla defendatu du, eta egun «bizikidetza» arazorik ez egotea goraipatzeko modukoa dela. 2018. urtean azkenekoz Hondarribian «istilu larriak» egon ostean bitartekari batekin prozesu bat hasi zela azaldu du, pandemiak gerarazi egin zuela, baina egin dela ordutik «prebentzio» lan bat: «Tentsioa jaisteko». Horiek horrela, «alde guztietan» jarrerak asko baretu direla argudiatuta, pozik egoteko motiboak badirela adierazi du foru agintariak. Nabarmendu du hortik aurrerako urratsak egitea zaila dela, oraindik ere prozesua «ahula» dela. Tentuz ibili behar dela uste du: «Jendea ezin duzu kate batekin lotu eta alarde misto batera eraman. Behartuta ezin da inor eraman». Eta horra, kezka eragiten du mezu horrek ere: «berdintasuna», emakumeek legez jaietan parte hartzeko duten eskubidea, aintzat hartu ere egin gabe berriro.
Eta, jakina, berebiziko garrantzia du halako prozesuetan elkarri entzuteak, elkarren berri izateak. Baina elkarrizketaren aldeko hitzak, edukirik gabe, hutsalak izan daitezke. Eta inor inora joatera «behartu» ezin bada ere, «behartuta» daude Irun eta Hondarribiko alkateak, adibidez, gutxienez bi desfileei onespen eta errespetu maila bera erakustera, baina inoiz ez dute alarde parekideen aldeko atxikimendu keinurik erakutsi; andreak onartzen ez dituen desfilearen alde, ordea, beti egin dute era argian. Eta Hondarribiko alkate Txomin Sagarzazuren betebeharra litzateke, adibidez, iaz Guztion Alardea taldearen izenean alardean parte hartzeko eskea egin zuten andreen mezuei erantzutea, haiekin harremanetan jartzea.
Edo Irungo alkate Jose Antonio Santanok «behartuta» egon behar luke, adibidez, Irunen alarde mistoa antolatzen duten herritarren eskariak aintzat hartu eta haiekin harremanak hastera, edota Irungo Berdintasun Planean alardearen auzia txertatzera horretarako inolako eragozpenik jarri gabe... Baina justu kontrako eran jardun dute horietan guztietan —bide batez, berdintasun legeak dioenaren aurka—, eta herrietako goi agintariek egin behar diren urratsak egiten ez dituztenean, bai, zailagoa da herritarrengana iristea. Argi esan behar da hori ere.
Eta azken ohar bat. Alarde «tradizionala» adjektiboa aipatu da gaur berriro andreak onartzen ez dituen desfilea deskribatzeko. Eta ez. Ez da hitzik egokiena. Desfile parekideak ere «tradizionalak» dira, andrerik onartzen ez dituztenen oso antzekoak, igualak ia; usadioa berritzeko daude pentsatuta horiek ere, baina inor bazterrean utzi gabe. | |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225889/euskarazko-hezkuntzaren-alde-mobilizazioak-egingo-dituzte-gaur.htm | Gizartea | Euskarazko hezkuntzaren alde mobilizazioak egingo dituzte gaur | Hegoaldeko hiriburuetan egingo dituzte protestak, 12:00etan hasita. Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHUko euskara taldeek eta Ikamak antolatu dituzte, 'Hezkuntza euskaraz izango da' lelopean. | Euskarazko hezkuntzaren alde mobilizazioak egingo dituzte gaur. Hegoaldeko hiriburuetan egingo dituzte protestak, 12:00etan hasita. Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHUko euskara taldeek eta Ikamak antolatu dituzte, 'Hezkuntza euskaraz izango da' lelopean. | Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak deituta, mobilizazioak egingo dituzte gaur euskarazko hezkuntzaren alde, Hezkuntza euskaraz izango da lelopean. Hego Euskal Herriko hiriburuetan izango dira protestak, 12:00etan hasita. Donostian, Bulebarretik abiatuko da manifestazioa; Bilbon, Jesusen Bihotzetik; Gasteizen, Elurreta eraikinaren ataritik; eta Iruñean, Antoniutti parketik. Gazteek euskararen defentsan beste aurrerapauso bat emango dutela azpimarratu dute, «kasu honetan hezkuntza eremutik», eta mobilizazioetan parte hartzeko deia egin.
Joan den astean egindako agerraldian, euskalgintzako eragileek salatu zuten eguneroko ogi bihurtzen ari direla ustez gaindituta zeuden diskurtso eta jarrera euskarafoboak. Haien irudiko, epaileek «mailuka» erakutsi nahi dute euskaldunak noraino hel daitezkeen eta noraino ez, eta horri erantzuteko premia sumatu dute. Hala, hezkuntzak euskaraz izan behar duela aldarrikatzeko egingo dituzte bihar protestak.
Argi adierazi zuen Gazte Euskaltzaleen Sareak: «Euskaraz bizi nahi dugunon aurkako oldarraldi politikoak, juridikoak eta mediatikoak ez du etenik izan». Uste dute «oldarraldi» horrek «gogor» jo duela euskara, eta ezinbestekotzat jo dute «eraso» horiei aurre egiteko herritarrek erantzutea. Hor kokatu dituzte biharko protestak: «Kaleak bete behar ditugu».
Protesta, ordea, bidean eman behar den pauso bat baino ez da euskalgintzako eragileentzat: «Bide horretan, urrats gehiago egin beharko dira. Horregatik, erasoaren neurriko erantzuna emateko urratsak egitera deitu nahi ditugu gizarte eragileak, eragile sindikalak eta eragile politikoak eta instituzionalak. Badakigu bidean oztopoak izango ditugula, baina bidea urratzeko erabakia hartua dugu».
Hainbatek adierazi diete babesa. Esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek mobilizazioekin bat egin dute. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225890/nafarroan-premia-dutenak-erroldatzeko-estortsioak-daudela-dio-arartekoak.htm | Gizartea | Nafarroan premia dutenak erroldatzeko «estortsioak» daudela dio Arartekoak | Nafarroako Arartekoak 2022ko txostena aurkeztu du parlamentuan. Ohartarazi du etxebizitza sozialen «premia gorria» dagoela | Nafarroan premia dutenak erroldatzeko «estortsioak» daudela dio Arartekoak. Nafarroako Arartekoak 2022ko txostena aurkeztu du parlamentuan. Ohartarazi du etxebizitza sozialen «premia gorria» dagoela | Nafarroako Arartekoak 3.575 aldiz esku artu du urtebetean —horietatik 1.648 kexak izan dira—; 1.829 kontsulta artatu ditu, hemeretzi aldiz aritu da ofizioz, hobetzeko hamar proposamen bideratu ditu eta hamazazpi bitartekaritza espedienteren tramiteak egin ditu. Hauxe da Nafarroako Arartekoaren 2022ko txostenetik egin daitekeen laburpena. Gaur aurkeztu du Patxi Vera Arartekoak, Nafarroako Parlametuan. Datuak ematearekin bat, ohartarazpenak ere egin ditu: esan du alokairu sozialeko etxebizitzen «premia gorria» dagoela eta «estortsio kasu larriak» daudela behar duten pertsonak erroldatzeko garaian.
2022an Nafarroako 27 gizarte erakunderekin egindako bileretatik atera ditu ondorio horiek. Haren esanetan, «arazo oso larriak eta garrantzitsuak» hauteman ditu bilkuretan. Nagusienetako bat etxebizitza sozialen falta da: «Pertsonak ditugu zubipean eta abandonatutako etxabeetan bizitzen, horrek dakarren guztiarekin».
Gainera, erroldarena auziaz ere aritu da. Haren esanetan, errolda da edozein laguntza eskatzeko giltza. Dauden zailtasunak azaldu ditu: «Erakunde hauen arabera, egun, zenbait herritan erroldatzeko zailtasunak daude, eta litekeena da horrek estortsio kasu larriak egotea erraztea». Adibide batzuk eman ditu: ehunka euro kobratzea maizter bat erroldatzeagatik; errentan etxe bat duen norbaitek beste bat ez erroldatu nahi izatea, ezin diolako etxea beste inori alokatu... Halaber, «bereziki larria» iruditu zaio zenbait pertsona ez direla ausartzen kexa bat jartzera, «errepresaliak» jasan ditzaketelako.
Kexak eta zalantzak
Orotara, 9.601 pertsonak —6.114 emakumek eta 3.487 gizonek— jo dute Nafarroako Arartekoarengana, kexak eta zalantzak adierazteko nahiz proposamenak egiteko. Kexarik gehienak (349) hezkuntzari lotutakoak izan dira. Horietako 237 blokean aurkeztu dituzte, haur eskoletako grebari lotuta. Gainerakoen arrazoiak, hauek, besteak beste: hezkuntza behar bereziak dituzten haurrei arretarik ez jartzeagatik, eskola ordutegia, garraio eta jangela zerbitzuak, eskola batzuetako batxilergoko notak eta eskola jazarpena. Hezkuntzaren atzetik, hurrengo kexa iturri nagusia lanpostu publiko baterako sarbidea izan da. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/225891/uemak-ehun-kideren-langa-gainditu-duela-ospatu-dute.htm | Gizartea | UEMAk ehun kideren langa gainditu duela ospatu dute | Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak 101 kide izango ditu aurki. Ekitaldia egiten ari da Azpeitiko Soreasu antzokian, udalerri euskaldun horiek guztiak omentzeko. | UEMAk ehun kideren langa gainditu duela ospatu dute. Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak 101 kide izango ditu aurki. Ekitaldia egiten ari da Azpeitiko Soreasu antzokian, udalerri euskaldun horiek guztiak omentzeko. | UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak gainditu du ehun udalerri euskaldunen langa. 97 biltzen zituen atzo arte, eta 101 izango dira gaurtik. Arrankudiaga (Bizkaia), Arruazu (Nafarroa), Doneztebe (Nafarroa) eta Etxebarria (Bizkaia) gehituko dituzte zerrendan. Ez edonola: Azpeitiko Soreasu Antzokian egin dute ekitaldia (Gipuzkoa). Mankomunitateko udalerri euskaldun guztiek euskararen biziberritzearen alde egindako «ekarpena» eta «ahalegina» aitortuko dute.
UEMAko kide diren udaletako alkate eta ordezkariez gain, euskalgintzako kideak ere izango dira ekitaldian. Udalerri euskaldunek eta arnasguneek duten garrantzia azpimarratuko dute bertan, baita aurrera begira horietan sortzen diren erronka berriez aritu ere. Elkarrizketa eskaini dio Iraitz Lazkano UEMAko lehendakariak egunkari honi asteon. Bertan, adierazi du «mantendu» egin behar direla arnasgune izan diren udalerri euskaldunak, «euskararen biziberritzean ezinbestekoak» diren aldetik. Euskara eta herri euskaldunak «asko aldatu dira» mankomunitatea sortu zutenetik, eta hizkuntzaren «ezagutzaren eta erabileraren arteko arrakala» leuntzea ere bada lehentasunen artean.
Ilaski Serrano eta Antton Telleria kazetariek gidatu dute saioa, eta oholtza gainean zuzenean aritu dira, besteak beste, Ines Osinaga eta Estitxu Pinatxo musikariak, Jon Maia Bertsolaria, Elene Carreto eta Ioar Labat dantzariak, eta Imanol Epelde musikaria.
Aurretik, ezohiko batzar nagusia egin du UEMAk, Soreasu Antzokian bertan. Mankomunitateko kide diren udaletako alkateek zein ordezkariek herri berrien eskaerak onartu dituzte horretan; horrela lortuko ditu mankomunitateak 101 kide izatea.
