date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226146/ordainpeko-kontuak-bakarrik-gomendatuko-ditu-twitterrek-aurrerantzean.htm | Bizigiro | Ordainpeko kontuak bakarrik gomendatuko ditu Twitterrek aurrerantzean | Apirilaren 15etik aurrera sartuko da indarrean Elon Muskek iragarritako neurria. Gainera, egiaztaturiko kontuen jabeek bakarrik bozkatu ahalko dute galdeketetan. | Ordainpeko kontuak bakarrik gomendatuko ditu Twitterrek aurrerantzean. Apirilaren 15etik aurrera sartuko da indarrean Elon Muskek iragarritako neurria. Gainera, egiaztaturiko kontuen jabeek bakarrik bozkatu ahalko dute galdeketetan. | Twitterren aldaketak egingo dituzte apirilaren 15etik aurrera, Elon Musk sare sozial horren jabeak iragarri berri duenez. Egun horretatik aurrera, egiaztaturiko kontuak bakarrik agertuko dira For you atalean. Twitterrek kontuak gomendatzen ditu horren bidez. Kontu bat egiaztatzen duen marka urdina lortzeko, zazpi euro ordaindu behar dira hilean. Era berean, egiaztaturiko kontuen jabeek bakarrik bozkatu ahalko dute sare horretan antolaturiko galdeketetan.
Muskek adierazi duenez, «hori da modu errealista bakarra aurreraturiko adimen artifizialeko robotek sarearen kontrola hartzeko arriskuari aurre egiteko».
Urriaren amaieran erosi zuen Musk milioidunak Twitter, 44.000 milioi euroren truke. Iazko apirilean, sare soziala erosiko zuela hitzeman zuen, baina uztailean atzera egin zuen, argudiatuta sarea kontu faltsuz beterik zegoela eta orduko jabeek ez ziotela horien inguruko informaziorik eman nahi. Baina, kontratua hautsiz gero, ia 1.000 milioi euro ordaindu beharko zizkien, eta, beraz, erosteko prozesuarekin aurrera jarraitzea erabaki zuen.
Musk munduko pertsonarik aberatsena da, eta Tesla enpresaren jabea.
Sarea erosi ondoren, Twitterreko exekutibo nagusiak kaleratu zituen, baita milaka langile ere, sarea errentagarri egiteko asmoz. 7.500 langileetatik erdiak inguru kanporatu zituen.
Eztabaida ekarri zuten beste erabaki batzuk ere hartu ditu. Urrian, esaterako, Donald Trump AEBetako presidente ohia sarean berriz onartzea erabaki zuen. 2021ean galarazi zioten Trumpi sare sozial horretan mezuak zabaltzen jarraitzea, urtarrilaren 6an Washingtongo Kapitolioaren aurka izandako erasoaren ostean, indarkeria bultzatzeko arriskua zela eta.
Igandean hainbat hedabidek zabaldu zutenez, Twitterren barne ohar baten arabera Muskek ordaindu zuenaren erdia balio du gaur konpainiak. Muskek berak eginiko kalkuluetatik uler daitekeenez, 20.000 milioi euro inguru balio du, milioidunak urrian 44.000 ordaindu bazituen ere. Horrez gain, oharrean Muskek langileei esan zienez, langileen erdiak baino gehiago kanporatu aurretik, konpainia lau hilabeteren buruan dirurik gabe geratzeko zorian egon zen. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226147/azken-urtean-giza-eskubideen-urraketak-ugaritu-egin-direla-salatu-du-aik.htm | Mundua | Azken urtean giza eskubideen urraketak ugaritu egin direla salatu du AIk | Amnesty International gobernuz kanpoko erakundeak urteroko txostena plazaratu du. Bertan salatu du nazioarteak oso jarrera desberdina hartzen duela gatazka gertatzen den tokiaren arabera, eta Ukraina eta Palestina jartzen ditu adibide gisara. | Azken urtean giza eskubideen urraketak ugaritu egin direla salatu du AIk. Amnesty International gobernuz kanpoko erakundeak urteroko txostena plazaratu du. Bertan salatu du nazioarteak oso jarrera desberdina hartzen duela gatazka gertatzen den tokiaren arabera, eta Ukraina eta Palestina jartzen ditu adibide gisara. | Aurten beteko dira 75 urte Giza Eskubideen Nazioarteko Adierazpena onartu zutenetik. Biarren Mundu Gerra amaitu berritan onartu zen adierazpena, 1948ko abenduaren 10ean. Borroka hotsak isildu berriak ziren, eta zauriak sendatzeke zeuden. Urte batzuk igaro dira geroztik, eta, mundu mailako beste gerrarik piztu ez den arren, gerrek mundua hartu dute. Hala jaso du AI Amnesty International erakundearen azken txostenak.
Munduan izandako giza eskubideen urraketak jasotzen ditu txostenak, eta, besteak beste, salatzen du nazioarteak horien inguruan zer jarrera hartu izan dituen. «Pandemia garaian, lehenik, eta Ukrainako gerrarekin, ondoren, argi geratu zen zenbaiten jarrera bikoitza. Mendebaldea, esaterako, nabarmen geratu zen Saudi Arabiako eta Egiptoko giza eskubideen urraketen aurrean izandako jokabidearekin», adierazi du Agnes Callamardek, AIko idazkari nagusiak.
Gatazkak
Gatazka berriak sortu ziren iaz —Errusiaren erasoaldia, kasurako— eta beste batzuk luzatu egin ziren, adibidez, Etiopiakoa edota Kongoko Errepublika Demokratikokoa. Horietan guztietan urratu zituzten nazioarteko giza eskubideak, bai miliziek, baita gobernuen indarrek ere, eta, batzuetan, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak ere salatu zituzten.
Gatazka horien guztien inguruan Nazioarteko Zigor Auzitegiak hartutako jarrerak ere kritikatu du AIk. Izan ere, dokumentuak zalantzan jartzen du Hagak berdin erantzuten ote duen kasu guztietan, batetik jendaurrean eskatu zuelako Ukrainako egoera sakon ikertzea; baina, aldi berean, askoz ere baliabide gutxiago bideratu zituelako beste ikerketa batzuetara, esaterako, Nigeriara eta Palestinara. Herrialde aberatsek gatazka horietatik ihesi zihoazenekin izandako jarrerak ere kritikak eragin ditu. Zehazki Europari eskatzen dizkio azalpenak erakundeak, hark Ukrainako desplazatuei etxeko ateak zabaldu baitizkio, baina kontrakoa egin baitu beste herrialde batzuetako migratzaileekin, haien atxilotzeak eta kanporatzeak azkartuz.
Adierazpen askatasuna
Eskubide urraketen artean gehien salatzen direnetakoak dira oraindik ere adierazpen askatasunaren aurkako neurriak. Errusian, esaterako, Ukrainako gerra kritikatzea debekatzen zuen araudia onartu zuten, erasoaldiaren aurka kalera irten ziren milaka lagun atxilotu zituzten eta dozenaka komunikabide itxi zituzten. Beste kasu batzuetan, aldiz, boterera armen bidez heldu ziren gobernuek bultzatu zuten errepresioa, Afganistanen kasurako. Han talibanek torturak eta tratu txarrak baliatu zituzten haiekiko kritikoak ziren kazetarien aurka.
Baina estatuek horren nabarmenak ez ziren baliabideak ere baliatu zituzten protestak isilarazteko. Australian, Indian, Indonesian eta Erresuma Batuan, esaterako, manifestazioak mugatzeko arauak onartu zituzten; Iranen eta Myanmarren, berriz, Interneterako sarbidea eten zuten, protestak gelditzeko asmoz.
Orduan ere nazioartearen erantzuna ez zen bera izan salaketa guztiekin. Esaterako, Israelen aliatuek ukatu egin zuten gobernuz kanpoko hainbat erakunderen salaketa —tartean AIrena—, zeinaren arabera Tel Avivek apartheid sistema bat ezarria zuen palestinarren aurka. Aldi berean, NBE Nazio Batuen Erakundearen zutabe nagusietako batek giza eskubideak babesteko nazioarteko sistemak lan egiteko funts nahikorik gabe jarraitzen zuen.
Genero indarkeria
Gatazka armatuetan gertatu ziren sexu indarkeria kasu asko, baina ez gehienak. Amerikan, Mexiko da adibiderik nabariena. Han ehunka emakume hil zituzten, «emakume izate hutsagatik». Venezuelako emakume errefuxiatuak ere genero indarkeriaren biktima izan ziren Kolonbian, Ekuadorren, Perun eta Trinidad eta Tobagon. Iparraldean, Kanadan, emakume indigenek salatu zuten bortxaz antzutu zituztela, eta AEBetan bortxaketa kasuek goranzko joerari eutsi zioten.
Hala ere, egin ziren zenbait urrats. Europan lege berriak onartu zituzten emakumeen eskubideak babeste aldera. Antzeko bidea egin zuten Afrikako eta Asiako zenbait estatutan ere; horietan emakumeen eta nesken aurkako sexu indarkeria amaitzea izan zuten xede. Herrialde horietako batzuk izan ziren Txina, Kongo edota Indonesia.
Aldiz, eta AEBetan eta Europan batez ere atzerakada nabarmena izan zen abortuaren alorrean. Amerikerako Estatu Batuetan indargabetu egin zuten aborturako eskubidea bermatzen zuen lege federala, eta hainbat estatuk debekatu egin zuten haurdunaldia etetea. Europan ere izan zen antzeko kasurik: Eslovakian, Hungarian eta Polonian mugatu egin zuten aborturako eskubidea; eta Andorran ekintzaileak zigortu zituzten, abortu eskubidea defendatzeagatik.
Eskubide ekonomiko eta sozialak
Pandemiari lotutako krisi ekonomikoak, gatazkek eta klima larrialdiak igo egin zuten bizitzaren kostua, eta elikadura segurtasunik eza eragin zuten hainbat eskualdetan. Nazioarteko Diru Funtsaren urriko datuen arabera, irabazi gutxiko herrialdeen %60k ezin izango diote zorrari aurre egin. Krisi horren adibide zehatzak ere biltzen ditu txostenak: Afganistango herritarren %97 pobrezia egoeran zegoen iaz —2020an, %47 ziren—; eta Sri Lankan arazo larriak izan zituzten elikagaiak, erregaia eta botikak eskuratzeko.
Klima larrialdiak ere zuzeneko eragina izan zuen pobrezian eta desplazatuetan. Itsasoaren mailaren gorakadak uholdeak eragin zituen Bangladeshen, Hondurasen eta Senegalen; aldiz, tenperaturen igoerak eta energia sortzeko azpiegituren eraikuntzak ondorio larriak izan zituen Kanada eta Errusiako herri indigenentzako. Horrek guztiak, ordea, ez ditu potentzia ekonomiko nagusiak mugiarazi, eta isuriak murrizteko neurririk ez dute oraindik hartu, dokumentu horretan salatzen denez. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226148/yousaf-snpko-lider-berria-eskoziako-lehen-ministro-aukeratu-dute.htm | Mundua | Yousaf SNPko lider berria Eskoziako lehen ministro aukeratu dute | Adierazi du SNPk egindako «promesei» eutsiko diela, eta «nekaezin» jarraituko duela independentziaren alde borrokatzen. | Yousaf SNPko lider berria Eskoziako lehen ministro aukeratu dute. Adierazi du SNPk egindako «promesei» eutsiko diela, eta «nekaezin» jarraituko duela independentziaren alde borrokatzen. | Behin alderdi barruko primarioak irabazita, Humza Yousaf SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko buruzagi izendatu zuten, atzo, eta gaur Eskoziako lehen ministro aukeratu dute, espero bezala harena izan baita gehien bozkaturiko hautagaitza. Ondoren, hitza hartu du parlamentuan, eta nabarmendu «nekaezin» jarraituko duela independentziaren alde borrokatzen. Izan ere, iruditzen zaio Eskoziak modu «eraginkorragoan» erantzun ahal izango diela esku artean dituen «lehentasunei», independentea baldin bada. Nicola Sturgeon ordezkatu du bi karguetan, eta hark bere agendan jasoak zituenak betetzeko asmoa agertu du Yousafek. Charles III. Erresuma Batuko erregeak izendatuko du formalki.
Eskoziako Parlamentuan egindako bozketan Yousafen alde egin dute SNPko 64 diputatuek eta Berdeen zazpiek: 71 boto. Bi alderdiek bat eginda gehiengoa dutenez —128 aulki ditu ganberak—, argi zegoen haren hautagaitza nagusituko zela. Halere, ordezkaritza duten beste alderdiek ere beren hautagaiak aurkeztu dituzte lehen ministro izateko. Hala, Alderdi Kontserbadoreko Douglas Rossek 31 boto bildu ditu; Laboristen Anas Sarwarrek 22; eta Liberal Demokraten Alex Cole-Hamiltonek lau.
Ikusi gehiago: SNP, «sekulako anabasa»
Bere hautagaitza aurkezteko hitzaldia eman duenean, Sarwarrek esan dio Yousafi hauteskundeetara dei dezala, iritzita ez duela jaso herrialdea zuzentzeko agindurik. Kontuak kontu, 37 urteko Yousaf da Eskoziako zortzigarren lehen ministroa. SNP zuzentzen duen lehen musulmana da, eta, hain zuzen, gaur azpimarratu du bera dela Mendebaldeko demokrazia bat gidatuko duen lehen musulmana.
Eta esan duenez, SNPk azkeneko urteotan egindako «promesei» eutsi nahi die. Aintzat hartu behar da primarioetan bera zela Sturgeonengandik gertuen zegoen hautagaia; hau da, alderdiaren ildo ofiziala ordezkatzen duela. Ildo horrek, baina, berri txarrak jaso ditu azkeneko hilabeteotan. Joan den azaroan, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak ebatzi zuen Eskoziak ezin duela independentzia erreferendumik egin Londresen baimenik gabe. Eta aurtengo urtarrilean, bestalde, Erresuma Batuko Gobernuak bertan behera utzi zuen Eskoziako Parlamentuak onartutako trans legearen proiektua, argudiatuta Erresuma Batuko legediarekin talka egiten duela. Horiek horrela, 2014az geroztik lehen ministro izandakoak, Sturgeonek, dimisioa eman zuen otsailean.
Ikusi gehiago: Humza Yousaf aukeratu dute SNPko buruzagi
«Ahots aurrerakoia»
Herrialde «justuago bat eta aberatsago bat» nahi duela adierazi du Yousafek, eta lehentasun izango du haurrak pobreziatik babestea. «Beti borrokatuko naiz pertsonen eskubideen alde», esan du parlamentuan. Bide batez, Sturgeonen «nazioarteko profila» goraipatu du, eta konpromisoa hartu du Eskoziak jarrai dezan izaten «ahots aurrerakoi bat» nazioarteko agertokian. «Ahal den neurria» elkarrekin lan egitera deitu ditu oposizioko alderdiak. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226149/clara-ponsati-bartzelonara-bueltatu-da-eta-atxilotu-egin-dute.htm | Mundua | Clara Ponsati Bartzelonara bueltatu da, eta atxilotu egin dute | «Pablo Llarena epaileak eurodiputatua atxilotzeko agindua emana du, desobedientziarengatik epai dezaten Espainiako Auzitegi Gorenean. «Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan». Defentsak 'habeas corpus' eskaera bat egin du. | Clara Ponsati Bartzelonara bueltatu da, eta atxilotu egin dute. «Pablo Llarena epaileak eurodiputatua atxilotzeko agindua emana du, desobedientziarengatik epai dezaten Espainiako Auzitegi Gorenean. «Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan». Defentsak 'habeas corpus' eskaera bat egin du. | Clara Ponsati Bartzelonara itzuli da gaur eguerdian, Ipar eta Hego Kataluniaren arteko muga autoz eta arazorik gabe zeharkatu ostean. Kataluniako Gobernuko kontseilari ohia Europako Parlamentuko diputatua da, eta immunitatea du. Edonola ere, Espainiako Auzitegi Goreneko epaile Pablo Llarenak hura epaitegira eramateko agindua emana du, desobedientzia leporatuta. Edonola ere, ezingo lukete preso sartu lege-hauste horrengatik. Arratsaldean, mossoek atxilotuta eraman dute, prentsaurreko bat eman ostean. Efe berri agentziaren arabera, Ponsatiren defentsak habeas corpus eskaera bat egin dio instrukzioko epaileari, atxiloketa legez kanpokoa izan dela argudiatuta.
«Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan», esan du, 17:00etan Kataluniako Kazetarien Elkargoan emaniko prentsaurrekoan. «Atxilotzen banaute, ikusiko dugu nola erreakzionatuko dugun. Deklarazioa hartzeko atxiloketa litzateke, ez ni kartzelan sartzeko», adierazi du. Elkargotik ateratzean hartu dute preso, eta auto batean sartu dute. Han zeuden kazetariek bideoan hartu dute atxilotzea.
Europako Parlamentuko diputatu agiria erakutsi die Ponsatik poliziei. «Ziur zaudete Europako diputatu bat atxilotu nahi duzuela?», esan die poliziei.
Aurretik, prentsaurrekoan, bere asmoen berri eman du. «Ez naiz etorri itun bat egitera Estatuarekin, baizik eta hari aurre egiten jarraitzera, joan nintzenean bezala. Gure eskubideen bortxaketa sistematikoa salatzera nator».
Ponsatiren abokatu Gonzalo Boyek esan duenez, ez dira «inprobisatzen» ari. «Clararen berpizkunde eguna da, ez Llarena epailearena». Atxilotu dutenean, Ponsatirekin joan da Boye, Poliziaren autoan.
Bost urteren ostean
Bost urte eta bost hilabeteren buruan itzuli da Ponsati Bartzelonara. Galdetu diote bere itzulerak lagunduko ote duen erbestean diren beste buruzagiena gauzatzen. Horretan, zuhur agertu da: Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohiaren eta Toni Comin eta Luis Puig kontseilari ohien aurkako «jazarpen pertsonalizatua lehen egunean bezain gogorra» dela adierazi du. «Ikusiko dugu zer egiten duen Auzitegi Gorenak neure itzuleraren inguruan». Puigdemontek eta Cominek esku hartzeko eskatu diote Europako Parlamentuko presidente Roberta Metsolari, iritzita atxiloketa «legez kanpokoa» izan dela. Oriol Junqueras ERC Esquerra Republicanako liderrak Ponsatiren itzulera «ospatu» du, eta nabarmendu du ERCk eta PSOEk iaz adostu zuten Zigor Kodearen erreformak ahalbidetu duela hori. «Konbentzituta gaude sedizioa kodetik kendu izanak itzulera erraztu duela».
Bestalde, 2017an Generalitateko Nekazaritza kontseilari izandako Meritxell Serretek egindakoa izan du hizpide —Kanpo Ekintzarako kontseilaria da iazko azarotik—. Izan ere, Bruselako erbestetik itzuli eta Espainiako Gorenean entregatu zuen bere burua. Diru publikoa oker erabiltzeagatik eta desobedientziagatik dago auzipetua. Bihar epaituko dute. «Modu batean edo bestean itzultzearen artean alde handia dago», adierazi du Ponsatik, eta Serreten «inkoherentzia» gaitzetsi du. «Ezaguna da aspaldi ez natorrela bat Kataluniako Gobernuak egiten duenarekin», gaineratu du, eta «Espainiaren okupazioaren tresna» izatea egotzi dio.
«Nire itzuleraren egunak argi utzi du pairatzen dudan jazarpena ez dela neure kontrakoa, baizik eta herrialde osoaren aurkakoa». |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226150/landabenen-poloak-egiteari-utziko-dio-vwek-elektrikoranzko-obrek-behartuta.htm | Ekonomia | Landabenen Poloak egiteari utziko dio VWek, elektrikoranzko obrek behartuta | Zuzendaritzak iragarri du 2025etik aurrera produkzioa erdira jaitsi beharko dela, urte eta erdiz. Sindikatuek «kezka» azaldu dute trantsizioak eragingo dituen ondorioen inguruan. | Landabenen Poloak egiteari utziko dio VWek, elektrikoranzko obrek behartuta. Zuzendaritzak iragarri du 2025etik aurrera produkzioa erdira jaitsi beharko dela, urte eta erdiz. Sindikatuek «kezka» azaldu dute trantsizioak eragingo dituen ondorioen inguruan. | Berrogei urte igaro eta gero, Landabenek Polo modeloko autoak egiteari utziko dio datorren urtean. Fabrika barruan auto elektrikoa ekoizteko obren hasierak eragotzi egingo du egungo hiru modeloak ekoiztea. VWek erabaki du Taigo eta TCross autoak egiten jarraituko duela.
Sinbolikoki, Poloak garrantzi handia izan du Iruñeko fabrikaren historian, baina gaur egun fabrikan ekoizten diren hamar ibilgailutik bat besterik ez da Poloak. Horrez gain, 2025etik aurrera eta urte erdiz, produkzioa erdira jaitsi daitekeela ohartarazi du enpresak.
Zuzendaritzak informazio bilera batera deitu zituen atzo sindikatuak, eta ondorengo hiru urteetarako trantsizio epe gorabeheratsuaren nondik norako batzuk aurreratu zizkien. Duela hilabete, Alfredo Morales langileen batzordeko presidenteak (UGT) ohartarazi zuen auto elektrikora egokitzeko bidea «basamortuko zeharkaldia» izango zela, baina, zuzendaritzak datuak mahai gainean jarri dituenean, «kezkatuta» azaldu da UGT, gainerako sindikatuekin batera.
Izan ere, auto elektrikoaz gain, Europako Batasunak indarrean jarri asmo duen Euro 7 araudiak errekuntza motorren produkzioan ere eragingo duela aurreratu die VWek sindikatuei. Europako Batzordeak araudia onartzeko badu ere, ibilgailuen kutsadura gutxitzeko baldintzak ezarriko ditu, eta, inbertsio gehiago eskatzeaz gain, aldaketek produkzioa baldintzatuko dute.
Poloa, Hego Afrikara
Elektrikoak eragingo du aldaketarik handiena. Lanak 2024an hasiko dira —ez dute azaldu zehazki noiz—. Horrek eragina izango du txapa lantokiko instalazioetan, eta, zuzendaritzaren arabera, ezinezkoa izango da hiru modelo egiten jarraitzea. Ondorioz, Iruñean Poloak egiteari utziko zaio, eta modelo horren ekoizpenaren ardura nagusia Hego Afrikako fabrikak hartuko du.
Gainera, hornitzaileekin dituzten kontratuen ondorioz, ezin dute ziurtatu bost egunez T Cross eta Taigo autoen ekoizpena ziurtatzeko osagaiak izatea, eta horrek lanaldi eta produkzio murrizketak eragingo dituela azaldu die zuzendaritzak sindikatuei.
Arazoa areagotu egingo da 2025etik aurrera. Zuzendaritzak langileen batzordeari ohartarazi dionez, litekeena da lan zama erdira jaistea urte eta erdiz. Hala, aurten 295.000 auto ekoiztea aurreikusita dago, eta baliteke 2025ean erdira jaistea: 150.000 auto inguru egingo lirateke.
Dena den, VWek esan du hori erreferentziazko datu bat baino ez dela, eta egoeraren arabera aldatu egin daitekeela, «gorantz edo beherantz». Hain zuzen ere, orduan espero du Euro 7 araudiak eragitea. Dena den, enpresak aitortu du Bruselak onartzen dituen «baldintzen arabera aldaketak handiagoak edo txikiagoak» izango direla. «Bigarren seihilekoan, baliteke produkzioa amiltzea», esan die sindikatuei.
2027an amaituko da
2026aren erdialdetik aurrera produkzioak gorantz egitea espero du, eta urtean 200.000 auto ekoiztea. 2027rako bukatua egon behar luke trantsizio horrek. Urte horretan, gaur egungo produkzio bolumena berreskuratuko luke fabrikak. VWek azaldu du euren asmoa dela Iruñean 2027tik aurrera bi modelo elektriko (Skoda eta VW markakoak) eta errekuntza motorren beste bi modelo egitea. Gainera, aurreratu du auto elektriko bat egiteko «30 edo 45 minutu gehiago» beharko direla, eta, ondorioz, litekeena da lanpostu gehiago behar izatea, baldin eta produkzioari eusten bazaio.
Informazio bilkura horrekin, VWek trantsizioko baldintzen inguruko negoziazioari ekin dio. Zuzendaritzak eta langile batzordeak ondorio horien inguruan hitz egin beharko dute aurrerantzean. Zuzendaritzak nabarmendu du auto elektrikora egokitzeak langileei «prestakuntza handia» eskatuko diela. Sindikatuek azaldu dute ez duela lanpostu soberakinez hitz egin.
Sindikatuen erreakzioa
UGT «harrituta eta asaldatuta» agertu da emandako datuekin. Negoziazioari begira, adierazi du euren lehentasuna izango dela etorkizunean oraingo enplegu kopurua eta produkzioa handitzea: «350.000 autoko gehienezko ekoizpen ahalmena lortu ahal izatea merezi dugu. Hori da etorkizuna VW Nafarroarentzat eta haren hornitzaileentzat».
ELAk kezka azaldu du produkzioa espero baino gehiago apalduko delako. Dena den, hiru urteak amaituta, lasaitasuna zabaldu nahi izan du, auto elektriko bat egiteko egun baino langile gehiago beharko direlako. Gainera, bateriak muntatzeko eraikiko den instalazioak lanpostu gehiago sor ditzake —400-500 izan daitezke—.
CCOOk esan du trantsizio epea «ahalik eta leunena» izatea lortu nahi duela. «Enpleguari eutsi behar diogu, eta lortu behar dugu baterien zeldak muntatzeko planta sortzea».
LABek informazio gehiago eskatu du trantsizioaren baldintzak negoziatzen hasi aurretik. Poloa ekoizteari uztea eta produkziorako txandak hirutik bira jaistea «enpresaren erabakia» dela gaitzetsi du. Luzera begira auto bakoitzeko langile gehiago behar izatea albiste ona dela deritzo LABek, baina ohartarazi du produkzioaren araberakoa izango dela hori. |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226151/oihalaren-atzeko-lan-musikala.htm | Kultura | Oihalaren atzeko lan musikala | Egindako lana erakusteko gogoz iritsi da Euskadiko Orkestra Poloniara. Lan hori fintzeko, baina, entsegu orokorra egin dute biraren lehen geltokian: Filharmonia Narodowa auditoriumean. Varsoviako lanak amaituta, hiru emanaldi dituzte aurretik: Wroclawn, Krakovian eta Katowicen. | Oihalaren atzeko lan musikala. Egindako lana erakusteko gogoz iritsi da Euskadiko Orkestra Poloniara. Lan hori fintzeko, baina, entsegu orokorra egin dute biraren lehen geltokian: Filharmonia Narodowa auditoriumean. Varsoviako lanak amaituta, hiru emanaldi dituzte aurretik: Wroclawn, Krakovian eta Katowicen. | Gosaldu ondotik, oinez egin dute Sofitel Warsaw Victoria hoteletik Filharmonia Narodowa auditoriumerako bidea Euskadiko Orkestrako ehundik gora musikarik. Auto beltz bat ailegatu da azkena; Orkestraren zuzendari Robert Treviño eta zuzendari nagusi Oriol Roch atera dira bertatik. Eta Rochek zabaldu dio auditoriumeko atea Treviñori, besoa luzatuz, barrura sar dadin, «adelante, maestro!» esanez.
Hutsik daude aretoko 1.072 aulki gorriak, eta poliki-poliki bete dute oholtza musikariek, bakoitzak bere musika tresna esku artean duela. Aurrealdean eseri dira hari instrumentu jotzaileak; erdialdean, berriz, haize instrumentuak jotzen dituztenak, eta, azken ilaran, zutik daude perkusio jotzaileak. Beren kasa, baina afinatu du nork bere tresna. Goizeko hamaikak aldera hasi da entsegu orokorra; hain justu ere, Treviñok bere lekua hartu duenean.
Zuzendaria izana da aurretik Poloniako Beethoven jaialdian, eta hari esker jaso zuen Euskadiko Orkestrak bertan lehenengoz jotzeko proposamena. Publiko berri horrentzat, Maurice Ravel eta Gustav Mahler konpositoreen sinfoniarik ezagunenetako batzuk prestatu ditu taldeak. Lehen zatian, Ravelen Pavane pour une infante défunte eta Boléro interpretatuko dituzte, eta bigarrenean, berriz, Mahlerren bosgarren sinfonia. «[Mahlerrena] Oso pieza zorrotza da; batez ere, haize instrumentuentzat», azaldu du Treviñok. Aurreratu duenez, gainera, saioak izango du sorpresaren bat edo beste.
Mahlerren zalea da zuzendaria, eta horregatik murgildu zuen orkestra haren musikan. Beraz, jaialdiaren antolatzaileek «musikarien trebetasun eta gaitasun guztiak erakusteko programa bat» eskatu ziotenean, argi izan zuen konposizio horrekin utzi nahi zuela orkestraren arrastoa Poloniako musika jaialdirik garrantzitsuenetakoan. Jakinarazi du, halaber, musikariak «oso ondo prestatuta» iritsi direla Varsoviara, lan gogor eta neketsu baten ondoren. «Ez daude urduri; gogotsu daude, badakitelako zoragarria izango dela».
Hirugarren ilaran, prest dago entsegurako Amaia Asurmendi biolin jotzailea, zuzendariak batuta noiz altxatuko zain. «Irrikaz geunden hemen egoteko. Lana eskatu digu prestaketak, baina gogotsu gaude prestatutakoa publikoari erakusteko». Ohoretzat du Asurmendik Polonian jotzea bera. «Horrelako tradizio kulturala duen herrialde batean jo ahal izatea plazera da guretzat. Aurretik ditugun kontzertu guztietan gozatu nahi dugu».
Biraren garrantzia
Arretaz begiratzen du besaulki gorrietako batetik oholtzara Oriol Roch zuzendari nagusiak. Bere iritziz, «oso garrantzitsua» da taldearentzat halako jaialdi baten kartelburu izatea. «Musika sinfonikoan, Polonia beti izan da potentzia bat Europan. Gainera, Poloniako jaialdi garrantzitsuenetako batean parte hartzeko bira da hasi berri duguna. Tradizio handiko aretoetan joko dugu, publikoa desberdina da, baita energia ere». Erronka handitzat du hori, eta aukera probestu nahi duela adierazi du.
Argi du, gainera, birak berak orkestrari hazten lagunduko diola. «Euskadiko Orkestra hobe bat itzuliko da Poloniatik». |
2023-3-28 | https://www.berria.eus/albisteak/226152/joxan-artzeren-obra-interpretatu-du-peru-galbetek-bere-film-berrian.htm | Kultura | Joxan Artzeren obra interpretatu du Peru Galbetek bere film berrian | Bide bazterrean hi eta ni kantari du izena film laburrak. Iruñeko Ikuspuntu jaialdiaren Sail Ofizialean plazaratu dute lehenbiziko aldiz. | Joxan Artzeren obra interpretatu du Peru Galbetek bere film berrian. Bide bazterrean hi eta ni kantari du izena film laburrak. Iruñeko Ikuspuntu jaialdiaren Sail Ofizialean plazaratu dute lehenbiziko aldiz. | Soinuz, giza ahotsez, iraganeko irudiz, eta gaur egungo begiradaz ondutako film bat sortu du Peru Galbete artistak (Usurbil, Gipuzkoa, 1987): poemaz osatutako poema bisual bat, Joxan Artzeren (Usurbil, 1939-2018) olerkien oihartzunei segika. Bide bazterrean hi eta ni kantari du izena, eta bederatzi minutuko iraupena du. Zehazki, Artzeren audiopoema batzuetan oinarritutako film labur bat da. Egileak azaldu duenez, poetaren hitzen gaineko interpretazio pertsonal bat egin du, eta berak urteetan grabatu dituen askotariko irudiz jantzi. Gaur estreinatu du obra, Iruñean, Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko Jaialdiaren Sail Ofizialean.
Bigarren aldia du Peru Galbetek Ikuspuntun. 2020an aurkeztu zuen ikus-entzunezko lan bat jaialdian estreinakoz, Sail Ofizialetik kanpo izanagatik ere: Ura sartu zen barrura (2019). Iradoki duenez, baina, aurten beste urrats bat egin du aurrera, eta «poz-pozik» da hori erdietsita. Urteetako lanaren emaitza da Bide bazterrean hi eta ni kantari. Aspaldi zuen ikus-entzunezko batean herrikideaz aritzeko desioa. «Beti eman dit atentzioa», kontatu du. Dena dela, hasierako asmoek ez dute bete-betean bat egiten azken emaitzarekin. Galbetek iritziz aldatu du bidean. «Garai batean, Joxan Artzeri buruzko zerbait egin nahi nuen, Joxani berari buruzkoa, ulertu nuen arte berak ez zuela nahi pertsona ezagutarazi; bai, ordea, obra», esplikatu du. Gainera, oroitu duenez, behin baino gehiagotan hitz egin zuten biek gaiaz: «Dokumentalaren ideia botatzen nion aldiro, ezezko bat jasotzen nuen bueltan».
Joxanenak eta Perurenak
2018ko urtarrilean hil zen Artze, eta, egileak aitortu duenez, haren heriotzak franko baldintzatu du film laburra eraikitzeko manera. «Luze izan nuen ideia buruan bueltaka». Ordurako, Galbetek grabatuak zizkion zenbait audio eta bideo poetari, errezitatzen ari zela, besteak beste. Horiek horrela, haiek baliatzea erabaki zuen azkenean, bere beste irudi batzuekin elkartuta. «Bizitza osoan grabatzen joan naizen irudiak dira, askotarikoak. Eta ez soilik nireak, baita nire aitarenak ere», zehaztu du. Hain zuzen ere, irudion muntaketak berebiziko garrantzia izan du filma sortzeko lanean. «Intuizioak» gidatu du pauso horretan, azaldu duenez. Arian-arian ikusteak zerk funtzionatzen duen hobeki, eta zerk ez hain ongi.
Nabarmendu duenez, Artzeren poemetan dagoen «atmosfera» irudikatzea izan da asmoa film laburrean. «Ez poemak literalki esaten duena irudietara eramatea, baizik eta nire interpretazioa irudikatzea. Uste dut haren poemetatik abiatuta konta dezakedala nirea den zerbait», argitu du. Gainera, azpimarratu du poemak ez direla film labur osoan zehar aditzen edo ikusten. Ahotsik gabeko tarteak ere baditu, eta horiek ere parada ematen dute inspirazioari tokia egiteko.
Filmean azaltzen diren olerkiek askotariko gaiak jorratzen dituztela aipatu du Galbetek. Mintzo dira heriotzaz, denboraren joanaz eta bizitzaz. Baita ametsez ere. Dena dela, aitortu du Artzeren Bide bazterrean hi eta ni kantari lana —film laburraren izen berekoa— bereziki inportantea dela harentzat. «Bakoitzak bere bidea egiten du, eta, justuki, poemak dioena da zu irits zaitezkeela puntu batera, eta, gero, obra hartzen duenak ere bidearen beste parte bat egin beharko duela. Polita iruditzen zait, hemen ere horrela gertatzen delako: nik egin dut nire partea bidean, eta, orain, ikusleak berea egin beharko du».
Poemen hitzei ez ezik, franko erreparatu dio soinuari ere. Izan ere, dioenez, Artzek alderdi horrekiko zuen sentiberatasuna aipatzekoa da. «Artze bere poema ospetsuekin eginiko kantengatik eta txalapartagatik da ezaguna batez ere. Baina, horretaz gainera, soinu eremua ere asko landu zuen», zehaztu du egileak.
Dagoeneko hilik den norbaiti eskainitako lan bat egiteak ekarri dionaz hausnartu du Galbetek aurkezpenean. «Badauka halako karga gehigarri bat. Pisu bat. Nahita edo nahi gabe, lana omenaldi bihurtzen da. Oso prozesu polita izan da, baina baita asko zaindu beharrekoa ere». Behin lana bukatutakoan, Galbetek Artzeren familiari bidali zion dokumentala; ikusia dute jadanik, eta, egileak azaldu duenez, harrera ona izan da: «Esan didate gustatu zaiela». Pozik da, hortaz.
Estreinaldi gehiago
Aurten hamalau herrialdetako hemezortzi film ari dira lehiatzen Ikuspunturen Sail ofizialean. Zerrenda horretako bi lan dira Euskal Herrikoak: Galbeterena da horietako bat, eta Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren Al borde del agua (Uraren ertzean) da bestea. Super 8 formatuan filmaturiko irudiak nahasiz sortutako film labur bat da, eta bihar pantailaratuko dute, hain justu ere. 10:00etan dute estreinaldia, Baluarten. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226173/lehen-geltokian-asmatuta-hurrengora-jauzi.htm | Kultura | Lehen geltokian asmatuta, hurrengora jauzi | Mila lagun baino gehiago bildu dira Euskadiko Orkestraren birako lehen kontzertuan, Varsoviako Filharmonia Narodowa entzunaretoan | Lehen geltokian asmatuta, hurrengora jauzi. Mila lagun baino gehiago bildu dira Euskadiko Orkestraren birako lehen kontzertuan, Varsoviako Filharmonia Narodowa entzunaretoan | Arratsaldeko zazpietarako bete da Varsoviako Fhilarmonia Narodowa auditoriumaren ataria (Polonia). Ordu erdi barru hasiko den Euskadiko Orkestraren kontzertuaren zain daude bertan bildutakoak. Sarrerako leihatilan utzi dute gehienek berokia; aurretik duten bi ordu eta erdiko emanaldia eroso aditzeko.
Bete dira, poliki-poliki, goizeko entsegu orokorrean hutsik zeuden besaulki gorriak. Batetik bestera dabil Oriol Roch, orkestraren zuzendari nagusia, dena ondo atera dadin, azken uneko kontuak fintzen. Handia da entzuleriak Beethoven jaialdiaren kartelburuaren gainean jarri duen espektatiba; eta, hain zuzen ere, horiek bete daitezen lan egin du, denbora luzez, taldeak. Horixe ziurtatu du goizean Robert Treviñok, orkestrako zuzendariak.
Haren batuta noiz altxatuko zain daude auditoriuma leporaino bete duten mila lagun inguru; hark oholtza zapaldu orduko txalo gogotik jo dutenak. Hitzemandako orduan zerbitzatu dio taldeak publikoari lehen platera: Maurice Ravelen Pavane pour une infante défunte. Bukatu orduko entzun diren txaloek adierazi dute gustuko izan dutela lehen pieza hori, eta horrexek piztu die, hain zuzen ere, gehiagorako gosea. Orkestrak baditu gose hori arintzeko beharrezko diren osagaiak, eta dosiz dosi eskaini dizkio publikoari.
Orain arte, baina, oholtza gainean ez zeuden biolinak eta haizezko instrumentu batzuk besterik, eta, hain justu, zeharkako txirula baten doinu lotsati batek egin dio bandako gainontzeko kideei oholtzara igotzeko gonbita. Banan banan sartu dira denak, txalo artean oraingoan ere, Ravelen Boléro ezaguna interpretatzera.
Atsedena egin dute segidan, eta publiko poloniarrak izan du ordura artekoa aldamenekoarekin komentatzeko astirik. Gustatu zaie, antza. Ez dakitena da, ordea, bigarren zatian datorrela platerik indartsuena: Gustav Mahlerren 5. sinfonia. Treviñok berak aitortua da lan hori hautatu izana ez dela kasualitate hutsa. «Orkestran nagoenetik, sinfonien ziklo osoa egin dugu elkarrekin, eta haren musika interpretatzeko dugun moduak ezagutzera eman gaitu; bai orkestra, eta bai ni. Gure espezialitateetako bat da Mahler». Bernabe Garcia Morente tronpeta jotzaile gaztearen talentu bereziak eman dio hasiera piezari. Ordubetez baino gehiagoz jardun dira hura jotzen, baina bistan da denbora luze horrek ez duela musikarien energia xahutu. Izan ere, bi bala geratzen zaizkie oraindik karabinan: Jesus Guridiren Amorosa eta Geronimo Gimenezen La boda de Luis Alonso.
Azken horrek jarri dio ginga kontzertuari; orduantxe atera baititu taldeko Igor Arostegik maukapean gordeta zituen kriskitinak, eta gogotik gozarazi du horrek publikoa, besaulki gorrietatik altxarazteraino. Bost bat minutuz jardun dira txaloka, eta esker onez agurtu ditu talde osoak parean izandako entzuleak.
Tentsioa lagun
«Urduritasunak mendean hartzen ez duen orkestra da hau». Hala adierazi du Treviñok emanaldia amaitu orduko, bekokiko izerdia zapi batekin lehortzen ari zela. «Lan handia egin du taldeak gaur hemen kontzertu puska hau egiteko». Nolanahi ere, protagonistetako batzuentzat ezinbestekoa zen nolabaiteko kili-kiliak sentitzea emanaldia baino lehen. Itziar Prieto biolin jotzailearentzat, esaterako. Gozatu duela dio. Pozarren agertu da emaitzarekin: «Publiko zoragarria izan dugu aurrean, auditoriuma ere primerakoa da, oso ondo entzuten da. Benetan gozatu dugu».
Lehen geltokian asmatuta, beraz, hiru kontzertu dituzte oraindik aurretik, martxoaren 31ra bitarte: Wroclawn, Krakovian eta Katowicen, hurrenez hurren.
Ikusi gehiago: Oihalaren atzeko lan musikala |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226174/gizonezko-bat-hil-da-donostian-zuhaitz-bat-gainera-erorita.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Donostian, zuhaitz bat gainera erorita | Bere etxean kimatze lanak egiten ari zela hil da 65 urteko gizona | Gizonezko bat hil da Donostian, zuhaitz bat gainera erorita. Bere etxean kimatze lanak egiten ari zela hil da 65 urteko gizona | Donostiako Udalak jakinarazi duenez, 65 urteko gizonezko bat hil zen atzo iluntzean, bere etxearen kanpoaldeko zuhaitzetan kimatze lanak egiten ari zela.
20:45ean gertatu zen istripua, biktimak eta haren emazteak Txurdiñene bidean duten etxean. Gizona zuhaitzak kimatzen ari zela, horietako bat gainera erori zitzaion. Emazteak deitu zuen larrialdietara. Haraino joan ziren udaltzainak eta anbulantzia bat, baina gizona hilotz zen ordurako. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226175/ponsati-aske-utzi-dute-eta-bruselara-itzuli-da.htm | Mundua | Ponsati aske utzi dute, eta Bruselara itzuli da | Goreneko epaileak apirilaren 24rako deitu du Ponsati, desobedientzia delitu batengatik auzipetzeko. Bost urtez erbestean egon ostean, eurodiputatua herenegun itzuli zen Bartzelonara. | Ponsati aske utzi dute, eta Bruselara itzuli da. Goreneko epaileak apirilaren 24rako deitu du Ponsati, desobedientzia delitu batengatik auzipetzeko. Bost urtez erbestean egon ostean, eurodiputatua herenegun itzuli zen Bartzelonara. | Ezustean eta egun argiz itzuli zen Clara Ponsati kontseilari ohia Bartzelonara. Europako Parlamentuko diputatua da gaur egun, eta immunitatea du, baina Espainiako Auzitegi Gorenak hura atxilotzeko agindua emana du, desobedientzia leporatuta. Ondorioz, Kataluniako hiriburuan bere bidaiari buruzko azalpenak emateko agerraldia egin ostean, atzeman egin zuten mossoek. RAC1 irratiak jakinarazi duenez, ordea, Bruselara itzuli zen atzo goizean, Europako Parlamentuko osoko saioan parte hartu ahal izateko. Europarlamentariak babes eske formal bat egin dio ganberari.
Ikusi gehiago: Analisia, Gorka Berasategi Otamendi: 'Puigdemonti bidea egiteko pausoa'
Ponsati herenegun gauean utzi zuten aske, epailearen aurrean deklaratu ostean. Kontseilari ohiaren aurkako auzia daraman epaileak, Pablo Llarenak, apirilaren 24rako deitu du Ponsati, desobedientzia delitu batengatik auzipetua dagoela jakinarazteko. Bide batez, epaileak indargabetu egin du buruzagi independentista atxilotzeko agindua. Horrez gain, ebatzi du Ponsatik bizileku bat eta telefono bat jakinarazi beharko dituela une oro non dagoen jakin ahal izateko, eta ohartarazi dio atxilotua izan daitekeela deklaratzera deitzen diotenean joaten ez bada. Politikari independentistak aurreratu du ez dela auzitegian aurkeztuko.
JxC Junts per Catalunya alderdiko eurodiputatuak argi zuen herenegun atxilotua izan zitekeela, eta hala jakinarazi zuen Bartzelonan eginiko prentsaurrekoan. «Atxilotzen banaute, ikusiko dugu nola erreakzionatuko dugun. Deklarazioa hartzeko atxiloketa litzateke, ez ni kartzelan sartzeko», esan zuen Kataluniako Kazetarien Elkargoan egindako agerraldian. Iragarri zuen ez zela bere asmoa Espainiako Estatuarekin akordio bat egitea, hari «aurre egitea» baizik, erbestera joan zenean egin zuen moduan. Une oro kontseilari ohiarekin egon zen Gonzalo Boye abokatua, eta, hark adierazi zuenez, atzokoa ez zen «inprobisazioa» izan.
Babes eskaria
Europako Parlamentuan hasiak dira aztertzen Ponsatiren atxilotzearen ondorio juridikoak, diputatuak babesa ostean, parlamentuko kide izanik immunitatea baitu. Hala, kontseilari ohiak bere atxilotzearen berri eman zion herenegun parlamentuari, eta babesa eskatu zion formalki.
Gainontzeko diputatuei ere eman zien Ponsatik atxilotzearen berri, eta zenbaitek elkartasuna helarazi zioten: besteak beste, European Free Alliance taldeak, Esloveniako Milan Brglez eta Irlandako Clare Daly ordezkari sozialistek, Fabio Massimo Castaldo Italiako 5 Izar Mugimendukoak, Stelios Kouloglou Greziako parlamentari eta GUE/NGL taldeko kideak eta Francois Alfonsi Korsikako eurodiputatu berdeak. Atxiloketa eraso onartezina dela salatu dute. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226176/bilbon-gizon-bat-atxilotu-dute-emakume-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Bilbon gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita | Atxilotutakoa 23 urteko gizon bat da. Poliziaren arabera, Sorian (Espainia) egin zuen sexu erasoa. | Bilbon gizon bat atxilotu dute emakume bat bortxatzea egotzita. Atxilotutakoa 23 urteko gizon bat da. Poliziaren arabera, Sorian (Espainia) egin zuen sexu erasoa. | Espainiako Poliziak jakinarazi duenez, 23 urteko gizonezko bat atxilotu du Bilboko Otxarkoaga auzoan, sexu eraso bat egitea egotzita. Gizonak aurrekariak ditu antzeko delituengatik.
Poliziaren esanetan, erasoa Sorian (Espainia) egin zuen. Emakume batek poliziei esan zien gizon batek bortxatu egin zuela. Andreak emandako informazioaren bidez ondorioztatu zuten Bilboko herritar bat izan zitekeela erasotzailea. Hori jakinda, hilaren 23an atxilotu zuten.
Ez da azken egunetako atxilotu bakarra. Ertzaintzak jakinarazi du gaur goizaldean Bilbon bi pertsona atxilotu dituela legearen kontra emakume bat etxean atxikitzea egotzita. Poliziaren esanetan, bi atxilotuak «prostituzioan jarduten zen etxe baten arduradunak» ziren. Epailearen esku daude orain.
Biktimak Bilboko Udaltzaingoari kontatu zion bizitakoa. Haren arabera, astelehenean adostu zuen «etxean lan egiteko gela bat alokatzea eta irabaziak bertan bizi zirenekin partekatzea». «Baimendutako zerbitzu batzuk egin zituenean, atzo goizean, emakumea etxetik irteten saiatu zen janaria erosteko asmoz, baina ezin izan zen irten, atea giltzaz itxita baitzegoen», azaldu du Ertzaintzak. Orduan, irteten uzteko «behin eta berriz» eskatu zien, baina bikoteak berean jarraitu zuen, eta ez zioten ateratzen utzi. Hortaz, emakumeak udaltzanei deitu zien.
Udaltzaingoa iritsi zenean atera zen emakumea, eta gertatutakoaren berri eman zien. Horren ostean, Bilboko Udaltzaingoak Ertzaintzari jakinarazi zion gertatutakoa. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226177/osakidetzan-grebara-deitu-dute-sindikatuek-maiatzaren-18rako-eta-19rako.htm | Gizartea | Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako | 37.000 langile daude deituta grebara. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela oraindik eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. | Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako. 37.000 langile daude deituta grebara. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela oraindik eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. | SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek grebara deitu dute Osakidetzan, maiatzaren 18rako eta 19rako. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu du Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko. Salatu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ez duela borondaterik. «Mobilizazioen bidea besterik ez digu uzten». 37.000 langile daude deituta lanuztera. Iaz lau greba egun egin zituzten, baina SME sindikatuak ez zuen parte hartu. Aurtengo otsailean egindako mobilizazioetara batu da, eta maiatzekoa izango da babestuko duen lehenengo greba.
Mahai sektoriala oraindik ere «erabat blokeatuta» dagoela salatu du Saavedrak. Izan ere, sindikatuek bilera bat izan zuten abenduaren 7an Osasun Sailarekin. Ordutik, Osakidetzako Zuzendaritzak behin baino gehiagotan adierazi die bilera horretan planteatutako hainbat gai «sailburuaren esku» daudela. Hori dela eta, Gotzone Sagardui Osasun sailburua deitu dute mahai sektorialean parte hartzera.
Besteak beste, lehen arretako inbertsioa handitzeko exijitu diote Osakidetzari. «Lehen arretako egoera bereziki da larria», azpimarratu du Amaia Mayor SATSEko ordezkariak. Azaldu duenez, «profesionalen faltaren mantra» aitzakia da beste egoera batzuetan justifikatzen «oso zailak» izango liratekeen neurriak abian jartzeko. Mayorrek gogoratu du bere horretan jarraitzen dutela Zumarragako (Gipuzkoa), Deustuko (Bizkaia) eta San Martingo (Araba) EAG etengabeko arreta guneen itxierek eta murrizketek. Bestalde, planteatzen ari dira urte osoan murriztea lehen arretako ordutegia. Orain arte, oporraldietan bakarrik murriztu dute. «Errealitate bat dira medikurik gabe irekitako EAGak», gehitu du.
Langileen «tratu txar sistematikoa» ere jomugan izan du Mayorrek: «Lantaldearen egoera gero eta prekarioagoa da». Horrek berekin dakar, gainera, herritarrei eskainitako arreta ere «prekarioagoa» izatea. Taldearen ia erdia behin-behinekoa da. Bestalde, Mayorrek nabarmendu du lan gainkarga dagoela kategoria guztietan eta lan karteldegietan langileek aldaketak izaten dituztela etengabe. «Osasun Sailak ez du neurri bakar bat ere proposatu lan baldintzak hobetzeko; ez dago profesionalak Osakidetzan mantentzeko edota erakartzeko planik».
Lan baldintza «duinen» aldeko aldarrikapenak
Sindikatuek argi dute zeintzuk diren euren aldarrikapenak. Mayorren arabera, lan baldintza «duinak» lortzeko, ezinbestekoa da etorkizunerako neurriak ezartzea: «Epe ertain eta luzerako neurriak». Besteak beste, lan baldintzak eta hauteskunde esparruak arautuko dituen akordio berri bat sortzeko exijitu dute; 2018-2019ko LEPa ebaztea 2020-2021eko LEPeko azterketa egin aurretik; 2010etik galdutako erosahalmena berreskuratzea; eta urtebetetik gorako behin-behineko kontratu guztiei kodea ematea.
