date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226340/hainbat-guraso-elkartu-dira-osakidetzako-pediatria-zerbitzuaren-egoera-larria-salatzeko.htm | Gizartea | Hainbat guraso elkartu dira Osakidetzako pediatria zerbitzuaren «egoera larria» salatzeko | Kezka adierazi dute egungo sistemaren gabezien inguruan, Umeen Osasun Publikoa Aurrera plataforman elkartuta; manifestazioak antolatu dituzte hilaren 22rako | Hainbat guraso elkartu dira Osakidetzako pediatria zerbitzuaren «egoera larria» salatzeko. Kezka adierazi dute egungo sistemaren gabezien inguruan, Umeen Osasun Publikoa Aurrera plataforman elkartuta; manifestazioak antolatu dituzte hilaren 22rako | «Umeen Osasun Publikoa Aurrera gara, osasun publikoaren egoeragatik kezkatuta dagoen guraso eta tutore taldea». Hitz horiekin hasi dute gaur hainbat gurasok, umeen ondoan, Osakidetzak haurrei arta emateko orduan dituen «zailtasunen» gainean ohartarazteko egin duten agerraldia. Gasteizen egin dute. Haurrekin pediatrarenera doazenean zailtasun asko izaten dituztela adierazi dute: «Administrazioarekin harremanetan jartzeko ezintasuna, itxaron zerrenda luzeak, aurrez aurreko arreta jasotzeko zailtasuna, protokolo komunik eza, denbora gutxi gaixoekin, arreta euskaraz jasotzeko ezintasuna edo zailtasuna...». Arabako egoerari erreparatu diote, bereziki.
Arazo asko, halaber, osasun profesional eskasiaren ondorioa direla adierazi dute. «Askotan, familiek ez dute erreferentziazko erizainik, ezta pediatrarik ere. Profesionalen gaixoaldiak, baimenak eta oporrak ez dira ordezkatzen, eta, ondorioz, zenbait osasun zentro hilabeteak egoten dira pediatrarik gabe. Beste kasu batzuetan, pediatrak ez diren profesionalek artatzen dituzte adingabeak. Uste dugu hori guztia ez dela ausazkoa; lehen mailako arreta desegiten ari dira, eta hau beste ondorio bat besterik ez da». Adibidez, salatu dute oraintxe bete gabe daudela Arabarako esleitutako pediatria postuen laurdenak.
Zailtasun horien guztien atzeko motiboetako bat aurreikuspen falta dela uste dute. «Profesionalek hogei urte baino gehiago daramatzate salatzen ez dagoela pediatriako langile nahikorik; administrazioak, ordea, ez dio egoera horri erantzun urte hauetan guztietan». Arabako landa eremuan, bereziki, egoera kezkagarria dela adierazi dute. «Langilerik ez dagoenez, askotan pediatrarik ez dago, eta familia medikuek arduratu behar dute umeez», azaldu dute. Gabezia horien ondorioz usu familiek larrialdietara jo behar izaten duela adierazi dute, eta arazoak dakartzala horrek erietxetako larrialdi zerbitzuetan: «Joan den hilabetean, asteburu batean, 40 adingabe egon ziren Txagorritxuko larrialdi zerbitzuan».
«Elkartasuna» profesionalei
Kritikak kritika, ororen gainetik «elkartasuna» erakutsi nahi izan diete Osakidetzako langileei: «Gure haurrak artatzen dituzten profesionalei». Haiek usu dituzten lan egoera zailen berri badutela adierazi dute familiek: «Badakigu askotan har dezaketen baino lan gehiago hartu behar izaten dutela, ratioak nabarmen gainditzen dituzten paziente kupoekin, eta lan baldintza prekarioekin. Gainera, haien lan egonkortasuna ez da bermatzen».
Eskari sorta bat ere plazaratu dute. Horra zerrenda: «Pediatriako etengabeko arretarako gune bat sortzea, arreta aurrez aurrekoa izatea, protokolo komunak ezartzea, erreferentziazko pediatrak eta erizainak izatea, profesional bakoitzeko haurren kupoa txikitzea, hizkuntza eskubideak errespetatzea euskarazko arreta bermatuz, eta beste hizkuntzetara itzultzeko zerbitzuaren beharra ere ikusgarri egitea eta erraztea».
Osakidetzaren kudeaketa ereduari dagokionez, errotiko aldaketa bat eskatu dute. «Badakigu gaur egungo egoera hamarkada askoan indarrean egon den kudeaketa politika desegokien ondorioa dela», adierazi dute: «Horregatik, aldaketa garrantzitsuak egitea atzeraezina da. Mugarri bat ezarri behar da, osasun publikoa ez desegiteko eta zerbitzu publiko hurbila, atsegina eta eraginkorra eraikitzeko». Funtsean, aldarri nagusia da osasun sistema eraldatzea eta «lehen mailako arreta eta prebentzioa erdigunean jarriko dituen osasun zerbitzua» garatzea.
Aldarri hori buruan, apirilaren 22an manifestazioak egingo dituzte Gasteizen, Bilbon eta Donostian. Horietan parte hartzeko deia egin dute. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226341/bigarren-etxebizitzen-kontrako-manifestua-aurkeztu-dute-baionan.htm | Gizartea | Bigarren etxebizitzen kontrako manifestua aurkeztu dute Baionan | 3.500 pertsonatik gora elkartu dira Herrian Bizi plataformaren mobilizazioan. Abisatu dute heldu den urtetik aitzina ez dute bigarren etxebizitza berririk onartuko | Bigarren etxebizitzen kontrako manifestua aurkeztu dute Baionan. 3.500 pertsonatik gora elkartu dira Herrian Bizi plataformaren mobilizazioan. Abisatu dute heldu den urtetik aitzina ez dute bigarren etxebizitza berririk onartuko | «Aski!». Haserre mezua zabaldu dute milaka herritarrek Baionan. Eta abisua eman dute: 2024ko urtarrilaren 1etik aitzina ez dute bigarren etxebizitza berri gehiago onartuko Ipar Euskal Herrian. «Tokiko biztanleek herrialdean ostatu hartzeko eta bizitzeko duten eskubidearen aurkako eraso zuzen eta onartezintzat hartuko dugu».
Etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa egin dute larunbat arratsaldean, berrogeitik gora eragile biltzen dituen Herrian Bizi plataformak deituta. 3.500 pertsonatik gora bildu dira antolatzaileen hitzetan, etxebizitzaren krisiari erantzuteko neurri eraginkorrak eskatzeko. Suprefeturatik abiatu eta Xaho plazaraino ibili dira Airbnb aski, herrian bizi! eta Lurra saldua, betiko galdua! gisako oihuen artean. Bi erronka nagusi azpimarratu dituzte: bigarren etxebizitzen ugaltzearen aurka eta denei eskuragarria zaien bizitegien alde borrokatzea. Orain dela aste batzuk aurkeztu dituzte bizitegi sozialei begira plataformak egiten dituen proposamenak. Larunbat honetan, bigarren etxebizitzen kontrako manifestua aurkeztu dute.
Ipar Euskal Herrian diren bost etxebizitzetatik bat bigarren etxebizitza da Euskal Hirigune Elkargoak zabaldutako datuen arabera. 45.000 inguru dira gaur egun, lurralde berean dauden bizitegi sozialen bikoitza. Lapurdi kostaldeko herri batzuetan, etxebizitzen erdia baino gehiago dira. Egoerak «marra gorriak» gaindituak ditu plataformako kideen iritziz. «Gaur egun, lurralde honetako herritarrentzat bizitoki bat eskuratzeko eskubidea zalantzan ezarria da guti batzuk bizitoki bat baino gehiago dituztelako», dio manifestuaren testuak. Saltzaileengana jo nahi dute, baina baia Ipar Euskal Herrian bigarren etxebizitza bat eskuratzeko asmoa duten pertsonengana ere; mezu argi batekin: «Aski!».
Hiru bizitoki mota aipatu dituzte: gaur egun bizitoki nagusi gisa erabiliak direnak,bertako biztanleen beharrei erantzuteko eraiki diren bizitoki berriak, eta turismorako alokairuak murrizteko xedea duen konpentsazio neurriaren indarrean jarri ondotik berriz merkaturatu diren bizitokiak. Ez dute onartuko horietako bakar bat ere bigarren etxebizitza bilakatzea. http://herrianbizi.com/eu/ helbidean irakurri eta izenpetu daiteke manifestua.
Hautetsiei eta Parisi deia 2021eko azaroan egin zuten etxebizitza eskubidearen aldeko lehen manifestazioa, eta orduko mobilizazioak ekarritako lorpenak azpimarratu zituzten atzo. «Egoera konpondua izatetik oso urrun da. Merkatu libreak eragin kaltegarriak ditu», adierazi dute plataformaren izenean Txomin Hegi antzerkilariak eta Maialen Errotabehere kantariak. «Segitu behar dugu, tokiko hautetsiengandik ekintza sendoak erdiesteko, eta esku artean dituzten tresnak osoki erabil ditzaten».
Aurten, lurralde antolaketari lotutako hainbat dokumentu onartuko dituzte Ipar Euskal Herrian, hala nola, tokiko hirigintza planak eta SCOT Lurralde koherentzia eskema. Horietako bakoitzean bizitegi sozialei «leku osoa» egiteko eskatu zuten atzo protestaren antolatzaileek. «Bereziki erne egonen gara hautetsien engaiamenduak ondorio zehatzetan jarraituak izan daitezen, tokiko hautetsien ardura osoa baita».
Baina Parisi begira ere izan dute mezua, hainbat arlotan eragiteko Frantziako legea aldatzea ezinbestekoa baita. «Frantzia mailako arduradun politikoak, Frantziako Gobernua eta Asanblea behartu nahi ditugu». Manifestazioan parte hartu du, besteak beste, Iñaki Etxaniz PSko diputatuak, eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ere babesa erakutsi dio.
Hemendik aitzina ere lanean segituko dutela berretsi dute behin eta berriz. «Kontzientzia hartzea eta lehen garaipenak pasa eta, erritmoa azkatzeko asmoa dugu. Denak ukituak gara!». |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226342/el-polvo-ya-no-nubla-nuestros-ojos-filma-izan-da-garaile-ikuspuntu-jaialdian.htm | Kultura | 'El polvo ya no nubla nuestros ojos' filma izan da garaile Ikuspuntu jaialdian | Comes Chahbazianek lortu du zuzendari onenaren saria, Notre village filmarengatik. Sharon Lockharten Eventide filmari eman diote laburrik onenaren saria. | 'El polvo ya no nubla nuestros ojos' filma izan da garaile Ikuspuntu jaialdian. Comes Chahbazianek lortu du zuzendari onenaren saria, Notre village filmarengatik. Sharon Lockharten Eventide filmari eman diote laburrik onenaren saria. | Iraganaren kontakizunak eta haien irakurketa politikoak nabarmen ageri dira Ikuspuntu zinema jaialdian saritu dituzten lan askotan. Hasteko, sari nagusiak irabazi dituzten bi filmetan. Colectivo Silencioren El polvo ya no nubla nuestros ojos lanak eskuratu du film onenaren sari nagusia: Peruko borroka historikoen oroitzapen multzo bat du oinarrian. Zuzendaririk onenaren Jean Vigo saria, berriz, Comes Chahbaziani eman diote, Notre village lanagatik: Karabakh Garaiko gerra du hizpide, 1990eko urteetako borrokaren oihartzun gisa ulertuta. Gaur banatu dituzte XVII. Ikuspuntu Nafarroako Zinema Dokumentalaren Nazioarteko Jaialdiko sariak, Iruñean.
Angel Santos Touza, Hama Haruka eta Marcos Uzal epaimahai ofizialeko kideek Sharon Lockharten Eventide filmari eman diote laburrik onenaren saria. Honela azaldu dute: «30 minutuko plano bakar bat da, bikaina bezain misteriotsua, hedatu egiten baititu naturaren ederra (zerua, itsasoa, lurra, landaretza...) eta zinemaren funtsa: argia eta iluna, denbora eta espazioa».
Atzoko eta gaurko krisiak
Alassane Diago zinemagilearen Maayo Wonaa Keerol lanak irabazi du ikusleen sari berezia; 1989an Senegal ibaiaren bi aldeetan gertatutako sarraskiei buruzkoa da. Gazte epaimahaiak Lydie Wisshaupt-Claudelen Éclaireuses filma saritu du, Bruselako erdigunean eskolatu gabeko haurrak hartzen dituen zentro baten inguruko lan «sutsuki politiko» bat. Kontatu dute gai dela ikuslea «etengabe harritzeko», eta «gaur egungo krisari aurre egiteko adibide bat» erakusten duela. Epaimahai horrek aipamen berezi bat egin dio, era berean, Julius Richard Tamayoren Apocalipsis 20 21 22 filmari.
X Films sailean, jaialdiak hiru egile gonbidatzen ditu Nafarroan dokumental saiakera baten proiektua aurkeztu eta filmatu dezaten. Epaimahaiak (Marian Fernandez Pascal, Ramiro Ledo eta Gloria Vilches) Anna Lopez Lunaren Tránsitos hautatu du. |
2023-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/226343/azken-laurdena-ez-da-nahikoa-gernikarentzat.htm | Kirola | Azken laurdena ez da nahikoa Gernikarentzat | Hamasei puntuz azpitik egon dira markagailuan gernikarrak, baina bi minuturen faltan hiru puntura hurbildu dira. Azkenean,ordea, Avenida nagusitu da | Azken laurdena ez da nahikoa Gernikarentzat. Hamasei puntuz azpitik egon dira markagailuan gernikarrak, baina bi minuturen faltan hiru puntura hurbildu dira. Azkenean,ordea, Avenida nagusitu da | Gertu izan du loria Gernikak, Espainiako Kopako finalerdietan. Final-laurdenetan Girona kaleratu ostean ezin izan du Avenidaren aurka, eta Kopako finaletik kanpo gelditu dira bizkaitarrak. Azken laurdenean 15-2ko partzial batek hiru puntura gerturatu du Gernika, baina presaren presaz jokatuta bizpahiru baloi galdu dituzte. Hor erakutsi du Avenidak zergatik den faborito nagusia. Azken sei Kopetatik bost irabazi ditu Salamancako taldeak, eta txapeldun handiek bezala, une txarrenean egonda ere partida aurrera ateratzea lortu du. Azken laurdena ez da nahikoa izan gernikarrentzat, baina ligako kanporaketei begira ondo etorriko zaie erakutsitako nortasuna.
Final-laurdenetan ez bezala, hotz hasi dute neurketa Gernikak eta Avenidak. Biak ala biak modu bikainean sartu ziren atzo jokatu zituzten partidetan, baina gaurko partidak oso erritmo baxuko hasiera izan du. Hala ere, Salamancako taldeak lortu ditu lehen aldeak. Silvia Dominguezen eta Maite Cazorlaren gidaritzapean, hutsuneak aurkitu ditu Avenidak gernikarren zona barruan, eta 3-12 aurreratu ziren.