Euskara bultzatzea, Nafarroan
UEMAk joan den astean iragarri zituen Nafarroan «euskararen erabilera bultzatzeko» hainbat egitasmo. Mankomunitatearen kide diren udalerri nafarretan egingo dira, eta guztiak diruz babestuko ditu Nafarroako Gobernuak —30.000 euro emango dizkio programa hori ontzeko—. Lehenbiziko aldia da UEMAk eta Nafarroak non halako hitzarmenik sinatzen duten. Egun, Nafarroako hamalau udalerri dira mankomunitatean; datorren ostiralean, Arruazurekin eta Donezteberekin batera, hamasei izango dira. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225893/equo-berdeak-elkarrekin-podemos-iurekin-batera-aurkeztuko-da-maiatzeko-bozetara.htm | Politika | Equo Berdeak Elkarrekin Podemos-IUrekin batera aurkeztuko da maiatzeko bozetara | Ahal Dugu-k, Ezker Anitza-IUk, Aliantza Berdeak eta Equok akordio bat itxi dute udal eta foru hauteskundeetan batera aurkezteko. | Equo Berdeak Elkarrekin Podemos-IUrekin batera aurkeztuko da maiatzeko bozetara. Ahal Dugu-k, Ezker Anitza-IUk, Aliantza Berdeak eta Equok akordio bat itxi dute udal eta foru hauteskundeetan batera aurkezteko. | Equo-Berdeak alderdiak bat egin du Ahal Dugu-k, Ezker Anitza-IUk eta Aliantza Berdeak osatutako koalizioarekin, eta batera aurkeztuko dira maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetara. Jakinarazi dutenez, aldeen «eskuzabaltasunean eta lankidetzan» oinarritu dute akordioa, azken urteetan bakoitzak bere bidea egin ostean. «Ezker progresista eta ekologistaren» espazioa «zabaltzeko» eta «berritzeko» asmoa adierazi dute.
Lau alderdiek adierazi dute zerbitzu publikoak, justizia soziala, feminismoa eta ingurumena izango direla koalizioaren ardatzak, eta gehitu dute bat egin izanak «bidezko gizarte bateranzko bidean» urratsak egitea ahalbidetuko duela: «Euskal ezkerraren proiektu bateratua da errealitatea herritarren alde eraldatzeko eta ongizate estatua berreskuratzeko gai den alternatiba».
Alderdietako ordezkariek erabakia babestu dute. «Hurrengo hauteskundeetan, azkenean, paper bakar bat egongo da gure espazioan», adierazi du sare sozialetan Roberto Uriarte Unidas Podemoseko diputatuak. Izan ere, Ahal Dugu barne hartzen duten koalizioez gain, 2019ko Espainiako Gorteetarako bozetan Mas Pais ere aurkeztu zen, eta 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Equo bera. Maiatzean, baina, Equo koalizio berdinean aurkeztuko da, eta Mas Pais-Euskadi Eraikik ez du zerrendarik aurkeztuko; bai babestuko ditu, ordea, «espazio politiko» bereko beste zerrenda batzuk, adierazitakoaren arabera.
Azken udal eta foru bozetara batera aurkeztu ziren arren, gerora Equok Mas Pais alderdiarekin bat egin izanak alderdi ekologistaren eta Ahal Dugu-ren arteko harremana hautsi zuen. Equok Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Elkarrekin Podemos-IUrekin bat egitearen alde egin zuen, baina Podemosen zuzendaritzak ez zuen onartu erabakia. Equok Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zuen ordezkari nagusi zen Juantxo Lopez Uraldek ere alderdia utzi zuen. Espainiako Kongresuko bozetara Unidas Podemosen zerrendetan aurkeztu zen, eta Aliantza Berdea alderdia eratu zuen. |
2023-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/225894/aebetako-erreserba-federalak-interes-tasak-igo-ditu-baina-tentuz.htm | Ekonomia | AEBetako Erreserba Federalak interes tasak igo ditu, baina tentuz | Beste 0,20 puntu handitu ditu, otsailean bezala, baina hil hasieran iradokitakoaren azpitik. Esan du finantza sektoreko gorabeherei adi begiratuko diola | AEBetako Erreserba Federalak interes tasak igo ditu, baina tentuz. Beste 0,20 puntu handitu ditu, otsailean bezala, baina hil hasieran iradokitakoaren azpitik. Esan du finantza sektoreko gorabeherei adi begiratuko diola | Interes tasen igoerari eutsi dio AEBetako Erreserba Federalak (Fed), baina azeleragailua zanpatu gabe, finantzen sektorean azkenengo bi asteetan hedatu den izuagatik. «Litekeena da azkenaldiko gertakariek kreditu baldintza zorrotzagoak ezartzea etxeentzat eta enpresentzat, eta horrek jarduera ekonomikoan, kontratazioan eta inflazioan eragina izatea. Ondorio horien eragina zalantzazkoa da», ohartarazi du asteazken honetan Jerome Powell presidenteak. Erreserba federaleko kideek aho batez onartu dute 0,25 puntu igotzea interes tasak, otsailean bezala, baina hil hasieran iradoki zutenaren azpitik. AEBetako tasa ofiziala %4,75 eta %5 artean dago orain.
Silicon Valley Bank hondoratu aurretik, Fed-en asmoa zen igoera handiagoa egitea. Hala adierazi zuen hil hasieran Powellek, Kongresuan eginiko agerraldian. Azken zazpi hilabeteetan AEBetan inflazioak behera egin duen arren, %6 inguruan jarraitzen zuen otsailean, %2ko helburuaren oso gainetik oraindik. Eta azpiko inflazioa %5,5ekoa da. Horri aurre egiteko, analistek aurreikusten zuten Fed-ek interes tasak 0,50 edo 0,75 puntu igoko zituela orain. Baina azken egunetako gertakariak direla-eta berrikusi behar izan dituzte, eta igoko ez zituela zioten ahotsak ere ugaritu dira.
Fedek ez du halakorik egin, baina erritmoa moteldu du. Gogoratu behar da aurretik, 0,75 puntuko lau igoera egin zituela jarraian, eta 0,50eko bat ondoren, eta interes tasak mailarik handienean daudela 2007. urtetik.
Galga sakatu duen arren, AEBetako erreserbak urteko aurreikuspenei eutsi die, eta interes tasak %5 eta %5,25 artean mantendu ditu urte amaierarako, 2024rako 0,75 puntu jatsi ditu eta 2025erako beste 1,25 puntu. Ekonomiaren hazkunde datua hamarren bat apaldu du abenduan egindakoarekin alderatuta, eta %0,4an kokatu du. Eta inflazioa jaitsiz joatea aurreikusten du, %3,6raino.
Lagarde: bai eta ez
EBZ Europako Banku Zentralak, berriz, ez du argitu zein bide hartuko duen. Christine Lagarde presidenteak berretsi du hori inflazioaren bilakaeraren arabera izango dela: %8,5 zen otsailean. Nahiz eta Alemania eta beste herrialde batzuk igoerekin jarraitzeko presioa egiten ari diren, Lagardek ez du busti nahi izan, eta atea irekita utzi du edozein aukeratarako. «Ez dugu igotzeko konpromisorik, baina inflazioari aurre egiteko lanak ez ditugu amaitu», adierazi du asteazken honetan finantzetan adituekin egindako bilera batean.
Silicon Valley Bank eta Credit Suisseren hondoratzeek azken egunetan eragindako zurrunbiloari buruz, EBZko buruak aurreko astean esandakoak berretsi ditu: «Ez dago zertan aukera egin inflazioa borrokatzearen eta finantza egonkortasuna lortzearen artean». Eta finantza sistemaren inguruan, «lasaitasun mezua» bidali du, Powellek bezala. Azpimarratu du Credit Suissekiko euroguneko bankuen esposizioa «mugatua» dela, eta halako egoerei aurre egiteko «kapital sendo eta likidezia maila handiak» dituztela, 2008an baino askoz ere sendoago daudela. Kezkatuago agertu da inflazioarekin, eta bereziki azpiko inflazioarekin.
Aurreko astean EBZk interes tasak puntu erdi igotzea erabaki zuen, %3tik %3,5era. Lagardek azpimarratu du azken aldiko igoeren eraginak nabaritzen hasi direla ekonomian. Dena den, inflazioa oraindik handia dela ohartarazi du, eta EBZk azpiko inflazioa jaisteko joeraren froga argirik ez duela ikusten. «Oraindik bidea dugu egiteko, eta garrantzitsua da irmo jokatzea». |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225915/hainbat-lagun-bildu-dira-baionako-komisaria-aitzinean-lau-atxilotuak-askatzea-galdegiteko.htm | Ekonomia | Hainbat lagun bildu dira Baionako komisaria aitzinean, lau atxilotuak askatzea galdegiteko | Frantziako Polizia oldartu egin zaie protestariei, sindikatuek deituriko erreformaren aurkako mobilizazioan. Baionako autobus geltokia blokeatu dute manifestariek, eta Txik Txak autobus zerbitzua gelditzea lortu. | Hainbat lagun bildu dira Baionako komisaria aitzinean, lau atxilotuak askatzea galdegiteko. Frantziako Polizia oldartu egin zaie protestariei, sindikatuek deituriko erreformaren aurkako mobilizazioan. Baionako autobus geltokia blokeatu dute manifestariek, eta Txik Txak autobus zerbitzua gelditzea lortu. | Erretreten erreformaren aurkako mobilizazioek bere horretan jarraitzen dute. Baionako geltokiaren inguruan istiluak gertatu dira eguerdi aldean, eta prefetak adierazi duenez, lau lagun atxilotu dituzte. 18:30etarako elkarretaratzea deitu dute Baionako komisaria aitzinean, lau atxilotuak aska ditzaten galdegiteko. 70 lagun inguru bertaratu dira hara.
Frantziako Polizia oldartu egin zaie protestariei, sindikatuek deituriko erreformaren aurkako manifestazioaren amaieran. Manifestariek autobidera heldu nahi zuten, baina poliziak bidea moztu die, eta negar eragiteko gasa bota die. LAB sindikatuak «gogor» salatu du poliziek negar eragiteko gasa erabili izana, eta dei egin du Baionako komisaria aitzinean protesta egitera. Manifestariek harriak eta botilak bota dituzte polizien gainera.
Horrez gain, AEK-k salatu du Frantziako Polizia beren bulegoa miatzera sartu dela goizean, «erretreten aurkako mobilizazioetan parte hartu duen manifestari baten xerka zirela argudiatuz».
Jendetza elkartu da manifestazioan. FSU sindikatuaren arabera, 24.000 pertsona batu dira, Poliziaren aburuz, berriz, 9.500.
Pirinio Atlantikoetako prefeturak autobiderako Baiona iparraldeko sarera ixtea erabaki du bart gauean. Bertara joatekoa zen goiz honetako manifestazioa. 10:30ean abiatu da Baionako geltokitik.
Mobilizazioa ordu txikietan hasi da, ordea.
Goizeko 05:00etan jarria zuten hitzordua sindikatuek, eta jendetza bildu da Baionako autobus biltegiaren aitzinean. Txik Txak autobus zerbitzua blokeatu nahi dute grebalariek.
Barrikada bat jarri dute biltegiaren aurrean, eta su eman diote. Protesta jai giroan egin dute.
06:30ean, argiak piztu dituzte biltegian, eta barrera igo dute. Baina autobusak ezin izan dira atera.
Aste mugitua izan da erretreten erreformaren kontrako mugimendu sozialarentzat. Konstituzioko 49.3 artikulua erabilita erreforma dekretuz pasatzea erabaki zuen joan den astean Frantziako Gobernuak, eta herritar anitzen haserrea eragin zuen.
Ordutik egunero antolatu dituzte protestak Frantziako Estatuan. Aste honetan blokeatze ekintzak egin ditu Ipar Euskal Herriko intersindikalak egunero. Autobidea blokeatzeko saiakerak, merkataritza guneen blokeatzeak, eta gaur Baionako hiriguneko autobusak.
Autobus biltegiaren bigarren sarrera ere blokeatu dute grebalariek. Frantziako Polizia inguruan zegoen begira, baina ez du esku hartu.
Baionako hirigunean Txik Txak sareko autobus gehienak blokeatuta zeudela adierazi du zerbitzuak, webgunean.
Eguna argitu ahala, Keolys garraio enpresako langileak biltegira iritsi dira. Grebalariek ez diete sarrera oztopatzen; autobusak dituzte helburu. «Gaur goizean ez dute lanik, eta berdin pagatuak izanen dira», esan du sindikalista batek.
Frantziako Gobernuari afera blokeatzea eta muturrera eramatea egotzi dio Argitxu Dufau LABeko koordinatzaileak.