Saavedrak gogoratu du Osakidetzako langileen batez besteko adina 50etik gorakoa dela. «Belaunaldi aldaketa gero eta arazo larriagoa da». ELAko kidearen ustez, egoera ezin da «bere kabuz» konpondu. Eta neurririk hartu ezean, «okerrera» egingo du. Izan ere, gaur egun, erretiroen ondoren, lanpostu asko hutsik geratzen dira; eta bajak eta bestelako absentziak ere ez dituzte betetzen. «Esaterako, planteatzen ari dira Gorlizko [Bizkaia] ospitalearen gisako tokietan senideek pazientei bazkaria ematea, ez dagoelako baliabide nahikorik». |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226178/kutxabanken-kontrolari-eusteko-erreserba-funtsa-bete-du-bbk-k.htm | Ekonomia | Kutxabanken kontrolari eusteko erreserba funtsa bete du BBK-k | 2015etik 2022ra 231 milioi euro baztertu ditu, eta, horrenbestez, ez ditu bankuaren akzioak saldu beharko. Diru horrekin egin behar die aurre Kutxabanken arazoei, halakorik balego. | Kutxabanken kontrolari eusteko erreserba funtsa bete du BBK-k. 2015etik 2022ra 231 milioi euro baztertu ditu, eta, horrenbestez, ez ditu bankuaren akzioak saldu beharko. Diru horrekin egin behar die aurre Kutxabanken arazoei, halakorik balego. | Etxeko lanak egin ditu BBK-k. Erreserba funts bat sortu behar zuen Kutxabanken akziodun nagusi izaten jarraitu nahi bazuen, eta dagoeneko bete du, 2024ko azken epea baino bi urte lehenago. Azken urteetako irabaziez hornitutako funts horretan, 231 milioi euro sartu ditu, eta kapital horrekin egin beharko die aurre Kutxabankek arazoei, halakorik badu.
«Egun garrantzitsua da BBKrentzat, baina baita Kutxabankentzat ere», ziurtatu du Xabier Sagredo BBK banku fundazioko presidenteak, gaur Bilbon egindako agerraldi batean. Harro azaldu da bere garaian Kutxabanken akzioak ez saltzeko hartutako erabakiaz: «Ez zen erabaki erraza izan, baina bai erabaki zuzena».
Hitz horiek justifikatzeko, Deusto Business Schoolek azaroan jakinarazitako ikerketa bat gogorarazi du Sagredok. Horren arabera, BBK-ren ondarea 2.000 milioi euro txikiagoa zatekeen gaur egun, baldin eta 2016. urtean funtsa saihesteko akzioen %17 saldu izan balitu. Galera horretan zenbatu zituen, besteak beste, bere esku geratuko ziren akzioen balio galera —bankuen tituluek behera egin dute—, eta Kutxabanken dibidenduetan izango lukeen galera.
Fernandezen dimisioa
Burtsaratzearen aldekoa zen, esaterako, Mario Fernandez Kutxabankeko orduko presidentea, eta beste bankuekin «Ferrari batean lehiatzearekin» alderatu zuen. Baina haren iritziak ez zuen babes politikorik, eta Fernandezek dimisioa eman zuen 2014ko azaroan.
Haren ordezkoek, Gregorio Billalabeitiak eta Anton Arriolak, ez dute auzitan jarri Kutxabanken akzio guzti-guztiak hiru sortzaileen artean banatzeko estrategia.
Espainiako Bankuko eta Europako Banku Zentraleko gainbegiratzaileen presiorik ere ez du antzeman, Kutxabankek aise gainditu baititu egin dizkioten estres azterketak, bere lehiakideek baino kapital handiagoarekin. «Espainian kaudimen gehien duen bankua», Sagredoren hitzetan.
EBZren eskua
Espainiako Bankuaren eta EBZren eskua dago BBK erreserba funtsa sortzera behartu zuen legearen atzean. 2008ko finantza krisiak Espainiako banku sistemaren eta bereziki aurrezki kutxen ahulezia erakutsi ondoren, fusioen bitartez erakunde handiagoak eratzea bultzatu zuten, eta kapitala burtsan bilatzeko gai izatea hobetsi zuten.
Haien eraginez egindako banku fundazioen Espainiako legearen arabera, banku baten akzioen erdiak baino gehiago dituzten fundazioek —aurrezki kutxa izandakoek— erreserba funts bat sortu behar dute, bankuak arazorik badu erreserba horrekin estali ahal izateko. Azken finean, burtsan ez egoteagatik ordaindu beharreko bidesari bat da erreserba funtsarena.
Orain arte, BBK izan da horretara behartua izan den bakarra, baina Aragoiko Ibercajak ere hala egingo duela iragarri zuen iaz.
Kutxabanken, eztabaida izan zen funtsa nork osatu behar zuen: hiru akziodunek ala soilik akzio gehienak zituenak —BBK-k %57 ditu, Kutxak %32, eta Vital fundazioak %11—. Espainiako Bankuak argudiatu zuen hiru kutxak batera ari zirela eta horregatik 700 milioi eurotik gorako funtsa osatu behar zutela hiruren artean. Baina EAJren presio politikoek emaitza izan zuten, eta, azkenean, BBKri soilik eskatu zioten, eta, ondorioz, askoz txikiagoa izan da.
63 milioi iaz
2015ean ekin zion BBK-k bere erreserba funtsa sortzeari. 2021a 168 milioirekin amaitu zuen, eta, orain 231 milioi jada badituenez, 2022an 63 milioi baztertu zituen horretarako.
Batez ere Kutxabankek banatzen dizkien dibidenduez hornitu du BBK-k funtsa; 2022ko emaitzen kontura, esaterako, 113 milioi banatu dizkio Kutxabankek. Edonola ere, fundazioak baditu beste diru iturri batzuk, eta horiei esker azken urteetan bere gizarte ekintzari eutsi ahal izan diola aldarrikatu du Sagredok, baita EBZren aginduz bankuek irabaziak banatzerik izan ez dutenean ere. Gainera, gizarte ekintzaren aurrekontua egonkortu egin du, garai bateko gorabeheretatik urrun.
Aurrerantzean funtsik hornitu behar ez duenez, Sagredok iradoki du enpresen parte hartze gehiago erosiko dituztela, hartara beren finantzaketa iturriak handitzeko. 2022 amaieran 200 milioi euroren inbertsioak zituzten, eta aurki «berri onak» izango dira. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226179/urre-koloreko-txakal-bat-aurkitu-dute-araban-auto-batek-harrapatuta-hil-da.htm | Bizigiro | Urre koloreko txakal bat aurkitu dute Araban; auto batek harrapatuta hil da | Euskal Herrian atzeman duten lehena da; ibilgailu batek harrapatu eta hil egin du. | Urre koloreko txakal bat aurkitu dute Araban; auto batek harrapatuta hil da. Euskal Herrian atzeman duten lehena da; ibilgailu batek harrapatu eta hil egin du. | Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, urre koloreko txakal bat aurkitu zuten joan den urtarrilaren hasieran. Otsoaren antzekoa da urre koloreko txakala edo Canis aureus delakoa, eta ohikoa da Eurasiako hegoaldean eta Afrikako iparraldean. Azken hamarkadetan, beste eremu batzuetara hedatzea lortu du Europan barrena, eta urtarrilekoa Euskal Herrian ikusi den lehena da —baita Iberiar penintsula osoko lehena ere—. Halere, auto batek harrapatu zuen A-1 errepideko 379. kilometroan, Aguraindik gertu. Hilda dago. Horrela egin zuten aurkikuntza.
Aldundiaren menpeko Martiodako Faunaren Suspertegian egin zioten nekropsia, zer espezietakoa zen aztertzeko. Izan ere, hasierako hipotesia zen otso iberiarra izan zitekeela, edo txakurrarekin nahastutako hibrido bat. Dena dela, tamainari, itxurari eta datu biometrikoei erreparatu ostean, baieztatu zuten urre koloreko txakala zela errepidean aurkitutakoa.
Azterketa hori DNA analisi batekin osatu zuten EHUko Gasteizko Farmazia Fakultateko Zoologia eta Animalia Zelulen Biologia Sailekoek; belarriaren eta ilearen laginak hartu zituzten, espeziea identifikatzeko.
Urre koloreko txakalek moldatzeko gaitasun handia dute, eta aurrera egiten dute gizakia nagusi den inguruneetan. Batez ere animalia hilen haragiaz elikatzen dira. Ugaztun txikien harrapariak eta orojaleak direnez, haien presentzia ez da askorik nabarmentzen. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226180/bordeletik-baionara-bizikletaz-joango-dira-baxoa-euskaraz-pasatzeko-eskubidearen-alde.htm | Gizartea | Bordeletik Baionara bizikletaz joango dira baxoa euskaraz pasatzeko eskubidearen alde | Estitxu Robles kolegioko hogei ikaslek parte hartuko dute mobilizazioan: apirilaren 22an iritsiko dira Baionara, euskalgintzak egingo duen manifestaziora. | Bordeletik Baionara bizikletaz joango dira baxoa euskaraz pasatzeko eskubidearen alde. Estitxu Robles kolegioko hogei ikaslek parte hartuko dute mobilizazioan: apirilaren 22an iritsiko dira Baionara, euskalgintzak egingo duen manifestaziora. | Baionako suprefeturaren aitzinean, baxoa euskaraz igarotzearen aldeko bizikletaldia aurkeztu dute Estitxu Robles kolegioko ikasleek. Apirilaren 18an abiatuko dute ibilaldia Bordeleko Errektoretzatik, eta, apirilaren 22an iritsiko dira Baionara euskalgintzak antolatuko duen manifestaziora batzeko. «Gure nahia litzateke baxoa euskaraz egiteko eskubidearekin Euskal Herrira itzultzea», azaldu du Kima Goietxe Estitxu Robles kolegioko ikasleak; «eta gaurdanik, Baionako suprefeturaren aitzinean, gure bizikletekin, mezu hori helarazi nahi diogu Parisi».
Izan ere, Paristik berririk ez du oraino Seaskak. Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak azaldu duenez, «lehen erantzun bat» eskuratu zuten martxo erditsuan, kolegioetako ikasleek brebeta euskaraz pasatzen ahalko zutela zioena. Alta, erantzun hori zuzenki egin ez izana deitoratu du: «Ez dugu harremanik hezkunde nazionalarekin: ez diete erantzuten gure deiei». Eta mementoko borrokan segituko dutela azpimarratu du Seaskako lehendakariak: «Gure eskaera ez zen brebetara mugatzen, bistan dena; gu ari gara azterketa guztiak euskaraz pasatzeko eskubidearen alde». Bide horretan, apirilaren 22an egingo den manifestazioa antolatzen dihardutela adierazi du, Parisi oroitarazteko «bizpahiru purruska laxatuz» ez direla lasaituko eta prest daudela haurren eskubideen defentsan «borroka bururaino» eramateko.
Ikusi gehiago: Parisen «mespretxua» salatu du Seaskak, eta borrokan segituko dutela erran
Bizikletaldiaren ideia Bordelen egin mobilizazio batetik etorri zitzaien ikasleei. Autobusez joan-etorria egin ondoren biziki «ekologikoa» iruditu ez zitzaiela-eta, Estitxu Robles kolegioko bi ikasle hasi ziren ideia garatzen. «Hastapenean, airean esaniko ideia bat izan zen, irri egiteko; baina bi ikaskidek ideia garatu nahi izan zuten, eta irakasleekin bilkurak egiten hasi ziren», kontatu du Goietxek. «Guk ere gure alea ekarri nahi dugu azterketa guziak euskaraz lortzeko bidean». Mañolo Espellete Estitxu Robles kolegioko zuzendariak uste du ikasleengandik datorren proiektu hori ez dela «arrunta», baina horrelakoetan laguntzea izaten dela helduen eginkizuna: «Guraso eta irakasleek sekulako inplikazioa erakutsi dute ikasleak sustengatzeko. Helduoi izango da gauero kanpalekuak kudeatzea, afaria eta piknikak prestatzea, beste hainbat gauzaren artean».
Hirugarreneko hogei ikasle inguruk egingo dute ibilbidea. Bordeleko errektoretzatik hasiko dira, eta lehen etapa La Teste-de-Bunch (Okzitania) izango dute, bigarrena Biscarrosse (Okzitania), hirugarrena Contis (okzitania), laugarrena Messange, eta azkenik Baionara iritsiko dira. Estitxu Robles kolegioko ikasleek «zazpi probintzietako euskaltzale guztiak» gomitatzen dituzte Azterketak Euskaraz manifestazio nazionalera. Eta hitzordu berezia proposatu dute azken etapa haiekin bizikletaz bukatu nahi dutenentzat: Bokaleko (Lapurdi) merkatuko plazan izango da, 16:30ean. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226181/balentziagaren-marrazki-eta-oharrak-bildu-dituzte-erakusketa-batean.htm | Kultura | Balentziagaren marrazki eta oharrak bildu dituzte erakusketa batean | Eusko Jaurlaritzak iaz erosi zion funtsa Lorenzo Riva diseinatzaile italiarrari, eta Euskadiko Artxibo Historikoaren barruan dago. 8.000 erreferentzia baino gehiago ditu. | Balentziagaren marrazki eta oharrak bildu dituzte erakusketa batean. Eusko Jaurlaritzak iaz erosi zion funtsa Lorenzo Riva diseinatzaile italiarrari, eta Euskadiko Artxibo Historikoaren barruan dago. 8.000 erreferentzia baino gehiago ditu. | Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoak Balentziaga Etxearen marrazkiak 1943-1964-Riva funtsa. Euskadiko Artxibo Historikoa erakusketa zabaldu du gaur, Eusko Jaurlaritzak Lorenzo Riva diseinatzaileari erositako funtsen barruan bildutako marrazkiak, zirriborroak eta oharrak jasotzen dituena. Erakusketa maiatzaren 21era arte egongo da ikusgai, eta, ondoren, agiriak Balentziaga museoan bertan geldituko dira, han aztertu eta ikertu ditzaten. Hori dela eta, erakusketaren bidez, bildumaren garrantzi historikoa zabaldu, haren jatorriaren balioa azpimarratu eta haren «edertasunaren» berri zabaldu nahi dute, museoko arduradunek azaldu dutenez.
Erakusketak ikusgai jartzen du Balentziaga etxean XX. mendearen erdialdeko hamarkadetan egindako lanaren prozesua, 120 marrazki eta dokumenturen bidez. «Diseinua kontzeptualizatzen denetik aurkezten den arteko prozesua azalduko da [erakusketan], eta zati handi bat egikaritzeari buruzkoa da». Zenbait eskuk eta askotariko teknikak erabiliz egindako zirriborroez gain, hainbat dokumentu pribatu eta Cristobal Balentziagak eskuz idatzitako ohar ugari ere bildu dituzte. «Dokumentuok agerian uzten dute jostunak etengabeko inplikazioa izan zuela prozesu osoan, eta multzoari interes gehigarria ematen diote», erakusketaren arduradunek azaldu dutenez.
Funtsaren ia bostena aurretiazko zirriborroek osatzen dute. Oharrik gabeko marrazkiok esplorazio ideiak irudikatzen dituzte, eta ez dira nahitaez bildumako modelo bihurtzen. Horietan, nabarmentzekoa da, museoaren arabera, 1951ko udako bilduman aurkeztutako modelo erdi estutu bat, zeina mugarri izan zen modaren historian.
Erakusketaren zatirik garrantzitsuena 1956. eta 1962 bitartean egindako tailerreko zirriborroei dagokie. Marrazkion bidez, Balentziaga etxeak denboraldi bakoitzean aurkezten dituen modeloei buruzko informazio zehatza ematen da. «Zirriborroetan, erregistro zenbaki bat, gauzatzeaz arduratzen den premièÂre d’atelier delakoaren izena eta aurkeztuko duen manikiaren izena jasotzen da». Zirriborro asko materialei eta hornitzaileei buruzko oharrekin eta ehun laginekin osatzen dira.
Balentziagak berak eskuz idatzitako oharretan, zenbait modeloren eraketari buruzko aldaketak eta argibideak ere ikus daitezke. Horietan, Balentziaga etxearen ekoizpen prozesuaren beste alderdi bat islatzen da. Bilduma aurkeztu arte, modelo bakoitzak aldaketa puntualak izan zitzakeen, hala gauzatzeari dagokionez nola multzoko beste jantzi batzuekiko harremanari dagokionez.
Zirriborro komertzialak ez dira hain ohikoak Riva funtsean; 1950eko hamarkadakoak dira, eta bildumen aurkezpenetarako egiten ziren. Desfile horiek, Parisko etxean ez ezik, Europako eta Amerikako beste hiri batzuetan ere egiten ziren. Kategoria honetan sartzen dira, halaber, erosketa prozesuan hainbat bezerori bidalitako zirriborroak, bai eta publizitate eta sustapen xedea izan zezaketen zirriborro landuagoak ere.
Artxibo publikoa
Halako tamaina eta garrantzia duen artxibo ezagun bakarra da hau. Munduko beste ezein museok ez du gordetzen jostunari buruzko halako beste dokumentu funts espezifikorik, eta gaur egungo Balentziaga etxeak soilik du funts handiago bat, baina ez dago sarbide publikorik haren artxiboetara jotzeko.
Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak adierazi duenez, «Balentziagaren mota horretako lehen bilduma da, eta arlo publikoaren esku dago; beraz, ondarearen ikuspegitik oso aberasgarria da euskal kultur ondarea eratzeko».
Balentziaga museoko zuzendari Miren Vivesen ustez, zirriborroen bilduma horrek «bultzada handia ematen die museoko dokumentu funtsei. Erosketa horren bidez, museoarekin lotutako dokumentu ondarearen erreferentzialtasuna eta nazioarteko proiekzioa sendotu eta indartu dira».
Funtsari esker, ikerketa ildo garrantzitsuak zabalduko dira, eta, ondorioz, Cristobal Balentziagaren sormen prozesuari buruzko ezagutza sortuko da. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226182/james-mcclean-futbolari-irlandarrak-autista-dela-aitortu-du-alabari-laguntzeko.htm | Kirola | James McClean futbolari irlandarrak autista dela aitortu du, alabari laguntzeko | Elizabeth II.a gogoratzeko isilune batean protesta egin zuelako da ezaguna, besteak beste, McClean. Alabak autismoa du, eta antzeko ezaugarriak dituela ohartzean egin ditu probak. | James McClean futbolari irlandarrak autista dela aitortu du, alabari laguntzeko. Elizabeth II.a gogoratzeko isilune batean protesta egin zuelako da ezaguna, besteak beste, McClean. Alabak autismoa du, eta antzeko ezaugarriak dituela ohartzean egin ditu probak. | «Denbora batez pentsatu behar izan dut publiko egin aurretik, baina nire alaba Willow-Ivygatik egitea erabaki dut, jakin dezan ulertzen dudala eta autista izateak ez diola ez berari, ez inori eragotziko bere helburuak eta ametsak betetzea». James McClean futbol jokalari irlandarrak autista dela aitortu du Instagramen, Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Astean.
McClean, Derryn (Ipar Irlanda) jaioa, errepublikanoa eta katolikoa, futbolaz gaindi egin izan dituen protestengatik nabarmendu izan da orain arte. Azkenengoz, joan den irailean: Wigan Athletic taldeko jokalaria bere taldekideengandik aldendu zen Elizabeth II.a gogoratzeko egiten ari ziren minutu bateko isilunean, eta burua makurtuta egon zen. Ingalaterrako Bigarren Mailan jokatzen du Wiganek, baina jokalariak sekula ez ditu ezkutatu bere ideia politikoak eta horiekin duen konpromisoa.
James McClean, bizkarrez ezkerrean, taldekideengandik aparte, Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunean. Sky Sports
Oraingoan, ordea, politikarekin zerikusirik ez duen gai batengatik da albiste. Hau idatzi du: «Guztiok dakizuen moduan, nire alaba Willow-Ivy autista da. Azken lau urteetan bizitza modu zoragarrian aldatu digu, baina, guraso modura, izan ditugu une zailak ere. Une oro ikusi behar izan dugu oztopoak gainditzen eta egunerokoko erronkak kudeatzen», azaldu du.
Urte horietan autismoari buruz asko ikasi dute McCleanek eta haren emazte Erinek, eta gauza batez jabetu ziren: futbolariak alabaren antz handia zuen hainbat kontutan. «Hari ikusten nizkion hainbat ezaugarri nituen nik ere». Azkenean, probak egin zituen autismoa ote zuen jakiteko, eta atzo eman zuen emaitzaren berri: autista da bera ere.
Kapitainetako bat
McCleanek 33 urte ditu, eta ibilbide luzea egin du futbolari modura. Gaur egun, Wiganen jokatzeaz gain, Irlandako selekzioan ere jokatzen du; kapitainetako bat da. Jada 98 neurketa jokatu ditu selekzioarekin; azkena, herenegun, Dublinen, Frantziaren aurka (0-1).
Lehenik, ordea, Ipar Irlandako selekzioarekin jokatu zuen, 20 urtez azpiko taldean. 2011. urtean, baina, selekzio nagusian jokatzera deitu zutenean, uko egin zion Ipar Irlandako selekzioari, «betiko», bera katolikoa zela argudiatuta, eta adierazita zaleen artean bandera unionistak ikustea eta kanta unionistak entzutea ez zela atsegina beretzat.
Jokalariak Derry jaioterriko auzo katoliko bateko mural ezagun bat dauka tatuatuta izterretako batean. You're now enteering Free Derry (Derry askean sartzen ari zara) dio tatuatutako muralak. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226183/aske-geratu-da-oier-urrutia-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Oier Urrutia euskal presoa | Urrutiak hamalau urteko kartzela zigorra bete du. | Aske geratu da Oier Urrutia euskal presoa. Urrutiak hamalau urteko kartzela zigorra bete du. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Oier Urrutia euskal presoa aske geratu da, hamalau urteko espetxe zigorra osorik beteta. Preso gasteiztarra baldintzapean aske zegoen 2020ko abendutik.
Atzo, berriz, Aitor Herrera eta Iñaki Garces presoak baldintzapean aske geratu ziren. Herrerak hemeretzi urte eta erdi egin ditu kartzelan; Garcesek, berriz, 25 urte. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226184/baikor-dago-euskal-industria-ziurgabetasunak-hor-jarraitzen-duen-arren.htm | Ekonomia | Baikor dago euskal industria, ziurgabetasunak hor jarraitzen duen arren | Aurreikuspenak onak dira sektore guztietan hurrengo sei hilabeteetarako: eskaera zorroa handitzea espero dute gehienek. Kostuen garestitzea da kezka nagusia. | Baikor dago euskal industria, ziurgabetasunak hor jarraitzen duen arren. Aurreikuspenak onak dira sektore guztietan hurrengo sei hilabeteetarako: eskaera zorroa handitzea espero dute gehienek. Kostuen garestitzea da kezka nagusia. | Garairik zailenak atzean utzita, euskal industria baikor dago epe laburrera begira. Aurreikuspen onak dituzte sektore guztiek hurrengo sei hilabeteetarako, eta iazko emaitzak hobetzea espero dute gehienek. Hala ere, egoera onbideratu dela ematen duen arren, ohartarazi dute ziurgabetasunak hor jarraitzen duela oraindik: prezioen garestitzea da kezka nagusia enpresentzat orain.
Bilera egin dute goizean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kluster guztiek Arabako Teknologia Parkean, Miñaon, eta ondorio bateratu hori jakinarazi dute. Bi urtean behin elkartzen da Industria Abagunearen Behatokia, industria sektorearen adierazleak aztertu eta epe laburrerako argazki bat osatzeko. Gaurko bileran, bereziki aztergai izan dituzte Europako funtsak, enplegu datuak eta kanpoko inbertsioak.
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapenerako sailburuak bilkura hasi aurretik hitz egin du, eta euskal industriak garai zailei aurre egiteko izan duen gaitasuna nabarmendu du. Baina ohartarazi du «ziurgabetasuna eta egonezina» eragin duten gertakari asko izan direla azken hilabeteetan —COVID-19aren izurria, Ukrainako gerra, energia krisia eta prezioen igoera, besteak beste—, eta enpresak horien ondorioak nozitzen ari direla oraindik.
Hala ere, aurreikuspenak onak direla esan du: «Lehengaien prezioa garestitu izanak marjinak txikitu arren, eta logistika ere erabat errekuperatu gabe dagoen arren, datuak positiboak dira». Nabarmendu du enpresek inbertsioak egiten jarraitzen dutela, eta «apustu sendoa» egiten ari direla ikerketa eta garapenaren alde. «Horrek esan nahi du ziurgabetasuna egon arren enpresek erabat barneratuta daukatela eraldaketa, eta etorkizunean ere lehiakorrak izateko urratsak egiten ari direla». Edonola ere, «malgu» jokatzeko eskatu du, «oraindik bide luzea geratzen delako».
Eskaera zorroa, sendo
Aztergai izaten dituzten adierazle guztien joera ona dela nabarmendu dute sektoreetako ordezkariek. Eskaera zorroa handitzea espero dute gehienek, eta kanpo merkataritzako orain arteko datu onak berrestea edo hobetzea. Enpleguaren arloan ere inork ez du espero okerrera egitea. Espero dute, halaber, digitalizazioa eta deskarbonizazioa ikerketa eta garapenerako inbertsioen akuilu izatea.
Energiaren sektorean, urte ona izan zen iazkoa, eta aurtengoa ere hala izatea espero dute. Jose Ignacio Hormaetxe energia klusterreko buruak azpimarratu du espresen eskaera zorroa handia dela, «azken urtetako handienetakoa», baina aitortu du ziurgabetasuna handia dela oraindik, eta lehengaien garestitzeak eragina izan duela enpresen emaitzetan. «Gure sektoreko enpresak mundu osoan ari dira lehiatzen, eta merkatu guztietan gainera. Hori da albisterik onena». Hormaetxek begi onez hartu du, halaber, teknologia garbiak bultzatzeko Europako azken plana: «Asmo oneko plana da; orain, hori gauzatu egin beharko da».
Elikaduraren sektorean, berriz, ziurgabetasuna handia da oraindik Jon Ander Egaña klusterreko zuzendariak adierazi duenez. Ekoizpen kostuak asko igo zaizkie enpresei, eta, prezioen igoeraren ondorioz fakturazioa handitu badute ere, marjinak ez dira neurri berean hazi. Hori da, hain zuzen ere, sektorearen kezka nagusia oraintxe. «Oreka bilatu behar da enpresen lehiakortasunaren kontsumitzailearen artean», esan du Egañak. Kontsumitzaileen ohitura aldaketak ere arduratzen du sektorea, baita klima aldaketak ere, klusterreko zuzendariaren hitzetan. «Eragin handia izan dezakete, eta kontuan hartu behar ditugu». |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226185/kutxaren-sariak-talentu-gazte-eta-konprometituarentzat.htm | Ekonomia | Kutxaren sariak talentu «gazte eta konprometituarentzat» | Kutxa fundazioak Inspira Gazteak sarietarako hautagaitza deialdia zabaldu du. 15.000 euroko bost sari dira, gizarte, ingurumen eta hezkuntza-berrikuntza gaiekin konpromisoa eta ekintza erakusten duten bizi ibilbideak saritzeko. | Kutxaren sariak talentu «gazte eta konprometituarentzat». Kutxa fundazioak Inspira Gazteak sarietarako hautagaitza deialdia zabaldu du. 15.000 euroko bost sari dira, gizarte, ingurumen eta hezkuntza-berrikuntza gaiekin konpromisoa eta ekintza erakusten duten bizi ibilbideak saritzeko. | Kutxa fundazioak lehen Inspira Gazteak jarri ditu abian. Bost sari dira, hamabosna mila eurokoak, 20-30 urte arteko Gipuzkoako gazteen artean banatzeko, eta, haiek emateko, aintzat hartuko dituzte gazteen ibilbide pertsonala eta profesionala, lidergoa, hazkunde potentziala, ekintzailetzarako gaitasuna, merezimendua eta besteentzat eredu izateko modua.
Gizarte, ingurumen eta hezkuntza-berrikuntza gaiekin konpromisoa eta ekintza erakusten duten bizi ibilbideak saritzea da helburua, baita Gipuzkoaren transformazio sozialaren aldeko ezagutza sortzeko eta sustatzeko konpromiso eta ekintza ibilbideak ere.
Goi mailako ikasketak egiten ari diren edo bukatuta dauzkaten 20-30 urte arteko gazteak aurkez daitezke, eta hautagaitzek Gipuzkoako gizartearekin lotura zuzena izan behar dute. Gaur zabaldu da deialdia, eta maiatzaren 26an itxiko da hautagaitzak aurkezteko epea.
Bost kategoria daude sarietan: gizarte ekimenaren arloan, berrikuntzaren bidez arrakala eta desberdintasun sozialak murrizteko egitasmoak eta ekintzak sarituko dira; ingurumen ekimenaren esparruan, berotze globala arintzen eta klima larrialdira egokitzen laguntzen duten gazteak sarituko dira; hezkuntza berrikuntzaren kategorian, ekitatea eta bikaintasuna bermatzeko egitasmoak proposatzen dituzten gaitasun kritikoko eta sortzaileko gazteak.
Ezagutzaren sustapenaren arloan arte, zientzia eta letren ezagutzaren sorkuntzarekin eta sozializazioarekin konprometitutako gazteetan jarriko da fokua. Ekintzailetzaren kategorian, berriz, euren lidergoarengatik zein espiritu ekintzaileagatik nabarmendu diren gazteak saritu nahi dira. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226186/gipuzkoako-errenta-kanpainak-652-milioi-euro-gutxiago-bilduko-ditu-aurten.htm | Ekonomia | Gipuzkoako errenta kanpainak 65,2 milioi euro gutxiago bilduko ditu aurten | Gipuzkoako Foru Aldundiak 339,3 milioi euro itzuliko dizkie herritarrei aurten, eta 278 milioi euro jasoko ditu. | Gipuzkoako errenta kanpainak 65,2 milioi euro gutxiago bilduko ditu aurten. Gipuzkoako Foru Aldundiak 339,3 milioi euro itzuliko dizkie herritarrei aurten, eta 278 milioi euro jasoko ditu. | Gaur goizean aurkeztu eta hasi du Gipuzkoako Foru Aldundiak 2022ko errenta kanpaina. Foru erakundeak 339,3 milioi euro itzuliko dizkie herritarrei aurten, eta beste 278 milioi euro jasoko ditu. Hortaz, 61,2 milioi euroren alde negatiboa izango du, eta iazko kanpainan baino 65,2 milioi euro gutxiago bilduko ditu. Ekainaren 30ean amaituko da kanpaina.
Prezioen igoera orokorra dela-eta, herritarrak «babesteko» eta jarduera ekonomikoa «sustatzeko» neurriak hartu ditu foru erakundeak azken urtean, Jokin Perona Ogasun eta Finantzetako foru diputatuak azaldu duenez. Neurri horien artean, bi izan ditu hizpide: batetik, %5,5eko deflaktazioa eta 200 euroko kenkari berria —horrek 102,3 milioi euroko inpaktua izango du—; eta, bestetik, autonomoei eta sektore zaurgarrienei zuzendutako neurriak —beste 16,7 milioi euroko inpaktua izan dezakete—.
Ogasunak 400.000 aitorpen inguru jasotzea aurreikusten du, iaz baino 10.400 inguru gehiago. Horiek aurkezteko, orain arte zehaztutako bideak erabili ahalko dira, hots: proposamenen bidezkoa, aurrez aurrekoa eta telematikoa, Zergabidea aplikazioaren bitartez.
Hasi da kanpaina
Dagoeneko foru erakundearen webgunean ikusgai daude autolikidazio proposamenak, eta hasi dira proposamenak bidaltzen; posta eta posta elektroniko bidez. Datorren astelehenean onartu ahal izango dira, apirilaren 3an. Guztira 269.344 autolikidazio proposamen bidaliko ditu Ogasunak; horietatik 190.430 itzultzekoak dira, eta 78.914 ordaintzekoak.
Aurrez aurreko arretarako hitzorduak, berriz, apirilaren 13tik aurrera hartu ahal izango dira. Foru erakundearen aurreikuspenen arabera, 65.000 inguru zergadunek aurkeztuko dute aitorpena Ogasunaren bulegoetan. Horretarako, beste 11 arreta bulego irekiko dituzte, Gipuzkoako bederatzi udalerritan. Bestalde, apirilaren 12an hasiko da errenta telematikoa, Zergabidea plataformaren bidez, online.
Ondarearen gaineko zergari dagokionez, 70 milioi euro jasoko ditu Ogasunak kanpaina honetan, iaz baino 2,4 milioi euro gehiago. Hori Zergabidea aplikazioaren bidez soilik aurkeztu daiteke.
Galerak galera, Peronak iritzi dio «urte ona» izan dela 2022a, eta arlo ekonomikoak «indartze bidean» jarraitzen duela. Halere, azpimarratu du «ziurgabetasun askoko garaia» dela, prezioen gorakada, finantza erakundeen tentsioak eta egoera geopolitiko ezegonkorra direla medio. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226187/adinkeria-susmoez-harago-doan-bazterketa.htm | Ekonomia | Adinkeria, susmoez harago doan bazterketa | Eusko Jaurlaritzak agindutako bi ikerketen arabera, enpresek adinaren araberako bazterketa egiten dute langileak kontratatzean | Adinkeria, susmoez harago doan bazterketa. Eusko Jaurlaritzak agindutako bi ikerketen arabera, enpresek adinaren araberako bazterketa egiten dute langileak kontratatzean | «Adinkeria badela ondorioztatu dugu. Lan merkatuan sexuaren eta arrazaren araberako bazterketa bazela bagenekien, baina orain ikusi dugu adina ere langile bat edo beste kontratatzeko arrazoi dela». Ondorio hori Sara de la Ricarena da, EHUko Ekonomia katedradun eta ISEAK fundazioko zuzendariarena. Eusko Jaurlaritzak eskaturiko ikerketa baten emaitza da.
Lan eta Enplegu Sailak neurtu nahi izan du zer eragin duen langabeen adinak lana bilatzeko orduan. Detektatua du langabeziaren kronifikazioa lan merkatuko arazo handietako bat dela, epe luzeko langabeen bi heren 45 urtetik gorakoak baitira. Arazoari nola aurre egin erabaki aurretik, ikerketa bana eskatu die ISEAKâfundazioari eta Orkestra institutuari. Azken hori Deusto fundazioaren barnean da.
ISEAKek curriculum vitae faltsuetan oinarrituriko ikerketa bat argitaratu du. Hain zuzen, 35 urteko langile baten eta 49 urteko beste baten curriculumak bidali ditu bi lanpostutara —enpresen administrazioa (kualifikatua) eta bezeroarentzako arreta—. Bien prestakuntza antzekoa da, eta alde bakarra hautagai zaharragoaren eskarmentu handiagoa da. Infojobs webgunearen bitartez egin dute ikerketa, eta Bilboko, Donostiako, Gasteizko, Madrilgo eta Bartzelonako lan eskaintzei erantzun diete.
Elkarrizketa eskaeren erdiak
«49 urteko hautagaiek elkarrizketa egiteko deien erdiak jaso zituzten», laburbildu du De la Ricak. Guztira 1.400 curriculum bidali zituzten, eta EAEn 35 urtekoen %3k eta 49 urtekoen %2k jaso zuten elkarrizketa deia. Horiek lagin oso txikiak dira. Madrilgo eta Bartzelonako datuak argigarriagoak dira. Madrilen, hautagai gazteagoen eskaeren %10ek jaso zuten erantzuna, eta zaharragoen %5ek. Bartzelonan %17 eta %8 zen proportzioa.
Formakuntza mailaren araberako azterketa eginez gero, adinkeria handiagoa da kualifikazio handiko lan deialdian. Bezero arretarako deialdian, hautagai gazteen %5 deitu zituzten elkarrizketara, eta zaharren %3. Lanpostu kualifikatuan, berriz, gazteen %18k jaso zuten erantzuna, eta zaharren %8. «49 urteko langile batek 26 curriculum bidali behar ditu bilera batera deitua izateko. Horrelako egoera batean, normala da frustrazioa sortzea», azaldu du.
Orkestra institutuaren ikerketa, berriz, inkesta bat izan da. Erretiroa hartzear dauden langileen araberakoa. 21.000 enpresari bidali zieten galdetegia, eta 973k erantzun zuten. Emaitzek kontraesan handi bat azaleratu dute. Enpresek uste dute ez dutela diskriminatzen adinaren arabera, baina beren buruaren pertzepzioa ez dator bat errealitatearekin. Uste hori sektore guztietan zabalduta dago.
Garbitzaile eta zaintzaile beharra epe motzean
Esaterako, galdetu zaie zenbatek uste duten langileak aurkituko dituztela 55 urtetik gorako langileak kontratatzeko programetan, eta %21ek bakarrik erakutsi dute interesa. Aldiz, oso ondo baloratzen dute langile zaharrenek gazteei ezagutza transmititu ahal izatea. Orkestraren ikerketako ondorio interesgarrienetako bat etorkizunean beharko dituzten langileen profila da. Edo, beste modu batera azalduta: "Gaur egungo langileen adina dela eta, 2027rako eta 2032rako zer langile motatako langile berriak beharko dituzu?". Bada, 2027rako, lehen hiru aukerak hauek dira: garbitzaileak lehenbizi, pertsonak zaintzeko langileak gero, eta zientzia fisikoetako, kimikoetako, matematikako eta ingeniaritzetako profesionalak gero.
2032ra begira, berriz, azken horiek izango dira errelebo gehien beharko duten langileak, zientzietako eta ingeniaritzetako teknikariak doaz gero, eta hirugarren eta laugarren postuan daude, hurrenez hurren, zaintzaileak eta garbitzaileak. Mercedes Oleaga Orkestrako teknikariak aurkeztu du txostena, eta, ondorioen artean, nabarmendu du belaunaldi ordezkapenerako politikak indartu behar direla. Izan ere, demografiaren bilakaera ikusita, 55 urteko langileak ere beharko dira merkatuaren hutsuneak betetzeko. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226188/atarrabiako-hiltzailearen-emaztea-atxilotu-dute.htm | Gizartea | Atarrabiako hiltzailearen emaztea atxilotu dute | Urtarrilean 15ean jazo zen hilketa; emaztea hildakoarekin zegoen erasoa gertatu zenean. | Atarrabiako hiltzailearen emaztea atxilotu dute. Urtarrilean 15ean jazo zen hilketa; emaztea hildakoarekin zegoen erasoa gertatu zenean. | Urtarrilaren 15eko goizaldean 40 urteko gizon bat hil zuten Atarrabiako (Nafarroa) Landazabal poligonoko Villava hoteletik gertu, arma zorrotz batekin. Hiltzailearen emaztea atxilotu dute gaur; biktimarekin zegoen hilketa gertatu zenean. Epailearen esku geratuko da laster.
Lekukoen arabera, hiltzaileak ihes egin zuen autoz. Ordea, andreak Diario de Noticias hedabideari azaldu gisa, bere burua entregatu zuen.
Hildakoak Adrian Ogando zuen izena, baina Gualey esaten zioten. Nafarroako zenbait hedabidek zabaldu dutenez, Alfredo zuen izena garai batean, baina aldatu egin zuen. Iruñeko Arrotxapea auzoan bizi zen, eta lau seme-alaba ditu han. 20 urte zeramatzan Nafarroan, Errepublika Dominikarretik helduta.
Iruñeko 4. Instrukzio Epaitegiak sekretupean darama ikerketa. Gaurdaino, hiru lagun atxilotu dituzte: hiltzailea, haren emaztea eta haien lagun bat, konplize gisa. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226190/baionako-portua-blokeatu-dute-arrantza-eremuak-ixteko-erabakia-salatzeko.htm | Ekonomia | Baionako portua blokeatu dute, arrantza eremuak ixteko erabakia salatzeko | Frantziako Estatu Kontseiluak Bizkaiko golkoko arrantza eremu batzuk ixteko eskatu dio gobernuari, izurdeen heriotza gelditzeko. Arrantzaleek greba egingo dute ostegunean eta ostiralean. | Baionako portua blokeatu dute, arrantza eremuak ixteko erabakia salatzeko. Frantziako Estatu Kontseiluak Bizkaiko golkoko arrantza eremu batzuk ixteko eskatu dio gobernuari, izurdeen heriotza gelditzeko. Arrantzaleek greba egingo dute ostegunean eta ostiralean. | Asteazken goiz honetan, dozena bat arrantzontzik Baionako portua blokeatu dute, Frantziako Estatu Kontseiluaren erabakiaren aurka protesta egiteko. Bizkaiko golkoko arrantza aldiak sei hilabeteko epean murrizteko eskatu dio gobernuari, izurdeen nahi gabeko arrantza gelditzeko. Estatu Kontseilua Frantziako administrazio auzitegi nagusia da, eta talde ekologista batzuek egindako eskaerei erantzunez hartu du erabaki hori.
Lapurdiko arrantzaleek aurreko astetik daramate protestan, eta asteazken honetan gogortu egin dituzte, datozen egunetako mobilizazioen atariko gisa. Gaurko ekintzan parte hartu dutenek erabakia beren kabuz hartu dutela zehaztu dute, eta ez dela adostu Pirinio Atlantikoetako eta Landetako arrantza batzordean.
Batzordeak bi greba egun antolatu ditu biharko (osteguna) eta etziko. Arrantzaleek portuetako jarduera geldituko dute, eta ez da enkanterik egingo Ziburu-Donibane Lohitzuneko lonjan. Batzordeak astelehenean hartu zuen erabakia, Baionan egindako mobilizazioaren ondoren. Arrain freskoa doan banatzen aritu ziren kalean.
Hegoaldean ere, kezkatuta
Arrantzaleen haserrea Estatu Kontseiluak martxoaren 20an hartutako erabakiaren ondorio da. Ebazpen horren arabera, Frantziako Gobernuari eskatu dio sei hilabeteetako epean Bizkaiko golkoko arrantza eremu jakin batzuk ixteko, izurdeak babesteko, urtero ehunka agertzen baitira hilda kostaldean, arrantzaleek erabiltzen dituzten sareetan harrapatuta geratu ondoren. Eskaera 2021ean aurkeztu zuten Sea Shepherd France, France Nature Environnement (FNE) eta Defense des Milieux Aquatiques talde ekologistek.
Arrantza eremuak hiru hilabetez itxiko lirateke neguan, eta hilabetez udan, Estatu Kontseilura jo duten elkarteek eskatu bezala. Erabakiak sareak erabiltzen dituzten itsasontziei eragingo lieke; halako 50 bat aritzen dira Lapurdiko portuetan. Europako Batzordea arrazoi beragatik Bizkaiko golkoan geldialdi bat ezartzea aztertzen ari da, eta horrek kezka eragin du Hegoaldeko arrantzaleen artean ere. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226191/maitasuna-izango-du-ardatz-olberen-2023-2024ko-denboraldiak.htm | Kultura | Maitasuna izango du ardatz OLBEren 2023-2024ko denboraldiak | Ekoizpen propio bat eta bi koprodukzio estreinatuko ditu Opera Lagunen Bilboko Elkarteak, eta bost obra bilduko ditu, guztira, 72. denboraldiak: Mozart, Gounod, Verdi, Donizetti eta Puccinirenak. Besteak beste, Nadine Sierra, Jessica Pratt, Sabina Puertolas eta Miren Urbieta ariko dira kantuan. | Maitasuna izango du ardatz OLBEren 2023-2024ko denboraldiak. Ekoizpen propio bat eta bi koprodukzio estreinatuko ditu Opera Lagunen Bilboko Elkarteak, eta bost obra bilduko ditu, guztira, 72. denboraldiak: Mozart, Gounod, Verdi, Donizetti eta Puccinirenak. Besteak beste, Nadine Sierra, Jessica Pratt, Sabina Puertolas eta Miren Urbieta ariko dira kantuan. | OLBE Operaren Lagunen Bilboko Elkarteak prest du 2023-2024ko denboraldia. Maitasuna gidari hartuta, XVIII. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara idatzitako bost obra bildu ditu programazioan; tartean, ekoizpen propio bat —Wolfgang Amadeus Mozarten Bahiketa haremean— eta bi koprodukzio —Charles Gounoden Romeo eta Julieta eta Giuseppe Verdiren Rigoletto—. Beste bi obrak osatuko dute 72. denboraldia: Amodioaren elixirra, Gaetano Donizettik idatzitakoa, eta Bohemiarra, Giacomo Puccinirena. 44 emanaldi izango dira denera: 27 denboraldi nagusian, Bilboko Euskalduna jauregian; eta beste hamazazpi haurrentzat bereziki prestatu duten lau ikuskizuneko eskaintzaren barruan, Arriaga antzokian.
Opera apaingarririk gabe izenburupean, «lehen mailako abeslariek, musika maisu entzutetsuek, produkzio berriek eta maila orotan kalitate gorena lortzeko betiko ahaleginak» osatuko dute denboraldi berria, OLBEko arduradunek adierazi dutenez. Guztira, hamabi abeslarik, bi musika zuzendarik eta lau eszena zuzendarik debuta egingo dute. Halaber, Bilboko Opera Korua, Boris Dujinen zuzendaritzapean, abesbatzen alderdiaz arduratuko da denboraldian, eta Euskadiko Orkestrako eta Bilboko Orkestra Sinfonikoko musikariek ere parte hartuko dute.
Sona handiko hainbat abeslari izango dira Euskaldunako oholtza gainean, hala nola Nadine Sierra —OLBEren egitarauan lehen aldiz parte hartuko du—, Jessica Pratt, Sabina Puertolas eta Miren Urbieta. Haiekin batera, Javier Camarena eta Ismael Jordi ere kantuan ariko dira, baita estreinakoz Joel Prieto eta Amartuvshin Enkhbat ere, besteak beste. Musikariak gidatuko dituzten orkestra zuzendarien artean, berriz, Lorenzo Passerini, Ivan Lopez-Reynoso, Lucia Marin, Daniel Oren eta Pedro Halffter aipatu dituzte.
Romeo eta Julieta-rekin hasiko da denboraldia, urrian. OLBEk eta Oviedoko (Espainia) operak elkarlanean ekoitzia, Javier Camarena eta Nadine Sierra abeslariak izango ditu rol protagonistetan. Giorgia Guerra izango da ekoizpen zuzendaria, eta Lorenzo Passerinik lehen aldiz gidatuko ditu Euskadiko Orkestrako musikariak.
Donizettiren lanik ezagunenetako bat, Amodioaren elixirra helduko da azaroan. Elena Sancho Peregek eta Joel Prietok jokatuko dituzte protagonisten rolak, Ivan Lopez-Reynosok gidatuko du Bilboko Orkestra Sinfonikoa, eta Marina Bianiche arduratuko da ekoizpen eszenikoaz.
Bere ekoizpen propio batekin ekingo dio 2024. urteari OLBEk. Jessica Pratt, Moises Marin, Leonor Bonilla eta Mikeldi Atxalandabasoren ahotsak bilduko ditu Mozarten Bahiketa haremean operak, eta Lucia Marinek gidatuko du Euskadiko Orkestra. Mariano Baudinek sortu du elkartearen proposamen berria.
Otsailarekin, beste koprodukzio bat oholtzaratuko dute Euskalduna jauregian: Giuseppe Verdiren Rigoletto. Amartuvshin Enkhbat, Sabina Puertolas eta Ismael Jordi abeslariek osatuko dute hirukote protagonista. Daniel Oren, berriz, Bilboko Orkestra Sinfonikoa zuzentzeaz arduratuko da, eta Miguel del Arco ariko da eszena zuzendaritzan.
Eta eskaintza osatzeko, maiatzean, Giacomo Pucciniren Bohemiarra izango da ikusgai. Miren Urbieta, Marina Monzo eta Manel Esteve izango dira abeslari taldean, Bilboko Orkestra Sinfonikoko musikariak lagun dituztela, eta Leo Nucci eszena zuzendari ariko da.
Eskaintza berezia txikienentzat
Beste urte batez, Arriaga antzokian hartuko du aterpe OLBEk haurrentzat osatutako eskaintzak. Ipuin tradizionalak hartu dituzte oinarri ABAO Txikiren XIX. programazioan, eta lau ikuskizun aurkeztuko dituzte: Hamelingo txirularia, Katu botaduna, Andersen, eta Ahatetxo itsusia estreinaldiak izango dira, eta Hirira, berriz, Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatu ondotik, lehen aldiz emango dute Bilbon. Guztira, hamazazpi emanaldi izango dira.
OLBEko arduradunek gogorarazi dute 30 urtetik beherako gazteei aukera eskainiko dietela jarduera bereziak eta sarrerak merkeago eskuratzeko. Halaber, didaktika eta prestakuntza programak ere izango dira aurten, eta doako jarduera ugari eskainiko dituzte haietan. Besteak beste, hitzaldi zikloak, tailerrak eta bisita gidatuak antolatuko dituzte. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226192/ehigek-salatu-du-jaurlaritzaren-segregazioaren-aurkako-neurriak-ez-direla-efikazak.htm | Gizartea | EHIGEk salatu du Jaurlaritzaren segregazioaren aurkako neurriak ez direla efikazak | Guraso elkarteak ohartarazi du Jaurlaritzak Kataluniako eredua «kopiatu nahi duela. Aldarrikatu dute hezkuntza kohesionatzea lehenetsi behar dela. | EHIGEk salatu du Jaurlaritzaren segregazioaren aurkako neurriak ez direla efikazak. Guraso elkarteak ohartarazi du Jaurlaritzak Kataluniako eredua «kopiatu nahi duela. Aldarrikatu dute hezkuntza kohesionatzea lehenetsi behar dela. | Kezkarekin dabil EHIGE sare publikoko gurasoen elkartea Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den hezkuntza politikekin. Lurdes Imaz koordinatzaileak azaldu duenez, Hezkuntza Saila Kataluniako segregazioaren aurkako neurrietan ari da hartzen inspirazioa «zalantzarik gabe». Elkartearen arabera, Jaurlaritzak bertako eredua «kopiatu» nahi du. Hortik datorkie ardura, «Kataluniako hezkuntza zerbitzuak ez duelako amaitu eredu dual publiko-pribatua».
Atzo egin zuten Eskola segregazioaren kontrako neurriak Katalunian mahai ingurua Lidón Gasull aFFaC-eko zuzendariarekin (Kataluniako sare publikoko gurasoen elkartea) eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Sheila Gonzalez politika publikoetan eta gizarte eraldakuntzako doktorearekin, eta ondorioak aurkeztu dituzte gaur, Bilbon egindako prentsaurreko batean.
Iaz iragarri zuten ituna sinatu zuten lau alderdiek «hainbat baldintza betetzen dituzten» titulartasun publiko eta pribatuko zentroak hezkuntza zerbitzu publikoan bilduko zituztela. Segregazioari aurre egiteko baliagarria izango zela adierazi zuten orduantxe, eta, horrenbestez, itunpeko ikastetxeek ere egoera zaurgarrian dauden umeen tasa bat izango dute.
Zalantza ageri dute EHIGEkoek, neurriak ez zaizkielako «oso eraginkorrak» iruditzen. «Alde batetik, ikusten genuen eskola leku pribatuen eskaintza gehiegizkoa dela, hainbat herritan, jaio diren umeak baino leku gehiago eskaini dituztelako itunpeko ikastetxeek», adierazi du Imazek. Gainera, ez dute uste ikasle zaurgarriak identifikatzeko modua objektiboa izan denik. Esplikatu dutenez, galdetegi bat bete behar izan dute familiek, eta ez da kontrolagarria izan. Neurri «objektiboak» eta «kontrolagarriak» eskatu dizkiote Hezkuntza Sailari.
Hainbat irakaspen atera dituzte Kataluniaren testuingurutik EHIGEkoek. «Argi geratu da ezin direla parekatu titulartasun publiko eta pribatua duten ikastetxeak, logika desberdinekin funtzionatzen dutelako, eta hezkuntza administrazioak ezin duelako batean eta bestean modu berdinean esku hartu», adierazi du Imazek. Katalunian, «itunpeko bakar bat ere ez» da geratu zerbitzu publiko horretatik kanpo.
Hezkuntza kohesionatua
Imazen esanetan, «argi dago» eskola publikoa indartu behar dela, eta Bartzelonan huraxe sustatzeko politika «interesgarriak» egin direla adierazi du. «Gainera, argi geratu zaigu eredu pribatuko gehiegizko eskaintza murriztu egin behar dela, eskolaren premietara egokitutako eskaintza egin behar dela».
