date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/225965/energia-trantsizioan-norantz-joan-nahi-dugun-jakitearekin-ez-da-aski-bidea-nola-egin-erabaki-behar-dugu.htm | albisteak | «Energia trantsizioan norantz joan nahi dugun jakitearekin ez da aski, bidea nola egin erabaki behar dugu» | Mundu mailako erronkei tokikotik heltzeko urratsak egiten dabil azken urteotan Oñatiko Udala, hainbaten artean, Onaro telekomunikazio operadorea eta Oñatiko Energia Plana sortuta. | «Energia trantsizioan norantz joan nahi dugun jakitearekin ez da aski, bidea nola egin erabaki behar dugu». Mundu mailako erronkei tokikotik heltzeko urratsak egiten dabil azken urteotan Oñatiko Udala, hainbaten artean, Onaro telekomunikazio operadorea eta Oñatiko Energia Plana sortuta. | Oinarrizko zerbitzuak tokikotik lantzeko erabakia du hartua Oñatiko Udalak. Hori horrela, esangura handiko bi egitasmo abiarazi ditu azken urteotan: Onaro telekomunikazio operadorea eta Oñatiko Energia Plana. Bada, horren inguruan jardun du Izaro Elorza Arregi (Oñati, 1983) Oñatiko alkateak. Besteren artean, mundu mailako erronkei tokikotik heltzearen garrantzia, Oñatiko udalaren konpromisoa, herritarrak erdigunean jarri beharra… izan ditu berbagai.
Oñatiko Energia Plana aurkeztu duzue berriki.
Hala da. Esangura handiko erronka da energiarena, behar moduko erantzunak eskatzen dituena. Mundu mailan bada energia trantsizioaren aldeko korronte esanguratsu bat, eredu bateko eta besteko erantzunak lantzen dabilena. Dena den, ezin dezakegu ahaztu lurralde bakoitzak haren berezitasunak, beharrak, azpiegiturak, konbikzioak… dituela. Norantz joan nahi dugun jakitearekin ez da aski. Hortik harago, bide hori nola egin gura dugun erabaki behar dugu, gure bide-orri propioa eraiki, gure buruaren jabe izan gaitezen. Beraz, esango nuke, energiaren erronka ez dela aukera bat, edo propaganda egiteko modu bat. Erantzukizunez heldu beharreko gaia da, sakonki landu beharrekoa. Energiaren erronka ezin daiteke sektoreko merkatuan lehian dabiltzan enpresa nagusien esku utzi. Oinarrizko zerbitzua da.
Bide-orri propioa aipatu duzu. Zein da Oñatiko Udalak energiaren gaian hartua duen norabidea?
Oñatiko Energia Planak zortzi esku hartze ditu barnebildurik, bakoitzak, haren eragin esparrua du, baina berdina da guztiek hartua duten norabidea. Hain zuzen ere, berriztagarriak, bidezko eredua, informazio gardentasuna, herritarren beharrak, kontzientziazioa… dituzte horiek guztiek erdigunean. Hor, lehen aipatu dudanaren garrantzia: bide-orriak tokiko ikuspegi batekin zehazteak, tokian tokiko eredu bat lantzera zaramatza, zeuk zehazturiko norabidean eta noranzkoan, arrazoi bat edo bestea tarteko mundu mailan nagusitu litezkeen joeren menpe egon barik. Horregatik egin dugu guk herrian eta herritarrekin erabakitako eta eraikitako tokiko zerbitzu baten aldeko hautua.
Tokikoari tokikotik heltzearen konbikzioak eragina du Oñatiko Energia Plana lantzeko erabakian?
Zalantzarik gabe. Energiaren gaian, honako diskurtso hauek dira nagusi mundu mailan: energia trantsiziorako beharra, berriztagarrietan oinarrituriko ereduen garrantzia… Ados. Baina, horien alde egitearekin ez da aski. Sakonki heldu behar zaio gaiari. Erabaki behar dugu zeintzuk izango diren energia trantsiziorako hurrengo urratsak, energia berriztagarria lortzeko zein bitarteko erabiliko ditugun, nola kudeatuko diren horiek, sortutako energia nola helaraziko zaien herritarrei, zein baldintzatan (prezioa, etab.), nola bermatuko dugun informazio gardentasuna… Esan moduan, gauza asko daude erabakitzeke, eta hemen erabaki behar dira. EH Bilduren Oñatiko Udal gobernuko kideok dagoeneko hasiak gara horretan.
Gainera, Oñatiko Ur Jauziak dituzue. Energia sorkuntzarako bitarteko garrantzitsua da.
Hala da. Baina harago egin gura dugu. Batetik, energia sorkuntzari dagokionez, zentral hidroelektrikoa izaki, ez du urte osoan zehar %100ean autosufiziente izatea bermatzen. Alegia, ohikoan, neguan, euri gehiagoko garaian, beharrezko duguna baino energia gehiago sortzen du; eta, udan, euri gutxiago egiten duenean, beharrezko duguna baino gutxiago. Beraz, dagoeneko hasiak gara energia sorkuntzarako bestelako bitartekoak aztertzen, dugun hori osagarritzeko, beti ere, %100eko autosufizientzia helburu izanda. Bestetik, egun, energia sortzailea eta banatzailea ditu Oñatik. Baina merkaturatzaile propioa falta da. Beraz, ez dugu prezioen gaineko kontrola. Are: egungo merkaturatzaile nagusiak saltzen duen energiaren zati esanguratsu bat ez da berriztagarria. Horri guztiari buelta emateko lanean gabiltza, herrian sortzen den energia berriztagarria, herritarrengana hel dadin, prezio justuagoan, gainera. Lehen esan moduan, baliabideez eta azpiegiturez aparte, kudeaketa ereduan sakondu beharra dago. Horretan gabiltza.
Bestetik, Onaro telekomunikazio operadorea aurkeztu zenuten 2021ean. Berdina da oinarria?
Bai. Funtsean, esan daiteke, berdina dela Oñatiko Energia Planaren eta Onaro telekomunikazio operadorearen sorburua. Alegia, herritarrei oinarrizko zerbitzu bat bermatzea bilatzen dute, bidezkoa den eredu batean oinarrituta, prezio justuagoan, merkatuko espekulaziotik eta enpresa handien joko arauetatik aldendurik. Oro har, landa auzoan bizi diren herrikideei internet sarbidea bermatzea izan zen Onaroren hasierako xedea —orokorrean, telekomunikazio sektoreko enpresa nagusiek bermatu barik zuten, etekin ekonomikorik ikusten ez zutelako-edo—. Eta harago egin du ordutik. Herrigunean bizi diren herritar askok dute bat egina, eta, gainera, ekinbide komunitarioei esker, zuntz sare publikoa eroan dugu zenbait auzotara, udalaren eta auzotarren arteko elkarlana oinarri. Horixe, udalaren eta herritarren arteko elkarlana, funtsezkoa da halako bide bati ekiteko. Bertatik kudeatzeak ahalbidetzen du hori. Dagoeneko 500 herritar baino gehiagok dute Onarorekin bat eginda, eta goraka doa kopurua.
Bide berean segitzea da asmoa?
Dudarik gabe. Hasia dugun bidea ezin daiteke egungora mugatu. Harago egin beharra dugu. Gizartearen ongizateak halabeharrez egon behar du oinarrizko zerbitzuen eskaintzaren erdigunean, eta ikusi da, sarri, kudeaketa eredua eta kudeatzailea bera aldatu beharra dakarrela horrek. Eredu berriak eraiki behar ditugu, bidezkoak, oinarrizko zerbitzuen berme izango direnak, burujabetzatik. Ekimen garrantzitsuak abiarazi ditugu azken urteotan, bai, baina, esango nuke, oraindik bidea hasi besterik ez dugula egin.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oñati.eus. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225966/mutualitateek-langileen-osasun-arreta-osoa-euren-gain-hartzea-eskaini-diete-gobernuei.htm | Ekonomia | Mutualitateek langileen osasun arreta osoa euren gain hartzea eskaini diete gobernuei | Langileen patologia guztiak kudeatzeko prest agertu dira, osasun zerbitzu publikoen itxaron zerrendak laburtzeko eta bajak «alferrik luzatzea» eragozteko. LAB sindikatuak baieztatu du Nafarroako Gobernuari iritsi zaiola, eta ziurtzat jotzen du Jaurlaritzak ere jaso duela. | Mutualitateek langileen osasun arreta osoa euren gain hartzea eskaini diete gobernuei. Langileen patologia guztiak kudeatzeko prest agertu dira, osasun zerbitzu publikoen itxaron zerrendak laburtzeko eta bajak «alferrik luzatzea» eragozteko. LAB sindikatuak baieztatu du Nafarroako Gobernuari iritsi zaiola, eta ziurtzat jotzen du Jaurlaritzak ere jaso duela. | AMAT Espainiako Lan Istripuetarako Mutualitateen Patronalak haien eragin ahalmena asko handituko lukeen akordio bat eskaini die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. LAB sindikatuak lortu duen akordioaren zirriborroaren arabera, langile batek «kontingentzia arrunt» bategatik baja hartuko balu, Mutualitateak kudeatuko luke osasun arreta osoa.
Kontingentzia arruntak lanarekin zuzeneko harremanik ez duten osasun arazoak dira, eta, Confebask enpresari elkartearen arabera, baja eskakizunen %70 ingururen arrazoia dira. Akordio proposamen horrekin, gaixo edo eri horiek sistema pribatura pasatuko lirateke. Agirian diotenez, horrek «osasun zerbitzu publikoetako itxaron zerrendak laburtu» eta «karga asistentziala murriztuko» luke. Akordio berriaren bidez, halaber, murriztu egingo litzateke osasun publikoko lehen arretako medikuak gaixoaren bilakaeraren gainean duen eragin ahalmena.
Agiria LAB sindikatuak lortu du, eta AMAT Lan Istripuetarako Mutualitateen Patronalak osasun zerbitzu publikoei buruz egindako akordio zirriborro bat da, iazko abenduaren 7ko data duena. Mutualitateak enpresari elkarteak dira, ustez irabazi asmorik gabekoak, baina beren eragin sareetan enpresa pribatu asko dituztenak. Gizarte Segurantzaren babesean jarduten dute, eta dirusarien ordainketa ere kudeatzen dute. Sindikatuak argi du Gizarte Segurantzaren onespenik gabe ezingo litzakeela horrelako eskaintzarik egin.
Zirriborroa Espainiako erkidego autonomoetako agintariei, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari bidali zaie. LABek baieztatu du Nafarroako Gobernuak jaso duela, eta ziurtzat jotzen du Jaurlaritzak ere jasoa duela. Agiria idatzita dago, eta osasun zerbitzuek bete beharreko hutsune batzuk ditu. Oraindik ez dakite Jaurlaritzak edo Nafarroako Gobernuek erantzun dute. Alde horretatik, Igor Arroyo LABeko koordinatzaile nagusiak eskatu die argitzeko haien erantzuna zein izango den: «Duela hiru hilabeteko agiri bat da, eta ez dakigu noiztik duten. Baina ez sindikatuei ezta beste alderdiei ere ez diete honen berri eman, eta hori susmagarria iruditzen zaigu. Euren jarrera zein izango den argitzeko eskatu diegu, ez dezaten atzeko ate batetik onartu».
Pribatizazioa
LAB sindikatuaren arabera, eta xehetasun gehiagoren esperoan, akordio proposamen horren bidez, mutualitateen boterea «handitu» egiten da. «Patologia edozein dela ere» hura kudeatzeko ahalmena izango lukeelako. Langileria aktiboaren %80 edo %90aren —lantokian mutualitate batekin akordioa duen ororen— gaixotasun arrunten kudeaketa: kontsultak, probak, ebakuntzak… esku pribatuetan geldituko lirateke. LABen kalkuluen arabera, gizartearen erdia litzateke gutxi gorabehera. «Pribatizazio prozesu erraldoi bat» litzatekeela ondorioztatu dute, osasun sistema pribatuaren esku inoiz utzi den lan poltsarik handiena, alegia.
Agirian, esanda bezala, akordio posible horren arrazoiak ageri dira. Batetik, itxaron zerrendak murrizteko balio beharko lukeela dio, «hiritarren mesedetan», eta, bestetik, «aldi baterako ezgaitasun prozesuen gehiegizko luzapen ez-beharrezkoa murriztea». Azken azalpen horren atzean, urte hauetan enpresarien elkarteek absentismoaren inguruan hauspoturiko eztabaida ikusten du sindikatu abertzaleak.
Lehen Arretako medikuaren botere galera
Langilearen osasuna esku pribatuetan uztean, murriztu egiten da Lehen Arretako medikuaren botere ahalmena. Sendagiria kudeatzeko prozesuan ikusten da hori. Mutualitateak langilearentzako senda agiria jasotzeko proposamena egiten badu, eta langilea ados ez badago, haren lehen arreta medikuak «aurkako txosten bat» egin beharko du bost egunen buruan. LABen arabera, egungo itxaron zerrendak direla-eta, hori lortzea ezinezkoa da, eta Lehen Arretako medikuaren gain jartzen du aurkako argudioak eman behar izatea. Erantzunik ez balego, Lan Osasun Ikuskaritza publikoko medikuak ebatzi beharko luke, eta, sindikatuaren arabera, hark normalean mutualitateen alde egiten du.
Eta Lan Osasun Ikuskaritzak erantzungo ez balu? Alegia, lan kargarengatik isiltasun administratiboa gertatuko balitz? Mutualitateak senda agiria eskatu ahal izango gu. LABek irakurketa argia du: «Lehen Arretako medikua da langileak duen babes handiena. Bere konfiantzazko medikutik urrundu egin nahi dute, eta haren lana zaildu. Bere lantokiarekin edo osasun zerbitzu pribatu batekin harremana ez duen langilearen solaskide bakarra da».
Proben negozioa
Akordio zirriborroan agertzen den beste puntuetako bat proben kudeaketa da. Mutualitateek nahi beste egin ahal izango dituzte bajak «alferrik» luzatzea eragozteko. Langileak eta Osasun zerbitzu publikoak tratamendu horiek onartu beharko ditu bost eguneko epean, eta, isiltasun administratiboa balego, onartutzat emango litzateke. Hor bi faktore hartu behar dira kontuan: batetik, langileak probei ezetz esan eta bere enplegatzaileari aurre egiteko ahalmena; eta, bestetik ,osasun zerbitzu publikoen lan karga. Mutualitatek eskura dituzten baliabideekin egingo dituzte probak, eta, gero, osasun zerbitzu publikoari kobratuko dizkio.
Probak kudeatzeko eskaintza horren atzean, LABek klinika pribatuen negozio aukera ikusten du. Mutualitateak berez irabazi asmorik gabeko elkarteak dira, baina lortzen dituzten mozkinen %15 haien azpiegituretan inbertitzeko erabili dezakete eta horregatik dute hain patrimonio handia. Halaber, probekin negozio paralelo handi bat sor daitekeela uste du LABek: «Azpian enpresa elkarte handiak egin daitezke, proba horiek kudeatzeko: erradiografiak, analisiak… eta horiek badute irabazi asmoa. Klinika pribatuak dira azken finean».
Sindikatuak logika horri «buelta emateko» deia egin du. Osasun publikoa indartu nahi bada, haren esku jartzea osasun pribatuaren baliabideak. Arroyok zehaztu du 1996ko Espainiako Osasun Legeak mutualitateak «publifikatzeko ahalmena» aitortzen diela osasun zerbitzuak kudeatzeko eskuduntza duten erakunde publikoei. «Auzi publiko bat da hau. Urkulluri eta Txibireri norabide horretan pausoak emateko eskatzen diegu». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225967/euskara-batuaren-aldeko-giza-katea-egin-dute-7000-lagunek.htm | Gizartea | Euskara batuaren aldeko giza katea egin dute 7.000 lagunek | Errenteria eta Donostia artean egin dute omenaldia, Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatuta; 8.226 metro luze izan da. «Eskerrik asko egunero euskara koloreztatzeagatik», esan dute ikasleek. | Euskara batuaren aldeko giza katea egin dute 7.000 lagunek. Errenteria eta Donostia artean egin dute omenaldia, Euskaltzaindiak eta Ikastolak Herriari taldeak antolatuta; 8.226 metro luze izan da. «Eskerrik asko egunero euskara koloreztatzeagatik», esan dute ikasleek. | Euskara batuaren aldeko giza kate bat egin dute Donostia eta Errenteria artean, Ikastolak Herriari egitasmoak eta Euskaltzaindiak antolatuta. Batasunaren bidean izena jarri diote omenaldiari, eta gutxienez 7.000 lagun bildu ditu. Hain zuzen, Euskal Herri osoko 50 ikastola inguruk hartu dute parte. Kaleak, plazak eta beste hartu ditu 8.226 metro luze izan den giza kateak, eta txalo artean eman diote bukaera. Amaiera ekitaldiak egin dituzte jarraian, eta eskerrak eman dituzte «egunero euskara koloreztatzeagatik». Musikaren erritmoan dantzan eta zapiak astinduz amaitu dituzte ekitaldiak. Irati Urdalleta BERRIAko kazetaria aritu da haren berri ematen.
Tweets by UrdalletaIrati
Umeek ordu erdi inguruz batu dituzte bi herriak. Errenteriako Gamon zumarditik abiatu da, Koldo Mitxelena hizkuntzalaria oroitzeko jarrita dagoen eskulturaren paretik, eta Donostiako udaletxe zaharraren eraikinaren parean amaitu, Parte Zaharrean. Bertan izan dira, besteak beste, Ikastolen Elkarteko eta Euskaltzaindiko ordezkariak ere.
Euskara batuak Euskal Herriaren «garapenean izan duen balioa azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko» egin dute omenaldia.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Giza katearen ondoren, antolatzaileek egokitutako bost gunetan elkartu dira ikasleak; Errenterian, Pasaian, Donostiako Herrera auzoan, Zurriola ikastolan eta Konstituzio plazan.
Arratsaldean ere jarraituko dute egitasmoarekin. 17:30ean ekitaldi instituzional bat egingo dute Errenteriako udaletxeko areto nagusian, euskara batuaren sustatzaileak omentzeko. Gizarte osoak euskara batuaren sendotzean izan duen garrantzia argi nabarmenduta ere, bereziki hamabost sustatzaile hauek omenduko dituzte: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Arantxa Urretabizkaia, Henrike Knorr, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/225968/harpeak-ezagutarazteko-eguna.htm | Bizigiro | Harpeak ezagutarazteko eguna | Bizkaitik Baxenabarrera, zortzi harpek osatzen dute Lurpea elkartea. Harpeen edo Koben Eguna antolatu dute hamahirugarren aldikoz, gaurko eta biharko. Diotenez, euskal herritarrek berek guti baizik ez dituzte ezagutzen bisita daitezkeen lurpe horiek. Horregatik, horien fama hedatu nahi dute asteburuan. | Harpeak ezagutarazteko eguna. Bizkaitik Baxenabarrera, zortzi harpek osatzen dute Lurpea elkartea. Harpeen edo Koben Eguna antolatu dute hamahirugarren aldikoz, gaurko eta biharko. Diotenez, euskal herritarrek berek guti baizik ez dituzte ezagutzen bisita daitezkeen lurpe horiek. Horregatik, horien fama hedatu nahi dute asteburuan. | Euskal Herriko zortzi harpe ezagun biltzen ditu Lurpea elkarteak. Bat Bizkaikoa da, bi Gipuzkoakoak, hiru Nafarroakoak, bat Lapurdikoa eta beste bat Baxenabarrekoa. Mugarik gabeko lurpea leloarekin, harpe horien ezagutaraztea dute helburu elkarlanetik. Aurten, hamahirugarren aldikoz antolatu dute Koben Eguna. Gaur eta bihar iraganen da. Zortzi leizeak bisitatzen ahalko dira, merke.
2008an sortu zuten Lurpea elkartea, eta zuzendaritza itzulikatuz hartzen dute zortzi koba, kobazulo, harpe edo leizetako arduradunek. Aurten, Lekunberri (Nafarroa) ondoko Astizko Mendukiloren aldi da. Mendukiloko animatzaile Amaia Govillarek esplikatu du Lurpea sortu zutela “sare bat sortzeagatik eta elkarlanean ibiltzeko”. Govillarrek dio guti direla bisitariei irekiak diren harpeak, eta badutela haien berri jakinarazteko beharra Euskal Herri osoan. “Koba turistikoak ugariak ez direnez, elkarlanean egiten badugu indarra lortzen dugu eta aberastasuna informazio aldetik”.
Elkartea sortu aitzin, Mendukilo sartu zen harremanean Oñatiko (Gipuzkoa) Arrikurutzekin. Biak ere momentu bertsuan ireki zituzten: Astizkoa 2005ean, Oñatikoa 2006an. Euskal Herri guzira zabaldu da sarea geroztik, eta 2020an Turinea ibilbide turistikoen webguneak ibilbiderik onenaren saria eman zien Lurpeakoei. “Ibilbiderik onena izendatu zuten Euskal Herriko koben ibilbidea”, erran du Govillarrek. “Guretzat itzela izan zen”.
Argitxu Axeritogarai komunikazioaz arduratzen da Sarako leizeetan. Urtean zehar harreman erregularra dute harpeen artean, eta egitasmoak ere badaramatzate elkarrekin. Joan den urtean Gasteizko Monte Solidarios elkartearekin muntatu elkarlana aipatu du: “Isiltasuna entzuten izena zuen. Dibertsitate funtzionala, desgaitasun fisikoa eta ikusmenekoa duten pertsonei ateak ireki dizkiegu, haiek ere lurpeko edertasun hori ezagut dezaten”.
Axeritogaraik baieztatu du Euskal Herriko harpeek badutela famatzeko beharra: “Sarako leizeetarik pasatzen dira bisitari anitz; Zugarramurditik ere bai. Baina Hegoaldean ez hainbeste; Ekainberri erreplika, adibidez, izugarri interesgarria da, baina ez da hainbeste jende joaten”. Axeritogaraik dio bisitari gehien duten leizeetan ere “momentu goxo baten pasatzera” datozen kanpoko bakantzatiarrak direla anitz. “Ez dira lekuko jendeak jiten beren lur azpian dituzten gauzen ikustera”.
Harpeen ezaugarriak
Axeritogaraik uste du badela informazio lana egiteko Euskal herritarrei buruz, harpeetan zer baden ohar daitezen: “Euskal Herriko lur azpiek —seigarren kontinentea deitzen ditugunak—, aberastasun handiak dituzte, eta ez dira hain ezagunak”.
Xaretan berean —Sara, Zugarramurdi, Urdazubiko eremua—, aberastasun horren ezaugarriak oro dituztela dio: “Hiru kobazulo ditugu lurralde ttipi batean, eta arrunt desberdinak dira: Zugarramurdiko Sorginen leizeetan badugu atal zabal bat eta naturagune eder bat; Urdazubin konkresio zoragarriak dira, erreka ttipi batekin barnean; eta Sarako leizeena uraren lana da, baina leize idorra da”.
Euskal Herriko harpe batetik bestera gizakiak utzi mota orotako markak ageri diela gehitu du: “Historiaurreko aztarnak, pinturak”. Bisitarietan ere jakin-min iturri franko dira. “Batzuek mitologiari lotu istorioak nahiago dituzte; besteek, historia edo geologia. Lur azpian anitz gai badira”. Harpe horietan atzeman dira gizakiaren herexak, eta aitzinekoen sinesteen hondarrak orain arte heldu dira. Izturitzen aurkitu musika tresnak famatuak dira. Besteetan oihartzun nagusia dutenak zerrendatu ditu Axeritogaraik: “Sarakoetan suharriak edo mozteko tresnak badira. Urdazubin, tinduak murruan. Arrikurutzen lehoi burezur bat atzeman dute. Ekainen tinduak badira denetan”.
Mitologiari lotu guneak direla gogorarazi du Sarako animatzaileak: “Istorio mitologikoak badira leku horietan. Aralarren, Mendukilon, herensuge bazen. Kaskoan den kaperatik ateratzen omen zen, baina leizetik jiten zen. Eta leizean ikusten da buru bat bezala”. Halaber, Sarako leizeentzat erraten zen etsaiaren edo deabruaren eskola zela. Hain zuzen, sineste zaharrei buruz, Joxe Migel Barandiaranek Saran egin ikerketak aipatu ditu Axeritogaraik: “Erraten zuen bazela behigorri bat leizea atxikitzen zuena. Lehengo behi hezurrak atzemanak izan dira barnean. Animalia horiek baziren historiaurrean, eta hortik jin da mitoa”.
Govillarrek erran du Astizko harpeak berezitasunak badituela, izenetik beretik hasiz: “Mendukilo hitz elkartua da: mendi eta ukuilu hitzenak. Arbasoek metal arotik erabilitako lehenbiziko gela daukagu hor”. Kabalen aterpetzeko, hots. Beste gela batzuk baditu bisita daitezkeenak: “Espeleotemak ditu berezitasun: kristalezko formazio oso anitzak eta ugariak dira. Kontserbazio itzela dute”. Herensugearen gela deitzen dutena, iluntasun osoan da: “Jendea berrogei metroko sakonerara ailegatzen da, eta benetako katedral naturala ikusten du: 60 metro luze eta 25 metro garai den gela. Hor sentitzen dugu guztiak sortzen duena, nola ur tantak poliki-poliki sartzen diren.” Nafarroa Larraungo eta Lekunberriko herriko etxeek dute deliberatzen Mendukilon, Plazaola turismo etxearekin.
Koben eguna
Lurpeako zortzi kobazuloentzat sustapen egun inportantea da Koben Eguna. Bihar eta etzi, asteburu guzian harpeak bisitatzen ahalko dira merke, Axeritogaraik zehaztu duenez: “Batzuek erdi prezioko bisitak eskaintzen dituzte, eta beste batzuek, urririk; tailerrak, erakusketak ere bai”. Xehetasunak Lurpea.eus-en kausi daitezke.
Sariak ere jarri dituzte irabazgai; hala nola Lekunberriko Ayestaran Hotelean gau bat, goizeko askariekin. Baita hamar bonu ere bertako ekoizpenez osatu saskien irabazteko. “Enbeia bultzatzeko da”, erran du Axeritogaraik.
Govillarrek uste du Euskal Herriko harpeen arteko elkarlana agerian uzten duela asteburu honetako egunak: “Erakusleiho handi bat da. Euskal Herriko koba guztiek bat egiten dugu”.
LURPEA ELKARTEKO ZORTZI HARPEAK
Arrikurutz (Oñati, Gipuzkoa).
Ekainberri (Zestoa, Gipuzkoa).
Izturitze & Otsozelaia (Izturitze, Donamartiri).
Mendukilo (Astitz, Nafarroa).
Pozalagua (Karrantza, Bizkaia).
Sara (Lapurdi)
Urdazubi (Nafarroa)
Zugarramurdi (Nafarroa) |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225969/ezizena-txiki-ibilbidea-handi.htm | albisteak | Ezizena Txiki, ibilbidea handi | Neguko Kiroletako Euskal Federazioan zuen ardura utzi berritan, Miguel Angel Plazas ‘Txiki’ omendu dute Tolosako Alpino Uzturre elkartekoek, urteotako ekarpenagatik. | Ezizena Txiki, ibilbidea handi. Neguko Kiroletako Euskal Federazioan zuen ardura utzi berritan, Miguel Angel Plazas ‘Txiki’ omendu dute Tolosako Alpino Uzturre elkartekoek, urteotako ekarpenagatik. | «Garrantzi handiegia ematen ari zarete», esan du Miguel Angel Plazas Txiki-k berak (Tolosa, 1961). «Omenaldia baino gehiago, ezusteko agur ekitaldi bat izan zen, oso hunkigarria, baina ez nuke esango omenaldia izan zenik. Omenaldi bat jasotzeko gizarteari ekarpen bat egin behar diozula uste dut, eta nik ez dut halakorik egin». Tolosako Alpino Uzturre elkarteko eskiatzaileek omenaldi bat egin berri diote Plazasi, besteak beste txapel bat oparituta, elkartean entrenatzaile moduan egin duen lanarengatik.
Plazas 2003an hasi zen Alpino Uzturre elkartean iraupen eskiko taldeko entrenatzaile moduan, eta duela lau urte arte aritu zen han. Bigarren entrenatzaile moduan egin ditu beste hiru denboraldi, eta skiman moduan ere aritu da, eskiak prestatzen. Negu Kiroletako Euskal Federazioan iraupen eskiko batzordeko arduradun gisa ere aritu da azken lau denboraldietan. Baina martxoaren 11n eta 12an Euskadiko Txapelketa jokatu zuten Larra-Belaguan (Nafarroa), eta orduan utzi zuen federazioko ardura ere. «Jadanik ez daukat jarraitzeko behar den indarrik eta gogorik».
Entrenatzaile aritutako urteak «oso aberasgarriak» izan direla esan du Plazasek: «Ikusi dut taldetik pasatutako eskiatzaile batzuek nazioarteko txapelketetan parte hartu izan dutela: Munduko Txapelketetan, Olinpiar Jokoetan, Europako eta Munduko kopetan…». Joseba eta Imanol Rojo, Jon eta Xabier Saizar, Maialen Lopez, Mikel eta Olaia Plazas semea-alabak eta Alaia Juaristi aipatu ditu. «Eta, batez ere, ikusi dut denak gustura aritu direla iraupen eskiko lehiaketetan. Ez ditut hondatu, behintzat…».
Miguel Angel Plazas 'Txiki' aurreko astean, Tolosan. I. Garcia Landa
Iraupen eskiatzaile moduan ere ibilbide oparoa eginda dauka Plazasek. 1976an parte hartu zuen lehen lasterketan: «Alpino Uzturrerekin izan zen, Angel Ortizi esker, Aralarren, gurean hasi diren guztiak bezala». Ez du gogoan federatu moduan noiz parte hartu zuen azken proban: «Ez nuen pentsatu ‘lasterketa hau izango da azkena’. Izena ez emateko garaia iritsi zen, ordea». Hainbat lorpen ditu: Gipuzkoako eta Euskadiko txapelketetan zenbait aldiz igo da podiumera, eta Espainiako txapeldun izana da master mailan.
Bihotzean, baina, errelebo probetan lortutako bi garaipen ditu gordeta. «Ez naiz gogoratzen zehazki zer urtetan izan zen, baina Euskadiko Txapelketa irabazi genuen Ortiz anaiek eta nik —ezkaratz berean bizi ginen—. Kirola egitean, normalean esan ahal izaten da ezkaratzeko onena zu zarela, baina hori ere ezin genuen esan guk…». Espainiako Txapelketa bat ere ondo gogoan dauka: «53 urte nituen nik, eta Imanol Rojo eta Maialen Lopezekin irabazi nuen txapelketa hura. Imanolen entrenatzailea izana nintzen, eta orduan Maialenen entrenatzailea nintzen». Horrez gain, irabazi ez arren, oso gogoan du beste proba bat: erreleboko taldea alabarekin eta semearekin osatu zuenekoa. «Horretan ere pribilegiatua izan naiz».
Triatloian eta krosean
Plazas ez da izan geldi egotekoa, eta triatloian eta krosean ere aritu izan da urte askoan. «Gu ez ginen onak ezertan, baina saltsero samarrak bai. Uste dut bidaiatzeko aitzakiak behar genituela eta kirol probetan izena ematen genuela». Neguko triatloiarekin hasi zen, eta udako triatloietan ere aritu zen gerora. Hawaiiko ironman proban ere parte hartu zuen, 1990ean. «Dozena bat urte pasatu nituen triatloia modus vivendi-tzat hartuta. Ehun bat triatloi egingo nituen, eta duatloiak ere bai. Bizikleta nuen gustukoen, baina hobeto ibiltzen nintzen korrika». 2001ean triatloia utzi zuenean asfaltoko lasterketetan hasi, eta egin zuen marka aipagarririk. Esaterako, Behobia-Donostian 1.06 ordukoa egin zuen, eta maratoian, berriz, 2.31koa. «Orduan, agian, ezkaratzeko txapeldun izango nintzen…».
Ardura batzuk utzita, gehiagotan eskiatzeko aukera izango du orain. «Nabari nuen horren falta», aitortu du, eta iraupen eskiarekin lotuta jarraituko duela esan: «Eskiatzaileek, entrenatzaileek, federaziokoek… denek daukate nire telefono zenbakia, eta badakite laguntzeko prest egongo naizela. Elurretan topo egingo dugu». |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/225970/benetako-min-amaigabea.htm | Gizartea | Benetako min amaigabea | Sei emakumek Asenna Nafarroako Endometriosi Elkartea sortu dute, eritasun horren berri emateko. Salatu dute oraindik ere gaixotasun «ikusezin» bat dela, eta zalantzan jartzen dela sufritzen dutenen hitza. | Benetako min amaigabea. Sei emakumek Asenna Nafarroako Endometriosi Elkartea sortu dute, eritasun horren berri emateko. Salatu dute oraindik ere gaixotasun «ikusezin» bat dela, eta zalantzan jartzen dela sufritzen dutenen hitza. | Ongi ulertzen dute elkar; batek ezaguna duelako bertzearen mina; ezaguna duelako medikuen, lagunen eta zenbait senideren ulertu ezina. “Hilekoak eragindako oinazea bertzerik ez da; eutsi beharko diozu”. Esaldi hori hamaika aldiz entzun behar izan dute biek, eta, entzun duten bakoitzean, mina sakonago sentitu dute: “Mingarria baita gure hitza behin eta berriz zalantzan jartzea. Behin eta berriz erran behar izan dugu ez gaudela ongi; sentitzen dugun minak erabat baldintzatzen duela gure egunerokoa. Kontua ez dela hilekoak mina eragiten digula. Frustragarria da bertzeek gu aintzat ez hartzea”.
Nerea Barba Ramosek (Iruñea. 1987) eta Espe Ziriza Goñik (Iruñea, 1981) erran dituzte hitz horiek. Nafarroan sortu berri duten Asenna endometriosi elkarteko sei sustatzaileetako bi dira. Laugarren graduko endometriosi sakona dute, eta eritasun horri “bakarrik” egin behar izan diote aurre. Orain arte: bat egin, eta elkartea sortzeko pausoa eman dute, bakardade hori ez baitute nahi bertze inorentzat. “Bada garaia gure mina eta gure hitza kontuan hartzeko”, erran du Barbak, Asennako presidenteak.
“Hamar emakumetik batek du endometriosia; eritasun ikusezin bat da oraindik ere, eta, ondorioz, kasu gehiago izanen direla ziur gara”, azaldu du Barbak. Endometriosia duten emakumeek eta uteroa duten gainerako pertsonek ezgaitzailea izan daitekeen mina pairatzen dute. Eritasun kroniko bat da; uteroa inguratzen duen endometrioa handitu egiten zaie, eta uterotik kanpo ere hazten da; bertze organoetara itsas daiteke endometrioaren ehun hori —burmuinera ere ailegatzen ahal da—, eta, ondorioz, hamaika sintoma eragin.
Ezintasun iraunkorra
“Nik, hilekoa lehendabizikoz izan eta gero, giltzurrunetan sumatzen nuen mina, bereziki. Medikuek erraten zidaten kolikoak zirela, baina ez nuen inoiz harririk izan. Behin, sanferminetan, dantzan salto egin, eta ezin mugitu gelditu nintzen. Medikuarengana joan, eta zortzi zentimetroko kiste bat aurkitu zidaten, azkenean; endometriosiak eragindako kiste hori nerbio ziatikoa zapaltzen ari zitzaidan”.
Espe Zirizarenak dira hitzak. Azken urtean ezin izan du lanik egin. Duela urte bat, hain zuzen, histerektomia oso bat egin zioten. “Mina, baina, ez da desagertu. Gaitzak ez gaitu hiltzen, baina ez digu bizitzen uzten”. Horregatik, lanerako ezintasun iraunkorra eskatu du, eta epaimahaiak zer erantzunen dion zain da.
Nerea Barbari onartu diote; ez endometrosiagatik, halere. “Pelbiseko min kronikoagatik onartu didate ezintasuna. Espainiako Gobernuak, dena den, onartu berri du orain endometriosia desgaitasun gisa jotzeko aukera”. 2018. urtean erran zioten medikuek Barbari endometriosia zuela. Ebakuntza bat egin zioten, obario bat bihurritzen ari zitzaion kiste bat zuela uste zutelako, baina ebakuntza gelan ohartu ziren endometriosia zela Barbaren egunerokoa baldintzatzen ari zen gaitza. “Erran zidaten endometriosiak kolonari, maskuriari eta uretrari eragin ziela, bertzeak bertze”, oroitu du
2019an bertze ebakuntza bat egin zioten Barbari, eta 2020koan, azkenik, obario bat kendu zioten. “Hala eta guztiz ere, mina ez zen desagertu. Egunero nuen mina, eta nire bi urteko haurra besoetan hartzeko ere ez nintzen gai. Mina, oraindik ere, ez da desagertu. “.
Interesik eza
Min handia da endometriosiaren marka, kasu anitzetan. Diagnostiko bat lortzea, halere, ez da erraza izaten. Hainbat arrazoik azaltzen dute zailtasun hori; batetik, endometriosia oraindik ere gaitz nahiko ezezaguna izatea; eta, bertzetik, formakuntzarik eza medikuen artean.
Barbak eta Zirizak garbi dute “emakumeen gaixotasun bat” izateak azaltzen duela egoera hori. “Ez dago interesik. Eta asmatu ezinik aritzen dira medikuak. Tratamendu eraginkorrik ez dago; bertzeak bertze, ikerketarik ere ez delako egiten”, nabarmendu du Barbak.
Jakina da eritasun genetiko bat dela, eta estrogeno gehiegi izateak eragiten duela endometrio ehuna ohi baino gehiago handitzea eta haztea. “Estrogeno kopurua mugatzeko, progesterona erabiltzen dute, adibidez; zenbaitetan, denbora tarte batez hobera egiten duzu, baina, denbora tarte hori pasatuta, mina itzultzen da”.
Nerabeak zirenetik, larrialdietara hamaika aldiz joan dira Barba eta Ziriza; hamaika medikurengana jo dute, eta, kasu gehienetan, hilekoarekin lotu dute profesionalek sufritu duten oinaze hori. “Erotzat hartu gaituzte; histerikotzat. Normaltzat jo dute genuen mina, eta etxera bidali gaituzte bueltan”.
Egoera horiek utzitako arrastoa sakona da endometriosia dutenengan. “Bazter utzita sentitu naiz anitzetan; funtsezkoa da errateko duguna entzunen duen norbait izatea”. Barbak zorionekotzat jo du bere burua, obario bat kentzeko azken ebakuntza egin eta gero psikologoarengana bideratu zuelako ospitaleko medikuak. “Psikologoak salbatu nau”.
Asenna Nafarroako Endometriosi Elkartea sortzeko urratsa egin izanak ere “indarra” eman diola azaldu du Barbak. Espe Zirizak ere “lagungarritzat” jo du elkartea sortu izana. Euren esperientziak kontatu nahi dituzte, eta elkarri lagundu, bertzeen mina, ahal den neurrian, arintzeko asmoz. “Zure egoera berean denak ulertzen zaitu hobekien”, zehaztu dute bi emakumeek.
Gaizki direnean ere, elkarri eusteko helduleku bat izan nahi dute. Osasunbideko Minaren Unitatean gertatu zaiona kontatu du Zirizak, adibidez. “Sendagiria eman didate, nire oinazea kronikoa izan arren; mina desagertu ez den arren. Ikusezin bilakatzen gara, eta bazter uzten gaituzte”. Egunean hiru morfina pilula hartzen aritu da; larrialdietara joan behar izan zuen egun batean, oinazeak gora egin ziolako. Bi egun egon zen ospitalean, baina mina ez zen desagertu. “Ginekologoarengana joan nintzenean, ezin zuen ulertu Minaren Unitatean sendagiria eman izana. Familia medikuarengana joan behar izan nuen berriz, medikuak Minaren Unitatera joateko eskaera egin dezan, berriro”.
Nerabeak erdigunean
Eskoletan eta institutuetan egon nahi dute Asennako kideek, endometriosiaren berri emateko eta herritarrak kontzientziatzeko. “Aitor dezatela, behingoz, gure mina”. Endometriosiaren Nazioarteko Eguna izan zen martxoaren 14a, eta karrikara atera ziren, informazioa zabaltzeko. Elkartea aurkezteko agerraldia ere egin zuten, bezperan, martxoaren 13an, Eguesibarren.
“Jende anitz etorri da guregana egunotan. Ohartu gara badela gurearen gisako elkarte baten beharra”, kontatu dute Zirizak eta Barbak. Nerabeak erdigunean jarri nahi dituzte, eta nabarmendu dute “funtsezkoa” dela gaitza ahalik eta azkarren antzematea. “Ez da erraza, ekografietan ez baita ikusten”. Horregatik berretsi dute formakuntzaren beharra: “Familia mediku batek edo ginekologo batek ikusten badute nerabe bat behin eta berriz joaten dela kontsultara, minak jota, saia daitezela ikertzen, eta kontuan izan dezatela endometriosiaren aukera”, erran du Nerea Barbak.
Diziplina anitzeko unitatea
Amatasunaren auzia ere erdigunean jarri nahi izan dute Asennako kideek. Izan ere, endometriosia duten emakume anitzek entzun dute haurdunaldiak sendatuko diela gaitza; eta, aldi berean, medikuek erran diete ezin izanen dutela umerik izan. Barba eta Ziriza ama dira; Zirizak bi seme-alaba ditu, eta seme bakarra, berriz, Barbak. Haurdunaldiek ez dute haien oinazea arindu. “Gaixotasun kroniko bat da gurea; ez da sendatzen”, berretsi du Zirizak.
Diagnostikoa 28 urte zituenean jaso zuen hark. “Zer zen ere ez nekien, eta medikuak erran zidan ezin izanen nuela haurrik eduki”. Handik hilabete batera, haurdun gelditu zen, lehen aldiz. Nabarmendu du bere egoerak ez duela hobera egin. “Ez du zentzurik mediku batek errateak endometriosia haurdun gelditzen zarenean sendatuko zaizula; seme-alabarik ez baduzu izan nahi, zer? Eta, gainera, ez da egia”.
Gisa horretako egoerek endometriosia ikertzeko eta profesionalak trebatzeko beharra uzten dute agerian, Asennako kideen ustez. Hori eskatu diete Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuko agintariei, hain zuzen. Nafarroako Unibertsitate Ospitalean endometriosia dutenak artatzeko unitate bat galdegin dute, gainera, gaixoak ikusi behar dituzten espezialista guztiek —ginekologo organikoek, urologoek, digestio aparatuko medikuek, minaren unitatekoek— batera aritzeko aukera izan dezaten. Ez dute bidea bakarrik egiten segitu nahi.
GAKOAK
Endometriosia eritasun ezezagun bat da oraindik ere, neurri handi batean. Hamar emakumetik batek pairatzen du. Ezgaitzailea izan daitekeen mina eragiten du. Hauek dira gako nagusietako zenbait.
1 Genetikoa. Endometriosia patologia genetiko bat da; hileko mingarriekin nahasi izan da denbora luzez, eta, horren ondorioz, diagnostikoak berantiarrak izaten dira anitzetan. Uteroa inguratzen duen ehuna da endometrioa, eta, gaitza dutenen artean, handitu eta hazi egiten da ehun hori, uterotik kanpo; bertze organoetara ere itsas daiteke endometrioaren ehuna. Estrogeno gehiegi izateak eragiten du endometrio ehuna ohi baino gehiago handitzea eta haztea. Estrogeno kopurua mugatzeko, progesterona erabiltzen ohi dute medikuek, hain zuzen ere.
2 Graduak. Endometriosiak eragindako kalteen arabera, lau gradutan sailkatzen da eritasuna, batetik laura; azkena da larrie-na. Gaitza dutenen %15ek dute laugarren graduko endo-metriosia.
3 Sintomak. Endometriosiak eragin ditzakeen sintomak anitz dira: hileko mingarriak, eta odol jario handikoak; sexu harreman mingarriak; pelbiseko min kronikoa; oinazea sabelaldean; hesteetako nahasmenduak; mina pixa egiterakoan, eta odola agertzea gernuan; nekea eta bizkarreko mina. Azken sintoma hori ohikoa da laugarren graduko endometriosia dutenen artean.
4 Tratamenduak. En-dometriosiak ez du sendabiderik; tratamenduen helburua da, ondorioz, gaitz horrek eragiten dituen sintomak arintzea, ahal den neurrian. Eritasunaren graduaren araberakoak dira sintoma horiek. Gorputz guztiak, gainera, ez dira berdinak, eta gaitzak, gradu bera izan arren, ezberdin eragiten ahal die batzuei eta bertzeei. Tratamenduen helburua izaten da mina arintzea, oinazearen aur- kako botiken bidez. Hormonen bidezko tratamenduak ere badira, estrogeno kopurua mugatzeko. Kirurgia behar izaten dute gaixo anitzek ere, endometriosiaren kalteak arintzeko. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225971/enpresen-mozkina-soldatapekoen-errenta-halako-bi-hazi-da-nafarroan.htm | Ekonomia | Enpresen mozkina soldatapekoen errenta halako bi hazi da Nafarroan | Nafarroako barne produktu gordina %4,3 hazi zen iaz. Barne kontsumoak eta ostalaritzak eutsi zioten ekonomiari urtearen amaieran. | Enpresen mozkina soldatapekoen errenta halako bi hazi da Nafarroan. Nafarroako barne produktu gordina %4,3 hazi zen iaz. Barne kontsumoak eta ostalaritzak eutsi zioten ekonomiari urtearen amaieran. | Europako Banku Zentralak berak egin du oharra: 2022an, inflazioaren motorretako bat ez da izan soldaten igoera, enpresen irabazi marjinen igoera baizik. Inflazioaren zama partekatzeko eskatu zien Christine Lagarde EBZko presidenteak enpresei, eta atzo gai horrekin «adi» egongo zela iragarri zuen Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak, batez ere elikagai industriari buruz ari zela.
Euskal Herrian ere enpresen mozkinak soldatapekoen sarien gainetik hazi direla erakusten duten datuak azaltzen hasi dira. Nastat Nafarroako estatistika erakundeak, 2022ko kontu ekonomikoak azaltzean, nabarmendu du esplotazioaren soberakin gordina —enpresen eta langile autonomoen irabaziak, zergak ordaindu ondoren— %13,7 hazi zirela 2022an, aurreko urtearekin alderatuta. Soldatapekoen errenta, berriz, %6,0 handitu ziren.
Datu horretan agian zeresana du Volkswagenen emaitza onak. Landabengo fabrikak, Nafarroako handienak, 87,4 milioi euro irabazi zituen iaz, aurreko urtean baino 27 milioi gehiago.
Atzera eginez gero, ikus daiteke 2020. urtea askoz okerragoa izan zela enpresen eta autonomoen mozkinarentzat, baina 2021. urteko lehen hiruhilekoaz geroztik beti hazi da gehiago haien irabazia soldatapekoena baino.
Horrela, 2022. urtean BPGaren %47,2 izan zen esplotazioaren soberakin gordina, eta %42,9 soldatapekoen sariak; gainontzekoa, %9,9, zergak dira.
2020. urtean, berriz, enpresen eta autonomoen mozkinaren (%44,8) gainetik izan zen soldatapekoena (%45,3).
Nastaten datuek beste zerbait erakusten dute: soldatapekoek, oro har, erosteko ahalmena galdu zutela. Urteko azken hiruhilekoan %4,1 hazi ziren; hiruhileko horretan, inflazioa %7,5ekoa izan zen.
Laugarren hiruhilekoaren bultzada
Datu orokorrei dagokienez, urtarrilean aurreratutakoak baieztatu ditu Nafarroako estatistika erakundeak. BPGa %4,3 hazi zen 2022. urtean, eta aurreko urteko %5,9ko hazkundeari batuz gero, Nafarroako ekonomia jada gainditu du pandemiaren aurretik zuen neurria.
Urteak aurrera egin ahala apaldu egin da urte arteko hazkunde tasa —%6,5 lehen hiruhilekoan, %3 laugarrenean—, baina hiruhileko arteko tasari erreparatuz gero, ikusten da urtearen amaieran berriro abiada hartu zuela ekonomiak, iragarpen ezkorrenak atzean geratu zirelako eta energiaren prezioak beheraka egin zuelako.
Bultzada horretan zerbitzuek izan dute pisurik handiena, eta ostalaritzaren eta zerbitzu profesionalen ekarpena nabarmendu du Nastatek. Industriak ere hobera egin du: %2 hazi zen hazten hirugarren hiruhilekoan, eta %2,3 laugarrenean. Kontrako bidea egin du eraikuntzak, %3,9tik %1,4ra.
Eskaintzari dagokionez, kontsumo pribatua agertu da sendoen (+%3,7), gastu publikoak murriztu eta murriztu ari direlako (-%0,3). Enpresen inbertsioak ere sendo daude, batez ekipo ondasunetan (%3,2). |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/225972/nafarroako-gobernuak-akordioa-sinatu-du-uemarekin-euskara-sustatzeko.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak akordioa sinatu du UEMArekin euskara sustatzeko | Udalerri euskaldunen mankomunitateak 30.000 euro jasoko ditu hitzarmenari esker, euskararen erabilerarako planak egiteko; herrialdeko bertze bi herri batuko dira gaur UEMAra. | Nafarroako Gobernuak akordioa sinatu du UEMArekin euskara sustatzeko. Udalerri euskaldunen mankomunitateak 30.000 euro jasoko ditu hitzarmenari esker, euskararen erabilerarako planak egiteko; herrialdeko bertze bi herri batuko dira gaur UEMAra. | “Nafarroako Gobernuaren diruari esker, UEMAko kide diren herrialde horretako udalerrietan euskara biziberritzeko urratsak egiteko zenbait proiektu aurrera eramatea lortuko dugu”. Iraitz Lazkano UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakariarenak dira hitzak. Lehendabiziko aldiz, Nafarroako Gobernuarekin hitzarmen bat sinatu du mankomunitateak, eta, horri esker, euskara sustatzeko 30.000 euro jasoko ditu.
Denbora “luzez” aritu dira UEMA eta Euskarabidea Euskararen Nafar Institutua harremana lantzen, eta Lazkanok azpimarratu du lorpen “handia” dela, azkenean, hitzarmena sinatu izana: “Joan den urtean negoziazio fasean izan ginen, eta azkenean lortu dugu”. Euskarabidearen egoitzan eman zuten hitzarmenaren berri bi erakundeek, Iruñean, joan den astean, eta bertan izan ziren Lazkano, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria, Mikel Arregi Euskarabideko kudeatzailea eta Aitor Elexpuru Berako alkate eta UEMAko zuzendaritza batzordekidea.
Ollok azpimarratu zuen “oso garrantzitsua” dela euskarak garatzeko “berezko lekuak” izatea: “Nafarroako udalerri euskaldunetan, normalean, modu naturalean bizi daiteke euskaraz; belaunaldi batetik bestera transmititzen da euskara; hizkuntza etenik gabe biziberritzen da; eta herri honen aniztasunari eta kulturari ekarpen garrantzitsua egiten diote. Horregatik, zaindu, babestu eta indartu egin behar ditugu”.
1991tik martxan
Asko dira hitzarmen horri esker aurrera eraman nahi dituzten ekimenak; hala nola, UEMAko kide diren udalerriei euskararen erabileraren inguruko aholkularitza ematea, herrietan kulturartekotasuna garatzeko proiektuak sustatzea, hezitzaileak prestatzea, herriei zuzendutako euskararen erabilera planak egitea, udalei itzulpen zerbitzua ematea eta gazteak kontzientziatzeko Salto izeneko udalekuak antolatzea. Ekinbide guztiak Kemen metodologiaren arabera gauzatuko dituzte. “Zenbait herritan proba egiten ari gara, eta zehaztuta dagoenean erabiliko dugu”, azaldu du Lazkanok.
1991n jarri zuten mankomunitatea martxan; hamazazpi udalerrik sustatu zuten proiektua. Gaurtik aurrera, ehun kideren langa gaindituko dute: “Legealdi honetan UEMAri jarri genion helburuetako bat bete dugu”, zehaztu du mankomunitateko lehendakariak. Arruazu eta Doneztebe dira, hain zuzen, gaur UEMAn sartzeko urratsa eginen duten udalerrietako bi. Hortaz, bi herriokin batera, hamasei izanen dira mankomunitatean dauden Nafarroako udalerriak. “Nafarroan hizkuntza politika ausartak egiten jarraitzeko bultzada bat da”, azpimarratu du Lazkanok. Urteko batzarra eginen dute gaur, Azpeitian (Gipuzkoa), eta arratsaldean ongietorria eginen diete Donezteberi eta Arruazuri.
Euskal Herriko mankomunitaterik handienetariko bat da UEMA. “Iparraldeko Euskal Elkargoaren ondoren gaude gu, eta 300.000 mila pertsona baino gehiagoko lurgune euskalduna osatzen dugu”. Lazkanoren ustez, mankomunitatearen “sendotasunaren” isla dira datu horiek. UEMAko lehendakariak gaineratu du zenbait alderdik gobernatutako udalerriek parte hartzea “indargune” bat dela: “Egonkortasuna ematen digu”.
Kezka ere bai
Euskaldunen errealitatea “asko” aldatu dela eta aldatzen ari dela aipatu du: “Gero eta udalerri euskaldun gehiago daude, eta euskararen ezagutza poliki-poliki gora egiten ari da”. Hala ere, kezkatuta dago udalerri euskaldun eta arnasgune batzuetan joera “mantendu” edo “behera” doalako: “Lortu dugun sendotasuna erabili nahi dugu herri euskaldunak eta arnasguneak babesteko, eta politika linguistiko aurrerakoiak egiteko”. UEMA Nafarroan
UEMAk hamasei herri ditu Nafarroan. Arbaizuko Udala da hasieratik dagoen bakarra: 1991n mankomunitatea martxan jarri zuten udaletako bat izan zen. UEMAko Nafarroako herrien zerrenda:
Arbizu. 1991. urtetik. Leitza. 1993tik. Goizueta. 1993tik. Arantza. 1995etik. Basaburua. 2008tik. Areso. 2008tik. Leitza. 1993tik. Larraun. 2009tik. Bera. 2009tik. Etxalar. 2009tik. Araitz. 2009tik. Igantzi. 2021etik. Baztan. 2013tik. Lesaka. 2020tik. Lesaka aurretik ere izan zen UEMAko kide, baina udalak mankomunitatetik ateratzea erabaki zuen, 2015ean. Baina 2020ko abenduan berriz sartzeko erabakia hartu zuen.
Arruazu eta Doneztebe gaur batuko dira UEMAra. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225973/aebek-11-lagun-hil-dituzte-sirian-laquoiranen-talde-aliatu-batenraquo-erasoari-erantzunez.htm | Mundua | AEBek 11 lagun hil dituzte Sirian, «Iranen talde aliatu baten» erasoari erantzunez | Washingtonek Siria ekialdeko azpiegitura batzuk bonbardatu ditu, Iranen hurbileko talde militar batenak direla argudiatuta. Bart drone eraso batean AEBetako herritar bat hiltzea egotzi diote talde horri. | AEBek 11 lagun hil dituzte Sirian, «Iranen talde aliatu baten» erasoari erantzunez. Washingtonek Siria ekialdeko azpiegitura batzuk bonbardatu ditu, Iranen hurbileko talde militar batenak direla argudiatuta. Bart drone eraso batean AEBetako herritar bat hiltzea egotzi diote talde horri. | AEBetako armadak zenbait azpiegitura bonbardatu ditu bart Siria ekialdean, eta 11 lagun hil ditu, gutxienez. Pentagonoak azaldu duenez, Iranek babestutako talde miliziano baten aurkako operazioa izan da, AEBen base batek bart jasan duen drone eraso bati erantzuteko egina. Operazio horretan, AEBetako herritar bat hil da, eta beste sei zauritu; horietako bat, larri. AEBen baseari eraso egin dion dronea Irangoa zela zehaztu du Pentagonoak.