Erretretaren erreformak ez dio eragingo Ekaitz Bergaretxe autobus gidariari, baina, esan duenez, «ondorengoentzat» ari zen protesta egiten.
300 manifestazio, Frantzian
Errretiro adina 62 urtetik 64ra atzeratzeko asmoaren aurkako bederatzigarren mobilizazio eguna egiten ari dira Frantzian. 300 manifestazio baino gehiago deitu dituzte, eta 600.000 eta 800.000 mila pertsona artean biltzea espero du Poliziak. Parisen 5.000 polizia zabaldu dituzte.
Greba egiten ari dira hainbat alorretan, findegietan, zaborraren bilketan eta hezkuntzan, besteak beste. Abiadura handiko trenen erdia baino ez dira ibiliko gaur, eta Parisko aldirietako trenen %50-%80 bertan behera geratu dira.
Hiriburuko metroan bi linea bakarrik ari dira lanean normal, automatikoak. Gainerakoetan zerbitzua asko murriztu dute.
Gero eta gehiago dira erregairik gabe geratzen ari diren gasolindegiak, findegi asko geldituta daudelako, eta litekeena da aire garraioari ere eragitea laster, Gonfrevilleko biltegiak blokeatuta daudelako, eta handik ateratzen baita Parisko aireportuak hornitzeko erregaia.
Erretreten erreforma Asanblea Nazionalak bozkatu gabe inposatu ostean, sindikatuekin lan baldintzen inguruan hitz egiteko prest dagoela esan zuen Frantziako presidente Emmanuel Macronek atzo. CFDT sindikatu nagusiko buru Laurent Bergerek gaur erantzun dio: «Neurri kosmetikotarako bada, erantzuna 'ez' da». Horren gain, ohartarazi dio edozein kontuz aritzeko baldintzak jarriko dituztela. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225916/gutxieneko-soldataren-igoera-bultzatzeko-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrak-jaurlaritzari.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldataren igoera bultzatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari | Gutxieneko soldata «Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako errealitate sozioekonomikoarekin bat etortzea» nahi dute. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute mozioa. | Gutxieneko soldataren igoera bultzatzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari. Gutxieneko soldata «Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako errealitate sozioekonomikoarekin bat etortzea» nahi dute. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute mozioa. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lanbide arteko gutxieneko soldata (SMI) Espainiako Gobernuak urtarrilean ezarritakoa baino handiagoa izateko eskatuko diote EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Jaurlaritzari. Lau alderdiek adostutako akordioan azaltzen denez, «Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako errealitate sozioekonomikoarekin bat datorren» soldata bat ezartzeko eskatuko diote alderdiek Lakuari.
EH Bilduk aurkeztutako mozio batetik dator Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari egindako eskakizuna. EAJk eta Elkarrekin Podemos-IUk osoko zuzenketak aurkeztu zizkioten koalizio abertzalearen hasierako testuari, baina azkenean lau alderdiek batera aurkeztutako erdibideko zuzenketa onartzekoak dira gaurko saioan.
«Jarrera proaktiboa» izan dezala eskatu diote Jaurlaritzari: bai helburu hori erdiesteko beharrezko neurriak hartzeko, baita «enpleguko eta elkarrizketa sozialeko esparru guztietan» lan baldintza nahiz soldatak «defendatu eta sustatzeko» ere. Igoera horrek 50.000 langile baino gehiagori eraginen die, baina oraindik ez dute zehaztu zer kopuru proposatuko duten.
Gutxieneko soldata igotzeko eskatu zuen jada EH Bilduk hilabete hasieran. Madrilek 1.000 eurotik 1.080ra igo zuen (+%8), baina koalizioak adierazi zuen hori ez dela nahikoa Hego Euskal Herrirako: «Batez besteko soldata Espainiakoa baino %20 handiagoa da, eta bizitza, %20 garestiagoa». Eusko Jaurlaritzari eskatu zion gutxieneko soldata 1.400 euro izateko Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.
Eskumen gehiagoren beharra
Arkaitz Rodriguez EH Bilduko eledunak mozioa defendatu du Legebiltzarrean. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan batez besteko soldata handiagoa eta bizitzaren kostua garestiagoa dela gogorarazi du Rodriguezek, eta, beraz, ondorioztatu du Espainiako Gobernuak ezarritako 1.080 euroko gutxieneko soldata hiru lurraldeetan motz geratzen dela. Izan ere, Europako Gutun Sozialak estatuei gomendatzen die gutxieneko soldatak batez besteko soldataren %60 izan behar duela, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan behetik dago nabarmen.
Hala ere, Rodriguezek gogorarazi du hiru lurraldeetan gutxieneko soldata handitzeko eskumenik ez dutela bertako erakundeek, eta SMIa igotzeko bi bide daudela uste du: lanaren inguruko eskumenak bertako erakundeek bereganatzea, edo lanbide arteko itun bat egitea, sindikatu, patronal eta botere publikoen arteko adostasunaz hitzartua.
«Mozioaren helburua garbia da: EAEko errealitate sozioekonomikoari moldatuko zaion gutxieneko soldata bat behar dugu», adierazi du Rodriguezek. Horretarako «lan harremanei buruzko eskumen guztiak» behar direla esan du, «subiranotasuna» lortzeko.
Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezek adierazi du akordio «ona» dela, eta gogorarazi du antzeko proposamen bat egin zuela koalizio moreak 2019an. Hala ere, Hernandez ez dago ados Rodriguezek eskumenen inguruan esandakoarekin, eta uste du gutxieneko soldata handitzeko «oztopo handiena» euskal patronala dela. Hernandezek uste du gutxieneko soldata handitzeko bidea aldeen arteko akordioa dela, baina Eusko Jaurlaritzak lidergo handiagoa behar duela ere adierazi du, eta Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroa jarri du adibide gisa. Bestalde, Hernandezek gogorarazi du administrazio publikoak azpikontratatutako enpresa askorentzat lan egiten duten langileek irabazten dutela gutxieneko soldata, eta hor Jaurlaritzak gehiago egin dezakeela uste du.
Jon Aiartza EAJko legebiltzarkideak ere akordioa defendatu du, eta gogorarazi du Eusko Jaurlaritzak urteak daramatzala gai horretan urratsak egiten. EH Bilduko Arkaitz Rodriguezi esan dio EAJk ere eskumen hori nahi duela EAEko erakundeentzat, baina gogorarazi du ez dela azkar batean lortzen den zerbait.
Neurri «hutsala», ELArentzat
ELA sindikatuak kritikatu egin du lau alderdiek onartutako erdibideko zuzenketa. «Propagandistikoa» eta «hutsala» dela adierazi dute. Sindikatuak gogorarazi du 2019an LABekin batera gutxieneko soldata handitzeko lanbide arteko akordioa egiteko eskatu ziotela Confebaski, eta gogorarazi dute Eusko Jaurlaritzak ez zuela urratsik egin haien ezetzari aurre egiteko. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225917/irati-zabala-eta-joannes-esparta-euskadiko-blokeko-txapeldun.htm | albisteak | Irati Zabala eta Joannes Esparta Euskadiko blokeko txapeldun | Bilboko Piugaz rokodromoan jokatu zen boulderreko proba, larunbat eta igandean. Hiru urteko etenaldiaren ondoren, 233 eskalatzaile lehiatu ziren EMFren blokeko topaketa nagusian. | Irati Zabala eta Joannes Esparta Euskadiko blokeko txapeldun. Bilboko Piugaz rokodromoan jokatu zen boulderreko proba, larunbat eta igandean. Hiru urteko etenaldiaren ondoren, 233 eskalatzaile lehiatu ziren EMFren blokeko topaketa nagusian. | Euskadiko Bloke Eskaladako Txapelketa egin da aurreko asteburuan Bilbon, pandemiaren ondorioz hiru urtez etenda egon ondoren. Bilboko Piugaz rokodromoan jokatu zen proba, eta adin guztietako 233 eskalatzaile aritu ziren lehian, 6 urtetik 60 urtera, eskaladako bi jardunaldi bizitan.
Igandeko finaletan, bloke gogorrak gainditu behar izan zituzten lehiakideek. Gizonezkoetan, Esparta anaiak goitik behera nagusitu ziren, eta hirurak igo ziren podiumera: Joannes kaxoi nagusira, txapela buruan, Bittor bigarren eta Andoni hirugarren.
Nesketan, Irati Zabala oiartzuarra izan zen txapeldun, Ainhize Belar atxondarra bigarren eta Irantzu Porres bilbotarra hirugarren.
Larunbateko lehen jardunaldian haur eta beterano mailetako probak jokatu ziren. Haien helburu nagusia, lehiatzeaz gain, Piugazen prestatutako bloke ederrez gozatzea izan zen. Egun berean, 14 urtez azpiko, 16 urtez azpiko eta 18 urtez azpiko mailetako sailkapen probak jokatu ziren; hauek bai, lehiaketara bideratuago.
Igandeko jardunaldian jokatu ziren adin horietako finalak, eta hauek izan ziren txapeldun: Elur Arteaga eta Asier Antunez 18 urtez azpikoetan, Udane Mujika eta Gari Markuerkiaga 16 urtez azpikoetan, eta Elene Otermin eta Eñaut Uson 14 urtez azpikoetan.
Emaitzez eta lehiaketaz harago, asteburu honetako topaketak argi erakutsi du Euskadin eskalada indarra hartzen ari dela, eta dagoeneko bi edo hiru belaunaldik bat egiten dutela panelean eta harkaitzean.
Azpimarratzekoa da Gianni Fogianna eskalatzaileak eta, oro har, Piugaz rokodromoko ekipatzaile guztiek egindako lana, blokeak prestatzeko eta Euskadiko Txapelketa hau hartzeko.
Esparta anaiak seniorren podiumean. EMF
Sailkapenak EMF Txapelketa Senior emakumezkoak 1.- Irati Zabala 2.- Ainhize Belar 3.- Irantzu Porres
Senior gizonezkoak 1.- Joannes Esparta 2.- Bittor Esparta 3.- Andoni Esparta
U18 emakumezkoak 1.- Elur Arteaga 2.- Intza Elizalde 3.- Ainhoa Uskola
U18 gizonezkoak 1.- Asier Antunez 2.- Manex Guenetxea 3.- Martin Arzelus
U16 emakumezkoak 1.- Udane Mujika 2.- Maddi Agirre 3.- Ines Allende
U16 gizonezkoak 1.- Gari Markuerkiaga 2.- Amets Martiarena 3.- Xuhar Etxabe
U14 emakumezkoak 1.- Elene Otermin 2.- Laia Beltran de Heredia 3.- Araceli de Bilbao
U14 gizonezkoak 1.- Eñaut Uson 2.- Lier Perez 3.- Miguel Diaz |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225918/osasunbideko-lan-baldintzen-legea-onartu-dute-nafarroako-parlamentuan-ia-aho-batez.htm | Gizartea | Osasunbideko lan baldintzen legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan, ia aho batez | 11/1992 Foru Legea moldatzearen alde egin dute talde gehienek. Ezkerrak abstentziora jo du, «mahai orokorraren oniritzirik ez duelako». | Osasunbideko lan baldintzen legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan, ia aho batez. 11/1992 Foru Legea moldatzearen alde egin dute talde gehienek. Ezkerrak abstentziora jo du, «mahai orokorraren oniritzirik ez duelako». | Nafarroako osasun sistema «indartzeko» xedez, neurri sorta bat diseinatu du Osasun Departamentuak, Osasunbideko langileen erregimen berezia arautzen duen 11/1992 Foru Legean txertatzeko. PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk eta Ahal Duguk adostu dute proposamena, eta, gaur parlamentuan eztabaida mikatza eragin duen arren, ia erabateko adostasuna lortu du: aldeko botoa eman dio Navarra Suma koalizioak; Ezkerrako ordezkariak, berriz, abstentziora jo du, «ez lege proposamenaren edukiengatik, baizik eta tramitatzeko moduengatik, sindikatuen adostasunik gabe». Aldeko 49 boto jaso ditu lege proposamenak, beraz, eta kontrakorik ez.