EHIGEk aldarrikatu du garrantzitsua dela udalen parte hartzea sustatzea. Imazen berbetan, Kataluniako legean eta dekretuan «oso garatuta» dago udalek planifikazioan eta onarpenean izaten duten papera. «Argi geratu zaigu familiek eskola aukeratzeko duten eskubidea ezin dela inondik ere hezkuntza sistema kohesionatua lortzeko helburuaren gainetik egon», esan du, eta hainbat neurri galdegin ditu ikastetxeen baliokidetasuna lortzeko. «Lortu behar dugu ikastetxe guztiak onak izatea, kohesionatuak izatea, antzeko izaera izatea, azpiegiturak izatea eta zerbitzu guztiak».
Imazek deitoratu du gaitza egiten ari zaiola EHIGEri sakoneko balorazio bat egitea, berme batzordeetan parte hartu arren, oraindik Hezkuntza Sailak ez dituelako deitu. Gardentasuna eskatu dio Jaurlaritzari. «Hezkuntza Sailak informazioa eman behar digu hezkuntza eragileoi, egiten dituen politikei benetako kontrol bat eta jarraipen bat egin ahal izateko» |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226193/italiak-elikagai-sintetikoak-debekatzeko-lege-proiektua-onartu-du.htm | Mundua | Italiak elikagai sintetikoak debekatzeko lege proiektua onartu du | Horien inguruko ikerketa zientifikoak falta direla adierazi du, eta nutrizio desorekan eragina izan dezakeela ohartarazi. Europako Batasuneko lehen herrialdea da haragi sintetikoaren salmenta debekatzen. | Italiak elikagai sintetikoak debekatzeko lege proiektua onartu du. Horien inguruko ikerketa zientifikoak falta direla adierazi du, eta nutrizio desorekan eragina izan dezakeela ohartarazi. Europako Batasuneko lehen herrialdea da haragi sintetikoaren salmenta debekatzen. | Italiako Gobernuak elikagai sintetikoen ekoizpena eta merkaturatzea debekatzen duen lege proiektua onartu du gaur; besteak beste, laborategian hazitako haragia ekoiztea eta merkaturatzea debekatuko luke. Horien inguruko ikerketa zientifikoak falta direla adierazi du, eta nutrizio desorekan eragina izan dezakeela ohartarazi. Europako Batasunean haragi sintetikoaren salmenta debekatzen duen lehen herrialdea da.
Hala esan du Francesco Lollobrigida Nekazaritza ministroak: «Osasun publikoa babestu eta langabezia saihestu nahi dugu. Bidegabekeria sozialerako arriskua dago elikagai sintetikoekin: aberatsek ondo jaten dute, eta pobreek ez».
Orazio Schillaci Osasun ministroaren arabera, lege proiektu «aitzindaria» da, eta halako produktuak «ekoiztea, merkaturatzea eta inportatzea» zigortzen du. «Esanguratsua da elikagai sintetikoen aurkako legea: arretaz jokatzearen printzipioan oinarritzen da. Herritarren osasuna eta gure nazioaren ondarea babestea bermatzen dugu». Oraindik ez dituzte eman testuaren xehetasunak.
Il Sole 24 ore Italiako egunkariak jakinarazi duenez, aurreikusi dute 10.000 eta 60.000 euro bitarteko isunak jartzea elikagai mota hori eskaintzen dutenei.
Coldiretti Italiako nekazaritza sindikaturik handienak gobernuaren erabakia txalotu du. 500.000 sinadura ere bildu ditu laborategietan sortutako elikagaiak ekoiztearen eta merkaturatzearen aurka. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226194/omek-gomendatu-du-soilik-zaurgarrienei-jartzea-covid-19aren-aurkako-txertoaren-indartze-dosia.htm | Gizartea | OMEk gomendatu du soilik zaurgarrienei jartzea COVID-19aren aurkako txertoaren indartze dosia | Adinekoei, immunodeprimituei eta osasun langileei baino ez die gomendatu OMEk COVID-19aren aurkako indartze txertoa jartzeko. | OMEk gomendatu du soilik zaurgarrienei jartzea COVID-19aren aurkako txertoaren indartze dosia. Adinekoei, immunodeprimituei eta osasun langileei baino ez die gomendatu OMEk COVID-19aren aurkako indartze txertoa jartzeko. | COVID-19aren aurkako txertatzearen inguruko irizpidea moldatu egin du OME Osasunaren Mundu Erakundeak: herrialde askotan lortu duten immunizazio maila altuaren ondorioz, honezkero ez du gomendatuko herritar guztiei ematea indartze txertoa. Hala ere, arrisku handia duten herritar taldeak dira salbuespena; adineko pertsonak, immunodeprimituak eta osasun langileak, hain zuzen. OMEk azken dositik sei eta hamabi hilabete arteko epera beste indartze dosi bat jartzeko gomendatu die.
«Biztanleriaren zati handi bat txertatuta dago ja, kutsatu da ja COVID-19arekin, edo bi gauzak», azaldu du Hanna Nohynek OMEko Adituen Aholku Talde Estrategikoko —SAGEko— presidenteak. Gainera, lehen aldiz herritarrak hiru multzotan banatu ditu SAGEk, arrisku mailaren arabera. Arrisku handia dutenei gomendatu die indartze txertoa jartzeko, eta arrisku ertaina duten herritarrei —60 urte baino gutxiago duten helduei, eta osasun arazo jakin batzuk dituzten haurrei eta nerabeei— indartze dosi bat baino ez die gomendatu; AstraZeneca edo Pfizer etxeetako dosiak jaso zituztenen kasuan, esaterako, hirugarren dosia. Erakundeak nabarmendu du iaz herrialde askotan bermatu zutela.
Emakume haurdunei ere bai
Arrisku txikiko herritarrak osasun arazorik gabeko haurrak eta nerabeak dira, SAGEren arabera. «Herrialde bakoitzak bere testuinguru zehatza aintzat hartu behar du arrisku txikiko taldeei txertoa ematen jarraitzea erabakitzeko», esan du Nohynekek. Emakume haurdunei indartze dosi bat jartzeko ere gomendatu die, azken dosia jarri eta sei hilabetera.
Hala ere, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 18 urte baino gehiago dituzten herritar guztiei gomendatzen die indartze dosia jartzeko, COVID-19agatiko infekzioa eduki duten ala ez gorabehera. Lehentasuna arrisku handiena duten herritarrei emango dietela ere nabarmendu du Osasun Sailak.
Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ere biztanle gehienei indartze dosia emateko aukera eskaintzen die, baina nabarmenduta 60 eta 79 urte arteko herritarrek dosi hori hartzea sustatzea izango dela lehentasuna. Izan ere, iazko abenduan Nafarroako 60 eta 79 urte arteko herritarren %37k baino ez zuten hartuta laugarren dosia, Osasun Departementuaren arabera. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak aitortu izan dute, ordea, ezarritako irizpideak «etengabe» eguneratzen dituztela.
Bestalde, Espainiako Carlos III Osasun Institutuko Mikrobiologia Saileko zenbait ikertzailek ondorioztatu dute «immunitate hibridoa» lortzeak «eraginkortasuna eta onurak» dituela. COVID-19aren aurkako immunitate hibridoa kutsatu eta txertatu ostean lortzen dela nabarmendu dute, eta gaitzaren zenbait aldaeraren aurrean —bereziki, omikronarekin— erantzun immunitarioa «nabarmen» hazten dela. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226195/artea-eta-zientzia-tabakaleran-alemaniako-gobernuak-babestuta.htm | Kultura | Artea eta zientzia Tabakaleran, Alemaniako Gobernuak babestuta | Tabakalerak 300.000 euro jasoko ditu CIRCE programaren bidez, artisten eta ikerketa zentroen elkarlana sustatzeko. Lau proiektu dira abian, eta emaitzak erakusketa batean jarriko dituzte, azaroan. | Artea eta zientzia Tabakaleran, Alemaniako Gobernuak babestuta. Tabakalerak 300.000 euro jasoko ditu CIRCE programaren bidez, artisten eta ikerketa zentroen elkarlana sustatzeko. Lau proiektu dira abian, eta emaitzak erakusketa batean jarriko dituzte, azaroan. | Artea, Zientzia, Teknologia eta Gizartea programa abian jarri eta hiru urtera, Tabakalerak nabarmen indartuko du ildo hori, Alemaniako Gobernuarekin egindako kontratu baten bidez. CIRCE Creative Impact Research Centre Europe programako «laborategi» bat izango da Donostiako zentroa, artisten eta kulturaz besteko erakundeen arteko lankidetza ikertzeko asmoz. 300.000 euro jasoko ditu Berlindik, artea eta zientzia uztartzen dituzten lau proiektu sortzeko.
«Arteak ezagutza sortzen duela aldarrikatzen dugu, artea ere ikerketa dela, eta artistek etorkizuna eta ezagutza sortzen diren lekuetan egon behar dutela», azaldu du Clara Montero Tabakalerako kultur zuzendariak. Orain arte, DIPC Donostia International Physics Center eta Tekniker ikerketa zentroekin egin izan dituzte gisa horretako elkarlanak. Aurten, bi horiez gain, BCBL Basque Center on Cognition, Brain and Language eta BCC Basque Culinary Center ere izango dituzte bidelagun.
Artista bat ariko da lanean ikerketa zentro horietako bakoitzarekin, eta emaitzak azaroan erakutsiko dituzte, Tabakaleran egingo duten «erakusketa handi» batean; Maria Ptqk izango da komisarioa. Emaitzen berri eman ez ezik, elkarlana bera nolakoa izango den ere aztertu nahi dute, metodologia ikertzea sektorearentzat baliagarria izan daitekeelakoan, horixe baita CIRCEren interesguneetako bat.
Tabakaleraz gain, Europako beste lau zentro hautatu dituzte CIRCE programan parte hartzeko: Berlingo u-Institut, Londresko City Unibertsitatea, Tallinngo Garage48 eta Zurich Centre for Creative Economies (Suitza).
«Arte praktikak ezinbestekoak dira krisi garaietan», Teresa Koloma CIRCEko ikerketa arduradunaren esanetan. «Artistak adituak dira ziurgabetasunari aurre egiten, ezezagunean nabigatzen eta bide berriak aurkitzen. Arteak eta zientziak, elkarrekin, sormenaren indar eraldatzailea askatu dezakete». Esan duenez, horregatik hautatu dute Tabakalera: eskarmentua duelako artisten eta zientzialarien arteko elkarlanean, eta, era berean, leku publiko bat delako, herritar guztiei irekia, eta «egungo gizartearen erronkei» heltzen laguntzen dielako horrek.
DIPCk landuko duen proiektuak Future Storage du izena, eta biltegiratze digitala ikertuko du: «Zer eragin sozial, ekonomiko eta ekologiko duen gero eta datu gehiago biltzeak, zer ordaintzen dugun denon garun kolektiboaren trukean», Ricardo Diez Muiño ikerketa zentroko zuzendariaren hitzetan. Marina Otero arkitektoa eta Eduardo Bendek NASAko ingeniaria ariko dira lanean.
Teknikerrekin elkarlanean egingo duten lanak, berriz, gizakien eta roboten arteko interakzioan ipiniko du arreta. Amaia Vicente artistarekin egingo dute proiektua, eta exoeskeletoak dituzten makinak egongo dira haren muinean, Luis Uriarte Teknikerreko zuzendari orokorrak azaldu duenez, baita makinen eta erabiltzaileen arteko «konfiantza harremana» ere: «Komunikazioak erraza izan behar du, sinbiotikoa ia».
Garuna harritzeko irudiak
Irudi kontraesankorrak hautemateak erantzun bat sortzen du giza garunean. Hori esplikatu du Manuela Ruzzoli BCBLko ikertzaileak. Garunak une bakoitzean gertatu behar lukeenari buruzko espektatibak ditu, eta, ustekabeko zerbait gertatuz gero, «aukerak urratzen» zaizkio. Laura MM artistarekin batera, adimen artifizialeko algoritmo bat entrenatuko dute, kontzeptu hori erabiltzeko sormen tresna gisa.
Algoritmoak irudi batzuk sortuko ditu, moduren batean espektatibak urratuko dituztenak, eta parte hartzaileen erantzuna jasoko du, garunaren jarduna irakurriko duen sistema baten bidez, eragin horren arabera beste irudi batzuk sortzeko. «Proiektu esperimentala izango da, esperimentu bat egingo dugulako Tabakaleran: erabiltzaile bakoitzaren erantzunaren araberakoa izango da lana», kontatu du Ruzzolik.
BCC Innovation gastronomia zentro teknologikoak lehen aldiz parte hartuko du arteari lotutako proiektu batean: Food Fictions ikerketa landuko du Tabakalerarekin. Artistek eta chefek etorkizuneko janaria irudikatu, eta aztertuko dute horrek zer eragin izango duen kulturan, ingurumenean eta gizartean. Gainera, Begoña Rodriguez zentro teknologikoko zuzendariaren arabera, arreta bereziz behatuko dute zentzumenen estimulazioak jandakoaren gaineko pertzepzioa aldatzeko duen ahalmena. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226196/adimen-artifizialaren-inguruko-ikerketa-sei-hilabetez-gelditzeko-eskatu-dute-gizarteari-moldatzeko-aukera-emateko.htm | Bizigiro | Adimen artifizialaren inguruko ikerketa sei hilabetez gelditzeko eskatu dute, «gizarteari moldatzeko aukera emateko» | Gutun ireki batean egin dute eskaera, eta, besteak beste, Yuval Noah Harari pentsalariak eta Steve Wozniak Apple konpainiaren sortzaileak sinatu dute. | Adimen artifizialaren inguruko ikerketa sei hilabetez gelditzeko eskatu dute, «gizarteari moldatzeko aukera emateko». Gutun ireki batean egin dute eskaera, eta, besteak beste, Yuval Noah Harari pentsalariak eta Steve Wozniak Apple konpainiaren sortzaileak sinatu dute. | Zientzia, irakaskuntza eta teknologiaren munduko izen garrantzitsuz betetzen ari da Future of Life Institutuak plazaratu duen larrialdi oihuaren sinatzaileen zerrenda. Pausatu adimen artifizialeko esperimentuak izenburuko gutun irekian, aditu sinatzaileek munduko laborategi guztiei eskatu diete gutxienez sei hilabetez gelditzeko adimen sistemak trebatzeko prozesuak, horien inguruan hausnartu ahal izateko, eta «gizarteari moldatzeko aukera emateko». Konpainiek ezin badituzte lanak azkar gelditu, gobernuei dei egin diete esku hartzeko eta luzapen bat ezartzeko.
Anthony Aguirre fisika irakaslearen gidaritzapean egiten du lan institutuak, eta mundua eraldatzeko ahalmena duen teknologia «biziaren alde eta arrisku handietatik urrun» gidatzea du helburu.
Kezkaturik daude sinatzaileak gizakiekin lehiatzeko moduko adimena duten sistemek ekar dezaketen «arrisku sakonarekin». Teknologia horrek Lur planetaren biziaren historia aldatzea litekeena dela iritzita, kontuz handiz egin beharko litzatekeela uste dute. Baina hori «ez da gertatzen ari». Kontrara, laborategiak «kontrolik gabeko lasterketa batean» daude murgilduta, «eurek ere ulertzen ez dituzten gogo digitalak garatzen».
Galderak egiten dituzte gutunaren egileek: «Utzi behar al diegu makinei gure informazio bideak propaganda eta gezurrarekin gainezka betetzen? Lan guztiak automatizatu behar al ditugu, atseginak tartean?». Gizakiak erabat gainditu, gutxiengo eta ezgauza bihur dezaketen sistemak garatzeko beharra zalantzan jarri dute. «Gure zibilizazioaren kontrola galtzera arriska gaitezke?».
Proposatzen dutenez, adimen artifizialeko sistemak bakarrik garatu beharko lirateke «onerako izango dela ziur dakigunean», eta arriskuak kontrolatzeko modukoak direla.
Geldialdia egiteko garaia orain dela uste dute. Tarte horretan, segurtasun protokolo batzuk eratu beharko lirateke, sistema horiek diseinatzeko orduan. Zehaztu dutenez, ez dute eskatzen adimen artifiziala ez ikertzeko orokorrean, baizik eta «aurreikusi ezin diren ahalmenak dituzten eredu ilunak garatzeko lasterketa arriskutsua» gelditzeko.
Haatik, garapena gaurko sistemak zorrotzagoak, seguruagoak, gardenagoak eta fidagarriagoak egiten zentratu beharko litzateke berriz.
Erakundeak eskatu dituzte, AAk sortuko dituen «aldaketa ekonomiko eta politiko suntsigarri izugarriei» aurre egiteko.
Baikortasun izpi batekin amaitu dute gutuna: «Gizateriak etorkizun oparoaz goza dezake adimen artifizialarekin». Halako sistema indartsuak sortu ostean, horren uzta jaso dezake gizateriak, «denon mesederako diseinatuta, eta gizarteari moldatzeko aukera emanda».
Orain arteko sinatzaileen artean, Yuval Noah Harari pentsalari eta Sapiens liburuaren idazlea, Steve Wozniak Apple konpainiaren sortzailea, Turing saridun Yoshua Bengio irakaslea eta Tesla zein Twitterreko buru Elon Musk daude.
Stephen Hawking fisikariak eta Muskek berak antzeko gutun irekia sinatu zuten 2015eko urtarrilean. Mende honetan adimen artifizialak gizateria suntsi dezakeela ohartarazi zuten biek 2014an. Gutunean, lehentasun zerrenda bat eman zuten, adimen artifiziala ikertzen ari direnek segurua edo kontrolaezina den zerbait sor ez zezaten. |
2023-3-29 | https://www.berria.eus/albisteak/226197/araban-herritarren-235-euskaldunak-dira-20-elebidun-hartzaileak.htm | Gizartea | Araban herritarren %23,5 euskaldunak dira; %20, elebidun hartzaileak | Elkarlanean egindako inkesta aurkeztu dute Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak | Araban herritarren %23,5 euskaldunak dira; %20, elebidun hartzaileak. Elkarlanean egindako inkesta aurkeztu dute Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak | Doitzen ari da Euskal Herriko egoera soziolinguistikoari buruzko erretratua. VII. Inkesta Soziolinguistikoa aurkezteko saioak egin dituzte hilabete honetan Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, eta gaur Iparraldeko datuen berri emango du EEP Euskararen Erakunde Publikoak. Gaur, halaber, Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak elkarlanean ondutako ikerketa bat aurkeztu dute, herrialdeko egoera aztertuta egindakoa: horren arabera, herrialdean elebidunak dira gaur egun herritarren %23,5; elebidun hartzaileak, %20. Elebidun hartzaileek nekez hitz egin edo hitz egin ez arren, ondo ulertu edo irakurtzen dute euskara. Berriki atera diren gainerako ikerketetan agertzen ari den errealitate bat argi azaldu da berriz ere ikerketa honetan; euskaldun gehienak, hamarretik zortzi, hobeto moldatzen dira gaztelaniaz. VII. Inkesta Soziolinguistikoan ere agerian geratu da euskaraz aritzeko erraztasun urriko euskaldunen talde zabal bat. Han jaso dutenez, egun, euskaldunen %44 errazago aritzen dira erdaraz, euskaraz baino; eta hazten ari da ehuneko hori: %38 ziren 1991n. Atzo aurkeztu zituzten datuetan, Arabako egoerara begira, horra hizkuntza gaitasun eta erraztasunari begira, ehunekoak: %20 elebidun hartzaileak dira, %14,8 erdal elebidunak, %7,2 elebidun orekatuak eta, %1,5 euskal elebidunak. Gainerakoak, erdaldunak dira. Agerikoa da datuen eboluzioa: soslairik euskaldunenak ugaritzen dira adin tarterik gazteenetan. Euskara Saileko zinegotzia, Iñaki Gurtubai, aski pozik mintzatu da gaur arratsaldean ikerketaren berri emateko egin duten aurkezpenean. «Gasteizko euskaldunen kopuruak gora egiten jarraitzen du. Izan ere, gogoratu beharrekoa da 80ko hamarkadaren hasieran, herritarren % 3,5 zirela euskaldunak», adierazi du: «Eskolako euskalduntzea, erakundeek emandako bultzada, euskaltzaleen kolektiboek egindako lana eta herritarrek hizkuntzaren alde egindako apustua funtsezkoak izan dira ibilbide honetan». Inkestan parte hartu dutenen %12,3k esan dute euskaraz egin dituztela oinarrizko ikasketak: D ereduan. %5,5ek elebitan: B ereduan.%10,5ek esan dute azken bost urteetan egin dutela ahaleginen bat eskolako eremuaz harago, euskara hobetzeko;%4,5ek adierazi dute egin nahi luketela. Arabako Diputazioko Euskara zuzendari Lexuri Ugarte ere baikor solastatu da: «Argi dago euskarak lurraldean duen egoera oso ona dela, euskaldun hiztunen kopurua handitzeaz gain, gure hizkuntzaren osasunaren pertzepzioa nabarmen hobetu delako». Erabilerari dagokionez, inkestan parte hartu dutenen %84k esan dute beti gaztelaniaz hitz egiten dutela; %4k euskaraz gaztelaniaz bezainbeste; %2,7k beti euskaraz. Gainerakoak daude erdarazko joera gailentzen den kategoriatan. Jarrera neurtze aldera, hainbat esaldiren gaineko iritzia eskatu dute inkestan. Esaldi orokorrenek lortu dute atxikimendu handiena. Goi-goian, honako bi esaldiak. Baga: Euskaldunen eta erdaldunen arteko errespetua bultzatu behar da. Biga: Euskara ez dakitenek ere euskararen normalizazioa babestu beharko lukete. Atxikimendu urriena jaso dutenak, hauexek. Baga: Euskararen aldeko neurriek erdaldunak diskriminatzen dituzte. Biga: Zenbait lanpostutarako euskara jakitea exijitu behar litzateke. Higa: Hobe da jendeak ingelesa ikastea euskara baino. 1.200 inkesta Azterketa egiteko 1.200 inkesta baino gehiago egin dituzte; horietako 678 egin dituzte Arabako hiriburuan. Aintzat hartu duten unibertsoa dira 16 urtetik gorako Arabako herritarrak. Hor jasotako informazioaren bidez, euskara sustatzeko hurrengo planetan kontuan hartzeko informazio esanguratsua lortu nahi izan dute instituzio publikoek. Herritarren lagin adierazgarria aztertu nahi izan dute horretarako. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226217/ikastolen-elkarteak-esan-du-ikastoletan-matrikula-egin-duen-ikaslerik-ez-dutela-bidaliko-beste-eskola-batera.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak esan du ikastoletan matrikula egin duen ikaslerik ez dutela bidaliko beste eskola batera | Ikastolen Elkarteak ezohiko batzar bat egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastolekin. Salatu dute «joko arau ezberdinak» jartzen ari direla titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean. | Ikastolen Elkarteak esan du ikastoletan matrikula egin duen ikaslerik ez dutela bidaliko beste eskola batera. Ikastolen Elkarteak ezohiko batzar bat egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastolekin. Salatu dute «joko arau ezberdinak» jartzen ari direla titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak herenegun argitaratu zituen 2023-2024ko ikasturterako behin-behineko zerrendak. Aldaketak iragarri zituzten matrikulazio prozesurako, eta, besteak beste, ikasle zaurgarrientzat leku batzuk gorde beharko dituztelako diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek. Orain, zerrendak argitaratuta, harrabotsa sortu da. Ikastolen Elkarteak ohar bidez helarazi du kexa, eta matrikulazio baldintza berak eskatu dituzte «Euskal Hezkuntza Sistema osatzen duten zentro guztientzat»: «Hori gertatzen ez den bitartean, ikastoletan matrikula eskaera egin duten ikasle guztiei eusteko konpromisoa hartzen dugu, eta, ondorioz, ez ditugu beste zentro batzuetara bideratuko».
Ikusi gehiago: Larrepetit. Nerea Loiola: Euliak tiroka akabatzen
Ikastolen Elkarteak nabarmendu du matrikulazioaren emaitzak eta ikastolek itunetarako dituzten aukerek «ezinegona» sortu dutela ikastolen eta familien artean. Horiek horrela, egoera aztertzeko, atzo egin zuen ezohiko batzar bat Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiekin. Bertan hartu zituzten erabakiak. Haien esanetan, Hezkuntza Saila ez da betetzen ari 2023-2024ko ikasturterako ikasleen onarpen dekretuan jasotakoa: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa definitzen ari garen honetan, ezberdintasunak egiten ari dira titulartasun ezberdinetako ikastetxeen artean, bakoitzari joko arau ezberdinak ezarriz».
Aginduan jasota dago, besteak beste, zaurgarritasun indize bat zehaztu beharko dela, eta hori kontuan hartuta banatuko dituztela ikasle zaurgarriak funts publikoak jasotzen dituzten eskola guztien artean. Ikastolen Elkarteak esan duenez, ez dakite zer irizpide erabili diren familiek aurrematrikulazioan bete dituzten galdetegiak baloratzeko orduan —galdetegi horien arabera zehaztu du Hezkuntza Sailak ume bat zaurgarria den ala ez—. Gainera, adierazi dute ez dakitela zein diren ikastola bakoitzaren eragin eremuko beste ikastetxeen zaurgarritasun tasak, ezta ikastolak ez diren ikastetxeetan barematu beharreko ikasle kopurua ere —baremazioa egiten da zentro batean matrikula egin nahi duten ikasleak gehiago direnean libre dauden lekuak baino—.
Ikusi gehiago: Salatu dute Jaurlaritzaren segregazioaren aurkako neurriak ez direla efikazak
Hortaz, zenbait neurri hartzea erabaki dute. Ikastoletan matrikulatu diren ikasleak beste ikastetxeetara ez bidaltzeaz gain, iragarri dute familiek eta ikastolek errekurtsoak aurkeztuko dituztela. Gainera, galdetegiak baloratzeko erabilitako irizpideak argitaratzeko eskatu dute.
Sistema orekatuagoaren bila
Hezkuntza Sailak joan den urteko azaroan aurkeztu zuen lehenengoz ikasleak onartzeko eta eskolatzeko dekretu berria. Segregazioari aurre egiteko asmoz, zenbait neurri martxan jarriko zituztela hitzeman zuten; hala nola eragin eremu bakoitzeko zaurgarritasun indizea neurtuko zutela, eta, horren arabera, ikasle zaurgarriei lekuak gorde beharko dizkietela diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek. Horretaz gain, esan zuten ikastetxe publikoetako eta itunpekoetako eskola lekuen eskaintza «benetako eskolatze beharretara» egokituko dutela, 2023-2024ko ikasturteko onarpen aginduaren bidez, eta ebatzi zuten ikastetxetik gertu bizitzeak emango duela puntu gehien baremazioak egitekoan.
Handik hilabete pasatxora, beste agerraldi bat egin zuen Jaurlaritzak, ikasleen eskolatzeari buruzko dekretuaren eta haren osteko aginduen xehetasunak emateko. Aurreko agerraldiko neurri bertsuak azaldu zituzten.
Azkenik, matrikulazioa hasi bezperetan, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak BERRIAri adierazi zion «eskoletan sozioekonomikoki pluraltasun handiagoa» lortzeko neurriak hartzeko asmoa zutela matrikulazioan. Horretarako, azaldu zuen 2 urteko umeen familiei inkesta bat pasatuko zietela matrikulatzerakoan, eta horren arabera zehaztuko zutela zaurgarritasun indizea eta eskola bakoitzak jaso beharreko ikasle zaurgarri kopurua. Gainera, esan zuen lekuen gehiegizko eskaintza ere mugatuko zutela. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226218/inflazioak-behera-egin-du-aurten-lehenbizikoz.htm | Ekonomia | Inflazioak behera egin du aurten lehenbizikoz | INEren datu aurreratuen arabera, bi puntu eta erdi baino gehiago jaitsi da. Argindarraren eta erregaien merkatzea izan da arrazoietako bat, iazko martxoan izandako gorakadaren aldean. | Inflazioak behera egin du aurten lehenbizikoz. INEren datu aurreratuen arabera, bi puntu eta erdi baino gehiago jaitsi da. Argindarraren eta erregaien merkatzea izan da arrazoietako bat, iazko martxoan izandako gorakadaren aldean. | Urte hasierako goranzko joera atzean utzi du inflazioak. Iazko udan goia jo ostean —%10,7ra heldu zen uztailean—, urte amaiera arte apalduz joan zen, abenduko %5,6raino. 2023a hastearekin batera, bi hilabetez segidan gorantz egiten hasi zen, baina martxoarekin batera amaitu da hori.
Hego Euskal Herriko behin betiko datuak apiril erdialdean emango ditu INE Espainiako Estatistika Institutuak, baina Espainiako datu aurreratuak eman ditu gaur. Haren arabera, urte arteko tasak bi puntu eta erdi baino gehiago egin du behera martxoan, %3,3ra —aurreko hilabetean %6 izan zen inflazioa—. 2021eko abuztutik erregistratu den daturik apalena da; orduan ere, %3,3koa izan zen KPIa.
Azpiko inflazioa ere —energia eta elikagai freskoak ez ditu aintzat hartzen— koska bat beheratu da martxoan. Hamarren bat: %7,6tik %7,5era. Dena dela, euroa indarrean dagoenetik altuenen dago azpiko inflazioa.
INEren arabera, argindarra eta erregaiak merkatzea izan da inflazioa apaldu izanaren arrazoia, iazko martxoan izan zuten garestitzearekin alderatuz gero. Gaur egun, elikagaiak dira produkturik inflazionistenak: otsailean, duela urtebete baino %16,6 garestiago zeuden; aspaldiko daturik handiena da martxokoa.
Hala ere, urte arteko tasa denez, 2022ra atzera egin behar da aldaketak zertan datzan hobeto ikusteko. 2021ean progresiboki igotzen ari zen inflazioa, eta 2022ko otsailean %7,6ean zegoen jada KPIa Espainian. Otsailaren amaieran, baina, Errusiak Ukraina inbaditu zuen, eta martxoan inflazioak asko egin zuen gora, %9,8ra. Hori dela eta, 2022an jada prezioak bereziki garesti zeudenez, ulergarriagoa da 2023ko martxoan inflazioa horrenbestekoa ez izatea. Hala ere, bizitza iaz baino garestiago dago oraindik. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226219/hego-euskal-herriko-foru-erakundeak-legealdia-ixten-ari-dira.htm | Politika | Hego Euskal Herriko foru erakundeak legealdia ixten ari dira | Azken osoko bilkurak egiten ari dira desegin aurretik, maiatzaren 28an hauteskundeak egin bitartean | Hego Euskal Herriko foru erakundeak legealdia ixten ari dira. Azken osoko bilkurak egiten ari dira desegin aurretik, maiatzaren 28an hauteskundeak egin bitartean | Udal hauteskundeekin batera, Nafarroako Parlamenturako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako bozak izango dira maiatzaren 28an, eta erakunde horiek azken pausoak ematen ari dira desegin aurretik. Nafarroako Parlamentuak, esaterako, gaur du azken osoko bilkura, eta bihar eguerdian luntx bat egingo dute legealdia amaitutzat emateko.
Arabako eta Bizkaiko batzar nagusietan atzo egin zuten azken osoko bilkura. Arabakoetan, taldeek aurkezturiko bost mozioak eztabaidatu eta bozkatu ostean, Batzar Nagusietako lehendakari Pedro Elosegik hitza hartu zuen, batzarkideei eta langileei agur esateko eta eskerrak emateko. Bizkaikoetan, berriz, Ana Otadui lehendakariak gauza bera egin zuen, eta bereziki gogoan hartu zituen hauteskundeetara aurkeztu ez eta, hortaz, aurrerantzean Batzar Nagusietan egongo ez diren batzarkideak. «Eskerrik asko; penen, ideologien eta desberdintasunen gainetik pertsonak daude», esan zien.
Bizkaiko Batzar Nagusietako osoko bilkuran, Unai Rementeria ahaldun nagusiak ere hitza hartu zuen; ez da hauteskundeetara aurkeztuko, eta, beraz, hauxe izan du azken agintaldia. Barkamena eskatu zuen, «sentimenduren baten kontra azaldu banaiz edo zauritu badut ekintza, erantzun edo berbaren batekin». Esan zuenez, bere asmoa beti izan da «eten barik hobetzea», eta «bizitza oparoa» opa zien Batzar Nagusietan topatutako «lagun eta ezagunei».
Gipuzkoako Batzar Nagusietan, berriz, martxoaren 8an egin zuten azken osoko bilkura. Ordukoan, Xabier Ezeizabarrena lehendakariak hitz egin zuen, eta, batzarkideei eta langileei eskerrak emateaz gain, erakundearen garrantzia nabarmendu zuen, Batzar Nagusietan eta bere garaiko Nafarroako Gorteetan «Euskal Herriko eskubide historikoen lehenengo aztarnak eta iturriak» finkatu zirelako: «Euskal Herriak zorionekoa izan nahi du Europan eta munduan. Beraz, egin dezagun bidea elkartuta. Agian mendi bide aldapatsua izango da. Baina, gaur egungo demokraziaren krisia gainditzeko, guztion ekarpenak beharko genituzke».
Erakundeok datorren astean desegingo dira, eta, hauteskundeen ostean erakunde berriak eratu bitartean, batzorde iraunkorrek hartuko dute horien gidaritza. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226220/kontseiluak-esan-du-hizkuntza-klausulen-aurkako-azken-epaia-laquooso-larriaraquo-dela.htm | Gizartea | Kontseiluak esan du hizkuntza klausulen aurkako azken epaia «oso larria» dela | Hizkuntza eskakizunen aurkako «oldarraldi judizialean» maila bat gora egin dela adierazi du, eta «eremu berrietara» zabaldu dela | Kontseiluak esan du hizkuntza klausulen aurkako azken epaia «oso larria» dela. Hizkuntza eskakizunen aurkako «oldarraldi judizialean» maila bat gora egin dela adierazi du, eta «eremu berrietara» zabaldu dela | EAEko Auzitegi Nagusiak hizkuntza klausulen inguruan eman duen azken sententziaren harira, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bat plazaratu du. Hau da sententzia horren sorburua: enpresa batek auzitara jo zuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak lehiaketa publiko baterako ezarritako hizkuntza irizpideen kontra; izan ere, administrazioaren eskea zen kontratu publikoa lortzen zuen enpresako langileek euskara maila egokia izan beharko zutela administrazioarekin izan beharreko hartu-emanetarako. Enpresak jarritako helegitearen aurrean, ordea, justiziak erantzun du «inposizioa» dela eskakizun hori.
«Euskararen normalizazioaren aurkako» sententzia bat da Kontseiluarentzat, aurrez ere hainbat ebazpenekin abiatutako «oldarraldi judizialean» maila bat gora eginda, eta «eremu berrietara» ere hedatuta. Izan ere, orain arte baziren hizkuntza eskakizunen kontrako epaiak, baina horiek hartzaileekiko harremanetara begirakoak ziren, haiei eman beharreko artarako eskatzen ziren hizkuntza irizpideen ingurukoak. Hau da lehenbiziko sententzia atzera botatzen dituena kontratu publiko bat duten enpresei administrazioarekin harremanetan jarduteko ezarritako hizkuntza klausulak. Eta ohikoak dira egun klausula horiek, ezinbestekoak baitira euskaraz funtzionatzen duten erakundeen hizkuntza irizpideak errespetatze aldera.
Tankera horretako irizpideen garrantzia nabarmendu du Kontseiluak. «Aspalditik defendatu dugu kontratazioetan hizkuntza klausulek duten garrantzia, egun gaztelera nagusi den administrazioa eta zerbitzu publikoak euskalduntzeko urrats gisa». Eta bidean agertzen ari diren oztopo ugarien gainean ohartarazi du: «Tamalez, ikusten ari garenez, euskararen biziberritzean eta normalizazioaren alde hartzen den neurri bakoitzeko, epaileak agertzen dira herritarron eskubideak are gehiago murrizteko». Horren atzean «estrategia» bat ikusten du Kontseiluak, «euskararen biziberritzea» eragozteko asmoz ondutakoa. Zenbait auzitegi bide horretan izaten ari diren jarrera ozen kritikatu behar dela esan du Kontseiluak: «Beste behin, administrazio publikoaren hizkuntza politikorako eskumenaren aurkako erabaki baten aurrean gaude. Beste behin, epaileak ari zaizkigu hizkuntza politika egiten. Beste behin, botere judiziala euskararen normalizazioaren aurkako erabakiak ezartzen ari zaigu herritarroi».
Mezu horiei aurre egin behar zaie, ordea, eta kasu honetan, adibidez, Kontseiluak nabarmendu du argi esan behar dela ez dagoela inolako «inposiziorik»: «Zerbitzu publikoa esleitzeko lehiaketa batean, enpresa pribatuei administrazioarekin harremanak izaterakoan gutxieneko euskara ezagutzak izango dituen langilea bermatu dezatela eskatzeak ez dizkio inongo herritarri, ez langileri, eskubideak urratzen».
Helegitea
Bide horretan, Kontseiluak gogora ekarri du «administrazioak hizkuntza baldintzak arautzeko» eskumen osoa duela, eta zerbitzu publikoak esleitzen dituenean ere erabili behar duela eskumen hori. Horiek horrela, ebazpenari errekurtsoa jartzeko babesa agertu dio Kontseiluak Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publikoko Sailari, haiek ordezkatu baitzuten Jaurlaritza epaiketan. Eusko Jaurlaritzak oraindik ez du argitu helegitea aurkezteko asmoa duten, ordea; oraindik aztertzen ari dira zer egin. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226221/yolanda-diazen-ekitaldira-joango-da-begona-alfaro-nafarroako-podemos-eko-koordinatzailea.htm | Politika | Yolanda Diazen ekitaldira joango da Begoña Alfaro, Nafarroako Podemos-eko koordinatzailea | Sumar plataformak ekitaldia egingo du Madrilen, eta Alfarok baieztatu du han izango dela; Pilar Garridok EAEko Elkarrekin-Podemoseko koordinatzaileak esan du beste konpromiso bat hitzartua duela, eta ez dela han izango. | Yolanda Diazen ekitaldira joango da Begoña Alfaro, Nafarroako Podemos-eko koordinatzailea. Sumar plataformak ekitaldia egingo du Madrilen, eta Alfarok baieztatu du han izango dela; Pilar Garridok EAEko Elkarrekin-Podemoseko koordinatzaileak esan du beste konpromiso bat hitzartua duela, eta ez dela han izango. | Begoña Alfaro Nafarroako Contigo Navarra-Nafarroa Zurekin-eko koordinatzailea Yolanda Diaz Espainiako Gobernuko presidenteorde eta Podemoseko diputatuaren igandeko ekitaldian izango da, Madrilen; Pilar Garrido, Elkarrekin-Podemos-IUko EAEko koordinatzailea, ez. Espero da Diazek igandean iragartzea Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako bere hautagaitza, Podemosetik bereiz. Ikusteko dago gero Podemoseko zuzendaritzak zer erabakitzen duen.
Podemoseko zuzendaritzak, Jone Belarra buru dela, Diazen ekitaldian ez egotea hobetsi du, aurrez ez badu idatziz primario ireki batzuk egiteko akordiorik. Alfaro Diazen proiektua babestearen alde agertu da, eta Nafarroako Podemoseko zuzendaritzak ekitaldi horretan egotea erabaki duela esan du. «Diazen proiektua bat dator indar ezkertiar guztien elkarlanaren alde lanean ari garenokin».
Alfarok eskatu du konfrontazioa baztertzeko. «Podemos eta Yolanda Diaz akordio batera iristea espero dut, ez baitago elkar ulertzea beste biderik». Eskatu du batzen dituenean arreta jartzeko: «Hemen ez dago inor sobran, eta inork ez liguke barkatuko akordio bat ez erdiestea eta alfonbra gorria jartzea eskuinari».
Pilar Garrido EAEko Podemoseko koordinatzaileak, berriz, esan du igandean ez dela Diazen ekitaldian izango, futbol partida batean izango delako. Dena den, Diazen proiektuaren alde lerratu da, eta Podemosen barruan akordioa bilatzearen alde lanean ari direla helarazi dute. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226222/madrilek-pentsioen-erreforma-onartu-du.htm | Ekonomia | Madrilek pentsioen erreforma onartu du | Koalizio gobernuaren ohiko bazkide gehienek babestu dute pentsioen erreforma. Gizarte Segurantzaren defizita amaitzeko helburua du Escriva ministroaren lege berriak. | Madrilek pentsioen erreforma onartu du. Koalizio gobernuaren ohiko bazkide gehienek babestu dute pentsioen erreforma. Gizarte Segurantzaren defizita amaitzeko helburua du Escriva ministroaren lege berriak. | Hilabeteetako negoziazioen ostean, Espainiako Gobernuak lortu du Diputatuen Kongresuak pentsioen erreforma onartzea. Lan erreformarekin batera, PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernuaren legealdiko neurri garrantzitsuenetako bat da. Moncloarekin neurri batzuk adostu ostean, EH Bildu abstenitu egin da, etaEAJk alde bozkatu du, nahiz eta ez duen lortu gobernuarekin aldaketarik adostea.
Aldeko 179 boto, aurkako 104 eta 61 abstentzio izan ditu erreformak: PSOE, Unidas Podemos, ERC, EAJ, Mas Pais, Compromis, PDeCAT eta Coalicion Canaria alderdiek bozkatu dute alde, eta PP, Vox eta Ciudadanos izan dituzte aurka, besteak beste; EH Bilduk abstentzioaren alde egin du.
Lege proiektu moduan tramitatzearen alde egin dute 344 parlamentariek, errege dekretu-lege moduan tramitatu ordez, tramitazioan aldaketak egin ahal izateko.
Gobernuak sindikatuekin batera egin du erreforma, eta Bruselaren oniritzia jaso du; Europako funtsak lortzeko gakoa. Parlamentuko eskuinaz eta ultraeskuinaz gain, patronalak ere aurka izan dituzte, negoziazio mahaitik goiz joan baitziren. Airef Kontu Publikoen Espainiako Agintaritza, ELA sindikatua eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua ere kritiko dira erreforma berriarekin.
Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantza ministroak adierazi du erreforma teknikoki «oso zehatza» dela, eta baieztatu du erreferente izango dela Europako gainontzeko herrialdeentzat, pentsioen sistema publikoaren «jasangarritasuna» bermatuko duelako: «Erreforma berriak pentsioen sistema publikoaren jasangarritasuna bermatuko du epe motz, ertain eta luzean. Gizartearen gehiengoarentzako sistema izango da». Hiru oinarri indartuko direla iragarri du: sistemaren nahikotasunaren bermea, ekitatea eta berdintasuna, eta jasangarritasuna.
Bazkideek lortutako neurriak
PSOEk eta Unidas Podemosek batera ez dutenez gehiengo absoluturik Diputatuen Kongresuan, alderdiekin negoziatu behar izan dute erreforma. Hala, alderdi gehienek aldaketa batzuk adostu dituzte Pedro Sanchez Espainiako presidentearen gobernuarekin. EH Bildu izan zen lehenengoa, Escrivarekin eta Sanchezekin adostu baitzuen alargun pentsiorik txikienak handitzea.
EAJk kooperatibisten egoera hobetzeko neurriak sartu nahi zituen erreforman, baina azkenean ez du lortu; hala ere, onespena eman dute gaur kongresuan parlamentari jeltzaleek.
ERCk herenegun baieztatu zuen Escrivaren erreforma babestuko zuela kongresuan. Seme-alabak zaintzeko jardunaldi murrizketa eskatzen duten langileek —emakumeak gehienetan— %100ean kotizatzea lortu dute. Horrez gain, jardunaldi murriztua duten eta haurdunaldi edo edoskitze garaian arriskua duten emakumeen behin-behineko pentsioa handitzea ere lortu dute.
PDeCATek ere babesa eman dio erreformari, eta horren truke, testu berria indarrean sartu ostean soldata guztiek ordainduko duten elkartasun kuota %6tik %7ra handituko zaie urtean 90.000 eurotik gora irabazten dutenei.
Berrikuntza nagusiak
Bi helburu nagusi ditu pentsioen erreforma berriak: lehenik eta behin, Gizarte Segurantzaren diru sarrerak handitzea eta urteetako defizita amaitzea; bigarrenik, egoera zaurgarrienean daudenen egoera hobetzea. Hala ere, hainbat sindikatuk eta eragile sozialek erreforma kritikatu dute, kotizazio epea luzatzeagatik. Gaur egun, 25 urte hartzen dira kontuan pentsioak kalkulatzeko, baina hemendik aurrera bi aukera egongo dira: azken 25 urteak, edo azken 29 urteetatik 27 onenak. Kotizazio epea hamabost urtera itzultzeko eskatu du Pentsiodunen Mugimenduak.
Diru sarrerak handitzeko, kotizazioak handitu egingo dira. Batetik, MEI belaunaldien arteko elkartasun errekargua handitu egingo da. Aurtengo urtarrilean aplikatu da lehen aldiz, eta, horren bitartez, 0,6 puntu handitu dira gizarte kotizazioak —Gizarte Segurantza finantzatzeko soldatetatik ateratzen den zatia—: 0,5 puntu enpresaren zatia (kotizazio oinarriaren %24,1) eta 0,1 langileena (%4,8). Erreforma indarrean jartzean, beste 0,6 puntu handituko da: %24,6 pagatuko dute enpresek, eta %4,9 langileek. Progresiboki igoko dute, urtean hamarren bat 2029ra arte.
Aurrerantzean, urteko 54.000 eurotik gorako errenta jasotzen dutenei kotizazio gehigarri bat aplikatuko zaie kopuru horretatik aurrerako tarteari —elkartasun kotizazioa—, baina soldatapeko langileek bakarrik ordainduko dute, ez autonomoek. Progresiboki joango dira aplikatzen kotizazio berri hori; 2025ean %1 izango da, eta 2045ean %6ra iritsiko da, urtero %0,25 gehituta. %5 enpresak ordainduko du, eta %1 langileak.
Beren lan ibilbidean etenak dituztenek —emakumeak, batik bat— konpentsazio hobeak izango dituzte erreformaren ostean. Lehenengo lau urteetan estatuak %100 beteko ditu kotizazio etenak, eta %50 gero. Gainera, besteren kontura lan egiten duten emakumeen kasuan, gutxieneko oinarriaren %100 bere gain hartuko du estatuak bosgarren urtera arte, eta %80 seigarren eta zazpigarren urtera arte. Bestalde, pentsiorik txikienak pobreziaren atalasearekin berdinduko dira. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226223/borrasi-lau-urte-eta-erdiko-kartzela-zigorra-ezarri-dio-kataluniako-auzitegi-nagusiak.htm | Mundua | Borrasi lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Kataluniako Auzitegi Nagusiak | Epaimahaiak eskatu du indultua emateko JxCko presidenteari, kartzela zigorra ez dezan bete. Hamahiru urteko inhabilitaziora ere kondenatu du. | Borrasi lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Kataluniako Auzitegi Nagusiak. Epaimahaiak eskatu du indultua emateko JxCko presidenteari, kartzela zigorra ez dezan bete. Hamahiru urteko inhabilitaziora ere kondenatu du. | Laura Borras Junts Per Catalunyako (JxC) presidenteari lau urte eta erdiko espetxe zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri dizkio Kataluniako Auzitegi Gorenak, eguerdian jakinarazi duen epaian. Kondenak espetxean sartzera behartzen du, hasiera batean. Baina auzitegiak indultua emateko eskatu du epaian bertan, kartzela zigorra bi urtera murriztu eta, horrela, ez dadin espetxera joan. Epaimahaiak prebarikazioa eta dokumentuen faltsutzea egotzi dizkio Borrasi, Kataluniako Letren Institutuko zuzendari zen garaian —2013tik 2018ra— hemezortzi kontratu publiko modu irregularrean esleitzeagatik bere ezagun Isaias Herrero informatikariari.
Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaia ez da irmoa, eta Borrasek helegitea aurkezteko aukera izango du, Espainiako Auzitegi Gorenean lehenik, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalean ondoren. Hala egingo duela iragarri du epaiaren berri izan ostean, manifestari batzuen babesarekin Kataluniako Parlamentuaren aurrean egin duen agerraldian.
«Ez dut epaiketa justu bat izan, eta ezin nuen sententzia justu bat espero», esan du Borrasek. Errugabea dela adierazi du beste behin, eta ziur agertu da «beste auzitegi batek» hala ebatziko duela. «Mugimendu independentista suntsitzeko saiakera bat da, argi eta garbi».
Fiskaltzak sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu zuen Borrasentzat. Epaimahaiak, berriz, lau urte eta erdira mugatu du espetxe kondena, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio bi urtera murriztu dezala zigorra, indultu bidez. Kargu publikoetarako inhabilitazioa hamahiru urtera luzatu du, ordea. Horrek nabarmen mugatuko du Borrasen etorkizun politikoa.
Epaiketaren bilakaera baldintzatu duten kontu garrantzitsuenetako bat izan da Herrerok eta Andreu Pujol auziko hirugarren akusatuak akordioa egin izana fiskaltzarekin. Biek aitortu dituzte leporatzen zitzaizkien delituak, zigor txikiagoa jar ziezaieten, eta biek egotzi diote Borrasi kontratu publikoak legez kanpo adjudikatzea. Azaldu dutenez, kontratuak zatitu egiten zituzten, gehienez ere 18.000 euroko esleipenetan, lehiaketa publikorik egin behar ez izateko, eta onuradunek aurrekontuak faltsutzen zituzten.
Borrasen abokatu Gonzalo Boyek epaiketan salatu du bere bezeroaren defentsa eskubidea urratu dela, hiru akusatuen abokatuak elkarlanean aritu zirelako hiru urtez, elkarri dokumentuak bidaliz, eta epaiketa hasi baino egun gutxi batzuk lehenago jakin zelako fiskaltzaren eta Herrero eta Pujolen arteko akordioaren berri. Horrez gain, defentsak nabarmendu du Borrasen aurka aurkeztu diren zenbait proba ez direla modu zilegian lortu; esaterako, JxCko presidentearen eta Herreroren arteko mezu elektroniko batzuk, azaltzen zutenak nola zatitu behar ziren kontratu publikoak, informatikariari esleitzeko.
Kataluniako beste buruzagi independentista batzuk auzipetu dituztenean ez bezala, Borrasek ez du izan alderdi independentista guztien babesa. Borrasek berak eta JxCk politikaren judizializaziotzat jo dute: salatu dute bere ideia politikoengatik jazarri diotela, baina CUPek eta ERCk ez dute bat egin mezu horrekin. Jordi Turull JxCko idazkari nagusiarentzat ere «lawfare kasu bat» da. Defendatu du, bide batez, Borrasek jarrai dezala alderdiaren presidentea izaten, estatutuek zehazten dutelako ustelkeriagatik ezarritako zigorretan salbuespenak egin daitezkeela, frogatuz gero prozesuan jazarpen politikoa egon dela. Eta hori uste du JxCren buruzagitzak. Turullek nabarmendu du, gainera, «oso haserre» daudela, prozesua «irregulartasunez betea» egon dela iritzita.
Laura Vilagra Kataluniako Gobernuko bozeramaileak, bestalde, ukatu egin du Borrasena errepresio kasu bat dela. «Ez dago aitzakiarik, ezta tarteko biderik ere». Generalitateak uste du «jokabide txarrak» frogatuak daudela, eta horiek ez dutela tokirik izan behar Kataluniako erakundeetan. Gaineratu du ezarritako zigorra «neurrigabea» dela, eta hala baieztatzen duela epaimahaiak berak indultua eskatu izanak. Antzera mintzatu da ERCren idazkari nagusiaren ondokoa, Marta Vilalta. Iruditzen zaio «egiaztatu» dela ustelkeria delitu bat egon dela, eta horrenbestez, «koherentziagatik», Kataluniako Parlamentuko presidente kargua utzi beharko lukeela.