Gernikak frustrazio puntu batekin jokatu du markagailuan atzean zegoelako, eta lau minutuan bi falta egin ditu Sandra Ygueravide antolatzaileak. Itziar Ariztimuño berehala sartu da haren ordez, eta bilbotarrak taldearen jokoari lasaitasuna ematea lortu du. Anna Montañanak hutsartea ere eskatu behar izan du, eta gernikarrek lortu dute ordura arteko sentsazioak hobetzea. Blokeo zuzena baliatu dute saskira bidea hartzeko, eta azkenerako 7-13 amaitu da lehen laurdena. Bigarren laurdenaren hasieran Ariztimuño taldeak ondo jokatu zezan ahalegindu da, eta une batzuetan lortu ere egin du. Avenida, baina, ez da nolanahiko taldea, eta Mariella Fasoularen eta Alexis Princen joko fisikoa nagusitu da. Beste izen asko izan ditu Avenidaren bigarren laurdenak, baina Ariztimuñok, Julie Wojtak eta Adrijana Cvitkovicek mantendu dute Bizkaiko taldea partidan. Hala ere, aldea handitzea lortu du Avenidak, eta 24-37 amaitu da bigarren laurdena
Atsedenalditik bueltan Sandra Ygueravide agertu da Gernikaren mesederako. Bi falta zituenez aulkian egon da bigarren laurdenean, eta hirugarrena hasi bezain pronto bost puntu sartu ditu antolatzaileak. Avenidak, ordea, defentsa gogortu du, eta kostata lortu du zonatik gertu abantailaren bat Gernikak. Korrika egitea asko gustatzen zaio Montañanaren taldeari, eta oso jokalari arriskutsuak ditu era horretan jokatzeko. Ez dute bidea topatu, ordea, eta defentsan egin behar izan dute lan gernikarrek markagailuan zegoen aldea ez handitzeko. 37-53 amaitu da hirugarren laurdena.
Sinetsi bai, baina ezin lortu
Azken laurdenean sartuta, eta hamasei puntuko desabantailarekin, lanean jarraitu du Gernikak, eta markagailua irauli zezaketela sinetsi dute jokalariek. Defentsa oldarkor batekin markagailuan gerturatzea lortu dute. Zonakako defentsa erabili du Montañanak, eta etekina atera dio defentsa horri. Ygueravidek eta Laura Spreaficok hiruko marratik asmatu dute, eta 15-2ko partzial batekin hiru puntura hurbildu dira gernikarrak ia bi minutu gelditzen zirenean. Patxadaz jokatuz lortu dute aldea murriztea, baina markagailua berdindu nahiak azkarrago jokatzera behartu ditu gernikarrak azken minutu horietan, eta bizpahiru baloi galdu dituzte. Saski aurrean ere ez dute asmatu, eta loria mihazkatuta, baina saririk gabe gelditu da Montañanaren taldea.
Azken laurdenean sei puntu soilik sartu ditu Avenidak, baina txapeldun handiei gertatu ohi zaien bezala, puntu horiek nahikoak izan dira partida bereganatzeko. Bihar jokatuko dute Kopako finala Salamancakoek, eta etxeko taldea izango dute aurkari: Zaragoza. Sarrera guztiak saldu dira, eta 10.000 zale inguruk ikusiko dute finala Felipe Printzea pabiloian. |
2023-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/226379/goikoetxea-v-aiestaran-eta-gurrutxaga-zaldua-i-dira-berria-txapelketako-finalistak.htm | Kirola | Goikoetxea V-Aiestaran eta Gurrutxaga-Zaldua I dira Berria Txapelketako finalistak | Zaldua I-Odei eta Irazu-Martirena bikoteak gainditu zituzten hurrenez hurren, Galarretan jokatutako finalerdietan | Goikoetxea V-Aiestaran eta Gurrutxaga-Zaldua I dira Berria Txapelketako finalistak. Zaldua I-Odei eta Irazu-Martirena bikoteak gainditu zituzten hurrenez hurren, Galarretan jokatutako finalerdietan | Goikoetxea V-Aiestaran eta Gurrutxaga-Zaldua I dira Berria Txapelketako finalistak. Jaialdiko lehen partidan Goikoetxea V.ak eta Aiestaranek 30-35 irabazi zioten Zaldua II-Odeiri. Partida hasi baino lehen urdinak faborito ziren, nahiz eta bere multzoan bigarren bukatu eta finalerdian baieztatu zuten. Hobeak izan ziren eta nagusitasunez lortu zuten finalerako txartela. Hasieratik jaun eta jabe izan ziren, nahiz eta gorriak, markagailuan, 9-10era hurbildu ziren. 16-22tik aurrera aldeak handitu eta Zaldua II.ak eta Odeik ezin izan zuten urdinen erasoari aurre egin. Goikoetxeak bere kolpea aprobetxatu zuen 18 tantorekin amaitzeko. Ondo jokatu zuen Aiestaranek lagundu zion eta atzelari hernaniarrak, eta berriro ere oso seguru jokatu zuen saketik egindako bost tantorekin, piloteoan egindako batekin eta akats gutxirekin. Gorrietan Zalduak 12 tanto egin zituen hiru akats gehituta eta Odeik 11 tanto eta lau akatsekin bukatu zuen. Jaialdiko hirugarren partidan Gurrutxagak eta Zaldua I.ak aurkariek baino hobeto bukatu zuten eta 35-28 irabazi zuten. Nagusi izan ziren markagailuan, baina Irazu eta Martirena beti gertu mantendu ziren, 22-21etik 30-22ra pasa eta 35-28 bukatu arte. Gurrutxagak jokaldi asko egin zituen eta 16 tantorekin amaitu zuen. Irazu ez zen atzean geratu eta hamabi tanto batu zituen akats bakarra gehituz. Gurrutxagak eta Irazuk partidarik onena jokatu zuten duela hilabete inguru debutatu zutenetik. Atzelariek ondo atera zuten, batez ere Zalduak eta hor egon zen gakoa. Bederatzi tanto egin zituen saketik eta bost piloteoan, Martirenak zazpi tanto eta hiru akatsekin amaitu zuen partida. Datorren astean finala jokatuko dute. |
2023-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/226381/realak-eta-athleticek-bana-berdindu-dute-anoetan.htm | Kirola | Realak eta Athleticek bana berdindu dute Anoetan | Txuri-urdinek 13. minutuan hartu dute aurrea Eizagirreren penalti jaurtiketa bati esker, eta Landaluzek 50. minutuan berdindu du lehia. | Realak eta Athleticek bana berdindu dute Anoetan. Txuri-urdinek 13. minutuan hartu dute aurrea Eizagirreren penalti jaurtiketa bati esker, eta Landaluzek 50. minutuan berdindu du lehia. | Reala eta Athletic ez dira bolada gozoa bizitzen ari, baina derbi bat beti da derbi bat. Horixe erakutsi dute bi taldeek gaur Anoetan: partida lehiatua jokatu dute, eta, azkenean, 1-1 berdindu. Nerea Eizagirre eta Naia Landaluze izan dira golegileak.
Sailkapenean bederatzigarrena da Reala, eta hamargarrena Athletic, baina handia da bien arteko tartea: 9 punturena. Txuri-urdinentzat ez da denboraldi erraza izan, eta jada ezer gutxi dute jokoan. Okerrago daude zuri-gorriak: jaisteko postuetatik urrundu nahian dabiltza. Sei jardunaldi falta dira liga amaitzeko.
Athleticek duen presio hori gabe, hobeto ekin dio lehiari Realak, eta 13. minutuan heldu da lehen gola. Penaltiz sartu du Eizagirrek. Bigarren zatiaren hasieran berdindu du Landaluzek, 50. minutuan. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226382/yolanda-diaz-espainiako-lehen-emakumezko-presidentea-izan-nahi-dut.htm | Mundua | Yolanda Diaz: «Espainiako lehen emakumezko presidentea izan nahi dut» | Aurten hauteskunde orokorrak egingo dituzte Espainian, eta haietara aurkeztuko da Sumar alderdi berria. Diazek proiektu hori aurkeztu du. | Yolanda Diaz: «Espainiako lehen emakumezko presidentea izan nahi dut». Aurten hauteskunde orokorrak egingo dituzte Espainian, eta haietara aurkeztuko da Sumar alderdi berria. Diazek proiektu hori aurkeztu du. | Yolanda Diaz Espainiako presidenteordea aspalditik ari da bere bidea egiten, eta azaldu du etorkizunean zein norabide hartu nahi duen: «Espainiako lehen emakumezko presidentea izan nahi dut. Emakumeon garaia da, emakumeok historiako protagonista izan nahi dugu», esan zuen Madrilen, atzo, Sumar alderdiaren proiektuaren aurkezpenean. Hau da, aurten Espainian egingo diren hauteskunde orokorretara aurkeztuko dela. «Tutoretzez nazkatuta» dagoela adierazi zuen.
Plataformaren lerro estrategikoen berri eman zuen Diazek. Haren arabera, lerro horiek «eskubideen gutun berri bat eta kontratu demokratiko bat dira datorren hamarkadako Espainiarentzat». Ez zuen argitu, ordea, Podemosek zein leku duen bere hautagaitzan; alderdi horrek hurrengo presidentegai izateko hautatu zuen duela bi urte, baina atzo ez zen Diazen hautagaitzaren aurkezpenean izan. Podemoseko zuzendaritzak, Jone Belarra buru dela, Diazen ekitaldian ez egotea hobetsi du, aurrez ez badu idatziz primario ireki batzuk egiteko akordiorik.
Sumar ez da egun batetik bestera sortutako proiektua. Diazek joan den ekainean aurkeztu zuen plataforma, eta Euskal Herrian ere izan zen irailean. Bilbon, adierazi zuen «Euskadi oinarrizko pieza» dela eraldaketarako.
Proposamenak
Atzokoan, esan zuen Sumar «mesede egiteko mugimendu politiko bat» dela, «erabilgarria, elkarrizketarekin baina zaratarik gabe, jendearen bizitzak eraldatzea helburu duena». Horretarako, «politika maiuskulaz» egin nahi du. Adibide gisa jarri zituen Espainiako Gobernuak azken hilabeteetan onartutako zenbait neurri: gutxieneko soldata %47 igotzea, rider-ak babestea, pentsioen balioa handitzea edota alokairuen prezioak mugatzea, adibidez. Ia ordubetez jardun zen hizketan Diaz.
Yolanda Diaz atzoko ekitaldian, beste hainbat ordezkari politikoren artean. Victor Lerena / EFE
Abantaila fiskalekin amaitu nahi du Diazek, eta autonomia erkidegoak finantzatzeko modelo berri bat ezarri, «erkidegoen arteko lehia desleiala eragotziko duena». Lan jardunaldia laburtu nahi du, baina soldata mugitu gabe; bai eta teknologia eta algoritmoak «jendearen zerbitzura» jarri ere. Etxebizitza publiko gehiagoren beharra azpimarratu zuen.
Beste hainbat gairen artean, hizpide izan zituen LGTBI komunitatearen eskubideak, «kulturaren papera» eta feminismoa.
Podemosekin?
Espainiako politikagintzaren etorkizunarentzat gakoa izango da Sumarrek izango duen bilakaera. Mugimendu horren esku egon liteke PSOEk eta Podemosek azken lau urteetan osatu duten koalizioaren etorkizuna. Zortzi hilabete falta dira oraindik hauteskundeetarako.
Ekitaldian hainbat eragile izan ziren, eta, antolatzaileen arabera, 3.000 lagun elkartu ziren kiroldegi barruan, eta beste 2.000 kanpoan. Han izan zen, besteak beste, Nafarroako Podemoseko zuzendaritza. EAEko Podemos ere Diazen proiektuaren aldera lerratu da, baina Podemosen barruan akordioa bilatzearen alde lanean ari direla helarazi dute.
Diazen ondoan izan ziren hainbat politikari nagusi ere: Ada Colau Bartzelonako alkatea, Monica Garcia Mas Madrideko burua edota Alberto Garzon IU Izquierda Unida idazkari nagusia, besteak beste. Irailean aurkeztu zituen plataformako 35 kide Diazek; tartean dira Bernardo Atxaga idazlea eta Arantxa Elizondo Euskal Herriko Unibertsitateko doktorea. |
2023-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/226383/elordi-zabaleta-merezita-txapeldun.htm | Kirola | Elordi-Zabaleta, merezita txapeldun | Aspeko bikoteak sendotasunez eta eraginkortasunez jokatu du, eta 22-13 menderatu dituzte Laso eta Imaz. Distira handirik gabeko finala izan da. | Elordi-Zabaleta, merezita txapeldun. Aspeko bikoteak sendotasunez eta eraginkortasunez jokatu du, eta 22-13 menderatu dituzte Laso eta Imaz. Distira handirik gabeko finala izan da. | Gidoia nola pentsatu, halaxe idatzi dute gaur Elordik eta Zabaletak, Nafarroa Arenan. Iruñeko pilotaleku distiratsuak gaur zuen binakako lehen finala, eta ez da espero bezain ona atera. Ez, behintzat, jokoari dagokionez. Pilotazaleek gozatzeko ezaugarri guztiak ziren: harmailak beteta, jende gazte ugari, finalista berriak, kantxaren itxura aparta... Baina ez da nahi bezalako lehiarik atera, batez ere Baikoko bikoteak eskainitako itxura tristeagatik. Txapelketa osoan zehar mailarik onenera iritsi ezinda aritu dira Laso eta Imaz, eta nahiz eta finalerdietan hobera egin, gaur berriz ere euren maila onenetik urrun egon dira. Hori bai, merezita irabazi dute txapela Elordik eta Zabaletak, 22-13. Sendotasunez eta burutsu jokatzea aski izan dute garaipen erosoa lortzeko. Hala, Zabaletak laugarrenez jantzi du binakako txapela, eta Elordik estreinakoz.
Finaletan gertatu ohi den bezala, bikote bakoitzak nolako gorputzaldia zuen ikusi behar zen lehenbizi, eta Aspeko bikoteak hobeki ekin dio norgehiagokari. Batez ere Elordik. Aspekoak 5-0 aurreratu dira, eta Mallabiko aurrelariak ordurako hiru tanto zituen eginak. Zabaletak bizkarra erakusten zion Imazi, eta Elordik ez du barkatu aurrean. Hori bai, tantoek aurrera egin ahala partidan sartuz joan dira Baikokoak, lanean oinarrituta. Imaz gozakaitz aritu da eskuinez, baina pilota gutxi galdu du, eta Lasok atera ditu babak eltzetik. Nahiz eta presaka aritu batzuetan, tanto apartak egin ditu, pilotazaleak zutik jartzeraino. Lehen berdinketa zortzinakoa izan da. Gogortuta zegoen finala ordurako.
Eta kirolean gertatzen den bezala, batzuk gora egiten dutenean besteek behera egin ohi dute, eta bazirudien Baikokoak hobeto zeudela momentu horretan. Hots, euren opariak gustura asko hartu dituzte Elordik eta Zabaletak. Imazek agintzen ez zuenez, Laso derrigortuta zegoen urrundik sartzera eta lehen aukeran arriskatzera, eta ordura arte egindakoak gehiago bazituen ere, une garrantzitsu horretan ez du asmatu. Horregatik, lehen atsedenaldi luzera aurretik iritsi dira Aspekoak: 9-12.