«Bonbardaketek gaurko erasoari erantzuteko helburua izan dute, baita koalizio indarren aurka Irango Iraultza Islamikoaren Guardien Armadaren talde aliatuek egin dituzten azken erasoei erantzuteko ere», adierazi du Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak. «Inork ez ditu gure tropak bonbardatuko zigorgabetasunez».
AEBek Sirian dituzten tropek jasan dituzte drone erasoak iraganean ere, baina ez da ohikoa horietan hildakoak izatea.
Giza Eskubideen Siriako Behatokiaren arabera —elkarteak Londresen du egoitza—, AEBen erasoek Iranek babestutako sei miliziano hil dituzte Siria ekialdeko Deir ez-Zor hirian, beste bi Mayadeen herrian, eta beste hiru Bukamaletik gertu dagoen postu militarrean, Irakeko mugaren ondoan.
Irango Press TV telebistak ukatu egin du AEBen erasoetan Irango herritarrik hil dela, eta Iranen aliatuen azpiegitura militarrik bonbardatu dutela ere ukatu du. Aldiz, adierazi du aireportu militar baten gertuko landa garapenerako zentro bat eta zereal biltegi bat suntsitu dituztela bonbek.
Ez da lehen aldia Joe Biden AEBetako presidentearen agintepean Washingtonek Sirian bonbardaketak egiten dituena. AEBen eta Iran arteko tentsioa dela medio, Etxe Zuriak bonbardaketak agindu zituen 2021eko otsailean eta iazko abuztuan ere.
AEBek 2015ean bidali zituzten tropak Siriara, Estatu Islamikoaren aurka borrokan ari ziren indarrak babestera. Baliabide ia guztiak erretiratu zituen 2019ko urrian, baina base militar bat du oraindik Hasakah hiritik gertu, Siria ipar-ekialdean. Base horrek jasan du drone erasoa bart.
Jihadisten erasoa Alepon
Siriako indar armatuek Ekialdea Askatzeko Erakundeko 11 kide hil dituzte Alepo hirian, Siriako ipar-ekialdean, Defentsa Ministerioak adierazi duenez. «Indar armatuek aurre egin diote Al-Nusra frontearen talde aliatu batek Kafr Ammako gure posizioen kontra egindako eraso terrorista bati».
Al-Nusra frontea Al-Qaedaren Siriako adarra izandakoa da, baina Ekialdearen Askapenerako Erakundearen parte da orain, eta ez du loturatik Al-Qaedarekin. Erakunde horrek lurralde zabalak kontrolatzen ditu Siria ipar-mendebaldean, Alepo eta Idlib probintzietan.
Siriako Defentsa Ministerioak azaldu duenez, jihadistak eskala handiko eraso bat egiten ahalegindu dira, baina Siriako tropek erasoa zapuztea lortu dute, eta 11 hildako eragin dituzte, baita «zauritu ugari» ere. Ministerioak gaineratu du armak eta bestelako baliabideak eskuratu dituztela.
Siriako gerra piztu zenetik hamabi urte pasatu diren honetan, oposizioaren daude oraindik Idlib probintziaren zatirik handienak eta Alepoko eremu batzuk. Gerra frontea egonkortuta dago, ez atzera eta ez aurrera, 2020 urtearen hasieratik.
Siria, Turkia eta Kurdistan astindu zituen lurrikaraz geroztik, joan den otsailaren 6tik, Ekialdea Askatzeko Erakundearen jardun militarra areagotu egin da, tokiko ekintzaileek adierazi dutenez. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/225974/museoak-izango-du-arrantza-kultura-bizirik-mantentzeko-funtzioa.htm | Gizartea | «Museoak izango du arrantza kultura bizirik mantentzeko funtzioa» | Lau hamarkada eman ditu Aingeru Astuik Bermeoko Arrantzaleen Museoko zuzendari karguan. Aurrez, marinel ere aritu zen. Afizioa eta ofizioa, biak uztartzeko aukera eman dio itsasoak. | «Museoak izango du arrantza kultura bizirik mantentzeko funtzioa». Lau hamarkada eman ditu Aingeru Astuik Bermeoko Arrantzaleen Museoko zuzendari karguan. Aurrez, marinel ere aritu zen. Afizioa eta ofizioa, biak uztartzeko aukera eman dio itsasoak. | “Ezeren faltarik gabe, erretiro atsegina” disfrutatzen ari da Aingeru Astui (Bermeo, 1958). 38 urtez Bermeoko Ertzilla dorrea izan du haren bigarren etxea: Arrantzaleen Museoko zuzendaria izan da urte horietan guztietan. Kostaldekoa izanik, txikitatik izan du harremana itsasoarekin, eta, bereziki, bapore arrantzarekiko afizioak erakarri izan du. Astui 1983. urtean boluntario gisa sartu zen museoan, jendea behar zelako hura kudeatzeko, eta, lanpostu publikoa lortuta, haren eskuetatik igaro da museoaren bilakaera oro. 75. urteurrena ospatzen ari da aurten museoa. Lehorrean hankak jarri aurretik alta, hainbat ontzitan aritu zen lanean, kapitaina da ofizioz baina pilotu lanak betetzen zituen, nagusiki. Bermeoko portuan berrehun itsasontzi pasa zeuden garaian hazi zen, eta egun nolabaiteko penaz begiratzen dio arrantzaren desagertzeari. Hala ere, “sasoian sasoiko loreak” daudela dio, ez zaio atzera begiratzea gustatzen; dioenez, azkar moldatzen da egoera berrietara, eta pozik dago bizitzea tokatu zaionarekin. Kuriositateari tiraka, kultura izan du beti jomugan. “Kalean ibiltzekoa naiz”. Hala, Bermeoko Udalean ia bi hamarkada egin zituen zinegotzi, herriaren alde betiere.
Ia berrogei urtez zure bigarren etxea izan zenuen Bermeoko Arrantzaleen Museoa. Elkarrizketarako bertan jarri duzu hitzordua. Honen mira duzu?
Oro har, ez dut ezeren falta sumatzen. Gauza batzuetaz gogoratzen naiz bai, baina, orain nire bizitzako beste aldi batean nago. Hala ere, harremana mantentzen dugu. Herrian bizi naizenez, sarritan etortzen naiz, tokia gustuko dudalako edo bertakoek deitzen nautelako. Baina ardurarik ez izatearen abantaila dut orain.
Ertzilla dorreko talaiatik dauden ikuspegiak begiratzera ere etorriko zara noizbehinka.
Erakusketak ikustera ere etortzen naiz. Afizio asko ditut —marraztea, esaterako—, eta batean eta bestean aritu behar naiz. Aitona ere banaiz; biloba bat daukat eta harekin denbora igarotzea gustatzen zait. Horregatik, egunek berez egiten didate ihes. Erretiratu nintzenean, erabateko deskantsua hartzea erabaki nuen; orain hasi naiz berriz mugimenduan.
Nola iritsi zinen museora?
Kasualitatez izan zen. Frankismo garaiaren ostean, espazioa zaindu gabe zegoen, hemendik pasatzen zer inork ez zekien barruan zer zegoen. Ondorioz, lehen udal demokratikoak eta Bizkaiko Foru Aldundiak aholkulari batzorde bat eratzea erabaki zuten. Agintariek ez ezik, herritarrek ere osatzen zuten batzordea, eta ni ere partaide nintzen. Kapitain ikastaroa gaindituta, itsasoratzeko zain nengoenean, museoko zuzendariak postua uztea erabaki zuen, eta batzordeko kideek galdetu zidaten ea ardura har nezakeen. Bi urte egin nituen egoera horretan, aldundiak oposizioak atera zituen arte. Ostean, funtzionario postua lortu nuen, eta hemen gelditu nintzen.
Aurrez, marinel aritu zinen. Bermeotar petoa izanik, arrantzara lotuta halabeharrez. Ume zineneko zein oroitzapen duzu?
Asko egoten nintzen museoan. Liburutegia zegoen hemen, eta aurrera eta atzera ibiltzen ginen herriko haurrak. Nerabe garaian ere jarraitu nuen etortzen. Belaontzi eta barkuekiko afizio handia izan dut beti, eta anabasa handi baten erdian hemen hainbat pieza zeuden, asko apurtuta egoten ziren, eta konpontzea gustatzen zitzaidan. Bestelako ikasketak egiteko aukera izan nuen arren, itsasozaletasunak tiratu ninduen. Familian marinel eta arrantzale ugari zeuden; aita marinela nuen.
Merkataritzako ontzidiko kapitaina eta yateko kapitaina zara ofizioz. 1983an lehorreratu zinen behin betiko. Nabigazioa utzi izanaz damutu izan zara noizbait?
Damutzeko eta antzekoetarako joerarik ez dut izaten. Pasatu dena pasatu da, onerako zein txarrerako. Gauzak etorri behar direlako datoz. Merkataritzako ontzidiko kapitaina eta yateko kapitaina naiz, baina ez naiz sekula aritu; beti pilotu ibiltzen nintzen.
Hortaz, egun tentaziorik ez duzu izango itsasora itzultzeko, ezta?
Aukera dudanetan joaten naiz lantzean behin, baina ez daukat ontzi propiorik. Gustatzen zait, baina ez dut amorrurik ere.
Zer duzu nahiago, ontziak ala autoak gidatzea?
Ez daukat autoa gidatzeko baimenik; ez dut sekula ateratzeko ilusiorik izan.
Zer bilakaera izan du Arrantzaleen Museoak urte hauetan?
Anabasa handia aurkitu nuen iritsi nintzenean. Gauza garrantzitsuak zeuden, baina erakusketak egiteko, adibidez, ez zegoen irizpiderik. Hala, baliabide oso gutxirekin ordenatzen saiatu nintzen; arotz lanak ere egin behar izan nituen behin edo behin. Jendeak asko eskertu zuen eraldaketa. Itsas etnografia gaiak lantzen dituen Europako aldizkari garrantzitsu batek artikulu batean Arrantzaleen Museoaren aldaketen berri jaso zuen. Alemaniako beste batean ere goraipatu gintuzten, bi orrialdeko erreportajean. Ostean, obra egin eta behar zen moduko museografia jarri zen martxan. Espainiako Estatuan ikusi beharreko hamar museo bitxienen zerrendan ere egon zen. Zerbait ondo egiten ari ginen seinale. Ordutik aurrera gorakada izan zuen museoak, gero eta jende gehiago zetorren, urtean hirurehun bisitari genituen hasieran, eta 30.000 bistari gero. Bultzada hori baliatu genuen aurrera egiteko, erakusketak eta hitzaldiak antolatzeko. Lantaldean ere gero eta gehiago ginen. Egun, museoa erreferentzia bihurtu da.
Nazioartean lortu zuen sona. Ertzilla dorrea, baina, nolabait disimuluan igarotzen da Bermeoko portuan. Behar duen garrantzia ematen zaio?
Baietz uste dut. Bisitari gehienak euskal herritarrak dira; bizkaitarrak, nagusiki. Eskaintza askotarikoa da, haurrentzako eta familientzako makina bat ekintza antolatzen dira, adibidez. Bestalde, Bermeon estropadak antolatzen direnean, epaileak eta dopatzearen aurkako azterketak egiten dituzten medikuen batzarrak museoan egiten dira.
Zer esangura du museoak herrian?
Asko ematen dio. Egun, turistikoki Bermeo neurri handi batean Gaztelugatxeren eraginez da ezagun, baina, horren aurretik, museoaren eragin handia zuen. Bisitariek, museoa ikusteaz gain, herria ere bisitatzen dute.
Aurten 75 urteurrena ospatzen ari da museoa. Arrantzari hertsiki loturiko museo bakarrenetakoa da Euskal Herrian. Zergatik behar du egon Bermeon horrelako eskaintza batek?
Orain sekula baino garrantzitsuagoa da, arrantza laster desagertuko baita. Arrantzaren alderdi profesionala baino ez da gelditzen, itsasoan dabiltzan langileak. Gehienez ere, 10-15 urte iraungo du sektoreak, baina museoak arrantzaren inguruko jakituria eta kultura kontserbatuko ditu, herritarrei transmitituz. Ondare garrantzitsua da, arrantza kultura galdutzat ematen den honetan, museoak izango du hori guztia bizirik mantentzeko funtzioa.
Arrantza kultura galduta dagoela diozu. Bermeok mantentzen al du arrantzale espiritua?
Ideologia eta mentalitate mota bat da arrantza. Arrantzale izan gabe ere, kofradiako sirena entzutean bermeotarrek jakiten zuten sasoiko arraina zetorrela. Arraina, makina bat eratara, etxe guztietan jan izan da, ez orain bezala. Egungo sukaldariek ezagutu ere egiten ez dituzten arrainak jaten ziren orduko hartan. Kofradiarako sarrera ez zen mugatzen: edonor sartu ahal zen. Egun, urrutira joan behar da halakoak ikusi ahal izateko, eta, kalean arrainen bati buruz galdetuta, belaunaldi berriek eta ez hain berriek ez dute ideiarik ere Bermeon zein beste hainbat tokitan.
Bereziki museoan egindako erakusketa edo ekitaldiren batek hunkitu zaitu?
50. urteurrenean zigiluen erakusketa bat antolatu genuen. Itsasoko gaiekin lotura zuten zigiluak ziren denak: itsasontziak, arrainak, mundu zabaleko paisaiak… ageri ziren. Bermeoko bildumagile bati esker lortu genuen osatzea. Oso polita izan zen. Horrez gain, Txileko bitxigintza tradizionalari buruzkoa ere gomutan dut. Txilerekin lotura estua eduki izan du Arrantzaleen Museoak.
Zuk esana da: “Museora datorrenak, irtetean jakin dezala jango duen txitxarroa nondik datorren”. Lortu duzu?
Bai. Museoko erakusketa egonkorrean argi ikusten da nork, non, nola, zerekin eta zertarako arrantzatzen den. Arrainarekin zer egiten den edota fabriketan zer tratamendu ematen zaien, besteak beste. Jakin beharreko oinarrizko kontuak transmititzea zen helburua. Jendeak jakin behar du antxoa bat ez dela amuarekin harrapatzen, sarearekin baino, eta multzotan. Hemen gertu harrapatzen da. Horrela, kontserba lata bat irekitzean, jakingo ditu produktuaren jatorria eta ibilbidea zein diren, gutxienez. Arrantza sasoi ezberdinak daudela jakitea ere ezinbestekoa da, batik bat arrandegira joandakoan engainatua ez izateko eta freskoa zer den jakiteko. Gutxieneko kontuak dira horiek.
Museotik udalera egin zenuen salto. Zinegotzi ere izan zinen zenbait urte Bermeon. Zer moduz politikaren lokatzetan?
Udalean hamasei urte egin ditut. Horietatik hamabi gobernuan, eta beste laurak oposizioan. Alde biak ezagutu ditut. Kultura alorreko zinegotzi izan nintzen; ardura exekutiboa zen, gehienbat. Gustura egon naiz urte horietan guztietan.
Zer ikasi duzu?
Ikasi dut jendeak, herritarrek, nola jokatzen duten. Gehienak aurrez ere ezagutzen nituen, baina udalak beste ikuspuntu bat eman dit kaleko jendeak nola funtzionatzen duen jakiteko. Munduan ekonomia krisi sasoiak zeudenean, udaletik bizi izan ditut, eta horrek aukera eman dit ikusteko garai latzetan zenbat jende dagoen herriaren alde egiteko prest. Jende horri ez zaio behar beste eskertzen. Herriko taldeei esker, ia dirurik gabe urte osoko kultur programazioa mantentzen dela ikustea ere ikaragarria izan da. Baina bizkarroiak ere badaudela ohartu naiz. Politikarien artean ere denetarik dago.
Kultura alorrari oso lotua egon zara beti, makina bat lan egin eta liburu idatzitakoa zara. Nondik datorkizu joera hori?
Kuriositate handia izan dut beti, eta kuriositateak mugitu nau egin ditudan gauzetan. Duela gutxi bukatu dut aspaldidanik gordea nuen 1965. urteko kromo bilduma bat, herrialde eta ohitura ezberdinei buruzkoa. 7 urte nituen hasi nintzenean, eta hiru kromo gelditzen zitzaizkidan bukatzeko. Lortu dut. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/225975/parte-hartzeko-beste-modu-bat.htm | Gizartea | Parte hartzeko beste modu bat | Gipuzkoako Herritarren Batzarrak klima aldaketari eta nekazaritzari buruzko gomendio sorta bat egin dio Gipuzkoako Foru Aldundiari; horri erantzunez, zer konpromiso hartuko dituen zehaztu du aldundiak. Batzar hori sortu den lehen aldia izan da, eta sustatzaileak pozik agertu dira emaitzarekin. | Parte hartzeko beste modu bat. Gipuzkoako Herritarren Batzarrak klima aldaketari eta nekazaritzari buruzko gomendio sorta bat egin dio Gipuzkoako Foru Aldundiari; horri erantzunez, zer konpromiso hartuko dituen zehaztu du aldundiak. Batzar hori sortu den lehen aldia izan da, eta sustatzaileak pozik agertu dira emaitzarekin. | Galdera bat eman zieten Gipuzkoako Herritarren Batzarra osatu duten 32 kideei: “Nola bermatu dezakegu Gipuzkoako nekazaritza jarduera klima larrialdiari aurre egiteko?”. Galdera horretatik abiatuta, Gipuzkoako Foru Aldundiarentzako gomendio sorta bat prestatzea zen batzarraren zeregina. Egin zuen, eta aurkeztu ere bai, urtarrilaren 14an, Donostian. Aldundiak, berriz, gomendio horiei guztiei erantzungo ziela hitzeman zuen, eta aurreko astean jakinarazi zuen zer konpromiso hartzeko prest dagoen. Gipuzkoako herritarren lehen batzarra izan da, eta egitasmoaren balorazio ona egin dutela esan du Malen Dominguez Zabala Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiko proiektuen koordinatzaileak. “Herritarren batzarreko kideak oso gustura aritu dira prozesuan: haiena dela sentitu dute, eta entzun dituztela”.
Hain zuzen ere, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak eta Arantzazulab gizarte berrikuntzarako laborategiak sustatu dute egitasmoa. Haiek egin zioten aldundiari herritarren batzar bat sortzeko proposamena. “Ikusten genuen izaera komanditarioa erakunde publiko batek hartu behar zuela, eta, horregatik jo genuen aldundira”, esan du Dominguezek. Bestelako erakunde batzuek ere parte hartu dute prozesuko zenbait fasetan; hala nola Aztiker, Deliberativa eta Artaziak erakundeetako kideek.
Telesforo Monzon laborategiko kidearen esanetan, planteatu beharreko galdera formulatzea izan zen lehen zailtasunetako bat. Argi zuten klima aldaketaren gaia landu nahi zutela. “Baina dilema batek egon behar zuen planteamenduan, eta, azkenean, klima aldaketaren eta landa eremuaren gaiak atera ziren gurutzatuta”. Batetik, lehen sektorean lan egiten duten eta hartatik bizi direnek dituzten zailtasunak landu behar zituzten; bestetik, kontuan izan behar zuten landa eremua bereziki kaltebera dela klima larrialdiari dagokionez, eta, aldi berean, berebiziko aukerak eta erantzukizunak dituela larrialdi horren aurkako borrokan.
Partaideak, zozketa bidez
Zozketa bidez aukeratu zituzten herritarren batzarra osatuko zuten 32 kideak. 15.000 gutun bidali zituzten Gipuzkoako 15.000 etxetara. Era guztietako kideak nahi zituzten, eta galdera batzuk ere erantsi zituzten gutun horietan, bakoitzaren sentsibilitatearen eta ezaugarrien pista batzuk izateko: ea tokiko produktuak erosten zituzten, gaiaren inguruan zer kontzientziazio zuten, zer ikasketa maila zuten, zer adin, zer sexutakoak diren, non bizi diren… “15.000 gutun horietako batzuei erantzun egin zieten herritarrek, eta parte hartu nahi zutela esan. Aipatutako irizpideen arabera sailkatu genituen erantzun zutenak, aniztasuna lortzeko, eta berriro zozketa egin genuen”.
Iazko azarotik aurtengo urtarrilera bitartean, lau asteburutan elkartu ziren herritarren batzarreko kideak. Lehen bietan, adituen azalpenak eta sektorean aritzen direnen lekukotzak jaso zituzten. “Ikerlariak, aldundiko teknikariak, sagardogileak, abeltzainak, basoen kudeaketan aritzen direnak eta beste izan ziren lehen saioetan, herritarren batzarreko kideek ikuspegi informatu bat izateko gaiaren inguruan”.
Hirugarren eta laugarren saioak, berriz, “deliberazio saioak” izan ziren. “Jaso zuten informazioarekin eta bakoitzak etxetik zekarrenarekin, aldundiari gomendio batzuk egin behar zizkieten, eta, horretarako, hainbat dinamikaren bidez aritu ziren lanean”. Bederatzi gomendioko sorta bat izan zen emaitza. “Ez zegoen aurrez zehaztuta, hala atera zen”.
Hasieratik agindu zuen aldundiak gomendio horiek aztertu egingo zituela, eta bere jardunean nola txertatuko zituen jakinaraziko zuela. Hala, Eider Mendoza Gobernantza foru diputatuak martxoaren 14an egindako ekitaldi publiko batean erantzun zien herritarrek proposatutako bederatzi gomendioei, banan-banan. “Gomendio guztiak onartu dituzte, aldaketa txikiekin”, kontatu du Dominguezek.
Telesforo Monzon laborategia pozik dago prozesuak izan duen emaitzarekin. “Ikusi dugu horrelako prozesuek balio handia dutela. Politikan eragiteko beste modu bat dira, herritarrekin harremanetan egoteko beste modu bat”. Gaineratu du jendea gustura sentitzen dela bere ekarpenak kontuan hartzen direla ikusten duenean. “Esaten da jendea politikatik urrun sentitzen dela edo jendeak ez duela parte hartu nahi, baina horrelako dinamikek erakusten dute politika egiteko modu batekin bakarrik dagoela akidura”.
Prozesuaren sustatzaileen esanetan, Gipuzkoan proiektu aitzindaria izan da herritarren batzarrarena. Tolosako Udalean ere jarri zuten antzeko beste egitasmo bat iazko urte amaieran, herrikoa, Arantzazulabek sustatuta. 32 laguneko talde bat osatu zuten han ere, eta beste galdera baten inguruan egin behar izan zituzten proposamenak: “Zer egin dezake Tolosako Udalak lankidetza publiko komunitarioaren bidetik, guztion osasuna eta ongizate emozionala hobetuko duen Tolosa lortzeko?”.
Dominguezek kontatu du zenbait tokitan ohikoak direla halakoak. “Europan, herritarren batzar asko abiarazten ari dira, askotariko gaien inguruan. Guretzat garrantzitsua da ikustea hemen egiten ari garen parte hartzea sustatzeko prozesu hau bat datorrela beste herrialde batzuetan egiten ari direnarekin”. Are gehiago, zenbait tokitan batzar iraunkorrak ere sortu dituztela esan du; hala nola, Irlandan eta Belgikan. “Aldiro-aldiro biltzen dira, eta erronka izan daiteke guk ere hori jartzea helburutzat, herritarren parte hartzeko modu hori orokortzeko”.
Hurrengo urratsak
EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak prozesuari buruz egindako ebaluazioaren arabera, prozesuak eragin positiboa izan du batzarreko kideen artean, eta parte hartu ondoren “konfiantza handiagoa” dute politikan, demokrazian eta baita partaidetza prozesuetan ere.
Joan den astean, batzarraren proposamenei erantzuteko egindako ekitaldian, pozik agertu ziren aldundiko ordezkariak ere. “Gipuzkoako Herritarren Batzar honek bat egiten du lankidetzako gobernantza sendotzeko gure apustu irmoarekin”, esan zuen Markel Olano ahaldun nagusiak. Haren esanetan, herritarrak Gipuzkoako lurraldearen etorkizuna baldintzatuko duten erabaki publikoetan inplikatzeko aukera irekitzen du. “Lan egiteko modu honek erabat bat egiten du Gipuzkoan ezartzen ari garen lankidetzazko gobernantza eredu berriarekin eta Etorkizuna Eraikiz-ekin”.
Behin aldundiaren erantzunen berri izan ostean, zehaztuta dituzte prozesuaren hurrengo urratsak ere. “Orain, herritarren batzarraren ardura da aldundiari jarraipena egitea, ikusteko konpromiso horiek nola gauzatzen dituen”, azaldu du Dominguezek. Aurtengo urrian dira berriro elkartzekoak aldundiko ordezkariekin, haien azalpenak jasotzeko. “Herritarren esku dago jarraipen hori egitea, eta dinamizatzaile lanetan prozesua sustatu dugun bi laborategiak arituko gara, Arantzazulab eta gu”. 2024ko urrian ere beste saio bat egitekoak dira.
Dena den, urrira arte itxaron gabe, eta herritarrak prozesuan gustura aritu direnez, laborategiek eta batzarrak harremanetan jarraituko dutela esan du Dominguezek. “Oraindik ez dakigu aurrez aurre elkartuko garen edo zer kanalen bidez izango dugun harremana, baina eutsiko diogu hartu-emanari; adibidez, aldundiak konpromisoren baten inguruan zerbait argitaratu duela komentatzeko eta abar”.
Herritarren Batzarraren proposamenak
Gipuzkoako Herritarren Batzarrak urtarrilean aurkeztu zituen Gipuzkoako Foru Aldundiarentzako nekazaritzaren eta klima aldaketaren bueltan prestatutako bederatzi gomendioak. Eider Mendoza Gobernantza foru diputatuak joan den astean jakinarazi zuen zer konpromiso hartuko dituzten gomendio horiei erantzuteko.
1. proposamena: landa eremuko jabeei konpentsazio ekonomiko bat itzultzea zerbitzu ekosistemikoetan dituzten ekarpen kopuruaren arabera, eta gizarteari balio horiek zabaltzea. Eider Mendoza Gobernantza foru diputatuaren erantzuna: “Zerbitzu ekosistemikoen inguruko azterketa bat egitea, hobari fiskalak aztertzeko lan dinamika bat martxan jartzea eta sentsibilizazio eta gizarte-inplikazio ekintzak areagotzea, oreka berdea izeneko errelatoarekin bat eginda”.
2. Baso gestioa sustatzea I+G bidez eta sektore estrategiko bihurtuz. “Ikerketa aplikatuko plan bat diseinatzea; izaera estrategikoa araudietara eta adierazpen publikoetara eramatea; baso jabeekin harremanak estutzea; eta BSTK fundazioaren bidez, zerbitzu ekosistemikoek jabeei ematen dizkieten onura ekonomikoak laburbiltzea”.
3. Lehen sektorea estrategiko bihurtzea, balorazio ekonomikotik ekosistemikora igaroz, tartean diren eragileen parte hartzearen bidez. “Gipuzkoan oreka berderako erreferentzia zentro bat bultzatzea, lehen sektorearen eta ingurumenaren arteko elkargune izango dena. Bi milioi euroko aurrekontua izango luke proiektuak, eta 2026. urtean garatuko litzateke”.
4. Gizartea haurtzarotik kontzientziatzea/sentsibilizatzea, nekazaritzaren eta klima aldaketaren munduari dagokionez. “Gure Lurra aldizkariarekin, izen bereko kongresuarekin, Parketxe Sarearen bidez egiten den dibulgazio lanarekin, Gabonetan egiten den komunikazio kanpainarekin eta foru erakundeak ETBrekin dituen konpromisoekin jarraitzea”.
5. Lehen sektorea gaztetzeko neurriak aztertzea. “Aplikazio informatiko eraginkor bat diseinatzea, lurzoruaren eskaria eta lurzoruaren eskaintza errazteko; aplikazio horren bidez lurzorua bilatzeko egungo lan sarea zabaltzea; Espainiako Gobernuarekin lankidetza indartzea, zuntz optikoa hedatzen jarraitzeko; Gaztenek Berri eta Trebatu laguntza programak indartzea; eta zerga onurak aztertzea eremu horretan eragiteko”.
6. ‘Zero kilometro’ ikuspegia sustatzea lehen ekoizpen fasetik. “Gipuzkoako Azoken Sarea indartzea; tokiko elikagaiak eskaintzea cateringetan eta aldundiak antolatutako beste ekitaldi batzuetan, eta kudeatzen dituen baliabide guztietan zero kilometroko produktuak sustatzeko neurriak hartzea (egoitzak, jantoki kolektiboak…)”.
7. Nekazaritza ekologiko estrategikoa sustatzea, lehiakortasuna, produktibitatea eta merkaturatzea handitzeko erakunde bat sortuz edo zabalduz. “Foru erakundeak balioa ematen die Ekolurra eta Biolur eragileen lanari, Herritarren Batzarrak egiten dituen proposameneko funtzioetako asko betetzen dituztelako”.
8. Tokiko produktua sustatzea, hobari fiskalak egokituz. “Tokiko produktuak sustatzeko hainbat aukera aztertzeko konpromisoa (hobariak, laguntza ekonomiko gehigarriak, kontsumitzaileentzako bonuak…)”.
9. Baserri misto profesionala sustatzea. “Proiektu pilotu bat martxan jartzea, bost urte iraungo duena. Urtero diru laguntzen deialdi bat egingo da, eta laguntzen deialdia enpresari eta baserritar mistoa izateko prest dagoen langileari zuzenduta egongo da. Helburua da urtean 30 langile ingurura iristea; hau da, bost urtean 150 baserritar misto profesionaletara iristea, eta urtero 1,8 milioi euro bideratuko dira honetara”. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225976/mariasun-landa-omenduko-dute-gaur-geure-gelatik-azokan.htm | Kultura | Mariasun Landa omenduko dute gaur Geure Gelatik azokan | Azkoitiko Maxixatzen elkarteak antolatzen du emakume idazleen liburu azoka, eta gaur arratsaldean irekiko ditu ateak. Liburu aurkezpenak, jendaurreko irakurketak eta beste egongo dira bihar iluntzera bitartean. | Mariasun Landa omenduko dute gaur Geure Gelatik azokan. Azkoitiko Maxixatzen elkarteak antolatzen du emakume idazleen liburu azoka, eta gaur arratsaldean irekiko ditu ateak. Liburu aurkezpenak, jendaurreko irakurketak eta beste egongo dira bihar iluntzera bitartean. | Duela hemezortzi urte antolatu zuen Azkoitiko (Gipuzkoa) Maxixatzen euskara elkarteak Geure Gelatik liburu azoka lehen aldiz, eta, hamar urte pasako etenaren ondotik, iaz jarri zuten ostera martxan. Itzulera «arrakastatsua» izan zen, antolatzaileen arabera, eta aurtengo azokari bultzada eman dio horrek. Iaz liburu salmenta «apala» izan zela ere aipatu dute arduradunek, ordea, eta horrek aldaketak eragin ditu aurtengo egitarauan: salmahaien atzean argitaletxeetako kideak egon ordez, herriko liburu dendek kudeatuko dute azoka aurten —Amaitz, Hizki eta Lujan—, eta bonu sistema bat egongo da erosketetarako.
Geure Gelatik emakumezko idazleen lanetan ardaztutako azoka izan da sorreratik, eta zenbait egileri aitortza egiteko ere baliatzen dute antolatzaileek. Iazkoan, Arantxa Urretabizkaia idazlea omendu zuten, eta, aurten, Mariasun Landa izango da omendua. Hain justu, Urretabizkaiak egingo du Landaren ibilbidea aitortzeko ekitaldiaren aurkezpena. Horrekin hasiko da gaur arratsaldean azoka —17:00etan—, eta, jarraian, Annie Ernaux iazko Nobel saridunaren inguruko hitzaldia egingo du Landak berak. Eguneko azken ekitaldia Dorotea (Pamiela) album ilustratuaren ipuin kontaketa eta collage tailerra izango da, Amaia Egidazurekin.
Bihar, berriz, hainbat liburu aurkezpen izango dira. Goizean, Petare (Emagin/Txalaparta) lanaren egile Leire Ibargurenek liburuko protagonista Miren Egiguren elkarrizketatuko du; Aiora Zabala Aizpuruk Natura gure esku (Alberdania) aurkeztuko du, Naiara Elortzarekin; eta Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek M ama eme ume (Elkar) aurkeztuko dute, azkenik. Arratsaldean, berriz, Jasone Osoro eta Alaine Agirre gazteentzako literaturaz arituko dira solasean, Xabier Mendiguren bideratzaile dutela; Maite Lopez Las Heras itzultzaileak Ibilbidea (Tz Testu Zaharrak) lana aurkeztuko du; eta, eguna amaitzeko, emakumeek idatzitako testuen pasarte batzuk irakurriko dituzte hogei lagunek.
Aurten, estreinakoz, Emakunderen eta Kutxa fundazioaren babesa jaso du Azkoitiko azokak, eta horrek, eta Doinuele Euskal Herriko plazen sarean sartu izanak, egitasmoa hauspotu dutela uste dute antolatzaileek. |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/225977/ostiraletako-abisuaren-zain.htm | Gizartea | Ostiraletako abisuaren zain | Haurrentzako euskarazko edukiak Telegram eta Whatsapp kanaletatik zabaltzeari ekin dio Klik Euskaraz Txiki taldeak. Mila jarraitzaile baino gehiago ditu dagoeneko bi sareetan. | Ostiraletako abisuaren zain. Haurrentzako euskarazko edukiak Telegram eta Whatsapp kanaletatik zabaltzeari ekin dio Klik Euskaraz Txiki taldeak. Mila jarraitzaile baino gehiago ditu dagoeneko bi sareetan. | Sakelako gailuetara zenbat “zabor” iristen zitzaien ikusita, haurrei begirako euskarazko edukiak errazteko lan egitea erabaki zuten. “Haurrek egunerokoan dituzte erdarak. Zer esanik ez sare sozialetan eta zabalkunde taldeetan. Hori irauli nahi genuen. Horrela sortu genuen gure egitasmoa, lasaitasunez”. Joseba Ulazia lezoarraren hitzak dira, eta Klik Euskaraz Txiki da aipatu duen egitasmoa. Telegram eta Whatsapp plataformetan sortu dituzten kanalen bitartez, 3-6 urte bitarteko haurrak dituzten familiei euskarazko edukiak bidaltzen dizkiete ostiralero eta egun berezietan —musika, bideoak, ipuinak, txotxongiloak…—. Iazko abendutik ari dira zeregin horretan.
Esaterako: haien zabalkunde taldeekin bat egin dutenek gaur edukia jasoko dute euren gailu eramangarrietan; baina asteartean, adibidez, udaberria iritsi zelako, urtaroarekin lotutako edukia zabaldu zuten, eta Martxoaren 8an beste hainbeste egin zuten. Ulaziaz gain, Oiartzualdeko hainbat guraso daude egitasmoaren muinean: Maider Etxebeste, Ibai Unsuain, Ane Aznar eta Ekaitz Bravo, tartean. 3-7 urte bitarteko seme-alabak dituzte guztiek.
Haurrentzat deigarriak diren eta kalitate egokia duten euskarazko baliabideak astean behin familien eskura jartzea, hori dute misio. Horrela, familien hizkuntza ohituretan eragin asmo dute aldi berean. “Euskal Herri osora edo mundu osora zabaldu nahi dugu egitasmoa”, esan du Unsuainek. “Ez dugu bereziki Internet bidezko ikus-entzunezkoen kontsumoa bultzatu nahi, baina nahi duguna da kontsumitzen den hori euskarazkoa eta kalitatezkoa izatea”. Unsuainen ustez, euskal hiztunak ez diren guraso askori ere bidea erraztu diezaieke euren egitasmoak, “euskarara hurbil daitezen eta haurrei ematen dizkieten edukiak euskarazkoak izan daitezen”.
Kanalak sortu, eta lehen astean hogei bat lagunek bat egin zuten. Oraintxe, mila jarraitzaile baino gehiago dituzte Telegram eta Whatsapp kanaletan. Eta hazi egin nahi dute; hazteari ez diote beldurrik. Beti “eduki egokiak” aukeratzen saiatzen dira familietara iristeko. “Guretzat oso garrantzitsua da edukiak euskarazkoak izatea, baina kalitateari ere garrantzi handia ematen diogu”, azaldu du Etxebestek. Hizkuntzari lotutako kezkari bakarrik ez, edukiaren beraren izaerari ere erreparatzen diote bidalketak egin aurretik: “Edukiek harremanetan ere osasuntsuak behar dute izan; errespetuzko harremanak bultzatu nahi ditugu. Garrantzitsua da berdintasun arloan ere eduki egoki eta hezitzaileak aukeratzea”. Bortizkeriarik ez duten edukiak zabaltzen dituztela gaineratu du Etxebestek. “Txitatze moduko bat egiten dugu edukiak aukeratzeko”.
Azpitaldeen garrantzia
Talde eragileko boskoteaz gain, Klik Euskaraz Txikikoek badute konplize talde edo azpitalde bat; aukeratu dituzten edukiak zabaldu baino lehen, txita bidezko botoekin neurtzen dituzte eduki horiek —ikono bat da txita—, betiere haurren ikuspuntua kontuan hartuta. Horiez gain laguntzaile asko dituztela argitu dute: informatikaria eta itzultzaileak, esaterako. Izan ere, familiei bidaltzen dizkieten azalpen testuak gaztelaniaz eta frantsesez ere badaude, euskaraz ez dakitenek esku artean zer duten jakiteko. Aitor Garcia, Itsaso Bikuña eta Bixente Etxegarai arduratzen dira itzulpen lanaz.
Hasieran, “era espontaneoan” hasi ziren batzen harpideak haien kanaletara. Ondoren, hurbileko ikastetxeetara joan ziren egitasmoa aurkeztera; Pasaia-Lezo lizeora eta Lezo herri eskolara, kasurako. Eta Oiartzualdeko, Bidasoko eta Donostia ingurukoetara ere joan dira gero. “Hego eta Ipar Euskal Herrian zabaltzea da asmoa. Horregatik, guretzat garrantzitsua da ikastetxeen laguntza, haien eskola komunitateetan eragiteko. Mugak zabaldu nahi ditugu”, azaldu du Ulaziak. “Egiten dugun gauza bakoitzak, harreman bakoitzak erantzuna du. Gugana etortzen diren guztiak zerbaiten beharra dagoelako etortzen dira. Behar hori asetzen ari garela uste dugu”, adierazi du Etxebestek.
Sortzaileekin elkarlanean
Jada sarean dauden edukiak hartu, baloratu eta bidaltzen dituzte Oiartzualdeko guraso taldeko kideek, baina sortzaileekin zuzeneko elkarlana ere abiatu nahi dute. Eduki sortzaileekin (ipuin kontalariak, antzerki taldeak, artistak, musikariak…) zuzeneko harremana sortzen hasi nahi dute, haiek egindakoa jaso eta zabaltzeko. “Sortzaileei bideak ireki diezazkiekegu”, dio Etxebestek.
Klik Euskaraz Txiki egitasmoko kideek helbide elektroniko bat herritarren eskura jarri dute zuzeneko harremanetarako: klikeuskaraztxiki@gmail.com.
Edukietara iristeko: – Telegramen "klik euskaraz txiki" idatzi, eta sartu. – Whatsappen "Klikeuskaraztxiki.eus" idatzi, eta sartu. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225978/vatikanoa-bilboko-gotzainaren-barkamen-eskeaz-laquobikain-baina-ezin-da-horretara-mugaturaquo.htm | Gizartea | Vatikanoa, Bilboko gotzainaren barkamen eskeaz: «Bikain, baina ezin da horretara mugatu» | Bilboko gotzainak barkamena eskatuko die biktimei gaur arratsaldean katedralean eginen duten otoitz ekitaldian | Vatikanoa, Bilboko gotzainaren barkamen eskeaz: «Bikain, baina ezin da horretara mugatu». Bilboko gotzainak barkamena eskatuko die biktimei gaur arratsaldean katedralean eginen duten otoitz ekitaldian | Adingabeen Babeserako Vatikanoko Batzordeko kide Juan Carlos Cruzen ustez, Bilboko gotzain Joseba Segurak gaur eginen duen barkamen eskea «ekitaldi bikaina» izanen da, baina Eliza katolikoaren ardura «ezin da horretara mugatu, lege zibilak zigortutako krimenak baitira». Radio Euskadi irratian egin ditu adierazpen horiek Cruzek.
Frantzisko I.a aita santuaren aholkulariak begi onez ikusiko luke «gainerako gotzainek Bilbokoaren ereduari jarraituko baliote», baina, gaineratu duenez, «tamalez hori oso zaila da Espainiako Apezpiku Konferentzian». Cruzek gaineratu du elizbarrutiek eta tokiko elizek justiziarekin batera lan egin beharko luketela: «Krimen horien egileek kartzelan egon beharko lukete, eta tokiko elizen lana da justiziarekin elkarlanean segitzea».
Bilboko katedralean eginen dute otoitz ekitaldia, 18:00etan, eta bertan izanen dira Eliza katolikoko kideek eginiko sexu abusuen biktima batzuk. Joseba Segura gotzainak barkamena eskatuko die, elizbarrutiaren izenean.
2019an martxan jarri zenetik, Abusuak Prebenitzeko Bilboko Elizbarrutiaren Batzordeak 32 espediente zabaldu ditu adingabeen aurkako erasoengatik. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225979/gehituk-salatu-du-biktimen-soslaiak-ikerketari-eragin-diola-bilboko-hilketen-auzian.htm | Gizartea | Gehituk salatu du «biktimen soslaiak» ikerketari eragin diola Bilboko hilketen auzian | Elkarteak herri akusazio gisa dihardu 2021ean izandako homosexual eta bisexualen ustezko hilketei buruzko prozedura judizialetan. Zazpi kasu ikertzen ari dira, eta elkarteak eskatu du guztiak bateratu ditzatela. Gehituk gogor kritikatu du fiskaltza, ez baitu uste «egoki diren eginbide guztiak» egin direnik orain arte. | Gehituk salatu du «biktimen soslaiak» ikerketari eragin diola Bilboko hilketen auzian. Elkarteak herri akusazio gisa dihardu 2021ean izandako homosexual eta bisexualen ustezko hilketei buruzko prozedura judizialetan. Zazpi kasu ikertzen ari dira, eta elkarteak eskatu du guztiak bateratu ditzatela. Gehituk gogor kritikatu du fiskaltza, ez baitu uste «egoki diren eginbide guztiak» egin direnik orain arte. | Gehitu Euskal Herriko lesbiana, gay, bisexual, trans eta intersexualen elkarteak herri akusazioa gisa aurkeztea erabaki zuen iazko uztailean, komunikabideek ezagutarazi zutenean ikerketa polizialak eta judizialak abian zeudela Bilbon gizon gay eta bisexualen aurka egindako ustezko hilketa eta ustezko hilketa saio batzuk zirela eta. Elkarteak gaur eman du erabaki horren berri, eta azaldu du zergatik dagoen herri akusazio gisa prozedura horretan. «Larriturik» frogatu du, Saul Castro Perez abokatuaren bidez, auzi bakoitza bere bidea egiten ari dela, eta fiskaltzak ez duela haiek metatzeko eskatu, «nahiz eta patroi komun bat» dagoen guztietan.
Horiek horrela, iazko uztailean Gehitu herri akusazio gisa aurkeztu zen Bilboko instrukzioko zenbait epaitegitan bideratutako zazpi prozeduratan. Zehazki, bi hilketa saiakeraren eta ustezko bost hilketa egin eta ondorengo delitu ekonomikoen harira. Heriotzak naturaltzat jo dituzte, baina, pixkanaka, eta hori da Gehituren tesia, «zantzuak azaldu dira susmatzeko heriotza horiek itotze mekanismo baten bidez eragin direla». Castro abokatuak uste du badela tesi hori objektiboki peritatzea, «lesiorik uzten ez duen itotze mota bat» tarteko.
2021ean aurkitutako gorpuak heriotza naturaltzat jo ziren, eta, denen artean «antzeko patroia» egiaztatu arte, ez ziren atzera ikerketak zabaldu. Gehituko kide Maitane Arzalluzek azaldu duen patroi horren arabera, hildako guztiak ziren «adin jakin bateko gizonak»; «gainera, bakarrik bizi ziren; gizonen arteko harreman aplikazioak erabiltzen zituzten; eta haien banku kontuetan, hil ondoren, pertsona berarentzako diru mugimenduak hauteman ziren». Arzalluzek «ikerketa bide guztiak agortu beharra» azpimarratu du, eta uste du autopsiaren jatorrizko txostenak zabaldu behar direla horretarako.
Izan ere, Oskar Arroyuelo Gehituko kideak ez du baztertu oraindik ere ustezko hiltzaile berarekin lotutako kasu gehiago azaltzea. 25 urteko pertsona horrentzat ia hemezortzi urteko kartzela zigorra eskatu du Gehituk epaiketa fasera iritsitako kasuetako batean, eta fiskaltzak, berriz, bederatzi. Iazko maiatzean, Irungo polizia etxe batera joan zen, eta han atxilotu zuten zenbait hilketaren susmagarri gisa.
«Erantzun judizial kontrajarriak»
Edonola ere, Gehitu «larrituta» dago antzekoak diren kasu batzuetan «erantzun judizial guztiz kontrajarriak» egon direlako, Castro abokatuaren arabera. Esaterako, zazpi kasu horietatik hiru artxibatu egin dituzte, eta elkarteak helegiteak jarri ditu epaitegietan. Horietako bat Espainiako Auzitegi Konstituzionalean jarri du, babes helegite moduan. Castro «baikor» azaldu da helegite horiek izango duten erantzuna dela eta, baina hausnarketa egitera deitu du gizartea: «Biktimen soslaiak kalte egin dio ikerketari, biktimen eskubideei. LGTBIfobia islatu da». Eta galdera bat egin du: «Harremanetarako aplikazioak erabiltzen zituzten adin bateko homosexualak izan beharrean neska gazteak izan balira, erakundeek halako pasibotasunez jokatuko zuten?».
Horiek horrela, Castrok «harrigarritzat» jo du «benetako babeserako oinarrizko eskubidearen aurka» aritu izana zenbait epaitegitan eta fiskaltzan. Gehituko kide Arzalluzek, berriz, exijitu du «instrukzio epaitegiek eskatutako froga eginbideak egin ditzatela eta fiskaltzak egoki diren eginbide guztiak gauzatzeko eska dezala, ikerketa ahalik eta zorrotzena izan dadin eta egitateak guztiz argitu daitezen».
Senideei informaziorik eman gabe
Hildakoen senide eta lagunei «besoak zabaldu» dizkie Gehituk, «ikusirik zenbait prozeduratan ez zaiela akzio eskaintzarik egin, ezta garrantzizko ebazpenak jakinarazi ere», nahiz eta horien berri izateko eta helegitea jartzeko eskubidea duten. «Gehituk borrokatzen jarraituko du, egia lortzeko duten eskubidearen alde eta, hilketak izan badira, egoki diren erantzukizun penal eta zibilak zehazteko eskubidearen alde», esan du Arzalluzek.
Hala, elkarteak galdegin du gizon gay eta bisexual horien heriotzen eta heriotza saiakeren inguruko ikerketa judiziala «zehatza» izan dadila, eta ikertzeko «aukera guztiak» balia daitezela, hipotesi guztiak aintzat hartuta. Erantzukizun penalak zehaztea nahi du elkarteak, «biktimei dagozkien erreparazioak» egin daitezen, eta «LGTBIfobia prebenitzeko eta lesbiana, gay, bisexual, transexual eta intersexualen funtsezko eskubideak babesteko neurriak, protokoloak eta politika publikoak» hobetu daitezen. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225980/munduko-seigarren-superordenagailu-kuantikoa-hartuko-du-ikerbasquek.htm | Gizartea | Munduko seigarren superordenagailu kuantikoa hartuko du Ikerbasquek | Eusko Jaurlaritzaren, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundien eta IBMren arteko Basque Quantum proiektua aurkeztu dute Donostian. | Munduko seigarren superordenagailu kuantikoa hartuko du Ikerbasquek. Eusko Jaurlaritzaren, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundien eta IBMren arteko Basque Quantum proiektua aurkeztu dute Donostian. | Basque Quantum izeneko aliantza aurkeztu dute gaur Donostian. Eusko Jaurlaritzaren, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundien eta IBM enpresa teknologikoaren arteko proiektua da, eta horren bidez, munduko seigarren superordenagailu kuantikoa jarriko dute IBM-Euskadi Quantum Computational Center izeneko zentroan. Ikerbasqueren egoitza berrian egonen da zentro kuantiko hori, Donostian.
Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk parte hartu du aurkezpen ekitaldian. «Oraindik ez dakigu zehazki ordenagailu kuantikoak zer etorkizun ekarriko digun, baina prest egon nahi dugu; horregatik segitu behar dugu etorkizuneko proiektuetan inbertitzen», esan du. Urkullurekin batera, Basque Quantum aliantzaren aurkezpen ekitaldian izan dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako diputatu nagusiak, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua eta IBMko ordezkariak.
Basque Quantum proiektuaren lehen urratsetako bat izanen da «teknologia kuantikoen ikerketarako zentro bat» sortzea, IBM Quantum System One ordenagailu kuantikoa hartzeko. Munduko seigarren superordenagailu kuantikoa izanen da, IBMk bultzatutako nazioarteko sare bati atxikia: aurretik, AEBetan, Alemanian, Japonian, Kanadan eta Hego Korean jarri dituzte.
Ekitaldian, IBMren eta Euskal Herriko erakundeen arteko akordioaren garrantzia azpimarratu dute antolatzaileek, «aukera ematen baitu mundu osoan aitzindari izateko zientzia alor estrategikoenetako bateko ikerketan».
Joan den astean sinatu zuten hitzarmena IBMk eta Ikerbasque Fundazioak: 50,8 milioi euroko inbertsioa jasotzen da bertan. Zenbateko hori Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren bitartez eman zaio Ikerbasqueri. Inbertsio horrez gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiek ere ekarpenak eginen dituzte, ikerketa proiektuak laguntzeko deialdien bitartez. Ekitaldian azaldu dutenez, erakundeek 120 milioi euroren inbertsioa eginen dute Basque Quantum proiektuan, 2028ra arte.
Europako Batasunaren bikaintasun izendapena
Eusko Jaurlaritzaren arabera, IBMrekin sinatutako akordioak eraginen du «Euskadik nazioarteko panorama zientifikoan duen prestigioa sendotzea». Horren adibidetzat jo du Europako Batasunak EAE Euskal Autonomia Erkidegoa izendatu duela Berrikuntza Handiko Eskualde eta Bikaintasun Polo, «bertako zientzialarien goi kualifikazio esker, bazkide sendo eta balio handikoa da Euskadi». Gaur aurkeztutako Basque Quantum proiektuak «ospe hori sendotuko» duela uste du Jaurlaritzak. «Gainera, teknologia kuantikoen bultzadari esker, ikerketako profesionalen harrobi bat sortu ahal izango da».
Eusko Jaurlaritzak adierazi duenez, proiektu zientifikoak xedetzat izanen du «aberastasuna sortzea», «bai ezagutzari dagokionez, bai berton industriak sortu eta bultzatzeari dagokionez ere. Lehentasunezko helburua da sektore publiko eta pribatuen ahaleginak koordinatu ahal izatea, aukera leiho berriak sortzeko, gizarte osoaren onerako». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225981/euskal-selekzioa-munduko-txapelketan-lehiatuko-da-asteburuan.htm | albisteak | Euskal selekzioa munduko txapelketan lehiatuko da asteburuan | Hiru euskal bikote ariko dira Italiako Adamello Ski Raid proban, mendiko eskiko distantzia luzeko munduko txapelketan. Eskiatzaileek 40 kilometroko eta 3.300 metro desnibeleko ibilbide gogorra gainditu beharko dute. | Euskal selekzioa munduko txapelketan lehiatuko da asteburuan. Hiru euskal bikote ariko dira Italiako Adamello Ski Raid proban, mendiko eskiko distantzia luzeko munduko txapelketan. Eskiatzaileek 40 kilometroko eta 3.300 metro desnibeleko ibilbide gogorra gainditu beharko dute. | Hamabost herrialdetako 125 bikote –hau da, 250 eskiatzaile– lehiatuko dira bihar Italiako Adamello Ski Raid proban, distantzia luzeko bikotekako munduko txapelketan. Hala iragarri dute antolatzaileek beren webgunean. Eta 15 nazio horien artean izango da euskal selekzioa. Hain zuzen, hiru bikote hauek lehiatuko dira Trentinoko proba entzutetsuan: Nahia Quincoces eta Igone Campos, Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu eta Rafael Urbizu eta Aitor Ajuria.
Sei eskiatzaileak eta Igor Alzelai hautatzailea ilusio handiz joan dira Italiara. Hala adierazi du Nahia Quincoces mendexarrak: «Adamello oso lasterketa berezia da, eta ilusio handia egiten dit euskal selekzioa ordezkatzeak. Munduko talderik indartsuenak egongo dira han, eta euskal koloreekin joatea ohore bat da!». Igone Campos bikotekideak ere nabarmendu du Munduko Txapelketan lehiatzea «amets bat» dela, eta, euskal selekzioa ordezkatuz bada, «ametsa are ederragoa da», haren hitzetan. Itxaropentsu agertu da eskiatzaile zumarragarra: «Lasterketa luzeetan nahiko ondo moldatzen gara Nahia eta biok, eta ea munduko neskarik onenen artean postu txukun bat lortzen dugun».
Axier Alonso oñatiarrak adierazi du beti izaten dela «motibagarria eta polita» Munduko Txapelketa batean parte hartzea, «baina gure koloreak janzteak beste indar bat emango digu, Ponte di Legnoko mendietan daukagun guztia eman eta ikurrina ikusarazteko». Jon Ander Aranburuk ere «ohore bat» dela nabarmendu du, eta «daukaten guztia» emango dutela agindu.
Rafa Urbizu eta Aitor Ajuria gazteak ere gogotsu dira biharko probarako. Urbizu donostiarrak lasterketaren gogortasuna eta edertasuna goraipatu ditu, eta ahal duen guztia emateko «irrikaz» dagoela gaineratu. Ajuria otxandiarrari ere «ilusio berezia» pizten dio Adamelloren pareko goi mailako lasterketa bat Urbizurekin jokatzeak: «gozatzen eta gure onena ematen saiatuko gara».
Taldekako eta distantzia luzeko munduko txapelketa da Adamello, mendiko eskiko urteko probarik garrantzitsuenetakoa. Azken egunotan elurra egin duenez, antolatzaileek erabaki dute proba klasiko honen jatorrizko ibilbidea ia osorik berreskuratzea. Horrenbestez, bikoteek 40 kilometroko ibilbidea osatu beharko dute, 3.300 metroko goranzko desnibelarekin eta 3.660 metroko beheranzko desnibelarekin.