Ondorioak parlamentuan
Gaurko epaiak Kataluniako Parlamentuko presidentetzari buruzko eztabaida berpiztuko du. Borras ganberako presidente da oraindik ere, nahiz eta kargua behin-behinean etena duen uztailetik, JxCko presidentearen aurkako ahozko epaiketa hasi zenetik. Sententzia honekin, Borrasi diputatu akta erretiratzeko agindu diezaioke Espainiako Hauteskunde Batzordeak parlamentuari, nahiz eta epaia irmoa ez izan, aurretik Quim Torra Generalitateko presidentearekin egin zuen bezala.
Borrasek berehala dimititu ezean, bide hori behartuko duela adierazi du PPk. Kargua uzteko eskatu dio Jessica Albiach Catalunya En Comu-Podemeko talde parlamentarioko presidenteak ere. Juntsen, berriz, Borrasen gertuenekoek proposatu dute presidente kargua hutsik uztea, protesta gisa. Aukera horren alde agertu da Torra, besteak beste. Ikusi beharko da gainerako taldeek zer jarrera hartzen duten.
Sententziak ondorioak izango ditu Borrasen etorkizun politikoan ere, 2021eko hauteskundeetan JxCren presidentegai izan zena ezingo baita bozetara aurkeztu datozen hamahiru urteetan, Gorenak edo Konstituzionalak gaurko epaia moldatzen ez badute behintzat.
Borras ezezaguna zen herritarrentzat 2017. urtearen amaierara arte, Espainiako Gobernuak konstituzioko 155. artikulua baliatuta Katalunian bozetara deitu zuen arte. Diputatu aukeratu zuten, Torrak Kultura kontseilari izendatu zuen 2018an. Borras haren hurbileko bihurtu zen.
Hurrengo legealdian, parlamentuko presidente kargua eskuratu zuen. JxCk gobernu ituna sinatu zuen ERCrekin 2021eko bozen ostean, eta Borras ganberako buru izendatzea adostu zuten. Parlamentuko mahaiak kargua eten zion, ERCren, PSCren eta CUPen aldeko botoekin, eta Borrasek egotzi zien «hipokritak» eta Espainiaren «gerra zikinaren konplize» izatea.
Hortik aurrera, JxC Generalitateko koalizio gobernutik ateratzeko presio handiena egin duen taldearen erreferente izan da Borras bere alderdiaren barruan, harik eta, iazko urrian, JxCko oinarriek koaliziotik irtetearen alde bozkatu zuten arte.
Puigdemonten eskaera
Gaur iluntzean, Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohiak Espainiako Auzitegi Gorenari eskatu dio indarrik gabe utz dezala bera atxilotzeko eta espetxeratzeko agindua, eta argudiatu du U-1ean ez zuela diru publikoa bidegabe erabili. Hori dela eta, uste du bera jarduera politikotik aldentzeko «jazarpen bat» dela bere auzia.
Hala dio Puigdemonten defentsak Auzitegi Gorenaren bigarren aretoko apelazio aretoan jarritako errekurtsoan. Bide horretan, eskatu dio atzera bota dezala Pablo Llarena prozesu subiranistaren aurkako auziaren instrukzio epaileak martxoaren 21ean berretsi zuen ebazpen judiziala, hots, Generalitateko presidente ohia diru publikoa bidegabe erabiltzeagatik eta desobedientziagatik auzipetzekoa; hain justu, Espainiako Zigor Kodearen erreformaren ondorioz sedizio delitua indargabetu ondotik berretsi zuen ebazpena Llarenak. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226224/ekuadorko-presidentea-politikoki-epaitzeko-eskaria-onartu-du-konstituzionalak.htm | Mundua | Ekuadorko presidentea politikoki epaitzeko eskaria onartu du Konstituzionalak | Oposizioak gehiengoa du parlamentuan, eta, beraz, erraz lortuko lituzke zentsura mozio baterako behar dituen 92 botoak. Diru publikoa oker erabiltzea egozten diote presidenteari. | Ekuadorko presidentea politikoki epaitzeko eskaria onartu du Konstituzionalak. Oposizioak gehiengoa du parlamentuan, eta, beraz, erraz lortuko lituzke zentsura mozio baterako behar dituen 92 botoak. Diru publikoa oker erabiltzea egozten diote presidenteari. | Bi urte daramatza agintean Ekuadorko presidente Guillermo Lassok, eta beste bi geratzen zaizkio agintaldia amaitzeko. Baina, egoera asko aldatu ezean, ez dirudi legealdia osatzeko aukerarik izango duenik; izan ere, atzo Konstituzionalak tramiterako onartu zuen estatuburua politikoki epaitzeko eskaria. Presidentea ezin da auzitegietan epaitu hura agintean den bitartean; hori dela eta, parlamentua bera da erabakitzen duena estatuburuak oker jokatu ote duen. Hainbat lekukotza entzun ostean, gehiengoak —137 diputatutatik 92ren babesa behar dute— salaketa frogatutzat ematen badu, kargugabetu egingo lukete.
Itxura guztien arabera, oposizioak erraz lor dezake zentsura mozioa onartzeko beharrezko gehiengoa; izan ere, 104 diputatuk sostengatu zuten presidentearen aurkako salaketa, eta pentsatzekoa da horiek berek babestuko dutela kargugabetzea ere. Gainera, Lassok ez du jarraitzaile askorik politikarien artean. Hasieran bankari ohiaren alde agertu ziren eskuineko zenbait ordezkarik ere bizkarra eman diote.
Zehazki egozten diotena da hainbat enpresa publikoren ustelkeria sare baten erantzule politikoa izatea. Sare horrekin lotuta dago haren koinatua, Danilo Carrera, eta, salaketaren arabera, Lassok bazekien horren berri, eta ezkutatu egin zuen. Horrez gain, narkotrafikoarekin loturak zituen gertuko pertsona bat babestu izana ere leporatzen diote.
Dena den, Lassok badu oraindik ihesbiderik, heriotza gurutzatua deritzona baliatu dezake. Parlamentua desegitea ahalbidetuko lioke prozedura horrek. Hiru bide izango lituzke horretarako: salatzea parlamentuak bereak ez diren eskumenak hartu dituela bere gain; barne krisi larri bat izan dela argudiatuta desegitea; edo estatuburuak bultzatutako garapen plan bat oztopatzen duela argudiatzea. Hiru aukera horietatik lehenengoan soilik beharko luke Lassok Konstituzionalaren babesa; beste bietan, nahikoa da estatuburuaren beraren hitza. Hala, prozedura horren alde egitekotan ere, azken bi aukeretako bat baliatu beharko luke presidenteak, logikoki Konstituzionalak ez baitu Lassoren alde egingo, hura auzipetzea onartu baitu.
Era batera edo bestera, badirudi Lassok ez duela agintaldia amaituko. Izan ere, zentsura mozioak aurrera egiten badu, litekeena da gaur egungo presidenteorde Alfredo Borrerok hartzea haren tokia, legealdia amaitu bitartean. Ramiro Aguilar analista politikoak EFE berri agentziari azaldu dionez, litekeena da Borrerok bide aldaketa bat bultzatzea eta alde batera uztea Lassoren «politika neoliberalak", indarrak gizarte gaietan jarriz. «Oposizioari ere tokia egin beharko lioke gobernuan», adierazi du diputatu ohiak.
Lehen aldia
2008an konstituzioa onartu zutenetik, lehen aldia da estatuburu baten aurkako epaiketa politiko bat aurrera ateratzen dena. Konstituzionalak antzeko erabaki bat hartu behar izan zuen lehen eta azken aldia 2017an izan zen, Jorge Glas presidenteorde ohiaren kasuan. Orduan, ordea, Glas zigortu eta espetxeratu egin zuten, zentsura mozioak aurrera egin aurretik. Baina orduan fiskaltzak berak zabaldu zuen ikerketa bat Glasen aurka, Lassoren kasuan ez bezala.
Presidenteak salatu du bere aurkako prozedura «estatu kolpe bat» dela. «Oposizioa itsututa dago, eta ez ditu errespetatu nahi legeak ezartzen dituen lau urteak. Instituzionalitate demokratikoaren leihotik sartu nahi du, eta horrek kezka eta ezinegona sortzen ditu». |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226225/laquohezkuntza-sistema-sozialistaraquo-aldarrikatu-dute-ikasle-abertzaleek-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | «Hezkuntza sistema sozialista» aldarrikatu dute Ikasle Abertzaleek Hego Euskal Herrian | Ikasleek salatu dute hezkuntza sistema «enpresari handien menpe» dagoen instituzioa dela, eta greba antolatzeko lan politikoari «oztopoak» jarri dizkietela | «Hezkuntza sistema sozialista» aldarrikatu dute Ikasle Abertzaleek Hego Euskal Herrian. Ikasleek salatu dute hezkuntza sistema «enpresari handien menpe» dagoen instituzioa dela, eta greba antolatzeko lan politikoari «oztopoak» jarri dizkietela | Unibertsitate, ikastetxe eta Lanbide Heziketako zentroetan greba eguna izan da gaurkoa. Ikasle Abertzaleak antolakundeak mobilizazioak antolatu ditu Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, eta ikasleak Enpresari handien hezkuntzak miseriara kondenatzen gaitu! goiburupean atera dira kalera, «guztion ongizatea gutxi batzuen interes ekonomikoen gainetik jarriko duen hezkuntza» aldarrikatzeko: «Hezkuntza sistema enpresari handien menpe dagoen instituzio bat gehiago da gure gizartean, eta ikasleok gure azalean bizi ditugu horren ondorioak».
Donostian, Ignacio Maria Barriola eraikin pean hastekoa zen mobilizazioa, eta hamabost minutu lehenago jada jende andana bildu da inguruetan. Goizean ere izan dute zeregina: hiriko hezkuntza zentroetan barrena ibili dira ikasleak, protestarako deia egin eta eskuorriak banatzeko. 12:00ak pasata hasi dute ikasleek manifestazioa, «Borroka da bide bakarra!» eta «ikasle langile, antolatu» oihukatuz.
Aurrean eta atzean pankarta bana zeramaten; Enpresarien hezkuntzaren aurrean, ikasle langileok borrokara irakur zitekeen batean, eta Hezkuntza sistema sozialista eraiki bestean. Bandera gorriak ageri ziren han-hemenka. Donostiako EHUko kanpusetik Antiguoko auzora sartu dira manifestariak, eta bertan Matia kalea hartu dute. Ondoren, buelta egin dute unibertsitatera, Tolosa Hiribidetik. Mobilizazioaren amaieran hitza hartu dute zenbait kidek.
Hedabideetarako egindako adierazpenetan azaldu dute hezkuntza sistema «enpresari handien menpe dagoen instituzioa» dela eta «hauei interesatzen zaizkien funtzioak betetzeko eraginkorra izan dadin» erreformatzen dutela: «Batetik, bertatik negozioa egiten jarraitzea; eta bestetik, ikasleak, etorkizuneko langileak, beraientzat errentagarria den modu batean heztea».
Gehitu dute, erreforma horien bidez «miseriazko hezkuntza baten oinarriak» finkatzen ari direla. Esaterako, adierazi dute hezkuntza dualaren derrigorrezkotasuna ezarriko dela, «lan indar merkea sortu» eta enpresariek «etekinak handitzeko». Salatu dute horiek direla ikasketa alorrak eta praktikak norabidetzen dituztenak.
«Egungo hezkuntza sistemaren helburua etorkizun oparoa eskaintzea dela sinestarazten diguten arren guk argi daukagu etorkizuneko gizartearen kapa zabal bat prekarietatean bizitzeko hezten gaituztela», salatu dute. Antolakundearen arabera, ikasketa zentroak «diziplinamendu zorrotzerako zentro» bihurtu nahi dituzte horretarako eta «ikasleriaren adimen garapena albo batera» utzi.
«Lan politikorako oztopoak»
Izan ere, grebaren prestaketarako lan politikoa egiteko «hainbat oztopo» izan dituztela salatu zuen duela egun batzuk Donostiako Ikasle Abertzaleak antolakundeak, besteak beste, «ustez bermatuta dagoen greba nahiz mobilizazio eskubidearen etengabeko urraketa eta hainbat zentrotan ikasleek jasan beharreko jazarpena». Adibideak ere jarri dituzte: «Ikasle guztien aurrean umiliazioak jasotzea, zuzendaritzen presio zuzena, traba burokratikoak… Ez da lehenengo aldia Donostian honelako egoerak ematen direla».
Horrez gain, antolakundeak salatu du gaur egungo hezkuntza sistemak ikasle txiroenak «baztertu» egiten dituela, ikasketek «gastu handiak» dituztelako: «Laburbilduz, hezkuntza elitizatzen eta ikasle langileon kapa zabal bat bertatik kanporatzen dabiltza, ahalegina baino dirua izanik ikasketetan aurrera egiteko baldintza».
Hezkuntza sistemaren «gabeziak» seinalatu ondoren, aldarri «partzial eta osatugabeak» errefusatu dituzte, eta hezkuntza sistema «kolokan jarri eta gainditzeko» deia egin dute: «Guztion ongizatea gutxi batzuen interes ekonomikoei gainjarriko dion Hezkuntza Sistema Sozialistaren alde kaleak hartu ditugu, baita ikasleok antolatzen eta indarrak batzen jarraitzeko beharra mahaigaineratzeko ere».
Ikusi gehiago: Iritzia: 'M-30: ikasle greba enpresari handien hezkuntzaren aurrean' |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226226/arrazakeriaren-aurkako-foru-legea-onartu-dute-nafarroako-parlamentuan.htm | Gizartea | Arrazakeriaren aurkako foru legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan | Arrazakeriaren aurkako Kontseilua sortuko dute politika publikoak garatzeko eta administrazioaren jarrera diskriminatzaileak eragozteko | Arrazakeriaren aurkako foru legea onartu dute Nafarroako Parlamentuan. Arrazakeriaren aurkako Kontseilua sortuko dute politika publikoak garatzeko eta administrazioaren jarrera diskriminatzaileak eragozteko | Legealdiko azken osoko bilkuran onartu dute Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurka Borrokatzeko Foru Legea. Proiektuak aise gainditu du tramite parlamentarioa, Nafarroako Gobernuari eusten dioten taldeez gain —PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu—, EH Bilduk eta Ezkerrak ere baiezkoa eman baitiote. Navarra Sumak, hala ere, kritika oso gogorra egin dio, argudiatuz, besteak beste, «lardaskeria hutsa» dela eta «duen gauza on bakarra izenburua dela». Azkenerako, baina, koalizio espainiazaleak ez du kontrako botorik eman, eta abstentziora jo du.
Lege proiektuaren aurkezpenean, Eduardo Santos Justizia eta Migrazio Politiken kontseilariak nabarmendu du «aitzindaria» izanen dela, eta prebentzio arloan jarriko duela azpimarra, bereziki administrazio publikoan. Adibidez, pertsona arrazializatuei «babes legala eta soziala» emate aldera, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nafar Kontseilua eratuko dute urtebeteko epean. Politika publikoak garatzea eta legea betearaztea izanen du zeregin nagusi, batik bat zainduz sektore publikoak jarrera diskriminatzailerik ez izatea, eta halakoak eragotziz. «Alor publikoa eremu segurua izateko helburua du legeak», esan du Santosek.
Arreta bulego bat ere sortuko dute, arraza edo jatorri etnikoagatik diskriminazioa jasan dutenek «arreta osoa eta doakoa» jaso dezaten. Aholkularitza eta babesa eskaintzeaz gain, zerbitzu publiko horrek bazterketa kasuei buruzko datuak eta informazioa eskuratuko du, etorkizuneko neurriak eta plangintzak diseinatu ahal izateko.
Legean jasotako beste helburuetako batzuk martxan dira jada. Adibidez, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Plana onartu berri du Justizia eta Migrazio Politiken Departamentuak, eta 2026ra arte izanen da indarrean. Hortik aurrera, bost urtean behin berrituko dute plan hori. Gobernuak, gainera, laguntza teknikoa eta ekonomikoa eskainiko die udal eta toki entitateei, plan propioak diseinatu eta «diskriminazio adierazpen zehatzagoei aurre egin diezaieten».
Edukiari dagokionez, gizarteko esparru guztietan eragin nahi du legeak: hezkuntzan, osasunean, zerbitzu publikoetan, etxebizitzan, teknologian, hedabideetan, lan munduan, aisialdian, kirolean, segurtasun publikoan, sare sozialetan... Neurri nagusiak administrazio publikoari berari zuzenduak daude, eta ahalegin berezia jarriko da prebentzioaren arloan. Administrazioan aritzen diren langileek, adibidez, prestakuntza jasoko dute, eta kontzientziazio neurriak ere hartuko dira.
Hezkuntzari dagokionez, gobernuak «neurriak hartuko ditu eskola segregazioa eragozteko eta ikasleak era ekitatiboan banatzeko, hezkuntzako maila guztietan». Hedabideen, publizitatearen eta sare sozialen esparruan, «kode deontologikoak eta autoerregulazio hitzarmenak» sinatuko dituzte, «errespetuzko hizkera» sustatzeko. Etxebizitza eskubideari dagokionez ere, gobernuak neurriak hartuko ditu «etxebizitza segregazioari aurre egiteko»: besteak beste, informazioa emanen dute hainbat hizkuntzatan, etxe bila dabiltzanen eskubideak azaltzeko, eskura dituzten baliabideak gogorarazteko eta «diskriminazio praktikak indargabetzeko». |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226227/ez-galdu-aste-santuko-planik-gipuzkoan.htm | albisteak | Ez galdu Aste Santuko planik Gipuzkoan | Diberti zaitez Gipuzkoan barrena, eta bizi zure neurrira egindako esperientzia paregabea. | Ez galdu Aste Santuko planik Gipuzkoan. Diberti zaitez Gipuzkoan barrena, eta bizi zure neurrira egindako esperientzia paregabea. | Gipuzkoa Turismoak agenda berezia prestatu du Aste Santurako. Jarraian ikus ditzakezu horietako batzuk:
Oñati
Txokolatearen Interpretazio Zentroa
Oñatiko Orbea txokolategiaren egoitza zaharrean dago kokatuta, Kalebarria 29 helbidean. Bertan, Oñatik txokolatearekin izan duen eta oraindik duen lotura estua azaltzen zaigu.
Txokolate ontzi zaharrak, ehogailuak, metateak, kakaoa ehotzeko moldeak edo harriak, etab. Pieza horiek eta txokolatearen Interpretazio Zentroan aurkituko ditugun dokumentuek XX. mendera eramango gaituzte. Izan ere, kakaoarekin eta txokolatearekin lotura duten kartel, iragarki, grabatu eta argazkiek lagunduta, denboraren makinan bidaiatu duela irudituko zaio mundu gozo honetara sartzen den bisitariari.
Mendeak dira txokolatea Oñatira ailegatu zela. Horren adibide dira, esate baterako, XVIII. mendeko kakaoaren mapak eta ibilbideak, filmak, liburuak eta errezetak, eta beste makina bat dokumentu ere bai. Horiek guztiek garbi adierazten digute Oñatik zenbat maite izan duen eta oraindik zenbat maitatzen duen txokolatea. Gainera, txokolateak zineman eta kirolean utzi duen aztarna ezagutzeko aukera izango dugu.
Zentro honen asmoa da, alde batetik, adinekoek iraganeko garaiak gogoratzea; eta, beste aldetik, gaztetxoenek Oñatiko txokolategileen historia ezagutzea, hala nola Maiztegui, Orbea, Loyola, Onena, Garaicoechea, Guereca eta gaur egun martxan jarraitzen duen etxearen historia.
Informazio gehiago
Zerain
Aizpeako meategiak
Aizpeako meatze guneko historia ezagutzen da modu arin batean. Mea menditik hartu eta meatze gunetik ateratzen zen arteko ibilbidea jarraituz, honen eraldaketa prozesua ikusten dugu.
Larraondoko zerrategia
130 urte baino gehiago dituen Larraondoko zerrategi hidraulikoa bisitatzen da, zerrategia martxan jartzen dugu, eta honen historia, erabilera eta funtzionamenduaren inguruko azalpenak ematen dira.
Informazio gehiago
Aizpeako Meategiak. ZERAINGO UDALA
Leintz Gatzaga
Gatz museoa
Herri gutxik dute Leintz Gatzagak jarduera ekonomiko zehatz baten inguruan duen identifikazioa. Kasu honetan, gatzaren industria izan da, eta jarduera horrek hiribilduaren sorrera bultzatu zuen. Gatz ekoizpenak eman dio izena herriari, eta Gatzagako armarrian hori adierazten da; bertan dorre bat eta bi dorla (gatza lortzeko galdarak) agertzen dira.
Gatz iturria herritik 250 metrora dago, Dorletako gaztelu zaharraren ondoan.
Gaur egun birgaitu egin da iturburutik ura ateratzeko XIX. mendean martxan jarritako putzupada gurpila. Bisita gidatuan honen erreprodukzio bat ikus daiteke funtzionamenduan.
Informazio gehiago
Bergara
Laboratorium museoa
Laboratorium museoa 2015. urteko irailaren 25ean inauguratu zuen Bergarako Udalak. Urte askotako lanen emaitza izan da, pertsona askoren ahaleginaren fruitu.
1981. urtean erabaki zuen udalak museoa egitea. Bildumak berreskuratzeko, lan eskerga egin behar izan da, ordea. 1981. urtean museoaren proiektua gauzatzeko lehen saiakerak egin ziren, herritarren laguntzari esker –Promocion Cultural Bergaresa taldea; batzorde Irekia–; hala ere, 1991. urtera arte ez zen egitasmoa profesionalizatze bidean jartzea lortu.
Hain zuzen ere, urte honetan eman zitzaion hasiera bildumen urgentziazko kontserbazio, inbentario eta balorazio teknikoa egiteko faseari, museoan ikusiko diren piezak ikertuta, zaharberrituta eta prestatuta. Ondoren, haren izaeraren inguruko hausnarketa sakona egin zuen udalak, eta etorkizuneko museoa definitu.
Informazio gehiago
Laboratorium Bergara. BERGARAKO UDALA
Errenteria
Fanderiako errota
Eraikin honek industriak Errenterian izan duen indarra eta bilakaera adierazten du. Izan ere, dagoeneko XV. mendean bertan kokatzen zen burdinolak uraren indarra erabiltzen zuen energia eragile gisa.
Burdinola hori, urteetan eta urteetan, fanderia, errota, irin eta pentsu lantegia ere bilakatu zen. 1996. urtean itxi zen.
Ehotzearen mekanismoa eta errotarriak lanean ikusiko dituzu, errota eta gure kultur eta ibai ondareari buruzko bi ikus-entzunezko eta hainbat informazio panelez gain.
Zentro hau Ibaiaren Etxea da ere, hau da, Ibaiko Interpretazio Gunea. Ingurumen eta kultura ondarea ezagutzeko eta hau kontserbatzeko, alegia. Izan ere, protagonista nagusia ibaia da, lurraldearen egitura ardatza izan dena burdinaren industria garaitik gaur egun inguratzen gaituen ibai ekosistemak merezi duen sentsibilizazioa lortu duen arte.
Informazio gehiago |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226228/hego-euskal-herrian-54-eutanasia-egin-dira-azken-bi-urteotan.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian 54 eutanasia egin dira azken bi urteotan | Eutanasia eskatu duten gehienek gaixotasun neurologikoak eta onkologikoak zituzten. Hamahiru eskari atzera bota dituzte Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun sailetako berme batzordeek. | Hego Euskal Herrian 54 eutanasia egin dira azken bi urteotan. Eutanasia eskatu duten gehienek gaixotasun neurologikoak eta onkologikoak zituzten. Hamahiru eskari atzera bota dituzte Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun sailetako berme batzordeek. | Hego Euskal Herrian 54 eutanasia egin dira, hamahiru atzera bota dira, lau bertan behera utzi dituzte pazienteek eskatuta, eta zazpi paziente hil dira prozesuan. Hori da Hego Euskal Herriko balantzea Espainiako Kongresuak onartutako Eutanasia Legea indarrean dagoenetik —2021eko ekainaren 25etik—. Eutanasia eskariak egin dituzten gehienek gaixotasun neurologikoak eta onkologikoak zituzten, eta eutanasia gehienak pazienteen etxean egin dira Nafarroan. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban horrela izan zen 2021ean, baina, iaz, gehienak ospitaleetan egin ziren.
Nafarroan hamabost eutanasia egin dira, bost atzera bota dira, eta bi bertan behera utzi dituzte, pazienteek eskatuta. Gaur, Carlos Artundo Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuko zuzendari nagusiak eta Maria Luisa Arcos eta Geno Otxando Osasun Departamentuko arduradunek azken bi urteotako datuen berri eman dute. Azaldu dute 2021ean bi eutanasia egin zirela, eta iaz, berriz, hamahiru.
Artundoren arabera, Espainiako Eutanasia Legea «bizitzaren amaierako arta osatzeko» tresna bat da. Nafarroan bertan ere arautu dute eutanasia, eta Heriotza Duinaren Behatokia sortu dute, arauak betetzen direla bermatzeko eta zainketa aringarrien estrategia zehazteko. Artundok nabarmendu du azken bi urteotan Nafarroan «berme guztiekin» egin direla eutanasiak.
Prozesuak batez beste 44 egun iraun duela ere azaldu dute, hau da, eskaria egitetik prozesua burutu arte hilabete eta erdi igaro dela gutxi gorabehera, araudiak zehazten duen moduan. Osasun Departamentuko Berme eta Ebaluazio Batzordeak bost eskari atzera bota ditu, eta beste bi bertan behera utzi dituzte pazienteek eskatuta.
Azaldu dute familia medikuak arduratu direla orokorrean paziente horien artaz. Adierazi dutenez, eutanasia legea indarrean sartu zenetik mila osasun langile inguru trebatu ditu Osasun Departamentuak alor horretan, eta buru osasuneko zenbait aditu txosten bat egiten ari dira, profesionalei azaltzeko nola jardutea komeni den prozesuko egoera jakin batzuetan.
Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako datuak Eusko Jaurlaritzak eman zituen urtarrilaren 31n, txosten baten bidez. Haren arabera, Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban 39 eutanasia egin dira, zortzi atzera bota dira, bi bertan behera utzi dituzte —pazienteek eskatuta—, eta zazpi paziente hil dira prozesuan.
Txostenaren arabera, 2021ean hamabost eutanasia egin ziren, eta iaz, berriz, 24. Guztira 59 eskari jaso zituen Osakidetzak, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren barruko Berme eta Ebaluazio Batzordeak zortzi atzera bota zituen. Eskaria egin zutenen adina, batez beste, 68 urte ingurukoa zen, txostenaren arabera. Lehen arretako medikuak izan dira, oro har, artaz arduratu direnak.
Eutanasia Legea
Espainiako Kongresuan duela bi urte onartutako Eutanasia Legeak —aurreko astean ontzat jo zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, Vox alderdi ultraeskuindarraren helegitea atzera botata— zehazten du nolakoa izan behar duen prozesuak Hego Euskal Herrian. Legezkoa da eutanasia egiteko eskatzea, eta, legeak zedarritutako irizpideen barruan, osasun sistemek eskaini beharreko zerbitzu bat da, bermatu beharrekoa. Berme eta Ebaluazio Batzordeak aztertzen ditu eskariak.
Ipar Euskal Herrian, berriz, debekatuta dago eutanasia. Hala ere, Frantziako Etika Batzordeak iazko irailean ondorioztatu zuen posible ikusten zuela «hiltzeko laguntza aktiboa». Egin zituen gomendioetan, ordea, «baldintza oso zorrotzak» jartzeko premia nabarmendu zuen. Lege bat egitekotan, beharrezkotzat jo zuen gaixoak «autonomoki, libreki eta errepikatuz» erabaki ahal izatea hiltzeko laguntza aktiboa edukitzea. Bestalde, herritarren arteko eztabaida bat behar dela esan zuen batzordeak. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226229/bi-bikoteak-gustura-geratu-dira-finalerako-hautatutako-pilotekin.htm | Kirola | Bi bikoteak gustura geratu dira finalerako hautatutako pilotekin | Zabaletak esan du iganderako sasoi betean egotea espero duela, eta txapelketa osoan eman duten maila eman behar dutela. Imazen arabera, «partida hausteko arriskua du». | Bi bikoteak gustura geratu dira finalerako hautatutako pilotekin. Zabaletak esan du iganderako sasoi betean egotea espero duela, eta txapelketa osoan eman duten maila eman behar dutela. Imazen arabera, «partida hausteko arriskua du». | Atzerako kontaketa hasia da. Goizean, partidako materiala aukeratu dute bi bikoteek eskuz binakako finala jokatuko den frontoian, Iruñeko Nafarroa Arena pabiloian. Atarikoan bederen, ez da izan polemikarik.
Aitor Elordi eta Jose Javier Zabaleta «oso gustura» geratu dira, eta ez diote arazorik ikusten aurkariek hautatutako pilotei: «Beraienak desberdinak dira. Bi, oso onak; bestea, baxuagoa», argitu du Zabaletak.
Ikusi gehiago: Jose Javier Zabaleta: «Txapela irabazten badugu, Xabirentzat izango da zati bat»
Unai Laso eta Ander Imaz ere kontentu geratu dira, txapelketa osoan bezala pilota biziak lortu nahi zituztelako: «Nahiko onak aurkitu ditugu. Azpitik dexente ibiltzen dira, eta nahiko biziak dira. Beraienak desberdinak dira, baina ondo daude», azaldu du Imazek.
Ikusmina piztu du aukeraketak kazetarien eta zaleen artean. Azken partidetan txapelketa luzeak eragindako nekea nabaritu dute bi bikoteek, baina prentsa aretoan ongi daudela azpimarratu dute. Adibidez, Jose Javier Zabaletak arazoekin amaitu zuen igandeko partida, baina azken bi egunetan masaje parea jaso ondotik, «askoz hobeto» aurkitzen da, eta iganderako sasoi betean egotea espero du.
Elordiren lehen finala
Lehen finala izaki, dena zaio berri Elordiri. Aste berezi hau «normaltasunez» kudeatzen ari da. «Klabeetako bat da hori eta, egunerokotasunean disfrutatzen ari naiz, eta ez garrantzirik ematen Nafarroa Arenara etorri eta hainbeste elkarrizketa egiteari».
Elordiren eta Zabaletaren aurkako finalaurreko ligaxkako bigarren partida eskuko arazoekin amaitu zuten Lasok eta Imazek. Finalerako sailkatzea lortua zutenez, hirugarrena ez jokatzea erabaki zuten, eta orain «hobeto» daudela onartu dute. «Elkarrekin egon gara masajistan, eta hobe doa eskua», esan du Lasok.
Ikusi gehiago: Ander Imaz: «Ez dut ikusi iazko finala, eta ez dut ikusteko asmorik»
Bezperan Nafarroa Arenan egin zuten entrenamendua Lasok eta Imazek, eta, pilota aukeraketa amaituta, igandekoa jokatu aurreko azkena bertan egin dute Zabaletak eta Elordik. Partida berezietarako frontoia da Nafarroa Arena.
Lasori «bibrazio onak» ematen dizkio, eta Zabaletak, berriz, ez du dudarik betea egongo dela: «Oso giro ona egotea espero dut, finalaurreko azken partidan Bilbon egon zenaren antzekoa. Bakoitzak bere pilotariak animatzen zituen».
Imazek Nafarroa Arena nahiago
Giroaz harago, frontoiak izango du zeresanik finalean. Bezperan entrenamendua egina zutenez, gorriz jantziko den bikoteak aurreratu du zer berezitasun dituen: «Frontoi exijentea da. Atzean pisua hartzen du. Nik nahiago dut Bilbokoa baino. Bilbokoan, azken bi partidetan ez naiz ondo sentitu, eta hemen azken entrenamenduan, bai. Gero, igual, igandean kontrakoa esango dut», aitortu du Imazek.
Lasoren arabera, berriz, ezker paretaren ondorioz, pilotak «azkar» higatzen dira, eta hasieran duten distira eta abiada galtzen dute. Hartara, aurreratu du, «ahalik eta pilotarik bizienak» eskuratu nahi izan dituztela, hasierako tantoetan aprobetxatzeko.
Irudikatzen duten partida
Irudikatzen duten partidari begira, Zabaletak azaldu du «bikote moduan» jokatu behar dutela. «Txapelketan egin duguna erakutsi behar dugu. Elkarrekin jokatu, gozatzen ahalegindu eta gure onena eman».
Elordik uste du bere maila eman behar duela. Txapelketa osoan ondo aritu bada ere, argi du ez zuela bere onena eman finalaurreko ligaxkan, Lasoren eta Imazen aurkako partidan: «Ni ez nintzen beti bezala egon, eta horrek Jose Javierri ere eragin zion; desoreka eragin zuen». Bikote beraren aurka izatea kasualitatea izan zela uste du, eta denboraldian egindakoa berritu behar duela. Zabaletak hori gomendatu dio. «Erakutsi du partida bakoitzean ausarta dela, eta espero dut ausart jokatuko duela».
Lasoren ustez, ligaxkako azken partidak ez du eraginik izango: «Nik asko arriskatu nuen, eta ondo atera zen, baina, hain ongi jokatuta ere, 22-19 amaitu genuen. Eraso egiten duenak aukerak izango ditu, baina defentsarako frontoi zaila da».
Imazen ustez, aurkari gogorrak izango dituzte aurrean: «Partida hausteko erraztasun handia dute. Beste pilotari batzuk jokatzen gehiago uzten dizute, baina, Zabaletak eguna baldin badauka, partida hausteko arriskua du, Aitorrek oso ongi laguntzen diolako». Imazen ustez, inork ez du tantorik oparituko, eta finala luze joan daiteke: «Gogortzen bada, gure aukerak izango ditugu».
Faboritorik ba al den galdetuta, Zabaletak uste du %50ean dagoela. Lasorentzat, aldiz, «eurak dira faboritoak». |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226230/novaltiako-grebalariek-267ko-soldata-igoera-lortu-dute.htm | Ekonomia | Novaltiako grebalariek %26,7ko soldata igoera lortu dute | Enpresarekin akordioa sinatu eta amaitutzat eman dute hiru urte eta zortzi hilabeteko protesta. Grebalari bakoitzak 9.450 euroko kalte ordaina jasoko du, eta enpresaren aurkako salaketa guztiak kenduko dituzte. | Novaltiako grebalariek %26,7ko soldata igoera lortu dute. Enpresarekin akordioa sinatu eta amaitutzat eman dute hiru urte eta zortzi hilabeteko protesta. Grebalari bakoitzak 9.450 euroko kalte ordaina jasoko du, eta enpresaren aurkako salaketa guztiak kenduko dituzte. | «Nekatuta eta pisua handi bat arinduta gaude. Baina pozik, akordioa ona delako. Greba ondo bukatu da, eta horixe nahi genuen». Ibai Carranza Novaltiako langilearen hitzak dira. 34 urte zituen Euskal Herriko historiako grebarik luzeenari ekin zionean, eta, orain, 38ren atarian, berriz ere sartuko da botika banaketa kooperatibako biltegian. «Ez genuen nahi eta ez genuen espero hainbeste luzatzerik», onartu du; baina era berean argi du zeintzuk izan diren arrazoi nagusiak: «Enpresak gure greba eskubidea urratzeko erabili dituen trikimailuak eta Lan Ikuskaritzaren lan negargarria .Oztopoak jarri dituzte gure bidean».
Carranza, baina, lanera itzuliko da aurki, maiatzaren 29an, protestaldian pilaturiko oporren ostean. Grebalariek eta Novaltiako zuzendaritzak akordio bat lortu dute, eta amaitutzat eman dute greba. 1.345 egun izan dira, hiru urte eta zortzi hilabete, Europan indarrean zen grebarik luzeena. Grebalariek hobekuntza nabarmenak lortu dituzte lan baldintzetan: batez beste %26,7ko soldata igoera langileentzat, eta %33,7koa, soldatarik txikienentzat. Horiei dagokienez, orain arte, 16.789 euro gordin jasotzen zituzten, eta, hemendik aurrera, 22.446 irabaziko dituzte. Greban ez dauden langileei ere aplikatuko zaie.
«Soldatarik txikienak zituzten lankideak desprekarizatzea lortu dugu, eta haiengatik gaude zoriontsuen. Greba, batez ere, haien lan baldintzak hobetzeko hasi genuen, besteekiko jauzia oso handia zelako», azaldu du. Horiez gain, grebalari bakoitzak 9.450 euroko kalte ordaina jasoko du, eta ELA sindikatuak, 1.345 eurokoa. Kopuru sinbolikoa da, euro bat greba egun bakoitzeko. Trukean grebalariek prozesu judizial guztiak etengo dituzte. Bide luze honetan enpresak aurkako hamar sententzia jaso ditu greba eskubidea urratzeagatik. Horietako batean, 150.000 euroko isuna ezarri zioten.
«Kemena eta adorea»
Mikel Etxeberriak epaibide horietan ikusten du korapiloa askatu izanaren arrazoietako bat: «Aldeko eta kontrako ebazpenak egon dira, baina azkenaldian gure aldeko asko egon dira. Nabarmendu beharra dago, 2022. urtera arte enpresa ez zela mugitu». Halaber, grebalarien «kemena eta adorea» goratu zuen. «Ezinezkoa zirudiena egingarri bihurtu dute. Enpresak uste zuen langileek ez ziotela eutsiko. Baina haien irmotasuna eta ELAren erresistentzia kutxa hor zeuden». Kalkulu bizkor bat eginda, ondorioztatu daiteke sindikatuak milioi bat euro baino gehiago jarri dituela Novaltiako grebalariak sostengatzeko.
Akordioak beste hainbat berme ditu, eta, haiei esker, Novaltiako langileek sektoreko lan hitzarmenak ezartzen dituenak baino baldintza hobeak dituzte. Bere garaian galdutako gainsari batzuk berreskuratu dituzte, eta beste batzuk lortu: balioaniztasunezkoa, garraiokoa... Gainera, bermatu dute ezin dituztela galdu, eta ziklikoki haien balioa eguneratuz joango dela. Halaber, akordioan adostu dute enpresak ezingo duela errepresaliarik hartu grebalarien aurka.
Hamalauk jarraituko dute
Hogei langilek hasi zuten greba, eta hamazazpik amaitu dute. Ondo bidean hamalau itzuliko dira lanera, hiruk enpresak eskainitako borondatezko irteera pizgarriduna onartuko baitute. Negoziazioen azken txanpan Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailak artekaritza prozesu bat hasi zuen, baina, Carranzaren esanetan, ez zuen «ezer» egin: «Ezin dute esan haien inguruan pentsatzen dudan guztia. Jarrerak gerturatu badira, ez zen haiengatik izan da. Bilera guztietan enpresaren alde jartzen zen, jaurlaritza ez da neutrala izan gure auzian». |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226231/eduardo-ruiz-de-gordejuela-izango-da-kutxabankeko-kontseilari-ordezkari-berria.htm | Ekonomia | Eduardo Ruiz de Gordejuela izango da Kutxabankeko kontseilari ordezkari berria | BBKn eta Kutxabanken 30 urte baino gehiagoko ibilbidea du Ruiz de Gordejuelak. Europako Banku Zentralak onartu behar du izendapena. | Eduardo Ruiz de Gordejuela izango da Kutxabankeko kontseilari ordezkari berria. BBKn eta Kutxabanken 30 urte baino gehiagoko ibilbidea du Ruiz de Gordejuelak. Europako Banku Zentralak onartu behar du izendapena. | Kutxabanken Administrazio Kontseiluak Eduardo Ruiz de Gordejuela proposatu du bankuaren kontseilari ordezkari berria izateko, Javier Garcia Lurueñaren ordez —ekainean utziko du kargua—. EBZ Europako Banku Zentralaren egokitasun azterketa igaroz gero izendatuko dute kontseilari ordezkari. Horren ostean, administrazio kontseiluaren parte izatera igaroko da.
Etxekoa da Ruiz de Gordejuela, 30 urte baino gehiago daramatza-eta BBKn eta Kutxabanken. 2012an hiru aurrezki kutxak Kutxabanken elkartu zirenean, negozio sareak bateratzeaz arduratu zen, eta orain arte txikizkako negozioen zuzendari nagusia izan da; Aitor Aranburuk ordezkatuko du kargu horretan. 2019k hona Finecoren presidente ere izan da; Kutxabanken filiala da banku hori, ondare handiko bezeroen kudeaketaz arduratzen dena.
Izendapenaren ostean, kontseilari ordezkari berriak adierazi du bezeroarekiko arreta hobetzea izango dela bere helburua. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226232/seaskako-bernat-etxepare-lizeoa-iparraldeko-eraginkorrena-da-baxoko-azterketari-dagokionez.htm | Gizartea | Seaskako Bernat Etxepare lizeoa Iparraldeko eraginkorrena da, Baxoko azterketari dagokionez | Frantziako Hezkuntza Ministerioak kalifikazioa jarri dio lizeo bakoitzari, 2022ko emaitzak kontuan hartuta, eta Baionako ikastetxea nagusitu da. | Seaskako Bernat Etxepare lizeoa Iparraldeko eraginkorrena da, Baxoko azterketari dagokionez. Frantziako Hezkuntza Ministerioak kalifikazioa jarri dio lizeo bakoitzari, 2022ko emaitzak kontuan hartuta, eta Baionako ikastetxea nagusitu da. | Azken urteotan bezala, Seaska elkarteko Bernat Etxepare Lizeoa goi-goian agertzen da Frantziako Hezkuntza Ministerioak eginiko zerrendetan. Lizeoen «arrakastaren eta eraginkortasunaren» inguruko datuak argitaratu berri ditu, 2022. urteari dagozkionak.
Horien arabera, Bernat Etxepare Lizeoak 103 ikasle aurkeztu zituen Baxo orokor eta teknologikoaren azterketetara, eta denek gainditu zuten, hau da, %100eko arrakasta izan zen. Emaitza bera lortu dute beste batzuek ere, hala nola Baionako Largente lizeoak, St Louis-Villa Piak, Hazparneko (Lapurdi) St Josephek, Donibane Lohizuneko Tomas Akinokoak (Lapurdi) eta Donibane Garaziko Navarrek (Nafarroa Beherea).
Datuon arabera, ikasleen gizarte maila eta ikasketa mailak kontuan hartuta, Bernat Etxepare lizeoari 3 puntu eman dizkiote ikasleek baxoa gainditzeko ahalmenean. Iparraldeko daturik onena da hori.
Horrez gain, kontuan hartu dute lizeo bakoitzak zenbat ikasle eraman dituen baxoa gainditzera, bigarren hezkuntza osoa ikastetxean eginda, eta Bernat Etxeparek %96ko maila lortu du horretan, Ipar Euskal Herriko handiena, baina baita ministerioak kontuan hartu duen eremu administratibo osoarena (departamendua).
Beste atal batean ere nagusitu da Seaskako lizeoa: ikasleetatik %81 aipamen berezia eskuratu zuten emaitza bikainak lortzeagatik.
Lizeoak Lanbide heziketa ere eskaintzen du, eta horretan ere nagusitu da. 400 ikasle inguru ditu Bernat Etxepare lizeoak, eta ikas ibilbide osoa euskaraz hutsez egiteko aukera ematen duen ikastetxe bakarra da Iparralde osoan.
Deigarria da emaitza, aintzat hartuz gero Frantziako administrazioak ikasleei azterketak euskaraz egiteko jartzen dizkien oztopoak. Atzo bertan, baxoa euskaraz egin ahal izatea eskatzeko protestaldi bat iragarri zuten Estitxu Robles kolegioko ikasleek. Bordeletik Baionara bizikletaz joango dira hogei ikasle, eta apirilaren 22an Lapurdiko hiriburura heltzean bat egingo dute euskalgintzak egun horretarako antolatu asmo duen manifestaziora. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226233/espainiako-konstituzioak-erabakitzeko-eskubidea-ahalbidetzeko-erreformak-behar-dituela-jaso-dute.htm | Politika | Espainiako Konstituzioak erabakitzeko eskubidea ahalbidetzeko erreformak behar dituela jaso dute | EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek egin dute akordioa, eta gaur aurkeztu dute Gasteizko Legebiltzarrean. | Espainiako Konstituzioak erabakitzeko eskubidea ahalbidetzeko erreformak behar dituela jaso dute. EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek egin dute akordioa, eta gaur aurkeztu dute Gasteizko Legebiltzarrean. | EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek akordioa egin dute, eta, bertan jaso dutenez, Espainiako Konstituzioak erreformak behar ditu nazioen erabakitzeko eskubidea ahalbidetzeko. Baita forma politikoa aldatu eta errepublika jasotzeko ere. Gaur aurkeztu dute hitzarmena Gasteizko Legebiltzarrean, eta Espainiako Estatuaren izaera plurinazionala aitortzeko beharra azpimarratu dute.
EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko eledun Maddalen Iriartek adierazi duenez, ezin dira «Madrilera begira ibili» etorkizunean hartu behar dituzten erabaki estrategikoei dagokienez. «Herri honi beharrezkoak zaizkio estatu egiturak eta subjektu politikoaren errekonozimendua». Era berean, premiazkotzat jo du erabakitzeko gaitasuna duen subjektu politikoa izatea, modu horretara urgenteak diren politika publikoak norbere «beharren eta errealitatearen arabera» heltzeko eta erantzuteko. «Guk, noski, euskal errepublikaren aldeko hautua egiten dugu».
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemosen Legebiltzarreko bozeramaileak esan du Espainiako Estatuak nazio aniztasuna onartu behar duela, eta erabakitzeko eskubidea ordenamendu juridikoan txertatu. EAJko eledun Joseba Egibarrek, berriz, akordioa «aurrerapausoa» dela uste du, eta adierazi du apustua egin dutela estatuaren forma aldatzeko baldintzak sortzeko. Erabakitzeko eskubidea defendatu du: «Elkarbizitza nahi dugu, ez inoren menpe bizitzea».
Gure Eskuk Legebiltzarrean egindako balorazioaren arabera, akordioa pauso garrantzitsua da «erabakitzeko borondateari bide emateko». Hala ere, adierazi du ez dela nahikoa, eta lanean jarraitzeko beharra nabarmendu du. Josu Etxaburu Gure Eskuko bozeramailea: «Hegoaldeari dagokionez, ezinbestekoa da Espainiako Estatua estatu plurinazionala dela onartzea, eta bertan dauden herriek euren etorkizuna erabakitzeko eskubidea izatea. Gaurko pauso hau hasiera baino ez da».
Etxaburuk azpimarratu du ezinbestekoa dela erabakitzeko prozesua irudikatzeko zilegitasun demokratikoa duten plazak sortu eta eskaintzea. Herritarren parte hartzea bideratu behar dela dio: «Libreki erabakitzea posible egingo duen prozesua abian jartzea behar du herri honek». Erronka hori kolektiboa dela uste du. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226234/betagarrik-bi-kontzertu-emango-ditu-taldearen-30-urtemuga-ospatzeko.htm | Kultura | Betagarrik bi kontzertu emango ditu, taldearen 30. urtemuga ospatzeko | Gasteizko Jimmy Jazz aretoan joko du abenduaren 30an eta Bilboko Kafe Antzokian urtarrilaren 13an | Betagarrik bi kontzertu emango ditu, taldearen 30. urtemuga ospatzeko. Gasteizko Jimmy Jazz aretoan joko du abenduaren 30an eta Bilboko Kafe Antzokian urtarrilaren 13an | Betagarrik 2017ko uztailean eman zuen bere azken kontzertua, Hatortxu Rocken 20. edizioan. Aurten, baina, taldeak 30 urte beteko lituzke, eta, hori ospatzeko, bi kontzertu emango ditu. Lehenengoa abenduaren 30ean izango da, Gasteizeko Jimmy Jazz aretoan. Bigarrena, berriz, Bilboko Kafe Antzokian, 2024ko urtarrilaren 13an.
Betagarri 1993. urtean sortu zuten, ska-rocka ardatz hartuta, eta bere ibilbidean hamabi disko argitaratu zituen taldeak: L (1994), Betagarri (1997), Arren Erro Zaharra (1988), 80/00 (1999), Freaky Festa (2000), Remix (2001), Arnasa Hartu (2002), Zuzenena (2004), Hamaika Gara (2006), Bizitzari Txistuka (2009), Zorion Argiak (2012) eta 20 Urte Zuzenean (2014).
Taldeak agur esan zuenean, Iñaki Ortiz de Villalva abeslariak Berria-ri adierazi zion une hartan ez zutela «indar eta ilusiorik» aurrera egiteko. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226235/lapurdiko-arrantzaleak-laquohilzorianraquo-izurdeak-babesteko-neurriengatik.htm | Ekonomia | Lapurdiko arrantzaleak «hilzorian», izurdeak babesteko neurriengatik | Frantziako Estatu Kontseiluak sei hilabeteko epea eman dio Parisi arrantza eremu batzuk ixteko. Sektoreak portuak eta lonjak itxi ditu bi egunez. Erabakia Hegoaldera zabaltzea aztertzen ari da Brusela. | Lapurdiko arrantzaleak «hilzorian», izurdeak babesteko neurriengatik. Frantziako Estatu Kontseiluak sei hilabeteko epea eman dio Parisi arrantza eremu batzuk ixteko. Sektoreak portuak eta lonjak itxi ditu bi egunez. Erabakia Hegoaldera zabaltzea aztertzen ari da Brusela. | Sutan daude Lapurdiko arrantzaleak. Aurreko astetik daramate protestan, eta Pirinio Atlantikoetako eta Landetako arrantza batzordeak (CIPDMEM 64-40) bi greba egun antolatu ditu gaurko (osteguna) eta biharko. Arrantzaleek portuetako jarduera gelditu dute, eta ez da enkanterik egin Donibane Lohizune-Ziburuko lonjan. Asteazkenean Baionako portua blokeatu zuten.
Haserrea Estatu Kontseiluak martxoaren 20an kaleratutako ebazpenaren ondorio da. Frantziako administrazio auzitegi nagusiak gobernuari eskatu dio sei hilabeteko epean Bizkaiko golkoan Frantziarenak diren arrantza eremu jakin batzuk ixteko, izurdeak babesteko, urtero ehunka agertzen baitira hilda kostaldean, arrantzaleek erabiltzen dituzten sareetan harrapatuta geratu ondoren.
Eskaera 2021ean aurkeztu zuten hiru talde ekologistak. Horietako batek, Sea Shepherdek, ohar batean gogorarazi du erabakia auzitegi batek hartu duela eta bete beharrekoa dela, eta gobernuari ez ezik arrantzaleei ere mintzatu zaie. «Arrantzaren etorkizunarekin kezkatuta badaude, izurdeen egoerarekin kezkatuta egon beharko lukete, espezie hori itsasoaren osasun onaren bermatzaile baita».
Gogoratu du urteak daramatzatela egoeraz ohartarazten, eta, neurri batzuk hartu diren arren, salatu du denbora horretan sektoreak ez duela garbi jokatu. «Uko egin diote, adibidez, kamerak ontzian eramateari eta gu zetazeo harrapaketei buruzko lantaldean sartzeari».
Galera handiak
2022an ikerketa bat abiatu zuen Frantziako Gobernuak, eta 2023an eta 2024an jarraitu behar zuen. Hogei ontzik parte hartu dute, horietako zazpi Lapurdikoak. Arrantzaleen batzordeko buru Serge Larzabalek gogoratu du ikerketarekin segitzeko eta arazoa konpontzeko borondatea dutela, baina ohartarazi du lan hori ez dela bateragarria Estatu Kontseiluaren erabakiarekin.
Azpimarratu du egoera ez dela talde ekologistek dioten bezain larria, eta arrantza eremuak ixteko erabakia ez dagoela behar bezain justifikatuta.
Larzabalek azaldu duenez, Parisek arrantza eremuak ixtea erabakiko balu, hiru milioi eurotik gorako galerak ekarriko lizkieke Lapurdiko 49 arrasteontziei, eta 3,6 milioi eurokoak Donibane Lohizune-Ziburuko lonjari; horri gehitu beharko litzaizkioke, besteak beste, arrandegiek eta garraiolariek izango lituzketenak. «Beste edozein sektoretan, enpresa bakar batek ezingo lioke eutsi %40 inguruko galerekin. Tokiko arrantza industriaren zati handi baten eta horrekin batera doan sektorearen heriotza litzateke neurria».