Atsedenalditik bueltan lehengo lepotik izan dute burua, eta hutsegiteak areagotuz joan dira. Presioak eta tentsioak eraginda edo, galdutakoak gehiago izan dira egindakoak baino, eta lan horretan nagusiago izan dira Aspekoak. Errematean antzu egon dira bi aurrelariak, Elordi ere luzaroan egon da tantorik egin gabe, baina arriskatu beharrik ere ez zuen. Burutsu jokatzea aski izan du korapilorik ez eragiteko. Beti aldeari eusten asmatu dute Aspekoek: 11-14, 12-17 eta 12-18.
Lasoren sustoa
Hala, bigarren atsedenaldi luzetik bueltan, sei tantoren aldea zuten garaileek, baina lehenago Lasok sustoa emana zuen, 12-17koan. Imazek lurrean utzitako izerdi arrasto batean labain egin eta min hartu du Baikoko aurrelariak. Medikuekin egon ondoren kantxara itzuli da, baina azken txanpan ezin izan du ezer egin. Gainera, Zabaletaren pilotakadarik onenak bukaeran heldu dira. Besteak beste, 19. eta 20. tantoak errebote ondora jota lortu ditu, eta Baikokoek amore eman beste erremediorik ez dute izan. Azkenean, 13-22 bukatu da finala, eta bigarren urtez jarraian txapeldunorde geratu da Baikoko bikotea.
Elordik, bere aldetik, lehen txapela izan du, eta Zabaletak laugarrena. Izen handi batzuen markak berdindu ditu Etxarrengo atzelariak. Hain zuzen, binakako lau txapelekin baitira Titin III.a, Errandonea eta Goñi III.a. Bostekin daude Maiz II.a, Irujo eta Retegi II.a, baina kontuan izan behar da Zabaletak oraindik urte on batzuk zain dituela.
Partida amaieran prentsa aretora gerturatu dira pilotariak, eta aipagarria izan da Imazek malko artean hitz egin duela. Negar betean egon da oiartzuarra, ez galtzeagatik bakarrik, bere maila onena ez emateagatik ere bai: «Pena daukat partida txarra jokatu dudalako, eta betirako geratuko zait arantza barruan». Lasok ere ez du gozatu. «Lehen tantotik oso deseroso sentitu naiz, hankak geldirik nituen eta ez naiz ni neu izan. Aukera on batek ihes egin digu». Aspekoak, berriz, irribarrez mintzatu dira. Elordi: «Orain dela sei hilabete ez nuen pentsatu ere egingo honaino iritsiko nintzenik eta amets bat bizitzen ari naiz. Zoriontsu naiz». Zabaleta ere pozik agertu da. «Sentsazio onak izan ditut, baina nire ustez finaleko pilotaririk onena Elordi izan da. Ohorea da lau txapelekin izen handienen tartean sartzea. Buruz burukoari begira jarriko naiz orain». |
2023-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/226384/porrot-mingarria-realarentzat-vila-realen-aurka.htm | Kirola | Porrot mingarria Realarentzat Vila-Realen aurka | Gol aukera onak izan dituzte txuri-urdinek, baina azken hamabost minutuetan bi gol sartu dituzte etxekoek. Parejo eta Jackson izan dira golegileak. | Porrot mingarria Realarentzat Vila-Realen aurka. Gol aukera onak izan dituzte txuri-urdinek, baina azken hamabost minutuetan bi gol sartu dituzte etxekoek. Parejo eta Jackson izan dira golegileak. | Olatu ona harrapatu ezinda dabil oraindik ere Reala. Ligako azken partida irabazi egin zuen etxean (Elxen aurka, 2-0), baina gaur huts egin du aurkari zuzen baten aurka. Txuri-urdinek ez dute partida txarra jokatu, baina azken minutuetan Vila-Real izan da bi gol sartu dituena.
Lehen zatian etxekoak hobeak izan dira. Sorlothek izan ditu gol aukera pare bat, baina argienak Yeremi Pinok eta Moralesek izan dituzte etxekoentzat. Yeremiren jaurtiketak zutoinean jo du 19. minutuan.
Bigarren zatia, ordea, erabat bestelakoa izan da. Minutu distiratsuak izan ditu Realak: lehenik Zubimendik, ondoren Kubok eta azkenik Merinok, aukera argiak izan dituzte. Aukerek, ordea, ez dituzte puntuak ematen. 75. minutuan Chukwuezek jokaldi zoragarria egin du area ertzean, eta penalti argia egin dio Zubimendik. Parejok bidali du sareetara.
Jacksonek 80. minutuan amaitu du partida, Braisen hutsegite bat baliatuta.
Sailkapen nagusian laugarren dirau Realak. 51 ditu Atletico Madrilek, eta 45 Betisek. Biek neurketa bat gutxiago dute jokatuta.
Vila-Real: Reina; Foyth, Mandi, Torres (Cuenca, 85. min), Pedraza (Moreno, 73. min); Parejo, Terrats (Jackson, 63. min), Baena (Trigueros, 85. min); Chukwueze, Pino eta Morales (Lo Celso, 63. min).
Reala: Remiro; Gorosabel (Sola, 84. min), Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Brais, Merino (Illarra, 85. min), Silva (Barrene, 71. min); Kubo (Oiartzabal, 70. min) eta Sorloth (Cho, 70. min). |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226385/ahtaren-obrak-laquoberehalaraquo-geratzea-galdegin-dute-ondare-historikoa-babesteko.htm | Gizartea | AHTaren obrak «berehala» geratzea galdegin dute ondare historikoa babesteko | Joan den astean erromatar galtzada baten eta K.a. 3000. urteko herri baten aztarnak topatu zituzten Araban. AHTaren obrek horiek estaliko dituzte. Egungo trenbide sarea hobetzearen alde egin dute plataformek. | AHTaren obrak «berehala» geratzea galdegin dute ondare historikoa babesteko. Joan den astean erromatar galtzada baten eta K.a. 3000. urteko herri baten aztarnak topatu zituzten Araban. AHTaren obrek horiek estaliko dituzte. Egungo trenbide sarea hobetzearen alde egin dute plataformek. | Burgos (Espainia) eta Gasteiz arteko AHTaren obretan aurkikuntza arkeologiko garrantzitsua egin zuten joan den astean: K.a. 3000 urteko Neolito garaiko herri baten eta Iter 34. erromatar galtzadaren aztarnak aurkitu zituzten, Jundiz industrialde inguruan, Gasteiztik hurbil. Topo egin, eta estali. Qark arkeologia enpresako talde batek aurkikuntza aztertu dute jada, joan den asteburuan bisita gidatuak egin zituzten, eta datozen asteetan abiadura handiko trenaren obrek lurpean utziko dituzte herria eta galtzada.
Aurkitu duten galtzadaren zatia 95 metro luze eta 4 metro zabal da. Astorga (Espainia) eta Bordele (Okzitania) lotzen zituen Iter 34. galtzadak. Joan den asteburuan bisita gidatuak egin zituzten aurkikuntzak egindako gunean; protestak izan ziren atzo: trenaren aldeko plataformek eskatu zuen «berehala» geratzeko AHTaren obrak eta tarte berririk ez lizitatzeko, «ondare kulturala eta historikoa zaintzeko».
Arabako, Nafarroako eta Burgosko trenaren aldeko plataformak obren aurka agertu dira: «Egungo trenbidea hobetu beharrean, milaka milioi euro xahutu nahi dituzte, eta lurraldea eta ondare historiko eta kulturala txikitu». Ohar bidez adierazi dute akordioa aurkeztu zutela egungo trenbide sarea hobetzearen alde, AHTa eraiki beharrean. Adifen eta Renferen ordezkaritza duten sindikatu guztiekin aurkeztu zuten akordioa.
Iazko azaroan, Gasteiz-Iruñea-Castejon tartea moldatzeko azterlana aurkeztu zuten plataformek; «egungo bideen egokitzapenean eta hobekuntzan oinarritzen da», eta, plataformen arabera, Garraio Ministerioak proposatutakoa baino «2.000 milioi euro gutxiagoko» kostu ekonomikoa du. Abiadura handiko distantzia luzeko eta aldiriko eta eskualdeko trenak barne hartzen ditu proposamenak, «eskaera guztia trenbide plataforma bakar batekin betez». Salgaien eta pertsonen trafikorako erabili ahalko litzateke. Ondorioz, ez litzateke beharko AHTrako trenbide propiorik.
Haatik, Espainiako Gobernuari eskatu diote egungo bideak hobetzeko azterketa egin dezala, 2022ko aurrekontuetarako onartutako diru saila abian jarriz eta alternatibaren azterketa kontuan hartuz.
Plataformek aurkeztu duten planaren arabera, Burgos-Gasteiz tarteko bidaia 10 minutu luzatuko litzateke, eta Gasteiz-Iruñea, berriz, 8 minutu. «Trukean, ibilbide osoko geraleku guztiak hobetu eta berreskuratuko dira», azaldu dute trenaren aldeko plataformek.
EH Bildu, erantzun bila
EH Bilduk galdera batzuk egin ditu Batzar Nagusietan, Arabako aldundiak aurkitu dituzten aztarna arkeologikoak «babesteko» zer egin duten azaltzeko eskatuz. Zehazki, jakin nahi dute noiz jakin zuen foru gobernuak aztarnak agertu zirela, eta alegaziorik egin al zuen horiek babestearren. EH Bilduk zalantzan jarri du aztarna arkeologiko horien desagerpena. Horregatik, batzarkide taldeak galdera batzuk erregistratu ditu Batzar Nagusietan, Arabako Aldundiak «haiek babesteko» zer egin duen azaltzeko eskatuz. Era berean, galdetu diote Ana del Val Kultura eta Kiroleko foru diputatuari ea «ondo» baderitzon kultura ondarea «betiko estaltzea». |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226386/cafek-hemezortzi-tren-fabrikatuko-ditu-coradia-polyvalent-plataformarentzat.htm | Ekonomia | CAFek hemezortzi tren fabrikatuko ditu Coradia Polyvalent plataformarentzat | 161 milioi euroko kontratua sinatu du Frantziako plataformarekin. Horiek hala, 2.400 milioi eurokoa da konpainiak Frantzian duen eskarien zorroa. | CAFek hemezortzi tren fabrikatuko ditu Coradia Polyvalent plataformarentzat. 161 milioi euroko kontratua sinatu du Frantziako plataformarekin. Horiek hala, 2.400 milioi eurokoa da konpainiak Frantzian duen eskarien zorroa. | Coradia Polyvalent plataformarekin 161 milioi euroko kontratua sinatuta, CAFek hemezortzi tren fabrikatuko ditu. Horietatik 11 Akitania Berriko eskualderako, eta beste zazpi Senegalerako. Frantziako Garraio Ministerioaren mende dagoen Inbertsioen eta Obra Handien Sustapen Agentziarako izango dira tren horiek guztiak.
Alstom enpresarekin elkarlanean egingo dituzte bi proiektuak. Bada, konpainia horrek eskainiko ditu unitatearen ekipoak, eta CAFek, berriz, trenak diseinatu eta fabrikatuko ditu. Tren bakoitzak lau bagoi izango ditu, eta CAFek Reichshoffen herrian (Alsazia) duen lantegian egingo dituzte.
Horiek hala, 2.400 milioi eurokoa izango da CAFek Frantzian duen eskarien zorroa, hots; taldearen zorroaren %18. Hazkundeari erreparatuta, zera esan dute prentsa oharrean: kontratu horri esker Frantzia bihurtuko dela bere merkaturik handienetako bat, eta hori bat datorrela CAFek 2026rako ezarritako Plan Estrategikoarekin.
Gainera, kontratu horrez gain, iragarri dute beste hainbat «bidean» daudela. Besteak beste, 146 trenen hornidura Parisko RER B aldiriko linearako, 28 intercites tren SNFC operadorearentzat, eta tranbiak hornitzeko proiektuak Montpelierreko eta Marseillako metropoli eremuetarako. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226387/bi-palestinar-hil-dituzte-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Bi palestinar hil dituzte tiroz Zisjordanian | Ilargi Erdi Gorriaren arabera, 55 pertsona artatu behar izan dituzte negar gasa arnasteagatik, eta gizonezko bat militar baten zakurrak oinean hozka egin diolako. | Bi palestinar hil dituzte tiroz Zisjordanian. Ilargi Erdi Gorriaren arabera, 55 pertsona artatu behar izan dituzte negar gasa arnasteagatik, eta gizonezko bat militar baten zakurrak oinean hozka egin diolako. | Bi gazte palestinar, Mohamed Nasser-Said eta Mohamed Abu-Bakher, hil ditu Israelgo armadak gaur goizean Zisjordaniako Nablus hirian egindako operazio batean. Tel Aviven esanetan, joan den astean Hawara hirian bi militar zauritu zituzten hiru palestinarren bila ari ziren soldaduak, eta «eraso» egin diete, eta orduan tiroka «erantzun» dute. Bi palestinarrak Rafidiako erietxera eraman dituzte, baina bertan hil dira. Ilargi Erdi Gorriaren arabera, beste 55 pertsona artatu behar izan dituzte negar gasa arnastearen ondorioz, eta gizonezko bat, militarretako baten zakurrak hozka egin diolako oinean.
Militarrek hainbat palestinar atxilotu dituzte operazioan, baita ustez bi soldaduen aurkako erasoa egiteko baliatutako ibilgailua konfiskatu ere. Israelgo iturrien arabera, «ekipamendu militarra eta armak» atzeman dizkiete atxilotuei.
Martxoan, bi soldadu israeldar hil zituzten tiroz, eta jarraian Hawara hirian, eta, jarraian, ehunka kolono israeldar sartu ziren bertara, eta palestinarren etxeei eta merkataritza guneei eraso zieten, baita etxe eta ibilgailuei su eman ere. Gutxienez 70 etxe hondatu zituzten, baita 90 ibilgailu ere. Kolonoek tiroz hil zuten 37 urteko palestinar bat eta dozenaka zauritu eragin zituzten. Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk lasaitasuna eskatu zien kolonoei; aldiz, Finantza ministro Bezalel Smotrichk hiria suntsitzeko deia egin zuen. Hala, joan den astelehenean bigarrenez eraso zioten kolonoek hiriari, eta beste sei palestinar zauritu zituzten.
Ez dute inor zigortu Hawaran egindako erasoaldiarengatik. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226389/ryuichi-sakamoto-konpositore-japoniarra-hil-da.htm | Kultura | Ryuichi Sakamoto konpositore japoniarra hil da | Yellow Magic Orchestra taldeko kide izan zen, eta zinemarako musika ugari sortu zituen. Oscar saria jaso zuen 'The Last Emperor' filmaren musikagatik | Ryuichi Sakamoto konpositore japoniarra hil da. Yellow Magic Orchestra taldeko kide izan zen, eta zinemarako musika ugari sortu zituen. Oscar saria jaso zuen 'The Last Emperor' filmaren musikagatik | Ryuichi Sakamoto martxoaren 28an hil zen, 71 urterekin, atzo haren agentziak jakinarazi zuenez. 2020an koloneko minbizia diagnostikatu zioten, eta azkeneko hilabeteetan gorputzeko beste atal batzuetara zabaldua zitzaion gaitza.