Lasterketa Tonale Pass igarobidetik abiatuko da, eta askapen puntua Ponte di Legno izango da. Ibilbidean igaroko dituzte Passo Paradiso eta Passo Presena lepoak, Mandrone aterpea, Punta Venerocolo gailurra (3.323 m) –lasterketako punturik altuena–, Passo Lobbiako igarobidea, Cresta Croce ederra Gerra Handiko bere kanoiarekin, Passo Tre Denti lepoa, Pisganino glaziarra eta azken jaitsiera Ponte de Legnora.
Munduko eskiatzailerik onenak elkartuko dira Adamellon. Italiarrak dira faborito nagusietakoak: Matteo Eydallin eta Robert Antonioli, Davide Magnini eta Nadir Maguet eta Federico Nicolini eta Alex Oberbacher, tiroldarra azken hori. Iazko edizioko irabazleak ere hor izango dira, William Bon Mardion eta Xavier Gachet frantziarrak, eta haiekin batera Matheo Jacquemod eta Samuel Equy herrikideak. Ez dira atzean geratuko William Boffelli eta Werner Marti bikote italiar-suitzarra eta Jakob Hermann eta Martin Anthamatten biko austriar-suitzarra ere.
Nesketan, Axelle Mollaret eta Emily Harrop frantziarrak dira faborito nagusiak, berriki Pierra Mentan txapeldun izandakoak. Garaipenerako lehia estutzen saiatuko dira bi bikote italiar hauek: Alba De Silvestro eta Giulia Murada, batetik, eta Giulia Compagnoni eta Ilaria Veronese, bestetik. Kontuan hartzekoak izango dira, orobat, Elena Nicolini eta Corinna Ghirardi italiarrak eta Lena eta Candice Bonnel ahizpa frantziarrak, eskarmentu handixeagoko bikoteak azken biak. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225982/deutsche-banken-erorikoak-dardarka-jarri-ditu-burtsak-beste-egun-batez.htm | Ekonomia | Deutsche Banken erorikoak dardarka jarri ditu burtsak beste egun batez | Azkenean, %8,22ko galerekin amaitu du; Europako banku nagusietan %3 eta %6 artean. Alemaniako finantza erakundearen CDS berme aseguruak izugarri handitu dira azken egunetan, eta porrotaren mamua gero eta gertuago ikusten dute merkatuek. | Deutsche Banken erorikoak dardarka jarri ditu burtsak beste egun batez. Azkenean, %8,22ko galerekin amaitu du; Europako banku nagusietan %3 eta %6 artean. Alemaniako finantza erakundearen CDS berme aseguruak izugarri handitu dira azken egunetan, eta porrotaren mamua gero eta gertuago ikusten dute merkatuek. | Deutsche Bank Alemaniako banku nagusiaren akzioen balioa %15era arte erori dira ostiral goiz honetan burtsan, eta izua Europako gainerako banku nagusietara zabaldu da: %5etik gorako galerak pilatu dituzte ordu askotan. Burtsak ixterakoan, baina, kolpea leundu dute, eta Deustche Bankek -%8,22ean amaitu du.
Europako bankuetan galera gehien izan dutenen artean Frantziako eta Espainiako batzuk azaltzen dira. Societe Generalek -%5,93 galdu du eta BNP Paribasek -%5,01. BBVAk -%4,57, Sabadellek -%4,46, Santanderrek -%3,12 eta CaixaBankek -%2,95. Euroguneko burtsek ere zenbaki gorritan amaitu dute eguna, baina -%2tik behera, egun osoan zehar gorabeherak izan ondoren.
Alemaniako bankuaren jaitsieraren atzean daude ordaindu gabeko berme aseguruen inguruko zalantzak. Aseguru horiek CDS credit default swaps izena dute (kredituetarako swap lehenetsiak). Bankuek porrot eginez gero inbertitzaileek kontratatzen dituzten poliza modu bat dira, eta Deutsche Bankenak 400 puntutik gora daude. Hau da, 100 milioi euroko zorra ziurtatzeko, lau milioitik gorako prima ordaindu beharko luke bankuak. Horrek esan nahi du merkatuek gero eta posibleago ikusten dutela porrota gertatzea.
Konfiantza sortzeko, Deutsche Bankek ostiral honetan iragarri du tasa finkoko zorretan 1.500 milioi euro aldez aurretik amortizatzeko asmoa duela, baina hori ez da aski izan inbertitzaileen beldurra uxatzeko.
Alemaniako bankuak inbertsio handiak ditu kanpo zorretan eta arrisku handiko inbertsio funtsetan. EBZ Europako Banku Zentralak eta AEBetako Erreserba Federalak interes tasak igotzeko berriki hartu dituzten erabakiek ez dute lagundu, bezeroei itzuli beharreko diru handitu egin delako, eta urduritasuna zabaldu da merkatuetan.
Hala, Deutsche Bankek finantzan sisteman azken asteetan piztutako ekaitza hauspotu du. AEBetako Silicon Valley Bank eta Signature Bank erori ziren lehenengo eta aurreko astean Suitzako banku zentralak Credit Suisse erreskatatu behar izan zuen.
2022a urte ona izan zen Deutsche Bankentzat: 5.000 milioi euro baino gehiago irabazi zituen, azken hamabost urtetako emaitzarik onena. Hala ere, aspalditik dago jopuntuan; azken urteetan, besteak beste, isunak jaso ditu hipoteka indizeak manipulatzeagatik, kapitalak zuritzeko eragiketetan parte hartzeagatik, 1MDB Malaysiako funtsaren eskandalugatik edo dibisen merkatuan eroskeria egiteagatik. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225983/txinak-europari-eskatu-dio-jokatu-dezala-dagokion-rola-ukrainan-su-etena-gertatzeko.htm | Mundua | Txinak Europari eskatu dio jokatu dezala «dagokion rola», Ukrainan su etena gertatzeko | Pekinek uste du «adostasun estrategiko bat» lortu beharko lukeela Europarekin, horretarako oinarritzat hartuta menia bat bideratzea eta Ukrainako gerrari «irtenbide politiko bat» ematea. Von der Leyen eta Macron elkarrekin joango dira Txinara, apiril hasieran | Txinak Europari eskatu dio jokatu dezala «dagokion rola», Ukrainan su etena gertatzeko. Pekinek uste du «adostasun estrategiko bat» lortu beharko lukeela Europarekin, horretarako oinarritzat hartuta menia bat bideratzea eta Ukrainako gerrari «irtenbide politiko bat» ematea. Von der Leyen eta Macron elkarrekin joango dira Txinara, apiril hasieran | Europako herrialdeek ez dute interes handirik agertu Ukrainako auzia konponbidean jartzeko Txinak egindako planteamenduaren aurrean. Aliatuak izaki, eta proposamenean jasotakoa gorabehera, Bruselari iruditzen zaio Pekinek Mosku babestuko duela. Erreakzio hori ikusita, Pekinek uste du «adostasun estrategiko bat» lortu beharko lukeela Europarekin, horretarako oinarritzat hartuta su eten bat bideratzea eta Ukrainako gerrari «irtenbide politiko bat» ematea.
Pekingo iturri ofizialen arabera, Wang Yi Txinako Atzerri Gaietarako Batzorde Zentralaren zuzendariak hori esan zion, atzo gauean, telefonoz, Frantziako presidentetzaren aholkulari diplomatiko Emmanuel Bonneri. «Txinak espero du Frantziak eta beste herrialde batzuek dagokien rola jokatzea horri dagokionez», nabarmendu zuen Txinako diplomazialari gorenak, eta berretsi «bake elkarrizketak» sustatu nahi dituztela. Otsail amaieran plazaratutako planak hamabi puntu ditu, eta horietako batek nazioarteari dei egiten dio, sor ditzan «baldintzak eta plataformak» elkarrizketei horiei bide emateko.
Horren harira, Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak Txinara bidaiatuko dute elkarrekin, apirileko lehen astean. Hori iragarri du Von der Leyenen bozeramaileak, gaur. Eliseoko buruak azpimarratu du, gaur, EB Europako Batasuneko estatu kideetako liderren bilera bukatu eta gero, ahalegindu direla Txina Europarantz erakartzen, Errusiari «presio» egiteko.
Paraleloki, Eslovakiak, EBko herrialde batek, lau gerra hegazkin entregatu zizkion, atzo, Ukrainari —guztira hamahiru ematekoa da—, eta Bruselak txalotu egin du, gaur. «Elkartasun keinu handi bat da», idatzi du, Twitterren, Peter Stano Europako Batzordearen Atzerri bozeramaileak. Polonia ere, klub komunitarioko beste kide bat, Kievi dozena bat abioi ematekoa da.
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak ere badira bi estatu horiek, eta, hain zuzen ere, Dmitri Medvedev Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteordeak esan du, Interfax berri agentziak gaur jaso zuenez, Errusiak ez duela Mendebaldeko aliantza militarrarekin zuzenean gatazkan sartzeko asmorik, eta elkarrizketa bidez konpondu nahi duela auzia. Hain zuzen, Medvedev izan ohi da, Kremlineko buruzagien artean, tonu gerrazaleena erabili ohi duena.
Hungariaren bermeak
Nord Stream gasbideen ondoan joan den martxoaren 15ean Danimarkako Gobernuak topatutako objektua identifikatzea «garrantzitsua» dela nabarmendu du, gaur, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, egunero egiten duen agerraldian. Gaineratu du ikerketak «gardena» izan behar duela.
Bestalde, Hungariak adierazi dio Suediari ez duela atzeratuko NATOko kide bihurtzeko egindako eskaeraren berrespena. Hungariako lehen ministro Viktor Orbanek bermeak eman dizkio gaur Suediako bere homologo Ulf Kristerssoni, EBko estatuburuek eta gobernuburuek Bruselan egindako bileran.
Putin eta NZA
BRICS (Brasil, Errusia, India eta Hegoafrika) taldea goi bilera bat egitekoa da datorren abuztuan Hegoafrikan, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak oraindik ez du erabaki joango den ala ez. Hori jakinarazi du, gaur, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak. Aintzat hartu behar da NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiak Putin atxilotzeko agindu duela, gerra krimen bat leporatuta, eta Hegoafrika auzitegi horretako kidea dela.
Hain zuzen ere, Hegoafrikako Nazioarteko Harremanetako ministro Naledi Pandorrek baieztatu zuen, atzo, Putin bilerara gonbidatu dutela. «Dena den, iruditzen zait NZAren [atxilotze] agindua arduratzeko modukoa dela». Auzitegi horretako estatu kideek dute kolaboratzeko obligazioa. Baxar al-Assad Siriako presidentea Hegoafrikara joan zen 2015ean, eta NZAk bere kontrako atxilotze agindua emana zuen arren, ez zuten atxilotu.
NZAk adingabeak deportatzea egozten dio Putini. Horrekin lotuta, organo horrek eta Kievek jakinarazi zuten, atzo, adostu dutela Ukrainan bulego bat irekitzea. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearentzat, modu horretan nazioarteko justizia «are aktiboagoa» izango da «Errusiaren krimenak» ikertzerakoan.
Gerra frontea
Errusiako indarrek aurreko 24 orduetan egindako erasoen ondorioz hamar zibil hil dira eta hogei zauritu, Ukrainako Gobernuak gaur jakinarazi zuenez. Kostiantinivkan, Donetsk eskualdean, sorospen gune batean zeuden bost pertsona hil ditu Errusiak jaurtitako misil batek. Sumi eskualdean, bestalde, herrialdearen ipar-ekialdean, Errusiak suziriekin eta artilleriarekin eraso egin dio Bilopillia herriari, eta bi zibil hil ditu. Eta Kherson eskualdean —atzo han egon zen Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea—, herrialdearen hegoaldean, bonbardaketek pertsona bat hil dute hiriburuan, eta beste bat Bilozerka hirian |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225984/bi-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-diote-rahul-gandhi-indiako-oposizioko-buruari.htm | Mundua | Bi urteko espetxe zigorra ezarri diote Rahul Gandhi Indiako oposizioko buruari | Narendra Modi lehen ministroaren aurkako difamazio iruzkinak egitea egozten diote. Lok Sabhatik, hau da, Indiako Parlamentuko behe ganberatik bota dute. | Bi urteko espetxe zigorra ezarri diote Rahul Gandhi Indiako oposizioko buruari. Narendra Modi lehen ministroaren aurkako difamazio iruzkinak egitea egozten diote. Lok Sabhatik, hau da, Indiako Parlamentuko behe ganberatik bota dute. | Gujarat (India) estatuko auzitegi batek hala aginduta, Indiako oposizioko lider Rahul Ghandi ez da aurrerantzean Lok Sabha Indiako Parlamentuko behe ganberako kide izango. Gainera, bi urteko espetxealdia ezarri diote, 2019ko hauteskunde orokorretako kanpainan zera esateagatik: «Zergatik da Modi lapur guztien abizena?». Hori da, hain zuzen, herrialdeko lehen ministroaren abizena, eta, hortaz, haren izena belztea egozten diote 52 urteko politikariari.
Halere, aukera izango du bi zigor horietatik bati izkin egiteko. Bada, auzitegiak 30 eguneko bermea eman dio helegitea aurkezteko. Baina, gaur-gaurkoz, men egin beharko dio parlamentuko behe ganbera uztera behartzen dion zigorrari. Izan ere, Indiako legearen arabera, edozein krimenengatik bi urtetik gorako zigorra duen kide oro automatikoki kanporatu behar da parlamentutik.
Lehen ministroaren aurkako iraina izateaz gain, Ghandiren iruzkina Modi abizena duten guztien aurkakoa ere bazela iritzi zioten Indiako Gobernuko hainbat kidek. Izan ere, abizenak lotura du Indiako klase hierarkia tradizionalaren beheko mailekin.
Ghandiren abokatuak berretsi du ez zela haren asmoa iruzkin horrekin «inor iraintzea». «[Ghandiren] asmoa herrialdeko ustelkeria salatzea zen», azaldu du. Ravi Shankar gobernuan agintzen duen BJP Bharatiya Janata alderdiko legegileak iritzi dio, ordea, «erabakia herrialdeko prozesu judizialaren arabera hartu» dela.
Baina INC Indiako Kongresu Nazionala alderdiko buruaren aurkako epaia «okerra eta oinarririk gabekoa» dela salatu dute Ghandiren alderdiko kideek. Are, uste dute epaiak«motibazio politikoak» dituela, eta Modiri eta haren BJP Bharatiya Janata alderdiari leporatu diote «aurkari politikoen kontra» egitea.
Sententzia salatzeko mobilizazioak egin dituzte herrialdeko zenbait tokitan. Manifestazioa egin dute hiriburuan, Delhin, eta alderdiko zenbait jarraitzailek protesta isila egin dute Mumbain. Oihurik egin ez duten arren, Ghandiren aurpegia erakusten duten kartelak izan dituzte esku artean, zera ziotenak: Egiak irabaziko du.
Bide beretik, Ghandik hau idatzi zuen atzo Twitterreko bere kontuan, epaiaren berri izan eta gutxira: «Egia eta bakea dira nire erlijioaren oinarriak. Jainkoa da nire egia, eta bakea harengana iristeko modua».
2024ko hauteskundeei begira
Baliteke Ghandik denbora batez baztertu behar izatea hauteskundeetara aurkezteko aukera. Izan ere, haren aurkako sententzia behin betiko onartzen badute, ezin izango du 2024ko hauteskunde nazionaletara aurkeztu. Legearen arabera, auzipetutako politikari batek ezin du hauteskundeetan parte hartu kartzela zigorra amaitu eta hurrengo sei urteetan.
Kolonia britainiarrak 1947an Indiako lurrak utzi ondoren, urteetan Kongresu Nazionala eseri zen Indiako Gobernuko agintaritzan. Baina, 2014ko hauteskundeetan, Modiren alderdiak alde handiarekin irabazi zuen, eta gehiengoari eutsi zion 2019an egindakoetan. Egun, Kongresuak 10 eserleku ditu Indiako Parlamentuko behe ganberan. |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/225985/nafarroa-oinez-en-oztopo-proba-apirilaren-22an-izango-da.htm | albisteak | Nafarroa Oinez-en oztopo proba apirilaren 22an izango da | Nafarroa Oinez-ek antolatutako oztopo proba Etxarri Aranatzen izango da, apirilaren 22an, 14:00etan. | Nafarroa Oinez-en oztopo proba apirilaren 22an izango da. Nafarroa Oinez-ek antolatutako oztopo proba Etxarri Aranatzen izango da, apirilaren 22an, 14:00etan. | Oztopo proba gero eta jarraitzaile gehiago lortzen ari den lasterketa mota berezi bat da. Probaren erronka lasterka egin eta oztopoak gainditzea da, eta zailtasuna adinaren arabera egokituta dago. Adibidez, gazteentzat tirolina bat gainditzea edo ur bidoi baten azpitik pasatzea izan daitezke oztopoetako batzuk. Honetan, gazteek zortzi oztopo gainditu beharko dituzte, eta helduek hamabi.
Nafarroa Oinez-en oztopo proba Euskal Herri osoari irekita dago, eta bi modalitate izango ditu. Batetik, taldeka parte hartzeko herri proba egingo da, eta, bestetik, bakarka aritzeko proba lehiakorra.
Herri proban, adinaren arabera parte hartu ahal izango dute taldeek: batetik, lau kidez osatutako 10-14 urteko eta 15-18 urteko taldeek, eta, bestetik, 18 urte baino gehiagoko bost laguneko talde mistoek. Proba horietan, parte hartzaile guztien artean eginen den zozketa batean banatuko dira sariak.
Proba lehiakorra, aldiz, bakarka jokatuko da, eta 18 urtetik gorakoentzat bakarrik izango da. Banakako proba lehiakorrean, kronometrajearen arabera banatuko dira sariak.
Mota guztietako sariak egongo dira: egonaldia Elgorriaga bainuetxean, bi pertsonarentzako bazkaria Borda jatetxean, axuria, txerrikumea, haragi lote bat, irabiagailu bat, mikrouhin labe bat, daratulu bat…
Izena emateko epea zabalik dago, eta, parte hartu nahi izanez gero, Herrikrosa.eus webgunean eman behar da izena, apirilaren 3a baino lehen (3a barne). Hori egitean, taldearen izena eta parte hartzaile bakoitzaren kamiseta neurriak adierazi behar dira. Informazio gehiago jaso nahi izatekotan, antolakuntzaren helbide elektronikora idatz daiteke: oztopolasterketa@oinez.ikastola.eus.
Zerbitzuei dagokienez, lehen sorospenak, kontsigna eta dutxak egongo dira. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225986/euskararen-aurkako-erasoei-aurre-egiteko-itun-sozial-eta-politiko-bat-proposatu-du-kontseiluak.htm | Gizartea | Euskararen aurkako erasoei aurre egiteko itun sozial eta politiko bat proposatu du Kontseiluak | Auzitegien «oldarraldiari» erantzuteko «biderik eraginkorrena» dela esan du Idurre Eskisabelek, eta aurreratu du elkarrizketak hasiko dituztela askotariko eragile sozial eta politikoekin. | Euskararen aurkako erasoei aurre egiteko itun sozial eta politiko bat proposatu du Kontseiluak. Auzitegien «oldarraldiari» erantzuteko «biderik eraginkorrena» dela esan du Idurre Eskisabelek, eta aurreratu du elkarrizketak hasiko dituztela askotariko eragile sozial eta politikoekin. | Euskalgintzaren Kontseilua «kezkatuta» dago euskararen biziberritzeari azkenaldian auzitegietatik egin dizkioten erasoekin: Irunen (Gipuzkoa) udaltzain izateko oposizioak baliogabetzea, Barakaldon (Bizkaia) azpikontratatutako zerbitzuetan gutxieneko euskara maila eskatzearen kontrako ebazpena, Nafarroan izandako askotariko auziak eta Uliazpi fundazioaren lan deialdia baliogabetzea, besteak beste. Azken horrek bultzatu ditu, hain zuzen, neurriak areagotzera. «Ez da zerbait berria. Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan denbora luzez izan den arazo bat da, baina orain are gehiago hazten ari da», azaldu du Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiak.
Era berean, salatu du epaileak bere gain hartzen ari direla botere legegileari eta herritarren borondateari dagokien hizkuntza politika, euskara eskakizunak «lan eta hizkuntza eskubideak kontrajartzen» dituelakoan. Kontrara, euskara biziberritzearen aurkako sententziek «milaka herritarren eskubideak urratzen» dituztela adierazi du Eskisabelek, eta, gainera, administrazioan euskaraz hartuak izateko aukera ukatzen dietela. «Urratze horrek eragin handia du milaka herritar horien eguneroko bizimodu arlo askotan, bizipena bera nabarmenki okertuz».
Egoerari aurre egiteko, beraz, Kontseiluak nahi du «oldarraldiari» erantzuteko «itun politiko eta sozial» batean sakontzea, urte hasieran aurreratu zuten protokoloko tresnak herritarren esku jarri ahal izateko. Uste dute hori dela erasoei aurre egiteko «biderik egokiena eta eraginkorrena», itunak hizkuntza politika «sendoak» jasoko baititu.
Elkarlanerako bidean
Ituna ez dute bakarrik garatuko. Eskisabelek jakinarazi duenez, «elkarrizketa sorta bat» hasiko dute «askotariko eragile sozial eta politikoekin». Hala, zenbait sindikaturekin eta alderdi politikorekin elkarlanean hasteko lehenengo urratsak egin dituzte, eta Eusko Jaurlaritzarekin lanean hasteko bidea ere irekitzen hasi dira. «Lehen harremanak izan ditugu Jaurlaritzarekin, haiek ere kezkak dituztelako eta lanean hasteko ikerketak egin dituztelako». Horrez gain, bestelako eragile sozialen garrantzia ere aipatu du. «Horretaz harago, Batuz Aldatu ekimena landu nahi dugu, uste dugulako ez dela bakarrik euskaltzaleei eragiten dien arazoa, baizik eta gizarteari eragiten dion arazoa dela».
Azaldu dutenez, euskararen kontrako ebazpenek gizarte osoko «bizigarritasuna, berdintasuna, justizia, kohesio soziala eta, funtsean, bizikidetza» jartzen dituzte zalantzan. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225987/baionan-atxikitako-zuberotar-batek-atxilo-jarraitzen-du.htm | Ekonomia | Baionan atxikitako zuberotar batek atxilo jarraitzen du | Arratsaldean Mugimendu Sozialistako bi kide askatu dituzte, baina gazte zuberotar batek atxilo jarraitzen du | Baionan atxikitako zuberotar batek atxilo jarraitzen du. Arratsaldean Mugimendu Sozialistako bi kide askatu dituzte, baina gazte zuberotar batek atxilo jarraitzen du | Atzo hainbat lagun atxilotu zituen Poliziak Baionan, erretreten erreformaren aurkako greba eta protestetan. Egunean bertan atxilotuak askatzeko protestak egin ziren, eta Ipar Euskal Herriko GKSk adierazitakoaren arabera, gaur eguerdian Mugimendu Sozialistako bi kidek atxilo jarraitzen zuten. Azkenean, arratsaldean aske utzi dituzte bi kideak, baina beste gazte zuberotar bat atxilotuta dago oraindik.
Kaleak gori daude Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. Sindikatuek hasieratik egin diote aurre Macronen Gobernua egiten saiatzen ari den erretreten eta gizarte segurantzaren erreformari, baina ez zen giroa gehiegi berotzen ari. Paristik kanpo mobilizazio baketsu eta gatazkarik gabekoak izaten ari ziren, aste honetara arte. Grebak areagotzen ari dira, eta egun argiz egiten ziren mobilizazioak gaueko protesta bihurtu dira, eta Polizia gogor egiten ari da manifestarien aurka. Gauero ehunka pertsona ari dira atxilotzen, eta ostegun gauean jo zuen goia, Ipar Euskal Herrian eta Frantzian 450 lagunetik gora atxilotu baitzituzten denera. Suhiltzaileak eta beste hainbat sektore protestetara batzen ari dira, eta erreformari aurre egiten jarraituko dutela dirudi. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/225988/zumaia-bhi-herri-eskola-publikoa-eta-euskalduna.htm | albisteak | Zumaia BHI herri eskola, publikoa eta euskalduna | Zumaia BHI Herri Eskolak batxilergoko eskaintza zabala du. Giza eta Gizarte Zientziak, Zientziak eta Teknologia, eta Batxilergoko Orokorra modalitateak ematen ditu. Laster, eraikin berriaren ateak zabalduko ditu. Eraikin berritzailea da, eta hainbat eremutan antolatua egongo da. | Zumaia BHI herri eskola, publikoa eta euskalduna. Zumaia BHI Herri Eskolak batxilergoko eskaintza zabala du. Giza eta Gizarte Zientziak, Zientziak eta Teknologia, eta Batxilergoko Orokorra modalitateak ematen ditu. Laster, eraikin berriaren ateak zabalduko ditu. Eraikin berritzailea da, eta hainbat eremutan antolatua egongo da. | Zumaiako (GIpuzkoa) herrigunean kokatuta, eremu eder eta atsegin batean dago Zumaia BHI Herri Eskola ikastetxe publikoa. Batxilergoan, eskaintza zabala du, eta ikasleei prestakuntza bikaina ematen diete. Bertan, batxilergoko modalitate hauek egin daitezke: Giza eta Gizarte zientziak, Zientziak eta Teknologia, eta Batxilergo Orokorra.
Halaber, ikasgai guztietan, arlo bakoitzean adituak diren irakasleekin, Unibertsitaterako sarbide ebaluaziorako (USE) berariazko prestakuntza ematen dute.
Laster, Zumaia BHI Herri Eskolaren eraikin berria martxan izango da. Eraikin berritzailea da, eta hainbat eremutan antolatua egongo da. Hamar ikasgela eta gimnasio bat izango ditu, eta 250 ikasle hartzeko edukiera izango du. Guztira 2.477 metro koadro izango ditu —horietatik 480 gimnasioak hartuko ditu—, eta bi gunetan bereiziko da.
Gune batek irakaskuntza erabilerako eremuak izango ditu. Hala nola ikasgelak, irakasle gelak, tailerrak, erabilera anitzeko espazioa, Hezkuntza Premia Berezietarako gela... Beste guneak, berriz, gimnasioa, aldagelak eta biltegia izango ditu. Horrez gain, aterpea eraikiko dute eskola eremuko frontoiaren ondoan dauden kirol kantxak estaltzeko.
Zumaia BHI Herri Eskolaren eraikin berria erakusten duen irudia. ZUMAIA BHI
Giro euskalduna eta talde txikiak
Zumaia BHI Herri Eskolako ikasleak talde txikitan aritzen dira. Ikasleen heziketa integrala helburu izanik, ikasketa akademikoaz gain, beste hainbat gizarte balio sustatzen dituzte:
• Zumaia BHI Herri Eskolako ikas komunitatean ikasleen ekimenei bide emate diete —esaterako, martxoaren 8ko Emakumeen Nazioarteko Egunean ikasleek egindako egitaraua—, eta berdinen arteko tutoretzak eta elkarlanak bideratzen dituzte.
• Ikastetxea Zumaiako hainbat eragilerekin elkarlanean aritzen da (Zumaiako Udala, emakumeen etxea, Darahli elkartea…) eta ikasleek elkartasuna, enpatia, pentsamendu kritikoa, talde lana eta beste zenbait balioren arabera dihardute. Berdinen arteko tutoretzak bultzatuz, elkarrekin eta elkarrengandik ikasten.
Halaber, aipagarria da Zumaia BHI Herri Eskolan dagoen giro euskalduna. Ikasleen euskara mailarekiko erabateko konpromisoa dute ikastetxean, eta euskarazko C1 mailarako berariazko prestakuntza ematen diete batxilergoan.
Horrekin batera, euskal kulturarekiko ezagutza eta atxikimendua bultzatzeko asmoz, Euskal Autonomia Erkidegoan egiten diren hainbat lehiaketatan parte hartzera gonbidatzen dituzte ikasleak, eta azpimarragarria da ikasleek lehiaketa horietan lortu dituzten emaitza ezin hobeak. Horrela, 2021-2022ko ikasturtean, Resurreccion Maria Azkue literatura sariko poesia sailean eta Urruzuno literatur lehiaketako prosa eta poesia ataletan lehen sariak eskuratu dituzte Zumaia BHI Herri Eskolako ikasleek.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: zumaiabhi.hezkuntza.net. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225990/donibane-lohizunen-desagertutako-hiru-gazteak-gogoratu-dituzte-50-urteurrenean.htm | Politika | Donibane Lohizunen desagertutako hiru gazteak gogoratu dituzte 50. urteurrenean | Jaurlaritzak «egia argitzeko» eskatu du, eta konpromisoa azaldu du «horrelakorik berriro inoiz gerta ez dadin» | Donibane Lohizunen desagertutako hiru gazteak gogoratu dituzte 50. urteurrenean. Jaurlaritzak «egia argitzeko» eskatu du, eta konpromisoa azaldu du «horrelakorik berriro inoiz gerta ez dadin» | 50 urte bete dira Jose Humberto Fouz Escobero, Jorge Juan Garcia Carneiro eta Fernando Quiroga Veiga gazteak Donibane Lohizunen (Lapurdi) desagertu zirenetik, eta, hori dela eta, haiek gogoratzeko eta «egia» eskatzeko ekitaldi bat egin dute Eusko Jaurlaritzaren Gogora institutuak eta Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak, Gasteizen. Hiru gazteak galiziar jatorrikoak ziren, Irunen (Gipuzkoa) bizi ziren, eta Donibane Lohizuneko dantzaleku baten inguruetan desagertu ziren. ETAren biktima gisa aitorturik daude.
Eusko Jaurlaritzako Memoria, Giza Eskubide eta Lankidetzako sailburuorde Jose Antonio Rodriguez Ranzek «egia argitzeko» eskatu du, «egia judizialetik harago lehen printzipio gisa nazioarteko zuzenbideak aldarrikatzen duen egia», eta hiru gazteen gorpuak non dauden dakitenei mintzatu zaie, azalpen eske. «Konpromisoa» ere azaldu du horrelakorik berriro gerta ez dadin: «Inoiz gehiago ez terrorismoa eta indarkeria arma politiko gisa erabiltzeko tentazioa. Inoiz gehiago ez totalitarismo zahar eta berrien tentaziorik».
Espainiako Gobernuaren ordezkari Denis Itxasok ere parte hartu du ekitaldian. Esan duenez, hiru gazteen desagerpena «itzalez eta larritasunez beteta dagoen hurbileko iraganaren sinbolo» bilakatu da. Ziurtatu du Gobernuak ez duela «albo batera» utziko ikerketa: «Egileei eta zer gertatu zen dakitenei exijitzen diegu eta infernua izoztu arte exijitzen jarraituko dugu informazioa eman dezatela gertaera lazgarri hau ixteko». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225991/eh-bilduren-poztasuna-neurrikoa.htm | Politika | EH Bilduren «poztasuna, neurrikoa» | EAJk adierazi du hurbilketak balio behar duela ezker abertzaleak «orain arte eman ez dituen urratsak behingoz ematera animatzeko». Miren Gorrotxategirentzat urrunketaren amaieraren gakoetako bat Elkarrekin Podemosek Madrigo gobernuan egin duen ekarpena izan da. Iturgaizentzat, berriz, Sanchezen «fakturaren lehen ordainketa» da. | EH Bilduren «poztasuna, neurrikoa». EAJk adierazi du hurbilketak balio behar duela ezker abertzaleak «orain arte eman ez dituen urratsak behingoz ematera animatzeko». Miren Gorrotxategirentzat urrunketaren amaieraren gakoetako bat Elkarrekin Podemosek Madrigo gobernuan egin duen ekarpena izan da. Iturgaizentzat, berriz, Sanchezen «fakturaren lehen ordainketa» da. | Sakabanaketari amaiera emango dioten azken bost presoak Euskal Herriratuko dituela iragarri du Madrilek, eta berehala iritsi dira erreakzioak. EH Bilduk agerraldia egin du espetxe aldaketak iragarri eta berehala. Euskal Herritik kanpo zeuden azken bost euskal presoen aberriratzearekin, «amaiera» eman dio EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik «80ko hamarkadaren bigarren erdialdean abian jarritako sakabanaketa politikari». Koalizioak Donostian duen egoitzan adierazpen bat irakurri du Otegik. «35 urte baino gehiago» iraun duen espetxe politikaren «ziklo bat itxi» dela esan du. Eta ziklo horren «lorpen bakarra» zein izan den zehaztu du: «Sufrimendua modu krudelean luzatzea».
Urruntze eta sakabanatze politikak ez zirela inoiz martxan jarri behar erantsi du, eta ez zirela hainbeste luzatu behar. Horregatik, EH Bilduren «poztasuna neurrikoa» dela helarazi du: «Ezin dugu hainbeste min eta sufrimendu ahaztu». Politika horren arduradunei ere erreparatu die, «erabaki politiko baten ondorio» izan delako: «Estatu erabaki baten ondorio da, gobernu guztiek denboran sostengatu dutena, kontziente izanda modu horretara giza eskubideak larriki urratzen zituztela. Ez zitzaien axola izan ez beren legea urratzea, ez presoen senideei sufrimendu doakoa eta alferrikakoa eranstea».
Otegik zehaztu du Espainiako Estatuari dagokionez gertatu dela sakabanaketaren amaiera, eta horrek eragindako erreakzioei erreparatu die, ohartarazteko ez lukeela «inor eskandalizatu behar, espetxe legezkotasuna eta legedi horrek arautu beharko lituzkeen eskubideak zorrotz betetzearen ondorio baino ez baita». Kolektibo jakin baten aurka «ad hoc diseinatu eta aplikatutako salbuespen politika» izan baita, harentzat. Politika horren amaierak «gizartearen, sindikatuen, politikaren eta herriaren gehiengo zabalarekiko errespetuzko adierazpen bat» da, EH Bildurentzat. Horregatik, «bidelagun» izandako eragile politiko, sozial eta sindikal guztiekin partekatu du «guztion konkista».
Otegik azaldu du «pozgarria» dela euskal presoak Euskal Herriratzea «bizikidetza demokratikoaren eraikuntzaren parte ere badela» uste dutenentzat. Hori dela eta, EH Bilduk, «lehenik eta behin, presoen senideekin» partekatu du poztasuna, «duintasunari eutsi diotelako, nahiz eta milaka kilometro egin behar izan dituzten eta mota guztietako gehiegikeriak eta irainak jasan dituzten». Errepideetako joan-etorrietan hildako senide eta lagunak izan ditu gogoan Otegik: «Beti egongo zarete gure bihotzetan. Ez zaituztegu inoiz ahaztuko».
Ziklo bat itxi bada ere, salbuespen politikak ez dira amaitu, EH BIlduko koordinadoren nagusiak gogoratu duenez. «Bide luzea dugu egiteko. Gaur egun ere salbuespenezko politikak daude presoen aurka, eta horiek ez dira aplikatu behar bizikidetza sendotzeko helburua erdiesteko. Iraganean pairatutako sufrimendu guztiak arintzeko bidea geratzen da, baita oraindik dirauten batzuk arintzeko ere». EH Bilduk «itxaropen eta konfiantza» mezua helarazi ditu.
«Lanean jarraituko dugu, adostasunak ehuntzen jarraituko dugu, zubiak eraikitzen jarraituko dugu eta ez lubakiak. Gure herriak biktima guztien errekonozimenduko eta erreparazioko etorkizuna merezi du, eta preso, errefuxiatu eta deportatu politikorik gabeko etorkizuna. Gure herriak hori nahi du eta guztion erantzukizuna da errealitate bihurtzea». Lan hori «biktima guztien errekonozimenduko eta erreparazioko etorkizuna» eraikitzeko izango dela gaineratu du; "preso, errefuxiatu eta deportatu politikorik gabeko etorkizuna", nahi du koalizioak.
Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak txio batean herritarren mobilizazioak nabarmendu ditu: «Estatuak boteretsuak dira baina ez garaitezinak. Herri mobilizazioarekin eta elkarlanarekin lortuko dugu preso, iheslari eta deportatu politikorik gabeko Euskal Herria».
EAJk ere poztasuna adierazi du Espainiako kartzeletan zeuden azken euskal presoen hurbilketa. Poz horri, baina, baikortasuna gehitu dio. Izan ere, ohar batean azaldu duenez, «ETAko presoak euskal espetxeetara hurbiltzeko prozesua» ondo amaitu izanak balio behar luke « Ezker Abertzaleak eta Ezker Abertzalea osatzen duten elkarte politiko eta sozialek orain arte eman ez dituzten urratsak behingoz ematera animatzeko». Horregatik adierazi du presoen hurbiltzea ez dela azken urratsa, eta bere iritziz egin beharrekoak zerrendatu ditu: «Egindako kalte bidegabearen aitorpen unibokoaren norabidean urrats irmoak, ETAren ekintza kriminalaren biktimei laguntza eta erreparazioa emateko urrats sendoak».
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere pozik agertu da urruntze politikaren amaierarekin. Esan du albiste on bat dela giza eskubideentzat, bergitzarteratzeko ezinbestekoa dela zigorra bizitokitik hurbil betetzea eta presoei ezarritako zigorrak inoiz ez zituztela bete behar euren senideek.
Gorrotxategik esan du Elkarrekin Podemos-IUk beti defendatu duela euskal presoen hurbilketa, eta Elkarrekin Podemosek Espainiako Gobernuan egin duen ekarpena izan dela urrunketarekin amaitzeko gakoetako bat. «Beti esan dugu [urruntze politika] argudiaezina zela. Gaineratu du koalizio horrek eutsi egin diola baita indarkeria errefusatzeko beharrari, «iraganean eragindako minaren bidegabekeria aitortuz».
«Hurrengo ordainketa, etxeratzea»
Kontrako erreakzioak ere izan dira. Carlos Iturgaiz EAEko PPko presidenteak sare sozialetan esan du Pedro Sanchezen ordaina dela presoak hurbiltzea: «Fakturaren lehen zatia ordaindu du, damuarekin edo gabe, ETAko gaizkileak Euskadira hurbilduz». Ondoren gaineratu du zein izango den bigarren partea: «Etakideak kalera ateratzea izango da Sanchezen hurrengo ordainketa, EAJren espetxe politikaren laguntzarekin». ETAren biktimei iseka egitea dela ere adierazi du.
AVT biktimen elkarteak eskela baten irudia igo du Twitterreko bere kontura, mezu honekin: «Har beza atseden sakabanaketa politikoak. Pedro Sanchezek eta Fernando Grande-Marlaskak modu zitalean erail zuten. Haren hutsuneak sekulako mina eragiten du terrorismoaren biktimengan».
Ordoñez, «arreta handiz»
Covite biktiman elkarteko presidenteak, berriz, Consuelo Ordoñezek, adierazi du urruntze politikak ez zuela zentzurik. Haren hitzetan, garrantzitsuena ez da presoek zigorrak non betetzen dituzten, baizik eta betetzea. «Koherenteak gara. Sekula ez digu horren axolarik izan. Inoiz ere ez! Ez Zapaterorekin, ez Rajoyrekin, ezta orain ere». Sanchezen gobernua gardena izan dela azpimarratu du, eta «inteligentea», bere ustez, «biktimismoa kentzeko».
Gregorio Ordoñez ETAk hil zuen Donostiako zinegotziaren arrebak ohartarazi du, hala ere, «arreta handiz» jarraituko dutela Covitekoek zer gradu ematen dien Eusko Jaurlaritzak damurik agertu ez duten presoei. «Horren beldur izan naiz beti, baina lasai gaude, [Espainiako] Auzitegi Nazionala ondo egiten ari baita bere lana». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225993/arcelorrek-bi-hilabetez-itxiko-ditu-etxebarriko-eta-lesakako-plantak.htm | Ekonomia | Arcelorrek bi hilabetez itxiko ditu Etxebarriko eta Lesakako plantak | Gijongo (Espainia) labean gertatutako matxura batengatik hartu du erabakia. Enplegua erregulatzeko espedientea aurkeztu du. | Arcelorrek bi hilabetez itxiko ditu Etxebarriko eta Lesakako plantak. Gijongo (Espainia) labean gertatutako matxura batengatik hartu du erabakia. Enplegua erregulatzeko espedientea aurkeztu du. | Arcelor Mittaleko zuzendaritzak aldi baterako enplegu erregulazio espedientea aurkeztu die sindikatuei ostiral honetan. Erabakiak Etxebarrin (Bizkaia), Lesakan (Nafarroa) eta Asturiasen (Espainia) dituen langileei eragingo die. Euskal Herriko bi planta horietan 650 bat ditu. Erabakiak guztira 7.000 ingururi eragingo die, baina ez Euskal Herrian dituen beste altzairutegietakoei: Sestao (Bizkaia), Olaberria eta Bergara (Gipuzkoa).
Asteazkenean Gijongo labe garaian izandako matxuraren eta sutearen ondorioz hartu du neurri hori. Enpresaren arabera, Euskal Herriko eta Asturiasko lantegiak gutxienez bi hilabetez gelditu beharko dituzte, eta horregatik aurkeztu du espedientea. Asturiasen ekoiztutako altzairuarekin lan egiten dute Etxebarrin eta Lesakan.
Sindikatuen ustez, goizegi da halako erabaki bat hartzeko, eta kalteen benetako irismena ezagutu arte itxarotea eskatu dute. Datorren ostiralean bilduko dira zuzendaritzarekin.
Gijongo instalazioa azkenengo sei hilabeteetan egon da geldirik, produktu siderurgikoen eskaerak behera egin zuelako, eta otsailaren 6an ekin zion berriro jarduerari. Planta 2025ean behin betiko ixtea aurreikusten du multinazionalak, eta ikatza erabiltzen duen egungo labearen ordez labe hibrido bat jartzea, argindarra eta hidrogenoa berdea erabiliko duena. Espainiako Gobernuak 460 milioi euroko diru laguntza iragarri du. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225994/europako-pentsu-planta-handiena-saritu-du-gipuzkoako-bazkundeak.htm | Ekonomia | Europako pentsu planta handiena saritu du Gipuzkoako Bazkundeak | 2022ko Gipuzkoako Enpresa Saria irabazi du Azpeitiko (Gipuzkoa) Elmubas Petfood taldeak. Maskotentzako pentsua egiteko Europako planta handiena du, urteko 380.000 tona ekoizteko ahalmenarekin. | Europako pentsu planta handiena saritu du Gipuzkoako Bazkundeak. 2022ko Gipuzkoako Enpresa Saria irabazi du Azpeitiko (Gipuzkoa) Elmubas Petfood taldeak. Maskotentzako pentsua egiteko Europako planta handiena du, urteko 380.000 tona ekoizteko ahalmenarekin. | Gipuzkoako Bazkundeak 2022ko Gipuzkoa Enpresa Sariak banatu ditu gaur Donostian, eta sari nagusia Azpeitiko Elmubas Petfood taldeak irabazi du. Lehen urtean 200.000 tona pentsu lehor produzitzeko ahalmena zuen enpresak, baina azken urteetan egindako 30 milioi euroko inbertsioarekin beste planta bat ireki dute zaharraren ondoan, eta ia bikoiztu egin dute produzkio ahalmena —urtean 390.000 tona orain—. Hala, pentsu lehorra fabrikatzeko Europako planta handiena da Azpeitikoa.
Patxi Lopez Urkiola Elmubas Petfoodeko zuzendari nagusiak, BERRIArekin elkarrizketan, adierazi du azken urteetan inbertsioak «periodikoki» egin dituztela, baina duela bi urte erabaki zuten inbertsioa biderkatzea eta planta berria eraikitzea: «Sektorea hazten ari zela ikusi genuen, eta gure produzitzeko ahalmena mugatuta zegoela jakinda, inbertsio handi bat egiteko erabakia hartu genuen, planta berri bat egiteko».
Elmubas ez da salbuespena izan, eta 2021 urtearen amaieran hasi zen prezioen garestitze orokortuak eragina izan du haien jardunarengan. Lehengaien, energiaren eta garraioaren garestitzeak eragin dio gehien bat Elmubasi, eta kostuen igoera hori salmenta prezioetara transferitzen saiatu direla esan du Lopezek. Hala ere, salmenten prezioen igoerarekin ez dute lortu kostuen igoera guztiak estaltzea, eta iaz irabazi marjinak «estutu» egin zitzaizkiela dio Lopezek. Hala ere, egoera horrek produktuaren kalitatean eraginik ez izatea izan da Elmubasen helburua.
«Ezustean» jaso zuen Lopezek saria irabaziko zuela zioen mezua; izan ere, haren esanetan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «automozioak eta makina erremintak» dute garrantzia handiena industrian, eta hortik kanpokoek halako sari bat irabazteko zailtasunak dituztela uste du Elmubaseko zuzendari nagusiak. Hala ere, «harrotasunez eta poztasunez» jaso dute saria, eta etorkizunerako «sekulako bultzada» emango diela ziur da.
Gainontzeko saridunak
Berrikuntza Enpresaren Sariarekin hasi da gaurko ekitaldia. Irisbond enpresa Donostiarrari eman diote sari hori; Bazkundearen eraikinean bertan du egoitza Irisbondek, eta hainbat gaixotasunen ondorioz hitz egiteko ezintasuna duten pertsonei begien bidez komunikatzeko ordenagailuak egiten dituzte. Azken urteetan 4.000 pertsonari egin dizkiete halako ordenagailuak, eta komunikatzeko tresna horiek osasun publikoko erakundeek finantzatzea lortzen ari dira.
Gureak taldeari eman diote Zerbitzu Enpresa Saria. Bazkundearen arabera, azken urteetan enplegu gehiena sortu duten enpresetako bat da Gureak, eta horrez gain, desgaitasunen bat duten pertsonen inklusioan egiten duten lana saritu nahi izan dute. Lana «inklusiorako tresna» dela nabarmendu du Asier Vitoria Gureakeko zuzendari nagusiak.
Industria Sektoreko Enpresa Txiki eta Ertainen Saria Lazkaora joan da, Ezarri enpresa saritu baitute. Beiraz egindako mosaikoekin igerilekuak estaltzen dituzte, eta gehienbat luxuzko etxe eta hotelekin egiten dute lan; esaterako, Dubaiko etxe garestienaren igerilekuaren estaldura egin dute. 91 herrialdetan sinatu dituzte kontratuak azken urtean.
Sari handiaren aurretik, Lana kooperatibari eman diote Nazioartekotze Saria. Oñatiko kooperatibak Txekiar Errepublikan beste planta bat du, eta produkzioaren %70a saltzen du nazioartean, Europan gehien bat. Bazkundeak dio haien tokiko merkatua Iberiar Penintsula izatetik Europa izatera igaro dela, eta horregatik saritu nahi izan dute. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225995/anbizio-handiko-bira-bat-egingo-du-euskadiko-orkestrak-polonian.htm | Kultura | «Anbizio handiko» bira bat egingo du Euskadiko Orkestrak, Polonian | Varsovian, Wroclawn, Krakovian eta Katowicen kontzertu bana eskainiko du Euskadiko Orkestrak datorren astean, Beethoven jaialdian. | «Anbizio handiko» bira bat egingo du Euskadiko Orkestrak, Polonian. Varsovian, Wroclawn, Krakovian eta Katowicen kontzertu bana eskainiko du Euskadiko Orkestrak datorren astean, Beethoven jaialdian. | Euskadiko Orkestraren nazioarteko dimentsioa gero eta nabariagoa da; hainbat herrialdetan erakutsi baitu bere lana. Nolanahi ere, inora bidaiatu gabe zegoen taldea pandemiaz geroztik. Datorren astean izango dute horretarako parada. Izan ere, Polonian izango dira lehen aldiz, hilaren 28tik 31ra bitarte; musika klasikoaren inguruan antolatzen den Beethoven jaialdi ezagunean. Lau hiritan kontzertu bana eskainiko dute: Varsovian, Wroclawn, Krakovian eta Katowicen, hurrenez hurren.
Oriol Roch Euskadiko Orkestrako zuzendari nagusiak azaldu du jaialdiko kartelburu izango dela orkestra, eta, beraz, taldearen parte hartzeak «ikusmin handia» sortu duela jaialdian. Are, jakinarazi du lau kontzertuetarako sarrera gehienak salduta daudela dagoeneko. «Gure orkestrarena izango da Beethoven jaialdiko ikuskizun handiena, eta erronka handi bat da hori», adierazi du pozarren. Hortaz, «anbizio handiko» musika programa bat prestatu du taldeak okasiorako —lau hirietarako berbera—. Hain zuzen, Maurice Ravel eta Gustav Mahler konpositoreen musika uztartuko dute emanaldian.
Ravelen lan garrantzitsuenak biltzeko, bi disko monografiko grabatu ditu berriki Euskadiko Orkestrak, Robert Treviñoren zuzendaritzapean. Hain justu ere, horietako batekin abiaraziko dituzte Poloniako lau kontzertuak; Pavane pour une infante défunte izeneko diskoarekin. Aste honetan bertan Kursaal auditoriuma goraino bete duen obra bat interpretatuko dute ondotik: Boléro. «Taldeak azkenaldian aurkeztu duen begirada berritik interpretatuko dugu; Ravelen euskal alderditik».
Kontzertuaren bigarren zatian, Mahlerren 5. Sinfonia izango da protagonista. «Dimentsio eta zailtasun handiko lana da, baina Euskadiko Orkestrak oso ondo prestatuta dauka, duela zenbait aste denboraldiko kontzertuetan eskaini baitu».
Ehun musikarik osatzen dute Euskadiko Orkestra, eta, tartean, badira poloniarrak diren musikari batzuk ere. Horietako bik, Antoni Kosc eta Justyna Janiak-Krymer biolin jotzaileek, adierazi dute bira hau «oso berezia» izango dela eurentzat. Janiak-Krymer: «Hunkigarria izango da nire herrialdera itzultzea, nire sustraietara». Horrexek berak pozten du Kosc ere. «Aukera handi bat da gure bertako lagunei eta senideei erakusteko Euskadiko Orkestran egiten duen lana, eta taldeak duen maila handia. Taldekideei gure hiria erakustea ere plazer bat izango da».
Varsoviarrak dira biak; musika ikasketak ere bertan egindakoak, gainera. Haur zirela, egunen batean Varsoviako Filharmonia Nadorowako auditoriumean jotzeko aukera izatea zuten desio, eta hain justu, areto horixe izango du orkestrak lehen geltoki. «Oso areto ezaguna da, zoragarria. Datorren astean beteko dugu haurrak gineneko amets hura; gure hirian joko dugu, eta zorte handitzat dugu hori», adierazi du Janiak-Krymerrek.
Bira dela eta, pozarren agertu da Treviño, orkestrako zuzendaria. «Biran joatea oso garrantzitsua da kultur erakunde gisa, Euskal Herriko musika erakunde enblematiko gisa. Garrantzitsua da Euskal Herriarentzat balio kulturalak ez ezik, musika balioak ere kanpoan erakustea, eta bertako jendearekin elkarrizketa eta elkartrukea izatea».
Beethoven jaialdia
1997an sortu zen Beethoven jaialdia, orain dela hiru urte hil zen Krzysztof Penderecki konpositorearen eta haren emazte Elzbieta Pendereckaren eskutik. Erakundeko lehendakari da andrea egun, eta harengandik jaso du orkestrak bertaratzeko gonbidapena.
Rochek azaldu duenez, Treviñok Pendereckarekin luzaroan izandako harremana izan da Euskadiko Orkestra jaialdira gonbidatzeko gakoetako bat. «Treviñori zor diogu jaialdian parte hartzeko aukera eduki izana». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225996/baliogabetu-egin-dute-la-polla-recordsen-kontzertuen-harira-last-tourri-jarritako-isuna.htm | Kultura | Baliogabetu egin dute La Polla Recordsen kontzertuen harira Last Tourri jarritako isuna | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 6.000 euroko isuna jarri zion promotoreari, Gasteizko Buesa aretoan emandako bi kontzertuetan COVID ziurtagiria ez eskatzeagatik eta publikoak musukoa ez erabiltzeagatik | Baliogabetu egin dute La Polla Recordsen kontzertuen harira Last Tourri jarritako isuna. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 6.000 euroko isuna jarri zion promotoreari, Gasteizko Buesa aretoan emandako bi kontzertuetan COVID ziurtagiria ez eskatzeagatik eta publikoak musukoa ez erabiltzeagatik | La Polla Records taldeak bi kontzertu eman zituen, 2021eko abenduaren 17an eta 18an, Buesa aretoan, taldearen amaiera biraren barruan. Bi emanaldi horietara joandako Eusko Jaurlaritzako ikuskatzaileek COVID-aren aurkako araudiaren «hauste argia» ikusi zuten, eta Osasun Sailak 6.000 euroko zigorra ezarri zion Last Tourri, 3.000 euro kontzertu bakoitzeko, bi arau-hauste larri egin zirela ulertuta. Orain, epaitegi batek baliogabetzat jo du erabaki hori.