Langileen soldatei eta ordainsariei buruzko hobekuntzak jasotzen ditu lege proposamenak, nagusiki: bai Nafarroako Gobernuak SMN Sindikatu Medikoarekin adostutakoak —hilean 400 euroko soldata igoera, eta guardiak egiteagatik edo egoiliarren tutoretzengatik jasotzen diren ordainsarien eguneratzea, besteak beste—, bai LABekin eta UGTrekin aste honetan sinatutako batzuk ere —jaiegun berezietan lan egiteagatik jaso beharreko ordainsarien igoera langile guztientzat, irisgarritasun eskaseko tokietara desplazatu behar duten lehen arretako langileen baldintzak, esklusibotasunari eustea...—.
Lege proposamenaren aurkezpenean, «osasun publikoaren indartzea» nabarmendu du PSNko Inma Juriok. Haren esanetan, medikuen soldata ez ezik, «beste langile askoren baldintzak ere» hobetuko dituzte, «gobernuaren jarrera proaktiboari esker». Haren esanetan, COVID-19aren izurriak agerian utzi zituen «osasun sistemaren ahuleziak, ez soilik Nafarroan, baizik Europa osoan». Hortaz, Nafarroako Gobernuak erabaki du «oina paretan jartzea eta, adabakiak alboratuta, begirada luzeko neurriak hartzea», azpimarra Lehen Arretan jarrita.
UPNren lehendakarigai Cristina Ibarrolak hitz egin du Navarra Suma koalizioaren izenean. Haren esanetan, PSNk «ez daki kudeatzen», eta «egoera ezin txarragoan utziko du Osasunbidea, hurrengo gobernuak konpondu dezan». Kritika gogorra egin dio Nafarroako Gobernuaren jardunari. Besteak beste, adierazi du Maria Txibiteren gobernuak «txikizioa» eragin duela lehen arretan, eta «itxaron zerrendak hirukoiztu» dituela: «Gaur egun, 8.577 pertsona daude ebakuntza baten zain». Hala ere, lege proposamenaren alde egin du koalizio espainiazaleak, «osasun langileen soldaten igoera dakarrelako».
Geroa Bairen izenean, Ana Ansa parlamentariak esan du «aho zapore gazi-gozoa» eragin diola lege proposamenak: «Gai garrantzitsuak jasotzen ditu lege honek, baina lehenago jorratu behar ziren, ez orain: hauteskundeen bezperan eta greba baten eraginpean». Ansaren ustez, «zilegi da» SMN Sindikatu Medikoak eskaerak egitea, baina azaldu du aldarrikapen horiek «sistemaren beharrekin nahastu» direla azken asteetako eztabaida politikoan.
EH Bilduko Txomin Gonzalez harrituta azaldu da Navarra Sumak agertutako jarrerarekin: «Ibarrola andereak kudeatzaile bikain gisara aurkeztu du bere burua, baina gogoratu behar dugu Osasun Departamentuko arduraduna izan zela lau urtez, 2011tik 2015era, eta zeintzuk izan ziren bere lorpenak? Osasun langileei arrisku osagarria kentzea, lanaldia handitzea, 2.000 langile kaleratzea, mikro-guardiak sortzea, jarduera asistentziala amiltzea, itxaron zerrendak %300ean handitzea... Hondamendia ikaragarria izan zen». Hala ere, Gonzalezek esan du Osasun Departamentuko egungo kudeatzaileek ere «hobetzeko askotxo» dutela. Adierazi du gaur aurkeztutako lege proposamenak «langileen aldarrikapenetako batzuk» jasotzen dituela soilik, eta lehentasuntzat jo ditu, besteak beste, «behin-behinekotasuna murriztea, zerbitzu publikoak eta lehen arreta indartzea eta langileen erosahalmena berreskuratzea». Lege proposamenak eta sindikatuekin adostutako beste neurri osagarriek «helburu horiek lortzeko bidea ematen» dutela.
Ezkerra koalizioko Marisa de Simonek, azkenik, «ezkor» hartu du lege proposamena. «Ez nator bat prozedurarekin, ezta lege proposamena tramitatzeko prozesuarekin ere, bizkarra eman baitiozue sindikatuen mahai orokorrari. Ez da negoziaziorik egon. Legealdiaren bukaeran heldu diozue gaiari, presaka, eta Sindikatu Medikoaren lobbyaren presiopean». Hori dela eta, abstentziora jo du.
Sindikatuen protesta kanpoaldean
Legebiltzarrean osasun langileen soldatei buruzko lege proposamena eztabaidatzen ari ziren bitartean, kanpoaldean protesta egin dute SAE, ELA eta CCOO sindikatuetako zenbait ordezkarik. Osasunbidea denok gara. Diskriminaziorik ez irakur zitekeen pankarta nagusian. Sindikatu horiek kritikatu dute LABek eta UGTk Nafarroako Gobernuarekin sinatutako ituna, eta mobilizazioei eusteko asmoa berretsi. Grebara deitua dute Osasunbidean, apirilaren 4rako. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225919/laquoeuskal-herritik-euskal-herrirako-hezkuntza-sistema-propio-bat-behar-duguraquo.htm | Gizartea | «Euskal Herritik Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio bat behar dugu» | Euskara ardatz izango duen hezkuntza sistema baten aldeko protesta jendetsuak egin dituzte ikasleek Hegoaldeko hiriburuetan. Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute. | «Euskal Herritik Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio bat behar dugu». Euskara ardatz izango duen hezkuntza sistema baten aldeko protesta jendetsuak egin dituzte ikasleek Hegoaldeko hiriburuetan. Euskaraz ikasteko eskubidea aldarrikatu dute. | Euskara ardatz izango duen hezkuntza sistema aldarrikatzeko asmoz, mobilizazio jendetsuak egin dituzte Euskal Herriko hiriburuetan, Gazte Euskaltzaleen Sareak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko euskara taldeek eta Ikamak deituta. Hezkuntza euskaraz izango da lelopean hartu dituzte kaleak. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak jarraitu du Donostiako manifestazioa.
Jende ugari bildu da protesta guztietan, eta hainbat aldarrikapen eta salaketa egin dituzte. Egungo hezkuntza sistema kritikatu dute, eta argi adierazi: «Euskaraz ikasi nahi dugu». Azpimarratu dute euskaraz ikastea «eskubidea» dela. «Euskal Herrian hezkuntza euskalduna» oihuak ere entzun dira.
Funtsean, hauxe izan da aldarri nagusia: «Euskal Herritik Euskal Herrirako hezkuntza sistema propio bat behar dugu». Deialdiek parte hartze handia izan dute Hegoaldeko lau hiriburuetan: Donostian, Gasteizen, Iruñean eta Bilbon.
Ikasleak campusetan bildu dira mobilizazioen aurretik, eta euskarazko hezkuntzaren aldeko aldarriak oihukatuz joan dira protesten abiapuntura. «Ikasleon borroka euskararen alde», besteak beste. NUPeko Euskara Taldeak azpimarratu du kalera irten direla ikasleen eskubide eta nahia den «hezkuntza euskaldun bat» aldarrikatzeko.
Protestak ere izan dira goizean. Elkarretaratzea egin du EHU Leioako Euskara Taldeak, eta ertzainek taldeko bost kide identifikatu dituztela salatu dute: «Ez gaituzte geldituko. Hezkuntza euskaraz izan behar da!».
Hainbatek egin dute bat deialdiarekin, eta babes mezuak helarazi. Esaterako, ELA, LAB eta Steilas sindikatuek, Euskaltzaleen Topaguneak eta Euskalgintzaren Kontseiluak. Halaber, Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak adierazi du hezkuntza sistema euskaraz eraikitzea «herri komunitate sendo eta feminista eraikitzea» dela. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225920/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-ontzat-jo-du-eutanasiaren-legea.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Eutanasiaren Legea | Atzera bota du Voxek jarritako helegitea. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ontzat jo du Eutanasiaren Legea. Atzera bota du Voxek jarritako helegitea. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzera bota du Vox alderdiak Eutanasiaren Legeari jarritako helegitea, eta, beraz, ontzat jo du lege hori. Auzitegiaren ebazpenaren arabera, legeak «pertsonaren autodeterminazio eskubidea» babesten du, modua ematen diolako «hiltzeko momentua libreki eta kontzienteki hautatzeko, medikuek egiaztatutako gaixotasun sendaezin bat dagoenean».
Auzitegiaren ustez, «norbere bizitzaren autodeterminazio eskubideak» aintzat hartu behar du «muturreko sufrimendu objektiboa» gaixoak sufrimendu hori «jasanezintzat» jotzen duenean, horrek eragina baitu «giza duintasunari lotutako integritate pertsonalerako eskubidean». Eskubide horrek berekin dakar beste batzuei laguntza eskatzekoa, «modu seguruan eta minik gabe hil ahal izateko». Botere publikoak ere lotzen ditu, eta «beharrezkoak diren bideak» jartzera derrigortzen ditu.
Konstituzionalaren ebazpenak aintzat hartzen du bizitzarako eskubidea, baina zehazten du eskubide hori ezin dela «modu absolutuan» hartu, eta ezin diola estatuari norbanakoak babesteko beharrizana ezarri «herritarrak bizitzera derrigortzeraino».
Voxek helegitea jarri ostean, berdin egin zuen Alderdi Popularrak. PPren helegite horren inguruan, Konstituzionalak ez du oraindik ezer ebatzi, baina oraingo ebazpenean finkatutako irizpideak erabiliko dira aurrerantzean, eta, beraz, pentsatzekoa da hura ere atzera botako dutela.
Auzitegi Konstituzionaleko bederatzi kidek egin dute legearen alde, eta bik baino ez dute babestu Voxen helegitea: Enrique Arnaldo eta Concepcion Espejel magistratu kontserbadoreek. Boto partikularra eman dute bi magistratu horiek: haien ustez, «Auzitegi Konstituzionalak ezarri beharreko kontrolaren mugak» gainditzen ditu epaiak, «lehendik ez zegoen autodeterminazio eskubide oinarrizko bat sortuz».
Joan den larunbatean, martxoak 18, bi urte bete ziren Espainiako Eutanasiaren Legea onartu zenetik. 2021eko ekainean sartu zen indarrean. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225921/bost-pertsona-hil-eta-beste-28-desagertu-dira-tunisiako-kostaldean.htm | Mundua | Bost pertsona hil eta beste 28 desagertu dira Tunisiako kostaldean | Migratzaileak Italiara zihoazen, euren ontzia irauli denean. Bost pertsona erreskatatzea lortu dute kostazainek. | Bost pertsona hil eta beste 28 desagertu dira Tunisiako kostaldean. Migratzaileak Italiara zihoazen, euren ontzia irauli denean. Bost pertsona erreskatatzea lortu dute kostazainek. | Gutxienez bost migratzaile hil eta beste 28 desagertutzat jo dituzte Tunisiako kostaldetik gertu gertatutako istripuan. Tunisiako Eskubide Ekonomiko eta Sozialen Foroa gobernuz kanpoko erakundearen arabera, migratzaileak Italiarantz zihoazen, eta irauli egin zaie ontzia. Kostazainek bost pertsona erreskatatzea lortu dute.
Tunisiako Sfarx hiriaren hegoaldean hondoratu da itsasontzia. Azken hilabeteetan handik ateratzen dira Mediterraneoa gurutzatu eta Europara iristea helburu duten migratzaileak. Tunisiako Gobernuak hainbat operazio egin ditu azken hilabeteetan, Afrikaz hegoaldeko iheslari paperik gabekoak atxilotzeko. Kais Saied presidenteak segurtasun indarrei agindu die kanporatzeko herrialdean «legez kanpo» sartzen den migratzaile oro. Ondorioz, Tunisian paperik gabe bizi ziren askok ihes egin dute herrialdetik, nahiz eta, berez, Mediterraneoa gurutzatzeko asmorik izan ez.
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, aurten Italiara itsasoz heldu diren migratzaileetatik 12.000 inguru Tunisiako kostaldetik abiatu dira; iaz, garai berean, 1.300 izan ziren. Horren aurretik, Libiatik abiatu ohi ziren migratzaileak, baina, maiz, talde armatuen eskuetan erori ohi ziren.