Ziburuko eta Donibane Lohizuneko auzapezen babesa eta Emilie Dutoya eskualdeko kontseilariarena jaso dute Lapurdiko arrantzaleek. «Botere publikoen eta herritarren babesa behar dugu, lanean jarraitu ahal izateko, gure lanbidetik bizitzeko, eta elikadura subiranotasuna bermatzeko; bestela, kanpotik ekarritako arraina jango dugu».
Larzabalek gogoratu du azken urteetan zailtasun ugariri egin behar izan dietela aurre: 'brexit'-ak arrantza eremu batzuetan aritzeko eragindako murrizketak, pandemian egindako geldialdiak, gasolioaren prezioaren igoera, eta sektoreak berezkoak dituen beste batzuk: errelebo falta, kanpotik ekarritako arrainaren konpetentzia... Horrez gain, gogoratu du 2030erako Bruselak arraste arrantza debekatu nahi duela itsasgune babestuetan.
Talde ekologistek urteak daramatzate arrantza eremuen itxiera partzialak eskatzen Bizkaiko golkoan. Ohartarazi dute Lapurdin eta handik iparraldera hilda agertu diren zetazeoen kopurua handitzen ari dela urtez urte. 2021ean 282 zenbatu zituzten; haietatik %90, izurde arruntak. Aurten 127 zenbatu dituzte, urtarrilean soilik. Hego Euskal Herriko kostaldean ere azaldu dira batzuk azken urteetan, osorik eta zatituta.
Hegoaldean, adi
Frantziaren debekuak, printzipioz behintzat, ez lieke eragingo Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleei, Parisek debekatuko lituzkeen uretan ez direlako aritzen. Baina adi begiratzen diote egoerari. Besteak beste, partekatutako uretan —ur komunitarioetan— konpetentzia handituko litzatekeelako.
Dena den, haien kezka iturri nagusia beste bat da: Espainiako arrantza eremukoak diren Kantauri itsasoko eta Galiziako kostaldeko kaletan ere antzeko neurri bat ezartzea aztertzen ari da Europako Batzordea, arrazoi beragatik eta garai bertsuetan: urtarriletik martxora eta udan hilabete batez.
Kasu horretan, urte hasierako etenaldia ez lukete nabarituko, hilabete horietan baxurako ontziak geldirik daudelako. Baina udakoak hegaluzearen kanpainako bi marea galtzea ekarriko lieke, eta hegaluzearena aldirik garrantzitsuenetako bat da Hegoaldeko baxurako ontzientzat.
Europako Batzordeak ICES Itsasoa Ikertzeko Zientzialarien Kontseiluaren txosten bat du mahai gainean; horren arabera, izurdeen nahi gabeko harrapaketak espeziearen iraupenari eusteko egin daitezkeenetatik oso gora daude, eta «neurri eraginkor bakarra» arrantza bolada batez debekatzea da. ICESek gogoratu duenez, arrasteontziak —hamasei Bizkaian eta Gipuzkoan— disuasio tresna akustikoak erabiltzera behartuta dauden arren, horrek eta «hartutako neurri guztiek ez dute batere funtzionatu».
Gipuzkoako Kofradien Federazioa beldur da, ontzi guztientzako debeku batek galera ekonomiko handiak ekarriko lizkiokeelako sektoreari, eta Eusko Jaurlaritzarekin eta AZTIko zientzialariekin harremanetan jarri da, haiek ICESen bileretan parte hartzen baitute. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226236/anastasini-zirkuko-biktimak-omenduko-dituzte-larragan.htm | Gizartea | Anastasini zirkuko biktimak omenduko dituzte Larragan | Gutxienez zirkuko hamalau kide hil zituzten 1936an. Haien memoria zaintzeko ekitaldia eginen dute larunbatean. | Anastasini zirkuko biktimak omenduko dituzte Larragan. Gutxienez zirkuko hamalau kide hil zituzten 1936an. Haien memoria zaintzeko ekitaldia eginen dute larunbatean. | Lodosa (Nafarroa). 1936ko uztailaren 18a. Han bildu ziren azkeneko aldiz Anastasini zirkuko 50 kideak. Izan ere, zenbait ikerketari esker, jakin da talde horretako gutxienez hamalau kide Larragan (Nafarroa) hil zituztela. Herriko haur batek aurkitu zituen gorpuak. Zirkuko biktima guztiei omenaldia eginen diete larunbatean, Larragako Memoriaren Parkean, 12:00etan.
Hildakoak omentzeko, hiru harriz osatutako monumentu bat inauguratuko dute. Harrietan, zizelkatutako irudiak ageri dira, eta erdian zirkuaren forma duen metalezko pieza bat kokatu dute. Pieza horiek guztiak eskuz egin dituzte Maravillas Lamberto eta Zurbau kolektiboek. Horrez gain, ekitaldian musika ere egonen da, baita zirku arloko zenbait kide ere. Hala nola Popi eta Zaratrako, Pirritx, Porrotx eta Marimotots, eta Gure Zirkua.
Lodosako herritarren testigantzak izan dira ikerketa guztiaren oinarria. Horiei esker jakin da gorpuen berri. Hala ere, ez dago argi zer gertatu zen taldeko gainerako kideekin, baina badira zenbait hipotesi. Mendabiako La Caballera hobian, adibidez, 27 gorpu aurkitu zituzten 1970eko hamarkadan, eta horiek ere zirkuko kideak zirela pentsatzen da. Beraz, orotara, 40 pertsona inguru hil zituztela kalkulatzen da.
Ikerketen arabera, zirkuko artista nagusiak bizirik irten ziren, baina bai haiek eta bai zirkuko orkestra desagertuta daude. Horregatik, ekitaldiaren antolatzaileek ez dute nahi «krimen frankista» hori ahaztea; eraildako pertsona horien memoria zaindu nahi dute. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226237/egiaren-batzordeek-eta-txernobylgo-adingabeekin-lanean-dabiltzan-elkarteek-jaso-dituzte-gernika-sariak.htm | Politika | Egiaren Batzordeek eta Txernobylgo adingabeekin lanean dabiltzan elkarteek jaso dituzte Gernika sariak | Argentinako, Hegoafrikako, Ekialdeko Timorko eta Kolonbiako Egiaren Batzordeen lana hartu dute aintzat alde batetik, eta Txernoylgo adingabeekin lanean ari diren euskal elkarteena bestetik | Egiaren Batzordeek eta Txernobylgo adingabeekin lanean dabiltzan elkarteek jaso dituzte Gernika sariak. Argentinako, Hegoafrikako, Ekialdeko Timorko eta Kolonbiako Egiaren Batzordeen lana hartu dute aintzat alde batetik, eta Txernoylgo adingabeekin lanean ari diren euskal elkarteena bestetik | Bakearen aldeko lana saritzen du Gernika-Lumoko udalak urtero 1937ko bonbardaketaren biktimak oroitzeko, eta aurten lau herrialdetako Egia Batzordeak eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Txernobylgo adingabeen alde lanean ari diren euskal elkarteak aukeratu dituzte. Goizean egin dute sari banaketa herrian, 12:00etan.
Udalak emandako datuen arabera, 51 Egia Batzorde daude munduan, eta gerra, diktadura edo gatazka armatua eduki duten herrialdeetan gertatutakoa ikertzen dute. Argentinakoa (1984), Hegoafrikakoa (1998) Ekialdeko Timorkoa (2005) eta Kolonbiakoa (2022) saritu ditu oraingoan. «Azpimarratzekoa da Kolonbiako Egia Batzordea, esperientzia berritzailea delako bakea eraikitzeko egiten dituen ekarpenetan», azaldu dute.
Gainera, Txernobylgo hondamendiak eragindako eremuetan bizi diren adingabeekin lan egiten duten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako elkarteen lana aintzatetsi du udalak. Lau dira: Chernobyl Elkartea, Chernobyleko Umeak, Txernobylen Lagunak eta Ukraina Gaztea.
Apirilaren 26an 86 urte beteko dira faxistek Gernika bonbardatu zutenetik 1936ko gerran, eta egun berean beteko dira 37 urte Txernobylgo hondamenditik. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226238/gazteen-ia-erdiek-uste-dute-aurten-ez-direla-emantzipatuko.htm | Gizartea | Gazteen ia erdiek uste dute aurten ez direla emantzipatuko | Gazteen Euskal Behatokiak ‘Aurrera Begira 2022’ txostena aurkeztu du. Haren arabera, gazteek etorkizunarekiko duten konfiantzak nabarmen egin du behera. | Gazteen ia erdiek uste dute aurten ez direla emantzipatuko. Gazteen Euskal Behatokiak ‘Aurrera Begira 2022’ txostena aurkeztu du. Haren arabera, gazteek etorkizunarekiko duten konfiantzak nabarmen egin du behera. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteen %45ek uste dute urtebeteko epean ezin izango direla emantzipatu. Hala islatu du Gazteen Euskal Behatokiak, Aurrera Begira 2022 azterlanean. Gazteen egoerari eta pertzepzioari buruz, 3.500 inkesta baino gehiago egin dizkiete 15 eta 29 urte bitarteko gazteei. Eta gaur aurkeztu dituzte emaitzak Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren idazkari nagusiak eta Miren Saratxaga Gazteriaren zuzendariak. «2003an hasi ginen txosten hau egiten; 2022ko azterlanak, beraz, gazteen aurreikuspenak aztertzeko hamarkada oso baten balantzea egiteko aukera ematen du», adierazi du Fernandezek.
Emantzipazioaren datua 2008ko krisiaren osteko datuetara bueltatu da. Izan ere, 2013an, gazteen %45ek uste zuten urtebetean ezin izango zirela emantzipatu. Hurrengo urteetan, ehunekoa handituz joan zen, eta 2018an serieko handiena izan zen: %48. Hurrengo urtean, aldiz, bederatzi puntu egin zuen behera. Hala ere, azken lau urteetan berriro igo da, %45era heldu arte.
Urtebetean enplegua aurkitzea espero duten langabe gazteen ehunekoak nabarmen egin du gora. 2021ean, %62k uste zuten lana aurkituko zuela. 2022an, berriz, %71k dute iritzi hori. Hala ere, hamar punturen aldea dago emakumeen eta gizonen artean. Emakumeen %65k uste dute enplegu bat aurkituko duela; gizonen artean, berriz, %75ekoa da uste hori. Bestalde, lan esparruan, emakumeen %35k uste dute lana galdu dezaketela. Gizonen kasuan ehunekoa txikiagoa da: %29. «Errealitate hori hor dago, eta arrakala bat dago», azaldu du Fernandezek. Eta gehitu du «arlo guztietan» eta «instituzio guztien artean» lan egin behar dela hori gainditzeko.
Datu batzuk, berriz, «egonkor» mantendu dira hamarkada osoan, Saratxagaren arabera. Besteak beste, etorkizunean atzerrira derrigorrean lan egitera emigratu beharko dutela uste duten gazteen ehunekoa. Iazko datua %10 da.
Adierazle berri bat ere sartu dute 2022ko txostenean: gurasotasuna. Saratxagak azaldu duenez, adierazle horrek neurtzen du zenbat gazteri gustatuko litzaiekeen seme-alabak izatea, baina ez dute uste hori nahi duten adinean gertatuko denik. Txostenak islatu du gazteen %26 egoera horretan daudela.
Gogobetetze pertsonalak behera egin du
Pandemia aurreko azken ikerketa 2019an egin zuten. Ordutik, gazteen poztasun indizeak zortzi puntu egin du behera: 100 punturen gainetik, 78koa zen lehen, eta 70 puntukoa da orain. Fernandezen arabera, «krisiak, pandemiak eta Ukrainako gerrak» eragina izan dute gazteen gogobetetze pertsonalean. Eta nahiz eta zenbakia serieko txikiena izan, oraindik «nabarmen handia» dela zehaztu du. Adierazle horrek hamar alderdiren batez bestekoaren bidez neurtzen du gogobetetze pertsonala. Adierazle horiek dira, besteak beste, osasuna, itxura fisikoa, familia eta lagunak.
Egungo egoeraren balorazioak ere zortzi puntu egin du behera lau urteetan. Adierazlea osatzeko, egoera pertsonalari, oro har gazteei eta «Euskadiren egoerari» emandako balorazioa uztartu dituzte. «5,4ko balorazioa jaso du gazteen egoera orokorrak eta hori da indizearen balioa jaisten duena», argitu du Fernandezek. Bestalde, jaitsierarik handiena etorkizunerako konfiantza indizeak pairatu du. Lau urteetan, hamabost puntu egin du behera: 69tik 54ra. Eta serieko baliorik txikiena izan du.
Indarkeria matxistaren 1.867 biktima gazte
Bestalde, 30 urte baino gutxiagoko 1.867 emakumek pairatu zuten indarkeria matxista iaz, Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak emandako datuen arabera. «1.115 emakumek euren bikotearengandik edo bikote ohiarengandik jasan zuten». Era berean, adierazi du Zeuk Esan haurtzarorako eta nerabezarorako laguntza zerbitzuak 1.058 dei jaso zituela. Horietatik 22 genero indarkeria kasuak izan ziren. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226239/epaitegiak-ontzat-jo-ditu-eak-iazko-otsaileko-kongresuan-hartutako-erabakiak.htm | Politika | Epaitegiak ontzat jo ditu EAk iazko otsaileko kongresuan hartutako erabakiak | Bozketak telematikoki egin izana babestu du. Estatutu berria, proposamen politikoa eta idazkari nagusia hautatu zituzten biltzarrean. | Epaitegiak ontzat jo ditu EAk iazko otsaileko kongresuan hartutako erabakiak. Bozketak telematikoki egin izana babestu du. Estatutu berria, proposamen politikoa eta idazkari nagusia hautatu zituzten biltzarrean. | Gasteizko Lehen Instantziako Seigarren Epaitegiak atzera bota du Eusko Alkartasunak iazko otsailean egindako kongresuan hartutako erabakien kontrako salaketa. EAko ildo kritikoak eraman zuen afera epaitegira, argudiatuta afiliatuen parte hartzeko eskubidea urratu egin zela. Orain, baina, Gasteizko epaitegiak ontzat jo ditu ebazpen haiek, eta epaiketaren kostuak ordainarazi dizkie salatzaileei. Halere, epaia ez da irmoa, eta hogei egun dituzte helegite bat aurkezteko.
Iazko otsailaren 19an eta 20an egin zuen EAk alderdiaren XIII. Biltzar Nazionala; besteak beste, alderdiaren estatutuak aldatu zituzten, eta proposamen politikoa onartu zuten. Era berean, Eba Blanco hautatu zuten alderdiko idazkari nagusi kargurako. Auzi judiziala tarteko, erabaki horiek berresteko ezohiko XIV. Biltzar Nazionala ere egin zuen alderdiak, baina, orain, epaitegiak ebatzi du legez egin zirela.
Epaiak otsaileko kongresuaren inguruko auziari soilik erantzuten dio, eta 2019ko primarioen inguruan martxan den prozesu judizialari; Auzitegi Gorenak ebatziko du haien inguruan, EAk aurkeztutako helegiteak tramitera onartu ostean. Halere, gaurko ebazpenak ontzat jotzen du otsailean onartutako estatutu aldaketa. Haietan jada ez dira primarioak ageri idazkari nagusia hautatzeko formula gisa.
Bozketa telematikoa
Kritikoen salaketak batzarra egiteko moduaren kontrakoak izan ziren. Bozketak telematikoki egin izana salatu zuten, argudiatuta ez zela afiliatuen parte hartzeko eskubidea bermatu eta ez zegoela ezarrita erabakiak modu horretan egiteko araudirik. Epaitegiaren arabera, ordea, araudirik ez egotea ez da eragozpena halako tresna bat erabiltzeko, modu egokian egiten bada: «Nahiko informaziorekin eta bilkuran parte hartzen dutenen bermeak eta eskubidea errespetatuta».
Era berean, kritikoek azaldu zuten zuzendaritzak ez ziela adierazi zenbat ziren kuota bat ordaindu ez eta botoa emateko eskubidea zuten afiliatuak. Epaimahaiak, ordea, ebatzi du ez dagoela alderdiaren estatutu edo araudietan halako eskaera bat egitea justifikatzen duen punturik.
EAk ohar batean adierazi duenez, hartutako erabakien legezkotasuna eta EAren zuzendaritzaren «legitimitatea» indartzen ditu epaiak. Blancok salatu du ildo kritikoko zenbait kidek «gezurrak» esan dituztela alderdiko zuzendaritzaren kontrako «jazarpen» estrategia justifikatzeko. Hala, espero du epaia «inflexio puntu bat» izatea, eta kritikoei eskatu die ebazpena eta alderdiko «organo legitimoen» akordioak «demokratikoki onartzeko». |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226240/aritz-pardinak-ibai-ahoak-saiakera-plazaratu-du.htm | Kultura | Aritz Pardinak 'Ibai ahoak' saiakera plazaratu du | Aforismoz osatutako lana da, eta lau ardatzen inguruan ondu du egileak: lengoaia, denbora, ezagutza eta filosofiaren historia. Balea Zuria argitaletxeak kaleratu du. | Aritz Pardinak 'Ibai ahoak' saiakera plazaratu du. Aforismoz osatutako lana da, eta lau ardatzen inguruan ondu du egileak: lengoaia, denbora, ezagutza eta filosofiaren historia. Balea Zuria argitaletxeak kaleratu du. | «Ezagutza eraiki: ezagutza prozesu amaiezin bezala ulertzeak abere arrazionalaren soseguari erasotzen dio». «Txio: twitterreko txoriek asko abesten dute, hainbeste, non melodiatik zaratara iritsi diren». Gehientsuenak hala, lerro bat-bitan sintetizatuta, baina behar izan duenean hamar lerrotik gorako aforismoak ere posible direla sinetsita ondu du Aritz Pardina Herrerok (Orio, Gipuzkoa, 1996) bere estreinako liburua: Ibai ahoak. Hasi eta buka aforismoekin osatu duen arren, saiakera gisa aurkeztu du, eta generoari buruzko gogoeta bat ere erantsi dio azkenetan. Balea Zuriak argitaratu du.
Lehen liburua du hau Pardinak. Filosofia ikasketak egindakoa da EHUn, eta, azaldu duenez, horiek eskatutako lan akademikoak egin bitartean joan zen zirriborratzen han-hemengo orri ertzetan orain Ibai ahoak-en bildu dituen testu puskak. Zehazki, Friedrich Nietzsche filosofo alemanaren inguruan sakondu zuen unibertsitatean, eta haren eragina nabarmena dela aitortu du egileak, ezer baino lehen. Argitaletxeko kide Juan Ramon Makusok ere berretsi du: «Originala jaso genuen momentutik nabaritu genituen haren [Nietzscheren] sinbolismoa eta dardara testuan. Ez da kasualitatea, Alemanian aforismoak tradizio handia baitu».
Lau ataletan egituratu du liburua Pardinak, eta hizkuntza (Lengoaiaren gazi-gozoak), denbora (Denbora sortzen ikasteko), ezagutza (Ibai ahoak) eta filosofiaren historia (Aforismoak arrazionalismoari) hartu ditu hizpide.
Lehen atalean, hizkuntza «emozioen bozgorailutzat» kokatu du, eta, Nietzscheren bideari jarraituta, jardun arrazionala, finean, sentimenduetan oinarritu ohi dela defendatu du. Hala dio liburua irekitzen duen aforismoak, hain justu: «Abere arrazionala: kontzeptuak arrazoimenak doitu dituen sentimenduak dira».
Ohiko lengoaiaren eta lengoaia artistikoaren arteko aldeak ere aztertu ditu lehen atal horretan—«ez dira kontrajarriak»—, eta «filosofo heroikoa» izendatu duen pertsonaia bati ere egin dio leku. «Ikasketetan ikusi nuen pertsonaia bat da: lengoaia aldrebesten zuten filosofia egiteko, ziurrenik, esan nahi zutena oso argi ez zutelako. Estilo nahasmenak, normalean, pentsamendu nahasmena du atzetik».
Denboraz aritzekorakoan, bestalde, musikaren esperientziara jo du egileak, bigarren atalean. Gitarra jotzailea eta musika irakaslea ere bada Pardina, eta jardun horietan ikusitakoak tempoaren kontzeptuari lotuta arakatu ditu. Bizitzaren abiaduraz eta isiltasunaren garrantziaz aritu da bertan, besteak beste, eguneroko egoera konkretuak berreskuratuta hainbatetan. Askotariko bideetatik aintzira batera heltzen diren urekin erkatu du ezagutza, hirugarrenik, liburuari izena zor dion Ibai ahoak hirugarren atalean, eta «ikuspegi integratzaile» bat eskaini nahi izan duela nabarmendu du. «Ezagutza ez da bakarrik zientzia, artean ere badago ezagutza eta beste erregistro askotan ere berdin». Jakintzak berak gaur egungo munduan duen prestigioaz ere egin du gogoeta atalean, irudipena baitu urrituz doala. «Ohitura dugu ezagutza baliogabetzeko, atzetik interes ekonomikoak, edo bestelakoak daudelakoan. Sarritan entzuten dugu guztia erlatiboa dela, ez dagoela egiarik, ezerk ez duela balio... horren kontra egin nahi izan dut».
Eta azken atalera ere hedatu du jarrera hori. «Arrazionalismoa nagusi izan bada Mendebaldeko filosofiaren historian, horrek kontrako aldera egin du. Nietzscheren eszeptisismoa erabateko erlatibismoarekin nahastu da egun, eta horrek ez du ezertan laguntzen. Zerbait erlatiboa dela esateak ez dauka zentzurik, ordea, ez badira erlazio horiek arakatzen. Atzean zer dagoen ikusi behar da; uste dut hori egin behar lukeela filosofiak».
Definizioa berridaztea
Hitzatzeari Aforismoaren formaz eta edukiaz izena jarri dio Pardinak, eta idazten ari zen liburua ingurukoei azaltzeko hitzak falta zitzaizkiola ohartzean ekin zion hura idazteari. Aforismoaren definizioak berrikusi ostean, inguruan topatutakoek ez zuten «asebete» , eta esanahia zabaltzea proposatu du. Euskaltzaindiaren «arau gisa proposatzen den esapide laburra» definiziotik, alemanen ondorengora gerturatzea: «Bizitzari buruzko jakituria eta esperientzia transmititzen duen prosan idatzitako lelo autonomo, labur eta zorrotza».
Definizioetan dena sartzen ez dela jakitun, ordea, «aforismoen irakurketaren esperientziari» modu irekiagoan heldu nahi izan dio azken lerroetan egileak, eta euskaraz generoa landu duten egileei keinu bat egin die, hala nola Anjel Lertxundi, Juan Kruz Igerabide, Ana Urkiza, Karlos Linazasoro eta Ekaitz Goikoetxea. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226241/bilboko-guggenheim-museoak-lynette-yiadom-boakye-artistaren-obra-sorta-bat-jarri-du-ikusgai.htm | Kultura | Bilboko Guggenheim museoak Lynette Yiadom-Boakye artistaren obra sorta bat jarri du ikusgai | Artistak itxialdi garaian sortutako 70 artelan batu, eta hiru aretotan antolatu dituzte. Irailaren 10era arte egongo da zabalik. | Bilboko Guggenheim museoak Lynette Yiadom-Boakye artistaren obra sorta bat jarri du ikusgai. Artistak itxialdi garaian sortutako 70 artelan batu, eta hiru aretotan antolatu dituzte. Irailaren 10era arte egongo da zabalik. | Zoriontasun, adiskidetasun zein bakardade uneetan irudikatutako pertsonaien erretratuak egiteagatik egin zen ezagun Lynette Yiadom-Boakye artista eta idazle britainiarra (Londres, 1977). Eta, hain zuzen, horixe islatzen dute Halako ilunabar bizirik erakusketako lanek. Artistak 2020 eta 2023 bitartean egindako 70 pintura eta marrazki baino gehiago bildu ditu Bilboko Guggenheim museoak, eta Lekha Hileman aritu da komisario lanetan. Irailaren 10era arte egongo da ikusgai bilduma, eta jarduera osagarriak ere izango dira.
Erakusketa bera hiru aretotan banatuta dago. «Ez dago segida jakin bat jarraitu beharrik, obrak ez daude kronologikoki antolatuta: bisitaria edozein aretotatik sar daiteke», aurreratu du artistak, erakusketara sartu aurretik. Hala ere, nabarmendu du «zailtasunak» izan dituela obrak kokatzeko orduan: «Sabaia oso altu dago, eta, espazioa antolatzeko orduan ere, zenbait kezka izan nituen». Artelanek baino gehiago, ordea, bi aretotako horma berdeek deitzen dute arretarik handiena. «Oso galeria konplexuak izan dira, eta kolore berdeak nolabaiteko zentzua eman die artelanei», kontatu du.
Erretratu guztietan fikziozko pertsonaiak erakusten ditu artistak: «Edonor izan daitezke; ez dira pertsona errealak, ez dute generorik». Hala ere, guztiek dute ezaugarri amankomun bat: pertsona beltzak bakarrik marrazten ditu artistak, nahita: «Hautu politiko bat da, zalantzarik gabe». Areto horietako batean sartzean, adibidez, The Raven In Rapture artelanarekin egingo du topo bisitariak. Gizabanako bat ageri da bertan, eta koloreen garrantzia azpimarratu du Hilemanek: «Morea da nagusi margolanean, baina gainerako kolore biziek ere laguntzen dute obrari dimentsioa ematen». Artistak hainbat teknika «trebezia handiz» lantzen dituela nabarmendu du komisarioak.
Hala ere, areto guztietan daude arreta ematen duten obra gehiago. Esate baterako, elkarren alboan ageri diren Seven Acres Up eta 8 am April artelanak. «Bi obra izan arren, bakarra dirudite. Elkarren artean konektatuta daude», azaldu du artistak. Obra bakoitzeko protagonistak etzanda ageri dira, eta elkarri begira daudela dirudi. Hala ere, erabilitako teknikak desberdinak dira bi kasuetan: «Lehenengoan, oihal gaineko olio pintura erabili dut; bigarrena, berriz, lihoaren gainean eginda dago».
Zenbait kasutan, animaliak ere azaltzen dira pertsonaiekin batera. Tartean, txoriak, azeriak eta katuak. «Pertsonez gainera, gustatzen zait bestelako izaki bizidunak ere agertzea», adierazi du artistak. A Nocturnal Intensity artelanean, adibidez, gizabanako bat ageri da katu bati muxu ematen.
Artista eta idazlea
Erakusketako obra guztiak itxialdi garaian egin zituen Yiadom-Boakyek: «Garai hartan bizi izan nuen bakardadeak eta ziurgabetasunak bide berriak esploratzeko aukera eman zidaten». Horren erakusgarri dira ikatz ziriz egindako marrazkiak: «Berehalakotasun sentsazioa ematen dute», artistaren esanetan. Nagusiki, mihisea eta lihoa erabili ditu euskarri gisa.
Era berean, artelan bakoitzari lasai begiratzeko gonbita egin die artistak ikusleei, eta izenburuak irakurtzeko eta horien inguruan hausnartzeko eskatu die: «Irudimena askatzeko aukera zabala da». Izan ere, artista ez ezik, idazlea ere bada Yiadom-Boakye, eta hori antzeman egiten da: izenburuak, artelanen azalpenak baino gehiago, horien lagungarri dira. «Margotu ezin dudanari buruz idazten dut, eta idatzi ezin dudana margotzen dut», azaldu du.
Besteak beste, literatura, poesia eta musika erabiltzen ditu artistak sortze lana errazteko. Kasurako, James Baldwin, Okwui Enwezor eta Toni Morrison dira haren erreferenteetako batzuk. Erakusketaren alboko irakurketa gelan egongo da horietako batzuen testuak irakurtzeko aukera. Horrekin batera, artistak berak idatzitako katalogo bat ere egongo da eskuragarri: Hegoaldera arraunean laguntzaren bila. Erakusketako esperientzia aberaste aldera, berriz, artistak propio bildutako erreprodukzio zerrenda bat jarri dute entzungai Spotify plataforman. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226242/urmuga-haria-blaitzeko-prest.htm | Bizigiro | Urmuga, haria blaitzeko prest | Uztailaren 12tik 30era egingo dute Urmuga mendi ibilbide musikatua. 50 musikarik eta talde inguruk parte hartuko dute. BERRIAk babestuko du, eta modu berezian jorratuko du. | Urmuga, haria blaitzeko prest. Uztailaren 12tik 30era egingo dute Urmuga mendi ibilbide musikatua. 50 musikarik eta talde inguruk parte hartuko dute. BERRIAk babestuko du, eta modu berezian jorratuko du. | Tanta bakan batzuk isuri zituen iaz Urtantak kostaldean, baina, aurten, prest dago Urmuga, mendiz mendi eta kantaz kanta Euskal Herria blaitzeko. Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo ekitaldia, Donostian, Euskadiko Arkitektura Institutuan egindako agerraldian. Bertan izan dira Urmugaren antolatzaileak eta musikariak, erakundeetako ordezkariekin batera.
Uztailaren 12tik 30era egingo dute aurten zeharkaldia, eta alderik alde zeharkatuko dute Urmugaren ertza, Garobel mendilerroan hasi eta Hiru Erregeen Mahaira arte. Hilabeteak daramatzate logistikoki eta musikalki dena presatzen, Migel Zeberio Et Incarnatus Orkestrako zuzendaria eta Urmugako musikaren arduradunaren arabera: «Udaberriarekin batera, iritsi da kukuaren kantua, urtu dira bide bazterreko elurrak, eta hasi da errekaren xuxurla. Eta, udarekin batera, etorriko da Urmuga ere».
Jaialdi «bakana» dela dio Zeberiok, beste inon ez baitira mendia eta musika horrela uztartzen. Herritarren «ilusioa» nabarmendu du, «zain» egoten baitira Urmuga noiz iritsiko. «Jendea leku ikaragarrietara eramaten dugu», esan du, eta haren atzeko pantailan agertu dira toki horiek, fotogramaz fotograma, aurreko aldietako irudiak erakusten: mendia, basoak, lakuak; musikariak, ikusleak, txaloak.
50 musikarik eta talde inguruk parte hartuko dute aurten, eta, oraindik zerrenda guztiz itxita ez badago ere, aurkeztu dituzte izenetariko batzuk: Olaia Inziarte, Eñaut Elorieta, Donostiako Orfeoia, Xutik... Ohi bezala, hainbat estilotako kantariak gonbidatu dituzte, Et Incarnatus Orkestrarekin batera kontzertuak emateko. Aniztasuna bilatzen dute publikoan ere, izen ezagunei tiraka, haien abestiak orkestrarekin batera entzutera animatu nahi dutelako jendea: «Askotan, orkestra bat sekula entzun ez duen jendea etortzen da».
Musikari gazteak gonbidatzeko apustua egin dutela nabarmendu du antolatzaileak. «Bereziki gazteengan jarri dugu begirada, oso garrantzitsua delako gazteei leihoa irekitzea. Gero zer egingo duten ez dakigu, baina inportantea da», adierazi du. Horren erakusgarri, ekitaldiaren amaieran Sara Azurzak bere Ez ohildu abestia abestu du, orkestra lagun.
Mendi ibilbideak Hemeretzi etapa egingo dituzte guztira parte hartzaileek, duela bi urteko berberak. Felipe Uriarte Mendiak eta Herriak elkarteko gidaria da ibilbidearen arduraduna: «Urmuga hari trinko, sendo eta gardena da. Ez ditugu maite gure herria zatitzen dituzten mugak, eta horien gainetik igaroko gara, oinez eta musikaz».
Muga horiek salatu ditu, hain zuzen, Uriartek: «Ez ditugu maite, salatu nahi dugu hizkuntzari Euskal Herri osoan jartzen dizkioten mugak. Ez da zilegi. Ezin duzue hizkuntzari mugarik ezarri, ezin diozue hitzari bidea itxi». Aldarrikapen horri jarraituz, azaldu du euskara izango dela Urmuga zeharkaldi musikatuaren hizkuntza ardatza.
Maialen Lujanbiok Bertsolari Txapelketa Nagusia irabaztean botatako agurra moldatuta biribildu du Uriartek ekitaldia, bertsoko ideiak Urmugak bildu nahi dituenekin uztartuta: «Bultza Urmuga den/ ibili ederraren martxari/ kontrapisu eginez/ geldirik egoteari/ motxila bete indar/ oinak dantzari/ borroka irabazteko/ desesperantzari».
BERRIAk, modu berezian informatu Aurten ere, BERRIA izango da egitasmoaren hedabide babesleetako bat. Modu berezian emango du egitasmoaren berri, zeharkaldia barrutik zein kanpotik nolakoa den azalduz, kolaboratzaile sare zabal batekin. Berrikuntza gisa, Mendia kanalaren bitartez zabalduko du begirada. Horrez gain, BERRIAlagunek hobariak izango dituzte. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226243/100-urte-bakarrik-ezin-da-dinamika-aurkeztu-dute-gasteizen.htm | Gizartea | ‘100 urte bakarrik ezin da’ dinamika aurkeztu dute Gasteizen | Gorazarre egin nahi diote asanblada mugimenduari, autogestioari eta okupazioari, eta iragarri dute jarduerak antolatuko dituztela urte osoan | ‘100 urte bakarrik ezin da’ dinamika aurkeztu dute Gasteizen. Gorazarre egin nahi diote asanblada mugimenduari, autogestioari eta okupazioari, eta iragarri dute jarduerak antolatuko dituztela urte osoan | 40 dauzka Hala Bedik, 35 Gasteizko gaztetxeak, 15 Auzolana pilotalekuak, eta 10 Errekaleorrek. Sumendi da gazteena, Judimendi auzoko gazteen gunea: 7 urte bakarrik dauzka. Bosten artekoa ez da urtebetetze biribila, baina bai handia. Horregatik, martxan ipini dute 100 urte bakarrik ezin da dinamika, «bizirik eta egurra ematen jarraitzeko gogoz» segitzen dutela ospatzeko. Goizean egin dute aurkezpena, Gasteizen.
Azaldu dutenez, hainbat jarduera egingo dituzte urtean zehar, hainbat urtean bostak elkartu dituzten ideiei «indarra emateko»: «asanblada mugimenduari, autogestioari eta okupazioari», alegia.
Urriaren 21ean emango diote akabera dinamikari. «Ehun urte baino gehiago eraikitzen daramagun Gasteiz berriro aldarrikatu eta defendatuko dugu», esan dute aurkezpenean Ane Gebara eta Unai Lopez de Armentia bultzatzaileek. «Jarrai dezagun, beraz, beste ehun urtez autogestioa bultzatzen, bultza dezagun herritarron autoantolakuntza, jarrai dezagun gustuko ez gaituzten araugileei begietan atzaparra sartzen, proiektu berriak sortzen, herri boterea eraikitzen eta defendatzen». |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226244/gizon-bat-atxilotu-dute-deustun-bikotekide-ohia-jipoitu-eta-hari-su-eman-ostean.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Deustun, bikotekide ohia jipoitu eta hari su eman ostean | Emakumea oso larri dago Gurutzetako erietxean. | Gizon bat atxilotu dute Deustun, bikotekide ohia jipoitu eta hari su eman ostean. Emakumea oso larri dago Gurutzetako erietxean. | Bilbon, Deustua auzoko etxebizitza batean 63 urteko gizonezko bat atxilotu du gaur Ertzaintzak, bikotekide ohia jipoitzea eta erretzea leporatuta. Emakumea oso larri dago Gurutzetako erietxean, eta haren bizitza arriskuan dagoela zabaldu dute.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, dei bat jaso dute bazkalostean, eta ohartarazi diete garrasiak entzun direla Deustuko etxebizitza batean. Poliziak hara heldu direnean, 58 urteko emakume bat topatu dute, kolpez zauriturik eta erredurekin. Biktimak berak esan die ertzainei bikotekide ohia zuela erasotzailea, eta gizonak arropa erre diola; bizilagun batek lagundu dio andreari sua itzaltzen. Gurutzetako ospitalera eraman dute emakumea, kolpeek eragindako zauriekin eta erredura larriekin; oso larri dagoela zabaldu dute hainbat hedabidek.
Erasoaren tokian bertan atxilotu dute gizona, eta polizia etxera eraman dute.
Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkari Denis Itxasok gaitzetsi egin du erasoa, sare sozialetan zabaldutako mezu batean, eta euskal gizarteari dei egin dio «eraso ikaragarri honen aurrean arbuio irmoena» adieraztera. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226245/euskaldunen-proportzioa-apaldu-eta-apaldu-ari-da-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Euskaldunen proportzioa apaldu eta apaldu ari da Ipar Euskal Herrian | Egoera kezkagarria dela onartu du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak, eta erran du hizkuntza politika «indartsuago» bat beharko litzatekeela. Halere, uste du datu batzuek esperantza eman dezaketela. | Euskaldunen proportzioa apaldu eta apaldu ari da Ipar Euskal Herrian. Egoera kezkagarria dela onartu du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak, eta erran du hizkuntza politika «indartsuago» bat beharko litzatekeela. Halere, uste du datu batzuek esperantza eman dezaketela. | Ipar Euskal Herriko euskaldunen proportzioa gero eta apalagoa da gaur egun ere. EEP Euskararen Erakunde Publikoak zabaldutako VII. Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, 51.500 euskaldun lirateke, hau da, herritarren %20,1. 2016ko joerari jarraikiz, kopuruan doi bat emendatu da, baina biztanleriaren gorakadaren ondorioz, proportzionalki gero eta gutxiago dira. Azken hamar urteetan, 1,3 puntuz apaldu da euskaldunen proportzioa. Datu horien arabera, euskaldun hartzaileak, euskara ulertu bai baina mintzatzeko gai ez direnak, %9,4 dira, eta erdaldunak %70,5. 2021eko azaro eta abendu artean egin zuten inkesta, 16 urte baino gehiagoko 2.000 pertsonako lagin bat hartuta.
EEPk zabaldutako datuen arabera, euskaldunen proportzioak behera egin du 1996tik 2021era, %26,4tik %20,1era. EEP sortu ondotik, 2006tik hona beherakada apaldu dela ikus daiteke, baina behera egiten segitzen du. Egoera «kezkagarria» dela onartu du Antton Kurutxarri lehendakariak. «Hamar herritarretik zortzik ez dakite euskaraz. Jende anitz heldu da Ipar Euskal Herrira: hiztun kopurua atxikitzen da irakaskuntzaren bidez berriak sortzen direlako. Hizkuntza politika indartsuago batekin emendatzen ahal litzateke».
Adin tarteei behatuz gero, gazteenen artean doi bat igo dela ikus daiteke azken inkestarekin alderatuta. 16-24 urtekoen artean, kasik bikoiztu egin da euskaldun kopurua hogei urtean: %12,2 ziren 2001ean eta %21,5 gaur egun. 25-34 adin tartean ere gorakada nabari da garai berean: %12,1etik %17,2ra igaro da. 50 urtetik gorakoetan, haatik, beheraka segitzen du.
Lurralde eremuei dagokienez, Baiona, Angelu eta Miarritze (Lapurdi) biltzen dituen BAM eremuan da egoerarik kritikoena. Herritarren %85 baino gehiago erdaldunak dira, eta azken hogei urteetan euskaldun proportzioa ez da mugitu. Datu azpimarragarria da, Ipar Euskal Herriko biztanleriaren kasik %40 biltzen baita hiru hiri nagusi horietan. Lapurdin azken urteetako beheranzko joera gelditzear dela iduri luke, 2016koaren hein berean ageri baitira proportzioak. Nafarroa Beherean eta Zuberoan apaldu eta apaldu ari da %49,5etik %47,5era jautsi da euskaldunen kopurua.
GAITASUNA
Euskaldunek euskaraz mintzatzeko duten erraztasunari dagokionez, erdal elebidunen proportzioa emendatzen ari da azken urteetan. VII. Inkesta soziolinguistikoaren arabera, Ipar Euskal Herriko euskaldunen %46,2 sartuko lirateke kategoria horretan. Hobeki moldatzen dira erdaraz euskaraz baino. Azken hamar urteetan 12 puntuz emendatu dira erdal elebidunak. Euskal elebidunen kopurua egonkorra da azken inkestatik (%20,5) eta elebidun orekatuen kopurua apaltzen ari da (%33,3).
Momentu berean, lehen hizkuntza euskara dutenen proportzioa maldan behera doa inkesta batetik bestera. Herritarren %25 ziren 2001ean, hamar urte berantago %19,5 eta 2021ean %13. Urte horietan guzietan, lehen hizkuntza gisa euskara eta erdara dituzten kopurua hein berean gelditu da: %6ren inguruan.
Adin tartearen arabera aztertuz gero, emaitza ez da hobea: adin tarte guzietan apaldu da lehen hizkuntza euskara dutenen kopurua. Haatik, 16-24 eta 25-34 adin tarteetan, lehen hizkuntza gisa euskara eta erdara dituztenen kopurua emendatu da, %5,7tik %11,1era gazteenentzat, eta %7,5etik %9,4ra helduagoentzat.
Hala, euskaldun zaharren proportzioa %82tik %60,4ra jautsi da azken hogei urteetan. Jatorrizko elebidunen kopurua bikoiztu da —%22,2 dira gaur egun—, eta euskaldun berrien kopurua ere %7tik %17,4ra pasatu da.
TRANSMISIOA
Etxeko transmisioaren datuak ere aztertu ditu VII. Inkesta Soziolinguistikoak. Bi gurasoak euskaldunak direnean, euskara transmititzen dute bi herenek. Baina adinaren arabera aztertzen bada, adin tartea apaldu ahala kopuruak behera egiten du. 16-34 urtekoen artean, erdiak baino gutxiago dira guraso euskaldunak izanik ere euskara jaso dutenak. Euskara eta erdara jaso dituztenak %27,3 dira, eta erdara baizik jaso ez dutenak %24. Aldea are handiagoa da 3-15 adin tarterako: euskara %42, euskara eta erdara %52 eta erdara %6.
Haatik, bi gurasoetako bat erdalduna den kasuetan nabarmen aldatzen da datua: hiru laurdenek erdara baizik ez dute transmititzen, eta beste laurdenak, euskara eta erdara.
ERABILERA
Erabileraren datuek ere ikuspegi goibela ematen dute euskararentzat: beti erdaraz ari direnak %78,5 dira. Euskaraz erdaraz baino gehiago mintzo direnak %1,1 dira, eta bi hizkuntzak hein berean erabiltzen dituztenak %6.
Bi bloke banatu dituzte inkestaren aurkezpenean: euskaraz erdara beste edo gehiago mintzo direnak eta euskara erdara baino gutxiago erabiltzen dutenak. Duela hamar urte hein bereak ziren biak %9 inguruan. Ordutik, euskara gehiago erabiltzen dutenen blokea apalduz joan da, eta gutxiago erabiltzen dutenena handitzen.
Sorpresarik gabe, BAM eremuan dira erabilera datu okerrenak: euskaraz erdaraz beste eta gehiago mintzo direnak batuta ez dira %2ra heltzen; beti erdaraz ari direnak %90etik gora dira. Lapurdiko gainerako eremuan hiru laurdenak baino gehiago beti erdaraz ari dira, %13 erdaraz gehiago euskaraz baino, eta %7,5 erdaraz beste edo gehiago. Zuberoan eta Nafarroa Beherean dira daturik onenak: %23,2 erdaraz beste edo gehiago ari dira euskaraz; erdara hutsean ari direnak erdiak baino gutxiago dira.
Oro har, adin tarte guzietan ikus daiteke apaltze txiki bat 2011ko datuei alderatuta euskararen erabilpenean; herritarrak erdara gehiago erabiltzera igaro dira azken hamar urteetan. 16-24 urtekoen artean baizik ez da izan emendatzea: euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak %5etik %5,7ra igaro dira.
JARRERA
Euskararen sustatzeari buruzko jarreraren bilakaera aztertu dute azkenik. Azken hamar urteetan aurka direnen blokea apaldu dela erakusten dute datuek: %21,3tik %14,5era jautsi da. Herritarren erdiak ez dira ez alde ez kontra.
Haatik, herritarren %60 inguruk interes handia edo oso handia erakusten dute. Irakaskuntza ereduari buruzko iritziak ere erakusten du hori: euskara hutsean ikastearen alde egiten du %16,5ek —bi puntuz apaldu da 2011tik—, eta euskaraz eta frantsesez ikastearen alde %37,5ek —lau puntuko emendatzea hamar urtean—. Frantses hutsean ikastea nahi dutenen blokea bost puntuz apaldu da: %15 dira gaur egun. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226246/ramon-gonzalo-berriro-hautatu-dute-nupeko-errektore-izateko.htm | Gizartea | Ramon Gonzalo berriro hautatu dute NUPeko errektore izateko | Hautagai bakarra izan da, eta botoen %80,9 lortu ditu | Ramon Gonzalo berriro hautatu dute NUPeko errektore izateko. Hautagai bakarra izan da, eta botoen %80,9 lortu ditu | Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoretzarako hauteskundeak egin dituzte gaur. 11:00etatik 18:00etara egon dira zabalik hautetsontziak, baina ez zen ezusterik espero, hautagai bakarra aurkeztu delako: Ramon Gonzalo, egungo errektorea. Karguan jarraituko du, botoen %80 lortuta, baina parte hartzea %6,6koa izan da, batez ere, ikasleen abstentzioagatik.
12.184 pertsona egon dira hauteskundeetara deituta: 10.204 ikasle, 1.475 irakasle eta ikertzaile —418 unibertsitatearekin lotura iraunkorra daukaten irakasle doktoreak eta 1.057 doktoreak ez diren irakasleak edo lotura iraunkorra ez daukaten ikertzaileak— eta 505 administratzaile edo zerbitzuetako langile.
Hala ere, talde hauetako bakoitzaren botoak ez du berdin balio. Botoa haztatua da, eta unibertsitatearekin lotura iraunkorra daukaten irakasle doktoreenak %59 balio du; aurreko kategorian sartzen ez diren irakasle eta ikertzaileen botoak, %11; ikasleenak, %20; eta administratzaileenak eta zerbitzuetako langileenak, %10. Hortaz, 12.184 hautesleetatik, 418ren botoak gainerako guztiena baino pisu handiagoa dauka.
Ramon Gonzalo Logroñon (Espainia) jaio zen, 1972an. Telekomunikazio Ingeniaritzako doktorea da NUPen, eta Ingeniaritza Elektriko, Elektronika eta Komunikazio Departamentuko Seinalearen Teoriaren eta Komunikazioen katedraduna da. 2019ko maiatzetik da errektorea.
Bihar izango da behin-behineko kargua hartzea, eta helegiteetarako tartea zabalduko da. Apirilaren 5ean izango da kargua hartzeko ekitaldi ofiziala. |
2023-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/226247/amesten-hasi-bezain-pronto-esnatu-behar-izan-du-araskik.htm | Kirola | Amesten hasi bezain pronto esnatu behar izan du Araskik | Hasiera-hasieratik nagusi izan da Zaragoza, eta 71-50 galdu du Araskik. Bigarren zatia hasi bezain pronto susperraldi bat izan dute arabarrek, baina berehala nagusitu dira etxekoak berriro ere. | Amesten hasi bezain pronto esnatu behar izan du Araskik. Hasiera-hasieratik nagusi izan da Zaragoza, eta 71-50 galdu du Araskik. Bigarren zatia hasi bezain pronto susperraldi bat izan dute arabarrek, baina berehala nagusitu dira etxekoak berriro ere. | Ametsetik esnatu behar izan du Araskik. Zaragozak zaleen aupada jaso du, eta nagusi izan da, hasi eta buka. Lehen zatian alde nabarmena lortu du etxeko taldeak, eta bigarren zati hasieran Araski suspertu bada ere, ameskeria hutsa izan da. Zaragozak min handia egin du saski azpian, eta kanpotik ere asmatu dute gainera. Etxekoek partida osoa jokatu dute erasoan zein defentsan, eta merezimendu osoz lortu dute finalerdietara sailkatzea.
Giroa gori-gori zegoen Felipe Printzea pabiloian, baina jokalariek urduri hasi dute neurketa. Jaurtiketa asko huts eginda hasi dute partida Zaragozak zein Araskik, etxekoek, baina, lan bikaina egin dute defentsako lanean, eta pixkanaka, korrika egiteko aukera izan dute, neurketako lehen aldeak hartuz. Oso defentsa oldarkorra proposatu du Zaragozak, eta arazoak izan dituzte Maria Asurmendik eta Flor Chagasek taldea gidatzeko. Zaragozak ez bezala, Araskik ez du korrika egiteko biderik topatzen, eta bost bosten aurkako jokaldietan ez du asmatu. Lehen hamar minutuetan sei puntu soilik sartu dituzte arabarrek, eta Zaragozak saski azpian topatu du izarra. Markeisha Gatling nahi bezala aritu da, eta berdeek ez zuten gelditzen jakin.
Bigarren laurdenean ez da partidaren norabidea aldatu. Zaleen aupada jasota bizi jokatu du Zaragozak, eta joko azkar horrekin jaurtiketa onak aurkitu ditu. Asmatu ere asmatu dute kanpoko jaurtiketetan, Vega Gimenok eta, batez ere, Leonie Fiebichek. Arabarren artean Txell Alarcon izan da saskira gogor joan den bakarra. Tanaya Atkinson, aldiz, guztiz osatu gabe iritsi da Kopara, eta hori taldeak antzeman du. 34-18 iritsi zen neurketa atsedenaldira, Asurmendik azken segundoan lortutako hiruko bati eskerrak.
Bigarren zatia beste modu batean hasi du Araskik. Asurmendiren hiruko horrekin beste tenple batean irten dira kantxara, eta hiruko marratik asmatuta zortzi puntura hurbildu dira lau minutuan (37-29). Une horretan iritsi da,ordea, bigarren zatiko mugarria. Carlos Canterok hutsartea eskatu du, eta errieta egin die jokalariei. Berehala aldatu dute txipa etxekoek, eta 16-0eko partziala lortu dute hiru minutuan: 53-29. Gatlingek maisutasunez dominatu du zona, eta arabarrek ezin izan dute gelditu. Lau minutu iraun dio susperraldiak Araskiri, eta maldan gora jarri zaio neurketa berehala.
Azken laurdenera alde nabarmenarekin iritsi da Zaragoza, eta Urietak zonakako defentsa bat jarri du (2-3). Etxeko taldearen erritmoa moztea lortu du prestatzaile arabarrak, baina aldea ez da gehiegi mugitu, eta 71-50 amaitu da neurketa.
Gernikaren txanda, bihar Bihar jokatuko dira Espainiako Kopako beste bi final-laurdenak. Arratsaldeko lehen partidan ariko da Gernika (18:00, Tdp). Uni Girona izango dute aurkari bizkaitarrek, txapelketa irabazteko faboritoetako bat. Lesioen ondorioz koxka bat behera egin du Kataluniako taldeak, baina azken asteetan egin dituzten fitxaketekin talde handi batekin iritsi dira Kopara. Gernikan berriz Julie Wojta osatu da, eta jokalari guztiak prest izango ditu Anna Montañanak. Bestalde, Maria Eraunzetamurgilen Estudiantesek galdu egin du gaur Valentziaren aurka, eta hauek ere Kopatik kanpo gelditu dira. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226273/trump-auzipetu-dute-eroskeria-egotzita.htm | Mundua | Trump auzipetu dute, eroskeria egotzita | 2016ko hauteskundeen atarian pornografian lan egiten duen aktore bati ordaintzea egozten diote presidente ohiari. «Jazarpen politikoaren biktima» dela salatu du buruzagi errepublikanoak. | Trump auzipetu dute, eroskeria egotzita. 2016ko hauteskundeen atarian pornografian lan egiten duen aktore bati ordaintzea egozten diote presidente ohiari. «Jazarpen politikoaren biktima» dela salatu du buruzagi errepublikanoak. | Lehen aldiz, AEBetako estatuburu ohi bat auzipetu dute. Atzo gertatu zen. New Yorkeko epaimahai batek Donald Trump presidente ohia auzipetzearen alde bozkatu zuen. 2016ko presidentetzarako hauteskunde kanpainarekin lotuta dago akusazioa. Salaketaren arabera, garai hartan, buruzagi errepublikanoak 120.000 euro ordaindu zizkion pornografian aritzen den Stormy Daniels aktoreari, ustez, hogei urte lehenago harremanak izan zituztela ez zabaltzearen truke; Trumpen orduko abokatu Michael Cohenen bitartez egin zuten ordainketa.