Last Tourrek ohar baten bidez jakinarazi du Jaurlaritzaren erabakiari helegitea jarri ziola epaitegietan, eta orain Gasteizko gobernuak dirua eta «legezko interesak» itzuli beharko dizkiola. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225997/trantsizioaren-korapiloak-aztergai.htm | Gizartea | Trantsizioaren korapiloak aztergai | Energia berriztagarriei ertz askotatik heldu zioten atzo EHUko Ekopol taldeak antolatutako mahai inguruan. Trantsizio energetikoari buruzko desadostasunak azaleratu ziren. | Trantsizioaren korapiloak aztergai. Energia berriztagarriei ertz askotatik heldu zioten atzo EHUko Ekopol taldeak antolatutako mahai inguruan. Trantsizio energetikoari buruzko desadostasunak azaleratu ziren. | Ez dago formula magikorik gizarteak aurrean duen krisi ekologiko eta sozialari irtenbide bat emateko. Askatu beharreko korapiloak asko dira. Dena ez da zuri edo beltz. Badira grisak. Bide egokiena aukeratzea da gakoa —halakorik baldin badago–, baina hori ere ez da samurra. Energia berriztagarrien eta trantsizio energetikoaren inguruan askotariko ikuspegiak baitaude Euskal Herrian: elkarrezinak batzuk, bateragarriak besteak. Horietako batzuk entzun ziren atzo iluntzean Gasteizen, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ekopol ikerketa taldeak antolatutako Energia berriztagarriak Euskal Herrian. Gatazka edo aterabidea? mahai inguruan. Bost solaskide aritu ziren hizketan: Rebeka Gonzalez de Alaiza Araba Bizirik taldeko kidea, Pablo Lorente Sustrai Erakuntza fundazioko ordezkaria, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkidea, Aritz Otxandiano Fagor Taldeko Iraunkortasun arduraduna eta Aitziber Sarobe Mondragon Unibertsitateko irakaslea. Egoeraren diagnostikoan bat egin zuten guztiek: Euskal Herriak menpekotasun energetiko handia dauka, erregai fosilak albo batera utzi behar dira eta premiazkoa da energiaren kontsumoa murriztea. Larrialdi klimatikoari aurre egiteko moduan, ordea, ez ziren bat etorri. Trantsizioa nola egin Leire Urkidi Ekopoleko kideak kokatu zuen gaia: Ukrainako gerrak agerian utzi ditu sistemaren ahulezia eta erregai fosilekiko menpekotasuna, eta eztabaidaren erdigunean jarri du trantsizio energetikoaren beharra. Eta trantsizio hori nola egin zehaztu behar da orain. Horra adituei bota zien galdera: «Zein neurri zehatz beharko lituzke Euskal Herriko trantsizio energetikoak?». Trantsizio energetikoa termino bera zalantzan jarri zuen Araba Bizirik taldeko kideak, elite ekonomiko eta politikoek «negozioa» eta «garapen basatia» egiteko erabiltzen dutela iritzia. Gonzalez de Alaizaren ustez, trantsizioaren izenean, enpresa handiak aberastu egiten dira, eta herritarrei erabakietan parte hartzeko aukera ukatzen diete. «Proiektu horiek eremu komunalak eta laborantza lurrak bereganatzen dituzte, eta gure lurraldea egituratzen duten ekosistemak desagerrarazten dituzte». Sustrai Erakuntza fundazioko kideak, berriz, egoeraren diagnostikoa egin zuen ezer baino lehen: «Baliabide mugatuak ditu planetak eta jada berandu goaz egungo energia kontsumoari eutsi nahi badiogu». Baina trantsizioaren izenean sistema kapitalistak erabiltzen dituen «gezurrez» ohartarazi zuen segidan: «Sistema kapitalista ez da sekula ekologista izango». Lorentek gogoratu zuen Nafarroan azken urteotan martxan jarritako azpiegitura berriztagarriek «kolapsora» eraman dutela herrialdea, eta berriztagarriak ezartzeak ez duela energia kontsumoa murriztu. «Gizarte ereduan dago gatazka, ez berriztagarrietan». Helburu zehatzak dituen «ibilbide orri» baten beharra aldarrikatu zuen Otxandianok, egungo energia eredua «doitzeko». Industriaren kasuan, azaldu zuen energia kontsumitzaile handia denez gero, trantsizio energetikoa egitea ezinbestekoa duela. «Eraldaketa propioa egin behar dugu, berriztagarrietan oinarritutako beste eredu batera igarotzeko». Ideia beretik tiraka azaldu zuen Oterok EH Bilduren estrategia energetikoa, eta horren baitan kokatu zuen trantsizioa egiteko beharra: «Ditugun baldintzetatik abiatuta eta ortzi-muga batekin: eredu energetiko demokratikoagoa eta ekologikoagoa adostea». Oterok argi utzi zuen ezinezkoa dela trantsizioa egitea soilik energia kontsumoa murriztuta, eta berriztagarrien hedapen baten alde egin zuen, eskala guztietan. Ekuazio horretan biodibertsitatearen aldagaia sartzea ezinbestekoa dela erantzun zion Sarobek. Haren ustez, klima aldaketaren politikek eta biodibertsitatearen aldekoek elkarrekin lerratu behar dute, eta natur ondarearen babesa lehenetsi. «Trantsizio energetikoa ezin da egin biodibertsitatearen galeraren mesedetan», ohartarazi zuen. Energia berriztagarriak ezartzea biodibertsitatea babestuta, hortxe dago «koxka» eta «kezka», unibertsitate irakaslearen iritziz. Balantzan jartzea Energia berriztagarriak bultzatzea eta bioaniztasuna zaintzea bateragarriak direla esan zuen Otxandianok. «Badago biak uztartzeko aukera. Horren alde lan egin beharko dugu, ez dago beste aukerarik». Energia eolikoak edota fotovoltaikoak sortzen duten inpaktu negatiboa beste politika batzuekin konpensatzeko modua badela azpimarratu zuen. Are, aukera baino «halabeharra» dela erantsi zuen, erregai fosilak albo batera uztea premiazkoa delako. Energia berriztagarriek ingurumenean kalteak sortzen dituztela onartu zuen Oterok, baina trantsizioa egiterakoan hori «balantzan» jartzea funtsezkoa dela erantsi zuen, energia fosiletan oinarritutako sistemaren kalte ekologikoak baino apalagoak izango direlako berriztagarriek eragindakoak. Oteroren ustetan, berriztagarriak hedatzeak ingurumen kalteak eragingo dituela esatera mugatzea ez da soluziobidea, «geldiunea» eragin dezakeelako. Saroberen iritziz, ostera, energia berriztagarrien aldeko azpiegiturak egitea eta aldi berean energia kontsumoa murriztea planteatzea ez da egokia. «Ezin dute batera joan, lehenbizi kontsumoa ahalik eta gehien murriztu behar dugu, eta orduan ikusiko dugu zein azpiegitura diren beharrezkoak». Bestalde, Gonzalez de Alaizak nabarmendu zuen «desazkundea» aterabide bakarra dela. Araba Bizirik-ekoak energia ekoizpena eta kontsumoa murriztea hobetsi zuen, eta zentral eolikoak «antropizatuta» dauden tokietan jartzea proposatu. IPCC munduko adituen taldeak klima aldaketaz egindako azterketak ere gogoan hartu zituzten Oterok eta Otxandianok, ohartarazteko egungo egoeratik abiatuta trantsizio energetikoari heltzea premiazkoa dela. Otxandiano: «Bide errealista eta gauzagarri bat behar dugu». Otero: «Denbora kontra dugu». |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225998/etxebizitza-publikoko-akordioa-hautsi-du-iruneko-udalak.htm | Politika | Etxebizitza publikoko akordioa hautsi du Iruñeko Udalak | Nafarroako Gobernuarekin eta Nasuvinsarekin zuen hitzarmena bertan behera utzi du eta 20 orube inguru saltzeko enkantea iragarri du Maiaren udalak. Oposizioak kritikatu du «hauteskunde kutsua» duela eta interes alderdikoiak lehenetsi dituela. | Etxebizitza publikoko akordioa hautsi du Iruñeko Udalak. Nafarroako Gobernuarekin eta Nasuvinsarekin zuen hitzarmena bertan behera utzi du eta 20 orube inguru saltzeko enkantea iragarri du Maiaren udalak. Oposizioak kritikatu du «hauteskunde kutsua» duela eta interes alderdikoiak lehenetsi dituela. | UPNk ez du hitza bete. Udala agurtu baino bi hilabete lehenago, Enrique Maiak akordioa hautsi du. Nasuvinsa sozietate publikoarekin hitzarmena izenpetua zuen, hark alokairu publikoko etxebizitzak egin ditzake. Orubeak Nasuvinsari eman ordez, enkantean saltzea erabaki du udalak.
Goizean emandako prentsaurrekoan, Juan Jose Etxeberria etxebizitza arloko hautetsiak gobernuari bota dio errua. Etxeberriaren esanetan, ez da posible izan 2021ean hitzartutako akordioa sinatzea. Aurretik, udal gobernuaren batzarrak erabaki du formalki itun hori bertan behera uztea. Enrique Maia alkateak gaineratu du «erabat ezinezkoa» izan dela akordiora heltzea. «Horregatik erabaki dugu akordioa bukatutzat ematea».
Aitzakia bat dela agerian dago, akordioa hautsi eta berehala 20 orube inguru enpresa pribatuen artean salerosteko enkantea iragarri duelako. Orubeok Arrosadia-Sadarren, Etxabakoitzen eta Txantrean daude, eta merkatuan 23 milioi euro inguruko balioa izan dezakete. Enrique Maiak aipatu duenez, kontu ekonomikoak koadratuko dituzte diru sarreren bidez.
Udalak kalkulatzen duenez, orube horietan 635 etxebizitza eraikiko dira, eta horietatik 304 babes ofizialekoak izango dira. Horietatik 104 alokairukoak izango dira, halaber.
Nafarroako Gobernuak susmatzen zuen Iruñeko Udalaren benetako asmoa, nahiz eta 2021ean akordioa izenpetu. Izan ere, Nafarroako Parlamentuan Jose Maria Aierdi presidenteorde bigarrenak eta Etxebizitza kontseilariak salatu zuen udalak ez ziela jaramonik egin Nasuvinsa sozietate publikoaren eskaerei.
Izan ere, Nafarroako 14 udalekin akordioa izenpetua du, eta herri horietan etxe sustapenak abian dira: «Iruñekoa da abian jarri ez den alokairurako etxebizitza publikoaren plan bakarra. Ez da arazo tekniko edo administratiboa. Borondate politiko falta da», esan zuen parlamentuan.
Oposizioaren kritika
Enrique Maiaren eta bere udal gobernuaren mugimendua kritikatu du oposizioak. EH Bilduren irudiko, etxebizitza arloan ez du ezer egin udalak lau urtetan eta orain «hauteskunde kutsuko espekulaziozko prozesu bat iragarri du». Koalizioaren arabera, etxebizitza politika egiteko oruberik gabe utziko du hurrengo udala: «Deskapitalizazio oso bat da eta izugarrizko zorra uzten digu iruindarroi».
Alokairu publikoaren onuradun ziren heinean, kaltetu nagusiak errenta apaleko familiak eta gazteak direla uste du. Gogora ekarri du, gainera, Navarra Sumaren udal gobernua ez dela gai beste alderdiekin akordiora heltzeko eta ezgaitasun handia erakutsi duela. «Alderdiaren interesak lehenesten dituzte eta Nafarroako Gobernuari oposizio egitea nahiago dute, interes orokorraren eta herritarren onurarako akordioen gainetik».
PSNren arabera, udal ondarea hustu du Maiaren udalak eta arriskuan jarri du etxebizitza publikoa eraiki ahal izatea. «Maiak UPNren interes alderdikoiak lehenetsi ditu eta hauteskunde kutsuko haustura antzeztu du. Iruñearentzat kostu handia izango du», salatu du.
Geroa bairen irudiko, «zentzugabekeria» da Iruñeko Udalak egindakoa. Salgai jarriko diren orubeak higiezin arloko Iruñeko ondare nagusia dira. Koalizioaren ustez, Nafarroako Gobernuari oposizio egin nahi dio eta horregatik baliogabe utzi dute Nasuvinsarekin hitzartutako akordioa. Geroa Baik gogora ekarri du alokairuko babes ofizialeko 238 etxebizitza egin nahi zirela Iruñean akordio horri esker. |
2023-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/225999/bakoitzak-bere-ardura.htm | Politika | Bakoitzak bere ardura | Bakoitzak bere ardura. | Eztabaida terminologikoan sartzeko asmorik gabe, zehaztu beharra dago ez dela gauza bera sakabaneketa eta urruntzea. Urruntzearen aurka lan egin duten taldeek, historikoki, sakabanaketa deitu izan diotela urruntzeari, eta horren ondorioz bat zein bestea erabili dela presoak urrutiko espetxeetara eramateko erabaki politikoa izendatzeko.
Ñabardurak garrantzia dauka, Espainiako Gobernuek bana zitzaketelako preso horiek, elkarrengandik bereizi, baina urrutira bidali gabe. Urruntzeak arrazoi bat eta justifikazio bat eduki zuen.
Justifikazioa (eta aitzakia). Joan den mendeko 80ko hamarkadaren bukaeran preso gehienak Madril inguruko espetxetan zeuden –Herrera de la Mancha eta Alcala Meco–, eta zeukaten antolaketa kolektiboak erraztu egiten zien taldeko buruei presoen erabakimena murriztea. Aitzaki horren arabera, ETAko zuzendaritzak, kolektiboko buruen bitartez, ezarri egiten zien presoei zer egin behar zuten: ETAren jardunarekin kritikoa ez izatea, gizarteratzeko aukerari uko egitea, espetxe onurak errefusatzea, gose grebak egitea... ETAren aginduak bete nahi ez zituzten presoak, edo gogoz kontra betetzen zituztenak, askatu egin behar ziren presio horretatik. Hori izan da urruntzea bultzatu dutenek erabilitako argudioa.
Benetako arrazoia. Espainiako Gobernuak, kosta ahala kosta, pitzadura sortu nahi zuen presoen kolektiboan, eta zigor erantsi bat ezartzea erabaki zuen: presoak urrutiko kartzeletara bidaltzea. Bidez batez, presoekin batera presoaren senide eta lagunak ere zigortzea bilatu zuen estrategia horrek.
Zigor erantsi hori erabaki politikoa zen, presoak urruntzea ez delako sekulan epaileek emandako sententzietan agertu, eta ez dagoelako aurreikusia Zigor Kodean. Espainiako Gobernua ez zegoen horretara behartuta.
«Presoen urruntzea borroka antiterroristaren tresna bat gehiago da». Hori da presoen muturreko urruntzea 1989an abiatu zenetik –Enrique Mugica Herzog zen Barne ministroa eta Felipe Gonzalez PSOEren gobernuaren presidentea– askotan entzun eta irakurri dugun zuriketa. Bakarrik falta zitzaien esaldia honela hastea: «GAL, tortura, gehiegikeria judizialak, metrailaketa sumarisimoak bezala, presoen...».
Sozialistek ez zuketen urruntzea aktibatuko, edo zailago edukiko zuketen, hasieratik EAJk bat egin ez balu. Orduko buruzagi jeltzaleen adierazpen asko daude estrategia horrekin bat eginez.
Sakabanatu zitezkeen presoak urrundu gabe? Bai, noski. Baina ez zen hori bilatzen, zigorra bilatzen zen. Nahikoa izango zatekeen presoak Hego Euskal Herriko eta inguruko lurraldeetako espetxeetara eramatea. Are gehiago, espetxe berean ere sakabana zitezkeen, moduluka, orduka... Baina helburua epaileek jarritako zigorra areagotzea zen, eta urruntzea zen helburu hori betetzeko tresna. Urruntzea nahikoa ez eta gogortu egin zizkieten bizi baldintzak presoei: ziegetan eta patioetan bakartu, ikasketak eragotzi, funtzionarioen jipoiak, etengabeko miaketak ziegetan, bisitak zaildu... Dena «borroka antiterroristaren» izenean.
Presoen senideak eta lagunak ziren estrategiaren beste jomuga. Presoak, egora jasanezinean egonda ere, ez bazuen amore ematen, presioa senideengan eta lagunengan jarri beharra zegoen. Presoa bisitatzera joan behar zuten aldiro milaka kilometro egitera behartuta zeuden senideak – Kanariar Uharteetara joaten zirenenen kasuan, 2.000 km. joan eta beste 2.000 itzuli–. 16 senide hil dira urteotan edukitako auto istripuetan, eta dozenaka zauritu egon dira.
Urrunketaren zigorra jasaten zuten senideek presoari presioa sartzea bilatzen zuen erabakiak: kilometroak, gastuak, ezin bateratu bidaiak eta lana, adineko senideek ezin bidaia luzeak egin.
Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak euskal auziko hainbat kasutan sententzia dezente dauzka helegitea jarri duen herritarraren alde. Ez du horrela jokatu urrunketarekin. Nahiz legelari eta giza eskubideen aldeko erakunde askorentzat erabat bidegabea izan presoen urrunketa, delako auzitegiak ez zuen bat egin salaketa horrekin, eta bidezkotzat jo zuen hiru kasutan Espainiako eta Frantziako gobernuen erabakia: hiru Frantziako Gobernuarekin eta bat Espainiakoarekin.
Orain presoak leloarekin manifestazio handia egin zen Parisen 2017ko abenduan, eta lelo horri beretzat hartu zuen herri dinamikak 2019an. Espetxe politikaren aldaketaren bi puntuetako bat bete da. Bigarrena, eta zailena izango dena, falta da: presoak askatzea. Mingarria izango da ETAren biktima askorentzat, torturaren biktimentzat torturatzaileak eta haien arduradun politikoak kalean zigorrik jaso gabe ikustea bezain mingarria.
Presoak kaleratzea ohiko erabakia izan da erreferentziazkoak izan diren eta mundu guztiaren txaloak jaso dituzten Ipar Irlandako eta Kolonbiako prozesuetan. Bi prozesu horiek porrot egingo zuketen presoen kaleratzea adostu ez balute.
Urrunketarekin bukatzea ez bada erraza izan, presoak gradualki kaleratzea ez da errazago izango, nahiz 12 urte pasatu diren ETA bukatu zenetik.
Kontsentsu zabala ehuntzeko abilezia beharko da. | |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226026/erregai-sintetikoak-debekutik-kanpo.htm | Ekonomia | Erregai sintetikoak, debekutik kanpo | Bruselak eta Berlinek akordioa lortu dute errekuntza motorra erabiltzen duten autoen debekuaren inguruan. Alemaniak eskatu bezala, 2035. urtetik aurrera erregai sintetikoko autoak salbuetsita geratuko dira. | Erregai sintetikoak, debekutik kanpo. Bruselak eta Berlinek akordioa lortu dute errekuntza motorra erabiltzen duten autoen debekuaren inguruan. Alemaniak eskatu bezala, 2035. urtetik aurrera erregai sintetikoko autoak salbuetsita geratuko dira. | Europako Batzordeak larunbat honetan iragarri du akordioa lortu duela Alemaniarekin errekuntza ibilgailuen debekuari buruzko araudia onartzeko, Berlinek asteetan geldiarazi ondoren. Alemaniak eskatu bezala, 2035. urtetik aurrera erregai sintetikoko autoak salbuetsita geratuko dira.
Hala baieztatu du Volker Wissing Alemaniako Garraio ministroak, Twitterren idatitzako mezu batean: «Errekuntza motorra duten ibilgailuak 2035etik aurrera erregistratu ahal izango dira, baldin eta erregai neutroak erabiltzen badituzte CO2 emisioetan». Akordioa berretsi du Batzordeko presidenteorde eta Itun Berdearen arduradun Frans Timmermansek, sare sozialean berean. «Akordio batera iritsi gara Alemaniarekin, autoetan etorkizunean erregai sintetikoak erabiltzeko».
Araudian egingo dituzten aldaketei buruzko xehetasunak ez dituzte eman. Bruselak espero du neurria behin-betiko onartzea datorren asteartean, Energia ministroen bileran.
Negoziazioek bi urte iraun dute, eta arauak dagoeneko Batzordearen, Parlamentuaren eta Kontseiluaren oniritzia zeukan. Baina Berlinek ustekabean eta azken orduan blokeatu zuen, estatu kideak onartzera zihoazenean.
Adostasun batera heltzeko asmoz, asteon Batzordeak proposamen bat igorri zion Alemaniari, erregai sintetikoak erabiliko dituzten ibilgailuekin kategoria berri bat sortzeko.
Alemania da Europako Batasuneko lehen auto fabrikatzailea. Italiaren babesa jaso zuen, eta industria horrekin lotura handia duten beste herrialde batzuena; besteak beste, Eslovakia, Txekiar Errepublika, Hungaria, Polonia eta Bulgaria.
Eusko Jaurlaritza ere errekuntza autoen debekuaren aurka azaldu da, eta «malgutasuna» eskatu du auto elektrikorako trantsizioa egiteko orduan. Josu Jon Imaz Repsoleko Repsoleko kontseilari ordezkariak ere Alemaniaren jarrera babestu du.
Araua Europako Batzordeak legegintzaldi honetan bultzatu nahi duen Fit for 55 (Egoki 55erako) lege sorta zabalaren parte da; horren helburua da 2030erako Europako Batasuneko emisio kutsatzaileak gutxienez % 55 murriztea. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226027/bagira-prozesuaren-barruan-itsasun-ospatuko-dute-aberri-eguna.htm | Politika | Bagira prozesuaren barruan, Itsasun ospatuko dute Aberri Eguna | Aberri Eguna apirilaren 8 eta 9an iragango da Itsasun. Bi eguneko egitarau «herrikoi, alai eta aldarrikatzailea» proposatu ahal izateko 400 laguntzaile behar dituzte. | Bagira prozesuaren barruan, Itsasun ospatuko dute Aberri Eguna. Aberri Eguna apirilaren 8 eta 9an iragango da Itsasun. Bi eguneko egitarau «herrikoi, alai eta aldarrikatzailea» proposatu ahal izateko 400 laguntzaile behar dituzte. | Bagira prozesuaren barruan, apirilaren 8 eta 9an antolatuko dute Aberri Eguna Itsasun. Prozesuaren sustatzaileek jakinarazi dute «Ipar Euskal Herriko Mugimendu Abertzalearen sorreraren 60 urteak» ospatuko dituztela, eta aurten antolatuko duten Aberri Eguna «historikotzat» jo dute.
Bi eguneko egitarau «herrikoi, alai eta aldarrikatzailearen» berri eman dute: azken 60 urteetako irudiak bilduko dituen erakusketa, mahai inguruak, otordu alaituak egingo dira, besteak beste. Igandean, 11:00etan manifestazioa eta ekitaldia egingo dituzte, haientzat Aberri Eguneko «mugarri» izango direnak. Asteburua kontzertu batzuekin amaituko dute: Xiberrots, Liher, Kuartz, Dupla eta DJ XA2 taldeeek joko dute Itsasun. Horretarako, 400 laguntzaile behar dituztela eta laguntzeko deia zabaldu dute. Haien webgunean eman daiteke laguntzaile izateko izena.
Transmisio historikoa
Aurtengo Aberri Egunarekin emango diote amaiera Bagira prozesuaren lehen sekuentziari, hau da, «transmisio historikoaren» sekuentziari. Horren barruan, «hamalau ekinaldi» egin dituztela azaldu dute. Zeinek iraganetik atera behar irakaspenak gogoratzea, gaur-gaurko garaia ulertzea eta ondare historikoa belaunaldi berriei transmititzea zuten helburu. Hori horrela, «Bagira prozesuarentzat, eskalaz aldatzeko eta etorkizunerat proiektatzeko tenorea da. Mugimendu abertzalearen segidaren ardura hartuko duten militanteek orri berria idazteko tenorea da», adierazi du Nerea Peponnet Bagira prozesuaren sustatzaile eta EHBaiko kideak. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226028/eusko-jaurlaritzak-adierazi-du-elkarbizitzarako-behar-beharrezkoa-zela-sakabanaketa-amaitzea.htm | Politika | Eusko Jaurlaritzak adierazi du elkarbizitzarako «behar-beharrezkoa» zela sakabanaketa amaitzea | EAJko Andoni Ortuzarrek «presoen eta euren inguru sozial eta politikoari» eskatu die «eragindako mina» onartzeko | Eusko Jaurlaritzak adierazi du elkarbizitzarako «behar-beharrezkoa» zela sakabanaketa amaitzea. EAJko Andoni Ortuzarrek «presoen eta euren inguru sozial eta politikoari» eskatu die «eragindako mina» onartzeko | Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak adierazi du euskal presoen hurbiltzea urte askotako lanaren fruitua dela, eta EAJ eta PSEren gobernu hitzarmenetan gaia «beti» egon dela jasota. Atzo iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek azken bost euskal presoen hurbilketa. Zupiriaren arabera, Jaurlaritzak eta lehendakariak «ahalegin etengabea» egin eta egingo dute elkarbizitzan «aurrerapausoak» emateko. «Bide horretan, behar-beharrezkoa zen sakabanaketa amaitzea».
Sakabanaketa politikaren amaiera «kapitulu baten itxiera» dela deritzo Zupiriak: «Euskal presoen sakabanaketa amaitzea eta haiek gure inguruko kartzeletara hurbiltzea bortizkeriaren bukaeraren ondorio logikoa da».
Andoni Ortuzar EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak azaldu du alderdiak begi onez hartu duela sakabanaketaren amaiera, «dagoeneko ez zeukalako zentzurik», baina gehitu du oraindik «hainbat pauso egiteko daudela». «Presoek eta euren inguru sozial eta politikoak biktimei eta gizarteari onartu behar diete bortizkeriak eragindako mina bidegabea izan zela», adierazi du.
Ortuzarren esanetan, egin beharreko aitorpen hori «urrats oso garrantzitsu bat» izango litzateke «euskal herritarren arteko bizikidetzaren bidean», baita «Euskadi eta gainerako munduaren arteko bizikidetzarentzat». Iruña Okan egin ditu adierazpenok, mitin batean. «Gutxika-gutxika terrorismoaren eta bortizkeriaren iragan beltza zarratzen ari gara», esan du Ortuzarrek.
«Urruntze politiken defendatzaile sutsua»
Tonu berdintsuan egin du berba PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok, eta ezker abertzaleari dei egin dio «arrazoi bako mina onartzeko». Ricoren arabera, Euskal Herriratzeak «espetxe politika adimentsu eta guztiz legalaren» ondorio dira, baina esan du bera «urruntze politiken defendatzaile sutsua» dela «indarrean egon behar ziren momentuan», «ETA kartzelan berrantolatu» ez zedin. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226029/ratioen-jaitsiera-aldarrikatu-du-0-3-plataformak-irunean.htm | Gizartea | Ratioen jaitsiera aldarrikatu du 0-3 Plataformak Iruñean | Kalejira egin dute Hezkuntza Departamentutik abiatuta, eta «duintasuna» eskatu dute Nafarroako haur eskola publikoetako haurrentzat | Ratioen jaitsiera aldarrikatu du 0-3 Plataformak Iruñean. Kalejira egin dute Hezkuntza Departamentutik abiatuta, eta «duintasuna» eskatu dute Nafarroako haur eskola publikoetako haurrentzat | Kalera atera dira Nafarroako haur eskoletako hezitzaileak berriz ere. Iragan ikasturtean, greba mugagabea egin zuten, «lan baldintza eskasak salatu eta soldata igoera aldarrikatzeko». Mobilizazio horrekin lortutako hobekuntzak «garrantzia handikoak» izan zirela adierazi du 0-3 Plataformak, baina gaineratu du 2022ko irailean sinatutako akordioan jasotako puntuetako bat ez duela bete Nafarroako Gobernuak: ratioen jaitsiera. «Itunean aipatzen zen ratioak murrizten joateko borondatea eta, zehazki, datozen urteetan Europako mailara hurbilduko ginela». Hezitzaileen plataformaren aburuz, baina, aurten ez da halakorik gertatu, eta kalejira egin dute gaur goizean Iruñean, Hezkuntza Departamentutik abiatuta, ratioen jaitsiera aldarrikatzeko.
«Nafarroako haur eskoletako langileen baldintzek hobera egin dute, eta atzean utzi ditugu urteetan sufritutako soldata umiliagarriak. Hori txalotzen dugun arren, salatu behar dugu gaur egun 0-3 eskoletako ikasgeletan diren haurrek sufritzen dituzten ratio arriskutsu, gehiegizko eta makurrak», esan dute plataformako kideek, protestaren bukaeran.
Gaineratu dutenez, egun indarrean diren ratioen arabera, Nafarroako haur eskoletan haur bat dago 1,75 metro koadroko. Hori dela eta, «baldintza duinak» eskatu dituzte ikasleentzat, «haurren ongizatea bermatuko duten haur eskolak, osasuntsu eta duin hazteko eta bizitzeko aukera eskainiko dietenak».
Kalejiran, Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoen egoitzen aurretik igaro dira hezitzaileak, eta idazki bana entregatu diete. «Gogorarazi nahi diegu sinatutakoa betetzeko erantzukizun politikoa dutela, edo, gutxienez, 0-3 zikloko haurren ongizateaz arduratzeko». 0-3 Plataformak iragarri du protesta gehiago antolatuko dituela datozen asteetan, ratioen jaitsiera lortu arte. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226030/tornado-batek-gutxienez-26-hildako-utzi-ditu-mississippin-eta-alabaman.htm | Mundua | Tornado batek gutxienez 26 hildako utzi ditu Mississippin eta Alabaman | Dozenaka dira zaurituak, eta gutxienez lau lagun desagertuta daude. Bilaketa eta erreskate taldeak lanean ari dira goiz-goizetik. | Tornado batek gutxienez 26 hildako utzi ditu Mississippin eta Alabaman. Dozenaka dira zaurituak, eta gutxienez lau lagun desagertuta daude. Bilaketa eta erreskate taldeak lanean ari dira goiz-goizetik. | Tornado batek AEBetako hego-ekialdeko landa eremua astindu zuen ostiral gauean —Euskal Herriko larunbat goizaldean—, eta, Larrialdiak Kudeatzeko Agentziak jakinarazi duenez, 26 hildako utzi ditu gutxienez, eta lau lagun desagertuta daude. Hildakoetako 25 Mississippi estatuan eragin ditu ekaitzak, eta beste bat Alabaman. Zaurituak dozenaka dira. Agentziak iragarri du kopuru horiek handitu egingo direla datozen orduetan. «Tokiko eta estatu mailako bilaketa eta erreskate talde ugari ari dira lanean gaur goizetik», jakinarazi du sare sozialen bidez.
Mississippiko Humphreys eta Sharkey konderriak izan dira kaltetuenak, eta han jarri dituzte indarrak erreskate taldeek. Tornadoa azken eskualde horretako Rolling Fork herri inguruan izan da bortitzen, lehen informazioen arabera. «Hiria erabat suntsituta dago», adierazi du Eldridge Walker alkateak. Ekaitzak hildako 26 lagunetatik 12 herri horretan zendu dira. Hainbat lagun beren etxean harrapatuta daude, eta herritarrak hondakinen artetik ateratzea da orain erreskate taldeen lehentasuna.
Tate Reeves Mississippiko gobernadoreak Rolling Fork herria bisitatu du gaur, kalteak bertatik bertara aztertzeko. «Ez dago hau deskribatzeko beste modu bat: erabat lazgarria da», esan du ingurua ikusi ostean. 2.000 biztanleko Rolling Fork herria —Muddy Waters blues gitarra jolearen jaioterria— hondamendiaren «zero eremua» dela adierazi du Reevesek. Hala ere, ohartarazi du ekaitzak Mississipiko estatuaren beste leku asko ere jo dituela, eta azaldu kalteak neurtzen ari direla. Kalterik handienak 150 kilometro luzeko lerroan eragin ditu tornadoak. Errotik ateratako zuhaitzak, apurtutako etxeak eta iraulitako ibilgailuak utzi ditu pasatu den tokietan.
«Etxearen erdialdean hartu dugu babes, eta tornadoa berehala iritsi da, han sartu garen bezain pronto eztanda handi bat entzun dugu eta, eta ez dugu beste ezer ere entzun denbora batez. Kanpora atera garenean, hamar bat zuhaitz zeuden botata gure lorategian», azaldu dio Rolling Forkeko herritar batek ABC News telebistari.
Larrialdi zerbitzuek dozena erdi aterpe ireki dituzte etxebizitzarik gabe gelditu direnentzat.
Abisua gauean
Tornadoaren arriskuaz jakinarazteko mezua zabaldu zuen ostiral gauean AEBetako meteorologia zerbitzuak. «Zuen bizia babesteko, hartu babes orain!», ohartarazi zuen. «Bizi arrisku egoeran zaudete. Airean dabiltzan hondakinak hilgarriak izan daitezke babesik ez dutenentzat. Autokarabanak suntsituta geldituko dira. Litekeena da etxeek, lokalek eta ibilgailuek kalte esanguratsuak jasatea, eta posiblea da erabat hondatzea».
Meteorologia zerbitzuak adierazi du gauean gertatzen diren tornadoak direla arriskutsuenak, zailagoa delako herritarrek arrisku ohartarazpen mezuak jasotzea. Elkarteak tornadoen 24 abisu jaso ditu ostiral gauetik larunbat goizera bitartean, baina oraindik ez dakite tornado handi bakar batek eragin dituen kalte guztiak ala bat baino gehiagok zeharkatu dituzten eremu kaltetuak.
Rolling Fork landa eremuko herri txiki bat da, kotoi, arto eta soja sail zabalek inguratzen dute, baita katuarrainen ekoizpenerako urmaelek ere. Mississippiko deltan dago, AEBetako eskualde pobreenetako batean. Han, asko dira karabanetan bizi diren herritarrak eta baliabide ekonomiko urrikoak. Hori dela eta, herritar ugarik ez dute tornadoetatik babesteko leku egokirik eskura. Tornadoa igaro ostean, ehun mila etxebizitza inguru gelditu dira argindarrik gabe Mississippi, Tennessee eta Alabama estatuetan.
Ekaitz bortitzenen sasoia martxoan, apirilean eta maiatzean izaten da AEBetako hegoaldean, eta garai horretan gertatzen dira tornado gehien. Martxo hasieran, ekaitz indartsuak izan ziren inguru horretan. Hamabi lagun hil ziren, eta dozenaka mila herritar gelditu ziren argindar zerbitzurik gabe. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226031/gure-esku-k-frantziako-tourra-baliatuko-du-erabakitzeko-eskubidea-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Gure Esku-k Frantziako Tourra baliatuko du erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeko | Taldeak herri ekimen bat aurreikusi du «Euskal Herria zazpi lurraldez osatuta dagoela» erakusteko | Gure Esku-k Frantziako Tourra baliatuko du erabakitzeko eskubidea aldarrikatzeko. Taldeak herri ekimen bat aurreikusi du «Euskal Herria zazpi lurraldez osatuta dagoela» erakusteko | Aurtengo Frantziako Tourraren lehen hiru etapek Euskal Herriaren zati bat zeharkatuko dutela aprobetxatu nahi du Gure Esku-k Euskal Herria «nazioartean proiektatzeko». Lasterketa uztailaren 1ean hasiko da Bilbon, eta Gasteiz, Donostia, Zornotza (Bizkaia) eta Baiona daude bere ibilbidean.
Azaldu dutenez, Euskal Herri osora zabalduko den ekimen bat aurreikusi dute. Bilbotik Baionaraino «ikurrin uholdea» ikusarazi nahi dute, eta «hainbat leku esanguratsutan airetik hartzeko moduko irudiak sortu». Horrez gain, «inoiz egin den ikurrinik erraldoiena» egitea hartu dute helburu.
Bilbon eman dute ekimenaren berri, Bizkaia Aretoan, eta Josu Etxaburu bozeramaileak adierazi du ongi etorria emango diotela Tourrari: «Argi esan nahi dugu Europako txoko honetan zazpi lurraldez osatutako herri bat dagoela, nortasun propioa duena, Europako hizkuntza zaharrenarekin bizi dena, bere burua gobernatu nahi duena, txirrindularitza gustoko duena eta guzti hori harrotasunez bizi duena». |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226032/plan-pilotu-bat-galdegin-dute-euskal-hezkuntza-sistemaren-bidean.htm | Gizartea | «Plan pilotu bat» galdegin dute, euskal hezkuntza sistemaren bidean | Hezkuntza Plazara-k elkarlana sustatuko du, hezkuntza proiektua, euskalduntzea eta euskal curriculuma bilduko dituen bide orria lantzeko | «Plan pilotu bat» galdegin dute, euskal hezkuntza sistemaren bidean. Hezkuntza Plazara-k elkarlana sustatuko du, hezkuntza proiektua, euskalduntzea eta euskal curriculuma bilduko dituen bide orria lantzeko | Jauzi egin nahi dute. Aurki, EAEko Hezkuntza Lege proposamena aurkeztuko dute Eusko Legebiltzarrean, eta aukera baliatu nahi du Hezkuntza Plazara elkarteak, komunitate osoaren adostasuna lortu eta urrunago joateko. Legeaz harago, bide orri oso bat nahi du elkarteak, «plan pilotu bat, legea bera garatu eta agenda berri bat martxan jarriko duena». Hezkuntza Plazara-ko ordezkariek agerraldia egin dute Donostian, batetik, plan horren hiru ardatz nagusiak azaltzeko, eta bestetik, hurrengo hilabeteetan martxan jarriko duten bilera sorta iragartzeko. Ikuspegi kritikoa erakutsi dute elkarteko kideek EAEko Hezkuntza Legearen zirriborroaz. «Urruti» ikusten dute hezkuntza akordioak legebiltzarrean izan zuen adostasunetik. «Arreta handiz jarraitzen ari gara legearen sortze prozesua, eta datozen asteetan aurkeztuko duten lege proposamenak beste izaera bat izan behar du, hezkuntza akordioaren filosofian oinarritua, gure hezkuntza sisteman beharrezkoa den jauzi hori egingo badugu». Begi bat legean jarrita izanen du, beraz, Hezkuntza Plazara-k; bestea, berriz, etorkizunean. Elkarteko ordezkariek uste dute, legeaz gain, beharrezkoa izanen dela beste tresna batzuk sortzea: «Euskalduntzean, euskal kultur transmisioan eta sareen bateratzean urrats esanguratsuak egiteko anbizioz jokatu behar da, eta lehen bailehen baliabide guztiak jarri, esperientzia berriak martxan jartzeko». Plan pilotu horren barruan, hiru ardatz nagusi identifikatu ditu Hezkuntza Plazara-k: ikastetxeetako hizkuntza proiektuak, herrietako hezkuntza proiektuak eta euskal curriculumaren eguneratzea.
Hizkuntza eskubideei dagokionez, eskolek «gaur egun baino askoz gehiago egin dezaketeela» uste dute. Horregatik, ezinbestekotzat jo dute ikastetxe bakoitzak hizkuntza proiektua garatzea, «diagnostiko integral batetik abiatuta». Helburuez harago, ordea, «ikuspegi soziolinguistikoa, historikoa, soziala eta kulturala» aintzat hartu behar direla gaineratu du Hezkuntza Plazara-k, «Euskal Herriko egoera diglosikoa kontuan hartuta, euskara ikas eredu orokortua bihurtuko duen proiektu integrala» lortzeko.
Udalerriak ere hezkuntza eragile aktibo bihurtu nahi ditu Hezkuntza Plazara-k, eta horretarako, herri bakoitzak bere hezkuntza proiektua garatu beharko lukeela uste du. Horra bigarren ardatza: «Udalak, ikastetxeak, eragileak eta herritarrak hezkuntzan parte hartuz, herri hezitzaileak garatu behar dira; ezberdinkeriaren eta lehiaren logikatik, elkarlanera pasatuz». «Publikotasun berri bat» Elkartearen esanetan, espazio horiek lagungarriak izan daitezke «publikotasun eredu berri batean oinarrituko den hezkuntza sistema» lortzeko: «Eskola publikoa ardatz izanik, ikastoletako bulkadari helduz, sare publiko deszentralizatu bakarrerako bidea behetik gora eraikitzeko, gertuko administrazioetatik hasita». Azkenik, euskal curriculuma eguneratzeko beharra sumatu du Hezkuntza Plazara-k, munduan, euskal gizartean eta hezkuntzan gertatutako aldaketak jasotzeko. «Hamabost urte igaro dira euskal hezkuntza komunitateak euskal curriculuma diseinatu zuenetik. Ariketa hura berritu eta, egungo testuinguruan, adostu behar dugu nola bermatzen den euskal kulturaren transmisioa». Erronka horiei heltzeko, «komunitate osoaren elkarlana» beharko dela uste du elkarteak, eta bilera sorta abiatuko du datozen hilabeteetan, hainbat eragilerekin: «Bakoitzak bere esparrutik, elkarlanean, euskal hezkuntzaren bidean jauzi egin dezagun». |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226033/sestaoko-bizilagun-bat-hil-da-espainian-moto-istripu-batean.htm | Gizartea | Sestaoko bizilagun bat hil da Espainian, moto istripu batean | 56 urteko gizonezko bat da. A-8 autobidean gertatu da ezbeharra, Colunga herriaren parean (Asturias, Espainia). | Sestaoko bizilagun bat hil da Espainian, moto istripu batean. 56 urteko gizonezko bat da. A-8 autobidean gertatu da ezbeharra, Colunga herriaren parean (Asturias, Espainia). | Sestaoko (Bizkaia) 56 urteko gizonezko bat hil da gaur eguerdian A-8 autobidean, Colunga udalerriaren parean (Asturias, Espainia), gidatzen zuen motorra bidetik aterata.
Guardia Zibilak jakinarazi duenez, 12:45ean gertatu da istripua, autobideko 347,1 kilometroan, Galiziarako norantzan. Gizonezkoa motoan zihoan, baina bidetik atera eta lurrera erori da. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226034/bilboko-mendizale-bat-hil-da-kantabrian.htm | Gizartea | Bilboko mendizale bat hil da Kantabrian | 50 urte inguru zeuzkan andreak, eta mendi ibilbide bat egiten ari zen Arredondon (Kantabria, Espainia) | Bilboko mendizale bat hil da Kantabrian. 50 urte inguru zeuzkan andreak, eta mendi ibilbide bat egiten ari zen Arredondon (Kantabria, Espainia) | Bilboko 50 urte inguruko andre bat hil da, Arredondon (Kantabria, Espainia), mendian ibilbide bat egiten ari zela, 50 bat metrotik jausita. Mendian zebilen Bilboko beste txangozale batzuekin, ibilbide bat egiten. Larrialdietako helikopteroa joan da biktima sorostera, baina andrea hilda zegoen ordurako.
Ondoren, taldeko hiru pertsona erreskatatu behar izan dituzte, emakume bi eta gizon bat, laguntza psikosoziala behar zutelako. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226035/errusiak-akordioa-lortu-du-bielorrusian-arma-nuklear-taktikoak-kokatzeko.htm | Mundua | Errusiak akordioa lortu du Bielorrusian arma nuklear taktikoak kokatzeko | Putinek nabarmendu du ez dituela urratuko arma nuklearrak ez ugaritzeko sinatuak dituen itunak. | Errusiak akordioa lortu du Bielorrusian arma nuklear taktikoak kokatzeko. Putinek nabarmendu du ez dituela urratuko arma nuklearrak ez ugaritzeko sinatuak dituen itunak. | Arma nuklear taktikoak Bielorrusian kokatu ahal izateko akordioa lortu du Errusiak. Vladimir Putin Errusiako presidenteak herrialdeko estatu telebistari adierazi dionez, hala adostu dute berak eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak. «Ez da ezohiko ezer. AEBek gauza bera egin dute azken hamarkadetan. Arma nuklear taktikoak hedatu dituzte aliatu dituzten herrialdeetan». Europan sei estatutan kokatu dituztela adierazi du. «Memoriak huts egiten ez badit, Alemanian, Turkian, Herbeheretan, Belgikan, Italian eta Grezian».
Putinek nabarmendu du pareko neurri bat adostu dutela Moskuk eta Minskek, «arma nuklearrak ez ugaritzeko nazioarteko betebeharrak urratu gabe», errepikatu du behin baino gehiagotan. Lehen aldia litzateke Errusiak mota horietako armak Bielorrusiara bidaltzen dituena, 1996 urtetik. Arma nuklear taktiko deitzen zaie gudu zelaian kalte mugatuak eragiteko erabiltzen direnei, hiriak osorik suntsitzeko ahalmena duten arma nuklearretatik desberdintzeko.
Akordioa zuzenean lotu du Erresuma Batuak pobretutako uraniodun armak Ukrainara bidaltzeko urratsarekin. «Era batera edo bestera, teknologia nuklearrarekin du zerikusia». Putinek aitortu du uranio pobretuko jaurtigaiak ez direla suntsipen masiboko armen artean sailkatzen, baina «arma arriskutsuenetakoa» da, ohartarazi duenez, «hauts erradioaktiboa» sortzen duelako. Ziurtatu du Jugoslavian eta Iraken minbizi kasuak biderkatu zirela arma mota hori erabili eta gero. «Errusiak mota horretako milaka, ehunka mila jaurtigai ditu. Ez ditugu sekula ere erabili orain arte».
Kremlineko buruaren esanetan, Errusiak arma nuklear taktikoak biltegiratzeko azpiegitura bat izango du eraikia Bielorrusian uztailaren 1erako. Zehaztu du Moskuk ez duela arma horien gaineko kontrola Minsken esku utziko. Putinek gaineratu du Lukaxenkok lehenagotik ere proposatu ziola arma nuklear taktikoak Bielorrusiara bidaltzeko aukera.
Errusiako armadak nuklearrak garraiatzeko gaitasuna duten hamar hegazkin ditu jada Bielorrusian, eta Bielorrusiari emanak dizkio Iskander misil taktiko sistema batzuk, arma nuklearrak jaurtitzeko erabili daitezkeenak.
Bielorrusiak muga egiten du Ukrainarekin, eta Errusiako armadak haren lurraldea erabili zuen Ukrainako inbasioaren lehen asteetan, Kiev hartzen ahalegintzeko. Mugakide ditu Polonia, Lituania eta Letonia ere, hirurak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak.
Aldaketa esanguratsua
Errusiak orain arte mantendu duen irizpidea aldatu duela nabarmendu du Nikolai Sokol Desarmerako eta Ez Ugaritzerako Vienako Zentroko ikerlariak. «Errusia beti agertu da harro ez dituelako arma nuklearrak hedatu bere mugetatik kanpo. Hori aldatu du, eta aldaketa handi bat da».
Moskuren eta Minsken arteko akordioa kritikatu du Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak. Haren iritziz, «gatazkaren gorakada» elikatzen du erabakiak.
Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna desegin zenean, 1991n, Moskuk arma nuklearrak zituen kokatuta independentzia lortu berri zuten Ukraina, Bielorrusia eta Kazakhstanen. 1992an, hiru estatu horiek eta Errusiak adostu zuten armak azken herrialde horretan kokatzea, eta prozesua 1996. urtean amaitu zuten. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226036/katuko-muinoak-nagusi-arabako-kuadrillen-artekoan.htm | Kultura | Katuko Muinoak nagusi Arabako kuadrillen artekoan | Urtarrilaren 27an abiatu zen Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa, eta gaur Laudion jokatu den finaleraino heldu dira irabazleak nahiz Errexala eta Izena pentsau bida taldeetako kideak. | Katuko Muinoak nagusi Arabako kuadrillen artekoan. Urtarrilaren 27an abiatu zen Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketa, eta gaur Laudion jokatu den finaleraino heldu dira irabazleak nahiz Errexala eta Izena pentsau bida taldeetako kideak. | Maeztuko lehen saiotik bi hilabete, hamabi saio eta beste hiru finalaurreko igaro ostean, finalaren eguna zuen gaur Arabako Bertso Kuadrillen Arteko Txapelketak. Egun osorako jai giroko egitaraua izan da Laudion: bertso poteoan ibili dira eguerdian, musikaz lagunduta, eta jarraian, bazkarian elkartu dira bertsozaleak. Eta arratsaldean, berriz, 120 lagun batu dira BHI institutuko kiroldegian, finalera iritsi diren hiru taldeak entzutera: Katuko Muinoak (Gasteiz), Errexala (Gasteiz) eta Izena pentsau bida (Aramaio). Lehena izan da garaile azkenean.
Hamalau lagun aritu dira kantuan, denera, finalean: Katuko Muinoak taldean, Ekaitz Samaniego, Eli Zaldua, Xabier Antia eta Iñaki Viñaspre; Errexala taldean, Ainara Balantzategi, Marta De Pedis, Inaxio Trojaola, Patxi Alkorta, Kerman Lopez de Lacalle eta Felipe Zelaieta; eta Aramaioko taldean, Manex Agirre, Martin Abarrategi, Sabin Abarrategi eta Danel Herrarte. Nieves Del Alamok izan du gaiak jartzeko ardura, eta Iker Elexpuru, Oier Iñurrieta, Kristina Arteaga, Ekaitz Elorriaga, Ainhoa Aizpurua eta Aitor Jimenez aritu dira epaile lanetan.
2010ean antolatu zuten txapelketa lehen aldiz, eta, ordutik, bi urtean behin egin dute. Zazpigarrena izan du aurtengoa, eta, denera, 280 lagunek parte hartu dute, bertsolariak, gai jartzaileak, epaileak eta bestelako eginbeharrez arduratu direnak kontuan hartuta. Aurreko aldietan bezala, bi modalitate izan ditu txapelketak aurten: bat-bateko eta idatzizkoa. Aurrenekoan, hamabi talde aritu dira lehian, eta hamasei bigarrengoan —modalitate horretan ez dira lehian aritzen—. |
2023-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/226037/zehaztu-dira-berria-txapelketako-finalerdiak.htm | Kirola | Zehaztu dira Berria Txapelketako finalerdiak | Goikoetxea V-Aiestaranek, Zaldua II-Odeiren aurka jokatuko dute eta Gurrutxaga-Zaldua I.ak, Irazu-Zubiriren aurka | Zehaztu dira Berria Txapelketako finalerdiak. Goikoetxea V-Aiestaranek, Zaldua II-Odeiren aurka jokatuko dute eta Gurrutxaga-Zaldua I.ak, Irazu-Zubiriren aurka | Berria Txapelketako finalerdiak zehaztuta daude. Goikoetxea V-Aiestaranek, Zaldua II-Odeiren aurka jokatuko dute finalaurrekoetako batean eta Gurrutxaga-Zaldua I.ak, Irazu eta Zubiriren aurka jokatuko dute bestean. Loitegi-Eskuderok Zaldua II-Odeiren aurka lortutako garaipena (23-35) ez zen nahikoa izan eta bikote gorria Berria Txapelketatik kanpo geratu da. Irazu eta Zubirirekin hiruna punturekin berdinduta, azken hauek dira A multzoko bigarren postuan sailkatu direnak euren arteko partida irabazi baitzuten. Zaldua II-Odei multzoko lehen postuan sailkatu dira lau punturekin, nahiz eta galdu ligaxkako azken partida. Jaialdiko hirugarren partidan Goikoetxea eta Aiestaran erraz nagusitu ziren, 35-15, Urrutia II.aren eta Apezetxearen aurka. Irabazlea sailkatzen zen finalerdira eta, beraz, gorriak lortu dute postu hori. Lehenengo partidan Loitegik eta Eskuderok garaipena lortu zuten eta ia ezusteko galanta eman zuten. Zaldua II.a eta Odei puntu negatiboan utzi behar zituzten eta une batean Loitegi eta Eskudero 10-25 irabazten ari zirenean helburua lor zezaketela zirudien. Gorriek erreakzionatu egin zuten eta 4 punturekin multzoko buru izan dira. Eskuderok partida bikaina jokatu zuen hiru tanto saketik eta bederatzi piloteoan eginda. Goikoetxea eta Aiestaran, Urrutia eta Apezetxea baino askoz gehiago izan ziren. Alde handia egon zen aurrean eta Aiestaranek ongi jokatzen hasi zenean markagailuan alde egin zuten. Partida nahiko parekatua izan zen 15-12kora arte, baina gorriek alde handia ireki zuten. Aiestaranek sei tanto egin zituen sakez eta zortzi piloteoan. |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/226070/etxerat-ek-eta-sarek-presoei-lege-arrunta-aplikatzea-izango-dute-helburu-aurrerantzean.htm | Politika | Etxerat-ek eta Sarek presoei lege arrunta aplikatzea izango dute helburu aurrerantzean | Bi eragileek agerraldia egin dute sakabanaketaren amaieraren harira: «Amaitu egin da izugarrizko sufrimendua eragin duen aro latz hau». Eskatu dute aldarrikapenekin jarraitzeko, 'Etxera' leloaren bidez. | Etxerat-ek eta Sarek presoei lege arrunta aplikatzea izango dute helburu aurrerantzean. Bi eragileek agerraldia egin dute sakabanaketaren amaieraren harira: «Amaitu egin da izugarrizko sufrimendua eragin duen aro latz hau». Eskatu dute aldarrikapenekin jarraitzeko, 'Etxera' leloaren bidez. | «Ia 35 urteren ondoren, esan dezakegu urruntze politikaren amaiera iritsi dela, azkenean lortu dugula, behingoz iritsi dela euskal presoak Euskal Herrira ekartzeko egin den lan nekaezinaren emaitza. Amaitu egin da izugarrizko sufrimendua eragin duen aro latz hau». Hala adierazi dute gaur Gasteizen Etxerat elkarteak eta Sare Herritarrak, sakabanaketaren amaiera dela-eta egin duten agerraldian.
Sareko Joseba Azkarraga eta Etxerat-eko Jose Morales bozeramaileek aldarrikapen horren alde egin den lan guztia azpimarratu dute, eta zoriondu egin dituzte «modu batean edo bestean beren ekarpen handia nahiz xumea» egin duten guztiak: «Denon artean lortu dugu aspalditik eta biziki espero genuen helburua: urrunketaren behin betiko amaiera». Gogoan izan dituzte, bereziki, presoak bisitatzeko bidean bizia galdu duten hamasei lagunak.
Baina lana ez zaie amaitu: azaldu dutenez, aurrerantzean presoen etxeratze prozesuan eragitea izango dute helburu, «legeak zehazten duen ibilbidearen arabera». Presoei lege arrunta aplikatzeko eskatu dute, eta aldarrikapen hori Etxera leloaren bidez egingo dutela azaldu.
Egoera zein den gogoratu dute: «7/2003 legea indarrean dago, eta bizi guztiko zigorrak ahalbidetzen ditu. 14/2003 legea ere indarrean dago, eta Frantzian betetako zigorrak kontuan ez hartzea ahalbidetzen du. Izan ere, 5/2003 Legeak gradu progresioen eta/edo zigor baimenen eskumenari eusten dio salbuespen organo batean, Auzitegi Nazionalean, hurbileko epaitegien kaltetan». Ez hori bakarrik: «Bigarren graduan dauden presoei legez dagozkien baimenak ukatzen dizkiete. 33 preso soilik daude hirugarren graduan, berez 110 egon beharko liratekeen arren. Gradu erregresioak gertatzen ari dira. Eta iheslari eta deportatuek itzuli ezinik jarraitzen dute, salbuespen legedia indarrean dagoelako».
Autokritika, guztiek
Lanean jarraituko dutela hitzeman dute, «harremanak sustatuz eta aktibazioa bilatuz, plazak betez eta gure aldarrikapenak lau haizeetara zabalduz». Hori guztia, «bizikidetzaren mesedetan»: «Indarkeria guztien biktimen babesak bateragarria izan behar du erreparazioa eskatzearekin».
Horri dagokionez, Azkarragak aipatu du autokritika ez zaiola parte bati soilik eskatu behar: «Guztiok egin behar dugu. Ez dakit ez ote den heldu gainontzekoei ere autokritika eskatzeko ordua. 5.000 tortura kasu, giza eskubideen urraketak eta estatu terrorismoak eragindako heriotzak izan direla ahaztu nahi dutenei buruz ari naiz», esan du. |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/226071/lucas-egibar-munduko-txapeldunorde.htm | Kirola | Lucas Egibar, munduko txapeldunorde | Laugarren egin du gaur, eta ezin izan dio Urrezko Globoko lehen postua kendu Martin Noerl alemaniarrari. | Lucas Egibar, munduko txapeldunorde. Laugarren egin du gaur, eta ezin izan dio Urrezko Globoko lehen postua kendu Martin Noerl alemaniarrari. | Lucas Egibarri gutxi falta izan zaio snowboard kroseko munduko txapeldun izateko. Donostiarra Urrezko Globoaren sailkapeneko bigarren postuan heldu da gaur Mont-Saint-Anne estazioan (Quebec) jokatu den finalera, baina ezin izan da atzo bezain bikain sentitu, eta bigarren postuarekin konformatu behar izan du. Martin Noerl alemaniarra izan da garaile.
Egibar 24 punturen desabantailarekin heldu da gaurko probara, eta, irabazteko, ia derrigorrezkoa zuen berak irabaztea eta Noerlek bigarren ez egitea. «Gure esku dagoen helburu bat da eta lor dezakegu: sekula ez gara horren gertu egon», esan zuen atzo; baina ez da posible izan. Noerlsek donostiarraren lana aitortu du: «Dena oso berdinduta egon da, biok merezi genuen Urrezko Globoa aurten», adierazi du.