Sakamoto XX. mendeko azken urteetako musikari japoniar ezagunena izan zen, nazioartean oihartzun handien izan zuena. 1952an jaio zen Tokion, eta oso txikitatik erakutsi zuen musika jotzeko gaitasun izugarria. 3 urterekin pianoa jotzen zuen, eta, nerabezaroan, jazzarekiko interes handia erakusten zuen. 1970eko hamarkadan Alemaniako Kraftwerk taldearen musika ezagutu zuenean, baina, musika elektronikoaren zaletasuna garatu zuen, eta horren ondorioa izan zen Yello Magic Orchestraren sorrera. Yukijiro Takahashi eta Haruomi Hosonorekin sortutako talde horrek arrakasta handia izan zuen Japonian, eta handik kanpo ere eman zuen ezagutzera Sakamotoren lana.
YMO-rekin egindako lanaz gain, Sakamotok bakarkako ibilbidea ere hasi zuen 1970eko hamarkadaren amaieran, pop sofistikatura jotzen zuten diskoen bitartez: Thousand Knives of Ryuichi Sakamoto, 1978; B-2 Unit, 1980. Baina musikariak bestelako interesak ere bazituen, eta zinemarako musika ere hasi zen sortzen. Bide horretan, Sakamotoren musika ibilbidean mugarria izan zen Nagisa Oshimaren Senjo no Merry Christmas (1984) filmerako egindako soinu banda. Gerora oso ezaguna bilakatuko zen konposizioa egiteaz gain, Sakamotok aktore lanak egin zituen film horretan David Bowierekin batera.
Handik aurrera, hainbat zinemagilerekin egin zuen lan. Nabarmentzekoa izan zen Bernardo Bertoluccirekin izandako kolaborazioa. The Last Emperor Txinako azken enperadoreari buruzko film erraldoiak Oscar saria eman zion 1988an, eta The Sheltering Sky (1990) nahiz Little Bhuda (1993) filmetako soinu bandak ere idatzi zituen. Brian de Palma (Snake eyes, 1998 eta Femme Fatale, 2002) eta Pedro Almodovarrekin (Tacones lejanos, 1991) ere egin zuen lan. Nolanahi ere, zinematik kanpo ere segitu zuen lanean, bai bere musika estiloetatik urrun zeuden musikariekin (Iggy Pop), bai pop aurreratuaren ideia konpartitzen zutenekin (David Sylvian). |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226390/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-industria-jarduera-09-jaitsi-da-otsailean.htm | Ekonomia | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduera %0,9 jaitsi da otsailean | Urtarrileko datuekin alderatuta, berriz, %1,3 egin du gora. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduera %0,9 jaitsi da otsailean. Urtarrileko datuekin alderatuta, berriz, %1,3 egin du gora. | Iazko otsaileko datuekin alderatuta, %0,9 egin du behera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria jarduerak. Hil arteko datuei erreparatuta, ordea, positiboagoa da balantzea, %1,3 egin baitu gora urtarriletik otsailera.
Industria jardueraren multzoan sartzen diren produkzio moten artean, gora egin dute batzuek, eta behera besteek. Kontsumo ondasunek, hala nola altzari eta etxeko aparatuen fabrikazioak, %1,9ko igoera izan dute. Igo egin da, halaber, kontsumo ez-iraunkorreko ondasunen fabrikazioa. Horien artean dira aipatzekoak elikagaien prozesatua eta kontserbazioa eta higienerako produktuen ekoizpena. Apalxeago, baina gora egin dute tarteko ondasunek ere. Bada, %0,4 igo dira, besteak beste, metalurgia, industria kimikoa eta plastikozko produktuen fabrikazioa.
Txanponaren beste aldean, produkzioaren indizea %0,3 jaitsi da ekipo ondasunen ekoizpenean. Esaterako, ibilgailu motordunen fabrikazioan, eraikuntza aeronautikoan edo ontzigintzan. Aldiz, %10 egin dute behera energiarekin lotutako industria jarduerek, hala nola energia elektrikoaren produkzioak eta hornikuntzak.
Bada aldea hiru lurraldeetako bakoitzari erreparatuz gero ere. Gipuzkoan izan dira emaitzarik kaxkarrenak, hots; %3,8 jaitsi da industria jardueren produkzioa. Bizkaian ere behera egin du; %0,9. Araban, berriz, %4,1 egin du gora iazko otsailetik aurtengora. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226391/petrolioa-garestitzen-ari-da-lpee-taldeak-ekoizpena-murriztu-ondoren.htm | Ekonomia | Petrolioa garestitzen ari da, LPEE+ taldeak ekoizpena murriztu ondoren | Errusiak bere kabuz egindako murrizketaren ondoren, 1,6 milioi upel gutxiago izango dira egunero. | Petrolioa garestitzen ari da, LPEE+ taldeak ekoizpena murriztu ondoren. Errusiak bere kabuz egindako murrizketaren ondoren, 1,6 milioi upel gutxiago izango dira egunero. | Ustekabeko mugimendu batean, petrolio ekoizpena milioi bat upeletik gora txikitzera erabaki dute LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak eta Errusia buru duten aliatuek. LPEE+ taldearen erabakiaren helburua da petrolioaren merkatzea etetea eta berriro ehun dolarren mugara gerturatzea.
Xede horretan urrats bat egin du jada petrolioak. Europako erreferentziazko upela, Brent izenekoa, bost dolar edo %4 ari da gora egiten gaur, eta beste hainbat AEBetako petrolio nagusia, West Texas. Brenta 84 dolarrean salerosten ari da, duela bi aste baino hamar dolar garestiago, baina iazko udaberrian eta udan izandako preziotik urrun —123 dolarrera iritsi zen, ekainaren hasieran.
Analistek uste dutenez, ehun dolarrera berriro hurbiltzea da kartelaren eta haren aliatuen helburua.
Murrizketa milioi bat upeletik gorakoa izango dela iragarri du kartelak, hau da, munduak egunean kontsumitzen dituen ia ehun milioi upelen %1 inguru. Ez dirudi asko, baina estua da petrolioaren merkatua: ez dago soberakin handirik, eta murrizketa txiki batek eragin handia izan dezake.
Gainera, kontuan hartu behar da martxotik aurrera Errusia bere ekoizpena 500.000 upel txikitzen hasi dela. Neurri hori hasieran soilik ekain artekoa zen, baina urtea amaitu arte luzatu du Moskuk. Horrenbestez, 1,6 milioi upel gutxiago izango dira merkatuan.
Egonkor gasolina, behera gasolioa
Petrolio ekoizpenaren murrizketak aurki izango du ondorioa Euskal Herriko gasolindegietan ere. Urtea hasi denetik nahiko egonkor egon da gasolinaren prezioa, litroa 1,66 euroan batez beste. Gehien kontsumitzen den erregaia, gasolioa, merkatu ere egin da: urtarrilean 1,71 euroan salerosi zen Euskal Herrian, eta 1,55ean gaur egun.
Hori bai, kontuan hartu behar da apirilarekin batera jaitsi egin direla deskontuak Hego Euskal Herrian. Batetik, hogei zentimotik hamarrera txikitu da Espainiako Gobernuak garraiolariei eta beste sektore profesional batzuei litroko ematen zien laguntza; bestetik, gasolindegi kate handienek (Repsol eta Cepsa), txikitu egin dituzte beren bezeroei egiten zieten deskontua.
Petrolio ekoizpena txikitzea kolpe bat da inflazioaren aurkako borrokan, ziur aski erregaien garestitze bat ekarriko duelako. Banku zentralen politikan ere eragina izan dezake, inflazioa nahiko baino motelago apaltzen bada beren burua behartuta ikusiko dutelako interes tasak gehiago igotzera eta luzaroan hor uztea. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226392/ustelkeriaren-aurkako-fiskaltza-sortzeko-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Ustelkeriaren aurkako fiskaltza sortzeko eskatu du EH Bilduk | Koalizioak legez besteko proposamen batean galdegin du baliabide gehiago bideratzeko ustelkeria ikertzea. | Ustelkeriaren aurkako fiskaltza sortzeko eskatu du EH Bilduk. Koalizioak legez besteko proposamen batean galdegin du baliabide gehiago bideratzeko ustelkeria ikertzea. | Ustelkeriaren aurka borrokatzeko baliabide eta neurri gehiago nahi ditu EH Bilduk, eta, helburu horrekin, legez besteko proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Josu Estarrona legebiltzarkideak eman du ekinbidearen berri, gaur goizean. Proposamenean, koalizioak eskatu du ustelkeriaren kontrako fiskaltza sortzeko, delitu ekonomikoetarako fiskaltza «beharrezkoak diren giza baliabideez eta baliabide materialez» hornitzeko. EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, proposamenean Eusko Jaurlaritzari eskatu diote sei hilabeteko epean «eskumen esklusiboak dituen polizia judizial integral bat» ezartzeko proposamena egiteko. Bi neurri horiekin batera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «botere judizial propioa» sortzeko ere galdegin du EH Bilduk. Estarronak gogorarazi du EAEko Fiskaltzak urtero salatzen dituela Ertzaintzarekin dituen «disfuntzioak», «komunikazio falta» eta «baliabide eskasia», eta Carmen Adan EAEko fiskal nagusiak Eusko Legebiltzarrean egindako azken agerraldian bereziki azpimarratu zuela gaur egun «zaila» dela ustelkeriari eta delitu ekonomikoei legez jazartzea. Hain zuzen ere, fiskalak eskatu zuen iruzurraren aurkako neurriak bultzatzea eta funts publikoak gehiago kontrolatzea. Estarronaren arabera, baina, gaur egun oso nekeza da hori egitea, Ertzaintza «ez dagoelako behar adina espezializatuta, eta ez duelako baliabide nahikorik». Legez besteko proposamenari oztoporik ez jartzeko eskatu die Estarronak Jaurlaritza sostengatzen duten taldeei: «Espero dugu aitzakiarik ez bilatzea jardunbide irregularrak eta iruzurrak amaitzeko». |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226393/motel-baina-ugarituz-doaz-ekoizpen-ekologikorako-lurrak-eaen.htm | Ekonomia | Motel, baina ugarituz doaz ekoizpen ekologikorako lurrak EAEn | 2016tik hona ia hirukoiztu egin dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoizpen ekologikora bideratutako lurrak. Halere, hazkundearen erritmoa moteldu da azken urtean. | Motel, baina ugarituz doaz ekoizpen ekologikorako lurrak EAEn. 2016tik hona ia hirukoiztu egin dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekoizpen ekologikora bideratutako lurrak. Halere, hazkundearen erritmoa moteldu da azken urtean. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden nekazaritza lurren 9.104 hektareatik ekoizpen ekologikora bideratuta daude 1.199. Gaur zazpi urteko datuei erreparatuta, ia hirukoiztu egin da 2016tik hona ziurtatutako nekazaritza lurren eremua. Lur horien artean, abeltzaintza ekologikoak —haragitarako hegaztien eta behien ekoizpenak— izan du hazkunderik handiena.
Halere, azken urtean moteldu egin da hazkundearen erritmoa. Gaur-gaurkoz, EAEko nekazaritza lurren %5 daude ekologikoan ziurtatuta, eta kopuru horrek ez du inolaz ere betetzen Baserritik mahaira Europako Itun Berdearen helburua: hots, 2030. urtean lurren %25 ekologikoak izatea. Dena den, helburua lortzeko zorian daude fruten (%21) eta barazkien (%19) ekoizpenak.
Bestalde, iaz 43 profesionalek eman zuten izena ekoizpen ekologikoan, eta horietatik %86k ekoizpen konbentzionalean jarduten zuten aurretik. Hortaz, eredu ekologikorako urratsa egin dutela azpimarratu du Euskadiko Nekazaritzaren eta Elikadura Ekologikoaren Kontseiluak. Halere, belaunaldien arteko errelebo faltaz ohartarazi dute, eta horixe jo dute hazkunde motelaren erantzuletzat.
Ekolurra
Aldiz, Ekolurra bereizgarriaren garrantzia azpimarratu du Kontseiluak. 2021ean sortu zuten, eta euskal ekoizle ekologikoen elikagaiak identifikatzeko balio du. Haien arabera, horrek kontsumitzaileen eta ekoizleen premia bati erantzuten dio, zerari: elikagaien jatorria eta kalitatea ziurtatzea. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226394/eskuina-nagusitu-da-finlandiako-parlamenturako-bozetan.htm | Mundua | Eskuina nagusitu da Finlandiako Parlamenturako bozetan | Koalizio Nazionalerako Alderdiarentzat izango dira 48 eserleku eta eskuin muturreko Finlandiarrak alderdiarentzat 46. Hirugarren tokian geratu da orain arteko lehen ministroaren Alderdi Sozialdemokrata, 43 eserlekurekin. | Eskuina nagusitu da Finlandiako Parlamenturako bozetan. Koalizio Nazionalerako Alderdiarentzat izango dira 48 eserleku eta eskuin muturreko Finlandiarrak alderdiarentzat 46. Hirugarren tokian geratu da orain arteko lehen ministroaren Alderdi Sozialdemokrata, 43 eserlekurekin. | Hamabi urtez oposizioan egon ostean, gobernua osatzeko negoziazioak hasteko prest da Petteri Orpok zuzentzen duen zentro eskuineko Koalizio Nazionalerako Alderdia. Botoen %20,8 eskuratu zituzten kontserbadoreek igandeko parlamenturako hauteskundeetan, eta, beraz, 48 eserleku izango dituzte behe ganberan —aurreko legealdian baino 11 gehiago—. Gobernu berria osatzeko hizketaldietan protagonismo handia izango du eskuin muturrak ere, soilik bi diputatuko aldea ateratzen baitiete kontserbadoreek: botoen %20,1 eskuratu ditu Finlandiarrak alderdiak, eta 46 eserleku izango ditu —orain arte baino zazpi gehiago—.
Emaitzarekin pozik agertu da Orpo eta elkarrizketak «berehala» hasiko dituela iragarri du, hori bai, aurreratuta ez diola taldeen «ideologiari» begiratuko, eta denekin hitz egingo duela, baita eskuin muturreko Finlandiarrak alderdiko buru Riikka Purrarekin ere. «Gehiengo sendo bat izango duen gobernua adostea da helburua. Hala ere, bada erabakigarria den gai bat: ekonomia. Gure egoera ekonomikoa konpondu behar dugu, eta hazkunde iraunkor bat sustatu», nabarmendu du emaitzen berri izan ostean.
Zehazki eskuin muturrarekin hitz egiteari buruz galdetuta, Orpok berak ukatu egin du Finlandian halakorik badela. Bestelako ikuspegia zuen, ordea, 2017an. Ordu hartan, koalizio gobernuko kide ziren kontserbadoreak, Zentroko Alderdiarekin eta Finlandiarrekin batera, baina Juhan Sipila zentroko lehen ministroarekin adostu zuen Finlandiarrak kanporatzea, horiek eskuin muturrera jo ostean. Orain ere bi alderdiek ikuspegi kontrajarriak dituzte zenbait alorretan, besteak beste, migrazioan, Europarekiko harremanetan eta ingurumen politiketan.