Dena den, oraindik ez dituzte argitara atera estatuburu ohiaren aurkako salaketaren xehetasunak. Datorren asteartean auzipetuko dute formalki, haren abokatuetako batek AFP agentziari aurreratu dionez. Bien bitartean, Kathy Hochul New Yorkeko gobernadoreak agindu die segurtasun indarrei prestatu daitezela «edonoiz» lanera deituak izateko, errepublikanoaren jarraitzaileek kaleak hartuko dituzten beldur baitira. Trumpek nazio mailako protestak egitera deitu zituen bere jarraitzaileak, joan den martxoaren 18an, handik egun gutxira atxilotuko egingo zutela iragarrita.
Epaimahaiaren erabakia txalotu egin du ordainketa egiteaz ustez arduratu zen abokatuak berak: «Gure nazioaren historian lehen aldiz, presidente bat auzipetu dute. Pozten nau jakiteak inor ez dagoela legearen gainetik. Gaurko akusazioa ez da kapitulu baten amaiera, hasiera baizik».
Juridikoki ez ezik, erabakiak politikoki ere eragingo dio Trumpi, 2024ko bozetarako hautagaitza aurkeztu baitzuen iazko azaroan, eta, haren kontrako epaiketa hauteskundeetarako kanpainan edo kanpainaurrean has daiteke. Ez da espero epaiketa urtebete barru baino lehenago hastea, eta presidentetzarako bozak 2024ko azaroaren 5ean dira egitekoak.
Manhattan barrutiko fiskalak, Alvin Braggek, jakinarazi du auzitegia «Trumpen gertukoekin» harremanetan dela hura ofizialki auzipetzeko prozedura martxan jartzeko. Presidente ohiak, ordea, salatu du «jazarpen politikoaren biktima» izan dela eta ohartarazi kolpea azkenean Joe Bidenek berak hartuko duela. «Gure mugimendua, gure alderdia, batuta eta sendo dago; lehenik Alvin Bragg garaituko dugu, eta jarraian, Joe Biden».
Demokratek ukatu egin dute inolako jazarpenik egin dela, eta nabarmendu dute Trumpek legea urratu badu «erantzun» egin beharko duela. «Ez da kanpoko presio politikorik egongo, ez inor beldurtzeko saiorik, ez erabakietan esku hartzekorik ere», adierazi du Kaliforniako ordezkari demokrata Adam Schiffek. Demokraten Senatuko taldearen buru Chuck Schumerrek, berriz, lasaitasuna eskatu du, presidente ohia auzipetzeak zurrunbiloa eragin dezakeela eta. «Trumpen kritikoak nahiz jarraitzaileak deitzen ditut prozesua modu baketsuan eta legearen arabera garatzen uztera».
Alderdi Errepublikanoan, presidente ohia babestu dute Ron Desantis Floridako gobernadoreak —2024ko bozetarako primarioetan Trumpen aurkaritzat jotzen dute askok— eta Mike Pence Trumpen gobernuan presidenteorde izandakoak. «Honek herrialdea zatitzeko baino ez du balioko», esan du Pencek. Desantisek salatu du botere judiziala «arma gisa» erabiltzen ari dela «agenda politiko bat sustatzeko», eta horrek «hankaz gora» jartzen duela zuzenbide estatua. Gaineratu du berak ez duela urratsik egingo Trumpen estradizioa errazteko —presidenteak Floridan zegoela jaso du auzipetzearen berri, Palm Beachen duen luxuzko etxean—.
Danielsi egindako ustezko ordainketaren auziaz gain, presidente ohiak baditu aurre egin beharreko erronka judizial gehiago. Beste auzi batean ere ikertzen ari dira, argitzeko ea 2020ko bozetan, Bidenek Trump garaitu zuenean, Georgia estatuko emaitzetan iruzur egiten ahalegindu zen. Bestalde, Justizia departamentuaren kontseilu berezi batek bi ikerketa ditu abian, iritzita Etxe Zuria utzi ostean Trumpek legez kanpo berekin eraman zituela zenbait dokumentu klasifikatu.
Halaber, Trumpek lortu du zenbait auzitatik zigorrik gabe irtetea. Etxe Zurian zela, Kongresuak bi ahalegin egin zituen impeachment prozesu bidez hura kargugabetzeko, baina ez zuen arrakastarik izan. Batean, 2016ko hauteskundeetan bere kanpainak Errusiarekin izan zituen loturengatik egin zioten epaiketa politikoa, eta, bigarrenean, Kapitolioaren kontrako erasoan izan zitzakeen erantzukizunengatik.
Trumpen enpresa bat bai, zigortu zuten joan den urtarrilean, iruzur fiskalagatik. Trump Organizationi 1,4 milioi euroko isuna jarri zion New Yorkeko epaitegi batek, zenbait gastu pertsonal ordaintzeagatik ogasunari deklaratu gabe. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226274/etxe-batzuen-erabilpenak-ez-dira-gehiago-onargarriak.htm | Gizartea | «Etxe batzuen erabilpenak ez dira gehiago onargarriak» | Herrian Bizi plataforman sartua da hastetik Gabi Arestegi. Indar harremana atxiki nahi dute gaiarekin. | «Etxe batzuen erabilpenak ez dira gehiago onargarriak». Herrian Bizi plataforman sartua da hastetik Gabi Arestegi. Indar harremana atxiki nahi dute gaiarekin. | Herrian Bizi plataforman sartua da hastetik Gabi Arestegi (Baiona, 1995). Azken aste eta egunetan, deialdi lanetan ibili da Baionan gaurko antolatu duten manifestaldira eginahala jende jinarazteko —15:00etan, suprefeturatik—.
Beste manifestaldi batek zer aitzinaraziko du lurraren eta etxebizitzaren auzian?
2021eko manifa historikoa izan zen, zeren eta lehen aldikoz 8.000 pertsona ginen Baionako karriketan gaiarekin. Hain zen jendetsua izan, non horren ondorioz izan baitira lorpen batzuk: besteak beste, kasik biharamunean prefetak sortu zuen Ipar Euskal Herriko etxebizitzaren gidaritza batzordea; gero, konpentsazio neurria ere izan da, [Euskal Elkargoko hautetsien] %95en bozekin. Erran nahi du ardura politikoak dituztenek neurtu dutela nolako mobilizazioa baden gai horri buruz.
Jakinik herri batzuetan kolektiboak ere sortu direla espekulazioaren arazoari buru egiteko?
Egia da, eta uste dut elkarte edo talde horiek lantzen dutenari pisu handiagoa ematen diola gure mobilizazioak. Kontsentsu bat bada; denak ados dira badela arazo bat. Etxebizitzaren eta lurraren arazoen salatzeko lan seriosa egiten delarik, askoz gehiago entzuna da.
Kontsentsu hori duzue karrikan erakutsi nahi?
Azken manifestazioaren bilana egin genuenean, ikusi genuen ongi zitekeela epe ertain eta luzeko mobilizazio bat atxikitzea, indar harreman hori atxikitzeko; edo, agian, indartzeko. Ohartu baikara ditugun arazoek lege aldaketa bat galdegiten dutela. Horren galdea ez du kolektibo batek, elkarte edo alderdi batek bakarrik egiten ahal.
Manifestazio batek bai?
Indar harremana atxiki behar da. Badakigu prefetek eta suprefetek gaia biziki hurbiletik segitzen dutela, eta gero Parisera helarazten dutela egoeraren berri. Gaurko egoera jasangarria ez dela erakusten badugu, are gehiago entzunen dute erraten duguna. Pentsatzen dut hemengo hautetsiek ere hartu dutela arazoaren neurria; bederen, entzutera behartuak dira. Batzuk urrats batzuen egiten saiatu dira; ez dakigu noraino joanen den. Alderdi Sozialista ere plataformako kide da, eta hortik ere pasarazten ahal dituzte gure aldarrikapenak Parisera.
Bizitegi sozial gehiagoren egiteko neurriak galdetu dituzue. Tokiko hautetsiak jakinean diren aspaldiko auzia da bizitegi sozialena. Bada esperantzarik?
Dugun esperantza da anbiziozko neurriak hartuko dituztela ahal duten heinean —bereziki, hirigintza programetan—. Baina badakigu anitzentzat zaila dela, gaur egun, lurraren prezioak ikusita; anitzek ez dute baliabiderik horri aurre egiteko. Beraz, hemengo hautetsiek baliabide gehiago ukan ditzaten galdegiten dugu, ikusteko nork dituen bere konbikzioak bururaino eramaten.
Laborantza lurraren babesa eta bizitegi sozial gehiago galdegiten dituzue. Nola egiten dira bizitegi sozial gehiago laborantza lurra jatera utzi gabe?
Hori arazo handi bat da, eta ez dugu behar den lekutik hartzen. Etxebizitza sozial gehiago egiteko, ez da baitezpada eraiki beharrik. Hainbat etxe huts badira legalki berreskuratu behar genituzkeenak, gehiengo baten intereserako. Ezin da dena pixkanaka artifizializatu. Etxebizitzen erabilpena ez badugu arautzen, arazoa beti hor izanen da; zernahi etxe eraikiko dugu, zernahi lur artifizializatuko, baina arazoa ez da konponduko. Etxe batzuen erabilerak ez dira gehiago onargarriak.
Adibidez?
Gaur egungo tentsioarekin, ez da onargarria hiri batzuetan etxeen %40-50 bigarren etxebizitzak izatea. Etxebizitza baten ukaiteko eskubidea bi etxeren ukaiteko eskubidearen gainetik da. Are gehiago klimaren egoera ikusita.
Alderdi mota orotako hautetsiak agertu dira argazkietan Baionako gaurko manifestaldiaren banderarekin. Ez dea errekuperazio arrisku bat?
Galdera hor da. Begi onez ikusten dugu anitzek bat egitea. Ez du erran nahi aski dela bandera batekin agertzea; bereziki, hautetsi delarik. Kasu handiagoa eginen diegu banderekin agertu diren hautetsien ekintzei.
Erretreten erreformaren kontrako mobilizazio azkarren garai honetan dator zuena. Izanen du eraginik?
Egia da mobilizazio ikaragarria badela, eta begi onez ikusten dugu. Jendea mobilizatzen da neurri sozialen alde. Ez dakigu zer ondorio ukanen duen gure manifestazioari begira.
Zergatik sartu zinen Herrian Bizi plataforman?
EH Baiko kidea naiz, eta alderdiko etxebizitza batzordean sartu nintzen. Lehen ekintza bat egin genuen ORPI agentziaren komunikazio salagarri baten kontra, espekulazioa sustatzen baitzuen. Onartezina zitzaidan. Orduan, ez zen egiten gauza handi eta ongi antolaturik, nahiz gaia hor zen. Iduritu zitzaidan bazela antolatzeko behar bat gai horrekin. Bestalde, bizi naizen etxea alokatzen dut. Bihar, egoera zailean banaiz, badakit norbere burua hobekien babesteko moldea —etxebizitza auzia konpontzeko— neurri kolektiboen aurkitzea dela. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226275/euskal-erakundeak-zorra-apaltzen-hasi-dira.htm | Ekonomia | Euskal erakundeak zorra apaltzen hasi dira | Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta aldundiek 17.264 milioi euro zor zituzten 2022. amaieran, urtebete lehenago baino 419 milioi gutxiago. Nafarroak superabita izan zuen 2022an, eta Jaurlaritzak, defizit txikia. | Euskal erakundeak zorra apaltzen hasi dira. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta aldundiek 17.264 milioi euro zor zituzten 2022. amaieran, urtebete lehenago baino 419 milioi gutxiago. Nafarroak superabita izan zuen 2022an, eta Jaurlaritzak, defizit txikia. | COVID-19aren pandemiak eragindako gastu gehigarriak eta diru sarreren hondoratzea atzean utzita, beheranzko bidea hartu du zor publikoak Hego Euskal Herrian. Espainiako Bankuaren arabera, 17.264 milioi euro zor zituzten 2022ko abenduaren 31n, urtebete lehenago baino 419 milioi gutxiago (-%2,3).
2019arekin alderatuta, ordea, zorra nabarmen handiagoa da: +1.760. Hau da, oraindik urte batzuk beharko dituztela erakundeen kutxek koronabirusaren ondorioak gainditzeko.
Eusko Jaurlaritzak arindu zuen gehien bere zorra: 10.821 milioi euro zor zituen 2022 amaieran, 2021ean baino 351 gutxiago (-%3,2). Horri batuz gero ekonomia %4,4 handitu zela, zor publikoaren pisu erlatiboa ia bi puntu bat jaitsi da, BPGaren %15,6tik %13,7ra. Urrun geratu da 2020ko datua (%16,2), eta puntu batera dago pandemiaren aurrekoa (%12,7).
Espainiako Bankuak ez du kopuru horretan sartzen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien zorra. Haienak ere behera egin du: 3.285 milioi zor dituzte, urtebete lehenago baino 80 milioi gutxiago (-%2,3). 2019koa baino 500 milioi euro handiagoa da, ordea.
Nafarroan, egonkor
Bestela daude Nafarroako Gobernuaren kontuak. Zorra, berez, pixka bat hazi zen 2022an (+12 milioi euro), baina 2019koaren azpitik dago (-139 milioi). Jaurlaritzarekin alderatuta, gutxiago zorpetu zen 2020an, eta iaz kendu zuen zor gehigarri hori.
Nafarroako ekonomia %4,3 hazi zen iaz, eta, horri esker, zorraren pisu erlatiboak koska handi bat egin zuen behera iaz, %15,4tik %14,1ra, eta dagoeneko 2019koaren azpitik dago (%15,8).
Jaurlaritzak bonuen jabeei, Nafarroak bankuei
Bada beste diferentzia bat Gasteizko eta Iruñeko administrazioen zorren artean. Jaurlaritzak batez ere bere zor bonuak erosi dituztenei zor die dirua (%64,3) eta gutxiago bankuei (%35,7).
Nafarroan, berriz, justu kontrakoak dira portzentajeak: %37,5 bonuen erosleei, eta %62,5 bankuei.
Hori bai, batek zein besteak epe luzeko zorra dute: hamazazpi milioi baizik ez dituzte aurki itzuli behar.
Haien enpresa publikoen zorra ere ez da handia: lau milioi zor dituzte Nafarroakoek, eta 106 milioi beste hiru lurraldeetakoek.
Defizita, behera
Kontu publikoen beste datu bat jakinarazi dute gaur: defizitarena. Espainiako Ogasun Ministerioaren arabera, Eusko Jaurlaritzak 76 milioi euroko defizita izan zuen 2022. urtean, hau da, BPGaren %0,1. Okertze nabarmena da 2021arekin alderatuz gero, urte hartan 626 milioi euroko superabita izan baitzuen (%0,87).
Superabitari eutsi dio Nafarroako Gobernuak. Are gehiago, handitu egin du, 266 milioitik 345 milioira (%1,54).
Iaz, aurreko bi urteetan bezala, Nafarroako Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ez dute beren kontuak orekatzeko agindurik jaso Madrildik, baina litekeena da egoera aldatzea 2024. urtetik aurrera. Izan ere, pandemiak eragindako etenaren ondoren, Europako Batzordeak martxan jarri nahi du berriro kontu publikoak orekatzea helburu duen Egonkortasun Ituna. Plan berritua izango da, aurrekoaren zurruntasuna eta eraginkortasunik eza atzean utzi nahi baitute EBko herrialdeek.
Espainian, %4,8ko defizita
Plan horrek zioen EBko kideek gehienez %3ko defizita izan zezaketela eta gehienez BPGaren %60ko zorra. Azken urteetan, Espainiak ez du bete ez bata eta ez bestea, baina 2022an zuloak pixka bat itxi ditu. Horrela, Ogasun Ministerioaren datuek diote 2022. urtea %4,8ko defizitarekin itxi zuela Espainiak. Dirutan, zergetan bildu baino 63.776 milioi gehiago gastatu zituen.
Defizit handia da, baina aurreko urteetakoa baino txikiagoa: 2020an %10,1era heldu zen, eta aurreko urtean, %6,9ra.
Zorraren pisu erlatiboa ere apaldu da: %120,4 izan zen 2020an, %118,3 2021ean, eta %113,2 iaz. Ekonomiaren hazkundeari zor dio gutxitzea, kopuru osoetan handitu egin baita: 1,5 bilioi euro zor ditu Espainiako Erresumak, inoiz baino gehiago. |
2023-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/226276/hamar-urtean-beste-1500-baserritar-beharko-ditu-bizkaiak.htm | Ekonomia | Hamar urtean beste 1.500 baserritar beharko ditu Bizkaiak | EHNE Bizkaiak XII. Kongresua egingo du gaur, Derion. Uste dute sektorearen etorkizuna bermatzeko jende gaztea baserrira erakarri eta ekoizpen eredu agroekologikoa lehenetsi behar direla. | Hamar urtean beste 1.500 baserritar beharko ditu Bizkaiak. EHNE Bizkaiak XII. Kongresua egingo du gaur, Derion. Uste dute sektorearen etorkizuna bermatzeko jende gaztea baserrira erakarri eta ekoizpen eredu agroekologikoa lehenetsi behar direla. | EHNE Bizkaiak XII. Kongresua egingo du gaur, Derion. «Sektorearen egoera iluna da; saiatuko gara argitasun apur bat ematen, eta landuko dugu zer bide jarraitu beharko genukeen», iragarri du Unzalu Salterain sindikatuko kideak. Europako Itun Berdeak daborduko markatu du norabidea. Baina badute kezka handi bat: lekukoa hartuko duen jendea falta zaie. Horri konponbidea eman eta ekoizpen eredu iraunkorragoen alde egin ezean, etorkizuna arriskuan ikusten dute. Badute proposamen bat, eta gaur finduko dute.
Sektorea zaharkituta dago Bizkaian. Sindikatuak egindako kalkuluen arabera, nekazari eta abeltzain askok lana utziko dute datorren hamarkadan: %60 eta %65 artean daude erretiro adinetik gertu. Ondorioz, urtero beste laurogei langile beharko dira baserrietan eta ustiategietan. Bi urtean behin sartutakoen kopurua %25 hazi beharko dela esan du EHNE Bizkaiak: datozen bost urteetan, beste 550 pertsona; hamar urtean, 1.500. Aldi berean, Europak agindutako trantsizio ekosozialak zuzeneko eragina izango du ekonomiaren sektore guztietan. Salterainen esanetan, industrian edo turismoan, adibidez, desazkundea bultzatu beharko den arren, lehen sektorean gehiago ekoiztu beharko da. «Argi dago elikadura sistemak aldatu behar ditugula: ez da iraunkorra elikagaiak munduaren punta batetik bestera eramaten aritzea. Europako Batasunaren nekazaritza politikaren ardatz berria da tokian ekoizten dena tokian kontsumitzea. Horretarako, ezinbestean, pertsona gehiago erakarri beharko dira baserrira».
Diru sarrerak bermatuta
Dena den, ohartarazi du ezin dela edozelan egin. «Ezingo da eskema prekarizatu bat erabili». Baserrira egokitzeko bost urteko epea behar dela uste dute EHNE Bizkaikoek, ikusi ahal izateko bultzatu den proiektua bideragarria den edo ez. Ekoizle berriek inbertsio handia egin behar izaten dute ustiategia martxan jartzeko, eta kostatu egiten da inbertitutakoa amortizatu eta irabaziak lortzea. Horregatik, sindikatukoek proposatu dute bost urte horietan hileko 1.400 euroko gutxieneko soldata bermatzea ekoizle berriei. «Lehen urteetan gehiago lagundu beharko zaie, baina suposatzen da hirugarren edo laugarren urtetik aurrera jarduera martxa hartuta daukatela, eta diru sarrera handiagoak dituztela». Ekoizle berri asko ekonomikoki ito egiten dira lehen urte horietan. «Jendeak izugarrizko ilusioarekin hasten du proiektua, baina egunean hamabi orduz lan egin behar badu eta soldata oso prekarioa badu, azkenean utzi egingo du».
Baserrira gerturatuko diren horiei orientazioa ematea ere ezinbestekoa deritzo. Ikusi dute eredu agroekologikoan hasi direnek lortzen dutela irautea, batez ere. Ostera, ustiategi handiak bultzatu dituztenek errazago egin dute porrot. «Jendeari esan egin behar zaio inbertsio ekonomiko txikiagoa eskatzen duten proiektuekin hasi behar dutela: barazkigintzan, frutagintzan, arrautzetarako oiloekin, oilaskoak loditzen... Handitik hasiz gero, ito egingo zara». Horrez gainera, formulazio berriak behar direla uste dute: «Ikuspegi kolektibotik abiatu behar da; ez da erakargarria pertsona bat bera bakarrik baserri jardueran hastea».
Horri lotuta, zaintzaren auzia ere erdigunean ipini nahi dute, eta kongresuan landuko dute. Ez bakarrik nagusien zaintza, baita umeena ere. «Zaintza politiketan dekretuei eta arauei egokitu behar izaten da, baina uste dugu alderantziz izan behar dela. Landa eremuan zaintza zelan landu kontuan hartu behar da».
Egungo egoera erakunde publikoek azken 30 urteetan bultzatu duten ereduaren ondorio dela uste du Salterainek. «Ikusmolde hau bultzatu da: ekoitzi behar dugu asko eta merke. Norentzat? Elikadura industriarentzat eta multinazionalentzat. Zertarako? Elikagaiak munduan leku batetik bestera ibiltzeko». EHNE Bizkaikoek esan dute elikadura burujabetza posible dela. Nafarroari erreparatu dio Salterainek: herrialde hartan ekoizten denaren %95 esportatu egiten da. «Herri mailan ekoizteko gaitasun itzela dugu. Zergatik esportatzen da? Multinazionalen menpe gaudelako».
Menpekotasun hori arlo askotan nabaritzen da, gainera. Kontua ez da bakarrik nori saltzen zaion, baita nori erosten zaion ere: esaterako, pentsuen, lehengaien eta energiaren garestitzeak izugarri eragin die nekazaritzari eta abeltzaintzari. «Ekoizpen ereduak aldatu behar ditugu. Ezin dugu jarraitu okelatarako behiak bakarrik pentsuarekin eta lastoarekin loditzen. Ezin ditugu berrehun buruko esnetarako behien ustiategiak izan, eta kanpotik ekarritakoarekin elikatu. Lur gehiago behar dugu bazkarako». Horri lotuta egin dute beste eskaera bat: %30etik beherako malda duten Bizkaiko basogintza arloko lursailak nekazaritzara eta abeltzaintzara bideratzea, basogintzak berak bakarrik nekazaritzak eta abeltzaintzak halako hiru okupatzen duelako.
Erakundeen lana
Pandemiak eragindako krisialdiaren testuinguruan, Bizkaiko Foru Aldundiak gogoeta mahai bat abiatu zuen iaz sektoreko eragileekin. Salterainek esan du han dagoeneko aurreratu dituztela proposamen horiek, eta uste dute erakundeek harrera ona egin dietela. Ohartarazi du erakundeek, oro har, baliabideak jarri behar dituztela. Esaterako, Bizkaiko abeltzainen arazorik larrienetakoa hiltegi falta da. Karrantzako udal hiltegia baino ez dago zabalik, herrikoentzat; txikia da, eta egokitze lanak behar ditu. Laster Urduñakoa berriro zabalduko dela iragarri du Salterainek, beste zerbitzu batzuk ere badituela, baina txikia da. Bilbokoak eta Durangokoak utzitako hutsunea betetzea ezinbestekoa deritzo.
Aldi berean, asteroko azokek bultzada behar dutela esan du EHNEko kideak. Durangoko merkatua datorren urterako guztiz berrituta egongo da, martxa berriari ekiteko prest. Iruditzen zaio Gernika-Lumokoak, Ondarroakoak eta beste herri batzuetakoek ere antzeko egokitze prozesua behar dutela, erakargarri egiteko. «Neurri horiek ekosistema berri bat sortuko dute, sistema lokalagoak garatuz joateko». Izan ere, tokiko erakundeek—udalek eta eskualdeetako landa garapen elkarteek— zer esan handia dutela iritzi diote EHNE Bizkaian. Hainbat herritako eskoletako jangeletan tokiko produktuak kontsumitzen dituen eredua bultzatzeko egin diren proiektuak ipini ditu Salterainek adibidetzat: «Lagundu dute lehendik zebilen jendea egonkortzen, baita etorri berri direnei bultzada ematen ere, eta berriak erakartzen». Era berean, eskualde bakoitzak bere errealitatera egokitutako estrategia garatu beharko lukeela uste dute. Errealitate horiek zein diren aztertuko dituzte gaur, besteak beste.
Aldaketa luze gabe egin daitekeela iruditzen zaie. «30 urtean egindakoa desegiteko, ez da beste horrenbeste beharko». Batetik, badira gaur egun dagoeneko eredu berrian lanean dabiltzan ekoizleak. Bestetik, sartuko liratekeen berriak eredu agroekologikora bideratuz gero, soilik hamar urtean sektorearen %60 eta %65 artean eraldatzea lortuko litzatekeela azaldu du Salterainek. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226277/baserritar-berrien-laborategia-berrizen.htm | Baserritar berrien laborategia Berrizen | Baserritar berrien laborategia Berrizen. | Beste sektore batzuetan egiten den legez, Durangaldean, lehen sektoreko proiektu berriak martxan jartzeko gune bat eskainiko diete ekintzaileei aurrerantzean. Joan den astean aurkeztu zuten Berrizen Haztegia izeneko gunea. «Helburua da pertsona berriak nekazaritzan sartzea; prozesu hori erraztea», azaldu du Urkiola landa garapen elkarteko teknikari Ibon Goitiak. Eskualdeko gazte biri lursail bat utzi diete, Haztegia izeneko gune horretan dagoena, bakoitzak bere proiektua garatu dezan. Hiru urtez probatuko dute, ikus dezaten ogibidea gustukoa duten eta pentsatu duten proiektua bideragarria den. «Eskaintzen duguna da esperimentatzeko lursail bat, negutegia, baliabideak, prestakuntza, aholkularitza eta babes legal eta fiskala», zehaztu du Goitiak.
Durangaldeko Elikadura Estrategiaren barruan sortu da Haztegia, haren esanetan. Bost ildo nagusi ditu estrategiak: kultura, merkaturatzea, ekoizpena, zikloa ixtea eta ezagutza. «Helburua da eskualdea erresiliente bihurtzea. Horrek dakar herritarrak, familiak, erakundeak... inguruarekin konprometitzea». Elikaduraren ardatzean, ikerketa bat egin zuten 2019an: 55 eta 65 urte bitartean dituzten eskualdeko ekoizleak elkartu zituzten. Ohartu ziren Durangaldeko nekazaritza ustiategien %40 desagertuko direla datozen hamar urteetan, errelebo faltagatik. Horregatik erabaki dute Haztegia martxan jartzea.
Zer egin zezaketen pentsatzen zebiltzala ezagutu zuten halako haztegiak bultzatzen dituen Espainiako sarea: RETA Red de Espacios Test Agrarios. «Guk lortu nahi duguna da hiru urtean behin nekazari berri bi sartzea lehen sektorera Durangaldean».
Baldintza bat bete behar dute parte hartzaileek: proiektua ortugintza ekologikoari lotuta egongo da ezinbestean. Dagoeneko aukeratuta dituzte lehen gazte biak: Jon Berasaluze durangarra eta Ander Zorrakin elorriarra. Zorrakinek oraindik ez daki zer egingo duen zehatz: «Denetarik probatu nahi dut. Ikusi merkatua zelan dagoen, jendeak zer eskatzen duen eta zelan hobetu daitekeen produkzioa». Gogotsu dago, baina «errespetua» dio nekazaritzari, orain arte harreman «txikia» izan baitu sektorearekin.
«Sakrifikatua»
Ingurumen Zientziak ikasi zituen unibertsitatean, eta ikasketak bukatzean egin beharreko praktiketan «ortuarekin harremana» izan zuen Zorrakinek: «Interesa sortu zitzaidan, eta ikusi nuen izan zitekeela nik hartzeko bidea. Baserritar batekin jarri nintzen harremanetan; liburuak irakurri ditut, bideoak ikusi ditut eta informazioa jaso dut». Ekoizle haren bitartez izan zuen Haztegiaren berri, eta Urkiola Landa Garapen elkartekoekin harremanetan jarri zen, parte hartzeko asmotan.
Badaki ofizio «gogorra» dela, «sakrifikatua»: «Ezagutzen ditudanak udaberritik aurrera lan eta lan ibiltzen dira, atsedenerako eta oporretarako asti barik. Zaila da zu kanpora joateko beste norbait uztea baserriaren kargu». Hala ere, bere inguruan ikusten du gazteei, oro har, «lan polita» iruditzen zaiela. Horregatik proiektu honek ematen dien moduko babesak behar dituztela esan du Zorrakinek.
Berasaluzek eta biek etengabeko formakuntza jasoko dutela azaldu du Goitiak. Hazi arduratuko da horretaz. Gainera, bakoitzak tutore bat izango du: Durangaldeko ekoizle ekologiko bat izango dute bidelagun.
Besteentzako eredua
Oraingoz, probatu egingo dute Haztegia, eta, lortutako emaitzen arabera, erabakiko dute halako gune gehiago sor daitekeen Durangaldean. Gainera, gazteak erakartzeko zailtasuna ez da haieneko arazoa bakarrik, eta beste eskualde batzuetan ere baliagarri izan daitekeela deritzo Goitiak.
Amaia Antxustegi Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatuak esan du lehen sektoreak «berritzeko beharra» duela Bizkai osoan: «Sektorera gazteak gerturatuko direla bermatu behar dugu jarduerari eusteko. Ekintzailetza bultzatu behar dugu. Ustiategiak martxan jartzen lagunduko dieten baliabideak eta tresnak hornitu behar zaizkie, lagunduta eta aholkatuta sentitzeak ematen duen segurtasunarekin». Antxustegiren arabera, Haztegiak bat egiten du belaunaldi arteko erreleboa bermatzeko foru estrategiarekin. | ||
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226278/moto-gidari-bat-hil-da-donostian.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Donostian | Hilabetean Gipuzkoako hiriburuan hil den bigarren moto gidaria da. | Moto gidari bat hil da Donostian. Hilabetean Gipuzkoako hiriburuan hil den bigarren moto gidaria da. | Gaur goizean, 08:30ak inguruan, trafiko istripu oso larri bat izan da Donostian, Jose Elosegi alkatearen etorbidean. Ezbeharrean 20 urteko moto gidari bat hil da. Ulia hotelaren parean izan da istripua, eta, ondorioz, Bidebietarako errepidea itxi behar izan dute.
Donostian hilabetean hil den bigarren moto gidaria da. Martxoaren 17an hil zen beste bat, suhiltzaileen parkearen biribilgunearen parean. 51 urte zituen orduko horretan hil zen motozaleak. Udaltzaingoa ari da gaurko ezbeharra ikertzen. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226279/elkarlana-konponbidearen-bila.htm | Gizartea | Elkarlana, konponbidearen bila | Nafarroako hainbat herritako, kontzejutako eta landa garapenerako elkartetako ordezkariek lan saio bat egin dute Iruñean, jendegabetzeari aurre egiteko bideak lantzeko. San Martin Unxeko esperientzia hartu dute oinarri. Nafarroako Gobernuak, gainera, herrien husteari aurre egiteko estrategia aurkeztu du. | Elkarlana, konponbidearen bila. Nafarroako hainbat herritako, kontzejutako eta landa garapenerako elkartetako ordezkariek lan saio bat egin dute Iruñean, jendegabetzeari aurre egiteko bideak lantzeko. San Martin Unxeko esperientzia hartu dute oinarri. Nafarroako Gobernuak, gainera, herrien husteari aurre egiteko estrategia aurkeztu du. | Iruñean egin dute bat, baina herrian bizi nahi dute. Nork berean. Emplea fundazioak jendegabetzeari aurre egiteko bideak lantzeko saio bat antolatu du hiriburuan —Nafarroako Kutxa eta Caixa fundazioekin, eta Nafarroako Gobernuaren babespean—, San Martin Unxen garatutako proiektu bat oinarri hartuta. Herri horretako eta bertze hamaikatako 70 ordezkari bildu dira, elkarrekin eta elkarlanean herriak gehiago ez husteko konponbide bat bilatzeko asmoz.
Nafarroako populazioaren %25 inguru dago landa eremuan: 166.000 biztanle, denera. Martin Garcia, Jose Javier Oses eta Raquel Cabodevilla San Martin Unxen bizi dira —laurehun biztanleko herri bat da—, eta garbi dute ez dutela handik mugitu nahi. Eguneroko zailtasunei aurre egiteko zenbait proiektutan inplikatu dira, eta emaitzarekin kontent direla azaldu dute Iruñean egindako saioan. Adibide eta eredu izan nahi dute bertze herri anitzentzat.
Garcia San Martin Unxeko Udaleko zinegotzia da, eta etxebizitzaren esparruan egindako lanaren berri eman du: batzorde bat osatu dute, herrian dauden beharrak aztertzeko, eta etxe hutsen eta zaharberritu behar direnen zerrenda osatzeko, bertzeak bertze. Alde Zaharrari egin nahi izan diote so han, bereziki, inguru hori «erakargarriago» bilakatzeko asmoz. Herriko 50 pertsona inguru ari dira esparru horretan lanean.
Oses, berriz, kirolaren arloan ari da. «Jendeak Tafallara joan behar izaten zuen kiroldegira; eskola zaharrean zegoen gela bat atondu, eta kiroldegi bat sortu dugu, auzolanean», kontatu du. Lortu dute kirola egin nahi dutenak herrian gelditzea, eta denen artean ari dira espazioa moldatzen jarraitzeko urratsak egiten. «Gakoa izan da zerbait nahi genuenok martxan jarri garela, eta udalak bidean lagundu gaituela, trabak jarri ordez».
Jendegabetzearin buruzko jardunaldia. Ezkerretik, San Martin Unxeko zinegotzi Martin Garcia, Jose Javier Oses eta Garnatxa elkarteko Raquel Cabodevilla. Iñigo Uriz / Foku
Cabodevillak eta herriko bertze hainbat emakumek Garnatxa emakume elkartea sortu zuten, duela bi urte, eta dokumental bat prestatu dute —Y a la viña también izena du—, herriko emakume horiek San Martin Unxeko ondare nagusietako batekin izan duten lotura azaltzeko: ardoarekin, alegia. «Ardo gorria da gure herriaren ikur, eta anitz dira arlo horretan lanean aritu diren eta ari diren emakumeak. Lan horren balioa nabarmendu eta aitortu nahi izan dugu».
Ardoaren inguruan
Ardoa oinarri hartuta, hain zuzen ere, Emplea fundazioak Vivid izeneko proiektu bat garatu zuen iaz San Martin Unxen, kanpoko jendeak herria ezagutzeko, sare bat sortzeko, eta kanpoko herritarrak, finean, inguru horretara erakartzeko.
Claudia Malucelli eta Gorka Perez dira Vivid programan parte hartu dutenetako bi. Malucelli Elokoa da, eta beka bat jaso du «landa eremuko erasmus baten modukoa» egiteko. Iruñeko Nekazaritzako eta Basogintzako Ziklo Integratuko ikasketak egin ditu gazteak, eta praktikak egitera joan da San Martin Unxera. «Hagitz esperientzia polita izan da, herriko egunerokoan erabat inplikatu baikinen. Gure lanaren bidez herriko historia eta istorioak landu genituen, herritarrekin egindako elkarrizketen bidez».
Perezek, berriz, Vivid Akademia programako ikastaro batean parte hartu du. Irunberrikoa da; haren familiarena da herri horretako Azpea upategia. San Martin Unxen lau upategi daude, eta haien laguntzarekin garatu dute programa. «Herrian bertan bizi ginen ikastaroa egin bitartean. Hasieratik sortu dira gure eta herritarren arteko harremanak», kontatu du.
Vivid proiektuko parte hartzaileak. Emplea fundazioa
Helena Gorroñok ere San Martin Unx izan du lantoki, Vivid programari esker. Ardoarekin zerikusirik ez duen proiektu bat garatzen ari da, halere. Mondragon Unibertsitateko (Gipuzkoa) ikaslea da, eta energia berriztagarrien arloko ikerketa bat egiten ari da. «Konturatu naiz gisa honetako proiektuak garatzeko eta zure lanbidean aurrera egiteko ez duzula zertan hiri batean egon», erran du.
Lege baten beharra
Herrien husteak jendegabetzearen mamua eraman du inguru anitzetara. «Pirinioak ez dira arrisku horri aurre egin behar dioten inguru bakarra. Lizarrerrian ere husten ari dira herriak; Montejurrako eskualdean, batez ere. Bai eta Zangozaldean eta Erdialdean ere», zehaztu du Nafarroako Gobernuko Toki Administrazio eta Jedegabetze zuzendari nagusi Jesus Mari Rodriguezek.
Nafarroako Gobernuak jendegabetzeari aurre egiteko prestatu duen estrategia aurkezteko baliatu du Rodriguezek Iruñean egindako saioa; gobernuak onartzeko zain da. Zuzendari nagusiak erdigunean jarri ditu puntu nagusiak, halere; azaldu du, batetik, batzorde bat, talde eragile bat eta hiru mahai osatu zituztela —politika sozialerako bat, lurralde kohesiorako bat eta kohesio ekonomikorako bat—, estrategia prestatzeko prozesua garatzeko.
Estrategiak hainbat proiektu izanen ditu oinarri, eta denen artean nagusia izanen da jendegabetzearen aurka egiteko lege bat osatzea eta onartzea. Rodriguezek onartu du, noski, datorren legegintzaldian garatu beharreko proiektu bat dela hori; ikusteko dago zer eragin izanen duen maiatzeko hauteskundeen emaitzak.
Toki Administrazio eta Jendegabetze zuzendari nagusiak garbi du administrazioaren zeregina dela herritarrek dagozkien zerbitzuak jaso ahal izatea, eta, horregatik, prestatutako estrategiaren helburuetako bat izanen da oinarrizko zerbitzu horietara ailegatzeko alternatibak jorratzea.
Alloko eta Bargotako alkateek ikasi dute, hain zuzen, populazioari eusteko alternatibak asmatzea dela bidea, konponbidea kanpotik noiz etorri zain gelditu beharrean. Haiek hori egin dute, eta Iruñeko saioan azaldu dituzte eman dituzten pausoak.
Susana Castanera da Alloko alkatea; herri horretan eta mankomunitatea osatzen duten inguruko gainerakoetan martxan dute Comunal izeneko programaren bigarren aldia. «Gure herrietako talentua azaleratzea da asmoa, hemen gera dadin», azaldu du Castanerak. Proiektuaren lehen aldian, lau egitasmo garatu zituzten: zaharrak etxean artatzeko zerbitzu bat; Baku Barrikupel, Jesus eta Amaia Prieto aita-alabek barrikak birziklatuz lanparak egiteko sortutako enpresa; etxea alokatu edo saldu nahi dutenentzako aholkularitza eta diseinu zerbitzu bat; eta altzari zaharrak birziklatzeko eta berritzeko proiektu bat.
«Oraingo bigarren aldian hiru proiekturekin ari gara lanean», azaldu du Alloko alkateak. Mugikortasunaren esparrukoa da bat, autorik ez dutenak Iruñera mugitzen direnekin harremanetan jartzeko, adibidez.
Bargotan, berriz, emakumeekin ari dira lanean, zehazki. Kodes mendilerroko herriak ari dira elkarlanean, «lurraldeko emakume buruzagien sarea» sortzeko. «Emakumeak ahalduntzea da asmoa», erran du Bargotako alkate Cristina Remirezek. Mendilerroak lotutako herri guztien egoera ez da berdina; txikienak, Azuelok, 23 biztanle ditu; Bargotak, berriz, 257. Denera, 1.700 biztanleko komunitatea osatzen dute, eta elkarlanean ari dira egin beharreko urratsak jorratzen. «Denok dugu jendegabetzearen mamua ondoan; sarea sortu dugu, indarrak batzeko».
Alloko eta Bargotako alkarte Susana Castanera eta Cristina Remirez. Nafarroako Hitza |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226280/urkulluk-barkamena-eskatu-die-pasaiako-sarraskiko-biktimen-senideei.htm | Politika | Urkulluk barkamena eskatu die Pasaiako sarraskiko biktimen senideei | EHUk 2020an hilketa horien inguruan egin zuen txostena «lehenago eta aurrez aurre» ez emateagatik eta ekitaldi publiko batean ez aurkezteagatik autokritika egiteko beharra aitortu du. Pello Aizpuru Pasaiako sarraskiko biktimetako baten senideak adierazi du «kudeaketa negargarri, mingarri eta krudel baten azken atala» izan dela txostenarekin gertatutakoa. | Urkulluk barkamena eskatu die Pasaiako sarraskiko biktimen senideei. EHUk 2020an hilketa horien inguruan egin zuen txostena «lehenago eta aurrez aurre» ez emateagatik eta ekitaldi publiko batean ez aurkezteagatik autokritika egiteko beharra aitortu du. Pello Aizpuru Pasaiako sarraskiko biktimetako baten senideak adierazi du «kudeaketa negargarri, mingarri eta krudel baten azken atala» izan dela txostenarekin gertatutakoa. | EH Bilduren galdera bati erantzunez, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak barkamena eskatu die 1984ko martxoaren 22an Espainako Poliziak Pasaian (Gipuzkoa) hil zituen Komando Autonomo Antikapitalistetako lau kideen familiei. Zehazki, EHUk 2020an egin zuen txostena «lehenago eta aurrez aurre» ez emateagatik eta ekitaldi publiko batean ez aurkezteagatik eskatu du barkamena.
Espainiako Poliziak Pedro Mari Isart, Dionisio Aizpuru, Rafael Delas eta Jose Maria Izura hil zituen egun hartan, badian, segada batean. EHUren Unesco Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedrak egin zuen txotena, 2020an, eta, zantzu guztien arabera, segada hura exekuzio bat izan zela ondorioztatu zuten. Inor ez dute zigortu hilketa horiengatik.
Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak gaur Urkulluri aurpegiratu dio txostena egin eta hiru urtera helarazi diela hildakoen senideei, beste batzuen bitartez. Zehazki, Jaurlaritzaren teknikari batzuek osatutako batzorde batek eman zien txostena. Arzuagak gaineratu du senideak «hirugarren mailako» biktimak sentitzen direla jaso duten tratuagatik, eta konfiantzarik ez dutela erakundeetan.
Urkulluk aitortu du «autokritika» ariketa bat egiteko beharra zegoela, txostena senideei pertsonalki ez helarazteagatik eta jendaurrean ez aurkezteagatik. Jakinarazi du, ordea, ostegunean egon zela hildakoen senideekin, eta duela egun batzuk arte txostena senideei eman ez badiete ere «zabal» banatu dutela eragile politiko, sozial eta akademikoen artean.
«Kudeaketa negargarri baten azken atala. Kudeaketa mingarri eta krudel baten azkenengo isla». Horrela definitu du Pello Aizpuru Pasaiako sarraskiko biktimetako baten senideak txostenarekin gertatutakoa. Adierazi du hasiera-hasieratik izan dituztela zailtasunak, sei hilabete behar izan baitzituzten Eusko Jaurlaritzarekin bilkura bat egiteko. 2019an, Jonan Fernandezek esan zien urte horren bukaerarako aitortza egingo zietela beharbada. Hitz haiek entzutean, senideei «zerua ireki» zitzaien. Hori, baina, ez zen gertatu.
Esan du geroztik ez dietela eman azalpen bakar bat ere, harik eta txostenarekin topo egin duten arte. «Arantzaz beteriko bidea izan da hau. Txostena teknikari batek eman zigun, eta hemeretzi egunez inolako azalpenik gabe egon gara». Azaldu du afera guztia argitara atera denean hitz egin duela Eusko Jaurlaritzak: «Min izugarria egin digute, atzera-bueltarik ez duen mina da». Aurrera begira «konpromisoak» behar dituztela adierazi du, jendeak «jakin dezan Espainiako Estatuak nola eragin zuen Euskal Herrian». Hori lortzeko, beraiek «lanerako prest» daude.
Senideen haserrea
Pasaiako sarraskian hil zituztenen senideek joan den larunbatean ere haserrea adierazi zuten Azpeitian (Gipuzkoa), hilketen 39. urtemugaren harira. Salatu zuten aste horretan ezagutarazi zietela Jaurlaritzaren txostena, eta oraintsu arte ez dutela izan horren berri. «Txosten horrekin hiru urtean lana egiteko aukera lapurtu digute, eta batzordeari ere ez zioten eman txosten hori. Norbaitek hori nahita ezkutatu du», salatu zuen Pello Aizpuruk, senideen izenean.
Senideek iragarri zuten auzia argitzeko «konpromisoa eta epeak» exijituko dizkiotela Eusko Jaurlaritzari. Orain arte ez dira hilketa horiek argitu. 113 bala zulo zituzten Komando Autonomoetako lau kideen gorpuek. «Pelitxok [Pedro Mari Isart] eta Peluk [Jose Mari Izura] 28 bala zulo zituzten; tiro bat, gutxienez, garondoan». Aizpuru eta Delas bizirik atera ziren, eta, gero, fusilatu egin zituzten, senideek aste honetan adierazi dutenez.
Asteartean, Donostian, polizia hiltzaileak nortzuk izan ziren argitzeko identifikazio erronda bat egin zuten Donostian, baina lehen saio horretan, Joseba Merinok, hilketen lekuko izan zenak, ezin izan zituen identifikatu. Bost polizia deitu zituzten, baina horietatik hiru soilik agertu ziren. Beste bat hilik dago. «Sentitzen dut, baina erabat identifikatu behar dira, eta ezin izan dut horrela egin», esan zuen ondoren Merinok. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226281/lan-sailak-dio-ez-duela-aintzat-hartuko-azaroaren-5a-jai-eguna-izatea-2024ean.htm | Gizartea | Lan Sailak dio ez duela aintzat hartuko azaroaren 5a jai eguna izatea 2024ean | Emakundek berretsi egin du 2024ko azaroaren 5a jaieguna izateko proposamena, baina Lan Sailak erantzun du Emakundek «argumenturik gabe» baztertu duela Martxoaren 8aren aukera. 1933ko azaroaren 5ean emakumeek aurrenekoz bozkatu zutelako hautatu du egun hori Emakundek.. | Lan Sailak dio ez duela aintzat hartuko azaroaren 5a jai eguna izatea 2024ean. Emakundek berretsi egin du 2024ko azaroaren 5a jaieguna izateko proposamena, baina Lan Sailak erantzun du Emakundek «argumenturik gabe» baztertu duela Martxoaren 8aren aukera. 1933ko azaroaren 5ean emakumeek aurrenekoz bozkatu zutelako hautatu du egun hori Emakundek.. | Emakundek gaur goizean hartu du erabakia: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan datorren urteko azaroaren 5a jaieguna izateko proposamena berretsi du. Baina zaila izango da 2024an egun hori jai egun gisa sartzea lan egutegian, Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak ez duelako proposamen hori aintzat hartuko; ez behintzat 2024. urterako. Horrela jakinarazi du Idoia Mendiaren sailak gaur arratsaldean. Emakunderi aurpegiratu dio maiatzaren 8aren aukera «argumenturik gabe» baztertu duela.
Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Lan eta Enplegu sailburuak berak jarri zuen mahai gainean efemeride feminista bat jaieguna izateko aukera, otsailean. 2024ko Martxoaren 8a jaieguna izatea proposatu zuen. Horren harira, Eusko Legebiltzarrak erabaki zuen Jaurlaritzari galdetuko ziola Martxoaren 8a jaiegun bilakatzeko egokitasunaz. Emakundek adierazi zuen aztertuko zuela, eta duela hamar egun adierazi zuen baztertu egin zuela Martxoaren 8a eta Azaroaren 25a jaiegun bilakatzeko aukera, egun horien «izaera aldarrikatzailea» babesteko. Hori dela eta, efemeride feministen zerrenda bat aurkeztu zuten, eta emakumeen elkarteek gaur arte izan dute egun bat proposatzeko aukera.
Gaur goizean egin du bilkura berezia Emakunderen Aholku batzordeak, eta bertan izan dira Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburua, Miren Elgarresta Emakundeko zuzendaria eta emakumeen elkarteen ordezkariak. Duela hamar egun aurkeztutako efemeride feministen zerrenda aztertu dute, eta «aho batez» data hori berretsi dute. 1933ko azaroaren 5ean, emakumeek aurrenekoz bozkatu zuten Euskal Herrian.
Emakundek adierazi du «berehala» emango diola erabakiaren berri Lan Sailari, apirilaren erdialdera arte ezarritako alegazio epearen barruan. Baina Idoia Mendiaren taldetik erantzun dute berandu dela: egutegia zehazteko prozesuaren hasieran egin behar dira halako proposamenak, otsaila amaitu baino lehen, ondoren eragileei kontsulta egiteko, eta irail amaierarako egutegia prest izateko; ez dago horretarako astirik orain, Lan Sailaren arabera. Erantsi du Emakunderen iritzia ez dela «loteslea», eta haren argudioak «zehazgabeak» direla, efemeride feministei buruzko azterlan sakonagoa egitea gomendatu duelako: «Martxoaren 8a argudiorik gabe baztertzea erabaki du Emakundek, eta aitortu du elkarte feministekin egindako hausnarketa ez dela osoa. Hortaz, Lan Zuzendaritzak erabaki du barne bideetatik jarraitzea, eta dekretu proiektua Gobernu Kontseiluari aurkeztea».
Boto eskubidea aldarri
1933ko azaroaren 5ean, emakumeek lehen aldiz eman zuten botoa Araban, Bizkaian, eta Gipuzkoan, eta autonomia estatutua bozkatu zuten. Nafarroan ere urte horretan bozkatu zuten aurrenekoz, bi aste geroago, Espainiako hauteskundeetan. Emakumeen boto eskubidea Espainiako II. Errepublikak onartu zuen gorteetan, 1931n. Ipar Euskal Herrian, berriz, 1945eko apirilaren 25eko herriko etxeetako bozetan eman ahal izan zuten lehen aldiz botoa, urtebete lehenago onartu ostean.
Azaroaren 5arekin batera, beste hamahiru egun eztabaidatu dituzte Emakunderen Aholku batzordean; besteak beste, otsailaren 18a. 2005eko egun horretan, Berdintasun Legea onartu zuten. Eta irailaren 4a izan da beste aukera bat: 1995eko irailaren 4an Emakumeen Nazioarteko IV. Konferentzia egin zuten, Pekinen. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226282/transmisio-historikoaren-zikloa-itxi-du-bagirak.htm | Politika | Transmisio historikoaren zikloa itxi du Bagirak | Zenbait fasetan antolatu dute Bagira prozesua, mugimendu abertzaleaz gogoetak eragiteko. Transmisio historikoarena bururatu berri dute. | Transmisio historikoaren zikloa itxi du Bagirak. Zenbait fasetan antolatu dute Bagira prozesua, mugimendu abertzaleaz gogoetak eragiteko. Transmisio historikoarena bururatu berri dute. | Iazko abenduan aurkeztu zuten Bagira egitasmoa, Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalearen herri topaketak antolatzeko. Mugimendu abertzalearen oinarriak «eguneratzeko» eta «helburu eta etapa partekatuak» kokatzeko asmoz, egutegi zehatz bat plantan ezarri zuten, epe jakin batzuk ezarriz parte bakoitzerako; lehen fasea, aste hondarreko Aberri Egunean bukatutzat emanen dutena, transmisio historikoarena zen. Gero jinen dira geroaz gogoetatzeko momentuak.