29 urteko kirolariak 2015. urtean irabazi zuen Urrezko Globoa lehen eta, oraingoz, azken aldiz. |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/226072/otano-nagusitu-da-mugertzaren-aurkako-aizkora-apustuan.htm | Kirola | Otaño nagusitu da Mugertzaren aurkako aizkora apustuan | Beizamakoak minutu bat baino gehiagoren aldea atera dio Mutrikukoari. 10.000 euro zeuden jokoan. | Otaño nagusitu da Mugertzaren aurkako aizkora apustuan. Beizamakoak minutu bat baino gehiagoren aldea atera dio Mutrikukoari. 10.000 euro zeuden jokoan. | Eneko Otañok irabazi du gaur Azpeitian (Gipuzkoa) jokatu den aizkora apustua. Beizamakoak 48 minutu eta 26 segundo behar izan ditu 21 kana-erdiko mozteko, Ugaitz Mugertzak hogei mozteko behar izan dituen minutuak baino bat gutxiago. Lanak 49 minutu eta 45 segundotan bukatu ditu Mutrikukoak. Alde bakoitzak 5.000 euro jarri ditu jokoan.
Hasieratik jarri du erritmo gogorra Otañok, eta amaierara arte eutsi ahal izan dio. Mugertzak, berriz, ez du asmatu kana-erdiko bateko abantaila kudeatzen. Ikusle andana elkartu da Azpeitiko zezen plazan, eguraldi ona lagun.
Gaurkoa Mugertzaren lehen apustua zen herri kiroletan, eta Otañoren laugarrena. Abenduan itxi zuten tratua, zezen plazatik gertu, Mendizabal jatetxean. Ordutik, lau hilabeteko prestaketa aldia osatu dute.
Otañok, 20 urterekin, Mikel Larrañagaren aurka galdu zuen bere lehen apustua, baina ordutik hiru irabazi ditu jarraian: Mieltxo Mindegiaren kontra bat, Xabier Orbegozo Arria V.a-ren aurka iaz, eta Mugertzaren aurka gaur.
Ugaitz Mugertza eta Eneko Otaño, gaur, Azpeitiko zezen plazan (Gipuzkoa). Idoia Zabaleta / Foku |
2023-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/226073/tolosaren-lesio-bat-dela-medio-elordik-eta-zabaletak-jokatuko-dute-finala.htm | Kirola | Tolosaren lesio bat dela medio, Elordik eta Zabaletak jokatuko dute finala | 19-15 irabazten ari zirela, zuntz haustura bat izan du Anoetako atzelariak. Neurketa bikaina egiten ari zen. Igandean jokatuko dute finala, Laso-Imazen aurka. | Tolosaren lesio bat dela medio, Elordik eta Zabaletak jokatuko dute finala. 19-15 irabazten ari zirela, zuntz haustura bat izan du Anoetako atzelariak. Neurketa bikaina egiten ari zen. Igandean jokatuko dute finala, Laso-Imazen aurka. | Kirolaren alderik gogorrena ikusi ahal izan da gaur Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Altuna III.a-Tolosaren eta Elordi-Zabaletaren arteko partida zoragarri zihoan; finalerako sailkatzea jokoan, nor baino nor gehiago ari ziren lau pilotariak. Tanto gogorrak, defentsa ikusgarriak, sekulako erremateak... gorriak 19-15 aurretik zirela, ordea, inork nahi ez zuena gertatu da: min hartu du Xabi Tolosak, eta, minutu batzuk aldageletan eman ostean, jokatzen ez jarraitzea erabaki du. Oinez ere ezin zen ibili ia. Ondorioz, Elordi eta Zabaleta sailkatu dira finalerako.
Pena galanta. Izan ere, Altunari eta Tolosari gutxi falta zitzaien finalera arrakasta handiz iristeko. Atzean, sekulako defentsa lana egin du Anoetakoak —ez du pilota bat bera ere galdu, eta zail asko eraman ditu—, eta Amezketakoa, berriz, bere ohiko mailatik ere gora aritu da, ikusgarri. Pilotazaleak «Jokin, Jokin» abesten jarri ditu pare bat aldiz. Parean, ordea, txapelketako bikoterik onena zuten, eta gauzak zail jarri dizkiete haiek. Zabaletak lan handia egin du, eta Elordi ausart ibili da: hamar tanto egin ditu airez, batzuk ikusgarriak.
Partida gogoangarria zen, bai, baina azkenean bigarren planoan geratu da hori, zoritxarrez. Min hartu ostean, Tolosa, ahal zuen moduan, zaleak agurtzera irten da kantxara, eta frontoian ziren 1.800 lagunen txalo zaparrada jaso du, Altunaren besarkadarekin batera. Txapelketa osoan egindako lana aitortu diote pilotazaleek.
Altunak bazuen bakarrik jarraitzeko aukera. Negarrari eutsiz, EITBko kamerei azaldu die zergatik hartu duen hori ez egiteko erabakia: «Epaileak baietz esan dit hasieran, baina gero enpresak esan dio Xabik kantxan egon beharra zeukala horretarako. Berak esan dit baietz, aterako zela, baina nola zetorren ikusita, ez jarraitzea erabaki dut; egoista iruditu zait». Gehitu du nahiago zukeela lesioa berari gertatzea, iruditzen ari baitzitzaion Tolosa «izugarri disfrutatzen» ari zela txapelketaz.
Zabaleta eta Elordi, triste
Pilotazaleen sentipena, berriz, Elordik eta Zabaletak txartela lortu ostean esandako hitzek laburbiltzen dute ondoen. Biek, sailkatuta jada, erabat hunkituta hitz egin dute. Triste azaldu dira. Nabarmendu dute Tolosa bikain ari zela, eta kantxatik kanpo ere gizatasun handia duela.
Finalari dagokionez, Zabaletak aitortu du fisikoki ez dagoela onenean, eta asteak daramatzala arazo fisikoei aurre egiten. Esan du beteta amaitu dituela hainbat tanto, baina hori normaltzat ere jo daiteke. Oso tanto gogorrak jokatu dituzte gaur. Elordik, berriz, esan du txapela irabaziz gero Tolosari eskaini nahiko liokeela.
Txapelketako azken partida igande arratsaldean jokatuko dute, Iruñeko Nafarroa Arenan, Laso eta Imazen aurka. Ea ordurako behar bezala errekuperatzen diren. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226074/quincoces-eta-campos-bederatzigarren-munduko-txapelketan.htm | albisteak | Quincoces eta Campos bederatzigarren Munduko Txapelketan | Italiako Adamello Ski Raid proban, distantziako luzeko munduko proba nagusian, euskal selekzioarekin lehiatu dira biak. Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu ere aurrean ibili dira, 29. Rafa Urbizuk eta Aitor Ajuriak ezin izan dute bukatu. Partaide bat hil da, bihotzekoak jota. | Quincoces eta Campos bederatzigarren Munduko Txapelketan. Italiako Adamello Ski Raid proban, distantziako luzeko munduko proba nagusian, euskal selekzioarekin lehiatu dira biak. Axier Alonso eta Jon Ander Aranburu ere aurrean ibili dira, 29. Rafa Urbizuk eta Aitor Ajuriak ezin izan dute bukatu. Partaide bat hil da, bihotzekoak jota. | Edozein dela ere kirola, gutxitan izaten du euskal selekzioak nazioartean lehiaketa ofizial batean parte hartzeko aukera, eta asteburu honetan izan da bakan horietako bat: mendiko eskiko euskal selekzioko sei kide Adamello Ski Raid proban lehiatu ziren larunbatean, Italiako Trentino eskualdean, distantzia luzeko Munduko Txapelketan. Guztira hamazazpi naziotako 260 eskiatzaile aritu ziren Adamellon lehian; haien artean, euskal selekzioko kideak.
Goizeko 6:00etan abiatu zen proba, ilunpean. Bikoteek ibilbide oso gogorra zuten aurretik: 30 kilometroko distantzia, 3.115 metroko goranzko desnibela eta 3.455 metroko beheranzko desnibela, lau igoera oso luze, beste horrenbeste jaitsiera eta oinezko bi zati, horietako bat Adamello ertzari jarraituta. «Eguraldia aldakorra izan zuten. 3.000 metrotan tarteka elur pixka bat egiten zuen, gero eguzkia ateratzen zuenean hego aurpegietan bero egiten zuen, eta jaitsiera batzuk arriskutsu zeuden, elur faltagatik. Leku ospeletan, berriz, haizearekin tenperatura -7 gradura jaisten zen… Denetarik izan zuten», jakinarazi du Igor Alzelai euskal selekzioaren hautatzaileak.
Nahia Quincoces mendexarra eta Igone Campos zumarragarra hamar aurrenekoen artean sartzeko helburuarekin joan ziren Italiara, eta lortu dute. Bederatzigarren izan dira azkenean. «Nahia Laponian ibili da aurreko astean, eta nik uste nekea antzeman duela Adamellon. Bizitasun pixka baten faltan sumatu du bere burua, baina, hala ere, Igone eta biak bikain moldatzen dira arnas luzeko lasterketetan, eta eutsi eta eutsi, sekulako proba egin dute», azpimarratu du Alzelaik.
Nahia Quincoces eta Igone Campos, probako une batean. Igor Alzelai / EMF
Mutiletan ere oso lasterketa ona osatu dute Axier Alonso oñatiarrak eta Jon Ander Aranburu zumarragarrak. Munduko oilar guztien artean 29. izan dira azkenean. «Adamellon munduko onenak zeuden. Gainera, italiarrak, frantziarrak, suitzarrak... ohituta daude Alpeetako baldintzetan eskiatzen. Irteera 1.500 metrotik egiten da, eta, lehen igoeraren ondoren, 3.000 metrotan jartzen zara, eta lasterketaren zati handi bat altuera horretan egiten da. Ondorioz, ohituta egon ezean, altueran higatuz doa gorputza», jakinarazi du Alzelaik. «Jaitsieretan ere, alde handia dago. Azken jaitsierak 1.700 metroko desnibela zuen, nahiz eta zati bat oinez izan elur faltagatik, eta guk Pirinioetan ez daukagu horrelako jaitsiera luzerik. Hortaz, zaila daukagu gorputza eta hankak horrelako baldintza eta probetarako prestatzeko». Zailtasunak zailtasun, emaitzarekin gustura dira Alzelai eta euskal selekzioko kideak.
Bikote gazteak, Rafa Urbizu donostiarrak eta Aitor Ajuria otxandiarrak, berriz, ezin izan dute proba bukatu. Horrelako lasterketa luzeetan esperientzia falta, altuerak sortzen duen higadura... «Nahiz eta inolako presiorik ez izan, agian azkartxo hasi ziren, eta bete egin ziren. 3.000 metrotik gorako zati hori gogorra egin zitzaien. Pena izan da, hiru bikoteek bukatu izan balute, selekzioaren jarduna eta bidaia erabat biribila izango baitzen». Arantzatxo horrekin itzuli da Alzelai. «Gainerakoan, ohore bat izan da euskal selekzioarekin, talde honekin, Munduko Txapelketa batera joan ahal izatea. Pozik gatoz lortutako emaitzarekin, datorren urterako lanean jarraitzeko gogoz, batez ere gazteekin eta neskekin, animatu daitezen kirol honetara hurbiltzera».
Partaide baten heriotza, bihotzekoak jota
Mutiletan, Matteo Eydallin eta Robert Antonioli italiarrak izan dira munduko txapeldun. Eydallin hirugarrenez eta Antonioli lehenbizikoz. Hasiera oso estuaren ondoren, bi italiarrak Cresta Croceko igoeran zertxobait aurreratu ziren, eta gai izan ziren helmugaraino aldeari eusteko. Bi bikote frantziar sailkatu ziren haien atzetik: Matheo Jacquemod eta Samuel Equy bigarren, eta William Bon Mardion eta Xavier Gachet hirugarren.
Nesketan, aurreikuspenak bete ziren, eta Axelle Mollaret eta Emily Harrop frantziarrak goitik behera nagusitu ziren hasiera-hasieratik. Bigarren, sei minutu pasatxora, Lena eta Candice Bonnel ahizpak helmugaratu ziren, frantziarrak hauek ere, eta hirugarren, Giulia Compagnoni eta Ilaria Veronese italiarrak.
Alabaina, irabazleen poza, lasterketa bukatzea lortu zuten guztien asebetea eta antolatzaileen aldartea erabat goibeldu ziren lehiakideetako bat bihotzekoak jota hil zela jakin zenean. Omar Ferrero, 42 urtekoa, Turingo probintziako San Secondo di Pinerolo herrikoa, Ivan Monnet bikotekidearekin ari zen lehiatzen Adamellon, bihotzekoa izan zuenean. Laguna bera saiatu zen hasiera batean bihotz-biriketako bizkortzea egiten, ondoren mendiko erreskateko osasun zerbitzuak ere bai, baina alferrik izan zen.
SAILKAPENAK Emakumezkoak 1.- Axelle Gachet-Mollaret - Emily Harrop 04:57:55.0 2.- Léna Bonnel - Candice Bonnel +00:09:54.0 3.- Giulia Compagnoni- Ilaria Veronese +00:16:43.0 9.- Nahia Quincoces Altuna - Igone Campos Odriozola +01:37:25.0
Gizonezkoak 1.-Robert Antonioli - Matteo Eydallin 04:04:24.0 2.- Matheo Jacquemod - Samuel Equy +00:02:49.0 3.- William Bon Mardion - Xavier Gachet +00:07:02.0 29.- Axier Alonso – Jon Ander Aranburu +01:27:01.0 |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226075/parte-hartzea-ia-76koa-izan-da-kubako-hauteskundeetan.htm | Mundua | Parte hartzea ia %76koa izan da Kubako hauteskundeetan | Agintariek ontzat jo dituzte datuak, eta nabarmendu dute parte hartzea iazko erreferendumean baino sei puntu handiagoa izan dela. | Parte hartzea ia %76koa izan da Kubako hauteskundeetan. Agintariek ontzat jo dituzte datuak, eta nabarmendu dute parte hartzea iazko erreferendumean baino sei puntu handiagoa izan dela. | Kubako Parlamenturako hauteskundeak egin zituzten atzo, eta abstentzioa izan zen protagonista: azken datuen faltan, hauteslekuetara deituta zeuden kubatarren %75,9k eman dute boza, Kubako Hauteskunde Kontseiluaren arabera. 2018ko hauteskundeetan baino 9,73 puntu gutxiago da hori. 8,1 milioi lagun zeuden deituta botoa ematera, 07:00etatik 18:00ak arte. Hauteslekuak ordubete geroago itxi zituzten, kontseiluak ohar bidez jakinarazi gisa, «bertaratzea gero eta handiagoa» zelako. Dena den, datuak ontzat jo zituzten uharteko agintariek, eta nabarmendu parte hartzea iazko urte bukaeran egindako erreferendumean izandakoa baino sei puntu handiagoa izan zela. «Gure demokraziaren beste garaipen bat da parte hartzea», nabarmendu zuen Bruno Rodriguezek, Atzerri ministroak.
Azken urteetan beheranzko joera hartu du, hala ere, parte hartzeak, nahiz eta oraindik ere handia izan. Kubako Iraultza baino lehen, 1958an egin zituzten hauteskundeak, eta, horietan, parte hartzea ez zen heldu %50era. 2013ra arteko bozak arte —1976an egin zituzten iraultza osteko lehenbizikoak— abstentzioak ez zuen gainditu %5en langa. Orduan, ordea, parte hartzea doi-doi heldu zen %90era; 2018koetan, %85,65ekoa izan zen.
Orotara, 8,1 milioi pertsona zeuden bozkatzera deituta asteburuan; horietatik 13.000 inguru lehen aldiz bozkatzera deitutako 16 urtetik gorako gazteak ziren. Hauteskundeetan aukeratutako parlamentuak bost urterako agintaldia izango du, eta hartako kide izateko hautagaitza aurkeztu dutenen artean dago, besteak beste, Raul Castro presidente ohia. Alderdiko idazkari nagusi eta Kubako presidente Miguel Diaz-Canelek berak ere atzo bozkatu zuen, Santa Clara hirian, bere jaioterrian. «Gaur ospatzeko eguna da, pozteko eguna, sinesmenak berrestekoa; gero eta gehiago gara, eta uste dut iraultzak beste garaipen bat lortuko duela gaur, herriaren garaipen bat», esan zuen botoa eman ostean.
Agintaldiko erronka nagusiez galdetuta, ekonomia arlokoak nabarmendu zituen estatuburuak: «Egungo egoera ekonomiko eta soziala gainditzeko bideak topatu beharko ditugu, eta erabaki nola bultzatuko dugun gure estrategia ekonomiko-soziala». Kubako herritarrak krisi betean daude, AEBetako Gobernuak ezarritako bahimenduaren ondorioz, batetik, eta pandemiaren eraginez, bestetik. Hain zuzen ere, Diaz-Canelek salatu zuen «nazioarteari zer egin behar duen esatea» dela AEBen «helburu bakarra».
PCC Kubako Alderdi Komunistak jarraituko du agintean; hori da herrialdeko alderdi legal bakarra. Hautagaitzak indibidualak dira, eta alderdiko 470 diputatugai aurkeztu dira Kubako Biltzar Nazionaleko eserlekuak lortzeko; %50eko babesa baldin badute lortu dezakete eserlekua parlamentuan, eta, aurreko hauteskundeetan, inor ez zen kanpoan geratu. Gaur egun 605 diputatu ditu legebiltzarrak, horietatik %53 emakumezkoak.
Abstentzioaren alde
Hiru GKE gobernuz kanpoko erakundek salatu dute atzoko hauteskunde orokorrak azken 65 urteotako «irregularrenak» izan direla; besteak beste, Kubako Hauteskunde Defentsa Batzordeak. Diotenez, ez da errespetatu hautesleen «borondatea». Haien arabera, Kubako Hauteskunde Kontseiluak emandako datuak «ez datoz bat hautesleen benetako jokabidearekin».
Erakundeen arabera, hauteskunde erroldak ez zituzten «garaiz» argitaratu zenbait gunetan; beste batzuetan, hautesleek ez zuten zegokien tokian bozkatu edo erroldan egon arren ez zieten bozkatzen utzi. Horrez gain, «ikuskatzaileen aurkako erasoak» ere salatu dituzte erakundeek: «Hauteskunde prozesuaren berri izan nahi zuten ekintzaile eta ordezkarien aurkako errepresioa bultzatu zuten, nahiz eta haiek legea urratu ez». |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226076/txaloka-jaso-dute-xabi-tolosa-anoetan-binakako-finalaren-atarian-geratu-ostean.htm | Kirola | Txaloka jaso dute Xabi Tolosa Anoetan, Binakako finalaren atarian geratu ostean | Binakako Txapelketako finala gertu zuten Altuna III.ak eta Tolosak, baina finalaurrekoan zuntz haustura bat izan du Anoetakoak. Elkartasuna adierazi diote herrikideek, partidaren ostean. | Txaloka jaso dute Xabi Tolosa Anoetan, Binakako finalaren atarian geratu ostean. Binakako Txapelketako finala gertu zuten Altuna III.ak eta Tolosak, baina finalaurrekoan zuntz haustura bat izan du Anoetakoak. Elkartasuna adierazi diote herrikideek, partidaren ostean. | «Xabi! Xabi!». Horrela jaso dute hainbat anoetarrek Xabi Tolosa, Binakako Txapelketako finaletik oso gertu geratu ostean. Altuna III.a zuen bikote. 19-15 irabazten ari ziren Elordi eta Zabaletaren aurka. Partida erdian, zuntz haustura bat izan zuen Tolosak eskuineko hankan. Aldagelan eman zituen minutu batzuk, eta ia ezin zuen ibili. Hala, erabaki zuen jokatzen ez jarraitzea. Altunak bakarrik joka zezakeen, baina «egoista» iruditu zitzaion partidarekin jarraitzea. 1.800 lagun ziren Bilboko Bizkaia pilotalekuan, eta txalo zaparrada bat egin zioten Tolosari aldageletatik bueltan zela.
Bizkaia pilotalekuan ez ezik, etxean ere bai: partida amaitu ostean, Anoetara itzuli zen Tolosa. Errepidearen bueltan bildu ziren hainbat herritar, eta harrera paregabea egin zioten pilotariari, txalo eta oihu artean. Une horren bideoa igo du Aspek sare sozialetara: «Zaleek ez dute bakarrik utziko Xabi Tolosa zoritxarreko une hauetan».
Lesioa «akutua» dela jakinarazi du Aspek. Erresonantzia egingo diote pilotariari asteartean, eta «eboluzioaren zain» geratuko dira. Horiek horrela, Elordi eta Zabaleta sailkatu dira finalerako; datorren igandean lehiatuko dira Laso eta Imazen kontra, Nafarroa Arenan. Finalera helduta, hunkituta agertu ziren Elordi eta Zabaleta partida bukatu eta geroko adierazpenak egitean; Tolosak jokatutako partida ona nabarmendu zuten. Zabaletak asteak daramatza arazo fisikoei aurre egiten, eta aitortu zuen finalera begira ez dela sasoirik onenean. Elordik, bestalde, esan zuen Binakako Txapelketako txapela irabaziz gero Tolosari eskainiko liokeela. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226077/etorkizunera-itzultzea.htm | Kultura | Etorkizunera itzultzea | Etorkizunera itzultzea. | «Artearen argia erabiltzen dugu ezjakintasunaren eta estremismoaren iluntasunari aurre egiteko. Bizitzaren doktrina besarkatzen dugu bizitza mundu honetan zabal dadin», Samiha Ayoub.
Antzerkiaren Munduko Egunean, milaka artista, teknikari eta ikusleren ahotsek elkarrizketa bera izaten dugu dozenaka hizkuntzatan. Milaka urteko erritual baten konplizeak gara, arte eszenikoarena, jainkoen eta mitoen istorioak iruten hasi zena eta gizakiari eta ulertzeko eta eraldatzeko egiten duen ahaleginari lotuta dagoena. «Giza ingurunea definizioz», esan zuen Camusek. Urteroko hitzordu honetan munduko pertsona ospetsu batek ematen duen mezua izaten da protagonista, eta antzerkiaren, artearen eta gizartearen arteko harremanari buruz egiten dituen gogoetak partekatzen ditu mezu horretan. Samiha Ayoub aktore egiptoarra dugu aurtengoan, eszenaren eta bakearen kulturaren inguruko arrazoibide hunkigarriekin.
Une egokia da, halaber, arte horren balioaz, jarduera profesional gisa duen dimentsioaz eta gaur egungo munduan duen eginkizunaz jabetzeko. Baieztapen irmo batekin ekin diezaiokegu aurten, Juan Mayorgaren hitzetan: «Antzerkia etorkizuneko artea da». Gaur egun, makinek eta adimen artifizialak hartzen dute, gero eta gehiago hartu ere, ekintzen, hitzen eta soinuen lekua, baita inspirazioarena ere, orain arte gizakiaren ezaugarri izan direnak. Susmo handiko uneak dira esperimentatzen duguna benetakoa ote den; baina, hein berean, birtualak zenbat eta gehiago aurrera egin, orduan eta zentzu handiagoa hartzen du topaketa eszenikoaren egiak, egiaz merezi duten gauzetako batzuk partekatzeko: asmamena, gorputzez gorputz, konplizitatea, oroimena, naturan nabarmentzen gaituen eta hiritar aske gisa kohesionatzen gaituen adimenaren distira.
Zentzuaren eta ezagutzaren sortzaile diren aldetik, arte eszenikoek lagundu egiten dute gizarte demokratikoen kalitatea hobetzen, eta emankorrago, kritikoago, erresistenteago, askotarikoago eta aldi berean ezagugarriago bihurtzen dituzte gizarte horiek. Gaur egun erakunde publiko bakar batek ere ez du zalantzan jartzen —nazioarteko erakundeekin hasi eta azken udalarekin buka— jarduera eszenikoaren balio soziala, eta, duela hamarkada batzuetatik hona, erakunde horiek babestu beharreko gai moduan txertatua dago legegintza-corpusetan. Horrek koherentzia eskatzen du diskurtsoaren, ekintza politikoaren eta beharrezko baliabideen artean. Horregatik, egiaz kezkagarria da ikustea EAEn antzerkian eta dantzan egindako gastu publikoak (inbertsio publikoa deitu beharko litzaioke) beheranzko joerari eusten diola aspalditik: 2010ean biztanleko 15,8 eurokoa zen, eta 2020an, 11,9 eurokoa, %25 gutxiago; KPIa, berriz, % 14,6 hazi zen (EUSTAT). Estatistika eguneraturik ez badago ere, gero eta nabariagoa den arreta falta horren eragina are handiagoa da pandemiaren datuak gehituz gero: 2019-2021 hirurtekoan, antzezpenek %33 egin dute behera; ikusleek, -%62, eta txarteldegiko diru bilketek, berriz, -%55 (SGAE 2022). Bilakaera hori ez da homogeneoa izan: foru-mailan eta udal-mailan oinarritu da murrizketa, erakustaldiekin lotura zuzenena dutenak, hain zuzen ere, hamar antzokitik bederatzi publikoak baitira.
Konpainien borroka itzela dago kopuru horien atzean; izan ere, ahalegin handiak egin behar dituzte egiturak eta antzezlariak mantentzeko eta ikuskizunez ikuskizun birak osatzeko, ikuskizunak ekoizteko erronka artistikoari eta enpresa-erronkari zentzua emateko. Enpresa historikoak behar-beharrezkora mugatzen dira, inoiz baino gehiago estresak joak beren egunerokoan; azaleratzen ari diren konpainiak, berriz, etsia hartzen ari dira merkatuan beren lekua bilatu nahian. Bien bitartean, prekaritate profesionala da nagusi.
Berrogei urte bete dira Lurralde Historikoen Legea onartu zenetik, eskumenak euskal administrazioaren maila ezberdinen artean banatu zituen legea. Arte eszenikoei dagokienez, dena zehazteke geratu zen, nahiz eta testutik kanpoko ahots zaharren batek jarduera eszenikoaren hiru maila bereizi zituen: prestakuntza, ekoizpena eta banaketa. Gaur egun, ezinbestekoa da horiek birformulatzea eta 1983 hartan pentsaezinak ziren beste batzuk aintzat hartzea, hala nola fiskalitatea, ekoizpen independenteko egiturak, hezkuntza, banaketa, biren eredua, nazioartekotzea, komunikazioa edo publikoen sarbidea eta garapena guztiaren erdigunean. Logika bera eskaini behar du multzoak, erakunde guztiek partekatutako helburua, herrialde eguneratuaren begiradarekin. Eusko Jaurlaritzak aurkeztu berri duen Kultura 2028 Plan Estrategikoak —berriz ere— atzeman du eskakizun hori, Hakoba Kulturarekin lotuta: «...arte eszenikoetan, beren zabalean eta aniztasunean, oso eraginkorrak izango lirateke batasuna eta egituraketa». Pasa gaitezen, beraz, izango lirateke etorkizun hipotetiko horretatik sistema bateko eragile guztien arteko eredura, XXI. mendeko gizarte digitalaren errealitatera egokitu ahal izateko. Ereduaren gaineko esku-hartze horrek, gainera, ziurgabetasuna eta gizarte-kostuak murriztuko ditu, Artistaren Estatutuak nahi duen bezala, Administrazioak horiei erantzun egin behar baitie ate guztiak ixten direnean.
De cine bezala gaude 2023ko Antzerkiaren Munduko Egun honetan. DeLorean kotxea behar dugu 2010era itzultzeko, zirkuitu eszenikoan galdu diren baliabideak eguneratzeko. Behin hara iritsita, ikasitakoarekin etorkizunera itzuli eta erakundeen arteko benetako estrategia birformulatu behar dugu, pertsonen talentua eta gure gizartearen testuinguru egokia gidatuko dituena garai aldaketa betean. Izan ere, Carlota Ferrerrek behin gogorarazi zigun bezala: «Ez du bizirik irauten animaliarik indartsuenak, hobekien egokitzen denak baizik». Animalia hori da antzerkia. | |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226078/loiu-eta-alemania-arteko-hamasei-hegaldi-bertan-behera-utzi-dituzte.htm | Gizartea | Loiu eta Alemania arteko hamasei hegaldi bertan behera utzi dituzte | Hegazkina hartzera zihoazen 3.000 laguni eragin die Alemaniako gaurko greba egunak | Loiu eta Alemania arteko hamasei hegaldi bertan behera utzi dituzte. Hegazkina hartzera zihoazen 3.000 laguni eragin die Alemaniako gaurko greba egunak | Greba betean da gaur Alemaniako garraio sektorea. Ver.di langile publikoen sindikatua eta EVG trenbideetakoena greba «erraldoian» dira aireportuetan, trenbide sarean, portuetan eta tokian tokiko zerbitzuetan; 2,7 milioi langiletik gora deitu dituzte lanuzteak egitera. Municheko aireportuko hegaldi guztiak bertan behera geratu dira, eta horrek eragina izan du Loiuko aireportuan. Izan ere, hemengo eta Alemania arteko hamasei hegaldi bertan behera geratu dira gaur —Loiu eta Munich, Frankfurt, Stuttgart eta Dusseldorf arteko hegaldiak ziren—. Denera, 3.000 bidaiari geratuko dira hegaldirik gabe gaur. Datua askoz ere handiagoa da hegaldi guztiak kontuan hartuta: aireportuen patronalaren arabera, lanuzteek 400.000 ia lagun utziko dituzte hegazkinik hartu ezinda.
Lan hitzarmen berria ari dira negoziatzen, eta erosahalmenaren galera da grebaren arrazoia: garraioetako langileek galdegin dute soldata %10,5 igotzea, inflazioari aurre egiteko —otsaileko urte arteko tasa harmonizatua %9,3koa izan zen herrialde hartan—. Sindikatuek urte hasieratik egin dituzte «abisuzko» lanuzteak; besteak beste, hiru aldiz gerarazi dituzte Alemaniako aireporturik handienak. Gaurko greba, ordea, herrialde osokoa da, eta garraioen sektoreko bi sindikatu handik deitu dute. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226079/bilboko-arte-ederren-museoak-txomin-badiolaren-lan-multzo-bat-zaharberritu-du.htm | Kultura | Bilboko Arte Ederren Museoak Txomin Badiolaren lan multzo bat zaharberritu du | Badiolaren obrez gainera, Hermen Anglada Camarasarenak, Jose Antonio Sistiagarenak eta Julio Gonzalezenak ere egokitu dituzte. | Bilboko Arte Ederren Museoak Txomin Badiolaren lan multzo bat zaharberritu du. Badiolaren obrez gainera, Hermen Anglada Camarasarenak, Jose Antonio Sistiagarenak eta Julio Gonzalezenak ere egokitu dituzte. | 2013tik, hainbat garai eta teknika artistikotako artelanak hautatzen dituzte Bilboko Arte Ederren Museoko Ikerketa, Kontserbazio eta Zaharberritze adituek, eta, Iberdrola enpresaren laguntzarekin, haien egoera hobetzeko beharrezko tratamenduak aplikatzen dizkiete. Aurten, museoaren bildumako hainbat obra tratatu dituzte: Txomin Badiolaren artelan multzo bat, Hermen Anglada Camarasaren margolan bat, Jose Antonio Sistiagaren beste bat, eta Julio Gonzalezek paperean egindako bost marrazki. Gaur goizean aurkeztu dituzte.
Bereziki aipagarria da Badiolaren Karratu solidoa, 2. zenb. instalazioa: hamar taulak eta bederatzi marrazkik osatzen dute. Eta horixe da, hain zuzen ere, artistak minimalismoaren eta arte kontzeptualaren esparruan egin zuen lehenengo lana. Horrez gainera, baina, ikusgai daude artistak dohaintzan eman dituen beste lau eskultura eta hemezortzi marrazki ere. Lau eskultura horietatik bi zaharberritu egin dituzte –Izenbururik gabea eta Serie beltza 5. zenb.–, eta beste biak, berriz, berrargitaratu –Arkitekturak eta Serie beltza 8. zenb.–. Paper gaineko marrazkien multzoari dagokionez, zaharberritze lan espezifikoa egin zaie.
Nolanahi ere, museoan badaude beste egile batzuen lanak ere ikusgai. Tartean, Hermen Anglada Camarasaren Biluzia mahastiaren azpian, Julio Gonzalezen Nekazarien eta beste emakume irudi batzuen marrazkiak eta Jose Antonio Sistiagaren Bizi-ekintza. Omenaldia gure arbasoei.
Prozesu luzea
Azken helburura heltzeko, museoko zaharberritzaileen gidalerroak aletu ditu Maria Jesus Ruiz-Ozaita Kontserbazio eta Zaharberritze Saileko buruak. Haren hitzetan, dokumentuak aztertuz eta analisi zientifikoko teknikak aplikatuz, obra horietako bakoitzaren historia materialari buruzko informazioa lor daiteke. Esate baterako, argi ultramoreak gainazalari buruzko datuak ematen ditu; erreflektografia infragorria pintura geruzaren maila sakonetara iristen da; erradiografiak egitura eta eraikuntza bistaratzen ditu; eta azterketa estratigrafikoak pintura materiaren ezagutzan sakontzen du.
Informazio horri guztiari esker, zaharberritzaileek aukera dute obrak nola kontserbatuta dauden ebaluatzeko eta tratamendu egokiak aplikatzeko, baita artistaren jarduteko modura hurbiltzeko ere. Besteak beste, artelanetako batzuetan gainazaleko geruza ezabatu behar izan dute, herdoildutako berniz batek jatorrizko koloreak desitxuratzen zituelako; eta, horrez gainera, zenbait kasutan, kolpeak, deformazioak eta urraketak ere konpondu dituzte. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226080/netanyahuk-jakinarazi-du-erreforma-judiziala-atzeratuko-duela.htm | Mundua | Netanyahuk jakinarazi du erreforma judiziala atzeratuko duela | Protesta jendetsuak piztu dira Israelen, atzo gauean eta gaur goizean batez ere, eta presioari men egin dio lehen ministroak. | Netanyahuk jakinarazi du erreforma judiziala atzeratuko duela. Protesta jendetsuak piztu dira Israelen, atzo gauean eta gaur goizean batez ere, eta presioari men egin dio lehen ministroak. | Israeldarren artean hautsak harrotu dituen erreforma judizialari buruzko lege proiektua eztabaidatzeko prozesua atzeratu egingo du herrialdeko lehen ministro Benjamin Netanyahuk. Hala jakinarazi dio gaur arratsaldean parlamentuari. «Gure herriaren batasun nazionalarentzat benetako mehatxua den krisi bati aurre egin behar diogu», esan du. Knessetek hilabeteko etenaldia egingo du apirilean, juduen pazko ospakizunagatik, eta gobernuak bere buruari udako etenaldira arteko epea —uztailera arte— eman dio erreformari beharrezko egokitzapenak egiteko, baita oposizioko alderdiekin «adostasuna lortzeko» ere. Azken egunotan gobernuaren aurka izaten ari diren protesten harira, Netanyahuk esan du Israel bide «desegoki» baterantz doala, herrialdea «gero eta banatuago» dagoelako. Hori bai: «Ez dugu inoiz gerra zibilik onartuko», ohartarazi du. «Botere judiziala erreformatzeko beharra dugu, eta ez dugu etsiko».
Israelgo ministroak erabakiaren berri eman baino lehenago, gobernu koalizioko Botere Judua eskuin muturreko alderdiak ohar bidez jakinarazi duenez, erreforma judizialaren inguruko eztabaida prozesua datorren hilabetera arte luzatzeko adostasuna lortu du Netanyahurekin. Horren truke, guardia nazional bat eratuko dute, Itamar Ben-Gvir Segurtasun Nazionaleko ministroaren agindupean. Hori bai, Ben-Gvirrek Netanyahuri exijitu dio parlamentuko hurrengo bilkuran erreforma onartzeko «konpromisoa» har dezala. Aurretik, gainera, mehatxu egin dio gobernuari; zehazki, tokiko hedabideek adierazi zutenez, Segurtasun Nazionaleko ministroak esan du dimisioa emango duela erreforma judizialaren plana geldituz gero.
Israelgo oposizioko alderdiek, bien bitartean, zuhurtziaz hartu dute Netanyahuren erabakia, eta adierazi dute gobernua «zintzoa» bada akordioa lortzeko lan egingo dutela. Yair Lapid lehen ministro ohiak, esaterako, esan du oposizioak ziur egon behar duela Netanyahuren proposamenari buruz erabakitzeko orduan, iraganean izandako «esperientzia txarrei» aipamena eginez. Bestalde, Lapiden esanetan, gobernuak «benetako eta bidezko» elkarrizketak hasten baditu, herrialdeak krisi garaia «gaindituko» du.
Netanyahu geroz eta presio handiagoaren pean dago, bere gobernuak bertan behera utz dezan botere judiziala erreformatzeko aurkeztu zuen egitasmoa. Demokraziaren eta botere banaketaren kontrako neurria litzatekeela salatu dute dozenaka milaka manifestarik larunbatero Israelgo hiri nagusietan, joan den urtarriletik. Eta kaleko nahiz oposizioko indarren salaketari batu zaizkio gobernu barrukoak ere berriki. Larunbatean, erreforma albo batera uzteko eskatu zion Yoav Galant Defentsa ministroak gobernuburuari. Netanyahuk kargugabetu egin zuen atzo. Israelgo presidente Isaac Herzogek erreforma izozteko eta oposizioarekin eztabaidatzeko eskatu dio, hirugarrenez, Netanyahuri.
Galanten kanporatzeari erantzunez, protesta jendetsuak izan ziren atzo gauean, orain arteko jendetsuenak; 650.000 lagun atera ziren kalera, eta herritarrek mobilizazioekin jarraitu dute gaur goizean ere. Histadrut herrialdeko sindikatu nagusiak —orain arte protestetatik aparte mantendu denak— ohartarazi du «greba historiko batera» deituko duela gobernuak jarrera aldatzen ez badu. Adierazpen horrekin bat egin dute sindikatu gehiagok. Gaur, lanuzteak izan dira hainbat sektoretan, eta itxita daude, esaterako, haur eskola eta merkataritza gune ugari, eta protestan ari dira ospitale askotan.
Kalean, manifestariek zenbait azpiegitura blokeatu dituzte. Tel Aviven, Ben Gurion aireportuko hegaldien irteera etetera behartu dute, Jerusalemen autobide nagusi bat moztu dute, eta zerbitzurik gabe gelditu dira Haifako eta Ashdodeko portuak, Israelgo bi garrantzitsuenak. Elkarretaratzeak izan dira Netanyahuren etxearen parean ere, eta Poliziak ur kanoiekin sakabanatu ditu protestan ari zirenak. 100.000 herritar inguru Israelgo Parlamentuaren aurrean bildu dira, lehen ministroari eskatzeko bertan behera utz dezala erreforma.
Ehunka mila manifestari, Tel Aviveko autobide nagusietako bat mozten, atzo gauean, gobernuaren erreforma judizialaren aurkako protestetan. OMRI KEDEM / EFE
Kontrako norabidean badu presiorik lehen ministroak. Koalizio gobernuko eskuin muturreko indarrek erreformarekin aurrera egiteko galdegin diote. Ben-Gvirrek eskatu dio «anarkiaren aurrean ez amore emateko», eta koalizioa apurtzearekin egin du mehatxu, Netanyahuk atzera egiten badu.
Oraingoz, parlamentuak egin du lehen urratsa. Erreforma judizialaren bigarren eta hirugarren bozketak bertan behera uztea erabaki zuen atzo parlamentuko Lege eta Justizia batzordeak. Lehen bozketa otsailaren 20an gainditu zuen egitasmoak, aldeko 63 botorekin, eta aurkako 47rekin —parlamentuak 120 kide diru, eta 61 boto behar ditu erreformak aurrera egiteko—.
Auzitegi Gorena ahultzeko
Netanyahuren gobernuaren proposamena indarrean jarriko balitz, nabarmen mugatuko lituzke Israelgo Auzitegi Gorenaren eskumenak, parlamentuari ahalmena aitortuko liokeelako auzitegiaren ebazpenak indargabetzeko, ganberaren gehiengo sinple baten bidez. Horrez gain, erabakimen handiagoa emango lioke botere politikoari Goreneko epaileen izendapenean.
Hori dela eta, azken hamabi asteetan mobilizazioak sustatu dituztenek ohartarazi dute egitasmoak «erabateko kontrola» emango liokeela Netanyahuren gobernuari botere judizialaren gainean, eta horrek «demokrazia arriskuan» jarriko lukeela.
Informazio gehiago. Israelgo botere judiziala kontrolpean hartu nahi du Netanyahuren koalizioak
Oposizioa ere mesfidati agertu da neurriaren atzean egon litezkeen arrazoiez. Batetik, erreformaren atzean Netanyahuren «interes pertsonalak» dauden susmoa du oposizioak. Izan ere, ustelkeriagatik auzipetuta dago, eta uste dute erreforma «auzitik salbuesteko» saiakera izan daitekeela. Bestetik, astelehenean adierazi zuten «posible» dela Palestinako lurretan kolonia gehiago eraikitzeko eskuin muturreko gobernuak Auzitegi Gorena «ahuldu nahi» izatea. Egun, 600.000 eta 700.000 Israelgo herritar inguru bizi dira legez kanpoko kolonietan, Zisjordanian eta Jerusalem ekialdean.
Gobernuak argudiatu du Auzitegi Gorenak gehiegizko boterea duela gobernuaren eta parlamentuaren erabakien gainean, eta epaileek ez dutela zilegitasunik zenbait erabaki hartzeko, ez dituztelako herritarrek hautatu zuzenean. Gorenarekin bereziki kritiko mintzatu izan dira Yariv Levin Justizia ministroa —Likud alderdikoa— eta Rothman parlamentuko Lege eta Justizia Batzordeko burua. Horien ustez, kolonoen mugimenduaren eta komunitate ultraortodoxoen kontrako aurreiritziz josita dago Gorena. Rothmanek kalean mobilizatzeko eskatu die erreformaren aldeko herritarrei, eta eskuin muturreko talde batzuek protestak iragarri dituzte gaurko.
AEBak zuhur mintzatu izan dira erreformari buruz. Joe Biden presidenteak elkarrizketa gehiago eskatu zion Netanyahuri, egitasmoaren beraren edukiaren gaineko iritzirik eman gabe. «Herriaren babesa bermatzeko, benetan garrantzitsua da funtsezko aldaketen inguruan adostasuna izatea», adierazi zuen.
Informazio gehiago. Botere banaketa apurtzea egotzi dio oposizioak Netanyahuri |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226081/upnk-inoizko-emaitzarik-apalenak-izango-ditu-eitb-focusen-arabera.htm | Politika | UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera | Nafarroan, Maria Txibitek aukera izango luke lehendakari izateko, baldin eta beste alderdien babesa lortuko balu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak. | UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera. Nafarroan, Maria Txibitek aukera izango luke lehendakari izateko, baldin eta beste alderdien babesa lortuko balu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak. | Bi hilabete falta dira maiatzaren 28ko hauteskundeetarako, eta EITB Focus taldeak makroinkesta baten emaitzak jakinarazi ditu. Horien arabera, Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan UPNk bilduko du boz gehien. Hala ere, inoizko emaitzarik txarrenak izango ditu. 2019an, Navarra Suma koalizioan aurkeztu zen PPrekin eta Ciudadanosekin, eta 20 eserleku lortu zituzten. Aurten, botoen %23,1 lortuko lituzke UPNk, eta hamabi eserleku. PPri sei eserleku ematen dizkio inkestak, eta, lehen aldiz, Vox sartuko litzateke Nafarroako Parlamentuan, bi eserlekurekin, inkesta horren arabera.
PSNk egungo akordioei eutsiko balie, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko oraingo lehendakariak karguan jarraituko luke. Izan ere, bigarren indarra izango litzateke, botoen %18,9 eta hamar edo hamaika parlamentari lortuta. Geroa Bairi zortzi-bederatzi ematen dizkio, eta Podemos eta Ezkerraren artean hiru eserleku batuko lituzkete. EH Bilduk parlamentari bat gehiago irabaziko luke: zortzi izango lituzke.
Beste inkestek diotena
Ez da azken egunetan kaleratu den inkesta bakarra. Guztiek ere egungoaren pareko jokaleku politikoa marrazten dute: denetan, UPNk irabaziko lituzke bozak, PSN izango litzateke bigarren indarra, Geroa Bai eta EH Bildu oso gertu leudeke, koska bat beherago leudeke PP zein Ezkerra, eta Vox parlamentuan sartzeko aukera handiak daude. Dena den, inkestagilearen arabera, ñabardura interesgarriak antzeman daitezke batetik bestera.
Ikusi gehiago: Babesa handitzea, alderdi guztien helburua
Adibidez, Aztikerrek Gara egunkariarentzat egindako inkestan, eskuinak 20 eserleku lortuko lituzke ere, baina UPN ez da hainbeste jaisten —hamabost parlamentari erdietsiko lituzke—. Martxoaren 19an kaleratutako inkesta horretan, PPk hiru ordezkari izan ditzake eta Voxi bi parlamentari ematen dizkio. Aztikerrek PSNri antzeko emaitza ematen dio —hamar parlamentari eta %18ko ordezkaritza—; Geroa Bairen eta EH Bilduren artean, berriz, oso lehia estua izango dela aurreratzen du: bakoitzak botoen %16 izango lituzke eta zortzina eserleku. Zurekin koalizioari hiru eserleku ematen dizkio.
Bestelako parlamentua marrazten du Gizakerrek Noticias taldearentzat egindako inkestak: PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioak batuta 32 jarlekuko gehiengoa batuko lukete, eta ez du baztertzen 33 lortzeko aukera ere. Geroa Bairen eta UPNren artean legoke azken jarlekua lortzeko lehia. Beraz, Gizakerren arabera, eskuinak bi edo hiru legebiltzarkide gal ditzake. Gizakerrek jauzi handiena EH Bilduri ematen dio (zazpitik bederatzira pasako litzateke). PSN berdin geratuko litzateke, baina bigarren indar izanda, gehiengo horren lidergoa luke. Vox kanpoan geratzen dela dioen inkesta bakarra da.
Azkenik, Sigma Dos etxeak El Mundo egunkariarentzat egindako inkestan, eskuina askoz ere indartsuago ageri da. UPNri hamazazpi-hemezortzi parlamentari ematen dizkio, PPri hiru eta Voxi bi. Haren arabera, PSN litzateke galtzaile nagusia, bederatzi parlamentari lituzkeelako; Geroa Baik zortzi-bederatzi lortzeko aukera luke eta EH Bilduri zortzi ematen dizkio.
EAJk gehiengo osoa Bizkaian
EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. EITB Focusen arabera, gehiengoa indartuko luke hiru lurraldeetan. Araban, 2019an baino bi eserleku gehiago izango lituzke, botoen %31,7 eskuratuta. EH Bilduk ere igoera izango luke, eserleku bat gehiago eskuratuz; hau da, hamahiru. PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin koalizioak batzarkide bana galduko lukete.
Bizkaian, alderdi jeltzaleak eserleku bat gehiago lortuko luke. Botoen %45,4 eta 26 eserleku eskuratuta, gehiengo osoa lortuko luke. EH Bilduk beste bi batzarkide izango lituzke. PSE-EE bere horretan mantenduko litzateke, eta Elkarrekin koalizioa eta PP jaitsi egingo lirateke: Elkarrekin, seitik lau eserlekura, eta PP, bitik batera.
Gipuzkoan, EAJk eta EH Bilduk goranzko joera izango lukete, eta euren arteko aldea mantenduko litzateke. EAJk 21 eserleku lortuko lituzke, eta EH Bilduk, hemezortzi. PSE-EEk (bederatzi) eta PPk (bat) eutsi egingo liekete egungo ordezkari kopuruei. Elkarrekin koalizioak, bestalde, batzarkideen erdiak galduko lituzke: lautik bira jaitsiko litzateke, inkesta horren arabera.
Aitzitik, Aztikerren iragan asteko inkestaren arabera, EAJren eta EH Bilduren arteko aldea ez da hain handia, bereziki Gipuzkoan. Eserleku baten aldea legoke bien artean, EAJk bat galdu eta EH Bilduk bi irabaziko lituzkeelako.
Bizkaian, Aztikerrek ere EAJren nagusitasuna islatu du. Boto kopuruan igo ez arren, batzar nagusietan jarleku ba gehiago izango luke eta EH Bildu litzateke bototan igotzen den alderdi bakarra. Araban ere, EH Bildu litzateke boto kopuruan igotzen den indar bakarra, baina gainerakoek, tartean EAJk, ordezkaritzari eutsiko diote. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226082/amiantoarengatik-gaixotutako-langile-baten-osasun-arazoen-erantzuletzat-jo-dituzte-petronor-eta-iberdrola.htm | Ekonomia | Amiantoarengatik gaixotutako langile baten osasun arazoen erantzuletzat jo dituzte Petronor eta Iberdrola | Langileari prestazioen %30eko errekargua ordaintzera zigortu ditu Bilboko Lan Arloko 1. Epaitegiak. | Amiantoarengatik gaixotutako langile baten osasun arazoen erantzuletzat jo dituzte Petronor eta Iberdrola. Langileari prestazioen %30eko errekargua ordaintzera zigortu ditu Bilboko Lan Arloko 1. Epaitegiak. | Bilboko Lan Arloko 1. Epaitegiak amiantoak eragindako langile baten osasun arazoen erantzuletzat jo ditu Petronor eta Iberdrola. Prestazioen %30eko errekargua ordaintzera zigortu zituen bi konpainiak 2020ko abenduan; Lemoizko zentral nuklearra, Somorrostroko findegia eta Santurtziko eta Pasaiako zentral termikoak eraikitzeko obretan amiantotik babesteko beharrezko segurtasun eta osasun neurriak ez betetzeagatik.
Bi enpresek 324.540 euroko kalte ordaina eman behar zioten ITASA azpikontratan lan egiten zuen gizonari. Baina biek aurkeztu zuten Gizarte Segurantzaren aurkako helegitea. Batetik, Petronorrek ukatu egin zuen gizon hori haientzat lanean ibili zenik; eta, bestetik, Iberdrolak argudiatu zuen ez zuela erantzukizunik. Halere, gaur bi helegite horiek bertan behera utzi ditu epaitegiak.
Asviame amiantoaren biktimen euskal elkarteak jakinarazi duenez, 2017an pleurako loditzearen diagnostikoa egin zioten langileari, eta, ondoren, mesotelioma epitelioide pleural gaizto bat aurkitu zioten. Handik urtebetera, lanbideak eragindako ezintasun iraunkor absolutua aitortu zion Gizarte Segurantzak.
Beste kasu bat
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Justizia Auzitegi Nagusiko Lan Arloko Epaitegiak onartu du Legazpiko Patricio Echevarria enpresako langile bat amiantoagatik gaixotu zela. Halaber, gaixotasun profesionalaren ondoriozko alargun pentsioa onartu dio haren emazteari. Bidelagun fundazioak eta ELA sindikatuak adierazi dutenez, biriketako kartzinoma mikrokritikoa zuen, birikako gaixotasun neoplasikoaren ondorioz garatutakoa. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226083/ikastetxean-ezkaratza-eraikitzeko-eskatu-diote-hamazazpi-eskolak-jaurlaritzako-hezkuntza-sailari.htm | Gizartea | Ikastetxean ezkaratza eraikitzeko eskatu diote hamazazpi eskolak Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari | Sare publikoko eskolen herenek bakarrik daukate sukaldea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Ikastetxean ezkaratza eraikitzeko eskatu diote hamazazpi eskolak Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari. Sare publikoko eskolen herenek bakarrik daukate sukaldea Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Bihar Platerean Jateko Nazioarteko Eguna dela aprobetxatu du Gure Platera Gure Aukera taldeak aldarrikatzeko eskola guztiek eduki behar dutela ezkaratza. Hamazazpi ikastetxek eskari komuna egin diote Eusko Jaurlaritzaren mendeko Hezkuntza Sailari euren eskoletan sukaldea eraikitzeko, gaur Bilbon egindako prentsaurrekoan jakinarazi dutenez. Taldeak emandako datuen arabera, ikastetxe publikoen herenak bakarrik dauka ezkaratza ikastetxean bertan, eta gainerakoetara sukalde zentraletan prestatutako janaria garraiatzen dute.
Gure Platera Gure Aukerako Lurdes Imazek azaldu duenez, 2019-2023ko Hezkuntza Azpiegituren Planak dagoeneko jasotzen zituen lerro estrategikoetako bat da «lekuan lekuko sukaldeak berreskuratzea», eta sei ikastetxetan eraikitzeko konpromisoa hartu zuen Hezkuntza Sailak. «Hala ere, plan hori 2023an amaituko da, eta momentuz sei horietatik bi bakarrik egin dira», ohartarazi du Imazek.
Ikastetxe horiez gain, sukaldea eskatu duten hamabost eskola biltzen ditu eskaera komunak —Atxondo LHI eta Zabalarra HLHI Hezkuntza Sailaren planean daude— baina oraindik ez dute erantzunik jaso.
Aldatuz joan da joera urteotan. Azken hamarkadetan, nagusitu da sukalde zentralizatuen bidez hornitzea jantokiak, eta «tradizioa» egon da sukalderik gabe egiteko eskolak. Hezkuntza Saila hori alboratzen hasi den arren, pausoak «motel» doazela iritzi dio Imazek.
Sukaldearen abantailak
Ikastetxeek sukaldea edukitzeak hainbat abantaila dauzkala esan dute. Alde batetik, «nabarmen murrizten du elikagaien xahuketa», goizean goiz kalkulatu dezaketelako zenbat janari egin, ikasleak zenbatu ostean. Gainera, argudiatu dute bazkariak «zapore eta nutrizio balio guztia» mantentzen duela zerbitzatu baino denbora gutxi lehenago prestatuz gero.
Janariaren jatorria aukeratzeko abagune gehiago izango dituztela uste du taldeko Eneko Viñuelak. «Sukaldeak tresna bat izango dira hurreko produktua, sasoikoa, freskoa eta jasangarria gure seme-alaben menuetan egon dadin». Horrez gain, taldekoek esan dutenez, «familiek hobeto baloratzen dute menuen kalitatea» janaria eskoletan bertan eginda dagoenean. «Gurasoek horren arabera erabakitzen dute seme-alabak nora eraman; beraz, ulertzen dugu eskola publikoak, kalitatezkoa izan behar badu, sukaldea behar duela», aldarrikatu du Imazek.
Oraindik kanpainara hamazazpi eskola bakarrik batu badira ere, Viñuelak esplikatu du eskaera egiteko «prozesu» bat egin behar dela eskolan bertan: «Kanpaina orain dela hiru aste bultzatu dugu, eta eskola batzuek egin ahal izan dute prozesu hori eta beste batzuek ez, baina jakitun gaude eskola askok sukaldea eskatu nahi dutela». |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226084/simpsondarrak-filma-ikusgai-dago-jada-euskarara-bikoiztuta.htm | Bizigiro | 'Simpsondarrak' filma ikusgai dago jada euskarara bikoiztuta | Ander Torregarai bikoizketa ikasleak 'Euskal encodings' webgunera igo du. Berak egin ditu ahots guztiak. | 'Simpsondarrak' filma ikusgai dago jada euskarara bikoiztuta. Ander Torregarai bikoizketa ikasleak 'Euskal encodings' webgunera igo du. Berak egin ditu ahots guztiak. | «Irudikatu zoro batek munduko pelikularik onena osorik bikoiztu eta euskaraz ikusteko aukera ematen dizula. Ez al da plan bikaina?». Ander Torregarai bikoizketa ikaslea da «zoro» hori, eta Simpsondarrak: filma, berriz, «munduko pelikularik onena». Euskarazko bertsioa ikusgai dago jada Euskal encodings webgunean, eta ikus-entzunezkoa sustatzeko argitaratu duen bideoan egin du galdera hori.