NBEren arabera, Afrika hegoaldeko 21.000 lagun bizi dira Tunisian. Azken hilabeteetan Saiedek migratzaileen aurkako adierazpen ugari egin ditu, eta herrialdean «indarkeria eta krimena» bultzatzea leporatu. «Legez kanpoko etengabeko migratzaile oldeen ezkutuko helburua da Tunisia herrialde erabat afrikarra bilakatzea, estatu arabiar eta islamikoekin harremanak etenez», esan zuen estatuburuak joan den otsailean.
Presidentearen esanen ostean, azal beltzeko etorkinen nahiz tunisiarren aurkako indarkeria oldea piztu zen. Gobernuz kanpoko erakundeen arabera, paperik gabeko migratzaile askok beren lanak galdu zituzten, eta alokairuan zeudenek, etxea. Ehunka atxilotu zituzten, horretarako arrazoi argirik eman gabe eta behin-behineko zentroetara eraman zituzten. Erasoen beldur, dozenaka migratzailek erabaki zuten Migrazioetarako Nazioarteko Erakundeak Tunis hiriburuan duen egoitzaren aurrean kanpatzea. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225922/village-people-fred-wesley-ezra-collective-eta-zetak-izango-dira-zurriolan.htm | Kultura | Village People, Fred Wesley, Ezra Collective eta Zetak izango dira Zurriolan | Tiken Jah Fakoly, Viva Suecia, Arde Bogota eta Blue Lab Beatsek osatuko dute Keler guneko programazioa, uztailaren 21etik 24ra. | Village People, Fred Wesley, Ezra Collective eta Zetak izango dira Zurriolan. Tiken Jah Fakoly, Viva Suecia, Arde Bogota eta Blue Lab Beatsek osatuko dute Keler guneko programazioa, uztailaren 21etik 24ra. | Donostiako Jazzaldiak gaur iragarri ditu 58. ekitaldian Zurriolako hondartzako Keler gunean ariko diren artistak. Uztailaren 21ean, hasiko dira emanaldiak, eta 24ra arte iraungo dute. Bi taldek joko dute gau horietako bakoitzean.
Village People disco musikaren talde historiko ezagunarekin hasiko dira Zurriolako kontzertuak. 1970eko hamarkadaren amaieran sortu zen taldea New Yorken, eta berehala arrakasta izugarria lortu zuen. Jacques Morali eta Henri Belolo konpositore eta ekoizleen kantuak interpretatzeko beren-beregi sortutako taldea izan zen Village People, eta hasieratik izan zuen helburu hiriko gay komunitatearekin konektatzea. Y.M.C.A., In the Navy, Go West, Macho Man eta beste hainbat kantu ezagunek, ordea, arrakasta izugarria izan zuten, ez bakarrik komunitate horretan, baizik eta mundu osoan. Taldeak 1980ko hamarkadaren erdialdera arte atera zituen diskoak, baina oihartzuna txikituz joan zen, eta gerora zuzeneko emanaldietara mugatu zuen jarduna.
Lehenengo egun horretan bertan, Fred Wesley & The New JBs-ek hartuko du Village Peopleren lekukoa hondartzako oholtzan. Wesley tronboi jole estatubatuarra funkaren eta musika afro-amerikarraren historiako konpositore eta moldatzaile ezagunenetako bat da, eta musika beltzaren ikono handienekin egin du lan: James Brown (haren zuzendari musikala izan zen), George Clinton, Ike and Tina Turner, Ray Charles, Maceo Parker, Count Basie, Van Morrison, Earth Wind & Fire, Pee Wee Ellis, Vanessa Williams, The S.O.S. Band, Cameo, De La Soul, Curtis Mayfield, Usher,…
Blue Lab Beats Londresko jazz eszena modernoan nabarmendu den taldearekin hasiko da uztailaren 22ko gaua. Bandaren musikan, jazzarenaz gain, hip-hoparen eragina ere antzematen da. Ondoren, azken urteetan Espainian arrakasta handia lortu duen taldearen txanda izango da: Viva Suecia. Haren musikan pop melodiak eta soinu epikoa batzen dira.
Uztailaren 23an, igandearekin, Arde Bogota talde espainiarra eta Tiken Jah Fakoly Boli Kostako musikaria ariko dira Keler Gunean. Azken horren musikan, dub eta soukouss oinarriekin gurutzatzen da reggaea, eta instrumentu afrikar tradizionalak berreskuratzen dira: kora, ngonia eta balafoia, besteak beste.
Azkenik, 24an, Zetak euskal taldeak Zurriolako hondartzako kontzertuei amaiera eman aurretik, Ezra Collective Londresko boskotearen musika dantzagarriaz gozatzeko aukera izango dute bertara azalduko direnek. Jazza, afrobeata, afrokubatar musika, funka, salsa, grimea, hip-hopa, R&Ba, samba… taldearen estilo nahasketak bizitasuna eta alaitasuna transmititzen du beste ezeren gainetik. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225923/jonas-vingegaard-izango-da-izar-nagusia-itzulian.htm | Kirola | Jonas Vingegaard izango da izar nagusia Itzulian | Tourreko azken garailea Euskal Herriko errepideetan izango da. Daniel Felipe Martinez iazkoa berritzen ahaleginduko da. Mikel Landa, Peio Bilbao eta Ion Izagirre ere ariko dira. | Jonas Vingegaard izango da izar nagusia Itzulian. Tourreko azken garailea Euskal Herriko errepideetan izango da. Daniel Felipe Martinez iazkoa berritzen ahaleginduko da. Mikel Landa, Peio Bilbao eta Ion Izagirre ere ariko dira. | Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) Frantziako Tourreko azken garailea euskal errepideetan izango da. Danimarkako txirrindularia Euskal Herriko Itzulian izango da beste hainbat txirrindulariren artean. Gaur aurkeztu dute lasterketa Eibarren, 2023ko Europako Kirol Hirian, eta lasterketa amaituko den herrian. Parte hartzaileen zerrendan 23 talde izango dira (18 World Tourrekoak eta 5 UCI Pro Teamekoak), eta goi mailako txirrindulariak ugari izango dira. Daniel Felipe Martinez (Ineos) iaz irabazi zuen txapela bigarren aldiz irabazten ahaleginduko da, baina arerio zailak izango ditu. Besteak beste, Egan Bernal (Ineos), Richard Carapaz (Education First), Enric Mas (Movistar), Adam Yates (UAE), Juan Ayuso (UAE), David Gaudu (FDJ) eta Emannuel Buchmann (Bora). Lau euskal talde izango dira Itzulian (Movistar, Euskaltel, Kern Pharma eta Caja Rural), eta baita 22 euskal txirrindulari ere. Horien artean nabarmenduko dira Bahrainekoak: Mikel Landa eta Peio Bilbao. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225924/itsasoko-kutsadura-are-gehiago-murriztea-adostu-dute-europako-parlamentuak-eta-kontseiluak.htm | Ekonomia | Itsasoko kutsadura are gehiago murriztea adostu dute Europako Parlamentuak eta Kontseiluak | 2050erako itsasontzien isurien murrizketa helburua %75etik %80ra handitu dute. Salbuespenak izango dituzte uharte txikietako eta periferiako uhartediek. | Itsasoko kutsadura are gehiago murriztea adostu dute Europako Parlamentuak eta Kontseiluak. 2050erako itsasontzien isurien murrizketa helburua %75etik %80ra handitu dute. Salbuespenak izango dituzte uharte txikietako eta periferiako uhartediek. | Europako erakundeek 2050ean «neutraltasun klimatikoa» lortzeko helburua dute oraindik ere, eta Europako Parlamentuak eta Kontseiluak gaur adostu dute itsasontzien emisioak are gehiago murriztea. 2021eko uztailean akordio bat lortu zuten, baina, gaur, duela ia bi urte jarritako helburuak hedatu dituzte. 2050erako itsasontzien emisioak %80 jaisteko helburua ezarri dute gaur —1990eko kutsadura maila oinarri hartuta—, eta 2021ean %75 jaistea adostu zuten. Tarteko helburuak ere jarri dituzte: 2025erako %2ko murrizketa lortu nahi dute, %6koa 2030erako, %14,5ekoa 2035erako, %31koa 2040rako, eta %62koa 2045erako.
Akordioa, baina, oraindik ez da indarrean sartu; izan ere, lehenik eta behin, Europako Kontseiluko Ordezkarien Batzordeak eta Europako Parlamentuaren Turismo eta Garraio Batzordeak onartu behar dute, eta gero, parlamentuak eta Kontseiluak.
5.000 tona baino gehiagoko itsasontziei eragingo diete murrizketek —itsasontzien emisioen %90 produzitzen dituzte—, eta emisioen gutxitze helburuak lortzeko erregai berriztagarriak eta karbono isuri gutxiko erregaiak sustatu nahi dituzte. Salbuespenak ere izango dira, uharte txikientzat eta periferiako uhartedientzat. Europako Batasuneko portuen artean mugitzen diren itsasontziei %100 eragingo diete murrizketek, eta, irteera edo iritsiera Europar Batasunetik kanpo dagoen herrialde batean bada, erabilitako energiaren erdiari aplikatuko zaizkio murrizketak.
2034rako jada jarri dute erregai berriztagarrien erabilera helburua: %2. Bestalde, 2025 eta 2034 artean iturri ez-biologikoa duten erregai berriztagarriak erabiltzen dituztenei diru laguntzak emango dizkiete.
Portuetako kutsadura ere murriztu nahi dute, eta 2030etik aurrera portuetan geldirik dauden itsasontziek —edukiontzi eta gizakien garraiorako itsasontziak— lurrarekin konektatuta lortu beharko dute energia, eta ez erregaiak errez. Salbuespenak egongo dira: portuan bi ordu baino gutxiago eman behar dituzten ontziak, zero emisioko teknologia propioa duten itsasontziak eta ezohiko arrazoiengatik portu batean geratu behar izan diren ontziak. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225925/aborigenak-konstituzioan-aitortzeko-erreferenduma-egingo-dute-australian.htm | Mundua | Aborigenak konstituzioan aitortzeko erreferenduma egingo dute Australian | Galdeketan baiezkoak irabazten badu, Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa izeneko batzordeak ordezkatuko ditu indigenak parlamentuan. | Aborigenak konstituzioan aitortzeko erreferenduma egingo dute Australian. Galdeketan baiezkoak irabazten badu, Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa izeneko batzordeak ordezkatuko ditu indigenak parlamentuan. | «Ez bada orain, noiz?». Horrela aurkeztu du bart Australiako lehen ministro Anthony Albenesek urte amaieran egingo duten erreferenduma. Herritarrek baiezkoarekin edo ezezkoarekin erantzun beharko diote galdera honi: «Lege proposamen bat onartzea konstituzioa aldatu eta Australiako jatorrizko herriak aitortzeko, eta Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsa taldea sortzeko. Onartzen duzu proposatutako aldaketa?». Gaur-gaurkoz, ez dute zehaztu noiz egingo duten erreferenduma, baina Albanesek aurreratu du urriaren eta abenduaren artean egingo dutela.
Erreferendumak herrialdeko gehiengoaren babesa beharko du aurrera egiteko. Baiezkoa gailentzen bada, aborigenei eta Torres itsasarteko uharteetako herritarrei aitortza emango diete Australiako Konstituzioan. Gainera, indigenek osatutako talde batek, Aborigenen eta Torres Itsasarteko Irletako Herritarren Ahotsak, ordezkaritza izango du parlamentuan, eta ahalmena izango du indigenen aferekin lotutako legeetan eta proiektuetan iritzia emateko.
Emateko daude taldearen eskumenen eta osaeraren inguruko xehetasunak. Hala ere, aurreratu dute aborigenek eta Torres itsasarteko komunitateek hautatuko lituzketela batzordeko kideak. Taldeak ez luke betorako eskumena izango parlamentuan, baina hitza izango luke haiei dagozkien aferetan.
Erreferendumak Bihotzetik Egindako Uluruko Adierazpena du oinarri. 2017ko maiatzean 250 lider indigenatik gora bildu ziren Uluru hareharrizko haitzean —leku sakratua da aborigenentzat, eta Gizateriaren Ondare 1987tik—. Bilkura hartatik sortu zuten dokumentuan eskatu zuten indigenek osatutako talde bat aitortzeko Australiako Konstituzioan.