Botoetan oso gertu geratu da orain arte lehen ministro izan den Sanna Marinen Alderdi Sozialdemokrata: botoen %19,9 eskuratu ditu, eta 43 diputatu izango ditu parlamentuan, orain arte baino hiru gehiago. Lortutako emaitza, ordea, ez da nahikoa izan agintean jarraitzeko. Dena den, Martinek berak aurreratu zuen bozen aurretik ez lukeela «inolako arazorik» izango kontserbadoreekin koalizioan aritzeko, betiere, murrizketarik egiten ez badute hezkuntzan, gizarte zerbitzuetan eta osasunean. Aldiz, ezinezkotzat jo zuen eskuin muturrarekin akordiorik lortzea.
Legealdirako lagun bila
Oraingoz, dena den, gauza bakarra da ziurra, alderdi bakar batek ere ez duela gehiengo nahikorik bakarrik agindu ahal izateko. Horrek esan nahi du babesak bilatu beharko dituztela nahitaez, gutxienez legebiltzarraren erdiaren sostengua lortuko duen gobernu bat osatzeko. Bide horretan Marinek dagoeneko onartu du oposizioarena dela hizketaldiak hasteko lehentasuna: «Zorionak Koalizio Nazionalaren alderdiari; zorionak Finlandiarrak alderdiari. Demokraziak hitz egin du».
Marinek babes handia jaso du nazioartean, bai Ukrainako gerran jokatutako rolagatik, bai eta Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko egindako ahaleginagatik ere. Etxean, ordea, kritika ugari jaso ditu haren agintaldian zor publikoa barne produktu gordinaren %70era heldu delako, besteak beste pentsioetan eta hezkuntzan egindako inbertsioen ondorioz. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226395/langile-bat-hil-da-andosillan-pabiloi-bateko-teilatutik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Andosillan, pabiloi bateko teilatutik erorita | Goizeko 10:00ak pasatxo jazo da ezbeharra, Andosillan (Nafarroa). 54 urteko langilea industria pabiloi bateko teilatuan zebilen lanean, eta erori ostean hil da. | Langile bat hil da Andosillan, pabiloi bateko teilatutik erorita. Goizeko 10:00ak pasatxo jazo da ezbeharra, Andosillan (Nafarroa). 54 urteko langilea industria pabiloi bateko teilatuan zebilen lanean, eta erori ostean hil da. | Andosillako industria pabiloi bateko teilatuan lanean zebilen langile bat hil egin da gaur, erori ostean. Nafarroako larrialdi zerbitzuak (medikuak, Polizia eta suhiltzaileak) istripuaren lekura bertaratu dira, baina ezin izan dute langilearen bizitza salbatu.
Oraindik ez dituzte istripuaren zergatiak argitu, eta Foruzaingoak ikerketa martxan jarri du kasua argitzeko. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226396/kontseilua-laquohizkuntza-politika-ausarten-norabidean-jauzia-egiteko-garaia-daraquo.htm | Gizartea | Kontseilua: «Hizkuntza politika ausarten norabidean jauzia egiteko garaia da» | Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, inkesta soziolinguistikoek hizkuntza politika «sendo» baten beharra berresten dute, bi oinarrirekin: euskararen ezagutza unibertsalizatzea, eta euskaraz «eroso» aritzeko eremuak sortzea. | Kontseilua: «Hizkuntza politika ausarten norabidean jauzia egiteko garaia da». Euskalgintzaren Kontseiluaren arabera, inkesta soziolinguistikoek hizkuntza politika «sendo» baten beharra berresten dute, bi oinarrirekin: euskararen ezagutza unibertsalizatzea, eta euskaraz «eroso» aritzeko eremuak sortzea. | Azken asteotan argitaratutako inkesta soziolinguistikoen emaitzak aztertu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak. Nabarmendu du «positiboa» dela euskararen ezagutzak gora egin izana, baina hainbat arazo eta erronka ere plazaratu dituela azaldu du; besteak beste, euskararen erabilera ezagutzaren adinakoa izateko «zailtasuna», Ipar Euskal Herrian eta Nafarroako eremu batzuetan ezagutza hedatzeko «ezintasuna», eta hizkuntza politika «egokien» faltak «euskararen kontrako jarrerak» indartu izana zenbait gunetan. Erronka horiei aurre egiteko, hizkuntza politiketan «jauzi handi bat» egiteko premia dagoela adierazi du Kontseiluak: «Inkesta soziolinguistikoek erakutsi dute euskararen normalizaziorako, erabilera erosorako eta biziberritze prozesurako baldintzak sortuko dituzten hizkuntza politika ausarten norabidean jauzia egiteko garaia dela; hizkuntza eskubideen alde, herritarren berdintasunaren alde, gizarte justiziaren eta kohesioaren alde: euskaraz bizi nahi dutenen alde».
Ohar baten bidez, Kontseiluak adierazi du hizkuntza politika horrek «sendoa» izan behar duela, eta «ikuspegi holistikoa eta integratzailea» izan behar dituela. Bi ardatz nagusi izan beharko lituzke hizkuntza politika horrek, Kontseiluaren iritziz. Batetik, euskararen ezagutza unibertsalizatzea bultzatu beharko luke, «herritar guztiek euskaraz aritzeko gaitasun egokia izan dezaten». Bestetik, euskaraz «eroso» aritzeko eremuak sortu beharko lituzke, «hala nahi duen orok ez dezan izan euskara erabiltzeko inolako eragozpenik». Azaldu dute bide hori egiteko tresna Kontseiluak bultzatutako Batuz Aldatu egitasmoa izan daitekeela, «euskaraz ardazten direnek herritartasuna berdintasunean gauza dezaten, bizitza bizigarriak izan ditzaten».
Euskal Herrian euskarak duen egoeraren berri eman dute inkesta soziolinguistikoek: euskararen ezagutzaren, erabileraren, transmisioaren eta jarreren diagnostikoak dira. Eusko Jaurlaritzak argitaratu zuen Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako diagnostikoa, Nafarroako Gobernuak bultzatu du Nafarroakoa eta EEP Euskararen Erakunde Publikoaren ekimenez egin dute Ipar Euskal Herrikoa. Hirurak martxoan aurkeztu dituzte. Inkesta soziolinguistiko horiek «funtsezkoak» dira, Kontseiluaren ustez, euskararen egoera «eraldatu» nahi dutenen jarduna «eraginkorra» izan dadin. Hala ere, Euskal Herri osoaren «argazki orokor bateratuaren hutsunea» sumatu du. Euskal Herri osoa aintzat hartuta egin du bere azterketa Euskalgintzaren Kontseiluak.
«Daturik positiboena»: ezagutza handitzea
Inkesta soziolinguistikoen emaitzetako bat da euskararen ezagutza handitu egin dela: gaur egun, 1.200.000 euskal herritarrek baino gehiagok ulertzen dute euskara, inkesten emaitzen arabera. Hori da inkesten «daturik positiboena», Kontseiluaren arabera. Hala ere, gogorarazi du Ipar Euskal Herrian, zehazki, joera bestelakoa dela: «Euskaldunen kopurua azken inkestatik doi bat emendatu bada ere, proportzioa apaldu eta apaldu ari da, galera prozesu nabarmenean».
Inkesten beste emaitza bat da euskaldunen proportziorik handiena 24 urtez azpiko biztanleen artean dagoela. Horrek euskararen biziberritze prozesua «etorkizunera begira» jartzen duela nabarmendu du Kontseiluak, baina testuingurua ere eman nahi izan du: «Datu horren egiazko eragina neurtzeko, aintzat hartu behar da euskararen ezagutza haur eta gazteen artean gorantz joan den epe berean, adin tarte horren pisu demografikoak behera egin duela, bereziki azken urteetan, eta, beraz, gizartean duen eragina hasiera batean lirudikeena baino mugatuagoa da».
Euskal herritar guztiak euskaldun bihurtzeko, helduen euskalduntzeari eta alfabetatzeari garrantzia ematen segi behar dela ere adierazi du Kontseiluak, Euskal Herrira bizitzera etorritako migratzaile asko helduak direlako. «Euskal herritar berriei euskaraz jabetzeko eskubidea bermatzeko arreta bereziz landu eta zaindu beharreko arloa da hizkuntza politikak diseinatzen direnean», adierazi du.
Bestalde, inkestek adierazten dute euskararen erabilera ez dela ezagutza adina handitu. «Ezagutzatik erabilerarako katean, hiztunen gaitasun erlatiboa katebegi gakoa da, bereziki euskara bezalako hizkuntza gutxituen kasuan», azaldu du Kontseiluak. Erdaraz euskaraz baino errazago moldatzen direnen kopuruak gora egin izanak euskararen erabilerari «kristalezko sabaia» jarri diola adierazi du: «Hizkuntzaren erabilera erosorako elebidunen masa soziala eta babesgune soziofuntzionalak hasiera batean dirudien baino murritzagoak dira». Euskalgintzaren Kontseiluak esan du datozen belaunaldiei oinarrizko euskara gaitasuna «bermatzea» izan behar dela hezkuntza sistemaren helburua.
Hiriguneak, «estrategikoak»
Gainera, inkestek adierazten dute euskaldunen kopururik handiena eremu erdaldunetan bizi dela. Horregatik, hiriguneei «izaera estrategikoa» aitortu behar zaiela esan du Kontseiluak, «erabilera erosorako babesgune soziofuntzionalak bermatzeko, hizkuntza politika aurreratuak garatzeko eta baliabide egokiz hornitzeko».
Euskararekiko jarrerari ere erreparatu dio Kontseiluak. Nafarroan, herritarren %37 daude euskararen erabilera sustatzearen kontra, 2011n baino %2,5 gehiago —horiek eremu ez-euskaldunean pilatzen dira batez ere—. «Kezkatzekoa» dela esan du Kontseiluak: «Argi geratzen da euskararen aldeko hizkuntza politikek ez dutela ezagutzan edo erabileran soilik eragiten, baizik eta jarreran ere zuzenki ispilatzen dela».
Bestalde, Ipar Euskal Herrian euskara hutsean ikastearen alde egiten du %16,5ek; bi puntu apaldu da 2011tik. «Agerian geratzen da Euskal Herri osoan euskara ofizial izatea funtsezkoa dela biziberritze prozesuan sendotasunez aurrera egiteko», nabarmendu du Euskalgintzaren Kontseiluak. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226397/artatu-beharreko-kasuak-laquogoiz-identifikatzearaquo-du-helburu-osakidetzak-zainketa-aringarrietan.htm | Gizartea | Artatu beharreko kasuak «goiz identifikatzea» du helburu Osakidetzak zainketa aringarrietan | 2027ra bitarteko plana ondu du arlo horretarako; zainketa aringarri pediatrikoetarako «antolamendu eredu berezi bat» garatuko dute, eta zahar etxeetan bizi direnen arta hobetzea ere jarri dute helburuen artean | Artatu beharreko kasuak «goiz identifikatzea» du helburu Osakidetzak zainketa aringarrietan. 2027ra bitarteko plana ondu du arlo horretarako; zainketa aringarri pediatrikoetarako «antolamendu eredu berezi bat» garatuko dute, eta zahar etxeetan bizi direnen arta hobetzea ere jarri dute helburuen artean | Zainketa aringarrien «identifikazio goiztiarra» hobetzeko arloa da gaur egun osasun sisteman, eta, hori konpontze aldera, 2027ra bitarteko zereginak biltzen dituen planean identifikazio hori hobetzea da Osakidetzaren xedeetako bat. Gaur goizean aurkeztu dute plana, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde Jose Luis Quintas mintzatu da kazetarien aurrean. Iragarri du, besteak beste, aurrerapausoak emango dituztela zainketa aringarri pediatrikoen arloan eta zahar etxeetan. Ume eta nerabeei dagokienez, «antolamendu eredu berezi bat» garatuko da haien artarako, «paziente helduen arretatik bereizia».
Hain justu ere, propio haurrei begira diziplina anitzeko talde pediatriko bat eratuko dute, Gurutzetako erietxeko Etxeko Ospitalizazio Pediatrikoaren Unitatea «buru» izango duena, eta «asistentzia erreferenteak» izango dituena gainerako erietxe handietan.
Quintasek adierazi du pertsona «zaurgarrienen» beharrak aintzat hartu direla plana ontzeko, haien «duintasuna eta arreta errespetuzkoa» direla helburu behinenak. Plana elkarlanean egin dutela nabarmendu du: 50 aditu eta eragilek parte hartu dute, alor askoren ordezkari. Pazienteen elkarteei ere eman zaie hitza. Arreta «integrala eta kalitatezkoa» izatea nahi dute, arreta plan «indibidualizatuei» lotua. Bide horretan urratsak gero eta handiagoak izan daitezen, Zainketa Aringarrien Euskadiko Aholku Batzordea eratzea ere bada planaren helburuetako bat.
Zainketa aringarriak jende gehiagori emateko prest egotea ere lortu nahi dute orain planaren bidez; nazioartean onartuta dago, oro har, arta egokia emate aldera, herritar guztien %1engana iritsi behar dutela, eta urteotan, hain justu, jomuga horretara hurbildu nahi dute. 2024rako helburu horren %70 gainditu nahi dute; 2025erako, %90.
«Koordinazio» hobea
Horretarako, besteak beste, profesionalen arteko «koordinazio sistemak» hobetu beharko direla adierazi du sailburuordeak, eta egingo direla bide horretan urratsak. Osasun sistema osora zabaldu nahi dute, halaber, «begirada paliatiboa». Pazientearen «beharren» araberako lanketa nahi dute kasu bakoitzean, eta sistema prest egotea arta hori pazientearen etxean emateko, erietxean edo egoitzetan.
Egoitzetan-eta bizi direnen artari dagokionez, aintzat hartuta horietako asko adinekoak direla, planean lan ildo berezi batzuk ezarri dituzte «erakunde sozial eta zerbitzu soziosanitarioekiko koordinazioa» hobetzeko; era berean, «sareko lana» indartu nahi dute beste eragile sozial eta komunitario batzuekin. Quintasek onartu du toki horietan ematen den arta hobetzea izango dela «erronketako bat», bereziki: «Pertsona horiek jasotzen duten arta izan dadin etxean bizitzen baleude jasoko luketenaren parekoa».
Quintasek nabarmendu egin du plan berriaren garrantzia, baina azaldu du «hutsetik» ez dela abiatuko hori guztia, eta aurreko gizaldiko 90eko hamarralditik ari dela Osakidetza zainketa aringarrien eremuan aurrera egiten. Profesionalei urteotan eman zaien trebakuntza ere nabarmendu du. Onartu du, hala ere, zainketa aringarriena ez dela gaur egun oraindik ere onartuta dagoen espezialitate bat. Hain justu ere, arloan ari diren profesionalen aspaldiko eskea da espezialitate hori onartzea. Sailburuordeak gogoratu du, ordea, Jaurlaritzak ez duela eskumenik horretan.
. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226398/apirilaren-10etik-15era-egingo-dituzte-aulestiko-antzerki-topaketak.htm | Kultura | Apirilaren 10etik 15era egingo dituzte Aulestiko antzerki topaketak | Artedrama euskal laborategiak antzerki topaketak egingo ditu Aulestin, hemezortzigarren aldiz. Egunero, hamasei ikasle bilduko dituzte antzerki eskoletan, eta, gauero, askotariko ikuskizunez gozatzeko aukera izango da. | Apirilaren 10etik 15era egingo dituzte Aulestiko antzerki topaketak. Artedrama euskal laborategiak antzerki topaketak egingo ditu Aulestin, hemezortzigarren aldiz. Egunero, hamasei ikasle bilduko dituzte antzerki eskoletan, eta, gauero, askotariko ikuskizunez gozatzeko aukera izango da. | «Arnasgune bat». Horixe dira Aulestiko (Bizkaia) antzerki topaketak Ander Lipus antzerkigile eta Artedrama Euskal Laborategiko (ADEL) kidearen ustez. Lipus izan zen orain dela hemezortzi urte topaketei hasiera eman zietenetako bat, eta hura da egun jarraipena ematen dietenetako bat ere. Urtero-urtero arte eszenikoak euskaraz lantzen dituzten askotariko aktore, zuzendari, antzerkigile eta antzerkizaleak elkartzen dira udalerri horretan, eta, sei egunez, euskal antzerkigintzaren zentro bilakatzen da 650 biztanle inguruko herria. Datorren astelehenean abiatuko dira jardunaldi horiek, eta hilaren 15era arte egingo dituzte.
Bi ardatzen bueltan antolatzen dituzte topaketak: kanpora eta barrura begira. Arte eszenikoen laborategi dira, batetik; eta zuzeneko emanaldiak egiteko gune ere bai, bestetik. Guztira, hamasei ikasle izango dira aurten, eta sei irakasle: Myriam Perez Cazabon, Iñaki Rikarte, Ane Sagues, Oier Zuñiga, Itziar Manero eta Ander Lipus. «Zoritxarrez, ikasle asko utzi behar izan ditugu kanpoan, baina hori seinale ona da: badago formakuntzarako gogoa».
Aurrez izena emandako ikasleek zortzi orduko ikastaroak izango dituzte egunero, eta irakasle horietako bakoitzarekin hainbat gai jorratzeko aukera izango dute. Besteak beste, gorputzaren hizkuntza landuko du, adibidez, Perez Cazabonek, sormen gaitasuna Lipusek, eta maskara antzerkia Rikartek. Finean, bateko eta besteko esperientziak biltzea dute xede: «Irakasle bakoitzak askotariko ikuspuntuak, etika, estetika, tresnak... helaraziko dizkie ikasleei».
Gai zabalak
Antzerki eskolez gainera, publiko orokorrago bati begirako eskaintza ere egongo da gauero topaketetan. «Proposamen oso interesgarriak egongo dira», aurreratu du Lipusek. Frontoian izango dira emanaldi guztiak, 21:30ean, eta edonork izango du bertaratzeko aukera. Kasu guztietan, antzerki eskoletan irakasle dabiltzan aktore eta zuzendarien lanak erakutsiko dira horietan. Sei ikuskizunetatik lau doan izango dira, eta azken bietarako sarrerak Ilun-zar tabernan eskuratu ahal izango dira, bost euroren truke.
Astelehenean bertan ekingo diete ikuskizunei: Atx Teatroak Balbea obra taularatuko du. Aulki gurpildun batean mugitzen den Gregorio izango da antzezlaneko protagonista, eta heriotza izango du hizpide, galdera konkretu batetik abiatuta: prest al gaude hiltzeko?. Iñaki Ziarrusta antzerkigilearen bakarrizketa saio bat izango da, eta txotxongiloak izango ditu lagun.
Asteartean, Kulunka konpainiaren txanda izango da: hitzik gabe eta maskarak erabilita osatu dute Andre eta Dorine antzezlana. Zahartzaroan murgilduta dagoen bikote bat da protagonista. Gaztetan izan zuten pasioaren eta desioaren ostean axolagabekerian eta errutinan sartu den bikote baten aurkezpena egingo dute, umore kutsuarekin kontatuta, halere.
Itziar Manerok, berriz, amonaren memoria galera izango du hizpide Memoria obran. Asteazkenean izango da hori, eta Manero bakarrik egongo da eszenan; audio bidez helduko zaio ikusleari amonaren ahotsa.
Halaber, hutsunearen ideiek zeharkatuko dute Oier Zuñigaren Eresia. Lurra arin bekizu, ama ikuskizuna, ostegunean. Amaren heriotzak bultzatuta, dolu errituen inguruko gogoeta egin asmo du Zuñigak. Belen Cruz eta Eneko Gil izango ditu kide oholtzan.
Metrokoadroka konpainiak familia ereduei buruz hausnartuko du Zeozertan dabil baina ez dakit zertanem>a> obran. Oier Guillan eta Marina Suarez Ortiz de Zarate aritu dira zuzendari, eta Maite Aizpurua, Edurne Azkarate eta Javier Barandiaran aktore.
Azkenik, Axut eta Artedramaren Hondamendia antzezlanarekin itxiko dute aurtengo programazioa. Pandemia eta Zaldibarko zabortegiaren drama izango ditu mintzagai, besteak beste.
Euskal antzerkia, osasuntsu
Azken urteotan, euskarazko antzerkigintzaren eskaintza «asko» zabaldu dela nabarmendu du Lipusek: «Euskarazko gero eta proposamen gehiago daude, eta kalitate oso onekoak, gainera». Hala, «gero eta zailagoa» da aukeraketa egitea: «Bereziak edo desberdinak diren horiek hautatzen saiatzen gara, baina pena ematen du talde batzuk kanpoan geratzen direlako».
Bide beretik, adierazi du ez dela erraza izan hemezortzi urteko ibilbidea egitea: «Hala ere, merezi izan du esfortzu hori egiteak, bai euskal antzerkigintzarentzat, bai euskal kulturarentzat». |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226399/kosovoko-presidente-ohi-bat-epaitzen-hasi-dira-gerra-krimenak-egotzita.htm | Mundua | Kosovoko presidente ohi bat epaitzen hasi dira, gerra krimenak egotzita | Gerra garaian «enpresa kriminal bateko» kideak izatea leporatzen die Kosovorako Auzitegi Bereziko fiskaltzak Hashim Thaciri eta UCK gerrilla albaniarreko beste hiru buruzagi ohiri | Kosovoko presidente ohi bat epaitzen hasi dira, gerra krimenak egotzita. Gerra garaian «enpresa kriminal bateko» kideak izatea leporatzen die Kosovorako Auzitegi Bereziko fiskaltzak Hashim Thaciri eta UCK gerrilla albaniarreko beste hiru buruzagi ohiri | Kosovoko Gerran (1998-1999) gerra krimenak eta gizateriaren kontrakoak egitea egotzita, 2016 eta 2020 artean herrialde hartako presidente izandako Hashim Thaci eta Albaniako UCK Kosovo Askatzeko Armada gerrilla albaniarreko beste hiru buruzagi ohi epaitzen hasi da gaur Kosovorako Auzitegi Berezia, Hagan (Herbehereak). 2020ko azaroan auzipetu zituztenetik daude kartzelatuta laurak, eta errugabeak direla nabarmendu izan dute. Thaciren abokatu Gregory W. Kehoek azpimarratu du erakutsi nahi dutela UCKren borroka «sakratua eta garbia» izan zela. Prozesuak urteak iraun dezake.
Fiskaltzaren akusazio idazkiaren arabera, «enpresa kriminal bateko» kideak ziren, eta Kosovo hartzea zuten helburu. «Horretarako, oposiziokotzat zeuzkatenak kanporatzen zituzten, legez kanpo ikaratzen, edo haien kontra indarrez egiten zuten eta tratu txarrak ematen zizkieten». Idazkian jaso dutenez, oposiziokotzat hartzen zituzten Jugoslaviako indarren ustezko kolaboratzaileak, funtzionarioak, UCKren helburuak babesten ez zituztenak, serbiarrak, erromaniak eta beste etnia bateko kideak. 1946tik 1990era, Kosovo Serbiako eskualde autonomo bat izan zen, Jugoslaviako Errepublika Sozialista Federalean. Baina 1990ean konstituzio berri bat sartu zen indarrean Serbiako Errepublikan, eta Kosovori zeharo murriztu zion autonomia.
UCK-k 1996an hasi zituen erasoak, eta Jugoslaviako armadaren aurka borrokatu zen, urte batzuk geroago, gerran. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak Jugoslaviaren kontrako bonbardaketak hasi zituen 1999ko martxoan, eta horiek ia hiru hilabete iraun zuten. Belgradek indar guztiak erretiratzeko erabakia hartu zuen, eta onartu Kosovo NBE Nazio Batuen Erakundearen administraziopean uztea. 13.000 lagun inguru hil zituzten gerran, horietako 8.000 inguru zibil albaniarrak. HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundearen Europarako zuzendari Hugh Williamsonek adierazi du, saioa hasi aurretik, prozesuak «aukera bat» ematen diela biktimei, jakin dezaten zer gertatu zen. Azpimarratu du, halere, «kontuan hartzeko modukoa» dela Jugoslavia ohiko gerren gaineko «inpunitatea»
Thaci zen UCK gerrillaren lider politikoa. Behin gerra bukatuta, diputatua izan zen Kosovoko Asanblean (2001-2007), eta lehen ministro bihurtu zen 2008an. Urte hartako otsailean berak irakurri zuen Kosovok egindako aldebakarreko independentzia aldarrikapena, eta 2014ra arte jarraitu zuen karguan. EB Europako Batasuneko estatu gehienek eta AEBek ere babestu dute herrialdearen independentzia.
Auzitegi berria
Epaiketa hasi da, hain justu, Serbiak eta Kosovok —EBk hauspotuta— beren harremanak normalizatzeko akordio bat sinatu eta aste batzuk geroago. Hain zuzen, erlazio horiek onbideratzeko orduan traba bat izan da, beti, UCK-ko kideak apenas izan direla ikertuak gerran gertatutakoengatik. Kosovorako Auzitegi Berezia 2016an sortu zuten, eta UCKren gerra gatibuek jasandako ustezko tratu txarrak jasotzen dituen Europako Kontseiluaren 2011ko txosten bat du oinarrian. Horrekin lotuta, gutxienez mila bat pertsonaren gorpuak dituzten hobi komunak non dauden jakinarazteari uko egin dio Serbiako Gobernuak, sistematikoki. NBEren arabera, gaur egun oraindik 1.600 bat pertsona desagertuta daude gatazkaren ondorioz.
Kosovorako Auzitegi Bereziak joan den urtarrilean kaleratu zuen aurreneko sententzia. Gerra krimenak leporatuta, 26 urteko kartzela zigorra ezarri zion Salih Mustafa UCK-ko komandantea zenari. Auzitegiak, gainera, lau urte eta erdiko zigorra ezarri die UCKren Gerra Beteranoen Elkarteko bi kideri, isilpeko informazioa hedatzea eta prozesu penaletako lekukoak ikaratzea egotzita. Gaur hasi den prozesuan, beste hauek ere badaude auzipetuta: Kosovoko Alderdi Demokratikoko lider eta parlamentuko presidente ohi Kadri Veseli, Vetevendosje alderdiko Rexhep Selimi, eta Ekimen Sozialdemokrata alderdiko buruzagi Jakup Krasniqi.
Aintzat hartu behar da UCKren bi lider nabarmen —Ramush Haradinaj lehen ministro izandakoa (2004-2005 eta 2017-2020) eta Fatmir Limaj lehen ministrordea (2017-2019)— antzeko delituak leporatuta epaitu zituela Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegiak, eta bi kasuetan absolbitu egin zituela. Auzitegi horrek 2017an itxi zituen ateak, 24 urteko ibiliaren ondoren.
Kosovoko albaniar askok heroitzat dauzkate UCK-ko liderrak zirenak, eta, horregatik, auzipetuak babesteko, milaka pertsonak Justiziaren aldeko manifestazioa deitutako protestan parte hartu zuten atzo, Pristina hiriburuan. Gerrillaren beteranoen elkarteak deitu zuen manifestaziora, eta, hango Koha egunkariaren arabera, alderdi albaniarrek babesa eman zioten. Gure historia ezin da berrikusi izan zen manifestariek aldarrikatu zituzten leloetako bat. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226400/dolores-redondo-idazleak-jasoko-du-vianako-printzea-saria.htm | Kultura | Dolores Redondo idazleak jasoko du Vianako Printzea saria | Epaimahaiaren iritziz, Dolores Redondok Nafarroaren ondarea «berreskuratzen» eta «babesten» du, bere lanetan erabiltzen dituen erreferentzien bitartez. Arte Talentua Sustatzeko Saria Laura Txibite Ezkieta idazleari eman diote. | Dolores Redondo idazleak jasoko du Vianako Printzea saria. Epaimahaiaren iritziz, Dolores Redondok Nafarroaren ondarea «berreskuratzen» eta «babesten» du, bere lanetan erabiltzen dituen erreferentzien bitartez. Arte Talentua Sustatzeko Saria Laura Txibite Ezkieta idazleari eman diote. | Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluak hala erabakita, Dolores Redondo idazleak (Donostia, 1969) jasoko du Kulturaren Vianako Printzea saria aurten. Nafarroako Gobernuko Kultur eta Kirol kontseilari Rebeca Esnaolak eman du irabazlearen berri, gaur goizean eginiko prentsaurrekoan. Agerraldi horretan, Redondoren obra goraipatu du Esnaolak, eta nabarmendu haren lanetan «ezin ukatuzkoa» dela idazleak Nafarroarekin duen lotura. «Haren lanetan, pertsonaietako bat da Nafarroa ere».
Hain zuzen ere, Esnaolak azpimarratu duenez, Redondoren lan askotan ageri dira Nafarroari loturiko erreferentziak, edo, are, hark idatzitako istorio askok Nafarroa izan dute agertoki. «Egindako lanen bidez, Redondok Nafarroaren ondarea berreskuratu eta babestu du». Kontseilariak zehaztu duenez, ondare materialaren eta immaterialaren alde egiten du idazleak, «Nafarroako ohiturak, tradizioak eta folklorea liburuetara ekarriz».
Gainera, aurten beteko dira hamar urte Baztango trilogiaren lehenbiziko liburua argitaratu zenetik. Urte berean kaleratu zuten euskarazko itzulpena: Zaindari ikusezina (Erein, 2013). Hain justu, trilogia horrengatik erdietsi du Redondok sonarik handiena. 39 hizkuntzatan irakur daiteke gaur egun. Halaber, Redondori Planeta saria eman zioten 2016an, Hori guztia emango dizut liburuarengatik. Vianako Printzea saria ekainaren 3an emanen diote.