17 urteko donostiarrak duela pare bat aste eman zuen egiten ari zenaren berri, eta egitasmoak ikusmina eta miresmena sortu zituen hainbat zinemazaleren artean. Izan ere, hark egin ditu pertsonaia guztien ahotsak. Bikoizketa argitaratu duenean ere asko izan dira eskerrak eman dizkioten Twitterreko erabiltzaileak, baita zoriondu dutenak ere.
Izan da pelikulako une bat nabarmendu duenik ere. Itzulpena ere Torregaraik berak egin behar izan du, gaztelerazko azpidatzietan oinarrituta. BERRIAri azaldu zizkion izandako zailtasunak: «Badaude itzuli ezin izan ditudan hitz joko asko. Baina, ezin bada, beste txiste bat sartzen saiatzen naiz». Horietako bat da @IEJardunaldiak erabiltzaileak zabaldutakoa: «Hatu anasa meme itzela da?», galdetzen du han Homerrek.
Itzulpenak, berak
Torregarairen arabera, bertsio originalean ere sei aktoreren artean egin zituzten ahots guztiak, eta, horren ondorioz, «karikatura» modukoak dira. «Beraz, imitatzea nahiko erraza da», adierazi zuen. «Baina egia da ez ditudala erregistro asko, eta ahots batzuk antzekoak dira».
Marge simpsondarren amaren ahotsa kostatu zaio gehien, hura imitatzen saiatzean «kibo modukoak» ateratzen zitzaizkiolako, goiko notak jo nahian huts egiten duten abeslariei bezala, alegia. «Beraz, askotan errepikatu behar izan dut, ondo geratu arte».
Filmak 87 minutu irauten du, eta osorik deskargatu daiteke Euskal encodings-en bidez. Euskarazko ikus-entzunezko asko bildu dituzte zaleek han azken urteotan, eta, besteak beste, marrazki bizidunak jarri dituzte Youtuben. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226085/jaurlaritzak-hezkuntzako-1800-profesional-trebatuko-ditu-suizidioaren-prebentzioan.htm | Gizartea | Jaurlaritzak hezkuntzako 1.800 profesional trebatuko ditu suizidioaren prebentzioan | Jokabide suizidak «hautemateko» prestatu nahi dituzte eskolak, beharrezkoa denean «esku hartzeko» eta «prebentzioan» ere urratsak egiteko. | Jaurlaritzak hezkuntzako 1.800 profesional trebatuko ditu suizidioaren prebentzioan. Jokabide suizidak «hautemateko» prestatu nahi dituzte eskolak, beharrezkoa denean «esku hartzeko» eta «prebentzioan» ere urratsak egiteko. | Aste osoan hezkuntzako 1.800 profesional inguru trebatuko ditu Jaurlaritzak suizidioaren inguruan. Barakaldon egingo dute, BECen. Lehen Hezkuntzako, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Helduen Hezkuntzako profesionalak izango dira; 900 ikastetxetako ordezkariak. Gaur izan da lehen saioa. Parte hartzaileek zortzi orduko formakuntza jasoko dute.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza eta Osasun sailek estrategia bateratu bat aurkeztu zuten iaz, suizidioaren gaiari erreparatzeko, arazoaren inguruan aurrez hasitako lanketa baten ondorio gisa, eta, hain zuzen ere, horren emaitzetako bat da irakasleak trebatzeko egitasmoa.
Suizidioa osasun publikoko arazo bat den heinean, Eusko Jaurlaritzaren osasun eta hezkuntza arduradunek aparteko kezka dute gai horrekin. Faktore askok bultza dezakete norbait bere buruaz beste egitera, prebentzioak «sektore askoko» hurbilketa eskatzen du, eta uste dute hezkuntza sektoreari ere «bete-betean» dagokiola arlo horretan eragitea.
Jokabide suizidak «hautemateko» prestatu nahi dituzte eskolak, beharrezkoa denean «esku hartzeko»; «prebentzioan» aurrera egitea ere bada helburua. Hezkuntza Saileko iturriek nabarmendu dute irakasleek ez ezik eskoletako ikuskariek eta Berritzeguneetako bizikidetza aholkulariek ere jaso dutela trebakuntza berezia.
Lehendik urratutako bidea
Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosa Barakaldon izan da gaur. Esan du aspalditik ari direla lanean ikasleen «ongizate emozionalari» erreparatzeko kezkak bultzatuta, eta Hezkuntza Sailak hainbat ahalegin egin dituela lehendik ere bide horretan, Bizikasi egitasmoaren bidez. «Egitasmoa martxan jarri genuenetik sustatu nahi izan dugu ikastetxeak bizikidetza positiboko eta zero tolerantziako gune seguruak izatea», azaldu du. 2017tik ari dira egitasmo horretan.
«Bizitza osorako trebetasun sozioemozionalak» eman nahi zaizkie ikasleei, eta aparteko arreta jarri nahi dute «babes faktoreetan». Hala nola erregulazio emozionalari, arazoei aurre egiteko trebetasunei, erabakiak hartzeko erremintei, bizikidetza positiboari eta eskola jazarpenaren aurkako prebentzioari erreparatzen diete.
Aparteko kezka
COVID-19aren izurria eta konfinamendu neurriek buruko osasunean eragindako arazoak direla medio, suizidioen eta suizidio ahaleginen igoerari buruzko goiburuak ugariak dira, eta hainbat profesionalek eta erakundek erakutsi dute kezka horren harira.
INE Espainiako Estatistika Institutuaren datuen arabera, 2021ean 207 pertsonak egin zuten beren buruaz beste Hego Euskal Herrian; 2020an, 223 izan ziren. 2019an baino gehiago izan ziren, baina ez inoizko gehien. 2017an, adibidez, gehiago izan ziren: 230. Eta aurreko urteetan ere badira antzeko datuak.
Halaber, hilabeteotan kezka zabaldu da nerabeen eta gazteen suizidioek izan duten igoeraren inguruan ere. Datuei begiratuta, horra zer ikus daitekeen arlo horretan: INEren arabera, 2021ean 15 eta 29 urte arteko 24 gaztek egin zuten beren buruaz beste; 2020an, hamahiru izan ziren; 2019an, berriz, hemeretzi.
Hilabete honetan, bestalde, Eusko Jaurlaritzak iazko datuaren berri eman du: 184 suizidio izan zirela esan du, eta oso datu kezkagarria dela. Suizidio ahaleginak, gainerako edade taldeekin alderatuta, «gehiago» izan ziren gazteenen artean, eta horren inguruko kezka ere adierazi du. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226086/bgaeen-dekretu-berriak-errenta-moduan-kobratzea-sarituko-du.htm | Ekonomia | BGAEen dekretu berriak errenta moduan kobratzea sarituko du | Erretiro laguntza osagarriak lan itunetan orokortzea da Jaurlaritzaren helburua, eta langileen %70ek izan ditzatela. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BGAEen ondarea %7,6 murriztu zen iaz | BGAEen dekretu berriak errenta moduan kobratzea sarituko du. Erretiro laguntza osagarriak lan itunetan orokortzea da Jaurlaritzaren helburua, eta langileen %70ek izan ditzatela. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BGAEen ondarea %7,6 murriztu zen iaz | «Gure mezua argia da: BGAEetan sarturiko dirua errenta bidez ateratzea saritu behar da, pilaturiko kapital osoa kolpetik ateratzearen aurretik». Hernando Lacalle Eusko Jaurlaritzako Finantza eta Aurrekontuetako sailburuordeak horrela laburbildu du zein izango den borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeen (BGAE) dekretu berriaren muina. Eta aurreratu du ildo hori babestuko duela udazkenean iritsi beharko litzatekeen zerga erreformaren negoziazioan.
Lacallek Euskadiko BGAE Federazioaren urteroko balantzearen aurkezpena baliatu du dekretu proiektuaren eta erreformaren inguruko zertzeladak emateko. Azken horren inguruan gutxi zehaztu du, «zuhurtziaren» izenean: «PFEZen edo Sozietate Zergaren inguruko hobariak eztabaidatzen direnean, beren osotasunean begiratu behar zaie, ez arlo jakin batean bakarrik».
Zabalago mintzatu da dekretu berriaz, eta aitortu du atzerapen txiki bat egon dela, baina baieztatu du uda aurretik hasiko dela haren tramitea. Esan bezala, errenta bidez kobratzea lehenetsiko du Jaurlaritzak. Egun, enplegu BGAEen %61 bakarrik kobratzen dira modu horretara, eta BGAE indibidualen %22.
Alde horretatik, nabarmentzekoa da iaz BGAE indibidualen kopuruak %1,83 egin zuela behera. Enplegu BGAEek, aldiz, %2,91 egin zuten gora, 516.810 izateraino. Horiek ugaritu nahi ditu Jaurlaritzak. Egun, biztanleria aktiboaren %27k du pentsio pribatuko formularen bat sartuta bere lan itunean, eta Jaurlaritzaren helburua %70era iristea da. Halakoetan, langileek eta enpresek pentsio plan pribatu bat diruz hornitzea adosten dute, eta bi aldeek hobari fiskalak jasotzen dituzte errenta aitorpena egitean.
Dekretu berriarekin «inbertsio errentagarri eta seguruen esparru berriak» irekiko dituztela aurreratu du Lacallek. BGAEen dirua nola doan bideratu nahi du Jaurlaritzak, kopuru oso handia baita. Ondare osoa Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGaren %30,69 da. Gauzak horrela, «inbertsio jasangarriak» egin daitezela lehenetsiko dute: bonu berdeak, bonu sozialak... «Merkatu finantzarioetan lorturiko ondasunen berri eman beharko da», zehaztu du.
Eta, egun, nora doa dirutza hori? %38 «barne merkatura» doa —Espainia barne—; %49, eurogunera; eta %13, euroaz kanpoko guneetara, «Amerikako iparraldera bereziki». Sailburuordeak azaldu duenez, aurreko dekretuetan ez zen lehenesten inbertsioen helburuen «fiskalizazioa», eta orain eman nahi den pausoa «pentsaezina» zen. Aitortu du beste dekretu batzuetan «tradizionalki» inbertsioen eta pilaturiko diruaren erreskatearen inguruko xehetasunez hitz egiten zela, eta ez inbertsioen norabideaz.
«Ez da urte ona izan»
Sailburuordearekin batera, Ignacio Javier Etxebarria agertu da: Euskadiko BGAEen Federazioko presidentea. Atzera begira jarrita, onartu du iazko urtea ez zela ona izan, federazioaren ondarea %7,67 murriztu baitzen. 28.242 milioi eurotik 26.076ra jaitsi zen. Mota guztietako BGAEen ondarea jaitsi zen, gainera: %9,6 indibidualena, %5,9 enplegu BGAEena, eta %12,4 elkarte BGAEena. Etxeberriak merkatu finantzarioen egoerari egotzi dio, eta zehaztu du 2023aren hasieran aldatzen ari dela joera hori.
Etxeberriak lasaitasun mezua zabaldu nahi izan du, eta azaldu du ondarearen bilakaera aztertzean epe luzeagoko lagina behar dela ondorioak ateratzeko. Urte askotako aportazioak izaten dira eta urte txar bat izan arren, inbertsio errentagarriak izaten direla. Ez zaio falta arrazoirik, ondarea %6,7 handitu baitzen iaz; %2, 2020n; eta %8, 2019a.
Datu orokorrei erreparatuta, BGAEek iaz ordaindutako prestazioak 785 milioi eurotik gorakoak izan ziren: 2021ean baino %6,39 handiagoak. Bazkideen ekarpenei dagokienez, 803 milioi eurokoak izan ziren: prestazioak baino gehiago. Datu horrek, baina, behera egin zuen 2021aren aldean (-%1,56).
20.000 eta 22.000 euro artean bezeroko Nolakoak dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BGAEak oro har? Bada, federazioak aitortu duenez, «txikiak». Edo, beste modu batera esanda, diru gutxi izaten dute. Federazioen datuen arabera, BGAEaren fruituak jasotzeko garaian, batez beste 20.000 eta 22.000 euro artean egon da produktu finantzario horietan. Normalean, pentsio plan pribatuak izaten dira. Federazioaren arabera, 1,1 milioi pertsonak dute horrelako produkturen bat kontratatuta. Nabarmentzekoa da askotan bankuek horrelako produktuak inposatzen dituztela mailegu hipotekarioak edo antzekoak eskatzean. Ekarpen txikiak izaten dira, eta horrek azaltzen du luzaroan mantendu arren diru gutxi pilatzea. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226087/humza-yousaf-aukeratu-dute-snpko-buruzagi.htm | Mundua | Humza Yousaf aukeratu dute SNPko buruzagi | Alderdiko militanteen botoen %52 lortu ditu Yousafek, eta %48 Kate Forbes Finantza ministroak. Bihar aurkeztuko du hautagaitza lehen ministroaren kargurako. | Humza Yousaf aukeratu dute SNPko buruzagi. Alderdiko militanteen botoen %52 lortu ditu Yousafek, eta %48 Kate Forbes Finantza ministroak. Bihar aurkeztuko du hautagaitza lehen ministroaren kargurako. | Euskal Herrian 15:10 inguru zirenean jakinarazi du SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko idazkari nagusi Lorna Finnek alderdiko buruzagi berriaren izena, Murrayfield estadioan bildutako 300 militanteren aurrean. Humza Yousaf hautatu dute. 37 urte ditu Yousafek, eta bera zen Nicola Sturgeonengandik gertuen zegoen hautagaia ere.
Bozkatzean, militanteek bi hautagai aukeratzen dituzte, lehentasunaren arabera. Horiek hala, lehen zenbaketan Yousafentzat izan dira botoen %48, Kate Forbes Finantza ministroarentzat %40, eta Ash Regan Eskoziako Parlamentuko diputatuarentzat %11 —hala, lehiatik at geratu da Regan—. Bigarren zenbaketan lortu du garaipena Osasun ministroak, baina oso alde txikia atera dio bigarrenari, Forbesi: soilik lau punturen aldea —botoen %52 lortu ditu Yousafek, eta %48 Forbesek—. Emaitzekin pozik agertu da buruzagi berria, eta nabarmendu du orain arte lehiakide izan direnek «talde gisa» lan egingo dutela aurrerantzean: «Alderdikide guztientzat gidatuko dut alderdia, ez soilik nire alde bozkatu dutenentzat».
Adierazgarria da Yousafen alde bozkatu dutela Eskoziako Parlamentuko diputatu gehienek, baita Sturgeonen gertuko buruzagitzako kideek ere. Aldi berean, ordea, militante askok babestu dituzte aldaketa hitzeman duten beste bi hautagaiak. Alderdiburu berriak behin baino gehiagotan zehaztu du, orain arteko buruzagiaren bideari eutsiko dion arren, berak «bere erara» egingo dituela gauzak. Haren alde egin dutenen iritziz, hala ere, hark du aukera gehien alderdiari batuta eusteko.
Ikusi gehiago: Analisia. Ander Perez Zala: SNP, «sekulako anabasa»
SNP zuzentzen duen lehen musulmana izango da Yousaf. Alderdiko militanteei eskerrak emateko baliatutako hitzaldian gogoratu duenez, haren aitona-amonak 1960ko hamarkadan heldu ziren Eskoziara, «ingelesez hitz bat bera ere jakin gabe», eta ez zuketen «ametsetan ere irudikatuko» euren biloba lehen ministroaren kargura helduko zela. Hiru hautagaien artean esperientziarik handiena duena da Yousaf: Justizia eta Garraio ministerioak zuzendu zituen, Osasun ministro izendatua izan aurretik.
Datozen aste eta hilabeteetan izango dituen lehentasunak ere zehaztu ditu; besteak beste, neurri ekonomikoak eta sozialak. Baina, batez ere, independentziarako bidea egiteari eman dio garrantzia: «Europako nazio bat da Eskozia, eta Europako Batasunera itzuli behar dugu». Hala, berretsi du bere belaunaldiak eramango duela herrialdea independentziara, baina nabarmendu du horretarako oinarrizkoa dela bat eginda egotea.
Nicola Sturgeonek otsailaren 15ean iragarri zuen Eskoziako lehen ministro kargua eta SNPko buruzagitza uzteko asmoa. Ezustean heldu zen erabakia, Londresek bigarren erreferendumari hainbatetan ezezkoa eman ostean, eta Eskoziako Parlamentuak onartutakoa trans lege proiektuaren inguruan sortutako zalaparta oraindik isildu ez zenean.
Hiru hautagai aurkeztu dira alderdi barruko bozketarako: Yousaf, Forbes eta Regan. Eztabaida ugari eragin zituen Forbesen hautagaitzak hasieratik. Izan ere, Finantza ministroa ebanjelikoa da, eta ikuspegi oso kontserbadorea du zenbait gairen inguruan; besteak beste, abortua eta sexu berekoen arteko ezkontzak. Hura kritikatu dutenen artean daude John Swinney lehen ministrordea. Dena den, urteotan Sturgeonen aliaturik sendoenetako bat izan denak, Swinneyk, laster utziko du kargua, lehen ministro berria aukeratutakoan.
Era batera edo bestera, hautagaien arteko ika-mikek argi utzi dute alderdia ez dagoela Alex Salmonden edo Sturgeonen agintaldietan zirudien bezain batuta. Forbesek berak irudikatu zuen batasun hori, telebistan zuzenean eskainitako eztabaida batean, zalantzan jarri zituenean Yousafen hautagaitza eta Sturgeonen beraren agintaldia, esanez «erdipurdikeria onartzea» litzatekeela «lehengoan segitzea».
2004tik ez zen buruzagi berria aukeratzeko bozketarik egin SNPn; izan ere, Sturgeonek ez zuen aurkaririk izan 2014an Salmond ordezkatu zuenean. Dena den, alderdiko buruzagi berria ez da automatikoki lehen ministro bilakatuko. Bihar bozkatuko dute hori Eskoziako Legebiltzarrean, eta nahi duen orok aurkeztu ahal izango du hautagaitza, nahiz eta SNPk duen gehiengoa Alderdi Berdearen babesarekin eta, beraz, ia ezinezkoa den beste inor gailentzea.
Berdeen oharra
Eskoziako Berdeek asteburuan ohartarazi zutenez, Forbes izendatuko balute alderdiko buru, litekeena izango litzateke koalizioa bertan behera geratzea, hautagai ebanjelistak agertutako jarrera dela medio. Hori dela eta, Yousafen garaipenaren berri izan bezain azkar zoriondu du alderdiak SNPko buruzagi berria. «Espero dugu haren aurrekoaren oinordetzari eutsiko diola Eskoziarentzako agenda aurrerakoi bat osatuz, klimarekiko arduratsua eta bidezkoa».
Gobernuburu karguaren zina eginda —bihar egingo dute bozketa Eskoziako Parlamentuan—, hainbat erronkari aurre egin beharko dio buruzagi berriak; horietatik lehena izango da erabakitzea zer egin Erresuma Batuko Gobernuak blokeatutako trans lege proiektuarekin: hau da, erabakiari helegitea jarriko dioten edo ez erabakitzea. Horrez gain, joan den astean eskainitako elkarrizketa batean aurreratu zuenez, lehen ministroaren kargura iritsitakoan bere lehentasunetako bat izango du «pobreziaren aurkako goi bilera bat» antolatzea, aberatsenei zergak igo eta hortik ateratako funtsekin irabazi gutxien dituztenei laguntzak handitzeko bideak eztabaidatzeko —joan den astean zabaldutako datuen arabera, haurren pobrezia maila 2007an SNP lehen aldiz boterera heldu zen garaiko bera da—.
Bigarren independentzia erreferendumarekin zer egin ere erabakitzeke dago oraindik. SNPko buruzagi berriaren ardura nagusietako bat izango da baiezkoaren aldeko sostengua handitzea, eta erabakitzea Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak de facto galdeketa bilakatzea. Izan ere, AFP agentziak aurreratu duenez, Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakek dagoeneko aurreratu du ez duela onartuko beste erreferendumik egitea. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226088/snp-laquosekulako-anabasaraquo.htm | Mundua | SNP, «sekulako anabasa» | SNP, «sekulako anabasa». | SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren garairik arrakastatsuenaren arrazoia, besteak beste, hau dela esan daiteke: Alex Salmond (2004-2014) edo Nicola Sturgeon (2014-2023) buruzagi zuela ere, alderdi independentistak beti erakusten zuela, kanpora begira, batasun itxura ia hautsezina. Barnera begira ere, sentsazioa antzekoa zen; desadostasunak desadostasun —bigarren independentzia erreferendumerako estrategia, kasurako—, beti egiten zuten bat buruarekin, batez ere diziplina aldetik.
Sturgeonen ordezkoa aukeratzeko primarioek, ordea, agerian utzi dute badela barne zatiketa sakon bat SNPn, eta uste baino handiagoa. Michael Russell alderdiaren presidenteak egin zuen ohartarazpena, hilaren 19an, BBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean: «sekulako anabasa» gisa deskribatu zuen barne bozketari begirako kanpaina eta asteotan gertaturikoa. Russellek, azken finean, aitortu zuen SNPren oinarriak ez direla uste bezain sendoak; edo, gutxienez, horietan badirela pitzadura sakonak.
Kate Forbes Finantza ministro eta primarioetako hautagaia izan denaren jarrerak eman zion lehen kolpea Eskoziako alderdi independentistak urteotan eman duen irudiari. Forbes ebanjelikoa da, eta Sturgeonen gobernuak sustaturiko hainbat neurriren eta balio sozialen aurka agertu da kanpainan; kasurako, aborturako eskubidea, Londresek blokeatu zuen trans legearen proiektua, bigarren galdeketa egiteko bide orria eta klima aldaketari aurre egiteko proposamenak. Hau da, Finantza ministroak talka egiten du Sturgeonen ideia progresistagoekin.
Kide kopuruari buruzko eztabaidak eman zion bigarren kolpea SNPri. Hedabideen eta primarioetako hiru hautagaien presioen ondoren, alderdiak, azkenean, aitortu zuen 72.186 direla; hau da, orain arte jakinarazitako 104.000ak baino gutxiago —2019an 125.000 zituen—. Horren ondorioz, SNPren Eskoziako Parlamentuko komunikazioburu Murray Footek dimisioa eman zuen, eta esan zuen «egoitza zentraleko lagunek» behartu zutela kopuru horretaz gezurra esatera.
Hirugarrenik eta azkenik, Eskoziako The Herald egunkariak argitara atera zuen SNPren buruzagitzak ultimatum bat eman ziola Peter Murrell buruzagi exekutiboari —1999tik zegoen kargu horretan—, Sturgeonek talde horretan zuen kontrolarengatik —bikote dira—: dimisioa eman ala zentsura mozio bati aurre egin. Murrellek kargua utzita erantzun zuen, argudiatuta beti izan zuela asmo hori.
Russellek deskribaturiko nahaspila sorta hori egun gutxiko kontua izan zen; hilaren 17tik 19rakoa, ostiraletik iganderakoa. Ondorioa zera izan da: orain, SNP barne gatazka betean dagoela, bataila ideologikoetan murgilduta. Ikusteko dago, beraz, Salmondek eta Sturgeonek alderdia zentro-ezkerrera mugitu izanak egiazko oinarriak dituen, eta bi politikari horiek gabe iraungo al duen, ala Humza Yousafek, buruzagi berriak, norabidea aldatzea lehenetsiko duen. Printzipioz, ez luke halakorik egingo, esan baitu karguan haren aurrekoak egiten zuenaren jarraitzailea izango dela.
Nolanahi dela ere, gidari berriaren lehen helburua alderdia berriz eraikitzea eta elkartzea izango da, eta herritarrak erakartzea ere bai. Ez da erronka erraza izango, are gehiago ikusirik primarioetako emaitzek barne zatiketa utzi dutela agerian; nabarmen, gainera. Bigarren preferentziako botoak kontuan hartuta, Yousafek babesen %52,1 bildu ditu, eta Forbesek, %47,9.
SNP, berez, gauza asko da, baina batez ere independentismoa da; independentista izatea. Azken aldiko joera, ordea, ez du aldeko: pixkanaka-pixkanaka, azken inkestek islatu dute aukera horren aldekoak gutxitzen ari direla, nahiz eta Erresuma Batutik ateratzearen aldekoak oraindik egoera onean dauden, %45 inguruan. Aldiz, boto emaileentzat, lehentasunak beste bi dira: osasun sistema eta egunerokoaren garestitzea.
Oro har, SNPrentzat, primarioak ezohiko prozesu bat izan dira. Eskoziarentzat, garai berri baten abiapuntua finkatu dute, eta agian horrek eragina izango du Erresuma Batuan ere; besteak beste, Alderdi Laboristari komeni zaio independentisten barne krisi hori, Eskozian gora egin eta 2024ko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak irabazteko.
Galdera bakarra dago orain Eskoziako alderdi independentistaren etorkizunaz: urteotan goia jo al du, ala badu oraindik are gehiago hazteko tarterik? Eta kontuan hartzeko beste aldaketa bat: Salmond, Sturgeon, Russell eta Murrell gabe, alderdia —edo zuzendaritza— pisu gehien zuten kide beteranoak gabe geratu da. | |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226089/urtarrilean-118-hipoteka-gehiago-sinatu-dira.htm | Ekonomia | Urtarrilean %11,8 hipoteka gehiago sinatu dira | Hego Euskal Herrian etxebizitza erosteko 2.287 hipoteka sinatu dira urtarrilean, 2022an baino 243 gehiago. | Urtarrilean %11,8 hipoteka gehiago sinatu dira. Hego Euskal Herrian etxebizitza erosteko 2.287 hipoteka sinatu dira urtarrilean, 2022an baino 243 gehiago. | Abenduko jaitsieraren ondotik, etxebizitza erosteko hipoteka gehiago sinatu ziren urtarrilean Hego Euskal Herrian: 2.287. Iragan urteko datuekin alderatuta, %11,8ko igoera izan da. Halaber, handitu egin da maileguan hartutako kapitala, hots; 310 milioi izan ziren iazko urtarrilean, eta, aurten, berriz, 354 milioi.
INE Espainiako Estatistika Institutuak argitaratutako datuen arabera, are handiagoa da aurreko hilarekin konparatuta dagoen koska: abenduko datuekin alderatuta, %37 hipoteka gehiago sinatu dira. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226090/elkarrizketara-deituta-gainditu-nahi-du-macronek-bere-bakardadea.htm | Ekonomia | Elkarrizketara deituta gainditu nahi du Macronek bere bakardadea | Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako hamargarren protesta egunera deitu dute gaurko. | Elkarrizketara deituta gainditu nahi du Macronek bere bakardadea. Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako hamargarren protesta egunera deitu dute gaurko. | Erretretaren erreformarekin piztu duen sutea itzali nahi du Frantziako Gobernuak. Su horri gasolina bota zion joan den astean, erreforma parlamentuaren botorik gabe onartzeak manifestazioak hauspotu baitzituen, haserreak ordura arte oso bakan ikusitako istiluak areagotu baitzituen eta berriro piztu baitzen Poliziaren erantzun bortitzari buruzko polemika.
Giroa baretu, bere bakardadetik atera eta ekimen politikoa berreskuratu nahian, Emmanuel Macron presidenteak bi enkargu eman dizkio Elisabeth Borne lehen ministroari. Alderdi politikoekin bilera sorta bat egitea nahi du, geratzen den lau urteko legealdian zenbait gairen inguruan gehiengoak sortu ahal izateko.
Sindikatuekin ere batzartzeko agindua jaso du Bornek, baina ez erretretaren erreformari buruz hitz egiteko, gai hori itxitzat jotzen baitu zentsura mozioak ozta-ozta gainditu ondoren. Gobernuak enpleguari buruz hitz egin nahi du sindikatuekin, baina horiek, ordea, ez dute pentsioen gaia alboan utzi nahi, eta erreformaren aurkako hamargarren protesta egunera deitu dute gaurko.
«Pentsioei buruzko legea gibelean utzi dugu», esan du gaur Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak BFMTV telebistan. Antzeko mezuak hedatu dituzte gobernuko beste kideek, joan den asteazkenean Macronek esan zuenetik ez zuela inolako asmorik amore emateko. «Sindikatuekin elkartu behar dugu berriro, eta oinarrizko aferez mintzatu», hala nola «erosteko ahalmenari eta zerbitzu publikoei buruz», ziurtatu du Stanislas Guerini Funtzio Publikoko ministroak.
49.3 artikulua, alde batera
Alderdiei eta sindikatuei promes egin zien Bornek asteburuan: ez du berriro erabiliko Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua, zeinak aukera ematen baitu legegai bat botorik gabe onartzeko. Salbuespen bat aipatu du, halere: aurrekontuekin estuki lotutako kontu bat izatea. Hau da, aurrerantzean, legegai bat baldin badago, negoziatutakoa izango da.
Bornek gaur zortzi hasiko ditu elkarrizketak alderdi politikoekin, baina nekez lortuko du erantzun positiborik. Erretretaren erreformak are gehiago okertu du frantziar gehienek Macroni buruz duen iritzi txarra, eta oposizioak etekin politikoa atera nahi dio presidentearen ahuleziari. Azken orduetan kaleratu diren inkestetan, Nupes ezkerreko koalizioak eta RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiak gora egin dute nabarmen, Macronen koalizio zentristaren kaltetan.
Sindikatuak, berriz, ez daude amore emateko. Komeni zaie protesta bizirik atxikitzea, hartara presioa egin baitiezaiokete Kontseilu Konstituzionalari, erretretaren erreforma aztertzen ari denez gero. Organo horrek lau aste ditu ebazpen bat kaleratzeko eta, bereziki, erabakitzeko gobernuak konstituzioa urratu ote zuen erreformaren eztabaida bizkortzeko parlamentuan erabilitako tresnekin.
Edonola ere, giroa baretzeko intentzioa nabari zaio Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiari. Frantziako sindikatuetan handiena da CFDT, baina baita gizarte elkarrizketaren aldekoena ere, eta ez dago eroso azken astean hedatu den indarkeriarekin. Asteburuan, Bergerrek eskatu du erreforma sei hilabetez geratzeko, eta tarte horretan Gizarte Segurantzaren defizita gutxitzeko beste tresna batzuk negoziatzeko.
CGTren kongresua
Gaurko protesta egunak beste zeregin batzuetan harrapatu du sindikatuen artean bigarrena, CGT: kongresu konfederala hasi du Clermont-Ferrandeko aldirietan, Phillippe Martinez idazkari nagusiaren ordezkoa hautatzeko.
Martinezek Marie Buissonen hautagaitza sustatu du, baina ez dago hain garbi batzarkideen babesa jasoko ote duen. Beste hautagai bat badago, Olivier Mateu, eta azkenaldian gogor kritikatu du Martinezen taldearen norabidea. Mateuren arabera, CGT epelegi jokatzen ari da, pentsioen erreformaren aurkako mugimenduan CFDTrekin eskuz esku joatearen truke. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226091/eusko-jaurlaritzak-27-enpresari-lagundu-zien-iaz-arrisku-kapitaleko-funtsen-bidez.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak 27 enpresari lagundu zien iaz arrisku kapitaleko funtsen bidez | Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du. Haien kapitalean sartzeaz gain, maileguen bitartez ere laguntzen die. | Eusko Jaurlaritzak 27 enpresari lagundu zien iaz arrisku kapitaleko funtsen bidez. Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du. Haien kapitalean sartzeaz gain, maileguen bitartez ere laguntzen die. | Euskal enpresei finantzaketan eta garapenean laguntzeko, Eusko Jaurlaritzak 32 inbertsio egin zituen iaz, arrisku kapitaleko funtsen bitartez. Guztira, 80 milioi euroko balioa izan zuten operazio horiek, eta 27 enpresari lagundu zien, haien kapitalean sartuta edota maileguak erraztuta. Hazkunde betean dauden edo sortu berriak diren enpresa txiki eta ertainak dira gehienak, biozientzien eta energia berriztagarrien sektorekoak batez ere.
Jaurlaritzaren industria politikarako tresna bat dira arrisku kapitaleko funtsak, estrategikoak diren enpresen errotzea bermatzea helburu duen Finkatuz funtsa bezala, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azaldu duenez. «Gure industria bultzatzea eta sustatzea, hobetzea eta modernizatzea, eta errotzea dituzte helburu».
Duela 40 urte eratu zituzten funtsok, «zaharkituta» zegoen industriari bultzada bat emateko asmoz, eta, urte horietan guztietan, bostehun enpresari lagundu diete guztira. Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du Jaurlaritzak. Horien artean daude, besteak beste, Arteche, Alfa, Basquevolt, Sherpa eta Nuuk.
Aktiboki lanean Enpresa eta proiektu guztiak aztertzen dituzte, baina bereziki jomugan dituzte teknologikoki balio handia dutenak eta ekintzailetasuna sustatzen dutenak. «Beti lehenetsiko ditugu berritzaileagoak, nazioartekotzea helburu dutenak edota hazkunde potentzial handiagoa dutenak», esan du Tapiak.
Edonola ere, jabetzaren zati txiki bat baino ez du eskuratzen Jaurlaritzak, eta epe jakin baterako betiere. «Ez daukagu betiko geratzeko bokaziorik; horretarako, beste tresna batzuk daude». Halako inbertsioek zazpi urte irauten dute batez beste, nahiz eta badauden gehiago irauten dutenak ere. Enpresaren bilakaerak eta sektorearen egoerak baldintzatzen dute hori.
Funts berri bat Sei funts kudeatzen ditu Jaurlaritzak egun; SPRI agentziaren menpe daude guztiak, eta CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak gainbegiratzen ditu. Enpresetan inbertsioak eginda, Jaurlaritzak haien bidelagun izan nahi du, luzera begirako finantzaketa eta egonkortasuna bermatzeko. Ez du diru kopuru jakinik gordea horretarako: beharren arabera zehazten dute inbertsioen zenbatekoa.
Zuzeneko inbertsioak egiten ditu enpresen kapitala eskuratuta, eta baita zeharkako esku hartzeak ere, beste funts batzuekin elkarlanean edota maileguak erraztuta. Tapiak azaldu duenez, Jaurlaritza «aktiboki» ari da lan hori egiten, eskaeren zain egon gabe.
Hain zuzen ere, berriki funts bat sortu du, goi mailako teknologiako proiektuak finantzatzeko: Basque Tek Ventures. BRTA Basque Research and Technology Alliance partzuergoa osatzen duten zentro teknologikoetan sortutako proiektuei zuzenduta dago, enpresa ideia berriak merkaturatzen laguntzea izango baitu helburu batez ere. Tapiak azaldu duenez, start-up teknologiko berriei lagunduko die, esaterako, ideia baten edo proiektu baten garapenetik patente bat lortzerainoko bidea egiten. «Eroso gaude Artechen» Eusko Jaurlaritzak argi adierazi du gaur-gaurkoz ez duela asmorik Arteche enpresan duen parte hartzea saltzeko. «Eroso gaude Artechen», nabarmendu du Zigor Urkiaga Jaurlaritzako Proiektu Estrategikoen eta Industria Administrazioaren zuzendariak.
2015ean eskuratu zuen Bizkaiko enpresaren kapitalaren zati bat, arrisku kapitaleko funtsen bitartez. «Egoera konplikatuan» zegoen Arteche orduan, krisiak erabat jota, eta, egoerari buelta emateko asmoz, enpresaren %6 pasatxoren jabe egin zen Jaurlaritza, bost milioi euro inbertituta.
Haren egoera nabarmen aldatu da orain, ordea, enpresa hazkunde betean baita. Burtsara ere atera zen duela bi urte, eta haren akzioek orduan «halako bi baino gehiago» balio dute orain. Tapiak azaldu duenez, «pozik eta harro» daude enpresaren bilakaera onbideratzen lagundu dutelako. Eta nabarmendu du «bazkide fidagarria» dela Jaurlaritza.
Nolanahi ere, ez du baztertu partaidetza Finkatuz funtsaren bitartez izatea aurrerantzean. «Trantsizio idilikoa» litzateke hori Jaurlaritzarentzat, enpresak ez baitu garapenerako laguntzarik behar jada, eta gobernuak kapitalaren jabe izatearen xedea ere beste bat litzatekeelako. Artechek transformagailu eta gailu elektrikoak ekoizten ditu, eta 2.000 langile ditu munduan; horietatik 600, Mungiako eta Gasteizko plantetan. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226092/euskadi-zaintzailea-eta-plurala-defendatu-nahi-du-pse-eek-udal-eta-foru-hauteskundeetan.htm | Politika | «Euskadi zaintzailea eta plurala» defendatu nahi du PSE-EEk udal eta foru hauteskundeetan | PSE-EEren proiektua «eraldatzailea» dela esan du Anduezak, eta «Euskadi hobea» duela helburu: «Hobeto haztea, hobeto bizitzea eta hobeto zaintzea elkar». | «Euskadi zaintzailea eta plurala» defendatu nahi du PSE-EEk udal eta foru hauteskundeetan. PSE-EEren proiektua «eraldatzailea» dela esan du Anduezak, eta «Euskadi hobea» duela helburu: «Hobeto haztea, hobeto bizitzea eta hobeto zaintzea elkar». | Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako programa politikoa aurkeztu du gaur PSE-EEk. Gipuzkoaren, Bizkaiaren eta Arabaren diagnostiko bateratu bat egin dute sozialistek, eta hainbat helburu ezarri dituzte hiru lurralde horietarako. «Euskadi hobea» da PSE-EEk nahi duena, eta helburu horrek hiru hanka dituela nabarmendu du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak: «Hobeto haztea, hobeto bizitzea eta hobeto zaintzea elkar». Haiena proiektu «eraldatzailea» dela esan du Anduezak, eta gaur egungo «erronka handiei» erreparatzen diela; «klimatikoari, demografikoari eta digitalari», hain zuzen. Bizkaiko ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagai Teresa Laespadak adierazi du «Euskadi zaintzailea, askotarikoa eta plurala» defendatu nahi duela PSE-EEk udal eta foru hauteskundeetan.
Foru aldundietako eta udaletako gizarte zerbitzuak indartzeari garrantzia eman dio Laespadak, eta Gizakidetza deituriko erakundea sortzea proposatu du. Haren arabera, erakunde horrek Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako gizarte zerbitzuak hartuko lituzke, eta «tresna instituzional bat» izango litzateke zaintza eta arreta eskaintzeko «konplexutasun eta larritasun handieneko kasuetan». Anduezaren arabera, eredu horren oinarriak diputazioetan lantzen has litezke. Egun, gizarte politikaren eskumen nagusia foru aldundiena da.
Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera
Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagaiak Zubietako erraustegiaren (Gipuzkoa) eredua defendatu du: «Foru aldundira iritsi ginenean, Gipuzkoak inoiz izan duen gatazkarik handienetakoari aurre egin behar izan genion. Atez atekoarekin aurrez aurre zegoen gizarte bat izatetik, ekonomia zirkularra garatzeko aukerak eman dizkigun hondakinen tratamenduaren azpiegitura eredu batera igaro gara».
Asensiok nabarmendu du klima aldaketari aurre egitea eta «trantsizio berde eta justua» egitea izango direla PSE-EEren lehentasunak udaletan eta diputazioetan. Hori lortzeko «berme onena» PSE-EE dela adierazi du.
«Mugi eredua»
Mugikortasunari dagokionez, Asensiok azaldu du «Mugi eredua» deitu diona orokortu nahi duela bere alderdiak: «Garraioa sozialistentzat eskubide sozial bat da, eta urrats sendoz bultzatzen jarraituko dugu, Euskadi osoak garraio kolektibo, publiko eta elektrifikatu bat izan dezan». Erantsi du Gipuzkoako Mugi, Bizkaiko Barik eta Arabako Bat garraio publikoko txartelen prezioak eta erabilera bateratzea dutela helburu, baita autobus aldaketak doakoak izatea ere.
Gainera, Europako Batasuneko funtsak enplegua sortzeko erabiliko dituztela azaldu du Cristina Gonzalez Arabako ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagaiak. Gaineratu du negozio hobi berriak sortzeko modua egingo duten politikak martxan jartzeko asmoa duela bere alderdiak. «Enpresei lagunduko diegu trantsizio ekologikoak eskaintzen dituen aukerak identifikatzen», esan du. Zerga politika «progresiboago» baten alde ere egin du Gonzalezek: «Ez dago justizia sozialik justizia fiskalik gabe». Ingurumen fiskalitatea txertatzea ere defendatu du.
«Euskadi plural» baten defentsa egin dute PSE-EEkoek, eta proposatu dute diskriminazioen eta gorroto delituen biktimak artatzeko udal bulegoak sortzea. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226093/bizkaiko-supersurren-bigarren-zatia-apirilaren-5ean-irekiko-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko Supersurren bigarren zatia apirilaren 5ean irekiko dute | Bizkaiko foru diputatu Imanol Pradalesek esan du bete egin direla epeen eta inbertsioaren aurreikuspenak | Bizkaiko Supersurren bigarren zatia apirilaren 5ean irekiko dute. Bizkaiko foru diputatu Imanol Pradalesek esan du bete egin direla epeen eta inbertsioaren aurreikuspenak | Supersur esaten zaion Bilboko hegoaldeko saihesbidea handitzeko lanak amaitzear daude, eta azken lau urteetan eraiki duten bigarren zatia apirilaren 5ean irekiko dute. Egun horretatik aurrera, autobide hori erabiltzen duten gidariek aukera izango dute AP-68 autobidearekin lotzeko, eta handik Gipuzkoarako zein Arabarako bidea hartzeko.
«Hitza bete dugu, eta lanak aldez aurretik ezarritako epean amaitu ditugu». Hala mintzatu da Azpiegituretarako eta Lurralde Garapenerako Bizkaiko foru diputatu Imanol Pradales, gaur lanetara egindako bisitan. «Ikuspegi teknikotik oso lan konplikatua izan da, eta, gainera, lau urte hauetan denetarik izan dugu: pandemia bat, hornigaiak lortzeko krisia, Ukrainako gerrak ekarritako zailtasunak eta abar, baina hitza bete dugu».
Inbertsioaren aldetik ere «aurreikuspenak bete» direla esan du Pradalesek. Lanen hasierako aurrekontua 240 milioi eurokoa izan zen, eta geroago 210 milioi eurorengatik adjudikatu zen. Azkenean, 222 milioi gastatuko dituzte. Pradalesek esan duenez, Espainiako Gobernuak iazko martxoan prezioak berraztertzeko egindako dekretuaren ondorioa da hamabi milioi euroko alde hori.
Orain zabalduko duten zatiak 4,7 kilometro ditu, eta saihesbidea AP-68 autobidearekin lotzen du Betelurin. Orotara, 19 kilometro izango du hegoaldeko saihesbideak Santurtzitik Betelurira: «Lurraldearen konexioak hobetzen dituen azpiegitura bat dugu, eta Bizkaia zeharkatzen duten gidariei Bilboko metropolia saihesteko aukera ematen die, erosoago, seguruago eta arinago ibiliz. Kantabriatik goi lautadara bi norabideetan doazen gidariek badute beste aukera bat, eta, gainera, metropolitik ibilgailu astun asko ateratzea ahalbidetzen digu».
Pradalesek emandako datuen arabera, gaur egun egunero 17.000 ibilgailu inguruk erabiltzen dute hegoaldeko saihesbidea. Horietatik %35 kamioiak dira. AP-68 autobideko lotura zabaldu ondoren kopuru hori handitu egingo dela espero du aldundiak, eta xedetzat jarri dute egunero 20.000 izatea: «Batez ere, ibilgailu astunentzat erakargarriagoa izango da aukera berri hau, eta horien kopurua handitzea espero dugu. Hori garrantzitsua da lehiakortasunaren ikuspegitik, eta baita kutsadura txikitzeko ere, kamioi horiek metropolitik ateratzen baititugu».
Zati berria erabiltzeagatik, auto gidariek 0,30 euro gehiago ordaindu beharko dute, eta kamioi gidariek, 1,40.
Tiketik gabe
Beste berrikuntza garrantzitsu bat iragarri du Pradalesek: apirilaren 1etik aurrera tiketak desagertuko dira hegoaldeko saihesbidetik, eta ordainketa free flow izeneko sistemaren bidez egingo da. Bizkaian sistema hori ibilgailu guztientzat erabiliko den lehenengo aldia izango da.
OBE ordaintzeko gailu telematikoa daukaten gidariek ez dute besterik egin behar, eta horren bidez ordainduko dute. Horrelakorik ez dutenek, berriz, aldez aurretik erregistratu beharko dute Interbiak sozietate publikoaren webgunean, autoaren matrikula eta kreditu txartelaren zenbakia jarrita. Pradalesek azaldu duenez, larunbatetik aurrera gidariren batek saihesbidea erabiltzen badu aldez aurretik erregistratu barik, geroago gutun bidez erreklamatuko diote bidaiaren zenbatekoa.
Pradalesek iragarri du orain beste lan handi bati ekingo diotela, Bizkaiko garraio sistema osatzeko: itsasadarraren azpitik igaroko den errepidea. Esan duenez, proiektua udazkenerako amaituta egongo da, eta espero dute 2024an ekitea lanei. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226094/euskal-herriko-hainbat-mendizale-canal-royako-proiektuaren-aurka-agertu-dira.htm | Kirola | Euskal Herriko hainbat mendizale Canal Royako proiektuaren aurka agertu dira | Salatu dute Formigal eta Astun eski estazioak elkartzeak harana suntsituko lukeela. | Euskal Herriko hainbat mendizale Canal Royako proiektuaren aurka agertu dira. Salatu dute Formigal eta Astun eski estazioak elkartzeak harana suntsituko lukeela. | Aragoiko Gobernuak martxan du Formigal eta Astun eski estazioak elkartzeko proiektua; Aragoiko eta Tenako haranak lotu nahi ditu, gutxienez lau kilometro luze izango den teleaulki baten bidez, eta, horretarako, Europako Batasuneko Next Generation funtsetako dirua baliatzea du asmo. Egitasmoak, baina, harrabotsa eragin du, eta hainbat mendizale agertu dira proiektuaren kontra. Canal Roya harana suntsituko lukeela salatu dute.
Kritika egin dutenen artean daude Euskal Herriko hainbat mendizale. Esaterako, Gipuzkoako Mendizale Federazioak komunikatu bat kaleratu du, eta salatu Aragoiko Gobernuak «zaharkitua dagoen aisialdi eredu bat» sustatzeko baliatu nahi duela Next Generation funtsetako dirua. Egitasmoa 34 milioi euro inguru kostatuko dela aurreikusten da, eta gobernuak Europako funtsetatik 26,4 milioi jarri nahi ditu horretarako.
Federazioak adierazi du Canal Royako «makroproiektuak» biodibertsitatea eta ondare geologikoa hondatuko dituela, hurrengo belaunaldiei etorkizun iraunkorragoa bermatu beharrean. Zentzugabetzat jo dute egitasmoa.
Ikusi gehiago: BERRIAk mendiari eskainitako webgune berezia
Halaber, Aragoiko Gobernuari leporatu diote epe laburreko onura ekonomikoak izatea helburu, eta, modu horretara, ingurune naturalak sistematikoki suntsitzea. «Gutxi batzuen kapritxoagatik Canal Royaren pareko altxor natural bati hain kalte larriak eragitea eragotzi behar dugu». Proiektua gelditzeko eskatu dute.
Era berean, Espainiako hainbat alpinistak manifestu bat sinatu dute egitasmoaren kontra. Euskal herritarrak ere badaude sinatzaileen artean. Besteak beste, Juanito Oiarzabal, Alberto Iñurrategi, Javier Alonso, Javier Baraiazarra, Josu Bereziartua eta Rafa Elorza. Arduradun politikoei eskatu diete prozesua bertan behera uzteko, haranean «kalte nabarmenak» eragingo dituela aintzat hartuta. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226095/arlas-behatoki-aparta-euskal-piriniora.htm | albisteak | Arlas, behatoki aparta euskal Piriniora | Ez da desnibel handiko mendia, baina bai oso esker onekoa: Arlas tontorretik euskal Piriniora, Auñamendira, Kartxela eta Orhiko mendiguneetara, Larrako karstera... zabaltzen zaizkigun ikuspegiak ederrak dira zinez. Goi-mendian hastapeneko urratsak emateko ere gailur egokia da. | Arlas, behatoki aparta euskal Piriniora. Ez da desnibel handiko mendia, baina bai oso esker onekoa: Arlas tontorretik euskal Piriniora, Auñamendira, Kartxela eta Orhiko mendiguneetara, Larrako karstera... zabaltzen zaizkigun ikuspegiak ederrak dira zinez. Goi-mendian hastapeneko urratsak emateko ere gailur egokia da. | Mendizaletasuna gurasoen eskutik txikitatik jaso dugun askok, Ernaz lepoaren ondoan kokatuta dagoen Arlas mendia sekula ahaztuko ez dugun gailurren artean dugu. Igo beharreko desnibelari erreparatuta mendi handia ez den arren, goi-mendien eremuan sartzeak sortzen zuen zirrarak eta gailurrera iritsi aurretiko aldaparen tentetasun mailak, gailur hau begirunez ikustera behartzen gintuen haurtzaroan.
Tontorrari dagokion errespeturik galdu gabe baina heldu baten ikuspuntutik, mendi erraz, labur eta irisgarri baten aurrean gaudela aipatu behar da, aproposa erabat goi-mendian hastapeneko urratsak egiteko eta nola ez, haurrei mendizaletasuna transmititzeko.
Neguan ere, kranpoi eta pioleta erabiltzen hasteko aproposa da oso, Pescamou lepora arte behintzat. Hortik gorako bidea, elurraren baldintzen arabera oso bestelakoa izan daiteke eta aipatutako erreminten erabilera ez bada ezagutzen, labainduz gero sustoren bat ere izan daiteke, betiere, elurraren baldintzen arabera. Baldin eta gutxieneko ezagutzak baditugu, hastapenetan bada ere, gozamenerako esparru zabala eskaintzen duen mendia dugu Arlas.
Bada Ernaz lepotik zuzenagoa den bide bat, ipar hegala hartzen duena, baina Arlas mendiaren ekialdera dagoen ikuspegia aitzakia nahiko bada hego-magaletik doan bidea ezagutzeko.
San Martin-Pescamou
Ernaz lepoan dagoen San Martin aparkalekuan, 262 mugarriaren ondotik ekingo diogu ibilbideari. Ohiko bidea, aparkalekuaren hegoaldean dagoen aterpe librearen atzealdetik badoa ere, muinoa inguratu eta gandorretik doan bidea hautatu dugu gaurko egunean.
Elurra gogortuta topatu dugunez, hasieratik kranpoiak jantzita ibiliko gara. Hegoaldera begira, zuzen eta ezker aldean dugun muinoa inguratu eta ekialderantz goranzko bira bat eginez gandorrean kokatzen gara eta bertatik IE norabidean jarraitzen dugu, lehenengo lepotxoak ekialdera birarazi eta Arlas aurrean ikusten dugun arte.
Gandorra utzi, eta norabidea aldatu gabe, erliebeari jarraituko diogu beheranzko aldapa batek ohiko bidera bueltatzen gaituen arte. Bertan, orain arte bezala orografiari jarraituko diogu, IE norabidean. Bailara txikia ixten duen aldapa eskuin aldetik igo eta ekialderantz jarraituko dugu.
Bide erdian isolatutako bi zuhaitzen eskuin aldetik igaro eta berehala eskuin aldera bira egingo dugu arrapala zuzen igotzeko, hegoalderantz. Goialdeko muinoa eskuin aldetik inguratuko dugu eta ekialderanzko joera berreskuratuko dugu, orain bai, ageriko bidetik, galtzeko arriskurik gabe, Arlas mendiaren tontorra aurrean dugula.
Arlas mendira gerturatu ahala, aldapa baretu egiten da eta Monbiela mendiaren gainaren eskuin aldetik ia guztiz lau igaroko gara. Mendi-bidearen punturik gorenean, bidebanatzean, eskuin aldetik jarraituko dugu Arlas mendiaren hego-mazela zeharkatzeko. Elur karga handiarekin, elauso arriskua dela eta zeharkaldi hau saihesteko, Kontiendatik abiatzea komeni da, edo bestela, iparreko bidearekin uztartzea.
Itzuli osoa egin eta HE norabidean, Pescamou lepora iritsiko gara, seinale tantaiaren ondora.
Pescamou-Arlas
Seinale tantaian ezker aldera egin eta muinoa inguratuz, itzuli osoa burutuko dugu, ipar aldera begira jarri eta Arlas aurrean ikusi arte.
Bertan agerikoa da hegoaldeko bidea hautatzearen zergatia. Larra-Belagua gune karstiko harrigarria azaleratzen hasten da, gure begien aurrean oraindik bere osotasunean agertu gabe eta gunerik garaienean, irmo, Auñamendi.
Ipar aldera emeki jarraituko dugu bidea estutzen doan heinean, azkeneko aldaparen oinean kokatu arte. Malda zeharo gogortu egiten da eta ertza osatzen duen harrien ondotik, elur-korridore estua probestuz, arazorik gabe gailurrera arte igoko gara.
Gailurretik ikuspegia ederra da, mendebalderantz begiratuta, gertuko Kartxela eta Orhi ingurua ederki ikus daiteke. Hegoaldetik Linza eta Zuriza inguruko mendiak, hego-ekialdera berriz, Larra-Belagua Karst gunea eta nola ez, Auñamendirekin batera, Soumcuy, Countende, Castetné eta Añelarra osatzen duten bi tontorrak, besteak beste. Laino ezean oraindik ere urrutiraago begiratu daiteke, gure kostaldetik oso gertuko mendiak ere ikusiz, ikusmena fin zorrozten badugu.
Jaitsiera iparretik jarraituta egin daiteke, hegalaren aldaparik gogorrena jaitsi arte. Bertan, eski pisten gainetik ezker aldera eginez, IM hegala zeharkatu daiteke beheranzko diagonal bat osatuz, mendi-bizikletan ibiltzeko seinaleztatutako bidetik (elurrez estalia ez bada), Col d’Arlas leporaino.
Lepotik ezker aldera eginez gero, igoeran aipatutako bidebanatzera bueltatuko ginateke, baina bidera jaisten galdutako metroak berriro ez igotzearren, Monbielako gaina atzean utzita, berriro ere hartu daiteke igoerako bidea, ezker aldera sartzen den adarretako bat baliatuz. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226096/euskal-sagardoa-ikertzen-ari-dira-prezioak-hitzartu-zituelakoan.htm | Ekonomia | Euskal Sagardoa ikertzen ari dira, prezioak hitzartu zituelakoan | Sagardoaren prezioa %25 igoko zutela iragarri zuten 2022 amaieran. | Euskal Sagardoa ikertzen ari dira, prezioak hitzartu zituelakoan. Sagardoaren prezioa %25 igoko zutela iragarri zuten 2022 amaieran. | Euskal Sagardoa jatorri izenak «prezioen gomendio kolektibo» bat egin duen ala ez ikertzen ari da Lehiaren Euskal Agintaritza. Hala adierazi du Alba Urresola agentziaren presidenteak gaur, Eusko Legebiltzarreko batzorde batean egindako hitzartzean.