Albanesen arabera, eskakizuna egia bihurtzeko lanean ibili dira ordutik. Prentsaurrekoan berretsi zuen Australiako ehunka komunitate indigenekin zehaztu dituztela erreferendumaren nondik norakoak. Haren esanetan, iraganeko hutsegiteak «konpontzeko» balio dezake bozketak.
Egun, Australiako biztanleriaren %3,2 dira indigenak. Hala ere, ez dituzte behin ere aitortu konstituzioan, eta 122 urte ditu. Gobernuak egindako ikerketen arabera, indigenek osasun arazo gehiago dituzte, eta heriotza eta pobrezia tasa handiagoak. «Parlamentuan Ahotsaren gisako talde bat izateak nabarmen hobetu ditzake aborigenen eta Torres itsasarteko uharteetako herritarren bizitzak. Jatorrizko herrietako indigenek ahotsa izango dute beren aferetan egiten diren proiektuetan eta politiketan», adierazi du Linda Burney Australiako Indigenentzako ministroak.
Denetariko erreakzioak
Lehen ministroak espero du galdeketak herritarren gehiengoaren «babesa» lortuko duela. Baina orain arte egin dituzten 44 erreferendumetatik zortzi bakarrik onartu dituzte, eta, gaur-gaurkoz, denetariko iritziak daude oposizioan.
Galdeketa babestu dute Berdeen Alderdiak eta zenbait legegilek. Baina Alderdi Liberalak «xehetasun gehiago» jakin behar ditu erreferendumaren «aurka edo alde» egin erabakitzeko, alderdiko buru Peter Duttonen arabera.
Alderdi Nazionalak, berriz, dagoeneko adierazi du ez duela aldaketaren alde egingo. Haien arabera, «beste tirita gorri burokratiko bat besterik ez da».
Proposamenaren protagonisten artean ere, alde bateko zein besteko iritziak daude. Komunitate indigena batzuen arabera, «neurria ez da nahikoa», eta salatu dute tokiko indigenekin itunik sinatu ez duen Commonwealtheko herrialde bakarra dela Australia. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225926/bizkaiko-elako-zahar-etxeetako-langileek-salatu-dute-aldundiaren-eredua-propaganda-hutsa-dela.htm | Gizartea | Bizkaiko ELAko zahar etxeetako langileek salatu dute aldundiaren eredua «propaganda hutsa» dela | 37 greba egun egin dituzte azken hitzarmena sinatu zutenetik. Grebalariek salatu dute egoiliarrei prezioak igo dizkietela, baina arretaren kalitatea ez dela hobetu. | Bizkaiko ELAko zahar etxeetako langileek salatu dute aldundiaren eredua «propaganda hutsa» dela. 37 greba egun egin dituzte azken hitzarmena sinatu zutenetik. Grebalariek salatu dute egoiliarrei prezioak igo dizkietela, baina arretaren kalitatea ez dela hobetu. | «Guk zaindu egiten ditugu, zuek ostu egiten diezue». Oihu horrek laburbiltzen du Bizkaiko ELAko zahar etxeetako grebalarien haserrea. Martxoaren 15ean abiatu zuten hamar eguneko greba zikloa, eta bihar dute azken eguna. 38.a izango da azken hitzarmena sinatu zenetik, eta kritika gogorrak egin dizkiete Bizkaiko Foru Aldundiari eta zahar etxeetako patronalei.
Bizkaiko Batzar Nagusien Bilboko egoitzaren aurrean egin dute protesta, eta Hurtado Amezaga kalea zarratu dute ordu erdiz. Unai Rementeria ahaldun nagusiak aldarrikatzen duen egoitza eredu berria «propaganda hutsa» dela salatu du Ariana Martin zahar etxeetako langileak, atarian egin duten prentsaurrekoan.
2021ean iragarri zuen Bizkaiko Foru Aldundiak gehienez 25 lagunek osatutako bizikidetza unitateak sustatuko zituela «eredu gizatiarragoa» osatzeko. Horretarako, egoitza gehienetan obrak egin beharko zirela aurreikusi zuen aldundiak, baina iazko uztailean onartu zuen Sergio Murillo Gizarte Ekintzako diputatuak zailtasunak izaten ari zirela aldaketak egiteko.
Dirua, enpresentzat
ELAko Martinek gogorarazi duenez, Rementeriak arreta pertsonal integrala, dinamizazio soziokulturala, gelen eguneroko garbiketa eta langileen txandakatzea saihesteko neurriak iragarri zituen eredu berrirako. «Ia bi urte geroago, ez dago halakorik. Rementeriaren propagandaren atzean ez dago publifikaziorako irizpiderik, ezta ratioetan aldaketarik ere», adierazi du.
Horrez gain, sindikatuak deitoratu du patronalek plaza bakoitzaren prezioa igo dutela, arretaren kalitatea hobetu gabe. «Urtarrilean prezio denak igo zituzten KPIaren gainetik, eta hil bi geroago, lan baldintzak berdinak dira», esan du Ander Akarregi ELAren sektore arduradunak. «Diru hori enpresarentzat doa».
Aldundiaren ereduari aurre egiteko, sindikatuaren eskaerak azaldu dituzte langileek, Gutxienez Bi Orduz Lagun Nazazu kanpainan bildu dituztenak: lehen baja egunetik egitea ordezkapenak, 24 orduko erizaintza zerbitzua bermatzea eta garbiketa langileen %53ko igoera, besteak beste. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225927/al-di-meola-jazzmeia-horn-eta-marc-ribot-ariko-dira-getxo-jazz-jaialdian.htm | Kultura | Al di Meola, Jazzmeia Horn eta Marc Ribot ariko dira Getxo Jazz jaialdian | Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute jaialdiaren 46. aldia. | Al di Meola, Jazzmeia Horn eta Marc Ribot ariko dira Getxo Jazz jaialdian. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute jaialdiaren 46. aldia. | Getxo Jazz jaialdia hasi da pixkanaka aurtengo egitaraua osatzen. Oraingoz, hiru musikariren izenak iragarri dituzte: Al di Meola, Jazzmeia Horn eta Marc Ribot. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute jaialdiaren 46. aldia, eta sarrerak maiatzaren 2tik aurrera jarriko dituzte salgai.
Zehazki, Jazzmeia Horn musikariak irekiko du jaialdia. Thelonious Monk lehiaketa irabazi zuen 2015ean, eta, ordutik, nazioarteko jazz ahotsik entzutetsuenetako bat da. 2017an kaleratu zuen aurreneko diskoa, A Social Call, eta, horri esker, Grammy sarietan izendatuta egon zen. Handik bi urtera, berriro ere izendatu zuten, Love & Liberation bigarren lanari esker. Dear Love da, oraingoz, kaleratu duen azken lana.
Ekainaren 30ean Marc Riboten txanda izango da. 40 urtetik gorako ibilbidea du musikaren munduan, eta hirukote formatuan iritsiko da Getxora, Shahzad Ismaily baxu jotzailea eta Ches Smith bateria jotzailea alboan dituela.
Al di Meola, berriz, uztailaren 1ean igoko da oholtza gainera. Musikariak Bostongo Berklee College of Music eskolan ikasi zuen, eta 1974an, Chick Corea eta Stanley Clarkeren orkestran parte hartu zuen. Handik bi urtera hasi zen askotariko jazz-rock izarrekin kolaboratzen. Besteak beste, Jan Hammerrekin, Steve Winwoodekin, Jaco Pastoriusekin eta Mingo Lewisekin. Orduz geroztik, hainbat musika estilotako artistekin kolaboratu izan du. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225928/anime-box-streaming-plataforma-martxan-da-hego-euskal-herrian.htm | Bizigiro | Anime Box ‘streaming’ plataforma martxan da Hego Euskal Herrian | Film bakarra du euskaraz. Mangaberri taldeak eskatu du eduki berriak euskarara bikoizteko eta azpidazteko. Gaur, 22:00etan, Mangaberrik zuzeneko saio bat egingo du Twitch sare sozialean, Anime Box plataformaren inguruan hitz egiteko. | Anime Box ‘streaming’ plataforma martxan da Hego Euskal Herrian. Film bakarra du euskaraz. Mangaberri taldeak eskatu du eduki berriak euskarara bikoizteko eta azpidazteko. Gaur, 22:00etan, Mangaberrik zuzeneko saio bat egingo du Twitch sare sozialean, Anime Box plataformaren inguruan hitz egiteko. | Animeari eskainitako plataforma bat abiarazi dute Hego Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan, Galizian eta Espainian: Anime Box. Plataformak akordioak egin ditu Japoniako eta nazioarteko hainbat banatzailerekin, animaziozko film eta telesailak jartzeko zerbitzu berrian.
Harpidetza egiteko lau aukera jarri dituzte: doakoa, edukiak alokatzeko sistemarekin; hilean 5,99 eurokoa, gailu batean edukiak ikusteko; hilean 7,99 eurokoa, bi gailurekin eta premium filmekin; eta urtean 39,99 eurokoa —behin-behineko eskaintza da—.
Anime Box-ek bere webgunean azaldu du eduki guztiak gaztelaniara bikoiztuta daudela. «Badaude edukiak hizkuntza koofizialetan ere» irakur daiteke, halaber. Baina, behin-behinean, euskaraz film bakarra ikus daiteke: Dragoi Bola Z: F berpiztua. Film hori Dragoi Bola anime eta manga saileko hemeretzigarrena da, eta Dragoi Bola Z-ko hamabosgarrena. 2015eko apirilean estreinatu zuten zinema aretoetan.
Selecta Vision enpresaren plataforma bat da Anime Box. Mangak eta animeak euskaraz zabaltzearen aldeko mugimendua da Mangaberri, eta Eneko Oroz eta Mirai Herrera talde horren ordezkariek ohartarazi dute Selecta Visionen eduki oso gutxi daudela euskarara bikoiztuta.
Plataformak, bestalde, oraingoz ez du aukerarik ematen bilaketak hizkuntzaren arabera egiteko. Hortaz, erabiltzaileak film edo telesail bakoitzaren fitxan sartu behar du jakiteko ea euskaraz, galegoz edo katalanez dagoen. Katalanez hainbat lan daude ikusgai plataforman.
Mangaberriren eskaerak Selecta Visionen eduki batzuk ikusgai daude beste plataforma batzuetan ere: Netflix, Amazon Prime Video... Mangaberri taldekoen arabera, ikusi beharko da ea eduki horiekin zer gertatzen den. Edonola ere, salatu dute oso zaila dela animeak euskaraz aurkitzea. «Euskal Herrian, animea euskaraz bizi ahal izan dugu iraganean, eta, horrek animearen zale euskaldun asko sortu dituen arren, zaletasun hori ezin da euskaraz bizi egun». Izan ere, orain ez dira eduki berriak bikoizten, ezta azpidazten ere. Lehendik bikoiztutako eduki zaharrak dira ikusgai dauden bakarrak.
Horregatik, Mangaberriko animezaleak beldur dira Anime Box plataforman ez ote dituzten orain arte euskarara bikoiztutako lanak bakarrik jarriko. Haien iritziz, Netflixek eta Amazon Prime Videok hartu duten bideari jarraitu beharko lioke Anime Boxek, eta eta eduki berriak euskaraz bikoiztu eta azpidatzi. «Gure hizkuntzarentzat oso beharrezkoa da». Halaber, euskarazko edukiei ikusgaitasuna emateko, funtsezkotzat jo dute etiketak eta filtroak jartzea plataforman, animezale euskaldunek edukiak erraz aurki ditzaten. «Euskaraz eduki gutxi baldin badaude, eta, gainera, aurkitzeko zailtasunak jartzen baldin badizkigute, zale asko ez dira konturatuko edukiak euskaraz daudela».