Txibiteren talentua
Aurten, Kulturaren eta Artearen Nafarroako Kontseiluak laugarrenez emanen du Arte Talentua Sustatzeko Saria. 30 urtetik beherako gazteentzat da, eta Laura Txibite Ezkietak (Iruñea, 1995) jasoko du 2023koa. Idazlea da Txibite, eta narrazioa, dramaturgia lanak eta zinema lanetarako gidoiak idazten ditu batez ere. Epaimahaiak nabarmendu du «ahots propio eta originala» duela, baita «imajinazio handia» ere. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226401/abian-da-aurtengo-aldia.htm | Kirola | Abian da aurtengo aldia | Gasteiz eta Bastida arteko etapa jokatzen ari da. Lehen kilometroak mugituak izan dira, eguneko ihesaldia osatu asmoz. | Abian da aurtengo aldia. Gasteiz eta Bastida arteko etapa jokatzen ari da. Lehen kilometroak mugituak izan dira, eguneko ihesaldia osatu asmoz. | Abian da Euskal Herriko itzulia. Gaurtik larunbatera bitarte, txirrindularitza ikuskizun betea izango da, Euskal Herriko errepideetan. Lehen etapa Gasteiz eta Bastida artean jokatzen ari da, eta espero bezala mugituak izan dira lehen kilometroak, asko izan dira eguneko ihesaldia osatzen ahalegindu diren ziklistak. 17:30k inguruan argituko da zeinek janzten duen lehen elastiko horia. Lasterketa irabazteko hautagai nagusia Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) da. Kamuts aritu zen Paris-Nizan, eta Itzulian ez du huts egin nahi. Laugarren aldiz lehiatuko da bertan. Oraindik ez du irabazi.
Danimarkarra ezkutari ahaltsuz inguratuta dago. Baina baita goi mailako aurkari ugariz ere. Besteak beste, lehian dira iazko irabazlea, Daniel Felipe Martinez (Ineos), baita David Gaudu ere (Groupama). Frantziarra Vingegaarden gainetik aritu zen Paris-Nizan. Orduko pedal kolpeari eusten badio, irabazteko faborito garbia izango da. Enric Masek ere (Movistar) fin hasi du sasoia. Maldan gora, inor gutxi dabil hura bezain arin.
Simon Yates da gutxi horietako bat (Jayco). Haren anaia Adam ere lehiatzekoa zen, baina ez da irteeran egon. Haren eta Pogacarren faltan, Brandon McNulty da UAE taldeko liderra. Maillot horia jantzita izan zen 2021eko Itzulian. Bora taldeak Emanuel Buchmann eta Sergio Higuita izango ditu lemazain, eta Education Firstek, Rigoberto Uran eta Richard Carapaz.
Ikusi gehiago: Jorge Azanza: «Gero eta zailtasun gehiago dugu, baina aurre egin behar diogu joera horri»
22 euskal txirrindulari daude. Horietatik hiru ziren irabazteko borrokan egotekoak: Ion Izagirre (Cofidis) 2019ko garailea, eta Mikel Landa eta Pello Bilbao (Bahrain). Izagirre Miguel Indurain Sari Nagusia irabazi berritan iritsi da; Landa eta Bilbao egurrean aritu dira. Baina Bilbao erdi gaixorik irten da, eta ikusi beharko da. Ibilbideak berritasun nagusia da: erlojupekorik eza. Etapak, oro har, gorabehera handikoak dira, eta gogorrena, ohiko legez, azken egunean jokatuko da Eibar eta Eibar artean. Eta ezusterik ezean hor erabakiko da irabazlea. Aurten, hala ere, ez da Arraten amaitzen. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226402/jose-angel-iribarren-brontzezko-estatua-bat-jarriko-dute-san-mames-kanpoaldean.htm | Kirola | Jose Angel Iribarren brontzezko estatua bat jarriko dute San Mames kanpoaldean | Bi metro baino garaiago izango da, eta irailean edo urrian jarriko dute. Gaur aurkeztu dute proiektua. | Jose Angel Iribarren brontzezko estatua bat jarriko dute San Mames kanpoaldean. Bi metro baino garaiago izango da, eta irailean edo urrian jarriko dute. Gaur aurkeztu dute proiektua. | Athleticen historiako ikur nagusietako bat betiereko bilakatuko da: Jose Angel Iribarrek (Zarautz, Gipuzkoa, 1943) bere estatua bat izango du San Mames kanpoaldean. Atezain mitikoak 80 urte bete ditu aurten, eta klubaren 125. urteurrenaren testuinguruan egiten ari diren ekintzetako bat izango da haren estatua jartzea.
Proiektua estatua jarriko duten lekuan bertan aurkeztu dute gaur Jon Uriarte Athleticeko presidenteak, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak eta Iribarrek. Estatua brontzezkoa izango da, bi metro eta hamar zentimetro garai izango da, eta idulki baten gainean egongo da. Eibarko (Gipuzkoa) Alfa Arte enpresak egingo du, eta irailean edo urrian jarriko dutela aurreikusi dute.
Iribar atezain jantziekin ageri den bi argazkitan oinarrituta egingo dute artelana. «Estatua horrek aitortza izan behar du historian zehar Athleticen elastikoa jantzi duten jokalari guztientzako», esan du Iribarrek. «Artistak horretan asmatuko duela espero dut».
Gaurko ekitaldia, ordea, ez da aurkezpen soila izan. Besteak beste, estatua kokatuko den lekuan egurrezko kutxa bat jarri dute Athleticen 125. urteurrenaren logoarekin, eta han izan dira zuri-gorrien harrobiko hogei jokalari inguru ere.
Bilbotarren izaera
Aburtok esker hitzak eskaini dizkio atezainari: «Eskerrik asko erakusteagatik Bilbon Athleticekiko maitasuna ez dela afizio kontu bat soilik, baizik eta kirolaren balioekin identifikatzea dela: errespetua, adiskidetasuna, berdintasuna, noblezia, konpromisoa, talde lana... zuen belaunaldiak jakin zuen balio horiek betirako txertatzen bilbotarren izaeran», adierazi du.
Estatuarena ez da Athleticek Iribarri aurten egin dion keinu bakarra. Martxoaren hasieran, haren urtebetetzea zela eta, Euskal Herriko eta kanpoko hainbat atezain beltzez jantzi ziren euren partidetan, Athleticeko atezain ohiak egiten zuen moduan. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226403/grebak-erantzun-handia-izan-du-nafarroako-hezkuntza-publikoan.htm | Gizartea | Grebak erantzun handia izan du Nafarroako hezkuntza publikoan | LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuen arabera, irakasleen %55ek babestu dute lanuztea. Nafarroako Gobernuak esan du %21,3 izan direla. | Grebak erantzun handia izan du Nafarroako hezkuntza publikoan. LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuen arabera, irakasleen %55ek babestu dute lanuztea. Nafarroako Gobernuak esan du %21,3 izan direla. | Hezkuntza publikoa greban da Nafarroan. LAB, Steilas, UGT, ELA eta CCOO sindikatuek deituta, protestan dira hezitzaileak, exijitzeko ratioak jaits ditzatela, lan karga arindu diezaietela, soldata igo diezaietela eta behin-behinekotasuna murriztu dezatela. Nafarroako Gobernuak emaniko datuen arabera, 2.024 irakasle batu dira lanuztera, lantaldearen %21,3. Sindikatuen arabera, grebak eragin are handiagoa izan du: %55ekoa. «Gaur Nafarroako hezkuntza publikoan deitutako grebarekin, ikastetxeen ohiko funtzionamendua geldiaraztea lortu dugu. Gutxieneko zerbitzu neurrigabeak kontuan hartuta (%33 haur eta lehen hezkuntzan,%25 irakaskuntza ertainetan), irakasleen %55 atxiki dira grebara», adierazi dute ohar batean.
Goizean, elkarretaratzeak egin dituzte herrialdeko herri eta hiri nagusietan, hala nola Altsasun, Lizarran, Tafallan, Tuteran eta Iruñean. Hiriburuan, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren aurrean egin dute protesta. Iruñerriko herri eta auzo guztietako ikastetxeetako langileak batu dira elkarretaratzera, eta zutabetan banatuta joan dira departamenturaino. Han, grebara deitu duten sindikatuen izenean hitz egin du LABeko Oihane Jordanak: «Oso pozik gaude grebaren jarraipenarekin, eragin handia izan baitu Nafarroako geografia osoan, hezkuntza eredu guztietan eta maila guztietan».
«Itxikeria eta negoziatzeko borondaterik eza» egotzi dio Jordanak Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori. Izan ere, otsailaren 15eko grebaren ostean, Hezkuntza Departamentuak «entzungor» egin diela uste dute sindikatuek: «Hezkuntza Departamentuak ez zuen inolako erreakziorik izan gure kolektiboak otsailaren 15eko greban planteatutako aldarrikapenen aurrean. Bilera batera deitu gintuzten martxoaren 17rako, baina bilkura hartan ez zuten deus eskaini, eta uko egin zioten berriro negoziatzeari». Sindikatuek uste dute Nafarroako Gobernuak sare publikoko irakasleekin izan duen jokabideak ez duela zerikusirik «beste sektore batzuetan erakutsitakoarekin»; izan ere, diotenez, «sektore horietan lan eta soldata hobekuntzak lortu dituzte, mobilizatu ostean, 2023ko Aurrekontuen Legea aldatu gabe ere».
Goizeko elkarretaratzeetan, beren aldarrikapenak berretsi dituzte sindikatuek: «Ratioen jaitsiera lineala hezkuntzako etapa guztietan; KPIaren araberako soldata igoera eta 2010az geroztik galdutako erosahalmena berreskuratzea (% 20); administrazio mailak titulazioetara egokitzea, Bolonia Planaren arabera; behin-behinekotasuna %8ra murriztea; eta lan gainzama murriztea, ikasleen hezkuntza premiei denbora gehiago emateko».
Trafikoa eten dute Labriten
Zenbait manifestarik Labrit kalea itxi dute 12:30ean, irakasleentzako lan baldintza hobeak eskatzeko. Trafikoa bi noranzkoetan oztopatuta, ikasgela bat irudikatu dute kalearen erdian, eta jolasean hasi dira, soka saltoan eta pilotak elkarri botatzen. Handik minutu gutxira bertaratu dira Espainiako Poliziaren zenbait furgoneta. LABeko kide bat identifikatu dute, eta bultza egin diete zenbait manifestariri, bidearen lerro bat irekitzea lortu duten arte. Protesta ekintza, baina, bestelako istilurik gabe amaitu da.
Mobilizazio nagusia 18:00etan eginen dute sindikatuek: manifestazioan aterako dira Iruñeko Gurutzeko plazatik. Irakasleei ez ezik, administrazio publikoko gainerako langileei eta gizarteari oro har ere egin diete deialdia: «Hezkuntza komunitate osoa eta gizarte osoa animatzen dugu parte hartzera, hezkuntza publikoa denon kontua baita», azaldu dute deialdian. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226404/garraio-pribatuaren-erabilera-areagotu-egin-zen-2021ean.htm | Gizartea | Garraio pribatuaren erabilera areagotu egin zen 2021ean | Jaurlaritzaren arabera, pandemiak eragin zuzena izan du herritarren mugikortasun ohituretan. Lana da joan-etorriak egiteko arrazoi nagusia. | Garraio pribatuaren erabilera areagotu egin zen 2021ean. Jaurlaritzaren arabera, pandemiak eragin zuzena izan du herritarren mugikortasun ohituretan. Lana da joan-etorriak egiteko arrazoi nagusia. | «Pandemiak aldaketa eragin du mugikortasun ohituretan». Hala adierazi du Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioetako sailburuak, Euskal Autonomia Erkidegoko Mugikortasunaren Azterlanak aurkezteko antolatu duten saioan. Datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2021ean, batez besteko lanegun batean, herritarrek 6,5 milioi desplazamendu egin zituzten, 2016an baino %3 gutxiago. Halere, garraio pribatuaren erabilerak nabarmen egin zuen gora: %35,2tik %39,8ra.
Oinez ibiltzea izan zen herritarrek gehien hautatu zuten aukera. 2021ean, joan-etorrien %42,4 oinez egin zituzten. Hala ere, zifra horrek nabarmen egin zuen behera; bost puntuko aldea dago 2016ko datuarekin. Bizikleta eta autobusa ere gutxiago erabili zituzten; joan-etorrien %1,9 eta %7,1 izan ziren, hurrenez hurren. Garraio pribatuarekin batera, aukera multimodala izan zen areagotu zen bakarra: %0,9tik %1,9ra. «Aurten hasi gara garraio publikoan bidaiariak berreskuratzen, baina ahalegin handiagoa egin behar dugu, berriro ere mugikortasun aktibo eta jasangarrian arreta jartzeko», adierazi du Arriolak. Haren ustez, «erronka bateratu» bat izan behar da: «Erakundeen, enpresa pribatuen eta herritarren esku dago; denon artean lortu behar dugu joera hori aurrera eramatea».
Mugimenduen zergatiak ere neurtu dituzte ikerketan. Joan-etorri gehienak lan arrazoiengatik egin zituzten herritarrek duela bi urte. Eta bigarren arrazoia aisialdia, kultura eta kirola izan ziren. Duela bost urteko datuekin alderatuta, arrazoi horiek bost puntu jaitsi ziren. «2016an, lau desplazamendutik bat aisialdiarekin lotuta zegoen; 2021ean, ordea, bostetik bat», zehaztu du Arriolak. Ikasketak, etxeko kudeaketak eta erosketak izan ziren gainerako arrazoiak.
Emakumeen eta gizonen arteko desplazamenduetan desberdintasunak aurkitu dituzte. Azterlanaren arabera, gizonek garraiobide motorizatu pribatuak erabili zituzten gehiago; desplazamenduen %49 horrela egin zituzten. Emakumeek, aldiz, aukera motorizatu gabeak aukeratu zituzten gehiago: %50,2 oinez edo bizikletaz egin zituzten. Izan ere, andreek ibilbide gehienak herri barruan egin zituzten, eta euren arrazoiak aztertzerakoan, «argi geratu da zainketen pisua euren gain dagoela oraindik ere».
Sasoien arteko diferentziak
Lekualdatze kopurua aldatu egin zen neguan eta udan. Lan eta ikasketa arrazoiengatik, 2021eko neguan, egunean 6,5 milioi joan-etorri egin zituzten herritarrek. Udan, aldiz, oporren ondorioz 6,36 milioi egin zituzten. Lanegunetan eta asteburuetan ere aldatu egin ziren desplazamenduak. Mugikortasuna %10,7 jaitsi ziren neguko larunbatetan; eta, %21,3 udakoetan. Bi sasoietako igandeetan, jaitsiera %14koa izan zen.
Azterlana egiteko, hiru informazio iturri erabili dituzte. Metodologia nagusia inkestak izan dira. Hala ere, gailu mugikorrak eta garraio txartelen monetika ere aztertu dituzte datuak biltzeko. Garraio txartelen informazioa garraio publikoetan egindako mugimenduak neurtzeko balio izan du. Neguan, 871.000 joan-etorri egin zituzten garraio publikoan: %48,3 autobusez, %50,2 trenez edo tranbiaz, eta %1,5 gainerakoetan. Udan bolumena nabarmen jaitsi zen. Guztira, 578.000 joan- etorri egin zituzten; gehienak, autobusez. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226405/akordiorik-gabe-bukatu-da-gipuzkoako-metalgintzako-ituneko-bosgarren-bilera.htm | Ekonomia | Akordiorik gabe bukatu da Gipuzkoako metalgintzako ituneko bosgarren bilera | Soldata igoera eta lan istripuak izan dituzte hizpide. Sindikatuen arabera, Adegik proposamen «integralago bat» aurkeztu behar luke. | Akordiorik gabe bukatu da Gipuzkoako metalgintzako ituneko bosgarren bilera. Soldata igoera eta lan istripuak izan dituzte hizpide. Sindikatuen arabera, Adegik proposamen «integralago bat» aurkeztu behar luke. | Gipuzkoako metalgintzan ordezkaritza duten lau sindikatuek —LAB, ELA, CCOO eta UGT— eta Adegi patronalak gaur goizean izan dute hitzarmena berritzeko bosgarren bilera. Beste behin, akordiorik gabe bukatu da. Bilkuran hizpide izan dituzte soldata igoerak, lan istripu eta gaixotasun profesionalentzako osagarriak edota lizentziak.