Izan ere, iazko abenduaren amaieran sor-markak iragarri zuen bertako sagardogileek prezioa %25 igoko zutela. Produkzio kostuen igoerari eta «uzta txarrari» aurre egiteko neurria zela adierazi zuten orduan.
Ikusi gehiago: Aurten sagardoaren prezioa %25 igotzea adostu zuten.
Agintaritzaren 2023rako Ekintza Plana eta 2022ko memoriak aurkeztu ditu Urresolak batzordean, eta lanean dabiltzan espedienteak zeintzuk diren adierazi du, Euskal Sagardoaren afera tarteko. Horrez gain, beste hiru kasu ari dira ikertzen; bat 2022an hasi zuten, eta instrukzio fasean dago. Eusko Jaurlaritzaren informatika enpresaren —EJIE— lizitazioei buruzkoa da, eta hamahiru enpresa daude tartean.
Notarioak ere ikerketapean ditu, ustez COVID maileguen luzamenduetan prezio gomendio kolektibo bat egiteagatik. Bestalde, Furesa eta Memora ehorztetxeei ere espedientea ireki diete, ustez Villabonan (Gipuzkoa) nagusitasun posizioaz baliatzeagatik. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226097/letraduek-bertan-behera-utzi-dute-greba-hileko-450-euroko-soldata-igoera-onartuta.htm | Gizartea | Letraduek bertan behera utzi dute greba, hileko 450 euroko soldata igoera onartuta | Espainiako Justizia Administrazioaren menpeko letraduak urtarrilaren 24tik ari ziren greban Hego Euskal Herrian. | Letraduek bertan behera utzi dute greba, hileko 450 euroko soldata igoera onartuta. Espainiako Justizia Administrazioaren menpeko letraduak urtarrilaren 24tik ari ziren greban Hego Euskal Herrian. | Bi hil inguru egon dira epaitegiak «kolapsatuta» Hego Euskal Herrian letraduen grebarengatik. Urtarrilaren 24an hasi zuten, baina askatu da marapiloa, oraintsu Espainiako Justizia Administrazioko letraduen asanbladek gehiengo handiz onartu baitute Justizia, Ogasun eta Funtzio Publikoko Ministerioak egindako proposamena, SER irrati katearen arabera. 430 eta 450 euro artean igoko diete soldata, «eraginkortasun osagarri» moduan, mailaren eta funtzioaren arabera.
Bihar egingo da ofizial, elkarteek Justizia Ministerioarekin izango duten batzarrean. Igoera hiru fasetan egingo diete: %40, atzerako eraginez, aurtengo urtarrilaren 1etik aurrera; %40, datorren urtarrilaren 1etik aurrera; eta gainerako %20a, 2024ko uztailaren 1etik aurrera.
Epaitegietan, beharrezko
Epaitegietan dokumentazio lanez arduratzen dira letraduak —garai bateko idazkari judizialak—; beraz, haien lanuzteek goitik behera eragin dute egunerokoan: epaiketak, deklarazio hartzeak eta bestelako tramitazioak bertan behera geratu dira grebak iraun duen bitartean, baita ezkontzak ere. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226098/etxeratzea-eskatzen-ari-gara-inolako-pribilegiorik-gabe.htm | Politika | «Etxeratzea eskatzen ari gara, inolako pribilegiorik gabe» | Sare Herritarreko Gipuzkoa eta Nafarroako arduradunek ohartarazi dutenez, aurrerantzean «ahalegin handia» egin beharko du elkarteak ikusarazteko «presoen eskubideen urraketa ez dela amaitu». Azpimarratu dute «pribilegiorik eta inpunitaterik» eskatu gabe ari direla euskal presoak etxeratzeko eskatzen, «legeak jasotzen duenaren arabera». | «Etxeratzea eskatzen ari gara, inolako pribilegiorik gabe». Sare Herritarreko Gipuzkoa eta Nafarroako arduradunek ohartarazi dutenez, aurrerantzean «ahalegin handia» egin beharko du elkarteak ikusarazteko «presoen eskubideen urraketa ez dela amaitu». Azpimarratu dute «pribilegiorik eta inpunitaterik» eskatu gabe ari direla euskal presoak etxeratzeko eskatzen, «legeak jasotzen duenaren arabera». | «Ziklo baten amaieraz» hitz egin da ostiralaz geroztik, baina Espainiako Estatuak Euskal Herritik kanpo zituen azken bost euskal presoak aberriratu izanak «ez du desmobilizazioa ekarri behar», Sare Herritarraren arabera. Nahikari Iturbe Gipuzkoako Sareko arduradunak (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1984) eta Mikel Mundiñano Nafarroakoak (Etxarri-Aranatz, Nafarroa, 1976) esan dute mobilizazioa «giltzarri» izango dela etxeratzeak lortzeko.
Poztasun hitza baina askoz inguraturik azaldu da Espainian ziren azken euskal presoen Euskal Herriratzearen balorazioa egitean. Zergatik?
Mikel Mundiñano: Urrunketaren aroa orain bukatu da, baina ezin dugu ahaztu 30 urtetik gorako aroa izan dela, eta gazitik izan duela gozotik baino gehiago. Errepidean hil direnak ezin dira ahaztu, ezta espetxe politika krudel baten ondorioz espetxean hil direnak eta arazo fisiko eta psikologiko larriak dituztenak ere. Albiste ona da, sufrimendu handia eragin duen aro bat amaitu delako, baina atzera begiratzeko ordua ere iritsi da, errepidean hildako hamasei pertsona horiek ez zutelako hil behar.
Euskal gizarteak behar bezainbeste barneratu ote du heriotza horien bidegabekeria?
Mundiñano: Eragileak urratsak eginez joan dira azken urteotan, eta erakunde armatuak jarduera utzi zuen duela hamabi urte; duela lau, haren desegitea izan zen, eta ikusten ari da gizartea prest dagoela konponbidearen alde lanean jarraitzeko. Urte asko izan dira, baina gizartearen gehiengo batek argi adierazi du sakabanaketa eta urruntzea eskubide urraketa krudelak izan direla, eta hori amaitu behar zela.
Nahikari Iturbe: Hasi dugun ziklo berrian ere sufrimendu guztien aitortza bat badago, euskal gizarteak eboluzio bat izan baitu; zoru berri bat eraikitzeko baldintzak daude, beraz. Hemendik aurrerako soluzioek bere bidea hartu beharko dute, eta esango nuke gizarteak sufrimendu denak aintzat hartzeko garaia ere badela.
Ziklo baten amaiera dela adierazi duzue. Saren ba al da kezkarik mezu horrek ez ote duen mobilizazioa apalduko?
Mundiñano: Gerta daiteke. Normala izan daiteke desaktibazio bat izatea urrats jakin batzuk egin direla ikusi ondoren. Arazoa erabat konponduko balitz eta horrek ekarriko balu desmobilizazioa, pozgarria litzateke, baina ez gaude agertoki horretan. Ahalegina egin behar dugu azpimarratzeko oraindik badela bidea egiteko, azaltzeko ziklo bat baizik ez dela amaitu, eta euskal presoen eskubide urraketa ez dela amaitu. Orain, aldarrikatzen ari gara, legea eskutan hartuta, euskal presoek eskubidea dutela etxerako bidea egiteko. Lege arrunta aplikatuz, preso gehienek kalean beharko lukete, bai baimenak lortuta, bai baldintzapean aske, bai hirugarren graduan. Salbuespen politikak bere hartan segitzen duelako, horrexegatik ez da halakorik gertatu.
Foro Sozialak ere amaitutzat jo du bere jarduera. Nola eragin dezake horrek presoen aldeko mobilizazioan?
Iturbe: Amaiera ekitaldian garbi esan zuten helburu batzuk egintzat jotzen zituztela eta beste batzuk ez. Presoen urrunketak oso argi islatzen zuen egoera bidegabea zela, eta urrunketa bukatu da, baina argi dugu salbuespen legedia amaitzeko bidea egin beharra dagoela oraindik.
Orain arte bezainbeste mobilizatuko zarete aurrerantzean ere, mezu hori gizarteratzeko? Mundiñano: Guretzat, oinarrizkoa da mobilizazioa, funtsezkoa. Orain arteko lorpenak oso lotuak daude gizartearen mobilizazioarekin: gizarte aktibo bat behar dugu soluzioak eskatzen. Eta hemendik aurrera ere horrela izango da: eragile sozial, sindikal eta politikoekin egongo gara. Adostasunak eta akordioak izango ditugu helburu fase honetan ere, sufrimendua eragiten duten arazo guztiak konponbidean jartzeko.
«Etxera» da Sareren lelo berria, xede berria. Alderdiekin adostasunak lortzea zailagoa izango da orain, helburua urrunketa amaitzea zenean baino?
Iturbe: Etxeratzea legeak dioen bidetik eskatzen dugu; presoek egin ditzaketen pausoetan behintzat oztoporik ez jartzea nahi dugu. Ez gara amnistia eskatzen ari, presoek dituzten eskubideak eta legea aintzat hartuta etxerako bidea egin dezatela eskatzen baizik. Gradu erregresioek oso argi islatzen dute salbuespen lege bat aplikatzen dela oraindik ere, eta horri irtenbide bat ematea dagokigu guztioi, talde politiko, sindikal eta sozialoi. Etxeratzeak gauza naturala beharko luke salbuespen horren oztoporik gabe. Mezu hori denei behar bezala helaraztea lortzen badugu, aurrerapausoak egongo dira. Fase berriak beste zoru bat behar du, baita diskurtsoari dagokionez ere.
Mundiñano: Urrunketa krudela eta bidegabea izan dela esatea politikoki oso zuzena da orain, baina 34-35 urteotan zenbait alderdik eta hedabidek urrunketa politika hori babestu dute. Oso ondo dago denek esatea Euskal Herriratzeak iritsi behar zuela, baina gure mezua ez dezatela nahas: presoak etxeratzea da bigarren fasea, eta legea eskuan hartuta eskatzen dugu, pribilegiorik gabe, inpunitaterik gabe, eta herri honi ekarpen bat egiteko, inertziak eta sufrimenduak atzean gera daitezen.
Zer-nolako kezka eragiten dio Sareri ikusteak aukera dagoela Espainian PPk eta Voxek gobernua osatzeko?
Iturbe: Inoiz ezin da jakin gisa horretako gobernu batek zer egin dezakeen...
Mundiñano: Kezka badago; begien bistakoa da. Gertatu behar badu, aurreratu dezagun ahalik eta gehien hori gertatu aurretik; lor ditzagun ahalik eta hirugarren gradu gehien, ahalik eta baimen gehien, betiere nahi dugun agertoki horretara hurbiltzeko. Espero dezagun ziklo berri hau ez dadila izan amaitu berri dena bezain luzea.
Zenbat preso egongo ziren hirugarren graduan edo egun baino egoera hobean baldin eta salbuespen legea aplikatuko ez balitz?
Iturbe: Euskal presoen %90 inguru egongo lirateke gaur egun etxera bidean, baimenekin eta abar. 33 preso daude gaur-gaurkoz hirugarren graduan, eta, berez, 110ek egon beharko lukete hirugarren graduan, horretarako baldintzak betetzen baitituzte. Dena den, modu batera edo bestera, kolektiboaren gehiengoak kalean beharko luke jada. Iheslari eta deportatuekin zer? Nola egin beharko litzateke aurrera haiek ere Euskal Herriratzeko?
Mundiñano: Hasteko, haien gaia oso isilean egon da beti, egoerak horrela eskatu duelako, eta ukaezina da aurrera egiteko zailtasunak badaudela. Egia da preso eta iheslarien kolektiboak urratsak egin dituela, bestalde, eta iheslariek beren ekarpena egin zuten, iragarrita Euskal Herrira etortzen hasiko zirela. Baina egoera zaila da, ez baitakite zein den beren egoera juridikoa. Epaileak eskatzen du pertsona aurrez aurre egotea jakiteko zertan den haren ikerketa. Hau da, epaileen traba bat dago iheslarien kasuan ere.
Autokritika egiteko garaia iritsi zaie «besteei», Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileak esan berri duenez. Ados zaudete?
Iturbe: Erabat ados. Behin eta berriro, aurrerapausoak alde bakarrekoak izan dira elkarbizitzaren eta konponbidearen bueltan, eta eskaerak eta exijentziak betikoei egiten zaizkie. Norabide bat baino gehiagoko eskubide urraketak egon dira, eta guztiok egin beharko genuke autokritika. Aurrera begirako gizarte bat eraiki nahi badugu, mahai gainean jarri behar da hausnarketa hori ere.
Mundiñano: Guztiok baitugu hemen tartea eta errua autokritika egiteko. Den-dena jarri behar da mahai gainean konponbidea nahi badugu: denok lokatzetan sartu ezean, oso zaila izango da behar bezalako konponbide bat lortzea. Denok jarri behar ditugu bermeak iraganean egon zen indarkeria aroa errepika ez dadin.
Biktimen elkarte batzuek eta zenbait alderdik trukearen teoria elikatzen dute. Alegia, esaten dute Euskal Herriratzeak eta hirugarren graduak zerbaiten truke direla. Zer diozue horri buruz?
Mundiñano: Gauzak nola diren esaten ari gara etengabe, baina batzuek nahiago dute mezua nahastu. Ez dugu ez pribilegiorik ez inpunitaterik nahi: legea betetzea nahi dugu. Badakigu badirela gure mezu argia isiltzeko interesak, maltzurkeriagatik. Aski dela esateko garaia da.
Iturbe: Oso bidegabea da esatea hirugarren gradua ematean pribilegio bat edo inpunitatea ematen zaiela euskal presoei, kontuan hartuta 25-30 urteko espetxe zigorrak bete dituztela. Presoen ia %80k 20 urte egin dituzte kartzelan; horietako asko bakartuta eta lehen graduan. Horrek guztiak ondorio fisiko eta psikologiko larriak izan ditu, jakina. Izugarria da inpunitate hitza hain erraz erabiltzea. Legea betetzea ez da amnistia. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226099/euskal-herrian-euskaraz-datorren-legealdia-ofizialtasunarena-izan-behar-da.htm | Gizartea | Euskal Herrian Euskaraz: «Datorren legealdia ofizialtasunarena izan behar da» | Nafarroan euskararen ofizialtasuna onartuko duen euskararen lege berri bat aldarrikatzeko, hainbat mobilizazio egingo ditu EHEk. Nagusia maiatzaren 13an egingo dute, Iruñean. | Euskal Herrian Euskaraz: «Datorren legealdia ofizialtasunarena izan behar da». Nafarroan euskararen ofizialtasuna onartuko duen euskararen lege berri bat aldarrikatzeko, hainbat mobilizazio egingo ditu EHEk. Nagusia maiatzaren 13an egingo dute, Iruñean. | Hauteskundeen atarian, EHE Euskal Herrian Euskaraz-ek euskararen ofizialtasunaren gaia agenda politikoaren «lehen lerroan» txertatzea bultzatu nahi du. Nafarroan euskararen ofizialtasuna onartuko duen euskararen lege berri bat aldarrikatzeko, hainbat mobilizazio egingo ditu apirilean eta maiatzean, Bada garaia, euskara ofiziala eta kitto! lelopean. «Egoera hau ezin da gehiago luzatu, eta datorren legealdia ofizialtasunarena izan behar da, herritarron eskubideak baitaude jokoan», nabarmendu du EHEk. Mobilizazio nagusia maiatzaren 13an egingo dute, Iruñean. 12:00etan abiatuko da Konstituzio plazatik.
Nafarroan indarrean dagoen Euskararen Legeak —zonifikazioa ezartzen duenak— herritarren hizkuntza eskubideen «zatiketa eta urraketa» eragin dituela salatu du EHEk: «Hiru eremutan sailkaturik jarraitzen dugu, eta, ondorioz, nafar gehienen hizkuntza eskubideak ez dira bermatzen. Hori gutxi ez, eta, lege horren bitartez, euskararen normalizazioa ekidin nahi da, euskararen diglosia eta mendekotasun egoera luzaraziz». Hori bera salatzeko, iazko abenduaren 15ean ere elkarretaratze bat egin zuen EHEk, lege hori onartu eta 36 urtera.
Horregatik, euskara Nafarroa osoan ofiziala izan dadin aldarrikatuko du EHEk datozen asteetan. «Kontuan hartu behar dugu, lehen aldiz, Nafarroako Gobernuaren erakunde aholkularia den Euskararen Nafar Kontseiluak lehen aldiz eta aurkako botorik gabe adierazi duela ofizialtasuna lurralde osoan aitortuko duen lege berri baten beharra», azaldu du EHEk.
Lau mobilizazio
Mobilizazio nagusia Iruñekoa izango bada ere, beste hiru mobilizazio egingo dituzte; «hizkuntza eremu» bakoitzean, bat. Apirilaren 22an abiatuko dute mobilizazio zikloa Bardean (Nafarroa), «ekintza» baten bidez. Apirilaren 29an elkarretaratze bat egingo dute Igantziko (Nafarroa) frontoian, 19:00etan. Maiatzaren 6an egingo dute bestea Tafallako (Nafarroa) Frantzisko Nafarroakoa plazan, 12:00etan. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226100/birala-egin-da-aguraingo-dantza-talde-batek-eusko-legebiltzarrean-egindako-koreografia.htm | Bizigiro | Birala egin da Aguraingo dantza talde batek Eusko Legebiltzarrean egindako koreografia | Dardara Gune taldeak Tiktoken jarritako bideoak ia milioi bat ikustaldi ditu. Joan den ostiralean egin zuten dantza, legebiltzarraren 43. urteurrenean. | Birala egin da Aguraingo dantza talde batek Eusko Legebiltzarrean egindako koreografia. Dardara Gune taldeak Tiktoken jarritako bideoak ia milioi bat ikustaldi ditu. Joan den ostiralean egin zuten dantza, legebiltzarraren 43. urteurrenean. | Arrazoi bategatik edo besteagatik, birala bihurtu da Dardara Gune dantza taldeak ostiralean argitaratutako bideo bat: Tiktoken ia milioi bat ikustaldi ditu jada. Han, Aguraingoak (Araba) Gasteizko legebiltzarkideen aurrean Rauw Alejandroren Ron Cola abestia dantzatzen ageri dira, Eusko Legebiltzarraren 43. urteurrenean.
Dardara Gunekoen dantza ez zen izan Eusko Legebiltzarrean ostiralean egin zuten bakarra. Ekitaldi sorta bat antolatu zuten egun horretarako, eta hainbatek zuten zerikusia dantzarekin.
Tiktoken era guztietako erreakzioak eragin ditu bideoak. Grazia egin die batzuei, legebiltzarra horretarako lekua ez dela salatu dute beste batzuek, eta gehienak, besterik gabe, bideoan ikusi dutenarekin harrituta geratu dira.
Agurainen joan den azaroan irekitako akademia bat da Dardara Gune, eta 150 ikasle inguru ditu, adin guztietakoak. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226101/dsbearen-lege-berriaren-laquotranpakraquo-salatu-ditu-pentsiodunen-mugimenduak.htm | Ekonomia | DSBEaren lege berriaren «tranpak» salatu ditu Pentsiodunen Mugimenduak | Salatu dute Eusko Jaurlaritza pentsiodunei kalte egiteko neurriak hartzen ari dela 2019tik. | DSBEaren lege berriaren «tranpak» salatu ditu Pentsiodunen Mugimenduak. Salatu dute Eusko Jaurlaritza pentsiodunei kalte egiteko neurriak hartzen ari dela 2019tik. | Eusko Jaurlaritza DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren bidez gastu soziala «pentsiodunen kontura» murrizten ari dela salatu du EHPM Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak. Iazko abenduan onartu zen DSBE berriaren legea etzi sartuko da indarrean, eta gogorarazi dute 2008ko legeak hogeigarren artikuluan arautzen zuela pentsiodunek gutxieneko soldataren %100eraino osatu zezaketela pentsioa; egun EHPMk eskatzen duen 1.080 euroko gutxieneko pentsioa berdinduko luke horrek, baina Jaurlaritzak 2019an baliogabetu zuen artikulu hori; EHPMk«tranpa» gisa sailkatu du Jaurlaritzak egindakoa.
Pentsiodunek diote Eusko Jaurlaritzak badituela baliabideak zahartzaroan pertsonen «nahikotasun ekonomikoa bermatzeko», baina gehitu dute ez duela horretarako aukerarik ematen.
Bestalde, salatu dute DSBEa ez dela iristen pentsio txikiak dituzten askorengana. Haiek emandako datuen arabera, 2022ko abenduan 12.686 pentsiodunek jasotzen zuten DSBE osagarria. Baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 700 eurotik beherako 40.000 alargun pentsio baino gehiago daudela gogorarazi dute; eta 454 eurotik beherakoak, berriz, 62.000 pentsio. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226103/babesa-handitzea-izango-da-alderdi-guztien-helburua.htm | Politika | Babesa handitzea izango da alderdi guztien helburua | Nafarroako agintaldiaren balorazioa egin dute alderdiek, eta inkestetako datuei buruz ere aritu dira. | Babesa handitzea izango da alderdi guztien helburua. Nafarroako agintaldiaren balorazioa egin dute alderdiek, eta inkestetako datuei buruz ere aritu dira. | Astebete geratzen da Nafarroako Parlamentua desegin eta Maria Txibite gobernuko lehendakariak foru hauteskundeetara deitzeko. Gaur, Parlamentuko Mahaiaren eta Eledunen Batzordearen bilera egin da, eta, haren ondotik astero egin ohi den agerraldian, alderdiek inkesten emaitzei eta kanpainari erreparatu diete. Bada guztiek aipatu duten xede bat: ahalik eta emaitzarik hoberenak erdiestea.
Hori da, adibidez, PSNren helburua. Ramon Alzorriz eleduna «konbentzituta» dago jarleku gehiago lortuko dituztela eta horri esker hurrengo gobernuaren lema izango dutela: «Txibiteren aldian gaude. Hark izango du Nafarroako Gobernuaren lehendakaritza». Inkestek bigarren indar izango direla adierazten badute ere, Alzorrizek ez du baztertzen UPNri aurrea hartzea. «Lehen indarra izateko moduan gaude».
Geroa Bairen irudiko, inkestek egungo gehiengoari eusteko joera islatu dute. Uxue Barkosen arabera, lau urteotan egindako lana berretsiko du gizarteak, eta Geroa Bai baliagarri dela azpimarratu: «Erabakitzeko ahalmena izan nahi dugu. Joera hori sendotu egin behar dugu hauteskundeetan».
EH Bilduren balorazioa
EH Bilduk goranzko joera izango du Nafarroan, inkestek diotenez. Bakartxo Ruizen arabera, koalizioa da ezkerreko politikak areagotzeko eta eskuineko politikei aurre egiteko bermea. «Konbentzituta gaude emaitza ona lortuko dugula, eta erabakigarriagoak izango garela». Koalizioak uste du akordioak egiteko gaitasuna erakutsi dutela lau urteotan, eta hitzartutakoa betetzea galdegin dio gobernuari: «Utz diezaiola propaganda egiteari eta bete dezala hitzemandakoa».
Zurekin koalizioa osatzen duten bi alderdien artean, ñabardura batzuk daude: Ezkerra kritikoagoa da, eta Ahal Dugu ez hainbeste. Ahal Dugu-ko Mikel Builen arabera, iragan legealdiko lana indartu da arlo sozialean. Dena den, uste du «indar handiagoa» izatea falta zaiela, gehiago eragiteko.
Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera
Eskuina zatituta agertuko da, eta inkestak ez datoz bat haustura horrek zer eragin izango duen islatzeko orduan. Inkesten arabera PPk gora egingo badu ere, oro har «zentro eskuinak emaitza okerragoak» izango dituela uste du Javier Garciak: «Pena ematen dit».
UPNk asko izango du jokoan, eta tentsioa nabari da Javier Esparzaren adierazpenetan. Asteburuan, UPNren sendotasuna azpimarratu nahi izan zuen: «UPN lehen indarra izango da, bigarrengoari alde handia aterata. Ez dakigu EH Bildu edo PSN geratuko den bigarren». |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226104/ganaltoko-gurutzearen-eraisketari-buruzko-ikerketa-berriz-irekitzeko-agindu-du-arabako-auzitegiak.htm | Gizartea | Ganaltoko gurutzearen eraisketari buruzko ikerketa berriz irekitzeko agindu du Arabako Auzitegiak | Auzitegiak aintzat hartu du Abogados Cristianos elkarteak auzia artxibatzeari jarritako helegitea. Ezezagun batzuek eraitsi zuten gurutzea, iazko ekainean. | Ganaltoko gurutzearen eraisketari buruzko ikerketa berriz irekitzeko agindu du Arabako Auzitegiak. Auzitegiak aintzat hartu du Abogados Cristianos elkarteak auzia artxibatzeari jarritako helegitea. Ezezagun batzuek eraitsi zuten gurutzea, iazko ekainean. | Arabako Probintzia Auzitegiak agindu du berriz zabaltzeko Badaia mendilerroan dagoen Ganaltoko gurutzearen eraisketari buruzko ikerketa. Ezezagun batzuek bota zuten gurutzea, joan den urteko ekainean, baina, handik gutxira, bizilagun talde batek bere tokira bueltatu zuen. Abogados Cristianos taldeak salaketa aurkeztu zuen, ondare erlijiosoaren aurkako erasoa zela argudiatuta, baina Gasteizko epaitegiak artxibatu egin zuen salaketa hura. Elkarte ultrakatolikoak helegitea jarri zuen erabaki horren aurka, eta Arabako Auzitegiak arrazoia eman dio orain. Ikerketa abiatzeko agindu duen autoan jaso duenez, «onartezina» izan zen auzia artxibatzea «inolako ikerketarik» egin gabe.
Ganaltoko gurutzea 898 metro luze da, eta Badaia mendilerroan dago, Gasteiz eta Gorbeialdea artean, Zuia udalerrian. Mendian zebiltzan hainbat mendizalek eraitsita topatu zuten iazko ekainaren 28an, ohiko lekutik metro batzuetara: hormigoizko oinarri baten gainean zegoen, burdinaz forjatuta, baina gurutzea lau hanketatik moztuta topatu zuten mendizaleek. Ordu gutxi batzuen buruan, Zuiako bizilagun talde batek lehengo tokira igo zuen gurutzea, poleen eta noranahiko ibilgailuen laguntzarekin.
Ganaltoko lehen gurutzea 1900ean jarri zuten, eta egurrezkoa zen. 1954an, Manuel Iradier Txangozale Elkarteak metalezko gurutze bat eraikitzeko eskatu zien Elejalde anaiei. Gaur egungo gurutzea Iñaki Elejalderena da, eta 2003an jarri zuten. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226105/gizonezko-bat-atxilotu-dute-donostian-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Donostian, sexu eraso bat egitea egotzita | Emakume bati ukituak egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak. | Gizonezko bat atxilotu dute Donostian, sexu eraso bat egitea egotzita. Emakume bati ukituak egitea leporatuta atzeman du Ertzaintzak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du gaur Donostiako Loiola auzoan, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Iturri horien arabera, erasotzaileak ukituak egin dizkio emakumeari. Poliziak 01:15 aldera atzeman du gaztea, eta epailearen esku utzi du. |
2023-3-27 | https://www.berria.eus/albisteak/226106/sorgailu-eolikoen-ahalmen-elektrikoa-optimizatzeko-laborategia-jarri-du-martxan-mondragon-unibertsitateak.htm | Ekonomia | Sorgailu eolikoen ahalmen elektrikoa optimizatzeko laborategia jarri du martxan Mondragon Unibertsitateak | Erabiliko dituzten teknologiek haize erroten turbinen energia ekoizpena %5 hobetuko dutela iragarri dute. | Sorgailu eolikoen ahalmen elektrikoa optimizatzeko laborategia jarri du martxan Mondragon Unibertsitateak. Erabiliko dituzten teknologiek haize erroten turbinen energia ekoizpena %5 hobetuko dutela iragarri dute. | Mondragon Unibertsitateak 700 metro koadroko laborategi berri bat estreinatu du gaur, Siemens Gamesa, Infineon eta SGB-SIMT enpresekin batera. Haize erroten turbinen ahalmen elektrikoa optimizatzea dute helburu, eta, erabiliko dituzten teknologiei esker, energia ekoizpena %5 handitzea espero dute. Bestalde, karbono dioxidoaren isuriak gutxitzen lagunduko dutela adierazi dute.
Instalazio berrietan zortzi megawatterainoko potentzia duten aerosorgailuak aztertu ahal izango dituzte. Bi zati izango ditu laborategiak: bata lau megawatteko behe tentsiokokoko eta potentzia txikiko probak egiteko, eta bestea hamar megawatteko erdi tentsioko eta potentzia handiko probak egiteko.
Europako Batasunaren Horizon 2020 programaren bidez ere jaso dute finantzaketa: bi milioi euro. Europan halako ezaugarriak dituen laborategi bakarra dela adierazi du unibertsitateak. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226126/ikasle-ohi-batek-hiru-adingabe-eta-hiru-heldu-hil-ditu-tiroz-nashvilleko-ikastetxe-batean.htm | Mundua | Ikasle ohi batek hiru adingabe eta hiru heldu hil ditu tiroz Nashvilleko ikastetxe batean | Poliziak erasotzailea hil du, tiroz. AEBetako banderak haga erdira jaisteko agindu du Biden presidenteak. | Ikasle ohi batek hiru adingabe eta hiru heldu hil ditu tiroz Nashvilleko ikastetxe batean. Poliziak erasotzailea hil du, tiroz. AEBetako banderak haga erdira jaisteko agindu du Biden presidenteak. | Biktimak izan dira berriro ere AEBetan jazotako tiroketa baten ondorioz. Nashvilleko ikastetxe katoliko pribatu batean izan da: 28 urteko gizon trans batek sei lagun hil zituen atzo. Hiru adingabe eta hiru heldu dira biktimak, 8-9 urte eta 60-61 urte artekoak; horien artean, ikastetxeko zuzendaria berau. Ikastetxe horretako ikasle ohia zen erasotzailea, eta poliziek tiroketaren unean hil zuten.
Ezbeharra 10:15 aldera jazo zen —sei ordu geroago Euskal Herrian—. Gizonak bi eraso fusil eta pistola bat zeramatzan, eta, Poliziak agerraldian zehaztu dutenez, horietatik bi behintzat legalki lortu zituen. Ikastetxeko ateak itxita ziren erasoaren unean; sarrerako ate bati tiro egin zion, eta beira apurtu artetik lortu zuen sartzea.
Polizia tiroketa hasi eta ia ordu laurdenera heldu zen. Tiroekin erantzun zuen erasotzaileak, eta polizien autoak hondatu zituen. Behin ikastetxe barruan, tiroz hil zuten gizona. Nashvilleko polizia buruaren arabera, «erremina» izan daiteke erasoa egin izanaren arrazoietako bat, baina aitortu du ez dutela «xehetasun gehiagorik». Erasotzaileak manifestu bat zuen idatzita, baita ikastetxearen mapa bat hara sartzeko argibideekin. Dokumentu horiek aztertzen ari dira orain. Poliziak azaldu duenez, 209 ikasle joaten dira egunero ikastetxe hartara, berrogei langilez gain.
Joe Biden AEBetako presidenteak herrialdeko banderak haga erdira jaisteko agindu du, martxo amaierara arte, «zentzugabeko indarkeriaren biktimei errespetua adierazteko». Halako erasoak gerta ez daitezen «gehiago» egin behar dela ere esan du: «Kongresuari berriro eskatzen diot suzko armen debekua onartzeko». Urte hasieratik 30 gertakari izan dira AEBetako eskoletan. Zortzi biktima eta 23 zauritu utzi dituzte eraso horiek, Everytown for Gun Safety erakundearen arabera. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226127/cafek-aldiriko-29-tren-hornituko-ditu-renferentzat.htm | Ekonomia | CAFek aldiriko 29 tren hornituko ditu Renferentzat | 192 milioi euroko kontratua sinatu dute. Etorkizunean bederatzi tren elektriko fabrikatzeko aukera ere hitzartu dute. | CAFek aldiriko 29 tren hornituko ditu Renferentzat. 192 milioi euroko kontratua sinatu dute. Etorkizunean bederatzi tren elektriko fabrikatzeko aukera ere hitzartu dute. | CAFek aldiriko 29 tren hornituko ditu Renferentzat. Atzo goizean sinatu zuten 192 milioi euroko kontratua, Renfeko administrazio kontseiluak dokumentua onartu ondoren. Aldiriko tren horien hornikuntzaz gain, datozen urteetan CAFek bederatzi tren elektriko fabrikatzeko aukera ere hitzartu dute.
Lau kotxe izango dituzte CAFek fabrikatuko dituen aldiriko trenek, eta horietan bostehun bidaiarirentzat baino gehiagorentzat egongo da tokia. Gainera, tren horien mantenua eta ordezko piezak hornitzea ere haren esku egongo da datozen hamabost urteetan.
Trenen zati handi bat berritzea eta horiek eragingarriagoak eta jasangarriagoak egitea da Renfek etorkizunerako duen apustu handienetako bat. Horretarako, modernizazio plan bat jarri zuen abian 2019an, zeinak helburu duen aldirietako eta distantzia ertaineko trenen %50 berritzea.
Bada, modernizazio plan horren barruan CAFekin sinatzen duen hirugarren kontratua da hau. Izan ere, 290 milioi euroko kontratua sinatu zuten urrian, CAFek distantzia ertaineko tren berriak fabrikatzeko.
Horiek hala, CAFek adierazi du «baikortasunez» ekin diotela aurtengo ekitaldiari, eta espero du 2022ko joerari eustea. Hain zuzen, emaitza onekin amaitu zuten iazkoa, urte amaieran lortutako eskarien zorroa «inoiz» lortutakoa baino handiagoa izan baitzen; hots, 13.000 milioi eurotik gorakoa. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226128/hamargarren-protesta-eguna-baina-ez-azkenekoa.htm | Ekonomia | Hamargarren protesta eguna, baina ez azkenekoa | Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako 11. mobilizazio egunera deitu dute apirilaren 6rako. Baionan, 13.000 lagun bildu dira, eta oraingoan ez da istilurik gertatu. | Hamargarren protesta eguna, baina ez azkenekoa. Sindikatuek erretretaren erreformaren aurkako 11. mobilizazio egunera deitu dute apirilaren 6rako. Baionan, 13.000 lagun bildu dira, eta oraingoan ez da istilurik gertatu. | Sindikatuek ez dute pentsioen gaia alboan utzi nahi, eta erreformaren aurkako hamargarren protesta eguna izan zuten atzo. Goizean goizetik hasi ziren: 05:30ean Angelun (Lapurdi) gelditu ondotik, Miarritzeko aireportua blokeatu zuten 150 manifestarik. 10:30ean, berriz, hamargarren mobilizazio handiari ekin zioten Baionan. «Bi urte gehiago ez! Legearen kentzera arte mobilizaturik» zioen kartela eskegi zuten herriko etxean.
Joan den astean baino manifestari gutxiago elkartu ziren atzo, eta manifestazio lasaia izan zen. Sindikatuen arabera, 13.000 lagun mobilizatu ziren; prefeturaren arabera, 6.500.
Eztabaida bakarra sindikatuen artean izan zen: Force Ouvriere sindikatuko kide bat Argitxu Dufau LABeko ordezkaria manifestazioaren aurrealdetik kanporatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. Joan den astean ere saiatu ziren sindikatu abertzalekoak baztertzen. Haatik, LAB, FSU eta Solidaires sindikatuek batzar orokorra egin zuten arratsaldean. LABeko eledun Argitxu Dufau: «Uste dugu denok batera mobiliza gaitezen dela giltza».
Hurrengo mobilizazioa apirilaren 6rako antolatu dute Frantziako sindikatuek. Horren aurretik, astelehenean edo asteartean, bilera batera deitu ditu Elisabeth Borne lehen ministroak. Ikusteko dago joango diren ala ez, agenda desberdinak dituztelako batek eta besteak. Sindikatuek nahi dute gobernuak atzera egitea eta erretretaren adina 64 urtera arte gibelatzea; gobernuak, alta, uste du gai hori jada finkatua dela, eta enpleguari buruz mintzatu nahi du.
Ikusi gehiago: Frantziako Auzitegi Konstituzionala, erretretaren erreforma geratzeko beste aukera
Erretreten erreforma bozkarik gabe pasatzeko 49.3 artikulua erabili izanak haserrea eragin du langileen artean, eta giroa ez da inondik inora ere baretu. Aurreko protesta egunean, joan den ostegunean, manifestazio oso jendetsua egin zuten Baionan: FSU sindikatuaren arabera, 24.000 pertsona batu ziren; Poliziaren aburuz, berriz, 9.500. Intersindikalak aurretik deitutako zortzi protesta egunetan ez zen istilurik gertatu, baina bai, ordea, ostegunean. Frantziako Poliziak negar gasa bota zien manifestariei, eta, Pirinio Atlantikoetako prefeturaren arabera, lau pertsona atxilotu zituen.
Intersindikalak aste guzian antolatu zituen blokeatze ekintzak Lapurdi kostaldean, eta, besteak beste, Baionako autobus sarea blokeatu zuten.
Frantzian ere manifestazio handiak eta istilu larriak izan ziren aurreko ostegunean. 172 lagun atxilotu zituzten, eta Bordelen (Okzitania), esaterako, herriko etxeko ateari su eman zioten. Parisen ere itxi egin behar izan zituzten Eiffel dorrea eta Versaillesko jauregia.
Atzo ere gertatu ziren zenbait borroka manifestatzaile taldeen eta polizien artean, Lyonen, Estrasburgon eta Bordelen, esaterako. Parisko manifestazioa aurreko egunotakoa baino baketsuagoa izan zen, baina izan ziren istilu batzuk, eta poliziek gutxienez 55 manifestari atxilotu zituzten. Poliziaren aurkako oihuak sarri entzun ziren. Frantziako hiriburuko manifestazioan 450.000 lagunek hartu zuten parte, CGTren arabera, eta 93.000k, gobernuaren arabera.
Gobernuak ez du bitartekaritza nahi
Emmanuel Macron presidentea Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren zain dago erreforma sinatzeko. Hiru helegite jarri dituzte haren aurka erreformaren aurkakoek: Frantziako Asanbleako Nupes ezkerreko koalizioko diputatuek, RN Batasun Nazional ultraeskuindarreko diputatuek, eta ezkerreko senatari talde batek. Hilabeteko epea du Konstituzionalak erabaki bat hartzeko.
Konstituzionalaren ebazpenaren esperoan dagoela argudiatu du Frantziako Gobernuak sindikatuen bitartekaritza proposamena atzera botatzeko. Laurent Berger CFDTko idazkari nagusiak eskatu zion atzo gobernuari erreforma eten dezala eta bitartekari batzuen bitartez negoziazioak berriro hasteko. «Ez ditugu bitartekariak behar», erantzun dio gaur Olivier Veran gobernuko bozeramaileak. Macronek esandakoa berretsi du Veranek, hau da, erreforma dagoeneko onartuta dagoela eta gobernuak ez duela atzera egiteko inolako asmorik.
Sindikatuekin negoziatzeko prest azaldu da gobernua, baina ez erretretaren adina 62 urtetik 64 urtera atzeratzeari buruz. Enpleguaren inguruko erreformen inguruan mintzatzeko prest da, baina baita pentsio erreformaren zenbait atal zehaztu behar dituzten araudiei buruz.
Oraingoz, ezezko borobila jaso du gobernuak. Bergerrek berak ohartarazi du erretiroaren adina mahai gainean ez badago, ez dagoela zer hitz egin. CFDT da gaur egun lehen indarra Frantziako sindikatuen artean, eta elkarrizketa sozialaren aldekoa da. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226129/aurreskua-eta-kopla-flamenko-bat-sevillan-errepresaliatuen-espainiako-hezurtegirik-handienean.htm | Gizartea | Aurreskua eta kopla flamenko bat Sevillan, errepresaliatuen Espainiako hezurtegirik handienean | 1936ko gerran faxistek hil zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak atera ditu Aranzadik hobi komun batetik. Atzo hezurtegi batean sartzen hasi ziren, eta, ekitaldian, Manuel Gerena flamenko kantariak abestu ondoren, Anartz Ormaza Aranzadiko arkitektoak agurra dantzatu zuen. | Aurreskua eta kopla flamenko bat Sevillan, errepresaliatuen Espainiako hezurtegirik handienean. 1936ko gerran faxistek hil zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak atera ditu Aranzadik hobi komun batetik. Atzo hezurtegi batean sartzen hasi ziren, eta, ekitaldian, Manuel Gerena flamenko kantariak abestu ondoren, Anartz Ormaza Aranzadiko arkitektoak agurra dantzatu zuen. | Atzo hasi zen Sevillako hilerrian Aranzadik hiru urtez egin duen lanaren azken fasea. Espainia hegoaldeko hiri horretako Aranzadiko talde batek 8.000 gorputzen gorpuzkiak atera ditu hobi komun batetik. Espainian hobi batetik inoiz atera den gorpuzki kopururik handiena da. Tartean dira 1936ko gerran errepresaliatu zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak, eta atzo hasi ziren horiek hezurtegi batean sartzen, hilerrian bertan. Espainiako handiena da hezurtegi hori ere, eta gorputzak hilobitik atera dituzten Aranzadiko arkeologo eta antropologoek eraiki dute.
Hobian eta hezurtegian lanean aritu den Aranzadiko taldea, atzo, hilerrian. / Aranzadi
Anartz Ormaza Aranzadiko arkitektoak hezurtegiaren diseinuan parte hartu du, eta atzo, modu inprobisatuan bada ere, bere arrastoa utzi zuen azken ekitaldian. Lore eskaintza bukatu eta ia denak joan zirenean, Aranzadiko langileak eta hiruzpalau familia soilik geratu zirenean, Manuel Gerena flamenko kantariak martinete bat abestu zuen hezurtegiaren eta hiru urtez lanean aritu direnen aurrean, lau bertsoko kopla flamenko bat.
Han ziren Juantxo Agirre eta Eider Conde Aranzadiko kideak ere, eta Gerenak bukatu zuenean, Agirrek lekukoa hartzera eta agurra dantzatzera bultzatu zuen Ormaza. «Segur aski, nire bizitza profesionaleko egunik hunkigarriena», zioen Ormazak atzo Twitterren, eta zergatik azaldu du gaur: «Karga sinboliko handiko ekitaldia izan zen, eta arkitekto gisa, ez dugu horrelakoetan parte hartzeko aukera askorik izaten. Familiak oso eskertuta daude», adierazi dio BERRIAri.
Larunbatean joan zen Aranzadiko taldea Sevillara. Hiru urte behar izan dituzte Sevillako Aranzadiko langileek hobi horretan zeuden gorpuzki guztiak ateratzeko, eta 1936ko gerran errepresaliatu zituzten 1.786 pertsonaren gorpuzkiak bereizteko. «Prozesu konplexua izan da, erronka handia», Ormazaren hitzetan. Hasi dira horiei DNA frogak egiten, identifikatzeko, baina oraingoz anonimoak dira. Gorpuzkiak bereizi ondoren, Sevillako hilerrian horientzako hezurtegi bat eraikitzeko proiektua aurkeztu zuen Aranzadik. Atzo, hamabost pertsonaren gorpuzkian sartu zituzten.
Sevillan errepresaliatutako 1.786 pertsonaren gorpuzkiak jasotzeko egindako hezurtegia. / Aranzadi
Hezurtegiaren diseinuan parte hartu du Ormazak. «Azaroan aurkeztu genuen udalean, eta gorpuzkiak ateratzen aritu den taldeak berak eraiki du», azpimarratu du Aranzadiko arkitektoak. Egindako lanaren aitortza egiteko dantzatu zien agurra: «Konpromiso handia erakutsi dute. Oso prozesu bizia izan da».
Memoria elkarteetako kideak izan ziren Sevillako hilerrian atzo, 400 inguru. Manuel Gerena ere horietako batekoa da; haren aita fusilatu egin zuten 1936ko gerran. Espainiako hiri horretan, uztailaren 18an altxatu ziren faxistak Errepublikaren aurka, Gonzalo Queipo del Llano buru zela. Haren prentsa arduradun Antonio Bahamondek gero aitortu zuenez, ezkerreko 20.000 pertsona hil zituzten hiri horretan. Hilerriko hobietara 3.000ren gorpuak bota zituztela uste da.
«Oso gertaera gogorrak izan ziren 1936an Sevillan izandakoak: 1.800 pertsona hil zituzten, eta guk gordintasun hori islatu nahi genuen hezurtegian. Berezia da», nabarmendu du Ormazak hezurtegiari buruz. Sevillako hilerriko estetikarekin hausten duela aitortu du, eta horrek zeresana eman duela hirian. «Udalean harridura sortu zuen hasieran. Beste kontzeptu bat da. Ez nuke esango zatarra denik, baina porlana bistan dago. Adierazi nahi genuen horiek ez direla beste nitxo batzuk, eta familiek ere eskertu dute gordintasun hori. Ez zuten zerbait polita nahi, haien sentimenduak azaleratzen zituen zerbait baizik. Deserosotasuna eragin nahi genuen». Horregatik, gorpuzkiak zituzten kutxak ere gardenak ziren. «Gordintasun horren parte ziren».
1936an Sevillan errepresaliatutako baten senide bat, gorpuzkiak dituzten kutxa garden horietako batekin. / Aranzadi |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226130/polizia-hiltzaileak-identifikatzeko-saioak-ez-du-emaitzarik-izan.htm | Politika | Polizia hiltzaileak identifikatzeko saioak ez du emaitzarik izan | Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egin dute Donostiako epaitegietan, baina lekuko bakarrak, Joseba Merinok, ezin izan du «ehuneko ehun» inor identifikatu. Komando Autonomoetako lau kideen hilketekin lotuta egon daitezkeen hiru polizia egon dira saioetan, eta saio gehiago egongo dira azaldu ez diren beste bi identifikatzeko. | Polizia hiltzaileak identifikatzeko saioak ez du emaitzarik izan. Pasaiako sarraskiko poliziak identifikatzeko saio bat egin dute Donostiako epaitegietan, baina lekuko bakarrak, Joseba Merinok, ezin izan du «ehuneko ehun» inor identifikatu. Komando Autonomoetako lau kideen hilketekin lotuta egon daitezkeen hiru polizia egon dira saioetan, eta saio gehiago egongo dira azaldu ez diren beste bi identifikatzeko. | «Sentitzen dut, baina ehuneko ehun identifikatu behar dira, eta ezin izan dut horrela egin». Joseba Merino Pasaiako sarraskitik bizirik atera zen lekuko bakarraren hitzek islatzen dute gaur goizean zer gertatu den Donostiako epaitegietan izandako identifikazio saioan. Santiago Gonzalez biktimen familien abokatuak azaldu du egoera: «Bakarrik hiru polizia egon dira saioan, eta ez da inor identifikatu ahal izan. Beste bi polizia falta dira etortzeko. Gainera, identifikazio zenbakiarekin arazoak egon dira, eta beste polizia bat hilik dago, Poliziak jakinarazi duenez». Alegia, zazpi dira Merinok aurrez ezagutu dituen poliziak, material grafikoan, eta gaur hiru identifikazio saio egin dituzte.
Eta orain zer? Familien defentsak aurrera egingo du Pasaiako sarraskiaren egileak identifikatzeko, eta epaituak izan daitezen. «Argibide gehiago eskatuko ditugu, eta auziak hortxe jarraituko du». Nolanahi ere, identifikazio saioak ez dira amaitu, epaitegian azaldu ez diren bi polizia horiekin saioak egingo baititu auzia kudeatzen ari den epaileak. Erronda horietan ere Joseba Merinok saiatuko beharko du haiek identifikatzen.
Tiroak eta lekuak
Dioni Aizpururen anaia Pello Aizpuruk hitz egin du 1984ko martxoaren 22an Pasaiako badian dozenaka tiroz hildako lau biktimen izenean, epaitegiko atarian egindako elkarretaratzearen amaieran. «Estatu indarkeriaren kasu argi-argia da hau», hasi da. «Segada prestatu zuten, eta sarraskia egin. 113 bala zulo egin zizkieten gure lau senideei». Zenbat bala eta gorputzaren zein ataletan zituzten azaldu du, haren inguruan zenbait senidek malkoei eutsi ezinik zeudela. «Pelitxok [Pedro Mari Isart] eta Peluk [Jose Mari Izura] 28 bala zulo zituzten; tiro bat, gutxienez, garondoan». Hizlariaren anaia Dioni eta Rafael Delas bizirik atera ziren, eta gero fusilatu egin zituztela erantsi du. «Odol hotzetan hil zituzten. Txapasi 11 tiro egin zizkioten bertatik bertara, horietako bat garondoan; guztira 21 bala zulo zituen. Anaia zenari garondoan tiro bakarra ez: zazpi bala zulo egin zizkioten. Zenbat bala behar dira pertsona bat hiltzeko? Zer krudelkeria izan zen hura? Tiro bat begian zuen, eta guztira 34 tiro jaso zituen».
Eduardo Calvo Rojasek, Pasaiako sarraskiaren auzia kudeatzen aritu zen epaileak, ez zuen ikusi delitu zantzurik datu horiek jakinda ere. «Hau dena ezkutatzen saiatu dira», salatu du Aizpuruk. Kasuak hortxe iraun du, ordea, familiaren ahaleginari esker, eta, 2016an, epaileek aitortu zuten Komando Autonomoetako lau kideek ez zutela tirorik egin gau hartan. «Tirorik ez bazuten egin, zer egin zuten orduan gure senideekin?», galdetu du Aizpuruk. Familiek defendatu duten hipotesiak inoiz baino indar handiagoa duela uste dute: «Epaiketaz besteko exekuzio bat izan zen».
Jaurlaritzaren txostena
Bide judizialaz gain, ordea, erakundeekin bidea egin behar dela argi utzi du Aizpuruk, eta haserre mintzatu da Eusko Jaurlaritzak eskatutako txostenarekin gertatutakoaz; alegia, hiru urte egon dela txosten hori tiradera batean, familiei haren berri eman gabe. «Ezkutatu egin digute, eta lanean aritzeko hiru urte lapurtu dizkigute. Ez dago eskubiderik: nork erabaki zuen txosten hori kaxoi batean sartu behar zela?». Txostena jaso ondoren, hiru aste eman dituzte familiek Jaurlaritzarekin hitz egin nahian, baina, Aizpuruk esan duenez, ez diete «jaramonik egin». Harik eta gertatutakoa jendaurrean jakinarazi duten arte. «Hurrengo egunean deia izan genuen, eta orain presa dute gurekin egoteko».
Pasaiako sarraskiaren biktimen familiek Gasteizko gobernuarekin duten harremanaren «errealitate gordinaz» aritu da Aizpuru. «Lau kasu ikertzeko agindua eman zuen Jaurlaritzak: Perturrena [Eduardo Moreno Bergaretxe], hiru galiziar desagertuena [Jose Humberto Fouz Escobero, Jorge Juan Garcia Carneiro eta Fernando Quiroga Veiga] eta Naparrarena [Jose Miguel Etxeberria], gurearekin batera». Pasaiakoa ez beste guztiak argitara eman zituztela kontatu du Aizpuruk, txostenak eskura eman zizkietela besteei. 2020ko martxoan eman zioten familiari Naparraren auziko txostena, eta Pasaiako biktimena data berekoa da. «Gurea, ordea, kaxoi batera bota zuten. Nork erabaki du Eusko Jaurlaritzan familia batzuei txostena eskura ematea eta beste batzuei ukatzea? Hauek al dira biktimak guztiak berdin tratatzen dituztenak?».
Aizpuruk «konpromisoak» eskatu dizkio Jaurlaritzari aurrerantzean izango duten harremanari begira. «Egin dezatela behingoz aitortza ofiziala, eta argitu dezatela gurekin lanean aritzeko prest dauden ala ez». Orain hiru urte egin eta egunotan ezagutu den txostenak berak jasotzen du Pasaiako sarraskiaren biktimen familiek ez dutela laguntzarik jaso erakundeen aldetik, isiltasuna egon dela. «Izugarria da egin digutena, eta barkamen soil batekin ez da konponduko, benetako lanerako borondatearekin baizik».
Testuinguru historikoa
Pasaiako sarraskiaren testuinguru historikora jo behar da Komando Autonomoetako lau kideen hilketaren zergatiak aurkitzeko. Izan ere, Felipe Gonzalezen (PSOE) agintaldi luzearen hasieran izandako gerra zikinarekin loturiko gertakari nagusietako bat da. Sarraskia gertatu baino urtebete lehenago eratu zuten GAL, 1983an. Bada, 1984ko martxoaren 22a baino lehentxeago, Rosa Jimeno oriotarra bahitu zuen Espainiako Poliziak, hura ere Komando Autonomoetako kidea, eta, torturapean, behartu egin zuten hildako militanteekin Pasaiako badian hitzordua egitera.
Taldea itsasoz iritsi zen Pasai Donibanera Lapurditik, gaueko hamarrak baino minutu batzuk geroago, eta tiroka hartu zituen Poliziak. Lurrera zetozen bost lagunetatik lau hil zituzten: Pedro Mari Isart eta Dionisio Aizpuru azpeitiarrak, eta Rafael Delas eta Jose Maria Izura irundarrak. Joseba Merino bosgarren taldekidea izan zen bizirik atera zen bakarra. Hamazazpi urte egin zituen espetxean, hilabete lehenago Enrique Casas PSEko kidearen hilketarekin zerikusia zuelakoan.
Gau hartan tiro egin zuen agente bat identifikaturik daukala esan zion BERRIAri Joseba Merinok otsail hasieran, argazkietan eta bideoetan ezagutu duela zibil jantzita. Zer arma zeraman ere gogoan du: «Eskopeta bat».
Casas eta «mendekua»
Estatu terrorismoaren ekintza gisa sailkatu dute askok badiako sarraskia. Lau militanteen hilketa gertatu baino hilabete lehenago, Enrique Casas Gipuzkoako PSEko idazkari nagusi eta senatariaren aurkako atentatua egin zuten; 1984ko otsailaren 23an hil zuen talde batek Casas. Hamabi urte geroago, Ricardo Garcia Danborenea Bizkaiko PSEko idazkari nagusi ohiak GALen sorrerarekin nahastu zuen Casas epailearen aurrean. Danborenea bera zazpi urteko kartzela zigorra jaso zuen GALen auziagatik.