Mangaberriko euskaltzale eta animezaleek zuzeneko saio bat egingo dute gaur, 22:00etan, Twitch sare sozialean —Twitch.tv/ekintaekin helbidean—. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225929/cinesa-zinema-aretoek-hileko-tarifa-finko-bat-jarriko-dute-zinemara-nahi-adina-aldiz-joateko.htm | Kultura | Cinesa zinema aretoek hileko tarifa finko bat jarriko dute zinemara nahi adina aldiz joateko | Bilbon, Barakaldon, Donostian eta Usurbilen erabili ahal izango da. | Cinesa zinema aretoek hileko tarifa finko bat jarriko dute zinemara nahi adina aldiz joateko. Bilbon, Barakaldon, Donostian eta Usurbilen erabili ahal izango da. | Telebista plataformen eredua kopiatuz, Espainiako Cinesa zinema aretoen konpainiak tarifa finko bat jarriko du salgai apiriletik aurrera. Hileko harpidetza bat izango da, eta harpidedunak nahi adina aldiz joan ahal izango du zinemara. Mugarik gabeko zinemarako txartel bat izango da, eta estreinaldietarako ere balioko du.
Euskal Herrian hainbat dira Cinesa konpainiaren zinema aretoak, besteak beste, Zubiarte Bilbon, Max Ocio Barakaldon (Bizkaia), Garbera Donostian eta Urbil Usurbilen (Gipuzkoa).
Bi tarifa egongo dira aukeran: 15,90 eurokoa ohiko zinema aretoetara joateko, eta 18,90 Luxe zinema aretoetara joateko. Tarifa finko hori apirilean jarriko du salgai Cinesak, eta zinema aretoan bertan edo Internetez eskuratu ahal izango da. Ohar batean Ramon Biarnes Cinesako arduradunak esan du «ikusleen behar berriei» egokitzeko formula bat dela.
Cinesa zinema aretoetan 7,90 euro balio du sarrera arrunt batek; asteburuan, 8,90. Tarifa finkoa iragarri duenean, Cinesak ez du esan asteburuetan hori erabiltzeko mugarik izango denik.
Zinemetako tarifa finkoa ezohikoa izan da Euskal Herrian orain arte. Ipar Euskal Herrian badaude urteko harpidetza finko bat duten zinema aretoak, harpideduna zinemara joaten denean sarrera merkeago erosteko balio duena. Beste herrialde batzuetan, ordea, AEBetan, Erresuma Batuan eta Frantzian, besteak beste, badaude orain Hegoaldean jarriko den tarifa finkoaren antzekoak.
Pandemiak eta telebista plataformen gorakadaren ondorioz, murriztu egin da azken urteetan zinema aretoetako ikusle kopurua, eta horrelako egitasmoekin jendea erakarri nahi dute horien arduradunek. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225930/babes-ofizialeko-prezioak-igotzeak-etxebizitzen-eraikuntza-suspertu-du.htm | Ekonomia | Babes ofizialeko prezioak igotzeak etxebizitzen eraikuntza suspertu du | Ascobi Bizkaiko eraikuntza patronalaren arabera, ekoizpena areagotu dute, baina ez da nahikoa. | Babes ofizialeko prezioak igotzeak etxebizitzen eraikuntza suspertu du. Ascobi Bizkaiko eraikuntza patronalaren arabera, ekoizpena areagotu dute, baina ez da nahikoa. | Etxebizitzen eraikuntza areagotu egin da: 5.649 etxebizitza eraiki zituzten iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aurreko urtean baino %13 gehiago. Eraikitako etxeen 3.391 libreak ziren, eta 2.258, babes ofizialekoak. «Bigarren seihilekoan, etxebizitza babestuen salmentarako prezioak eguneratu zituzten, eta horregatik egon da hazkundea ekoizpenean», zehaztu du Iñaki Urresti Ascobi-Bieba eraikuntzaren Bizkaiko patronalaren idazkari nagusiak, 2022ko txostenaren aurkezpenean. Izan ere, prezio horiek hamar urtez izoztuta egon dira. Ekoizpena handitu badute ere, oraindik ez dituzte pandemia aurreko zenbakiak lortu. «Oraindik produkzio txikia daukagu, eta ez du betetzen dagoen eskaera».
Etxebizitzen salmentan ere hazkundea egon zen: %10 egin zuen gora. «Azken hamabost urteetako kopururik handiena izan da». Oro har, 23.814 etxebizitza saldu zituzten. Hazkunde hori bigarren eskuko etxebizitzei egotzi die Urrestik, bigarren eskuko 19.934 etxe saldu zituztelako. «Bigarren eskuko etxeen salmentak eragiten du dinamismo handien merkatuan». Eta gehitu du azken urteetan etxebizitza berrien esparruan «ekoizpen txikia dagoela, modu estrukturalean».
Etxebizitzen prezioen gorakada
Ekoizpenaren eta salmentaren igoerarekin batera, prezioek ere gora egin zuten Bizkaian. Gainerako lurraldeetan ez dute inkestarik egiten. Etxe berrien prezioak %7,7ko igoera izan zuen: metro karratu erabilgarriaren batez besteko prezioa 3.904 euro izan zen. Bigarren eskuko etxeetan, berriz, igoera %2,5ekoa izan zen, metro karratu erabilgarriaren batez bestekoa 3.218 euro izanik.
Bestalde, eraikuntzako lizitazio publikoek ere gora egin zuten iaz. «Lizitazio publikoa 1.720 milioi eurokoa izan zen; horrek %15eko igoera esan nahi du». Hala ere, lizitazio asko bertan behera geratu ziren, «proiektuen aurrekontuak ez direlako bat etorri egungo merkatutako kostuekin». Oro har, kostuen igoera nabarmena izan arren, Urrestik esan du eraikuntza sektoreak bere jarduera finkatu duela. «Sektoreak zuhurtziazko baikortasunarekin egingo dio aurre 2023ari».
Hiru lagun hilik eraikuntzan
2022ko urtearen amaieran, eraikuntzaren sektorean 32.700 langile zeuden Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Izan ere, urte horretan 5.400 lanpostu berri sortu zituzten. Horrek %10eko igoera esan nahi du.
Eraikuntzako hiru langile hil ziren iaz. Eta 48 istripu larri gertatu ziren, aurreko urtean baino hamasei gehiago. Istripu arinei dagokienez, 4.197 gertatu ziren. 2021ean, ordea, 3.874. «Istripu kopuruen igoera oso adierazgarria da», onartu du Urrestik. Datuek eragile guztiengan gogoeta eragin behar dute: «Beharrezkoa da prebentzio neurriak aplikatzea». |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225931/katixa-agirreri-aebetan-sartzea-ukatu-diote-amek-ez-dute-eleberriaren-aurkezpen-biran.htm | Kultura | Katixa Agirreri AEBetan sartzea ukatu diote 'Amek ez dute' eleberriaren aurkezpen biran | AEBetan sartzeko online eskaera atzera bota diote idazleari. | Katixa Agirreri AEBetan sartzea ukatu diote 'Amek ez dute' eleberriaren aurkezpen biran. AEBetan sartzeko online eskaera atzera bota diote idazleari. | Katixa Agirrek Amek ez dute eleberriaren sustapen bira egin behar zuen AEBetan, baina herrialdean sartzea ukatu diote, ESTA baimena lortzeko online eskaera bete duenean. Twitter bidez eman du idazleak bere egoeraren berri, eta azaldu du Gobernuak ez diola arrazoirik eman. «Aukera bakarra bisatu bat eskatzea da baina denborarik gabe geratu naiz hori egiteko». Gaur egin behar baitzuen bidaia.
Bien bitartean, AEBetako liburu dendek ez diote utziko eleberria saltzeari: «Gobernuak ez nau bertan nahi... baina hala ere liburu-dendara joan eta nire liburua har dezakezu. Triste nago, poztu nazazu!», idatzi du. Open Letter Books argitaletxeak bere babesa eskaini dio Agirreri, eta «ikuskizunak aurrera jarraitu behar duela» adierazi du Twitter bidez ere. Chad W. Post idazleak bakarrik egin beharko du aurkezpena Exile in Bookville liburu dendan, baina agindu du hara agertzen direnek ondo pasatuko dutela. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225932/lsquozelaa-legearsquo-babestuko-du-konstituzionalak-voxen-helegite-bat-atzera-botata.htm | Gizartea | ‘Zelaa legea’ babestuko du Konstituzionalak, Voxen helegite bat atzera botata | Epaimahaiak atzera bota du ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeak diruz laguntzearen alde egiten zuen ebazpen zirriborroa. | ‘Zelaa legea’ babestuko du Konstituzionalak, Voxen helegite bat atzera botata. Epaimahaiak atzera bota du ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxeak diruz laguntzearen alde egiten zuen ebazpen zirriborroa. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalean izandago aldaketak eragin nabarmena izan du organo haren erabakietan. Besteak beste, otsailean, 2010eko Abortuaren Legea babestu zuen; herenegun, berriz, Eutanasiaren Legea. Bide bera hartu du LOMLOE hezkuntza legeak ere; Zelaa legea izenez da ezaguna. Izan ere, epaimahaiaren gehiengoak atzera bota du Ricardo Enriquez magistratuak aurkeztutako ebazpen zirriborroa. Enriquezek Espainiako Konstituzioaren kontrakotzat jo zituen bi puntu: sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeen ingurukoa eta behar bereziak dituzten ikasleen ingurukoa.
LOMLOE legeak ezarritako berritasunen artean dago ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten eskolei diru laguntza publikorik ez ematea. Konstituzionalak 2018an ebatzi zuen ikastetxeek halako bereizketak egiteko aukera dutela, baina oraingoan ebaztear da legezkoa dela horiek diru publikorik ez jasotzea ere. Bestalde, ikasleak hezkuntza bereziko ikastetxeetatik ohiko ikastetxeetara pasatzeko urratsak aurreikusten ditu legeak, segregazio mota hori ere bereizteko asmoz.
Enriquezen ustez, bi puntu horiek Espainiako Konstituzioaren aurkakoak lirateke. Besteak beste, zirriborroan adierazi du legeak ez dituela kontuan hartzen behar bereziak dituzten ikasleen familien nahiak.
Magistratu hark bloke kontserbadorearen babesa jaso du Konstituzionalaren bilkuran, eta lau izan dira legearen bi atal horien kontra egin duten magistratuak. Kontrara, sei magistratu progresistak baztertu egin dute Enriquezen txostena âÂÂÂÂJuan Carlos Campo ministro ohia abstenitu egin daâÂÂÂÂ.
Hala, Enriquezek txosten berri bat idatzi beharko du orain, Auzitegi Konstituzionaleko gehiengoaren asmoekin bat egingo duena. Hura berriz aztertuko dute bilkuran, eta asmoa da datozen asteetan LOMLOE legearen aldeko ebazpena plazaratzea. Litekeena da Enriquezek boto partikular bat ere idaztea.p> |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225933/legebiltzarrak-baztertu-du-ustelkeriari-aurre-egiteko-bulego-bat-sortzea.htm | Politika | Legebiltzarrak baztertu du ustelkeriari aurre egiteko bulego bat sortzea | EH Bilduk egin du proposamena; EAJk eta PSE-EEk, berriz, esan dute egungo lege esparrua «hobetzeko modukoa» dela | Legebiltzarrak baztertu du ustelkeriari aurre egiteko bulego bat sortzea. EH Bilduk egin du proposamena; EAJk eta PSE-EEk, berriz, esan dute egungo lege esparrua «hobetzeko modukoa» dela | Eusko Legebiltzarrak atzera bota du EH Bilduko egindako proposamena ustelkeriaren kontrako bulego bat sortzeko, «independentea, jarduera irregularrak aurreikusi, detektatu eta ikertuko dituena, eta salatzaileen anonimotasuna bermatuko duena». Elkarrekin Podemos-IU-k bat egin du EH Bilduren proposamenarekin, baina EAJ, PSE-EE eta Vox aurka azaldu dira eta, hortaz, ez da onartu. PP-C’s taldeak abstentziora jo du.
EH Bilduko legebiltzarkide Josu Estarronaren iritziz, gaur egun «gabeziak» handiak dira, eta gertatzen diren kasu guztietatik gutxi batzuk baino ez dira azaleratzen. Enpresa pribatuetara itzuli diren hamabi arduradun ohien kasua jarri du horren adibidetzat: «Arduradun horiek jakinarazi behar zuten arlo pribatura itzuliko zirela, ez zuten egin, eta kontrol mekanismoek ez zuten detektatu: ez dirudi oso eraginkorrak direnik».