Iratzar fundazioko eta Bagiraren gidaritza batzordeko kide Txomin Poveda baikorki mintzatu da lehen fasearen bilana egitean, hamalau hitzordutan 75 hizlari eta orotara 750 pertsonatik goiti present izan baitira. Kantitateaz gain, kalitatea azpimarratu du: «Kualitatiboki, gai asko jorratu ditugu. Komunikabideak, ekologia mailan izan diren borrokak, bihotzezko gaiak: presoen inguruko sostengua, borroka instituzionala... Baina ez hori bakarrik, mugimenduaren zabalerako gaiak landu baitira». Mahai inguruetan, zenbait belaunaldi eta sektoretako militanteak izan dira hizlari, 60 urteko historia zeharkatu duten borrokak oroitarazteko, protagonisten ahotik.
«Jakiteko nora goazen, begiratu behar da nondik gatozen», dio Povedak, kide baten errana errepikatuz. Ideia horrekin jorratu nahi izan du Bagirak transmisio historikoa, mugimendu abertzaleari deialdia eginez, «eta deialdiak oihartzun bat atzeman du mugimenduan», Povedak dioenaz. Sei hamarkadako historian arlo desberdinetan mugimendu abertzaleak egin bideari behako bat eman zaio hitzorduz hitzordu. Halere, frustratu samar ere sentitzen dira antolatzaileak, zeren, espero zuten baino gehiago landu badute ere, mugimenduaren historia «denbora neurtuan» osoki aipatzea ezinezkoa da, Povedaren erranetan, «hain baita aberatsa historia hori: ehunka eta ehunka egitura izan dira, milaka istorio. Ikaragarria da hor den mamia!».
Txomin Poveda, Iratzar fundazioko kide eta Bagira prozesuaren koordinatzailea. Guillaume Fauveau
Transmisiotik gerora
Transmisio historikoaren fasean, bazen zer aipatua mahai inguruak elikatzeko: «Mugimendu abertzalean, hastapen-hastapenetan hiru katu ziren, arrunt minorizaturik. Gero, errepresio urteak izan dira, borroka armatuarenak, eta hainbat gauza... Ondotik, lehen ezagupen instituzionalak izan dira zenbait sektoretan, eraikuntza momentu asko alternatibak sortuz komunikabideetan, kooperatibetan, laborantzan, eta abarretan», aletu du Povedak, azken bi hilabeteetako aipagaiak zehazteko. Lehen fasea bururaturik, Aberri Egunaren ondotik geroaz hausnartzen hasiko dira.
Geroko helburuak finkatzen hasi aitzin, haatik, Bagirak pentsatu duen bigarren etapan, sektore askotarikoak hunkitzen dituen mugimendu zabalaren oinarriak finkatzea proposatzen du, Povedak zehaztu duenez: «Bektore komun horren inguruan behar dugu solastatu, jakiteko zerk egiten gaituen mugimendu, zeintzuk diren gure oinarriak». Mugimendu abertzalea plurala dela azpimarratu du segidan, hainbat sektore eta egitura dituela: «Xedea da aniztasun hori babestea, baina, denbora berean, atzematea zer partekatzen dugun denen artean».
Bagira abiarazi zutenek abiapuntuetan zuten, 60 urteko ibilbidearen ekarpenak baloratzeaz gain, testuinguru berezia sumatzen zutela, Povedak erran duenez: «Borroka armaturik ez da gehiago, Ipar Euskal Herriak badu ezagupen instituzionala, eta mugimendu abertzalearen adar politiko instituzionalak geroz eta emaitza interesgarriagoak ditu; mugimendu abertzalea geroz eta sektore gehiagotan garatzen ari da...». Gidaritza taldeko kideak ondorioztatu du «izaera aldatzen ari den» mugimendu bat dela.
Testuinguru horretan kokatu du prozesuaren koordinatzaileak fasez fase eramanen duten gogoeta, Povedaren arabera talde antolatzailea konbentzitua baita «mugimenduak baduela etorkizun ikaragarri zabala, badituela sekulako baldintzak azeleratzeko eta indartzeko».
Ondoko fasean, segitu dute deialdia mugimendu abertzale zabalari helarazten, baina gerora proiektatzeko, eta Povedak argi du transmisio historikoaren fasea beharrezkoa izan dela baldintza onetan izateko proiekzioetarako: «Ez da berdin gogoeta estrategiko bat abiaraztea egun batetik bestera, edo bi hilabete lehenago piztu baduzu oroitzapen historiko bat; fokua desberdin pausatzen du, nahi eta nahi ez».
Otsailaren 24an Bagirak Baionan antolatu zuen mahai ingurua. Patxi Beltzaiz
Aberri Eguna Itsasun
Transmisio historikoaren zikloa zerratzeko, hastapenetako sinbolo bat hautatu dute heldu den apirilaren 9ko Aberri Eguna antolatzeko: Itsasun eginen dute, duela 60 urte bezala. Bagiraren deialdian, hitzordua zenbait gogoeta fasetan kokatzen da, gainera, «iraganaz oroiturik, oraina ospatzeko eta etorkizunera proiektatzeko» momentu gisa iragarri baitute apirilaren 8ko eta 9ko asteburua.
Besta bai, borroka ere bai leloa aipatu du Txomin Povedak bi egun horietako egitaraua aurkezteko, bietatik anitz izanen dela ziurtaturik. Iduri zaio alde politikoan izanen diren ekinaldiek parada emanen dutela panorama osoa deskubritzeko: «Manera izan daiteke mugimendu abertzaletik hurbiltzeko; batzuek nahi badute mugimendua deskubritu bere zabaleran, asteburu hori da momentua», ziurtatu du Bagirako dinamizatzaileak.
EGITARAUA
Apirilaren 8an eginen dute irekitze ofiziala, 10:00etan, mugimendu abertzalearen historia erakutsiko duen erakusketa estreinatuz.
Apirilaren 8a, larunbata
Erakusketa. Mugimendu abertzalearen historia iruditan. Egun osoan.
Kantaldiak. Ixabe, Foisis Jaunak eta Marilou, 12:00etan.
Mahai ingurua. Aberri Eguna atzo, gaur eta bihar, 14:30ean.
Kantu afaria. Nat eta Watsonek alaiturik, 20:00etan, Atharrin.
Apirilaren 9a, igandea
Manifestazioa. Alaitua eta aldarrikatzailea. Ziganteak, joaldunak eta gaiteroak. 11:00etan, plazatik. Ekitaldia. 12:00etan.
Zikiroa. Kuxkuxtuk animaturik, 14:00etan.
Kontzertuak. Xiberoots, Liher, Kuartz, Dupla eta DJ Xa2. Urririk, 19:00etan. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226283/aski-jarrera-ezkorra-nuen-metodo-biziki-bortxatua-baitzen.htm | «Aski jarrera ezkorra nuen, metodo biziki bortxatua baitzen» | «Aski jarrera ezkorra nuen, metodo biziki bortxatua baitzen». | Kristiane Etxaluzek (Domintxine, 1941) Itsasuko mahai inguruan parte hartu zuen otsailaren 4an, mugimendu abertzalearen 60 urteez mintzatzeko, beste 23 hizlarirekin.
Nola oroitzen duzu Bagirak Itsasun antolatu mahai ingurua?
Erran zidaten behar nuela zerbait prestatu hamar minutuz kontatzeko; doi-doia ene lehen puntua sartu ahal izan nuen, hiruretatik. Aski jarrera ezkorra nuen, metodo biziki bortxatua baitzen; atzematen nuen besteei kopiatua, amiñi bat metodo kokoloa. Zergatik erran nuen baietz? Ezetz ez nuelakoz erraten ahal
Belaunaldien arteko transmisioa egiten da, zure ustez?
Ez naiz segur belaunaldien artean denik haustura handiena; bada haustura jendeen artean, herrien artean… Gure herria puskatzen ari da. Gure historia galtzen ari da, ez dugulako kontatu, eta kontatzen ari direnek biziki pobreki kontatzen dute. Jendeak ez dira interesatzen; formak ditu interesatzen, ez funtsak. Hola sentitzen dut. Antolatua izan den bezala, pobre atzeman dut, biziki. Goxoa zen Itsasun izatea aspaldi ikusi ez genituen lagun batzuekin, baina ez dut sentitu berritasun baten bezperan ginela.
Mugimendu abertzalearen hastapenak ezagutu dituzunez, ikusten duzu segida logiko bat sei hamarkadetan?
Nik uste dut hori litzatekeela interesgarria ikertzeko, edo haustura bat badenetz. Gehiago sentitzen dut haustura bat. Ez dugu gehiago xerkatzen gure identitate politikoa: xerkatzen dugu besteak bezalakoak izatea, hori aitortu gabe. | ||
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226284/eurogunean-ere-asko-jaitsi-da-inflazioa-69ra.htm | Ekonomia | Eurogunean ere asko jaitsi da inflazioa, %6,9ra | Gora egin dute, ordea, elikagaien inflazioak (%15,4) eta azpiko inflazioak (%5,7). | Eurogunean ere asko jaitsi da inflazioa, %6,9ra. Gora egin dute, ordea, elikagaien inflazioak (%15,4) eta azpiko inflazioak (%5,7). | Egutegi efektuaren eragina hasi da antzematen euroguneko inflazioaren datuan. Eurostatek gaur aurreratutako datuaren arabera, 1,6 puntu egin du behera martxoan, %8,5etik %6,9ra.
Jaitsiera, neurri handi batean, arrazoi baten ondorio da: iazko martxoan, asko igo ziren prezioak, egun gutxi lehenago hasitako Ukrainako gerraren ondorioz. Baina urte arteko inflazioan dagoeneko ez da zenbatzen 2022ko martxoa, eta, horregatik, prezioen igoera apalagoa izan da. Hau da, inflazioa jaisteak ez du esan nahi 2023ko martxoan prezioak apaldu direnik, baizik eta iazko martxoarekin alderatuta aldea ez dela hain handia.
Gainera, prezioak asko igo dira herritarrek egunerokoan gehien nabaritzen duten atalean: elikagaietan. Eurostaten arabera, duela urtebete baino %15,4 garestiago daude; otsailean, %15ekoa zen igoera. Inflazioa batez ere energian hasi izanak azaltzen du igoera hori, eta ondoren erosketa saskiaren beste ataletara zabaldu izanak.
Energia bera duela urtebete baino merkeago dagoela dio Eurostatek: otsaileko %13,7tik martxoko -%0,9ra igaro da. Oso urrun geratu dira udazkeneko datuak: urrian, %41,5ekoa izan zen, eta azaroan, berriz, %34,9koa.
Azpikoarekin kezkatuta
Elikagaiak eta energia dira prezioetan gorabehera handienak dituzten elementuak, eta, horregatik, Europako Banku Zentralak asko erreparatzen dio bi elementu horiek aintzat hartzen ez dituen bilakaerari, azpiko inflazioa delakoari. Horrek beste hamarren bat egin du gora martxoan, %5,7raino, eta erakusten du energiatik elikagaietara igarotako inflazioa ekonomiaren beste sektoreetara ere hedatu dela.
Hori dela eta, litekeena da bere hurrengo bileran, maiatzaren 4an, EBZk berriro igotzea interes tasak. Duela bi aste %3,5era handitu zituen, ekonomia hozteko eta, horrela, inflazioa jaisteko.
Espainia eta baltikoak
Eurogunearen barruan, alde handiak daude herrialde batetik bestera. Luxenburgok du tasarik txikiena (%3), eta haren ondotik, Espainiak: %3,1 tasa harmonizatuan —euroguneko beste kideekin pareka daitekeena—, eta %3,3 ez harmonizatuan, INE estatistika erakundeak atzo jakinarazi zuenez. INEk berak bi aste barru kaleratuko du Hego Euskal Herriko datua, eta espero da %3ren inguruan egotea.
Beste muturrean daude Letonia (%17,3), Estonia (%15,6) eta Lituania (%15,2). Aldea handia da, eta bi azalpen daude horretarako: bata da Baltikoko hiru herrialdeek Errusiako inportazio merkeak ordezkatu behar izan dituztela, eta bestea da zikloa aurreratuagoa doala Espainian; herrialde horretan hazi zen azkarren inflazioa 2021ean, energiaren garestitzea beste estatuetan baino bizkorrago igaro zelako beste elementuetara.
Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina Inseek gaur argitaratu du Frantziarena, eta han ere jaitsiera handia izan du inflazioak, %6,9tik %5,6ra. Une hauetan, elikagaiak dira inflazio gehien eragiten dutenak —%14,8tik %15,8ra igaro da inflazioa—, energiaren garestitzeak indarra galdu baitu —%14etik %4,9ra—. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226285/interesgarria-zen-jakiteko-nondik-gatozen-eta-irakaspen-batzuk-lortzeko.htm | «Interesgarria zen jakiteko nondik gatozen eta irakaspen batzuk lortzeko» | «Interesgarria zen jakiteko nondik gatozen eta irakaspen batzuk lortzeko». | Gazte mugimenduaz otsailaren 17an Baionan egin zen mahai inguruan eta gazte dinamikez martxoaren 24an Baigorrikoan parte hartu zuen Xuti Gazte kide Oier Iriartek (Hendaia, 2000).
Nola joan ziren gazte mugimenduaren inguruko eztabaidak?
Otsailean, gazte antolakundeen eta gazte mugimenduaren ibilbidearen ingurukoa egin genuen, hari orokor bat azaltzeko; azken hitzaldia gehiago zen praktikan gazte mugimendua zer den azaltzeko. Ongi joan zen; ikusi zen eremu bakoitzean zer bilakaera egon den azken urteetan. Eremu desberdinen arteko antzekotasunak ere ikusi ziren.
Transmisioa berez egiten da, edo holako momentuak beharrezkoak dira?
Orokorrean uste dut egiten dela, eta iristen zaizkigula lehenagoko kontakizun batzuk, baina, hala ere, aproposa da holako ariketa bat egitea, modu ordenatuago eta garatuagoan egiteko transmisioa. Zeren askotan iristen zaiguna, alde batetik edo bestetik, bakoitzaren anekdotak dira. Hemen aukera izan dugu tarte bat hartzeko, gidoi txukun batean eta ongi ordenatuta, esperientzia horiek jasotzeko. Guretzat ere, gazte dinamiketan gaudenontzat, interesgarria zen jakiteko nondik gatozen eta iraganeko irakaspen batzuk lortzeko.
Zer ekartzen dizu holako prozesu batek?
Holako hitzorduek balio dute, nire ustez, askotan bakoitza bere sektorera begira dagoelako eta ez dugulako tartea hartzen dena perspektibaz ikusteko. | ||
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226286/historikoa-beti-izugarri-inportantea-da-egoera-ulertzeko.htm | «Historikoa beti izugarri inportantea da egoera ulertzeko» | «Historikoa beti izugarri inportantea da egoera ulertzeko». | Martxoaren 24an Baigorriko mahai inguruan aritu zen Kaiet Barberarena (Iholdi, 1990), gazte mugimenduko dinamiketan ELB gazte taldearena aipatzeko.
Nola joan zen mahai ingurua? Zein izan zen zure ekarpena?
Gomitatu ninduten ELB gazte taldeko kide bezala. ELB sindikatuaren xede bat zen gazte talde bat sortzea; laborari gazteak elkartzeko leku bat da, eta sindikalismoan sartzeko lehen urrats bat.
Bagirak transmisioa ziurtatu nahi izan du. Laborantzan transmisioa egiten da?
Gai hori jorratzen dugu geroz eta gehiago; etxaldeei begira, badira geroz eta laborari gutxiago, instalazio gutxiago, eta entseatzen gara etxaldeak transmititzen. Eta gero bada transmisioa sindikatu mailan ere. Badu 40 urte ELB sortu zela, bada belaunaldi bat hor dena aspalditik... ELB gaztetik bagara kide batzuk animazio batzordean sartu garenak.
Zuen mahai inguruan baziren beste gazte dinamika batzuk.
Enetzat, biziki inportantea da jakitea zerendako talde batean sartzen garen eta zergatik hartu izan diren erabaki batzuk. Historikoa beti izugarri inportantea da egoera ulertzeko. Mahai inguru izugarri aberatsa izan zen Baigorrin, ikusteko bakoitza nondik heldu den eta zertan garen.
Gazteek segida ziurtatzen dute, ala haustura izan daiteke?
ELBn, hasteko, beti ber zentzura abian gara, ber segida hartzen dugu laborantza herrikoi eta iraunkorraren alde, etxalde ttipiak eta askotarikoak. Egoera da aldatzen belaunaldi batetik bestera. | ||
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226287/mugimenduan-aspalditik-aipatzen-da-transmisioaren-beharra.htm | «Mugimenduan aspalditik aipatzen da transmisioaren beharra» | «Mugimenduan aspalditik aipatzen da transmisioaren beharra». | Otsailaren 4an Itsasun eta martxoaren 3an sindikalismoaz antolatu mahai inguruetan hizlari izan zen Dominika Dagerre (Paris, 1952).
Zuk parte hartu zenuen mahai ingurua nola bizi izan zenuen? Zein izan zen zure ekarpena?
Nik parte hartu nuen lehen saioan, otsail hastapenean, sei hamarkadak aipatu ziren hamarkadaz hamarkada, lau lekukotasunekin aldi oroz; bi gizon eta bi emazte, militante xumeak. Nirea 1980ko hamarkada zen. Biziki zorrotza zen: lau minutuz behar genituen bizpahiru gertakari adierazgarri aipatu, guretzat zentzu handia dutenak. Biziki interesgarria atzeman nuen, militanteen lekukotasun zuzenak baitziren, eta bakoitzak badugu bizipen berezi bat. Oroitzapen desberdinak lotuz, pentsa daiteke nolabait denen artean memoria osatzen dugula. Halere, frustragarria zen, lau minutuz gauza guti aipatzen ahal baita, eta ezin da ezer sakondu. Zaila zen; hurbilpen bat baizik ez zen, funtsean.
Holako hitzorduak beharrezkoak dira transmisioa egiteko?
Mugimenduan aspalditik aipatzen da transmisioaren beharra. Bagiraren fase hori interesgarria zen horretarako; lortu den ala ez ez dakit, baina ezinbestekoa litzatekeela uste dut. Borroken memoria garrantzitsua da, atzoko borrokek gaurkoak elikatzen baitituzte. Eslogan bat iduri du, baina ez da hala. Niretzat biziki motibagarria da jakitea iraganean borroka sozial biziki handiak izan zirela. Izan diren aitzinamenduak borrokaren bidez lortu dira: konkistatu ditugu. | ||
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226288/bildarratzek-ziurtatu-du-2-urteko-ikasleen-94-aukeratutako-lehen-ikastetxean-sartu-direla.htm | Gizartea | Bildarratzek ziurtatu du 2 urteko ikasleen %94 aukeratutako lehen ikastetxean sartu direla | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaren esanetan, 2 urteko gelen %97tan hobetu edo mantendu egin da zaurgarritasun indizea. EH Bilduk «lasaitasuna» eskatu du, eta nabarmendu du denen ardura dela segregazioari aurre egitea. | Bildarratzek ziurtatu du 2 urteko ikasleen %94 aukeratutako lehen ikastetxean sartu direla. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaren esanetan, 2 urteko gelen %97tan hobetu edo mantendu egin da zaurgarritasun indizea. EH Bilduk «lasaitasuna» eskatu du, eta nabarmendu du denen ardura dela segregazioari aurre egitea. | Hezkuntzan hautsak harrotu dituzte 2023-2024ko ikasturterako matrikulazioan egon diren aldaketek. Atzo, hezkuntzako eragile nagusiek prozesurako «gardentasuna» eskatu zioten Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari. Gaur erantzun du Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, eta datuak eman ditu Eusko Legebiltzarrean. Haren esanetan, 2 urteko geletan matrikulatzeko 11.963 eskaera jaso dituzte. Horietatik %93,8 zerrendan aukeratutako lehenengo ikastetxean sartu dira; %3,8, beraiek aukeratutako beste eskola batean; eta %2,3ri administrazioak esan die zein eskolatara joan beharko duten. Zergatik? Bildarratzen esanetan, azken multzo horretako gehienek ikastetxe bakarra aukeratu zuten, baina zentro horretan leku nahikoa ez eduki eta gainerakoek familia horiek baino puntu gehiago zeuzkatenez, Hezkuntza Sailak esleitu behar izan die eskola.
Jaurlaritzak hainbatetan esan izan duenez, ikasleen banaketa orekatuagoa lortu nahi dute matrikulazioan egin dituzten aldaketen bitartez. Berrikuntza nagusia hauxe da: diru publikoz hornitutako eskola guztiek lekuak gorde beharko dizkiete ikasle zaurgarriei, eskolaren eragin eremuko zaurgarritasun indizearen arabera. Bildarratzen irudiko, aldaketek isla izan dute ikasgeletan. Gaur eman du datua: 2 urteko umeen ikasgelen %96,7tan hobetu edo mantendu egin da zaurgarritasun indizea, edo ez dute aldaketarik egin beharrik izan, eragin eremuko batez bestekotik hurbil zegoelako.
Dena dela, Bildarratzek argitu du orain publikatutakoak behin-behineko zerrendak direla, eta hilaren amaieran argitaratuko dituzte behin betikoak. Datu horiek eskuan dituenean, azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean.
Sailburuak ez ezik, EH Bilduko legebiltzarkide Ikoitz Arresek ere hizpide izan du gaia. Nabarmendu du ulertzen dituela «kezka eta ezinegona», baina «lasaitasuna» eskatu du: «Segregazioari aurre egitea denon ardura da».
Ikastolek, protestak
Prozesuaz kexatu diren eragileetako bat da Ikastolen Elkartea. Jose Luis Sukia zuzendari nagusiak BERRIAri esan dio egoera zaurgarrian dauden familiak banatzearen filosofiarekin bat datozela. Baina prozesuak «gardena» izan behar duela adierazi dute ohar bidez: «Euskal Hezkuntza Sistema osatzen dugun ikastetxe guztiok matrikulaziorako baldintza berak izatea exijitzen dugu. Hori gertatzen ez den bitartean, ikastoletan matrikula eskaera egin duten ikasle guztiei eusteko konpromisoa hartzen dugu, eta, ondorioz, ez ditugu beste zentro batzuetara bideratuko».
Hori ikusita, Ikastolen Elkarteak gaurko protestara deitu ditu Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiak. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226289/gero-arte-izan-nahi-duen-agurra.htm | Gizartea | Gero arte izan nahi duen agurra | 2010etik 2020ra bitartean, 3.375 gazte donostiar joan dira Oiartzualdeko eta Buruntzaldeko herrietara bizitzera. Aldaketa etxeen prezioengatik egin duten gazte batzuek kontatu dute Donostiari begira jarraitzen dutela. Bizilekua aldatzeak harremanetan eta zaintzarako aukeran hainbat eragin dituela diote. | Gero arte izan nahi duen agurra. 2010etik 2020ra bitartean, 3.375 gazte donostiar joan dira Oiartzualdeko eta Buruntzaldeko herrietara bizitzera. Aldaketa etxeen prezioengatik egin duten gazte batzuek kontatu dute Donostiari begira jarraitzen dutela. Bizilekua aldatzeak harremanetan eta zaintzarako aukeran hainbat eragin dituela diote. | Gipuzkoako Foru Aldundiak egindako Bizilekuari lotutako gazteen mugikortasuna Gipuzkoan izeneko txostenak jasotzen duenez, Donostiako 3.375 gaztek Oiartzualdeko eta Buruntzaldeko herrietara jo dute 2010-2020ko aldian. Nabarmen gutxiago izan dira kontrako bidea egin dutenak: bi eskualde horietako 2.510 gazte joan dira hiriburura.
18 eta 34 urte bitarteko gazteekin osatu du ikerketa aldundiak, eta hiri barruan ere, auzoz auzo, ikusten dira aldeak: hiri erdigunetik gertuen dauden auzoek galdu dute gazte gehien. «Badirudi alokairuen prezioak altuak diren eremuetan gazteen etorrerak behera egin duela», jartzen du txostenaren ondorioetako batean. Desazkunde turistikoaren aldeko Bizilagunekin plataformaren esanetan, ikerketak agerian uzten du hiriaren eredua aldatzeko beharra. «Gazteen kanporatzearen fenomeno esanguratsua bizi dugu, eta horrek hiriak bere bizigarritasuna eta bere bizia galtzeko prozesua areagotzen du modu kezkagarrian».
Maddi Juanikorena, Egoi Alberdi, Maria Mungia eta Garazi Castaño dira etxeen prezioengatik Donostiatik alde egin duten gazteetako batzuk.
MADDI JUANIKORENA «Donostiara itzuli nahi dut, baina panorama beltza ikusten dut»
Donostiako Gros auzokoa da Maddi Juanikorena, eta, hain zuzen, bi urte daramatza Pasaian bizitzen. «Emantzipatzeko hautua egin nuenean, ezinezkoa zen niretzat Donostian geratzea, baina ez Grosen bakarrik, beste auzoetan ere garestiegi zeuden etxeak». Kontatu du Grosen etxeen alokairuko batez besteko prezioa hilean 1.000-1.300 euro artean dagoela. «Berez, Pasaian bertan ere etxe bat lortzeko erraztasun handirik ez nuke izango. Zortea izan dut, eta senide batena zen etxean bizi naiz orain».
Ez du lotura handirik Pasaiarekin. «Lotara etortzen naiz». Izan ere, «trantsizio» moduan ikusten du Pasaiako egonaldia, eta esan du horrek ere baduela eragina. «Donostiara itzultzeko asmoa dudalako-edo, ez dut nire bizitza Pasaian garatu eta bizitza soziala Donostian egiten jarraitzen dut», dio Juanikorenak. Argi du bere asmoa eta erronka noizbait Donostiara itzultzea dela, eta, ahal bada, Grosera. «Ez dakidana da noiz arte luzatuko den trantsizio hau. Donostiara itzuli nahi dut, baina errealista izanda, panorama beltza ikusten dut».
Gaur-gaurkoz, nahiko ondo moldatzen dela azaldu du. «Lana, harremanak eta militantzia Donostian ditut, eta distantzia nahiko laburra denez, ez zait hain deserosoa egiten joan-etorrian ibiltzea». Grosen dituen loturak mantentzeko ahalegina egiten du. Alabaina, ikusten du egunero han ez egoteak komunitate horrekiko atxikimenduan badituela ondorioak. «Lehen, auzoan garatzen nuen aisialdia, erosketak han egiten nituen... Orain, ez».
Gros bera ere asko aldatu dela esan du. «Gaztetxearen sorrera bizi izan dut nik, elkartegintza oso indartsu zegoen auzo bat, jai oso indartsuak zituena, elkar ezagutzeko espazioak eta plazak zituena, taberna herrikoiak zituena...». Orain, berriz, gero eta turismoari bideratuagoa dagoen auzo bat ikusten du. «Hezkuntza paisaiak berak ere gehiago sentiarazten zaitu Europako edozein hiritan, Euskal Herrian baino».
EGOI ALBERDI «Ni oraindik ere Donostiara itzuliko nintzateke»
«Aukera emango balidate, ni oraindik ere Donostiara itzuliko nintzateke», esan du Egoi Alberdik. Donostiarra da, eta donostiarra du bikotekidea, baina Hernanin bizi dira 2017tik. Babes ofizialeko etxe bat egokitu zitzaien, eta herriarekin aparteko loturarik ez zuten arren, erabaki zuten sortutako aukerari heltzea eta erostea. «Gure gurasoak Donostian bizi dira, eta lagun kuadrillak ere han ditugu. Guretzat errazena eta erosoena zen Donostian geratzea».
Alberdiren esanetan, Astigarragara, Errenteriara eta abarretara joan dira beren lagun asko ere. Hernanin, hutsetik hasi behar izan dutela dio. «Bi ume ditugu, eta parkean muntatu dugu saretxo bat, baina hasieran ez genuen ezagunik inguruan». Haur parkeko lagun talde horretan, erdiak donostiarrak direla esan du. Bizitza Hernanin egiten dute orain. «Nire lagunak orain hamabost egunean behin ikusten ditut. Egunerokoak eramaten zaitu bizitza umeak dituzun tokian egitera. Umeak hernaniarrak dira».
Donostiatik alde egindako gazteen datuak entzunda, Alberdik azaldu du Eneko Goia alkateak iaz egindako adierazpen batzuk etortzen zaizkiola gogora: norbere auzoan zahartu nahi izatea mokofin samarra izatea zela esan zuen Goiak. «Amorru handia ematen du hori entzuteak. Zure eguneroko bizitza inguru batean sortu duzu, eta ezin duzu han jarraitu». Amara auzokoa da Alberdi, eta hara itzuli nahiko luke. «Ilusioa egingo lidake noizbait bueltatzeak, baina etxea erosia dugu Hernanin, eta ia ezinezkotzat daukat. Ea ondorengoek behintzat aukera hori duten».
Donostian bezala, Hernanin ere etxeak «izugarri» garestitu direla gaineratu du. Alberdik dio berez ez dela etxea erostearen aldekoa. «Ni alokairuaren aldekoa naiz, baina alokairu sozial baten aldekoa. Gaur egungo prezioak ezin dira ordaindu; beste baten hipoteka ordaintzen duzu».
MARIA MUNGIA «Lagunak eta familia zaindu nahi baditugu, gertu izan behar ditugu»
Bikotekideak eta biek elkarrekin bizitzera joatea erabaki zutenean, duela hiru urte inguru, hasieran Donostian, Amaran hasi zen etxe bila Maria Mungia, bere auzoan. Lasarte-Oriakoa du bikotekidea, eta hara joan dira azkenean. «Lasarten merkeago daude etxeak, eta ni Donostian oso-oso gustura biziko nintzatekeen arren, hona etorri ginen». Kilometrotan distantzia handia ez izan arren, kontatu du Lasarte-Orian bizitzea ez zaiola hain erosoa egiten. «Adibidez, ostegun batean lagunekin afaldu nahi badut, 22:00etan izaten dut azken autobusa. Edo lantokitik etxera etortzen bazara, normalean gero ez zara Donostiara itzultzen».
Nabarmendu du Donostian bizi nahiak ez duela zerikusirik hondartzatik gertu egoteko gogoarekin. Zaintzaren gaian jarri du azpimarra. «Lagunak eta familia zaindu nahi baditugu, gertu izan behar ditugu, besteak zaintzeko eta norbera zaindua izateko». Eman izan dizkio buelta batzuk gaiari. «Neure buruari galdetzen diot zer sare izango nukeen hemen seme-alabak izatea erabakiko banu. Bikotekidea Lasartekoa da, baina haren gurasoak hilda daude eta arrebak ez dira hemen bizi». Mungiaren ama hilda dago, eta aitaren zaintzak ere arduratzen du. «Beste herri batera joaten zara, sarea galtzen duzu, eta dena konplikatzen da».
Alokairuan bizi dira gaur egun, baina etxea erostekoak dira Lasarte-Orian bertan. «Beti begiratzen dut Donostian zer dagoen, baina han etxe bat erosteak esan nahi du betiko pobretzea eta beti diruari begira bizitzea, Lasarten ere asko garestitu diren arren».
Egoerak amorrua ematen dio. «Etxebizitzaren prezioarekin harrapatuta gauzkate. Ezin dugu lana utzi, baldintza prekarioak izan arren. Gazte pila baten energia guztia zentratu da lanean eta etxean bakarrik». Era berean, iruditzen zaio kontuan hartzekoa dela herritar batzuek ez dutela donostiar gazteek izan dezaketen sarerik, eta horien egoera okerragoa dela.
GARAZI CASTAÑO «Gurasoen etxera itzultzen ikusten nuen neure burua»
Hiru urte Errenterian egin ostean, hilabete honetan Donostiara itzuli da Garazi Cataño. «Lortu dut Donostiako periferiara itzultzea, baina merkatuko arauetatik kanpo, lagun batek mesedea egin didalako». Altza auzokoa da Castaño, eta Intxaurrondo auzora joan zen aurrena, duela lau urte, pisu partekatu batera. «Hilean 900 euro ordaintzen genituen, kontraturik gabe». Lagun batzuk Errenteriara zihoazenez, haiekin joan zen, etxe merkeago batera. Kontratua amaituko zitzaiela eta, azaldu du Errenterian bertan beste etxe bat hartzeko aukera ere aztertu zuela. «Baina Errenteria ere garestitu da. Pentsatzen dut Donostiatik hainbeste gazte joateak ere izango duela eragina».
Aitortu du bolada batean gaizki pasatu duela. «Ikusten nuen dena oso garesti zegoela, eskaintzarik ez zegoela... 27 urterekin, eta urte batzuk emantzipatuta egon ostean, gurasoen etxera itzultzen ikusten nuen neure burua». Hain zuzen, lagunak «zortez» eskainitako aukera egokitu izan ez balitzaio, gurasoenera itzuli beharko zuela azaldu du altzatarrak.
Castañorentzat garrantzitsua da Donostian bizitzea. «Hemen ditut harremanak, lana... Neure burua Donostia ekialdean kokatzen dut». Horri lotuta, erdiguneko auzoetako prezioei buruz gehiago hitz egiten den arren, gainerako auzoetan ere egoerak okerrera egin duela nabarmendu du. «Jendea periferiara ari da joaten, prezioak garestitu egiten dira, eta periferiakook ezin diegu prezio horiei aurre egin».
Iruditzen zaio etxebizitzaren gaian «arduragabekeria politiko handia» dagoela. «Galdu da etxebizitza eskubide bat izatearen zentzua, eta dirua egiteko bitarteko bat gehiago bihurtu da. Ez da posible». Emantzipatzeak, gaur egun, bizitzako beste alderdi batzuk «hipotekatzea» dakarrela uste du. «Badakizu ezingo duzula ikasten jarraitu, edo hainbeste bidaiatu...». |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226290/datozen-jaiegunetarako-eguraldi-egonkorra-iragarri-du-euskalmetek.htm | Gizartea | Datozen jaiegunetarako eguraldi egonkorra iragarri du Euskalmetek | Asteburuan tenperaturek behera eginen dute Euskal Herri osoan, eta euria eginen du, baina astelehen arratsaldetik aurrera hobekuntza dator. | Datozen jaiegunetarako eguraldi egonkorra iragarri du Euskalmetek. Asteburuan tenperaturek behera eginen dute Euskal Herri osoan, eta euria eginen du, baina astelehen arratsaldetik aurrera hobekuntza dator. | Hogei gradutik gorako tenperaturak erregistratzen zituzten termometroek azken egunotan. Martxorako ezohikoak diren tenperaturak izan dira nagusi; hainbertze, ezen aste batetik bertzera kamisetek berokiak ordezkatu baitituzte. Gaurtik aurrera oporrak dituzten horien zoritxarrerako, baina, asteburuan eguraldian aldaketak egonen direla iragarri dute agentzia meteorologikoek. Ilun argitu du egunak gaur Euskal Herrian, eta badirudi ez duela hobera eginen apirileko lehenbiziko asteburuan: tenperaturek behera eginen dute Euskal Herri guztian, eta euria izanen da protagonista –batez ere larunbat arratsaldean eta igande goizean–. Baionan, adibidez, gaur tenperatura maximoak hemezortzi gradu ingurukoak izanen dira, eta igandean, hamabikoak.
Hala ere, Euskalmetek adierazi duenez, datorren asterako berriz ere aldaketa datorrela dirudi: astelehen arratsaldetik aurrera gora eginen dute tenperaturek Euskal Herri osoan, eta ez da prezipitaziorik aurreikusten ostegunera bitarte, gutxienez. Tenperatura maximoak hamabost eta hogei graduren bueltakoak izanen dira. Zaila bada ere jakitea zer gertatuko den ostegunetik aurrera, badirudi eguraldia bere hartan mantenduko dela eta, beharbada, tenperaturek gora eginen dutela.
Apirilaren 10ean jai da Euskal Herri guztian. Baina Euskalmetek adierazi du ezinezkoa dela hain epe luzerako aurreikuspenik egitea. Hala ere, egun horretan Ipar Euskal Herrian dabiltzanek badaezpada aterkia ondoan izan beharko dute. Izan ere, Meteo Franceren arabera, tenperaturak epel mantenduko diren arren, posible da euria egitea. Eguraldia aldakorra den heinean, eta inor aterkirik gabe etxetik irten ez dadin, Euskalmetek gomendatzen du egun bakoitzeko iragarpena begiratzea. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226291/euskal-herri-osoko-saltokietan-euskaraz-lasai-aritzeko-marka-bat-sortu-dute.htm | Gizartea | Euskal Herri osoko saltokietan euskaraz «lasai» aritzeko marka bat sortu dute | Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Euskararen Erakunde Publikoak sortutako markak ‘Euskaraz barra-barra’ du izena, eta merkataritzan eta ostalaritzan euskararen erabilera sustatzea du helburu. | Euskal Herri osoko saltokietan euskaraz «lasai» aritzeko marka bat sortu dute. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Euskararen Erakunde Publikoak sortutako markak ‘Euskaraz barra-barra’ du izena, eta merkataritzan eta ostalaritzan euskararen erabilera sustatzea du helburu. | Euskal Herri osoko merkataritzan eta ostalaritzan euskaraz hitz egiteko guneak identifikatzeko balioko duen marka bat sortu dute Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta EEP Euskararen Erakunde Publikoak: Euskaraz barra-barra du izena. «Marka honek, ikusten dugun tokietan, adierazi nahi du han guri zerbitzatzeko daudenak gai direla gurekin euskaraz mintzatzeko, edo euskara ulertzeko. Beraz, haiekin lasai-lasai hitz egin ahalko dugu euskaraz, inolako gaizki-ulerturik gabe», azaldu du Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, gaur Donostian egin duten aurkezpenean.
Euskaraz barra-barra markaren berritasuna zera da, Euskal Herri osoan hedatzeko helburua duela, Zupiriaren arabera. «Espazio horiek euskararen eremu osoan, lurralde guztietan identifikagarri egiteko marka bera izateak euskararen erabilera sozialari lagunduko dio, eta hiztunei konfiantza emango die», azaldu du Ana Ollok, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak.
Helburua tabernetan, jatetxeetan, saltokietan eta merkataritza guneetan euskararen erabilera sustatzea da, eta euskal hiztunen «estres linguistikoa» murriztea. Marka horrekin bat egin nahi duten saltokiek hiru baldintza bete beharko dituzte: zabalik dagoen bitartean gutxienez langile euskaldun bat izatea, bezeroei lehen eta azken hitza euskaraz egiteko konpromisoa hartzea eta kontsumitzaileei euskaraz egiteko aukera bermatu ahal izatea. Erakusleihoan markaren ikurra jarriko dute bat egiten duten saltokiek, bezeroei adierazteko euskaraz egin dezaketela.
Gainera, Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak nabarmendu du saltokiei lagunduko dietela hizkuntza paisaia elebiduntzen: «Markaren zabalkundea egitean, saltegiei proposatuko diegu seinaleak, komunikazioa eta erabiltzen dituzten euskarriak euskaraz ere ezartzea, eta horretarako laguntza eskainiko diegu».
Proiektu pilotua
Marka gaur aurkeztu dute, baina aurreko hilabeteetan proiektu pilotu bat egiten jardun dute 1.644 saltoki eta tabernatan; gehienak Donostian daude, baina proba egin dute UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko herrietan eta beste batzuetan ere. Aurten, Euskaraz barra-barra marka Euskal Herriko beste 50 udalerritara hedatzeko helburua dutela adierazi dute; besteak beste, Bilbora eta Gasteiza. Hala ere, nabarmendu dute helburua Euskal Herriko udalerri guztietara hedatzea dela.
Eremu pribatura —sozioekonomikora— mugatuko da markaren zabalkundea, baina azaldu dute etorkizunean aztertuko dutela ea «eremu publikora» ere hedatu daitekeen. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226292/kontseiluak-bat-egin-du-ipar-euskal-herriko-euskalgintzak-apirilaren-22an-egingo-duen-manifestazioarekin.htm | Gizartea | Kontseiluak bat egin du Ipar Euskal Herriko euskalgintzak apirilaren 22an egingo duen manifestazioarekin | Euskara «oso kinka larrian» dago Iparraldean, Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera. Euskararen aldeko politika «sendoak» martxan jartzea «hil edo bizikoa» dela nabarmendu du. | Kontseiluak bat egin du Ipar Euskal Herriko euskalgintzak apirilaren 22an egingo duen manifestazioarekin. Euskara «oso kinka larrian» dago Iparraldean, Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera. Euskararen aldeko politika «sendoak» martxan jartzea «hil edo bizikoa» dela nabarmendu du. | Ipar Euskal Herriko euskalgintzak manifestazioa egingo du apirilaren 22an Baionan, eta Euskalgintzaren Kontseiluak gaur adierazi du bat egin duela deialdiarekin. «Euskal Herri osoko euskalgintzako eragileek Baionako kaleak betetzeko deia egiten diete euskaltzale guztiei eta, orokorrean, jendarte justuago baten alde dauden guztiei», adierazi du Kontseiluak, ohar baten bidez. Azterketak euskaraz! eta Euskarari trabarik ez! lelopean egingo dute Euskal Konfederazioak antolatutako manifestazioa, eta zinezko hizkuntza politika bat martxan jartzeko eta herri mugimenduko eragileei baliabideak emateko eskatuko dute, besteak beste.
Kontseiluak bat egin du Euskal Konfederazioak egindako diagnostikoarekin: «Brebeta euskaraz egitea ikasle, guraso eta langileen mobilizazioari esker lortu bada ere, oraindik ez da lortu baxoko azterketak euskaraz egin ahal izatea. Gainera, hizkuntza politika publikoak geldirik daude. Horren adibide da [EEP] Euskararen Erakunde Publikoaren aurrekontua bikoizteko beharrari ez erantzun izana, hura adostu eta zazpi urtera. Horrela, euskal hedabidetako ordezkariek, helduen euskalduntzean aritzen diren langileek edota aisialdiari begirako elkarteek egoera guztiz prekarioan dihardutela salatu dute publikoki».
Bestalde, EEPk atzo zabaldutako VII. Inkesta Soziolinguistikoa ere izan du hizpide Kontseiluak. Ondorio nagusiak hauek dira: euskaldunen proportzioa gero eta apalagoa da gaur egun Ipar Euskal Herrian —51.500 euskaldun lirateke, hau da, herritarren %20,1—, eta euskaldun hartzaileak, euskara ulertu bai baina mintzatzeko gai ez direnak, %9,4 dira; erdaldunak, berriz, %70,5. «Emaitzek agerian utzi dute euskara oso kinka larrian dela Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Hau da, hil edo bizikoa dela euskararen aldeko politika publiko sendoak indarrean jartzea», Kontseiluaren arabera. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226293/nokodek-bideo-sormen-eta-musika-festaldia-egingo-dute-bihar-hendaian.htm | Kultura | Nokodek bideo sormen eta musika festaldia egingo dute bihar Hendaian | Nokodek izeneko irudiaren eta soinuaren esperimentaziorako jaialdia egingo dute bihar Hendaian. Inteligentzia artifiziala izango dute ardatz | Nokodek bideo sormen eta musika festaldia egingo dute bihar Hendaian. Nokodek izeneko irudiaren eta soinuaren esperimentaziorako jaialdia egingo dute bihar Hendaian. Inteligentzia artifiziala izango dute ardatz | 2015etik Donostiako Guardetxean egin izan duten Nokodek jaialdiak Hendaiako Borderline Fabrika izango du aterpe larunbat honetan. Musikaren eta irudiaren festibala da, esperimentazioa ardatz duen mostra bat izateko asmoa duena. Aurten inteligentzia artifizialari erreparatuko diote, Lander Garro Borderlineko kideak azaldu duenez: «Denon ahotan dago, eta luze gabe iraultza eragingo duen gaia da; horregatik jarri nahi izan dio Nokodekek bista honi».
Arratsaldeko bostetan ekingo diote, Oier Guillan idazleak emango duen idazketa tailerrarekin. Garrok azaldu ditu nondik norakoak: «Inteligentzia artifizialak testuen bidez argazkiak egiten ditu, eta aplikazio horietan emaitza zorrotzagoak izateko gakoak emango ditu Guillanek. Hitz gakoez eta bidezidor konkretuez mintzatuko da, zer aukera dagoen azaltzeko».
Horrek bide emango dio Myriam RZMri, tailerrean landutako irudiak mugimenduan jartzeko. Performancea egingo baitu 20:30ean. Bere gorputzean detektoreen erakoak jarrita lan egiten duela aipatu du Garrok, abangoardiako musika sortuz.
Kontzertu eta musika jartzaileek itxiko dute gaua. 21:30etatik hasita, Lumi taldeko kide Nahia Zubeldia eta Manu Matthysek Nokodekerako sortu duten ikuskizuna egingo dute, Nagore Legarreta argazkilariaren kolaborazioarekin.
Irudien ilusionismoa, baina, ez da atzoko kontua, eta Borderline Fabrikan ikusi ahalko da «nondik datorren, prekarioa izanagatik», Garrok azaldu duenez. Itziar Garaluze eta Lander Varonaren Motoscopio instalazioa egongo baita ikusgai. Mugimenduaren ilusioa sortzen duen aparatua dela esan du Garrok: «Zinema iritsi zen gero, ordea, eta honen eboluzioak zaharkitua utzi zuen. Eszena oso txikiak ikusteko balio du, zaldi baten jauzia, pertsona baten erorketa edo musu bat». Bueltak eman behar zaizkio martxa har dezan. |
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226294/tipularen-sehaska-kanta-dokumentala-ikusgai-dago-berrian.htm | Politika | 'Tipularen sehaska kanta' dokumentala ikusgai dago BERRIAn | Estreinatu eta urtebete baino gehiagoren ostean, lana aste honetan irekian ikusteko aukera egongo da gaurtik, Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira. BERRIAk aurretik eskaini du dokumentala. | 'Tipularen sehaska kanta' dokumentala ikusgai dago BERRIAn. Estreinatu eta urtebete baino gehiagoren ostean, lana aste honetan irekian ikusteko aukera egongo da gaurtik, Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira. BERRIAk aurretik eskaini du dokumentala. | Iaz estreinatu zuten Tipularen sehaska kanta dokumentala, Lander Garrok zuzendua eta Sarek ekoitzia; espetxearen gordinean gaitz mental eta fisikoekin bizitzea zer den pantailaratu zituen bertan. Urtebete pasa igaro da lehenbizikoz eman zutenetik, eta Euskal Herriko txoko askotatik igaro da dokumentala. Amaitutzat eman dute bira, eta gaur Sareren Youtubeko kanalean eskegi dute dokumentala. Gaur da, hain zuzen, Osasunaren Nazioarteko Eguna.
BERRIA proiektuaren babesle da, eta irekian eskaini du herenegunetik. Gastibeltzak lan administratiboan lagundu du; Kanaldudek laguntza teknikoa eman du.
Gaixo diren euskal presoak dira dokumentalaren abiapuntua, nahiz eta kartzela bera den auzitan jartzen dena, Garroren ahotan: «Kartzelan gaixotu egiten da beti, eta kartzelan gaixotuko da beti».
Kartzelaren eta gaixotasunaren errealitatea ezagutu duten pertsona bat baino gehiagoren lekukotzetan oinarritua da dokumentala. Bertan agertzen dira, besteak beste, Ainara Fresneda Etxebarri Ibon Fernandez Iradi euskal presoaren bikotekidea, Peru del Hoyo Sanchez Kepa del Hoyo zenaren semea, Nahia Aia medikua, Onintza Ostolaza abokatua eta Kepa Etxebarria Sagarzazu euskal preso ohia.
Miguel Hernandez poeta
Dokumentalaren izenburua ez da ausazkoa: Miguel Hernandez poetaren Tipularen sehaska kanta olerkiak izena ematen dio. 36ko gerra amaitzean preso hartu zuten frankistek, eta errepublikazalea izateagatik kondenatu. Alacanteko kartzelan hil zen, 1943an, bronkitisak, tifusak eta tuberkulosiak jota.
«Miguel Hernandez kartzelan zegoela, haren emazteak gutun bat bidali zion. Kexu zen, berak eta semeak tipulak eta ogia bakarrik zeuzkatelako». Ustelduz doazen tipulez baliatu da Garro, «artefaktu narratibo sinboliko» gisa, Hernandezen eta euskal presoen arteko zubia egiteko: «Halako analogia bat egiten da, norbaiti bururatzen bazaio bidezkoa dela gaur egun presoei gaixotasuna sufriaraztea, eta horren ondorioz etor daitekeen heriotza, oso gaiztoak direlako, eta terroristak direlako, eta abar. Beharbada, denboraren perspektiban jarriko bagina, konturatuko lirateke ez daukala zentzurik, eta asko damutuko lirateke». |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226295/vweko-langileen-batzordeak-ohartarazi-du-600-lanpostu-arriskuan-daudela.htm | Ekonomia | VWeko langileen batzordeak ohartarazi du 600 lanpostu arriskuan daudela | Sindikatuek jakinarazi dute Iruñeko lantoki barruan bateriak muntatzeko fabrika egoteko konpromisoa zalantzan jarri diela zuzendaritzak eta erabaki horren inguruan hitz egiteko bilera eskatu diote VW taldeko zuzendaritzari | VWeko langileen batzordeak ohartarazi du 600 lanpostu arriskuan daudela. Sindikatuek jakinarazi dute Iruñeko lantoki barruan bateriak muntatzeko fabrika egoteko konpromisoa zalantzan jarri diela zuzendaritzak eta erabaki horren inguruan hitz egiteko bilera eskatu diote VW taldeko zuzendaritzari | Kolpean dena aldatu da. Iruñeko zuzendaritzako kide batek azken orduetan ezagutarazi dio Alfredo Morales Volkswageneko langileen batzordeko presidenteari auzitan dagoela bateriak muntatzeko lantokia Landabenen ezarri ahal izatea. Erabaki hori Iruñetik harago doala aipatu dio ere bai.
Langileen batzordearentzat oso garrantzitsua da auto elektrikoen baterien zeldak muntatuko dituen fabrika hori lantoki barruan egotea. Auto elektrikoranzko trantsizioa zaila izango dela jakinik ere, instalazio hori izango dutela ziurtatzeak 500 enplegu inguru bermatzen dituelako. Orain hori dena kolokan dago, eta 2027tik aurrerako langileen soberakinak handiagoak izan daitezke.
Horren berri emateko, langileen batzordeko bost sindikatuak (UGT, CCOO, ELA, LAB eta CGT) elkarrekin agertu dira prentsaurrekoan, eta ohartarazpen argi bat bidali diote Volkswageni, iritzi publikoari eta Nafarroako Gobernuari. «600 enplegu jokoan daude», adierazi du Alfredo Moralesek (UGT), eta Landaben inguruko hornidura parkean «sei bider handiagoa» izan daitekeela azaldu du.
Izan ere, 2027tik aurrera auto elektrikoak egiten hasten direnean, Landabenek 300.000 auto ibilgailu egiteko asmoa duela iragarri du. Hala, bateriak muntatzeko fabrikarik ez badago, muntaian 600 lanpostu arriskuan daudela uste dute sindikatuek. Batzordearen arabera, azken urteetan 350.000 ibilgailu egiteko produkzio ahalmena lortu ahal izateko, baldintzetan amore eman dute langileek, Lanaldian eta soldatetan akordioak lortu dituzte, eta orain VWek langileen esfortzu hori ez du kontuan izan: «Zer egin dugu gaizki? Ez dugu ulertzen nola VWen norbaitek auzitan jartzen duen bateria fabrika hori izatea», aipatu du Moralesek
Horregatik bilera eskatu dute talde barruan irizpide aldaketak zeri erantzun dion azaltzeko. «Azalpen bakarra da inbertsio hori ez dutela egin nahi eta hirugarren bati eman nahi diotela, diru hori aurrezteko». Kasu horretan, VWen Iruñeko fabrikarentzat «arriskutsua» dela deritzote: «Enplegua, teknologia, balio erantsia, formakuntza. Horma hauetatik kanpo ateratzen badute fabrika hori, ziurrenik ez dira hemengo soldatekin izango».