Bada, Casasen hilketak lurrikara politiko handia eragin zuen, eta historialari batzuek, Komando Autonomoetako kide ohiek bezala, «mendeku» ekintzatzat jotzen dute Pasaiako badian gertatu zena. Orain, berriz, justiziak zabaldu duen bide berriak argi gehiago eman diezaioke gertakari ilun horri, hilketan zuzenean parte hartu zuten batzuen identifikazioa lortzeko aukera bat baita. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226131/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-familiek-jada-ikus-dezakete-zein-eskolatan-onartu-dituzten.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako familiek jada ikus dezakete zein eskolatan onartu dituzten | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak gaur argitaratu ditu behin-behineko zerrendak. Jaurlaritzak aldaketak ezarri ditu matrikulazio prozesuan, ikasle zaurgarrien banaketa orekatuagoa lortze aldera. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako familiek jada ikus dezakete zein eskolatan onartu dituzten. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak gaur argitaratu ditu behin-behineko zerrendak. Jaurlaritzak aldaketak ezarri ditu matrikulazio prozesuan, ikasle zaurgarrien banaketa orekatuagoa lortze aldera. | Hezkuntza sistema «orekatuagoa» lortze aldera, 2023-2024ko ikasturterako matrikulazioan aldaketak iragarri zituen Eusko Jaurlaritzak. Nobedaderik garrantzitsuena hauxe izango da: ikasle zaurgarrientzako lekuak gorde beharko dituzte diru publikoz hornitutako ikastetxe guztiek. Familiek otsailaren 13tik 24ra izan zuten aukera seme-alabek zein ikastetxetan ikastea nahi duten aukeratzeko, eta Jaurlaritzak gaur egin ditu publiko behin-behineko zerrendak. Ikusgai daude www.ikasgunea.eus webgunean. Orain, hala nahi duten sendiek apirilaren 4ra arte erreklamazioak aurkez ditzakete.
2 urteko haurrak dituzten familien artean egongo da ikusmin handiena. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak erabaki du adin hori duten umeen ikasgeletatik hasiko direla zaurgarrientzako lekuak gordetzen. Beste berrikuntza batzuk ere egongo dira: esaterako, zazpi puntu emango dituzte —orain arte sei ematen zituzten— familiaren bizilekutik hurbilen dagoen ikastetxean matrikulatzeko —publikoan nahiz itunpekoan—, betiere bizitokia ikastetxearen eragin eremuan badago. Gainera, familiek aukera izan dute nahi bezainbeste ikastetxe aukeratzeko.
Dagoeneko egon da kexaren bat edo beste. Zarauzko Salbatore Mitxelena ikastolaren atarian (Gipuzkoa), esaterako, atzo protesta egin zuten, eta salatu zuten 55 familiak izena eman badute ere 50 baino ezingo dituztela onartu.
Gaur publiko egin dituztenak behin-behineko esleipenak dira. Orain, familiek astebete edukiko dute erreklamazioak aurkezteko, eta behin betiko zerrendak apirilaren 20an jarriko dituzte ikusgai. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226132/upnk-eta-eh-bilduk-izango-dute-boto-gehien-iruntildeean-eitb-focusen-arabera.htm | Politika | UPNk eta EH Bilduk izango dute boto gehien Iruñean, EITB Focusen arabera | Gasteizen, Bilbon eta Donostian EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, eta hiruretan EH Bildu litzateke bigarren indarra, inkestaren emaitzak beteko balira. | UPNk eta EH Bilduk izango dute boto gehien Iruñean, EITB Focusen arabera. Gasteizen, Bilbon eta Donostian EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, eta hiruretan EH Bildu litzateke bigarren indarra, inkestaren emaitzak beteko balira. | Iruñeko Udalerako hauteskundeak UPNk irabaziko ditu, eta EH Bildu izango da bigarren indarra. Hori da EITB Focus taldeak egindako makroinkestaren emaitzetako bat. Atzo aditzera eman zituzten Nafarroako Parlamenturako eta Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako batzar nagusietarako foru hauteskundeen estimazioak, eta gaur, berriz, udal hauteskundeenak. Iruñean, Cristina Ibarrolaren hautagaitzak hamar zinegotzi eskuratuko lituzke —botoen %31,4—, eta Joseba Asironenak, zazpi —%24,3—. Aurreko udal hauteskundeetan, hamahiru zinegotzi lortu zituen UPNk eta PPk osatutako Navarra Suma koalizioak; aurten bereizita aurkeztuko dira, eta, EITB Focusen arabera, kalte egingo die, UPNk hamar zinegotzi eskuratuko baititu, eta PPk bi.
Irakurri gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera
Makroinkestaren arabera, PSNk lau zinegotzi izango ditu —orain baino bat gutxiago—, Geroa Baik oraingo bi zinegotziak mantenduko ditu, eta Zurekin Nafarroak beste bi eskuratuko ditu. Emaitzak horiek izango balira, PSNren esku egongo litzateke Iruñeko alkatetza Ibarrolaren esku uztea, edo Asironen esku.
Gasteizen, Bilbon eta Donostian, berriz, EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, eta hiruretan EH Bildu litzateke bigarren indarra. Gasteizen, Beatriz Artolazabalen hautagaitzak zortzi zinegotzi eskuratuko lituzke —orain baino bat gehiago—, eta EH Bilduk oraingo sei zinegotziak mantenduko lituzke. Hirugarren alderdia PSE-EE izango litzateke, bost zinegotzi lortuta —bat gutxiago—.
Bilbon, Juan Mari Aburtok eutsiko lioke hegemoniari, EITB Focusen arabera, hamalau zinegotziak mantenduta. EH Bilduko bost zinegotzi izango lirateke, orain baino bat gehiago, eta PSE-EEk bost zinegotziak mantenduko lituzke. Donostian, Eneko Goiaren hautagaitzak 11 eserleku lortuko lituzke —orain baino bat gehiago—, eta Juan Karlos Izagirrek ere zinegotzi bat gehiago eskuratuko luke: zazpi izango lituzke.
Beste zenbait udalerriri ere erreparatu die makroinkestak. Laudion (Araba), EAJk irabaziko lituzke udal hauteskundeak, zazpi zinegotzi lortuta; bigarrena EH Bildu litzateke, oraingo bostak mantenduta. Agurainen (Araba), EH Bilduren eta EAJren arteko aldea oso txikia litzateke. Aurreko bozetan, EAJk lortu zuen gehiengoa, baina, EITB Focusen arabera, EH Bilduk lortuko luke orain. Getxon (Bizkaia), Basaurin (Bizkaia) eta Barakaldon (Bizkaia), EAJk irabaziko lituzke hauteskundeak, baina bigarren indarra ez litzateke bera hiru udalerrietan: PSE-EE litzateke bigarrena Basaurin eta Barakaldon, eta EH Bildu Getxon.
Tolosan (Gipuzkoa), EH Bilduk EAJ gaindituko luke botoetan, baina zinegotzi kopuru bera lortuko lukete, zortzina. PSE-EEk bakarra lortuko luke. Hala ere, PSE-EE izango da garaile, makroinkestaren emaitzen arabera, Irunen (Gipuzkoa) eta Eibarren (Gipuzkoa). Bietan zinegotzi bana galduko lukete, ordea. EAJk bigarren postua mantenduko luke, eta EH Bildu litzateke hirugarrena: Eibarren orain baino zinegotzi bat gehiago lortuko luke, eta Irunen bi gehiago.
Foru hauteskundeak
Atzo jakinarazi zituen EITB Focus taldeak Nafarroako Parlamenturako eta Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako batzar nagusietarako foru hauteskundeen estimazioak. Horien arabera, UPNk bilduko du boto gehien Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan. Hala ere, inoizko emaitzarik txarrenak izango ditu. PSNk egungo akordioei eutsiko balie, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko oraingo lehendakariak karguan jarraituko luke. EAJk irabaziko lituzke foru hauteskundeak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. EITB Focusen arabera, gehiengoa indartuko luke hiru lurraldeetan. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226133/inaki-perurena-gaizki-pasatzen-nuen-gorputz-hezkuntza-ikasgaian.htm | Kirola | Iñaki Perurena: «Gaizki pasatzen nuen Gorputz Hezkuntza ikasgaian» | Nafarroako Gobernuak Karlos III.aren gurutzea eman dio harri jasotzaileari, eta hark hitzaldi hunkigarri bat eman du bere ibilbideari eta Nafarroak harriarekin duen harremanari buruz. | Iñaki Perurena: «Gaizki pasatzen nuen Gorputz Hezkuntza ikasgaian». Nafarroako Gobernuak Karlos III.aren gurutzea eman dio harri jasotzaileari, eta hark hitzaldi hunkigarri bat eman du bere ibilbideari eta Nafarroak harriarekin duen harremanari buruz. | Iñaki Perurena harri jasotzaile, bertsolari, eskultore eta aktore ibilitakoa da, eta, batez ere, harriari lotuta ibilbide luze eta bikaina osatu du. Hori aitortu dio berriki Nafarroako Gobernuak, herrialdeko pertsona nabarmenduenei egiten dien aitortzarik handiena eginez: Karlos III.aren gurutzea eman dio. Perurena hizlari bikaina ere bada, ordea, eta hori erakutsi du ordezkari politikoen aurrean, gurutzea jaso duen ekitaldian. Hitzaldian bere gazte garaiak izan ditu gogoan, eta harriari esker egin duen bidea nabarmendu du gero: «Izan dudan bidelagunik onena da».
Perurenak, kontatu duenez, duela hirurogei urte inguru egin zituen lehen bidaiak Iruñera, batxilergoko azterketak egitera, Leitzako (Nafarroa) beste gazte batzuekin batera. Entzuleen artean harridura eta barreak eragin ditu Perurenak hasi eta gutxira egindako aitortzak: «Ikasgaietako batean benetan gaizki pasatzen nuen: Gorputz Hezkuntzan». Zaldiaren gainetik salto egiteak beldurra ematen zion. «Errukiz», ordea, gainditzen omen zizkioten Gorputz Hezkuntza eta Erlijioa ikasgaiak.
Iruñeko Gurutz plazako liburu denda batean ikusi zuen liburu batek aldatu zion kirolarekiko zuen ikuspegia: «Arreta eman zidan; herrian ez zegoen liburu dendarik. Erakusleihora gerturatu nintzen, eta liburu txiki bat zegoen han: Kultura fisikoaren gidaliburua, Bruguera argitaletxea, Enrique Revilla, 40 pezeta (0,24 euro)». Han ikusi zuen zamarekin entrenatu zezakeela: «Esan nuen: hau da nirea». Orduan hasi zen beste kirol batzuetako jakintzak harri jasotzera moldatzen, eta fruituak eman zizkion bide horrek.
Nafarroa eta harria
Urtebete geroago, beste liburu bat erosi zuen liburu denda berean: Nafarroako Pirinioak. Garai hartan «ia abentura bat zen» Leitzatik Iruñerainoko bidea, eta Pirinioak urrun ikusten zituen Perurenak. Sekula joaterik izango ez zuelakoan edo, haiek ikusteko erosi zuen liburua. «Gero, ordea, Nafarroa ia osoa erakutsi didan bidelagun bat izan dut: nire harria. Harriarekin ezagutu dut Nafarroa, Baskoien lurraldea. Gozatu dut, eta zoragarria izan da».
Pixkanaka, Nafarroaz geroz eta gauza gehiago ezagutu dituela azaldu du. «Gizon izugarri baten historia ezagutzeko zortea izan nuen, Petri mariskalarena (Petri II.a, Nafarroako mariskala); baserrian figura bat eskaini nion. Ondoren beste mariskal bat ezagutzeko zortea izan dut, gertuagokoa: Joxe Ulibarrena eskultorea. Hark lagundu zidan Nafarroa ulertzen».
Orain, berriz, Nafarroa «duen toponimia aberatsaren bidez» ulertzen saiatzen da. «Leitzatik Iruñera gatozela bi arrokaren artetik igarotzen gara, Biaizpetik. Biaizpek bi arroken azpian esan nahi du. Errepide zaharretik jarraituta, Aizkorbera heltzen gara; Aizkorbek harri handiaren azpian esan nahi du. Aurrera jarraituta, Sarasate topatuko dugu, Sarasara bidean dagoena, eta, euskaraz, Sarasatek esan nahi du Sarasarako bidea. Oskiako harria inguratuz Iruñera joaten saiatuko bagina, igarobidearen ondoan, Atondo izena duen herrixka bat dago. Igarobidearen ondoan esan nahi du horrek. Ikus ezazue zer esaten digun toponimiak euskaraz ondo hitz egiten badugu».
Amaitzeko, pozarren esan du bere bizitza eta azken urteak «nolabaiteko intentsitatearekin bizitzeko zortea» duela, baserrian, eta nahi bat duela: «Egiten ari naizenak irautea, etorkizuneko belaunaldiek topagune bat izan dezaten han».
Perurenaz gain, Karlos III.aren gurutzea jaso zuten atzo Vicente Madoz medikuak, Oihan Iturbide Maria Aranzadi fundazioko zuzendariak, Alfredo Sanzol antzerki zuzendariak, Antonio Elava artistak, Patxuka de Miguel emaginak eta Judith Torrea kazetariak. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226134/israelgo-presidenteak-laquoberehalako-elkarrizketa-prozesu-batraquo-galdegin-du.htm | Mundua | Israelgo presidenteak «berehalako elkarrizketa prozesu bat» galdegin du | Protesta gehiago izan dira gaur goizean, lehen ministroak atzo iragarri arren erreforma judiziala etengo duela behin-behinean. Herzogen negoziazio taldea opozisioko Lapid zentristarekin eta Gantz liberalarekin biltzekoa da gaur. | Israelgo presidenteak «berehalako elkarrizketa prozesu bat» galdegin du. Protesta gehiago izan dira gaur goizean, lehen ministroak atzo iragarri arren erreforma judiziala etengo duela behin-behinean. Herzogen negoziazio taldea opozisioko Lapid zentristarekin eta Gantz liberalarekin biltzekoa da gaur. | Israelgo krisi politikoa lehenbailehen amaitu nahi du Isaac Herzog presidenteak, eta helburu horrekin hitz egin zuen atzo gauean Benjamin Netanyahu lehen ministroarekin, batetik, eta oposizioko Yair Lapid zentristarekin eta Beny Gantz liberalarekin, bestetik. «Berehalako elkarrizketa prozesu bat» abiatzeko eskatu die Herzogek, herrialdean inoizko protestarik jendetsuenak piztu dituen erreforma judizialaren gaineko «akordio zabal bat» lor dezaten. Netanyahuk erreforma etetea erabaki zuen atzo, behin-behinean.
Presidenteak lantaldeak izendatzera deitu ditu gaur alderdiak, eta elkarrizketetan parlamentuko indar guztiek, gizarte zibileko eragileek eta «beste alde interesatu batzuek» parte hartzearen alde agertu da. Herzogek oposizioarekin negoziatzeko eskatu zion aurretik Netanyahuri, birritan, baina hark ez zion jaramon egin. Bada, presidentearen negoziazio taldea oposizioko Lapid zentristarekin eta Gantz liberalarekin biltzekoa da gaur, 18:30ean hasita, Herzogek Jerusalemen duen egoitzan.
«Legedia egiaz eta erabat gelditzen bada, prest gaude benetako elkarrizketa bat hasteko presidentearen egoitzan», adierazi du Lapidek. Hala ere, gaineratu du Netanyahuren azken mugimenduak «iruzur bat» izan daitezkeela. Presidentetzaren bulegoak jakinarazi du «giro onean» aritu direla ordubetez negoziatzen, eta bihar direla jarraitzekoak.
Lehen ministroak protesta indartsuek behartuta gelditu du erreforma. Azken hamabi asteotan behin eta berriz izan dira manifestazioak, baina parte hartzeak goia jo zuen igande gauean: ehunka mila pertsona irten ziren kalera gobernuaren egitasmoaren aurka. Atzoko mobilizazioak ere jendetsuak izan ziren, eta hainbat azpiegitura garrantzitsu geldiarazi zituzten; autobideak, portuak eta Tel Aviveko Ben Gurion aireportua, besteak beste. Manifestariek salatu zuten lege aldaketak botere banaketa urratu eta demokrazia arriskuan jarriko lukeela.
Kalean protestan ari ziren bitartean, lehen ministroak orduak eman zituen bere koalizio gobernuko kideekin bilduta, erreforma eteteko erabakia hartu aurretik. Eskuin muturreko indar batzuk koalizioa apurtzearekin egin zioten mehatxu, manifestarien aurrean amore emanez gero. Baina Netanyahuk erreforma izoztea erabaki zuen. Gobernuburuak uztailera arteko epea ezarri du egokitzapenak egiteko, oposizioko alderdiekin adostasunak bilatuta. Lehen ministroak ohartarazi zuen Israel bide «desegoki» baterantz doala, «gero eta banatuago» dagoelako. Hala ere, argi utzi zuen egitasmoarekin aurrera egiteko erabakia. «Botere judiziala erreformatzeko beharra dugu, eta ez dugu etsiko».
Erreformaren behin-behineko etena iragarri osteko orduetan, protestak ez ziren baretu, eta istiluak izan ziren atzo gauean Tel Aviven, Poliziaren eta erreformaren aurkako manifestarien artean. Jerusalemen, eskuin muturreko taldeek eraso egin zieten gobernuaren kontra protestan ari zirenei eta herritar arabiarrei.
Histadrut herrialdeko sindikatu nagusiak, berriz, bertan behera utzi du Netanyahuk jarreraz aldatu ezean deitzekoa zuen greba orokorra, baina gaur goizean mobilizazio gehiago izan dira gobernuari erreforma guztiz baztertu dezala exijitzeko. Manifestari batzuen ustez, egitasmoa eteteko erabakiaren atzean dagoena mobilizazioak ahultzeko estrategia bat da: kaleak hustea, giroa lasaitzen denean aurrera jarraitzeko. «Gobernuak ez du kolpe judiziala erabat gelditu. Beraz, protestek aurrera jarraituko dute», adierazi du Diktaduraren Kontrako Aterkien Mugimenduak, erreformaren aurkako hainbat gizarte eragile biltzen dituenak.
Lehen ministroaren erabakia berehala txalotu zuen Etxe Zuriak, akordioak lortzeko tartea ematen duela nabarmenduta. Gaur goizean, berriz, Tom Nides AEBek Israelen duten enbaxadoreak jakinarazi du Joe Biden AEBetako presidenteak Washingtonera gonbidatuko duela aurki Netanyahu, eta aurrez aurre bilduko direla Etxe Zurian. Azken asteetan, Israelgo zenbait hedabidek adierazi dute Bidenek ez duela Netanyahu Washingtonenera gonbidatu nahi izan, bere irudia ez dezaten zipriztindu Israelgo agintariak eskuin muturrarekin eratu duen gobernuaren polemikek.
«Inflexio puntu bat»
Israelen indartu den protesta mugimendua ez da «gertaera politiko soil bat» Yohanan Plesner IDI Israelgo Demokraziarako Institutuko zuzendariak Efe albiste agentziari adierazi dionez. «Inflexio puntu bat» dela uste du, herrialdearen etorkizuna «atzera-bueltarik gabe» aldatzeko gaitasuna duena. «Guztiz apartekoa da lortu dutena eta erakusten ari diren konpromisoa».
Ikerlariak nabarmendu du inor gutxik pentsa zezakeela duela hiru hilabete mugimenduak halako indarra lortuko zuenik, sektore ekonomikoa eta militarra ere erakarriz. Plesnerren esanetan, protesten arrakasta izan da gai izan dela demokraziaren aldeko aldarriarekin gero eta publiko zabalago batengana hedatzeko: Tel Aviv liberal eta sekularrean hasi, eta, pixkanaka, identitate erlijioso eta kontserbadorea duten herritarrengana iritsi da.
IDIren inkesten arabera, Israelgo biztanleen %68 daude gaur egun Netanyahuren kudeaketaren aurka, eta Likud haren alderdiko boto emaileen %55 ere kontra daude.
Palestina, haserre
Israelgo Segurtasun Nazionaleko ministro ultraeskuindar Itamar Ben-Gvirren agindupean guardia nazionala eratzeko asmoak kritika ugari eta haserre olatua eragin ditu palestinarren artean. Hain zuzen, Palestinako Atzerri Ministerioak guardia nazional hura «milizia talde armatu baten» pare ezarri du, eta, atzo ohar bidez ohartarazi zuenez, Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk erreforma judiziala atzeratzearen truke, koalizio gobernuko Botere Judua eskuin muturreko alderdiarekin lortutako akordioak «Palestinako herri babesgabeari eraso egiteko, hiltzeko eta torturatzeko baino ez du balioko».
Bide horretan, Palestinarentzat «beharrezkoa» da zigorra ezartzea Ben-Gvirren «terrorismo arrazistaren miliziaren aurka», eta dei egin dio Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresi, Palestinari babesa eman diezaion. Atzerri Ministerioaren arabera, «funtzionario israeldarren etengabeko kriminalitatea», zehazki, «supremazista juduaren, zapalkuntzaren, arrazakeriaren eta apartheidaren sistema antidemokratiko eta sozial batek» sostengatzen du.
Horrekin lotuta, Israelgo eskuin muturreko taldeek eraso egin zieten gobernuaren kontra protestan ari ziren herritar arabiarrei, atzo, Jerusalemen. Tokiko zenbait hedabidek Poliziako iturriak aipatuta jakinarazi zutenez, hiru pertsona atxilotu zituzten palestinarren kontra «bortizki» oldartzeagatik.
Bestalde, hainbat kolono juduk palestinarrei eraso zieten atzo gauean, Zisjordania okupatuan, Hawaran. Wafa agentziaren arabera, sei lagun zauritu zituzten. Eta erasoa gertatu baino ordu batzuk lehenago, palestinar bat hil zen, duela hilabete Israelgo armadak jaurtitako balak eragindako zaurien ondorioz. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226135/osakidetzari-lotutako-kexak-220-ugaritu-dira-2020-urtearekin-alderatuta.htm | Gizartea | Osakidetzari lotutako kexak %220 ugaritu dira 2020. urtearekin alderatuta | EAEko Ararteko Manuel Lezertuak 2022ko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Salatu du zenbait erakundek ez dietela erantzuten arartekoaren informazio eskaerei. | Osakidetzari lotutako kexak %220 ugaritu dira 2020. urtearekin alderatuta. EAEko Ararteko Manuel Lezertuak 2022ko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Salatu du zenbait erakundek ez dietela erantzuten arartekoaren informazio eskaerei. | Manuel Lezertua EAEko Arartekoak Eusko Legebiltzarraren esku utzi du iaz jaso zituen kexu eta eskakizunei buruzko txostena. COVID-19aren pandemiaren ondotik, «normaltasunera» itzultzeko urtea izan zen 2022a, nahiz eta izurriak ondorio «iraunkorrak» utzi dituen osasunean eta osasun zerbitzuen kalitatean, Lezertuak azpimarratu duenez. Ukrainako gerrak sortutako energia krisiaren ondorioek, gainera, egoera ekonomiko ahulenean daudenen ongizatea okertu duela esan du. Datuei erreparatuta, 12.704 ekinbide tramitatu zituzten Arartekoaren bulegoan iaz; horien artean, herritarrek aurkeztutako 7.504 kexa eta kontsulta izan ziren, eta ofizioz 21 jardunbide abiatu zituen instituzioak berak. Halaber, ia 2.328 espediente ebatzi zituen, eta 1.355 ebazpen eman. Kexak tramitatzeko batez besteko epea 66 egun izan zen. OSAKIDETZA Joan den urtean, idatzizko 307 kexa aurkeztu ziren osasun arloan, Arartekoaren bulegoan tramitatutako ekinbide guztien %12,11. Kexak gehien ugaritu diren arloa izan zen osasunarena. Hain justu ere, Lezertuak jakinarazi duenez, 2020. urtearekin alderatuta %220 egin dute gora Osakidetzarekin lotutako kexek. Joan den urtearen hasieran COVID-19aren pandemiagatik indarrean ziren hainbat murrizketarekin zerikusia du kexen ugaritzeak, baina Lezertuak azaldu du izurriaren eraginez osasun sistemak nozitutako «tentsio egoera» ere islatu dela herritarren kezketan, bereziki lehen mailako arretari dagokionez. Hala ere, arazoaren erroa ez dago pandemian bakarrik, txostenak agerian utzi duenez: pandemia aurretik ere osasun arretaren egoera «kaskarra» zela dio txostenak, familia medikuen eta pediatriako espezialitateen premiak ez zirelako aski planifikatu, besteak beste. Arartekoak jasotako kexei erreparatuz gero, gora egin dute zenbait espezialitatetako eta premiazkoak ez diren ebakuntzetako itxaron zerrenden atzerapenekin lotutako kexek. Arartekoak Osakidetzarekin lotutako kexen inguruko kezka helarazi zion duela aste pare bat Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, bilera batean. Lezertuak adierazi du Osasun Saila «irtenbideak» bilatzen ari dela, eta lehen arretako aurrez aurreko arta berreskuratzeko pausoak eman dituela. Aldiz, aitortu du profesionalen eskasia arazo handia dela eta denbora gehiago beharko dela hori konpontzeko. Nolanahi ere, ez du baztertu gomendio orokor bat egitea Osakidetzako egoera hobetzeko. GIZARTE BAZTERKETA Gizarte bazterkeriaren aurkako bitartekoekin lotutako kexek apur bat behera egin zuten iaz: 458 ekinbide tramitatu zituzten, 2021ean baino 50 gutxiago. Lanbideren funtzionamendu txarrarekin zerikusia izan zuten hamar espedientetik bederatzik, eta baita diru sarrerak bermatzeko errenta eta etxebizitzarako prestazio osagarria kudeatzeko jarduerekin ere. HIZKUNTZA ESKUBIDEAK Hizkuntza eskubideekin lotutako kexak, oro har, gutxi izan ziren 2022an. Txostenak jasotzen duenez, zazpi kexa aurkeztu ziren administrazioekiko harremanetan herritarren hizkuntza eskubideak errespetatu ez zirelako. Joan den urtean, euskararen eta gaztelaniaren koofizialtasunetik eratorritako eskubideei buruzko kexak nagusitu ziren Arartekoaren esku hartzeen artean. Hizkuntza eskubideekin lotutako bi bazterketa egoera aipatu ditu txostenean. Batetik, ohartarazi du Udaltzaingoko agenteei euskarazko arreta eskatzeak «gatazka egoerak» eragin dituela. Bestetik, jakinarazi du iaz zenbait kexa jaso zituela administrazio publikoetako sarbide probekin lotuta. Azken horri dagokionez, zera jaso du txostenean: «Hainbat hautagaik Arartekoari adierazi zieten gaiak prestatzeko materialak soilik gaztelaniaz zeudela, eta horrek de facto eragozten diela hautagaiei proba horiek euskaraz egitea». Arartekoak «kezka» agertu du hautagai euskaldunek ez dutelako «aukera berdintasunik» funtzio publikoko probak egiteko orduan, eta administrazioei horren berri eman die, testuak bi hizkuntza ofizialetan egon daitezen. HAUR ETA NERABEEN BULEGOA Haur eta Nerabeen bulegoko arduradun Elena Aiarza ere izan da agerraldian, eta hark eman du bere bulegoko datuen berri. Jakinarazi duenez, Haur eta Nerabeen Bulegoan 571 espediente izan ziren iaz, hau da, arartekoan aurkeztutako kasu guztien ia %20. Jasotako kexen artean, bi baino ez zituzten adingabeek beraiek aurkeztu. Aurkeztutako hamar erreklamaziotik lau (%39,6) hezkuntzarekin lotutako arazoekin lotuta egon ziren, eta %31k bizi baldintza materialekin zerikusia izan zuten. 2022. urtearen hasieran, Arartekoak kexa ugari jaso zituen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak eta Osasun Sailak COVID-19aren kasu positiboak eta kasu susmagarriak kudeatzeko protokoloak ezarri zituztelako hezkuntza eremuan; zehazki, maskararen erabilerari, bizikidetza talde egonkorrei eta sintomarik gabeko ikasleen bakartzeari buruzkoak izan ziren kexak. Bestelako kezkak ere jaso ditu Haur eta Nerabeen Bulegoak txostenean. Batetik, Ordizia udalerriko (Gipuzkoa) segregazioa aipatu du: «Aktualitate handiko kontua da hori, oso adierazgarria baita ikasle zaurgarriak edo hezkuntza laguntzako premia espezifikoak dituzten ikasleak hobeto banatzearen inguruan sortu den eztabaida». Bestetik, hezkuntza itun berriak itunpeko zentroei ezarriko dizkien betekizunak aipatu ditu, eta gogora ekarri akordioan jasota dagoela mekanismoak abiatuko direla kuotak modu irekian nahiz ezkutuan kobratzeko jarduerak kentzeko. LANKIDETZARIK EZA Lezertuak nabarmendu du pandemiak eragindako etenaldiaz geroztik zenbait administraziok ez dutela elkarlana «zaindu» eta zenbait erakunde publikok ez dietela erantzun arartekoaren informazio eskaerei. Hain zuzen ere, arrazoi hori dela medio, iaz 46 errekerimendu bidali zizkien arartekoak administrazioei. Ordutik elkarlana hobetu bada ere, administrazioen heren batek oraindik ez du erantzun edo berandu erantzun du. Zehazki, arartekoak hemeretzi administraziori leporatu die «etengabeko lankidetza falta» izatea; gehienak udalak dira, eta urtebete eta bi urte artean behar izan dituzte informazio eskaerei erantzuteko. Lezertuak gogoratu du delitua dela administrazioak arartekoarekin elkarlanean ez aritzea, eta ez du baztertu EAEko Fiskaltzara jotzea salaketa aurkezteko. Nafarroako Parlamentuak lege aldaketa bat onartu zuen 2021ean Arartekoak berarekin kolaboratzen ez duten administrazio publikoei isunak jartzeko gaitasuna eduki dezan, eta bide hori aztertzearen alde agertu da Lezertua. Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arartekoak ez du zigorrak jartzeko gaitasunik. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226136/anjel-lertxundiren-eta-adan-kovacsicsen-arteko-solasaldiarekin-hasi-da-gutun-zuria.htm | Kultura | Anjel Lertxundiren eta Adan Kovacsicsen arteko solasaldiarekin hasi da Gutun Zuria | Larunbatera bitartean, idazleen elkarrizketak, hitzaldi musikatuak, eztabaidak, tailerrak eta liburu aurkezpenak izango dira, besteak beste, Bilbon. | Anjel Lertxundiren eta Adan Kovacsicsen arteko solasaldiarekin hasi da Gutun Zuria. Larunbatera bitartean, idazleen elkarrizketak, hitzaldi musikatuak, eztabaidak, tailerrak eta liburu aurkezpenak izango dira, besteak beste, Bilbon. | Anjel Lertxundi eta Adan Kovacsics idazleen arteko elkarrizketa batekin hasi da Gutun Zuria nazioarteko letren jaialdia, 17:30ean, Bilboko Azkuna zentroan. Besteen irakurketak, neure irakurketak izenburuko solasaldian parte hartu dute bi idazleek.
Aurten, Idatzi/Editatu/Irakurri izenburupean antolatu dute jaialdia; izan ere, idazketa, edizioa eta irakurketa prozesu beraren zati gisa aztertu nahi dituzte, «sorkuntza lan bateratu gisa ulertuta, non praktika horietako bakar bat ere ezin den besteetatik bereizi», gaur goizean emandako prentsaurrekoan azaldu dutenez. Horrela, literatura asmatzeko, ekoizteko, banatzeko, komunikatzeko eta kontsumitzeko modu berriak islatuko ditu jaialdiak. Antolatzaileek adierazi dutenez, Gutun Zurian izango dira «literatura garaikideko zenbait erreferentzia, hala nola Manuel Rivas, Gonçalo M. Tavares, Juan Pablo Villalobos eta Elvira Navarro; egungo narratibako ahots berriak, hala nola Pol Guasch, Munir Hachemi, Leire Bilbao eta Sara Torres; euskal literaturaren panorama berria irudikatzen duten egileak, tartean Katixa Agirre eta Eider Rodriguez; eta idazketa antropologiatik, filosofiatik, psikologiatik edo interpretaziotik abiatuta jorratzen duten sortzaile heterogeneoak, hala nola Iñigo Martinez Peña, Jon Gerediaga eta Bob Pop».
Batzuetan, elkarrizketak izango dira; beste batzuetan, berriz, musika eta mugimendudun irudia gehituko zaizkie idazketari eta irakurketari, eta, hala, literatur esperientzia berriak proposatuko dituzte. Esaterako, Iban Zaldua idazlearen eta Miren Narbaiza abeslariaren arteko topaketa musikatua izango da bihar, eta Abraham Bobaren ikus-entzunezko ikuskizuna gaur bertan, jaialdiari hasiera emateko (19:00).
Jaialdiaren irekierari buruzko prentsaurrekoa egin dute gaur, eta hartan parte hartu dute Nekane Alonso Azkuna zentroko Administrazio Kontseiluko presidenteordeak, Fernando Perez Azkuna zentroko zuzendariak; Imanol Otaegi Etxepare Euskal Institutuko Kultura Sustatu eta Hedatzeko zuzendariak, Anjel Lertxundi eta Adan Kovacsics egileek, eta Nuria M. Cres artistak (Mama Crea). |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226138/erretretaren-erreformen-harira-euskal-gizarte-segurantza-bat-sortzeko-eskatu-du-labek.htm | Ekonomia | Erretretaren erreformen harira, Euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko eskatu du LABek | Sindikatuko koordinatzaileak iritzi dio Euskal Herriko langileen pentsioak eta diru laguntzak «arriskuan» egongo direla Madrilen eta Parisen menpe dauden bitartean. | Erretretaren erreformen harira, Euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko eskatu du LABek. Sindikatuko koordinatzaileak iritzi dio Euskal Herriko langileen pentsioak eta diru laguntzak «arriskuan» egongo direla Madrilen eta Parisen menpe dauden bitartean. | Pentsio eta erretreta hitzak bolo-bolo dabiltza Euskal Herrian; bai iparraldean, bai hegoaldean. Espainiako Gobernuak erreforma bat aurkeztu du asteotan, eta Frantziako Gobernuek beste bat, eta horien aurkako protestak hedatu dira euskal lurraldeetan; batez ere, Ipar Euskal Herrian. Batek edo besteak eragin, LAB sindikatuko koordinatzaile Igor Arroyok uste du Euskal Herriko langileen pentsioak eta diru laguntzak «arriskuan» egongo direla Madrilen eta Parisen erabakien menpe dauden bitartean.
Horiek hala, Euskal Gizarte Segurantza bat sortzeko beharra aldarrikatu zuen atzo sindikatuak. Ekinaldi sinbolikoa egin zuen Espainiako Gizarte Segurantzak Gasteizen duen egoitzan. Plaka ofiziala ordezkatu, eta, haren ordez, Euskal Gizarte Segurantza dioena ipini zuen.
Hori lortze aldera, bi urrats proposatu ditu LABek: batetik, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Gizarte Segurantza bat kudeatzeko eta arautzeko ahalmena eskuratzea; eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak herritar ororen pentsioak 1.080 euroraino osatzea.
Bestalde, azken urteetako murrizketak salatu dituzte, eta euskal herritar ororentzat «pentsio duin bat» aldarrikatu dute, «bai enplegua dutenentzat, bai eta aitortzarik gabeko zaintza lanetan aritu direnentzat ere».
Sindikatuak adierazi du «borrokan» jarraituko duela Ipar Euskal Herrian, Frantziako Gobernuak onartutako erretretaren erreformaren aurka. Neurriaren aurkako hamargarren protesta eguna dute gaur han. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226139/elak-alderdi-politikoei-dei-egin-die-pentsioen-erreformaren-aurka-egin-dezaten.htm | Ekonomia | ELAk alderdi politikoei dei egin die pentsioen erreformaren aurka egin dezaten | ERCren babesa lortuta, erreforma onartzeko sostengu nahikoa lortu du Espainiako Gobernuak. Horren aurka batera mobilizatuko dira ELA, Galiziako CIG eta Kataluniako Intersindical sindikatuak. | ELAk alderdi politikoei dei egin die pentsioen erreformaren aurka egin dezaten. ERCren babesa lortuta, erreforma onartzeko sostengu nahikoa lortu du Espainiako Gobernuak. Horren aurka batera mobilizatuko dira ELA, Galiziako CIG eta Kataluniako Intersindical sindikatuak. | Espainiako Ministroen Kontseiluak martxoaren 16an onartu zuen pentsioen erreforma., eta gaur bertan lortu du erreforma aurrera eramateko sostengu nahikoa. ERCk adierazi du erreforma babestuko duela, akordio bat lortu duelako gobernuarekin seme-alabak zaintzeko lanaldia murrizten duten emakumeek, murrizketa tarte osoan, murrizketaren aurretik zuten lanaldiaren %100 kotizatzeko. PDeCat, Mas Pais eta Compromis alderdiek ere erreforma babestuko dute, eta EAJk eta EH Bilduk ere adierazi dute ez dutela trabatuko. Aurkako botoa iragarri dute eskuineko alderdiek, baina ez dira nahikoak izango dekretua onartzea eragozteko.
Hala ere, erreformaren aurka egin dute ELA, Galiziako CIG eta Kataluniako Intersindical sindikatuek, eta alderdi politikoei dei egin diete erreformaren aurka egin dezaten. Bestalde, batera mobilizatuko dira. Bihar mobilizatuko dira Galizian, eta etzi Katalunian. Euskal Herrian, berriz, apirilaren 4an eta 20an egingo dute protesta.
Sindikatuen helburuetako bat da «egia» azalaraztea, Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren arabera. «Erreformari buruzko diskurtso positibo bat zabaldu dute, baina guk argi eta garbi esan nahi dugu erreformak murrizketak dakartzala». Besteak beste, zehaztu du 50 urtetik beherako langileen pentsioak murriztuko dituztela, azken 29 urteak hartuko baitira kontuan pentsioen kalkulua egiteko, azken 25 urteak aintzat hartu ordez. Bestalde, salatu du «bideak ireki» dituztela, etorkizunean murrizketa gehiago egon daitezen: «Airef erakunde neoliberalari rol garrantzitsuagoa emango diote, eta ahalmena izango du hiru urtean behin pentsioen egoera aztertzeko eta neurriak proposatzeko».
Pentsio «duinak» exijitu ditu Paulo Carril idazkari nagusi galiziarrak, eta kritikatu du 2011ko erreformak ezarritako murrizketak ez dituztela bertan behera utziko. «Zapateroren gobernuak onartu zuen erreforma, UGT, CCOO eta patronalaren babesarekin», gogoratu du. Urte horretan, erretiro adina 65 urtetik 67ra atzeratu zuten, eta pentsioak kalkulatzeko urteak 15 urtetik 25era igo zituzten. «Orain, erretiro adina bere horretan utzi dute, eta pentsioaren kalkulurako urteak 15era jaitsi ez ezik, handitu ere egin dituzte». Horren aurrean, hiru sindikatuek aldarrikatu dute pentsioa kalkulatzeko 15 urteko epea ezartzea eta erretiroa 65 urtera jaistea.
Genero arrakala ez da desagertuko
Pentsioak kalkulatzeko urteak 25 urtetik 29ra areagotzeak eragin handiagoa izango du emakumeengan, gizonengan baino. Hala adierazi du Carrilek: «Nahiz eta emakumeen eta gizonen pentsioen artean dagoen aldea murrizteko neurriak ezarriko dituzten, ez dute ia eraginik izango».
Sindikatuen beste aldarrikapen bat 1.260 euroko gutxieneko pentsioa da: batez besteko soldataren %60 inguru, Europako Karta Sozialak gomendatzen duen moduan. Izan ere, Carrilek adierazi du gutxieneko pentsioak pobreziaren azpitik daudela oraindik, eta, nahiz eta lau urte barru mailakako hobekuntza egongo den, ez dela antzemango. «1.200 euroren erreferentzia jarri dute, baina, 2027rako ezarri dituzten irizpideen arabera, gutxieneko pentsio asko 900 eurotik behera egongo dira».
Sergi Perello Intersindicaleko idazkari nagusiak Europako Batzordea jarri du jomugan. «Erreforma Europako Batasunaren gobernu organoaren estortsiopean egin dute». Haren arabera, batzordeak erreformaren onarpena jarri dio baldintza gisa Espainiari, Next Generation funtsen hirugarren ordain bat jaso dezan: 9.000 milioi euro. Are gehiago, Perellok esan du erreformak sistema publikoaren pribatizazioa areagotuko duela. «Sektoreko pentsioak deitu dituzte, baina, funtsean, pentsio plan pribatuak dira, negoziazio kolektiboaren bidez sustatuak eta finantza erakundeek edo aseguru etxeek kudeatuak». |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226140/pantailak-ere-negar-egin-zuenekoa.htm | Kirola | Pantailak ere negar egin zuenekoa | Pantailak ere negar egin zuenekoa. | Asko izan dira azken urteotan pilotaren munduan bizi izan ditudan momentu hunkigarriak: Xalak, jarri zizkioten traba guztien gainetik, irabazi zuen 2011ko buruz buruko final hura, Pablo Berasaluzek 2013ko Binakako Txapelketako finalean orpazurda hautsi zuenekoa… Baina igandean Bilbon gertatu zenak aurreko guztiak gainditu zituela esango nuke; ez zoritxarreko lesioagatik bakarrik, zorigaitz horrek bertan zegoen ororengan, baita aurkariengan ere, sortu zuen emozioagatik baizik.
Partida gogoangarria jokatzen ari ziren lau pilotariak, frontoian zein pantailari begira geunden zale guztion gozamenerako; baina haragi-eten batek eten zuen guztia. Halakoak izaten baitira lesioak, gutxien nahi eta espero ditugunean agertzen direnak. Egia da, hasiera batean, nola edo hala partida bukatuko zuela pentsatu nuela. Baina aldageletatik bueltan hanka lurrean ezin jarriz ikusi nuenean, oker nenbilela konturatu nintzen; ez zegoela haustura txikirik, lesio gogor bat baino.
Orduan, aldagelako atean: Tolosak, zorigaitza gainean zuela, Altuna lagunari finalean sartzen nolabait lagundu nahi. Eta Jokinek, gizatasun ezin zabalago batez, laguntza horri uko egin: «Finala zurekin baino ez, eta ezin bada, hor konpon!». Eta biek negar. Momentu hura gogoratze hutsak hunkitzen nau.
Biharamunean irratian egin zioten elkarrizketan honako adierazpen hauek egin zituen Tolosak berak: «Nire tankerako pilotari batentzako izugarria da final bat bizitzeko aukera edukitzea. (...) Momentuan izugarrizko negar piloa egin nuen (...) Bizitzak aurrera segitzen du, bihar ere eguzkia aterako da, eta hemen aurrera jarraitzea besterik ez dago». Tankerako pilotaria, negarra eta aurrera jarraitzea; umiltasuna, mina eta erresilientzia diskurtso berean. Halako momentu gogor baten aurrean apaltasunez, zintzo eta animoz nola jokatu erakutsi du; etorkizuneko pilotari gazteek entzun eta jarraitu beharko luketen bidea azaldu. Bejondeizula, Xabier.
Erretiratu eta gutxira honako hau esan zidan berripaper honetako kazetari batek: «Ibai, zu greba garaiagatik eta orduko kidetasunagatik izango zara oroitua, ez jo zenituen pilotakadengatik». Eta hala da. Beste batzuk, aldiz, irabazitako txapel sorta luzeagatik gogoratzen dituzte. Baina Xabier Tolosa Abendibar lagun eta pertsona zoragarri gisa izango dugu denok gogoan, bai kantxan ezagutu dugunok, bai kanpotik ikusi dutenek; bere lesio batek finalean sartu zituenak ere negar malkotan jarri zituen hura lez.
Eta ez dago halako kidetasun keinurik, ezta txapelik ere. | |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226141/frantziako-finantza-fiskaltzak-bost-bankuren-egoitzak-miatu-ditu.htm | Ekonomia | Frantziako Finantza Fiskaltzak bost bankuren egoitzak miatu ditu | Zerga iruzur larriagatik ikertzen ari dira Societe Generale, BNP Paribas, Exane, HSBC eta Natixis. | Frantziako Finantza Fiskaltzak bost bankuren egoitzak miatu ditu. Zerga iruzur larriagatik ikertzen ari dira Societe Generale, BNP Paribas, Exane, HSBC eta Natixis. | PNJ Frantziako Finantza Fiskaltzak, Alemaniako hainbat fiskalen laguntzaz, bost bankuren Parisko egoitzak miatu ditu gaur goizean, Le Monde egunkariak aurreratu duenez. Fiskaltzak adierazitakoaren arabera, uste dute zergak Frantzian ordaintzen dituzten enpresetako akziodun atzerritarrek, egoitza fiskala Frantziatik kanpo dutela aprobetxatuta, izkin egin diotela dibidenduen gaineko zergak ordaintzeari. Antza, baliteke urtero milaka milioi euroko iruzurra egin izana.
CumCum izenez da ezaguna zergak ez ordaintzeko teknika hori. PNJk adierazi duenaren arabera, dibidenduen ordainketa eguna gertu dagoenean, egoitza fiskala atzerrian duten akziodunek Frantziako banku horiei ematen dizkiete beren tituluak aldi baterako. Hala, Frantziako Ogasunak egoitza fiskala atzerrian duten pertsona horiei aplikatzen dizkien zergak saihestea lortzen dute. Izan ere, Frantziako bankuek dituzten akzioen dibidenduek ez dute ia zergarik ordaintzen. Behin zerga saihestuta, akzioen mailegu hori iraungi egiten da, eta jatorrizko akziodunari itzultzen zaizkio, zerga askoz gutxiago ordainduta.
Societe Generale, BNP Paribas, Exane, HSBC eta Natixis bankuen Parisko egoitzak ikertu dituzte; Frantziako hamasei epailek zuzendu dute operazioa, eta 150 ikertzaile baino gehiagok parte hartu dute. Alemaniako sei fiskalek ere lagundu dute. Fiskaltzak adierazi du kooperazio judizial bidezko Europako prozedura bat izan dela.
Le Monde-k 2018an atera zituen argitara lehenengoz bankuen trikimailu horiek, eta PNJk 2021eko abenduan abiatu zuen ikerketa. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226142/ahtaren-iruntildeerriko-zatia-eraikitzeak-500-milioi-euro-inguruko-kostua-izango-du.htm | Gizartea | AHTaren Iruñerriko zatia eraikitzeak 500 milioi euro inguruko kostua izango du | Txibitek esan du Etxebakoitzen eraikiko dutela Iruñeko tren geltoki berria. Castejon eta Zaragoza arteko zatiak 1.500 milioi euroko kostua izango du. | AHTaren Iruñerriko zatia eraikitzeak 500 milioi euro inguruko kostua izango du. Txibitek esan du Etxebakoitzen eraikiko dutela Iruñeko tren geltoki berria. Castejon eta Zaragoza arteko zatiak 1.500 milioi euroko kostua izango du. | Zuasti (Nafarroa) eta Campanas (Nafarroa) lotuko ditu Iruñerriko abiadura handiko trenaren zatiak, eta 500 milioi euro inguruko kostua izango du. Hori iragarri dute gaur Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak eta Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Ministerioko ordezkariek. Ez dute iragarri noiz hasiko diren lanak, baina azaldu dute AHTaren zati hori eraikitzeaz gain Iruñeko tren geltoki berria Etxebakoitzen eraikiko dutela. Horretarako, egungo trenbideak eta geltokia eraitsiko dituzte.
Gainera, Castejon (Nafarroa) eta Zaragoza (Espainia) arteko AHTaren zatia ere eraikitzen hastekoak dira. 1.500 milioi eurorainoko kostua izango duela adierazi dute, eta Nafarroako Erriberan geltoki bat eraikiko dutela —ez dute zehaztu zehazki zer udalerritan—.
Txibitek erantsi du Campanas eta Castejon arteko AHTaren zatia martxan izateko moduan egongo dela «datorren legealdiaren amaierarako». Txibitek nabarmendu du «aurrerapen berrien eta erabakigarrien aurrean» daudela abiadura handiko trena Nafarroara iristeko. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226143/inaki-garces-euskal-presoa-baldintzapean-aske-geratu-da.htm | Politika | Iñaki Garces euskal presoa baldintzapean aske geratu da | 25 urte egin ditu preso. | Iñaki Garces euskal presoa baldintzapean aske geratu da. 25 urte egin ditu preso. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Iñaki Garces euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Denera, 25 urte egin ditu preso; azken urtea, etxean.
Espainiako Espetxe Erakundeek 2021eko udaberrian iragarri zuten haren Euskal Herriratzea, eta Zueratik (220 kilometrora, Espainia) Basaurira (Bizkaia) lekualdatu zuten. Ordutik iazko martxora bitarte kartzela hartan egon zen, hirugarren gradua jaso arte. 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226144/seme-alabak-eta-bizikideak-zaintzeko-baimen-gehiago-emango-dituen-legea-onartu-du-madrilek.htm | Gizartea | Seme-alabak eta bizikideak zaintzeko baimen gehiago emango dituen legea onartu du Madrilek | Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak gaur onartu du Familien Legea. 8 urte baino gutxiago dituzten haurren gurasoek zortzi asteko ordaindu gabeko baimena izango dute. | Seme-alabak eta bizikideak zaintzeko baimen gehiago emango dituen legea onartu du Madrilek. Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak gaur onartu du Familien Legea. 8 urte baino gutxiago dituzten haurren gurasoek zortzi asteko ordaindu gabeko baimena izango dute. | Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak Familien Legea onartu berri du. Bertan, kontziliazioa indartzeko neurriak jaso dituzte: esaterako, zaintzarako hiru baimen gehiago aitortu dituzte. Gainera, familia ugariak «haurrak hazteko laguntza handiagoa behar duten familiak» izango dira aurrerantzean, eta familia gehiagori aitortuko diete kategoria hori izateagatik dituzten eskubideak. Aldiz, azkenean, «gurasoen betoa» ez dute debekatuko. Voxek egindako proposamena da «gurasoen betoa», eta gurasoei baimentzen die seme-alabei debekatzea eskolan feminismoari eta sexu aniztasunari lotutako jardueretan parte hartzea, esaterako. Behin Ministroen Kontseilutik igarota, legea oraindik ez da behin betikoa, eta tramiteekin jarraitu beharko dute. Dena dela, zehaztu dute bidea, eta hauek dira legearen proposamen nagusiak:
Kontziliazio neurriak
Testuak zenbait neurri jasotzen ditu, kontziliazioa errazte aldera. Adibidez, senideren bat edo bizikideren bat zaintzeko ordaindutako bost eguneko baimena onartzen du, «istripu, gaixotasun larri, erietxeratze eta etxean zaintza behar duten kirurgia kasuetarako». Gainera, urtean lau egunez baimen bat hartzeko aukera egongo da «ezinbesteko kasuetan», eta zortzi asteko ordaindu gabeko baimenerako eskubidea ere aitortzen die 8 urte baino gutxiago dituzten umeen gurasoei. Azkenik, diruz ere lagundu nahi dituzte familiak. Horretarako, 3 urte baino gutxiagoko umea edukitzeagatik emakume langileek hilean kobratzen duten ehun euroko laguntza langabezian daudenei edo erditzetik 30 egun kotizatu dituztenei ere ordainduko diete.
Familia ugariak
Aurrerantzean, familia ugariak «haurrak hazteko laguntza handiagoa behar duten familiak» izango dira. Gainera, orain artekoek ez ezik, beste familia batzuek ere kategoria hau lortuko dute: bi seme-alaba edo gehiago dituzten guraso bakarrekoek, indarkeria matxista jasan duten eta bi seme-alaba edo gehiago dituzten emakumeenak, zaintza eta jagoletza osoa lortu duten eta mantenu pentsiorako eskubiderik ez duten pertsonek; bi ume eduki eta guraso edo seme-alabetako batek elbarritasunen bat dutenenek; eta gutxienez bi umek eta urtebetean baino gehiagoan ospitalean dagoen edo kartzelan sartu den guraso batek osatutakoek. Horietaz aparte, «kategoria berezikoak» izango dira lau ume baino gehiago dituztenak, eta hiru seme-alaba eduki eta erditze anizkoitza izan dutenak edo diru sarrera txikiak dituztenak.
Izatezko bikoteak
Izatezko bikoteen erregistro bat egingo dute, eta zenbait eskubide aitortuko dizkiete: adibidez, hamabost eguneko baimena izango dute erregistratzeagatik. Gainera, ezkondu gabe dauden bikoteen kasuan, haurdun egon ez den pertsonak ere izango du aukera haurrak erregistratzeko.
Bestelako eskubideak
Beste zenbait eskubide ere jasota daude dokumentuan. Hala nola aitortu eta babestu egiten dituzte LGTBI kolektiboko pertsonek osatutako familiak, kideren batek elbarritasuna duten familiak, harrera familiak... Gainera, haurrak harreran hartzen dituzten familiek ere baimenak eta laguntzak izango dituzte. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226145/herriko-etxeen-laguntza-eskasa-deitoratu-du-uda-lekuk.htm | Gizartea | Herriko etxeen laguntza eskasa deitoratu du Uda Lekuk | Jarduera murriztera behartua dago baliabide faltagatik. Apirilaren 22ko mobilizazioan parte hartzera deitu du, «egiazko» hizkuntza politika bat plantan eman dezaten. | Herriko etxeen laguntza eskasa deitoratu du Uda Lekuk. Jarduera murriztera behartua dago baliabide faltagatik. Apirilaren 22ko mobilizazioan parte hartzera deitu du, «egiazko» hizkuntza politika bat plantan eman dezaten. | Uda Leku elkarteak 40 urte beteko ditu aurten. «Eta azkena izanen balitz?». Alarma pizteko egindako galdera dela onartu du Xabi Ibarburu zuzendariak, baina egoera zaila dela baieztatu. «Egiten ditugun bilkuren %90 gure kontuak nola orekatu gogoetatzeko dira». Elkartea egoera prekarioan dela salatu dute langileek prentsaurreko batean. Esplikatu dute haurrak errefusatu eta jarduera murriztera behartuak direla baliabide faltagatik. Herriko etxeei dei egin diete, dagokien diru ekarpena egin dezaten Uda Lekuk hartzen duen haur bakoitzeko.
Aisialdi hezitzailearen bidez euskara sustatzea du helburu Uda Lekuk. Seaskako guraso eta irakasle batzuek sortu zuten elkartea, 1980ko hamarkadaren hasieran. Lau bilgune kudeatzen ditu urte guzian, eta ateraldiak, egonaldiak eta animazioak ere antolatzen ditu. Euskara hutsean diharduen gisa horretako egitura bakarra da Ipar Euskal Herrian; gainerakoak bi eletan edo frantses elebakarrean aritzen dira. Egitura publikoak herriko etxeek edo Euskal Elkargoak ordaintzen dituzte.
2022an, Ipar Euskal Herriko 64 herritako haurrei egin die harrera Uda Lekuk, baina herri horietako hamalauk baizik ez diote diru laguntza eman. Diru galera 200.000 eurokoa da. «EEP Euskararen Erakunde Publikoak urtero ematen digun laguntzarekin konpentsatzen dugu, baina berez ez da hori laguntza horren helburua», esplikatu du Maddi Bordagaraik. «Familien beharrei ezin diegu erantzun. Gure aktibitate kopurua murrizteko hautua egin behar izan dugu, eta proiektu berriak baztertu», esplikatu du Ibarburuk.
Murgiltze ereduan ari den aisialdi gune bakarra direla azpimarratu du Ibarburuk. «Gurasoek gure hautua egiten dute. Ezinbestekoak gara». Eskaintzen duten zerbitzua «errespetatzeko eta aitortzeko» eskatu du, eta egitura publikoek jasotzen dituzten baliabide berak emateko. «Egiazko hizkuntza politika bat behar dugu, behar diren baliabideekin». Apirilaren 22rako euskalgintzak Baionan antolatu duen manifestazioan parte hartzera deitu dute. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.