Estarronaren ustez, EH Bilduk proposatutako bulegoa sortuko balitz ez litzateke egituren «bikoizterik» gertatuko, «existitzen ez dena ezin baita bikoiztu». «Gaur egungo egiturek ez dauzkate bulego honetarako proposatzen ditugun ahalmen eta eskumenak», esan du.
EAJren legebiltzarkide Jon Andoni Atutxak aitortu du gardentasun eta kontrolaren inguruko gaur egungo lege esparrua «hobetzeko modukoa» dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina uste du indarrean dauden mekanismoak «baliagarriak» direla «gardentasuna bultzatzeko eta ustelkeriari aurre egiteko».
EH Bilduren jarrera kritikatu du Atutxak. Konpondu beharreko arazoari baino, «atarramendu politikoari» arreta handiagoa jartzea leporatu dio, eta «dena nahastea» ere egotzi dio: «EH Bildurentzat dena da ustelkeria, arlo etikoa, administratiboa eta are judiziala ere nahasten dituelako bere interesen arabera». Atutxaren ustez, EH Bilduk proposatzen duen eredua «errepresioan» oinarritzen da.
Hobetzeko beharra
Antzeko mezua eman du PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok. Hark ere esan du gaur egungo funtzionamenduan «zabarkeriak, okerrak eta legez kanpoko noizbehinkako jarduerak» daudela, eta funtzionamendu hori «hobetzeko eta azkartzeko» beharra ere aipatu du. Baina, haren ustez, ez da zilegizkoa «susmoa hedatzea» administrazio publikoaren jarduera kontrolatzeko ardura duten erakunde guztietara, edo iradokitzea erakunde horiek ez dutela ezertarako balio.
Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Anguloren ustez, ustelkeriak «gero eta molde konplexuagoak» hartzen ditu, eta horri aurre egiteko mekanismoak, aldiz, zaharkiturik geratu dira: «Euskadin ustelkeria dago, begien bistakoa denez. Eta gaur egungo tresnekin hamabi urte eman dugu orain arteko ustelkeria kasurik handiena bideratzeko eta, gainera, salaketa jarri zuen pertsona izan da ondoriorik larrienak pairatu dituztenetako bat». |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225934/israelek-palestinar-bat-hil-du-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelek palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian | Urtea hasi zenetik 87 palestinar hil dira Israelgo Armadaren erasoen ondorioz. | Israelek palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian. Urtea hasi zenetik 87 palestinar hil dira Israelgo Armadaren erasoen ondorioz. | Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo armadak 25 urteko palestinar bat hil du tiroz Zisjordaniako Tulkarem hiri okupatuan, herrialdearen ipar-mendebaldean. Israelgo autoritateek azaldu dute gizona «susmagarria» zela «Israelgo komunitate eta segurtasun indarren aurkako hainbat erasotan» parte hartzeagatik. Bere etxebizitzan zen ezkutaturik; gaur goizean han bertaratu dira Israelgo soldaduak. Haien arabera, «arma batekin apuntatu» die; une horretan hil dute, tiroz. Biktimaren laguntzaile bat ere atxilotu dute soldaduek.
Beste operazio batzuk ere egin ditu Israelgo Armadak gaur Zisjordania okupatuan; horietan, zortzi palestinar atxilo eraman dituzte.
Urtea hasi zenetik 87 palestinar hil dira Israelgo Armadaren erasoen ondorioz —milurteko hasieratik kopururik altuena da, urteko lehen hiru hilabeteak kontuan hartuz gero—. Bestalde, palestinarren erasoen ondorioz 15 israeldar hil dira. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225935/giza-katea-egingo-dute-bihar-8000-lagunek-euskara-batuaren-alde.htm | Gizartea | Giza katea egingo dute bihar 8.000 lagunek, euskara batuaren alde | Errenteria eta Donostia artean egingo da giza katea; 8.226 metro luze izango da. Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko» eta haren bultzatzaileak «oroitzeko» egin dute deialdia. | Giza katea egingo dute bihar 8.000 lagunek, euskara batuaren alde. Errenteria eta Donostia artean egingo da giza katea; 8.226 metro luze izango da. Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko» eta haren bultzatzaileak «oroitzeko» egin dute deialdia. | Euskal Herri osoko ikastoletako» haur eta nerabeak bilduko dira bihar: Errenteria, Pasaia eta Donostia arteko giza katea egingo dute, euskara batuaren alde. Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatu dute omenaldi hura Batasunaren bidean lelopean. Kaleak, plazak eta beste hainbeste hartuko ditu giza kateak; denera, 8.226 metro luze izango da. Ikasleek parte hartuko dute, baina «nahi duten herritar guztiek» ere aukera izango dute giza katea osatzeko. Gutxienez 7.000 lagun bilduko dira bihar.
Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» egingo dute omenaldia.
Giza katea Errenteriako Gamon zumarditik abiatuko da; Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko han jarrita dagoen eskulturaren paretik. Donostiako udaletxe zaharraren eraikinaren parean amaituko da, Parte Zaharrean. 11:00etan hasi eta 11:30ak arte egongo da giza katea osatuta. Ondoren, bost gune egokituta edukiko dituzte antolatzaileek, horietan euskara batua goraipatzeko ekitaldiak egiteko. Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan egongo dira gune horiek.
Batuaren sorrera «oroitzea»
Antolatzaileek nabarmendu dute euskal gizarte osoak duela garrantzia euskara batuaren sendotzean; dena dela, helburua da haren «sorreran eta gorpuztean nabarmendutako hamabost pertsona jakin oroitzea»: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi.
Goizeko deialdiaz gain, 17:30ean ekitaldi instituzional bat egingo da Errenteriako udaletxeko areto nagusian, eta hor berriz omenduko dituzte euskara batuaren sustatzaileak. |
2023-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/225936/munduko-atletismo-federazioak-debekatu-egin-die-emakume-transei-nazioarteko-lehiaketetan-parte-hartzea.htm | Kirola | Munduko Atletismo Federazioak debekatu egin die emakume transei nazioarteko lehiaketetan parte hartzea | Emakumezkoen lehiaketak «babesteko» erabakia dela dio Sebastian Coe federazioko presidenteak; emakume transek zein sexu garapen desberdina duten kirolariak ezingo dute lehiatu nazioartean baldintza batzuk bete ezean. | Munduko Atletismo Federazioak debekatu egin die emakume transei nazioarteko lehiaketetan parte hartzea. Emakumezkoen lehiaketak «babesteko» erabakia dela dio Sebastian Coe federazioko presidenteak; emakume transek zein sexu garapen desberdina duten kirolariak ezingo dute lehiatu nazioartean baldintza batzuk bete ezean. | Munduko Atletismo Federazioaren kontseilua bildu da gaur. Atletismoko lehiaketa garrantzitsuenak antolatzeaz eta horien arautegiaz arduratzen da, besteak beste. Zeresan handia eman du haren azken erabakiak: emakume transak eta sexu garapen desberdina duten atletek ezingo dute emakumezkoen nazioarteko lehiaketetan parte hartu, kasuak kasu.
Emakume transei dagokienez, trantsizioa pubertarotik aurrera egin dutenek ezin izango dute emakumezkoen nazioarteko lehiaketetan parte hartu, datorren martxoaren 31tik aurrera. Munduko Atletismo Federazioaren arabera, ez dago «froga espezifikorik» atleta horiek emakumezkoen lehiaketetako «ekitatean» izango luketen eraginaz; izan ere, ez dago nazioartean lehiatzen den emakume transik —eta horra hor froga horien falta—. Dena dela, lehiaketen «osotasuna» lehenetsi nahi izan dute «inklusioaren» gainetik.
Sexu garapen desberdina duten emakumezko atletek —esate baterako, hormona maila altuak dituztenak— beste baldintza batzuk bete beharko dituzte. Bi urtez, odol litroko nanomol testosterona kopurua 2,5ekoa izan beharko da gehienez. Hala, edozein kategoriatan parte hartu ahal izango dute. Izan ere, orain ezin dira 400 metro eta milia bat arteko lasterketetan lehiatu.
Lantalde independente bat osatu du federazioak urtebeterako, transen inklusioa azter dezan. Harekin batera, federazioko kontseiluko hiru kide, hiru ordezkari, Atleten Batzordeko bi kirolari, atleta trans bat, eta federazioko osasun eta zientzia departamentuko beste hiru ordezkari egongo dira.
Sebastian Coe federazioko presidentearen arabera, emakumezkoen lehiaketak «babesteko» erabakia da. Jakinarazi du beren «jarrera berrikusiko» dutela «froga» gehiago dituzten heinean. «Erabakiak beti dira zailak talde ezberdinen arteko behar eta eskubide kontrajarriak dakartzatenean, baina pentsatzen jarraituko dugu guztiaren gainetik emakume kirolariekiko zuzentasuna izan behar dugula», gehitu du Coek.
Joan den urtarrilean, Munduko Atletismo Federazioak zioen «lehentasunezko aukera» zela emakume transei lehiatzen uzten jarraitzea, betiere testosterona maila batzuen azpitik; odol litroko 2,5 nanomoleko maila proposatu zuen. Dena dela, «babes txikia» jaso zuen proposatutakoak federazioan —federazioko kideak, atletak, entrenatzaileak, Nazioarteko Olinpiar Batzordea eta transen aldeko eragileetako ordezkari zenbait—. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225964/istilu-larriak-frantzian-manifestazio-handien-ostean.htm | Ekonomia | Istilu larriak Frantzian, manifestazio handien ostean | Herriko Etxeko ateari su eman diote Bordelen. 172 pertsona atxilotu dituzte gauean. | Istilu larriak Frantzian, manifestazio handien ostean. Herriko Etxeko ateari su eman diote Bordelen. 172 pertsona atxilotu dituzte gauean. | Mobilizazio jendetsuak egin zuten atzo Frantziako hiri gehienetan. Milaka pertsonak kalean adierazi zuten Emmanuel Macron presidenteak ezarritako erretreten erreformaren aurka daudela. Gauean, berriz, istilu handiak gertatu dira hainbat hiritan. Deigarriena Bordelen jazo da (Okzitania): protestariek su eman diote herriko etxeko atariari, eta suak suntsitu egin du egitura.
Gauean «manifestazio basatiak» sortu dira, agintariek adierazi dutenez, eta beirak hausteari ekin diote hainbat lekutan, eta zabor edukiontziei zein hirietako kaleetako bestelako osagaiei su eman diete. Gerald Darmanin Barne ministroak esan duenez, «askotan ezker muturretik helduriko suntsilariak» eragin dituzte istiluak. 172 pertsona atxilotu dituztela gaineratu du, eta 149 polizia zauritu dituztela.
20:30ak aldera eman diote su Bordeleko herriko etxeko atariari. Suhiltzaileek esku hartu dute, baina, ordurako, suak suntsitu egin du egitura. Udaletxea inguratzen duen hesia kaltetu du suak, ez eraikina bera.
Ministroak esan duenez, Parisen 1.500 pertsona inguru aritu da apurtzen eta su ematen. Goitik behera beltzez jantzita, maskarak eta gasaren kontrako betaurrekoak jantzita, kioskoen, janari lasterreko saltokien eta bankuen kontra jo dute, besteak beste.
Eiffel dorrea eta Versaillesko jauregiak itxi dituzte. Azken horretan, Ingalaterrako Charles erregea hartu asmo zuen Macronek datorren astean, baina, azkenean, harekin egin beharreko afaria beste leku batera eraman dute, lekuak iraultzarekin lotura historikoa duelako.
Frantzia iparraldeko Rouen hirian emakume bat larri zauritu dute poliziek, flash-ball motako plastikozko bala bat jaurtita.
Bretainian ere bai
Bereziki bortitza izan da gaua Bretainian. Istiluak izan dira Roazhonen (Rennes) eta Naoneden (Nantes) eta An Orienten (Lorient). Azken horretan su eman diote polizia etxeari.
Ipar Euskal Herrian ez da halako istilurik gertatu gauean. Manifestazio handia egin zuten atzo, eta Polizia manifestariei oldartu zitzaien amaieran, eta lau pertsona atxilotu zituzten. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.