Nafarroako Gobernuak, gainera, sostengu publikoa eman dio inbertsio horri. Egun, VW barruan diren trenbide sarean aldaketak egin eta orube horretan jarri nahi zen fabrika hori. Gobernuak hitzartu zuen 40 milioi euro jarriko dituela obra hori finantzatzeko. ELAko Igor Peñalverrek azalpenak eskatu dizkio gobernuari: «Zer egiten ari den azaldu beharko digu. Gobernua zoru horien lizitazioa egiten egongo da, eta jakingo du nor dagoen zoru horiek eskuratu nahirik». Sindikatuek azaldu dutenez, Garapen Ekonomikoko kontseilariak du horren inguruko informazioa.
Nahasmen horretan, ezin da ahaztu testuinguru orokorra. Berez, VWen bateria fabrika Sagunton egongo da, eta haren zeldak muntatzeko fabrika eskuratu nahi du Iruñeak. LABeko Raul Portilloren arabera, Martorellgo SEATen fabrika dago atzean: «Ez gaude Seatekin lehian, baina uneotan SEAT erabakitzen ari da non egongo den bateriak muntatzeko fabrika hori. Nafarroako VWeko langileek, produktibitate, kalitate eta etekin ratio apartak eman ditu eta orain ezin da zalantzan jarri non jarriko den baterien fabrika hori».
Portilloren arabera, VWek Nafarroako Gobernuari exijitu dio diru laguntzak ematea: «Ezin dugu onartu gobernuari posizio politiko bat eskatzea eta ez jakitea fabrika hori Nafarroara etorriko ote den, nork egingo duen, zer lan hitzarmen izango duten langileek (kimikakoa, garraiokoa, industriakoa..) Dena eman dugu hemengo langileek eta orain multinazionalari dagokio gure esfortzua kontuan izatea».
Ez da oso ohikoa VWeko langileen batzordea elkarrekin agertzea, eta guztiek nabarmendu dute auzi horretan elkarrekin daudela. Portillok adierazi dio multinazionalari argazki hori ez dela gezurrezkoa. «Atzean sendotasun handia dago, ez dezatela pentsa ezerezean geratuko dela».
CGT Oscar Añorberen hitzetan, azken bi hamarkadatan Iruñean izan den bake soziala kolokan jar dezake zuzendaritzak. Oñarbek gogorarazi du langileek bere ekarpena egin dutela, eta lanaldian egindako moldaketen ondorioz, «13.600 autoren produkzioa, bi aste adinakoa, doan» egiten dutela gaineratu du. Orain bere partea bete dezala exijitu diote VWi. Moralesek gaineratu du egindako sakrifizioak produkzio ahalmena gehienezko ahalmenera iristeko egin dutela, urtean 350.000 auto eginez, enpleguari eusteko helburuarekin. Hori hautsiko balitz, lan baldintzak berrikusi behar direla uste du.
Trantsizio zaila
Garai zaila datorkio gainera VWeko fabrikrari. Auto elektrikoranzkoa trantsizioa «basamortuko zeharkaldia» izango zela bazekiten 2021eko irailetik, baina aste honetan jakin dute zeharkaldi horren luzera, eta zuzendaritzak emandako zifrekin «harrituta» agertuko direla gogorarazi dute.
Asteartean egindako bileran azaldu zien zuzendaritzak 2024an Poloak egiteari utzi zaiola, auto elektrikora egokitzeko egin behar diren obren hasieraren ondorioz. Hala, 2024an, produkzio jaitsiera «esanguratsua» izango da, eta 2025etik 2026ra erdialdera, are handiagoa, Euro 7 araudiaren egokitzapenak eta obrek behartuta. Lantokian espero zuten 2027tik aurrera fabrika normaltasuna berreskuratzea eta errekuntzako ibilgailuen eta auto elektrikoaren ekoizpenarekin enpleguari eustea.
Alabaina, bateria fabrika kolokan egoteak egoera errotik aldatu du. Kontuan eduki behar da trantsizio horren inguruko baldintzak negoziatzeke dituztela. Langileen batzordeak irmo esan du enplegua bermatzea izango dutela iparrorratz. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226296/gorka-urtaranek-bertsotan-esan-dio-agur-gasteizko-alkatetzari.htm | Politika | Gorka Urtaranek bertsotan esan dio agur Gasteizko alkatetzari | Zortzi urteko agintaldian euskara «ardatz» izan duela adierazi du, besteak beste | Gorka Urtaranek bertsotan esan dio agur Gasteizko alkatetzari. Zortzi urteko agintaldian euskara «ardatz» izan duela adierazi du, besteak beste | Gorka Urtaran Gasteizko alkateak bertsotan esan dio agur gaur zortzi urteko agintaldiari.
Alkatetzan eginiko lanaren balantzea egin du Urtaranek, udaletxean eginiko agerraldian, eta saioa bertso batekin hasi du.
Bertsoen transkripzioa:
Gasteizi haize berri bat emateko ahaleginez Zortzi urte alkatetzan eraikiz eta ekinez
Aniztasunak onartuz akordioak eginez Euskara izan dut ardatz konpromezuz sentimenez
Hiri honetaz harro nago duen giro atseginez etorkizunik onena opa nahi nioke zinez
Begirunez agurtzen naiz denoi eskerrak emanez
Lau egun barru deituko dute hauteskundeetara, baina Urtaranek alkate jarraituko du ekainaren 17ra arte. Egon horretan hartuko dute kargua hurrengo alkateak eta udalbatza berriak.
EAJko kideak joan zen urriaren 25ean iradoki zuen lehen aldiz ez zela aurkeztuko 2023ko udal hauteskundeetara. «Ez nintzen bultzaka iritsi udalera, eta ez naiz aulkiari helduta joango. Badakit eguna iritsiko dela, eta, iristen denean, gauza onak hartuko ditut, eta saiatuko naiz txarrak saihesten», esan zuen orduan.
Eusko Jaurlaritza eta Urtaran, aurrez aurre tranbiagatik
Hilabete horretan bertan, ika-mika sortu zen Urtaranen eta Eusko Jaurlaritzaren artean, Gasteizko tranbia Zabalgana auzora zabaltzeko egitasmoaren kontura. Eusko Jaurlaritzak ez zituen entzun tranbiaren ibilbidearen inguruan Gasteizko Udalak egindako eskariak, eta horrek alkatearen haserrea eragin zuen. «Ez gaude ados proiektuarekin, ez mamian eta ez azalean», esan zuen orduan.
Urtaran Gasteizen jaio zen, 1973an. Soziologia ikasi zuen EHUn, eta 2011. urtean egin zuen lehenengo saioa hiriko alkatetza eskuratzeko, baina EAJ bigarren geratu zen hauteskundeetan. 2015ean saiatu zen hurrena, eta orduan lortu zuen, EH Bilduren, EAJren, Hemen Gaude-ren eta Irabaziren botoak jaso zituelako.
Hurrengo udal hauteskundeetan EAJ izan zen lehenengo indarra, eta bere alderdiaren eta PSEren botoekin eutsi zion alkatetzari.
Joan zen abenduan, alderdiak baieztatu zuen Urtaran barik Beatriz Artolazabal izango zela EAJren alkategaia Gasteizen.
Edonola ere, Soziometroak lehia gogorragoa aurreikusten du Arabako hiriburuko udalean. Izan ere, EAJk botoen %24,3 eskuratuko lituzke, eta bigarren alderdiak, EH Bilduk, %22. Baina koalizio independentistak zinegotzi bat irabaziko luke, eta bi alderdiak berdinduta leudeke zinegotzi kopuruan. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226297/jaurlaritzak-irailean-eta-urrian-egingo-ditu-hezkuntzako-oposizioak.htm | Gizartea | Jaurlaritzak irailean eta urrian egingo ditu hezkuntzako oposizioak | Deialdia maisu-maistrentzat, bigarren hezkuntzako irakasleentzat, arte plastikoko eta diseinuko irakasleentzat eta musika eta arte eszenikoetako irakasleentzat izango da. Ez dute jakinarazi zenbat leku eskainiko dituzten. | Jaurlaritzak irailean eta urrian egingo ditu hezkuntzako oposizioak. Deialdia maisu-maistrentzat, bigarren hezkuntzako irakasleentzat, arte plastikoko eta diseinuko irakasleentzat eta musika eta arte eszenikoetako irakasleentzat izango da. Ez dute jakinarazi zenbat leku eskainiko dituzten. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak hurrengo LEP lan eskaintza publikoari buruzko informazioa eman du. Deialdia maisu-maistrentzat, bigarren hezkuntzako irakasleentzat, arte plastikoko eta diseinuko irakasleentzat eta musika eta arte eszenikoetako irakasleentzat izango da.
Daten berri ere eman dute: ekainean, eskabideak eta merezimenduak entregatzeko epea hasiko da; iraileko bigarren hamabostaldian, programazio didaktikoa, unitate didaktikoa edo ikaskuntza egoera entregatu beharko dute; urrian, berriz, idatzizko probak egingo dituzte. Azkenik, hori bukatuta, ahozko proba gainditu beharko dute.
Gutxi gorabeherako datak jakinarazi badituzte ere, oraindik ez dute zehaztu azterketak zer egunetan izango diren. Maiatzeko lehen hamabostaldian argituko dute hori, aldizkari ofizialean eta Hezkuntza Sailaren webgunean. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226298/beste-hamahiru-eguneko-lanuztera-deitu-du-elak-bizkaiko-zahar-etxeetan.htm | Gizartea | Beste hamahiru eguneko lanuztera deitu du ELAk Bizkaiko zahar etxeetan | Apirilaren 21etik maiatzaren 3ra arte eginen dute greba. LABek eta CCOOk ere lanuzte gehiago iragarriak dituzte datozen asteetarako. | Beste hamahiru eguneko lanuztera deitu du ELAk Bizkaiko zahar etxeetan. Apirilaren 21etik maiatzaren 3ra arte eginen dute greba. LABek eta CCOOk ere lanuzte gehiago iragarriak dituzte datozen asteetarako. | ELA sindikatuak greba egun gehiago iragarri ditu Bizkaiko zahar etxeetan: apirilaren 21ean hasi, eta maiatzaren 3an bukatuko da lanuztea. «Patronalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak sektorearen beharren aurrean erakutsitako utzikeria» salatu nahi du sindikatuak greba deialdiarekin, eta «egungo zaintza eredua betikotu» nahi izatea egotzi die.
Zehazki, ELAk adierazi du patronalak eta aldundiak entzungor egiten dietela sektoreko langileen lan premiei. Hainbat dira sindikatuaren eskaerak: langile gehiago kontratatzea, lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileenekin berdintzea —egoitza gehienak pribatuak dira Bizkaian—, ordezkapenak lehenengo egunetik egitea, eta lanaldi osoko kontratu gehiago egitea. Soldata igotzeko ere eskatzen ari dira, erosahalmena berreskuratzeko.
Horrez gain, sindikatuak salatu du sexu arrakala agerian gelditzen dela sektore feminizatuetan: «Emakumeok behin eta berriz frogatu behar izaten dugu gai garela borrokatzeko zaintzaren sektoreko egoera eta gure lan baldintzak hobetzeko». Borroka hori «areagotuko» dutela gaineratu du ELAk, «lantokietan, eskualdeetan eta Bilboko kaleetan».
Orain arte, 39 greba egun egin dituzte Bizkaiko zahar etxeetan, ELAk deituta —martxoaren 15etik 24ra egin zuten azkena—. Apirilekoak eta maiatzekoak gehituta, 50 greba eguneko langa gaindituko dute zahar etxeetako beharginek. Horiez gain, baina, lanuzte gehiago iragarriak dituzte beste sindikatu batzuek ere. LABek, adibidez, bederatzi eguneko grebara deitu du zahar etxeetan: apirilaren 3tik 5era eta maitzaren 15etik 20ra. CCOOk deituta, berriz, hamar egunez utziko dute lana: apirilaren 13an eta 14an; maiatzaren 22an, 23an eta 24an; eta ekainaren 12tik 16ra. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226299/aske-utzi-dute-bilbon-emazte-ohia-erretzea-leporatuta-atxilotutako-gizona.htm | Gizartea | Aske utzi dute Bilbon emazte ohia erretzea leporatuta atxilotutako gizona | Emakumea larri dago Gurutzetako ospitalean. | Aske utzi dute Bilbon emazte ohia erretzea leporatuta atxilotutako gizona. Emakumea larri dago Gurutzetako ospitalean. | Ertzaintzak jakinarazi duenez, aske utzi dute atzo Bilbon emazte ohiari eraso egitea egotzita atxilotu zuten gizonezkoa; kautelazko neurriak ezarri dizkiote. Andrearen etxean gertatu zen erasoa, atzo bazkalostean: emakumea jipoitzea eta haren arropari su ematea leporatu zioten 63 urteko gizonari, eta atxilo eraman zuten. Gaur epailearen aurrean deklaratu du, eta aske uztea erabaki du hark. Emakumea oso larri dago, Gurutzetako erietxeko erreduren unitatean, eta haren bizitza arriskuan dagoela zabaldu dute.
Polizien arabera, ikerketan «beste hipotesi bat» zabaldu dute. Ohar bidez adierazi dutenez, atzo erasoaren etxean bildutako «informazioek eta zantzuek» gizona atxilotzera eraman zituen, baina ondoren egindako ikerketekin «beste lan ildo bat» zabaldu dute.
Hala ere, gaur goizean EH Bilduk, PSE-EEk eta PPk gogor gaitzetsi dute eraso matxista. Jone Goirizelaia EH Bilduko Bilboko zinegotziak adierazi duenez, indarkeria matxistaren aurka lan egin den arren, oraindik «asko» dago egiteko eta ezinbestekoa da «kalera ateratzea». Era berean, biktimari eta senideei euren babesa eman die. Nora Abete PSE-EEko Bilboko zinegotziak ere argi utzi du emakumeen aurkako indarkeria amaitu behar dela: «Indar politiko guztiek bat egin behar dugu, eta aski dela esan». Bestalde, Esther Martinez PPko hautagaiak bat egin du Goirizelaiarekin eta Abeterekin: «Asko dago oraindik egiteko; eta batu behar dugu egun dugun arazo nagusietako bati aurre egiteko». Juan Mari Aburto Bilboko alkateak adierazi du jazotakoa «ahalik eta lasterren» argitu behar dela.
Erasoa salatzeko, Pare Deustuko talde feministak mobilizaziora deitu du arratsalderako. Done Petri plazan elkartuko dira, 19:30ean. Erasoen aurrean «herri erantzun indartsua» emateko deia egin dute. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226300/radio-euskadik-40-urte-bete-ditu-langileen-protesten-artean.htm | Bizigiro | Radio Euskadik 40 urte bete ditu, langileen protesten artean | EITBko irratietako langileen ordezkariek salatu dute 2009ko lan hitzarmen batekin ari direla produktu berriak egiten. | Radio Euskadik 40 urte bete ditu, langileen protesten artean. EITBko irratietako langileen ordezkariek salatu dute 2009ko lan hitzarmen batekin ari direla produktu berriak egiten. | Egun berezia da gaurkoa Radio Euskadirentzat, 40 urte bete baitira aro berrian emankizunak hasi zituenetik —aurretik, 1936ko irailean hasi zen; gerrarekin, Bartzelonan finkatu; gerra ostean, Ipar Euskal Herrira mugitu zen, 1946tik 1954era; eta Venezuelatik emititu zuen 1965etik 1977ra—. Eta urteurreneko egunean, elkarretaratzea egin dute gaur arratsaldean Bilboko EITBren egoitzan, taldeko irratien zentro arteko batzordeak deituta. «Ospakizunek ezin dute ezkutatu irrati publikoaren zentro guztiek gaur egun duten egoera», salatu dute langileek.
Langileen ordezkarien arabera, hamahiru urte daramatzate «hedabide baten errealitatea jaso beharko lukeen lan hitzarmena» ezin negoziatu. «Euskarri berriak, produktu berriak, eta gero eta produktu gehiago egiten ari gara 2009ko lan hitzarmen batekin», salatu dute langileek. «Egungo lan hitzarmenak ez ditu jasotzen langileok ditugun funtzio berriak, ezta profil berriak ere. Hori gutxi balitz bezala, ezin ditugu erabili lan hitzarmen horretan jasota dauden hainbat tresna». Horien artean, bizitza laborala eta pertsonala kontziliatzeko garaian, zuzendaritzak «ahalik eta erarik murritzenean» aplikatzen duela diote langileek.
Lau eskaera zehatz egin dituzte langileen ordezkariek: «Lan hitzarmen berri bat negoziatzea, berehala; lantaldea behar berrietara egokitzea; Euskal Irrati Publikoan ari diren langileek garapen profesionala gauzatu ahal izatea; eta, bien bitartean, langileei aplikatzea lehendik onartuta dauzkaten eskubideak, lan hitzarmenaren aplikazio bidegabea alde batera utziz».
Irratsaioak, egoitzako hallean Ez da langileen protesta entzun EITBko hedabideetan urteurrenaz aritu direnean. Aldiz, Radio Euskadin azkeneko urteetan esatari eta solaskide aritu diren askoren ahotsa entzun da programa gehienetan. Bilboko EITBren egoitzaren hallean egin dituzte irratsaioak: Xabier Garcia Ramsdenek Boulevard berezia egin du, eta kolaboratzaile ugari pasatu dira bertatik. Lourdes Perez, Braulio Gomez eta Iñaki Anasagasti solasean aritu dira. Horrez gain, Xabier Lapitz, Dani Alvarez, Kike Martin eta Almudena Cacho aritu dira mikroaren aurrean.
Toki berean egin dute Iñigo Lejarzak La Terraza programa, Cesar Perez Gazolazek Kirolaldia, eta Galder Perezek Kultura.eus. Arratsaldean, Distrito Euskadi programan azkeneko lau hamarkadetako unerik garrantzitsuenak gogoratuko dituzte, bidaia berezi bat proposatuz.
Radio Euskadiren urteurrenaren aurretik, Euskadi Irratiak bete zituen 40 urte, azaroaren 23an. ETB emititzen hasi zela, berriz, 40 urte bete ziren abenduaren 31n. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226302/nafarroan-aste-santuaren-ondoren-hasiko-da-errentaren-kanpaina.htm | Ekonomia | Nafarroan Aste Santuaren ondoren hasiko da errentaren kanpaina | Nafarroan Aste Santuaren ondoren hasiko da errentaren kanpaina. | Udaberria da Hego Euskal Herriko zergapekoek beren lurraldeko ogasunarekin dituzten harremanak kitatzeko sasoia. Gipuzkoak asteazkenean aurkeztu zuen bere errenta kanpaina, eta gaur izan da Nafarroako eta Arabako ogasunen txanda.
Nafarroan apirilaren 12an hasiko da kanpaina, egun horretan iritsiko baitzaizkie ogasunak egindako errenta aitorpenak lurraldeko zergapekoei. Zehazki, 203.145 aitorpen proposamen egin ditu; horietatik, 136.444ek zergadunaren aldeko emaitza dakarte (%67).
Zergadunek Renta.navarra.es webgunean kontsultatu ahalko dituzte proposamenak. Ezer egiten ez badute, ogasunak ulertuko du ontzat hartzen dutela aitorpena, eta dirua itzultzen hasiko da apirilaren 19tik aurrera. Kalkulatu duenez, 105 milioi euro itzuliko dizkie.
Apirilaren 19an ere hasiko da Internet bidezko aitorpenak aurkezteko epea.
Egun bat lehenago, hilaren 18an, abian jarriko da aitorpen telefonoz eta aurrez aurre egiteko aukera, eta ekainaren 23an bukatuko da. Batean zein bestean derrigorrezkoa izango da aurretiko hitzordua eskatzea, apirilaren 14tik aurrera, Internet bidez.
Aurreko urteetan, Iruñean, Tuteran, Lizarran eta Tafallan egin dira aurrez aurreko aitorpenak, baina aurten bosgarren bat egongo da, Donezteben.
146 milioi euroko aurrezkia
Beste berritasun batzuk baditu 2022ko errenta kanpainak. Nagusia da Nafarroako Parlamentuak zerga kenkari bat onartu zuela urtean 35.000 eurotik beherako errenta dutenei: zehazki 540 jasoko dituzte 18.000 eurotik beherakoek, eta, errenta horretatik gora, apurka jaitsiz joango da kenkaria. Nafarroako Gobernuak kalkulatzen duenez, 297.000 nafarri egingo die mesede, eta ogasunak 65 milioi euro biltzeari utziko dio.
Beste neurri batzuk ere gogorarazi ditu Elma Saiz Ogasun kontseilariak: gutxieneko pertsonal eta familiarra %5 handituko da, eta ehun euro handiagoa izango da 30.000 eurotik beherako errentak dituztenentzat; enpresa jardueraren etekin garbiari %3ko kenkaria ezarriko zaio kuotan, eta %2ko deflaktazioa izango da errenta zergaren tauletan. Ogasunak kalkulatu duenez, neurri horiekin guztiekin 146 milioi euro aurreztuko dituzte Nafarroako zergadunek.
Araba
Araban, astelehenetik aurrera ikusi ahal izango dute beren aitorpena 142.707 zergapekok. Aurreko urtean baino %6 gehiago dira, eta iaz baino hamazazpi milioi gehiago jasoko dituzte. «Iaz hartutako neurrien eragina islatzen duen zifra bat da; inflazioaren eragina eta familia eta enpresen krisia arintzeko aldundi honek hartutako 200 euroko kenkaria, eta %5,5eko deflaktazioa dira neurri horietako batzuk», azaldu du Itziar Gonzalo Ogasun diputatuak.
Ogasunak egindako aitorpena jasoko duten arabarrek gutun baten bidez izango dute horren berri. Nortasun agiria eta jakinarazpenean adierazitako zenbatekoa sartuta, likidazioa onartu ahal izango dute, eta 48 orduko epean ordainduko die ogasunak, apirilaren 19tik aurrera. Ziurtagiri digitala edukiz gero, onartu ahalko da, eta, hala behar bada, proposamena moldatu ere bai, apirilaren 3tik aurrera.
Modalitate horretan sartzen dira alokatutako etxebizitza batean bizi direnak eta alokatutako etxebizitzen jabeak, lehenengo kasuan ordaindutako zenbatekoa sartzeko eta ohiko etxebizitzaren alokairuaren kenkaria aplikatzeko, eta, jabeen kasuan, errenta gisa jasotako zenbatekoa.
Rentared programaren bitartez, aitorpena Internet bidez egin ahal izango dute arabarrek, baina baita aurrez aurre ere, apirilaren 19tik aurrera, Arabako Foru Ogasunaren Gasteiz, Laudio eta Guardiako bulegoetan.
Arabako Ogasunak zergadunei guztira 134 milioi euro itzultzea espero du. Gainera, ordaintzeko aitorpenen bidez 104 milioi euro biltzea aurreikusi du. Kanpaina honetan, guztira 189.500 pertsonak egingo dute zerga aitorpena Araban. Haietatik ia %65,49k aitorpenaren emaitza itzultzea izango dute. Ogasunetik 1.081 euro jasoko dituzte batez beste. Gainerakoek, aitorpen positiboek, 1.926 euro ordaindu beharko dituzte batez beste.
Berritasunen artean, mendeko pertsonei zuzendutako kenkaria nabarmendu Gonzalok; gradu jakin bateko desgaitasuna edo mendekotasuna dutenentzat laguntzaile pertsonalak kontratatzea sustatzen baitu. Halaber, desgaitasun edo mendekotasunen bat dutenen ohiko etxebizitza birgaitzearen kenkaria ere handitu da, betiere birgaitzeak oztopo arkitektonikoak kentzea badakar. Zergadun guztientzat, ingurumenarekin eta jasangarritasunarekin erlazionatutako pizgarri fiskal sorta bat adostu dute. | |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226303/euskararen-aldeko-diskriminazio-positiboa-babestu-du-garitanok.htm | Kirola | Euskararen aldeko «diskriminazio positiboa» babestu du Garitanok | Euskal hiztunak euskal hedabideetan euskaraz soilik aritzea defendatu du, eta horren aldeko apustua egin behar dela azpimarratu. Galdakaoko Udalak antolatutako ekitaldi batean egin ditu adierazpenok. | Euskararen aldeko «diskriminazio positiboa» babestu du Garitanok. Euskal hiztunak euskal hedabideetan euskaraz soilik aritzea defendatu du, eta horren aldeko apustua egin behar dela azpimarratu. Galdakaoko Udalak antolatutako ekitaldi batean egin ditu adierazpenok. | Euskararen alde «diskriminazio positiboa» egin behar dela uste du Gaizka Garitano Eibarreko entrenatzaileak, eta hori defendatu du Galdakaoko Udalak euskararen erabilera sustatzeko asteon egindako ekitaldian. Solasaldia izan dute Iraia Iturregi Athleticeko entrenatzaileak eta Garitanok, Euskara eta kirola izenburupean, eta argi hitz egin du Eibarreko teknikariak: «Uste dut diskriminazio positiboa egin behar dugula euskararen alde; bestela, ez dugu aurrerapausorik emango».
Bide horretan kirolari profesionalek ere urratsak egin behar dituztela uste du, nahiz eta batzuentzat fardela izan. «Ulertzen dut, baina uste dut euskaldunek, ahal denean, Euskal Herrian eta euskal hedabideetan, euskaraz soilik atera behar dugula, eta ez erdaraz». Berak saiakera egiten duela adierazi du, eta horren aldeko apustua egin behar dela azpimarratu. «Gureak bezalako postuetan gaudenak asko agertzen gara telebistan. Hor gaude, umeek ikusten gaituzte. Erantzukizun bat dugu euskararekiko, eta gauden lekutik lanean jarraitu behar dugu».
Garitanoren hitzek oihartzuna izan dute, eta sare sozialetan hainbat erabiltzailek txalotu dituzte entrenatzailearen adierazpenak.
Euskararen eta kirolaren egungo egoeraren inguruan galdetuta, Garitanok «txarto» ikusten du egoera, eta haur gehienek erdaraz egiteko ohitura dutela sumatu du: «Uste dut kirolak bitartekari bat izan behar duela euskaraz egiteko. Eta euskara ere izan daiteke bitartekari bat kirola eginez ondo pasatzeko». Hobetzeko gauza asko daudela dio.
Iturregik, berriz, euskara aisialdi esparruetara zabaltzearen garrantzia azpimarratu du, hots, uste du hizkuntzaren normaltasunera bidean ezinbestekoa dela umeek gustuko dituzten jarduerak euskaraz egitea: tartean, futbola. Hark ere euskararen aldeko hautua egiten duela azaldu du.
Galdakaoko Udalak Kirolean be bai! programa jarri zuen abian iaz, herria euskaldunagoa egin eta Galdakaoko kirol elkarteetan euskararen presentzia eta erabilera areagotzeko asmoz. Ordutik, 11 kirol taldek egin dute bat proiektuarekin, eta aste honetan ekitaldia egin dute euskararekin hartutako konpromisoak eta egindako ahaleginak aitortzeko. Baita udalarekin adostutako konpromisoen inguruko hitzarmena sinatzeko ere. Hor aritu dira hizketan Iturregi eta Garitano.
Prentsaurreko batetik alde egin zuenekoa
Aspalditik esana du Eibarreko entrenatzaileak komunikabideekin euskaraz bakarrik aritzea gustatuko litzaiokeela. 2015ekoak dira adierazpen hauek: «Gustatuko litzaidake komunikabideen aurrean soilik euskaraz mintzatzea. Euskal Herrian egiten ditugun prentsaurrekoak soilik euskaraz ager daitezela. Ari gara pausoak ematen, baina behar ditugun erraztasunak ez ditugu aurkitzen bidean».
Prentsaurrekoak ere euskaraz hasten ditu beti Eibarreko entrenatzaileak, Euskal Herriko zein kanpoko zelaietan. Ordea, kargu ere hartu izan diote horregatik. 2015ean, Almerian (Espainia) jazotakoa da horren erakusle. Kazetari batzuk kexatu egin ziren Garitanok euskaraz erantzun zielako ETBko Joseba Urkiolaren galderei, eta eragotzi egin zuten agerraldia; Eibarreko entrenatzaileak utzi egin zuen prentsa aretoa. Harrabotsa sortu zuen jazotakoak, eta teknikariaren jarrera babestu zuten hainbatek. |
2023-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/226304/gernika-espainiako-kopako-finalerdietara.htm | Kirola | Gernika, Espainiako Kopako finalerdietara | Bizkaitarrek partida biribila jokatu dute, eta nagusitasunez irabazi diote Gironari: 65,79. Defentsan sendo aritu dira, errebotea ondo itxi dute, eta ohiko eraginkortasuna erakutsi dute hirukoetan. | Gernika, Espainiako Kopako finalerdietara. Bizkaitarrek partida biribila jokatu dute, eta nagusitasunez irabazi diote Gironari: 65,79. Defentsan sendo aritu dira, errebotea ondo itxi dute, eta ohiko eraginkortasuna erakutsi dute hirukoetan. | Denboraldian zehar, taldeek izaten dute partidaren bat dena biribil ateratzen zaiena. Hori gertatu zaio gaur Lointek Gernikari. Kale edo bale egiteko partida batean izan da, gainera: Espainiako Kopako final-laurdenetan. Bizkaitarrek, talde lan on bat baliatuz, partida biribila jokatu dute. Muturreraino eraman dituzte beren indarguneak, eta, merezimendu osoz, ezustea eman dute, Girona ahaltsuaren kontra: 65-79. Hala, finalerdiak jokatuko dituzte bihar.
Bi estilo izan dira aurrez aurre neurketan. Erritmo biziko jokoa komeni zitzaion Gernikari, eta kanpotik jokatzea. Izan ere, uztaipean Girona indartsuagoa da. Bada, hasi eta buka, komeni zitzaien bidetik eraman dute bizkaitarrek partida. Bizkor jokatuz ekin diote neurketari, eta zortzi punturen aldea lortu dute lehen laurdenaren erdian: 5-13. Kataluniarrek ez zuten lortzen barrutik min egitea, zailtasunak zituelako baloia pibotei emateko. Gernikak jokalari asko pilatu ditu zonan hori lortzeko. Hori izan da garaipenaren gakoetako bat. Errenta hori hamar puntura ere handitu dute, talde lan on bati esker: 7-17. Baina Gironak hiru hiruko sartu ditu segidan, eta aldea hiruan geratu da lehen hamar minutuen amaieran: 18-21.
Baina partida hasi bezala, bigarren laurdena ere bete-betean jokatu du Gernikak. Defentsan oso sendo jokatu du —bigarren laurdenean bederatzi puntu baino ez zituen sartu Gironak—, eta erasoan, ohi bezain eraginkor. Gidari: Sandra Ygueravide. Ohiko trebeziaz mugitu du taldea, eta sei asistentzia banatu. Hala, berriro ere zuloa egin du: 18-29. Eta, atsedenaldirako minutu baten faltan, ordu arteko errentarik onena zuen: 27-40. Talde lanaren seinale, lehen bi laurdenak amaituta, Gernikako zortzi jokalarik lortua zuten gutxienez behin saskiratzea.
Aldagelatik bueltan, bide beretik jarraitzea zen gernikarren erronka. Eta halaxe egin dute. Ez nolanahi, gainera, aldea hamabost puntura igo baitute: 36-51. Gironak antzeman egin du, besteak beste, Irati Etxarriren eta Maria Araujoren falta. Baina kataluniarrak oso talde indartsua dira, eta Gernikako jokalariak jakitun zeuden hortzak estutzen eta gogotik lan egiten jarraitu behar zutela Gironari neurketan sartzen ez uzteko. Jokalari bakoitzak bere onena eman du. Dena atera zaie ondo. 21 punturen abantailarekin iritsi dira azken laurdenera: 44-65.
Partidako azken hamar minutuetan, bi lan izan dituzte: errentari eustea, eta gozatzea. Festa amaieran lehertu da. Itziar Ariztimuño kapitaina «oso pozik» zegoen. «Jokalari guztiek gure onena eman dugu, eta hor egon da gakoa. Oso pozik gaude, eta denboraldian zehar izan ditugun zailtasunak kontuan hartuta, polita izango zen finala jokatzea». |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226305/osasunak-berdindu-egin-du-espainiako-kopari-heldu-aurretik.htm | Kirola | Osasunak berdindu egin du Espainiako Kopari heldu aurretik | Ez Mallorcak, ez Osasunak ez du merezi izan irabaztea. Jagoba Arrasateren taldea jokalari bat gehiagorekin aritu da 70. minututik aurrera, baina ez da gai izan abantaila aprobetxatzeko. | Osasunak berdindu egin du Espainiako Kopari heldu aurretik. Ez Mallorcak, ez Osasunak ez du merezi izan irabaztea. Jagoba Arrasateren taldea jokalari bat gehiagorekin aritu da 70. minututik aurrera, baina ez da gai izan abantaila aprobetxatzeko. | Athleticek eta Osasunak elkarren aurka jokatuko dute datorren asteartean San Mamesen. Espainiako Kopako finala jokatzea izango dute jokoan. Halako sari handia lortzeak nahikoa izan beharko luke bi taldeak bete-betean aritzeko. Baina ez dago halako partida garrantzitsu bati ekiteko modu hoberik irabaztea baino. Osasuna saiatu da ostiral honetan Son Moixen, Mallorcaren aurka, baina puntu bakarrarekin konformatu behar izan du. Hutsean berdindu du.
Etenak ez du ezer eten. Irabazi ezinik jarraitzen du Osasunak. Athletici Kopan 1-0 nagusitu zitzaionetik ez du berriro irabazi. Lau partida jokatu ditu ligan, eta bi berdindu ditu, eta bi galdu; hau da, hamabi puntutatik bi bakarrik lortu ditu. Horren ondorioz, atzerapausoa eman du sailkapenean: bederatzigarren postuan dago orain, eta baliteke atzerago amaitzea jardunaldia, 11. postuan. Izugarri zaildu zaio jada Europarako sailkatzeko ametsa: sei puntura du seigarren sailkatua, Vila-real, baina gorritxoek partida bat gehiago jokatu dute.
Ezer gutxi egin dute Mallorcak eta Osasunak irabazteko. Lehen 70 minutuetan ez dira gai izan aurkariaren atera jaurtitzeko. Etxeko taldea gehiago saiatu da, baina alferrik; bisitariek ondo eutsi diote. Baina epaileak Copete kanporatu du, eta, jokalari bat gehiagorekin, gora egin du Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak. Orduan hasi da lehen aldiz arrisku jokaldiak sortzen. Baina eskas aritu da erasoan, eta ez da gai izan abantaila aprobetxatzeko. Asteartean du hurrengo erronka. Oso handia da saria: hemezortzi urteren ostean final bat jokatzea.
Athleticek Getafe hartuko du bihar
Athleticek, berriz, bihar jokatuko du, San Mamesen, Getaferen aurka (16:15, Movistar La Liga). Zuri-gorriek irabazi egin nahi dute: batetik, Europarako sailkatzeko lehian jarraitzeko; gaur egun, bost puntura dute seigarren sailkatua; eta, bestetik, Osasunaren aurkako Kopako partidari konfiantzaz heltzeko.
Ernesto Valverdek entrenatutako taldeak aldarte onean pasatu du etenaldia, irabazi egin baitzuen azken partida, Valladoliden (Espainia): 1-3. Garaipen horrek bolada txarra eten zuen, aurreko lau jardunaldietan ez baitzen irabazteko gai izan. Unai Simon da aldaketa nagusia aurreko deialdiekin konparatuta. Atezaina osatu egin da, hilabete pasatxo min hartuta egon eta gero. Ikusteko dago hark edo Julen Agirrezabalak jokatuko duen. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226334/gizon-batek-urruntze-agindua-hautsi-eta-labanaz-eraso-die-emazte-ohiari-eta-hiru-seme-alabei-eguesibarren.htm | Gizartea | Gizon batek urruntze agindua hautsi eta labanaz eraso die emazte ohiari eta hiru seme-alabei Eguesibarren | Alaba nagusia buruan zauritu du labanarekin. Emakumeak eta beste bi seme-alabek ihes egin ahal izan dute. Gizonak bigarren solairutik behera bota du bere burua. Mugimendu feministak asteazkenean biltzera deitu du, erasoa gaitzesteko. | Gizon batek urruntze agindua hautsi eta labanaz eraso die emazte ohiari eta hiru seme-alabei Eguesibarren. Alaba nagusia buruan zauritu du labanarekin. Emakumeak eta beste bi seme-alabek ihes egin ahal izan dute. Gizonak bigarren solairutik behera bota du bere burua. Mugimendu feministak asteazkenean biltzera deitu du, erasoa gaitzesteko. | Bart gauerdian indarkeria matxistako eraso larri bat izan da Eguesibarren (Nafarroan), Erripagaina etorbidean. Gizon batek emazte ohiarengana ez hurbiltzeko agindua hautsi du, eta labana batekin sartu da emakumea hiru seme-alabekin bizi den etxean. Alaba nagusiari buruan egin dio eraso labanarekin. Emakumea eta beste bi seme-alabek ihes egin dute. Euskadi Irratiaren arabera, gizona bere buruaz beste egiten saiatu da gero, bigarren solairutik behera jauzi eginda.
Larrialdi zerbitzuak ohartarazita, Eguesibarko udaltzainak eta foruzainak joan dira emakumea eta seme-alabak bizi diren etxera. Labanaz zauritutako alaba Iruñeko ospitalera eraman dute anbulantzia batean. Gizona ere ospitale berean erietxeratu dute, eta Poliziaren zaintzapean dago. Atxilotu egingo dutela aurreratu dute zenbait iturrik. Emakumea eta bi seme-alaba txikienak lekuan bertan artatu dituzte.
Eguesibarko mugimendu feministak asteazkenean kontzentrazio batean parte hartzera deitu du, erasoa arbuiatu eta biktimei babesa erakusteko.
Ikusi gehiago: Gizon bat atxilotu dute Iruñean, emakume bat bortxatzea egotzita
Aste honetako bigarren eraso matxista larria izan da. Ostegunean, Bilbon, emakume bati jipoia eman eta su eman zioten, haren etxean. Andrea oso larri ospitaleratu zuten Gurutzetako erredura larrien unitatean. Egunean bertan emakumearen bikotekide ohia atxilotu zuten. Atzo, baina, aske utzi zuten.
Polizien arabera, ikerketan «beste hipotesi bat» zabaldu dute. Ohar bidez adierazi dutenez, atzo erasoa izan zen etxean bildutako «informazioek eta zantzuek» gizona atxilotzera eraman zituen, baina ondoren egindako ikerketekin «beste lan ildo bat» zabaldu dute. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226335/gizon-bat-atxilotu-dute-irunean-emakume-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, emakume bat bortxatzea egotzita | Erasoa duela bi aste gertatu zen, Buztintxuri eta Sanduzelai auzoen artean trenbidea zeharkatzeko lur azpian dagoen pasabide batean. | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, emakume bat bortxatzea egotzita. Erasoa duela bi aste gertatu zen, Buztintxuri eta Sanduzelai auzoen artean trenbidea zeharkatzeko lur azpian dagoen pasabide batean. | Noticias de Navarra egunkariak aurreratu duenez, Foruzaingoak gizon bat atxilotu du Iruñeko Buztintxuri auzoan, sexu-eraso delitu bat egitea leporatuta. Erasoa martxoaren 18ko gauean izan zen. Emakume batek salatu zuen bortxatu egin zutela Buztintxuri eta Sanduzelai auzoak lotzeko trenbidearen azpian dagoen lur azpiko pasabidean.
Gizona atzo atxilotu zuten, Buztintxuri auzoan. Foruzainak erasoa ikertzen aritu dira, eta pasabide horren inguruan dauden kamerak baliatuta identifikatu dute atxilotua. Orain polizia etxean dago, eta datozen egunetan eramango dute epailearengana, sexu delitua leporatuta. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226336/ortuzar-laquoezinbestekoa-da-maiatzaren-28an-parte-hartze-handia-izatea-vox-eta-bilduren-estremismoak-gailendu-ez-daitezenraquo.htm | Politika | Ortuzar: «Ezinbestekoa da maiatzaren 28an parte hartze handia izatea Vox eta Bilduren estremismoak gailendu ez daitezen» | «Batzuen pankarta dantza» deitoratu du, eta esan du «erakundeetan integratzeak eta politikak aldatzeak» hobetzen duela bizi kalitatea | Ortuzar: «Ezinbestekoa da maiatzaren 28an parte hartze handia izatea Vox eta Bilduren estremismoak gailendu ez daitezen». «Batzuen pankarta dantza» deitoratu du, eta esan du «erakundeetan integratzeak eta politikak aldatzeak» hobetzen duela bizi kalitatea | EGI Eguna ospatzen ari dira gaur EAJko gazteak, Guardian (Araba). Joseba Diez Antxustegi Asparreneko alkategai eta Lur Jareetako foru hautagaitzaren zerrendaburuak ireki du ekitaldia, eta bertan egon da Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidentea.
Ortuzarrek adierazi du gaur egungo une politikoa eta ekonomikoa «oso garrantzitsua» dela, nazioarteko egoerarengatik, pandemiaren ondorioengatik eta «Ukrainako gerra latzak ekonomiarako ekarri dituen ondorio txarrengatik». Haren berbetan, «EAJren zeregina» da erakundeetan «irmo» eta «sendo» egotea, «Euskadi askea eraikitzeko».
Datozen hauteskundeetan bozkatzera joateko deia egin die bertaratu direnei: «Ezinbestekoa da maiatzaren 28an parte hartze handia izatea, EAJk emaitza onak lor ditzan eta Vox eta Bilduren estremismoak gailendu ez daitezen panoramaren mutur banatan».
«Elkar jotzen, txosnengatik»
Iazko moduan, Ortuzar luze aritu da GKSren eta Ezker Abertzalearen arteko «gatazkari» buruz: «Elkar jotzen ibiltzen dira txosnengatik eta horietan ateratzen duten diruarengatik, jai eremuengatik, ikasleen sindikatuengatik eta berez zapaltzailea eta sektarioa den mundu kulturalarengatik».
Gainera, gogora ekarri du iaz Azkoitian esandakoengatik sortutako polemika. «Gogoratzen duzue zelan kritikatu ninduten adierazpen horiengatik eta Euskadi «gorriari» eta langileriaren diktaduraren aipamenei egindako erreferentziengatik?», galdetu die bertan bildutakoei Ortuzarrek. «Ba, orain, Sorturen idazkari nagusiak [Arkaitz Rodriguez] berak deitzen ditu sektario, eta ez bakarrik hori: erreakzionario eta ez dakit zenbat epiteto gogorrago».
Esan du GKSkoak «ez direla isiltzen» eta Sorturen eta Ernairen «sudur sartzeak» kritikatzen dituztela. «Honek guztiak erabateko bereizketaren itxura dauka».
Erakunde bien aurka egin du Ortuzarrek, eta «pankarta dantzan» aritzea leporatu die: «Zerk hobetzen du bizi kalitatea, euskara, gazteen emantzipazioa edo etxebizitza eskuratu ahal izatea? Zarataka ibiltzeak eta gure kaleak pankarta eta paperekin zikintzeak… edo erakundeetan integratzeak eta politikak aldatzeak?». |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226337/etxerat-ek-aitortza-eta-erreparazioa-eskatu-ditu-sakabanaketaren-biktimentzat.htm | Politika | Etxerat-ek aitortza eta erreparazioa eskatu ditu sakabanaketaren biktimentzat | Lege esparru bat galdegin du «haien eskubideak ere urratuak izan zirela» aitortzeko | Etxerat-ek aitortza eta erreparazioa eskatu ditu sakabanaketaren biktimentzat. Lege esparru bat galdegin du «haien eskubideak ere urratuak izan zirela» aitortzeko | Elkarretaratzea egin du Etxerat-ek Donostian, sakabanaketa politikaren amaieraren harira. Manifestu batean adierazi dutenez, «salbuespeneko espetxe neurrien zatirik krudelena» amaitu arren, «komeni da iragana bistatik ez galtzea». Horregatik, esan dute «eztabaida lasai bat» proposatzen jarraituko dutela «oroimen inklusibo baten bidean».
Gogorarazi dute Etxerat-ek duela lau urte «indarkeria adierazpen ugariren biktima guztiengana» «errespetu eta enpatia adierazpen bat» egin zuela jendaurrean. «Guk, ordea, ahanztura baino ez dugu ezagutu. Beraz, espero dugu biktimen aitortzari eta erreparazioari begirako urrats eraginkorrak egitea», aldarrikatu dute.
Emandako datuen arabera, mila pertsona inguru dira «istripuek kalte egindakoak», eta hamasei pertsona hil ziren errepidean. «Euren herrietan urtero gogoratzen» badituzte ere, «aitortza ahalbidetuko duen lege esparru bat» falta da, Etxerat-en arabera, «haien eskubideak ere urratuak izan zirela aitortzea ahalbidetuko duen tresna bat».
«Eskerrak ordezkaritza politikoari»
Esan dutenez, eskertuta daude aldaketa posible egin zutenei: «Eskerrak eman nahi dizkiegu gaur hemen dugun ordezkaritza politikoari, duela hiru urte lortutako akordio garrantzitsuagatik».
Dozenaka elkarretaratze egin zituzten Etxerat-ek eta Sarek atzo, martxoko azken ostirala zelako. Emandako datuen arabera, 3.500 pertsona batu ziren, 68 hiri eta herritan. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226338/bilboko-kuartel-militarraren-harresietara-igotzen-saiatu-dira-ekintzaile-batzuk-gastu-militarraren-kontra-protestatzeko.htm | Gizartea | Bilboko kuartel militarraren harresietara igotzen saiatu dira ekintzaile batzuk gastu militarraren kontra protestatzeko | KEM-MOCeko ekintzaileek gastu militarraren aurkako eragozpen fiskalaren kanpaina abiatu dute berriro ere | Bilboko kuartel militarraren harresietara igotzen saiatu dira ekintzaile batzuk gastu militarraren kontra protestatzeko. KEM-MOCeko ekintzaileek gastu militarraren aurkako eragozpen fiskalaren kanpaina abiatu dute berriro ere | KEM-MOC Bilboko Talde Antimilitaristako kide batzuk Bilboko Juan de Garay kuartel militarraren harresira igotzen saiatu dira gaur goizean, «Gastu militarrik ez» zioten panelak eskegitzeko, baina Poliziak ekintza galarazi du.
Zortzi bat urte daramate ekintzaileek eragozpen fiskalaren aldeko kanpaina egiten. Estatuei errenta aitorpenaren bidez ematen zaien diruaren parte bat ordaintzeari uko egitean datza, eta gastu militarrari protesta egiteko baliatzen dute.
Salatu dute Espainiako estatuaren 2023rako gastu militarra 48.800 milioi eurotik gorakoa dela: BPGaren %4 eta pertsona bakoitzeko 1.051 euro, alegia. Ohar bidez azaldu dutenez, iaz ia 200 pertsonak «egin zioten planto armaden finantzaketari», Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Ordaindu ez zuten zatia gizarte «bidezkoago eta solidarioago baten alde lan egiten duten proiektuetara» bideratu zutela esan dute: egitasmo ekologistak, giza eskubideen aldeko proiektuak eta komunikabideak, besteak beste.
Eragozpen fiskalerako bulegoak irekiko dituzte Bilbon, Gasteizen eta Donostian. Ekintzaileen arabera, aldez aurretik hitzordua eskatuta, PFEZ errenta aitorpeneko prestatzaileak egongo dira horietan, «zergekin militarismoa finantzatzen laguntzeari uko egiten dioten pertsona guztiei» errenta aitorpena egiten laguntzeko. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226339/etxerat-ek-aitortza-eta-erreparazioa-eskatu-du-sakabanaketaren-biktimentzat.htm | Politika | Etxerat-ek aitortza eta erreparazioa eskatu du sakabanaketaren biktimentzat | Ekitaldia egin dute Donostian. Lege esparru bat galdegin du «haien eskubideak ere urratuak izan zirela» aitortzeko. | Etxerat-ek aitortza eta erreparazioa eskatu du sakabanaketaren biktimentzat. Ekitaldia egin dute Donostian. Lege esparru bat galdegin du «haien eskubideak ere urratuak izan zirela» aitortzeko. | «1982an, Rosa eta Arantxa Amezaga Mendizabalek bizia galdu zuten auto istripu batean. Madrildik Donostiara zetozen bueltan, anaia Koldoren epaiketatik». Horrela gogoratu dituzte Etxerat-eko ordezkariek, Donostiako Miramar jauregian, preso politikoen urruntze politikaren lehen biktimak. Hala ere, ez ziren bakarrak izan: 1990ean hil ziren Pili Arzuaga eta Fontso Isasi, Zamoran, beste bisita batetik bueltan, eta 1997an hil zen Antonia Fernandez, Alcalan zegoen Angel Figueroaren amona, arrazoi bertsuengatik. Horien eta gainontzeko 11 biktimen heriotza oroitu dute hildakoen familiartekoen aurrean, sakabanaketa bukatu eta astebetera.
Ekitaldian izan dira hainbat ordezkari politiko ere; besteak beste, EH Bilduko Mertxe Aizpurua eta Nerea Kortajarena, eta Elkarrekin Podemoseko Aitzole Araneta. Kulturaren inguruko zenbait pertsona ere izan dira, Jon Maia edo Joseba Tapia kasurako, eta baita bestelako gizarte eragileetako ordezkariak ere, Sareko Inaxio Oiarzabal eta Joseba Azkarraga, esaterako.
Etxerat-ek egindako ongietorriaren ondoren, Eñaut Zubizarretak girotu du ekitaldia, txeloarekin, eta hitza hartu dute gero Etxerat-eko ordezkariek, sakabanaketaren ondorioak azaleratzeko. «Ordu erdikoak ziren bisitak, adibidez, Salto del Negro espetxean, Kanaria uharteetan, edo Mallorca, Ceuta edo Melilla bezain urruti dauden espetxeetara joan eta gero». 1998. urtean bukatu ziren beste kontinenteetara egindako urruntzeak, baina ez, ordea, sakabanaketa politikaren ondorioak: «Dozenaka istripu gertatu ziren; zauri arinak batzuetan, larriak besteetan. Gastu ekonomiko itzela, eta higadura fisikoa, bidaiaren nekea, estresa, ondoeza...». Ibon Urreztarazu dantzariak aurresku batekin omendu ditu ondorio horiek pairatu dituztenak.
«Aitortza eta erreparazioa»
Sakabanaketa politikak amaituta, horien biktimen «aitortzari eta erreparazioari begirako urrats eraginkorrak» egitea espero du Etxerat-ek. Azaldu du horretarako «abagune egokia» dela oraingoa: «Komeni da iragana bistatik ez galtzea. Gure senitartekoen kasuan, bakartzearen zuri-beltza eta eskubideen urraketa jaso dituen argazkia gordetzea komeni da. Gure kasuan, berriz, komeni da azkenik atzean uzten ari garen sufrikarioaren ezaugarriak eta espetxeen urruntasuna finkatzen dituen argazkia gordetzea».
Izan ere, elkarteak adierazi du duela lau urte indarkeria adierazpen ezberdinen biktima guztiekiko errespetu eta enpatia adierazpen bat argitaratu zuela. «Guk, ordea, ahanztura baino ez dugu ezagutu». Zehaztu dute ezen, hamasei biktima horiek urtero beraien herrietan gogoratzen dituzten arren, haien aitortza ahalbidetuko duen «lege esparru bat» falta dela: «Haien eskubideak ere urratuak izan zirela aitortzea ahalbidetuko duen tresna bat». Gehitu dute, gainera, biktima horiek kontuan hartzen ez diren bitartean memoria kolektiboa «osatu gabe» geratuko dela.
Esan dutenez, eskertuta daude aldaketa posible egin zutenei: «Eskerrak eman nahi dizkiegu gaur hemen dugun ordezkaritza politikoari, duela hiru urte lortutako akordio garrantzitsuagatik». Etorkizunera begira bukatu dute hitzaldia: «Jada ez da bidaia luzerik izango, baina oraindik lan asko dago egiteko. Mendekuan oinarritutako politikarik gabe».
Dozenaka elkarretaratze egin zituzten Etxerat-ek eta Sarek atzo, martxoaren azken ostirala zela eta. Emandako datuen arabera, 3.500 pertsona batu ziren, 68 hiri eta herritan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.