Soldatei dagokienez, horiek 2023an %5 igotzea proposatu du patronalak, eta datozen hiru urteetako igoera KPIaren araberakoa izatea. Baina tauletan jasotako igoera horien %80 baino ez lukete jasoko langileek soldata errealetan. Eta sindikatuen arabera, hori ez litzateke «nahikoa».
Bestalde, Adegik lan istripuekin lotutako proposamena aurkeztu du negoziazio mahaian. Langileek bajen osagarriak %100 kobratu ahal izatea onartu du patronalak, baina aukera horretatik kanpo utzi ditu in itinere —lanera bidean edo lanetik itzultzean— gertatzen diren lan istripuak. Sindikatuen iritziz, asmoa «baztertzailea» da.
Sindikatuek mobilizazio bateratua egin dute negoziazio mahaian eseri aurretik, Donostian. Gipuzkoako metalgintzako ehunka langile elkartu dira, «hitzarmen duin bat» aldarrikatzeko.
Proposamen «orokor» bat
Bosgarren bileraren ostean, lau sindikatuak bat datoz zerarekin: patronalak aurkeztutako proposamenak eta aldaketak ez dira «nahikoak». Aitzitik, iritzi diote Adegik proposamen «orokorrago eta integralago bat» aurkeztu behar lukeela, «langileen intereseko» gai guztiak hizpide izango lituzkeena. Eztabaidatu beharreko gaien artean aipatu dituzte, besteak beste, lanaldien murrizketak, eta ABE aldi baterako ezintasunagatiko prestazioak.
Horiek hala, datozen egunetan mobilizazioekin jarraituko dutela, eta horiek «indartu» egingo dituztela adierazi dute. «Hitzarmen duin bat» lortzeko bidean, «batasun sindikalerako» deia egin zuen LABek. Apirilaren 19an izango da hurrengo negoziazio mahaiaren bilera. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226406/hayter-izan-da-azkarrena-bastidan.htm | Kirola | Hayter izan da azkarrena Bastidan | Ethan Hayterrek (Ineos) irabazi du Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapa. Jon Aberasturi (Trek) hirugarren izan da, eta Alex Aranburu (Movistar) laugarren. | Hayter izan da azkarrena Bastidan. Ethan Hayterrek (Ineos) irabazi du Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapa. Jon Aberasturi (Trek) hirugarren izan da, eta Alex Aranburu (Movistar) laugarren. | Gogotik egin du lan Ineosek Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapan, eta helmugan merezitako saria jaso du. Ethan Hayterrek irabazi du lehenengo etapa Bastidan (Araba), Omar Fraile santurtziarrak bideratu dion esprintean nagusituta. Sasoiko lehen garaipena lortu du Ingalaterrako txirrindulariak, eta hamar segundoko gainsaria eskuratu du helmugan. Hirugarren egin du Jon Aberasturik (Trek), eta laugarren Alex Aranburuk (Movistar). Bestalde, Pello Bilbaok gaixorik zegoela adierazi du Gasteiztik abiatu aurretik. Majo sufritu du gernikarrak tropelaren erritmoan aritzeko, baina eguna libratu du azkenerako.
161 txirrindulari ziren gaur ateratzekoak, baina Jaakko Hanninen, (AG2R) ez da tropelarekin batera irten. Etapa lasaiena izan zitekeela aurreikusten zen hasieratik, eta gozo-gozo aritu dira txirrindulariak tropelean. Haizearen beldur ziren bat baina gehiago irteeran, baina arazo handiegirik gabe egin dute Gasteiztik Bastidarako bidea.
Kostata sortu da eguneko ihesaldia gaurkoan. Jon Barrenetxea (Caja Rural), Txomin Juaristi (Euskaltel-Euskadi), eta Cristian Rodríguez (Arkea) sartu dira bertan azkenerako. José Manuel Díaz (Burgos BH) eta Ibon Ruiz (Kern Pharma) ere ahalegindu dira hirukotearekin bat egiten, baina ez dute lortu, eta tropelak irentsi ditu. Berehala iritsi dira txirrindulariak eguneko mendate bakarrera: Opakua (7,1 kilometro eta %5,8ko pendiza). Hiru minutuko aldearekin iritsi dira iheslariak tontorrera, helmugatik 132 kilometrora, baina kontrolpean izan du tropelak lasterketa une oro.
Mendiko sailkapenari begira, eguneko beste puntu erakargarrietako bat, Barrenetxea izan da lehenengoa tontorrean. Sei puntu bildu ditu, eta hark jantzi du pinportadun maillota. Lau puntu eskuratu ditu Rodriguezek eta bi Juaristik. Hiru minututik gorako aldea izan dute une batez aurreko hirukoteak, baina motzean lotu du soka tropelak, eta helmugarako 30 kilometro gelditzen zirenean ezerezean utzi du ihesaldia.
Orduan hasi zitekeen urduritasunen dantza tropelean ondo kokatzeko, baina lasai egin dute azken kilometroetara bidea, zabal-zabal jarrita. Guardiako tarteko esprintean soilik sortu da aztarrika tropelaren aurrealdean. Gainsariek garrantzia izango zutela aurreikusi zitekeen, eta faborito gehienak mugitu dira puntuen bila. Daniel Felipe Martinezek (Ineos) lortu ditu hiru puntuak, Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) bi puntu lortu ditu, eta bakarra Marc Solerrek (UAE).
Esprint horren ostean lasaitasuna nagusitu da tropelean berriro ere, eta, amaieran, esprintean erabaki da etapa. Esprinter petorik gabe etorri dira talde guztiak Euskal Herrira, eta txirrindulari azkarrek aukera izan dute garaipenaren lehian sartzeko. Azken metroetan aldapatxo bati egin behar izan diote aurre, eta bertan egin du apustua Ineosek. Frailek ezin hobeto bideratu du esprinta, eta Hayterrek azken ehun metroetan jota jarri dio ginga santurtziarraren lanari. Eskuinetik ahal bezala aurreratzen ahalegindu da Aberasturi, baina indarrik gabe gelditu da gasteiztarrak. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226407/lucia-lakarrak-bere-konpainia-sortuko-du.htm | Kultura | Lucia Lakarrak bere konpainia sortuko du | Gipuzkoan kokatutako balletarekin, bere proiektuei eta sektoreko gainerako kideen lanei bultzada eman nahi die dantzariak. Donostiako Kursaalean ariko da ekainaren 3an, Matthew Goldingekin batera In The Still Of The Night ekoizpena eskaintzeko; emanaldiaren aurkezpenean egin du iragarpena. | Lucia Lakarrak bere konpainia sortuko du. Gipuzkoan kokatutako balletarekin, bere proiektuei eta sektoreko gainerako kideen lanei bultzada eman nahi die dantzariak. Donostiako Kursaalean ariko da ekainaren 3an, Matthew Goldingekin batera In The Still Of The Night ekoizpena eskaintzeko; emanaldiaren aurkezpenean egin du iragarpena. | Bere belaunaldiko dantzaririk onenetakotzat jotzen dute Lucia Lakarra (Zumaia, Gipuzkoa, 1975). Urteak eman ditu Euskal Herritik kanpo, nazioarteko balletik eta antzokirik ospetsuenetan dantzatzen, eta bere ibilbide luzean dantzaren arloko nazioarteko sari nagusien aitortza irabazi du. Duela hiruzpalau urte itzuli zen Euskal Herrira, eta, orain, bere konpainia sortuko duela iragarri du Lakarrak.
Gipuzkoan kokatu nahi du ballet berria, eta bertako dantzariekin osatu, bai bere proiektuak aurrera ateratzeko, bai arte eszenikoei oro har bultzada bat emateko. Izan ere, ohartarazi du bera atzerrira joan zenetik euskal dantzarien egoera ez dela askorik hobetu.
Ikusi gehiago: Lucia Lakarra: «Mundu honek asko eman dit, baina nik ere dena eman diot»
Ekainaren 3an, Donostiako Kursaaleko auditoriumean dantzatuko da Lakarra, eta emanaldi horren aurkezpenean egin du iragarpena, gaur. Orain dela urtebete leku berean aritu zen, Matthew Golding dantzari kanadarrarekin batera, Fordlandia ikuskizuna aurkezten. Goldingekin igoko da oholtzara berriro ere, baina In The Still Of The Night ekoizpena eskainiko dute oraingoan.
2021ean Dormunden estreinatu zuten lana bi dantzariek, eta «betiereko maitasun istorio» gisa definitu dute. Hari esker, Max saria jaso zuen iaz Lakarrak, dantzako emakumezko interpreterik onenaren atalean. 20:00etan izango da emanaldia, eta sarrerak salgai daude dagoeneko. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226408/ingalaterrako-selekzioak-galtzen-kolorea-aldatu-du-kontuan-izanik-jokalariek-hilekoa-izaten-dutela.htm | Kirola | Ingalaterrako selekzioak galtzen kolorea aldatu du kontuan izanik jokalariek hilekoa izaten dutela | Ohiko galtza zuriak erabili beharrean urdinak erabiliko dituzte Australia eta Zeelanda Berriko Munduko Kopan. Jokalariek eskatu zuten aldaketa iazko Eurokopan. | Ingalaterrako selekzioak galtzen kolorea aldatu du kontuan izanik jokalariek hilekoa izaten dutela. Ohiko galtza zuriak erabili beharrean urdinak erabiliko dituzte Australia eta Zeelanda Berriko Munduko Kopan. Jokalariek eskatu zuten aldaketa iazko Eurokopan. | «Aldatuko dituztela espero dugu. Zuria ez da oso praktikoa hilekoa dugunean». Beth Meaden hitzak dira, Ingalaterrako selekzioko golegile nagusiarenak. Iaz esan zituen, etxean jokatu eta irabazi zuten Eurokopan; kezka agertu zuen jokatzeko erabiltzen dituzten galtzen inguruan: zuriak dira, eta hori arazo bilaka daiteke jokalariak hilekoarekin daudenean. Ondorioz, konponbide bat topatzeko konpromisoa hartu zuen Ingalaterrako Futbol Federazioak, eta egin du: aurrerantzean galtza urdinak erabiliko ditu selekzioak.
«Badakigu ez dela erraza, azkenean Ingalaterra kolore horrekin lotzen dugulako guztiok, baina emakumeoi eragiten digun zerbait da», gehitu zuen Georgia Stanway taldekideak ere. Gizonezkoei begiratuta, ordea, Ingalaterrak galtza urdinak erabiltzea ez da horren arraroa: haien selekzioak urdinekin jokatu izan du ia beti, eta hala egiten du gaur egun ere.
Beth Mead gol bat ospatzen, iazko Eurokopan. Vincent Mignott / EFE
Emakumezkoek ostegun honetan estreinatuko dituzte galtza berriak, Brasilen kontra Wembley estadioan (Londres) jokatuko duten Txapeldunen Kopako finalean. Federazioak ohar batean adierazi duenez, jokalariek euren babesa sentitzea nahi dute, eta nazioarteko txapelketen antolatzaileei eskatu diete kontuan izateko gaia, adibidez, zer jantzirekin jokatu behar duten aukeratzeko orduan.
Erresuma Batuko futbolean, gainera, selekzioa ez da gisa horretako erabaki bat hartu duen lehena. Aurretik gauza bera egin dute Manchester City, West Bromwich Albion eta Swansea taldeek.
Manchester Cityko jokalariak, granate koloreko galtzekin. Zuriak erabiltzen zituzten lehen. BERRIA
Niken berrikuntza
Ingalaterrako federazioak gaur iragarritakoa ez da hilekoaren gaiaren inguruan azken egunetan izan den albiste bakarra: joan den astean, Nikek «isuriak xurgatzen dituen forru ultrafin bat» iragarri zuen. Leak Protection: Period izena du material horrek, eta horrekin egingo dituzte Nike Pro Short modeloko galtzak. Markaren arabera, sekula ez da merkaturatu antzeko produkturik, eta aurrerantzean ez da beharrezkoa izango galtza zuriak saihestea. Ingalaterrak, ordea, ez du arriskurik hartu, Nikek janzten duen arren.
Produktu horren helburua da jokalariei «konfiantza eta erosotasuna» bermatzea, «partida egunean distrazioak ekiditeko». Udaran jokatuko den Munduko Kopan estreinatuko dute Nikek janzten dituen hamahiru taldeek; bakoitzak nahi duen kolorekoak erabili ahalko ditu. Australian eta Zeelanda Berrian jokatuko da txapelketa, uztailaren 20tik abuztuaren 20ra.
AEBetako markak iragarri duenez, ordea, apiril honetatik aurrera salgai jarriko dituzte galtza horiek. Iaz, Ingalaterrako jokalarien adierazpenen ostean, produktua ahalik eta azkarrena prest izateko konpromisoa hartu zuen.
Futboletik kanpo ere badira gai horren inguruko kezka adierazi duten kirolariak. Alicia Barnett tenis jokalari britainiarrak, adibidez, Wimbledon txapelketako janzkera arauak moldatzeko eskatu zuen, goitik beheraino zuriz jantzi beharrak sortzen zion estresagatik. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226409/inoizko-cape-epic-gogorrena.htm | albisteak | Inoizko Cape Epic gogorrena | Martxoaren 19tik 26ra egin da, Hegoafrikan, mendiko bizikletako munduko probarik garrantzitsuena, 'MTBko Frantziako Tourra' esaten diotena: Cape Epic Aurten oso baldintza gogorrak izan dituzte ziklistek. Bost euskal bikote lehiatu dira. | Inoizko Cape Epic gogorrena. Martxoaren 19tik 26ra egin da, Hegoafrikan, mendiko bizikletako munduko probarik garrantzitsuena, 'MTBko Frantziako Tourra' esaten diotena: Cape Epic Aurten oso baldintza gogorrak izan dituzte ziklistek. Bost euskal bikote lehiatu dira. | Aurten 648 km eta 15.475 metro desnibel positibo gainditu behar izan dituzte partaideek, ibilbide tekniko eta ederrean. Beroa eta hautsa izan ohi dira, normalean, probaren bereizgarriak. Aurten, ordea, euriak, haizeak eta lokatzak zigortu ditu mundu osotik Cape Epicera bertaratu diren txirrindulariak. «Inoizko gogorrena» izan da, denen hitzetan.
Baldintza horien ondorioz, gizonezkoen sailkapen nagusia lehertu egin zen azken-aurreko etapan: ordura arteko liderrek, Egger eta Baum alemaniarrek, matxura bat izan zuten katearekin, eta 10 minutu galdu zituzten. Matthew Beers hegoafrikarrak eta Christopher Blevins estatubatuarrak hartu zieten aurrea, azken garaipena lortzeko. Hirugarren hainbatetan munduko txapeldun izandako Nino Schurter eta Andri Frischknecht suitzarrak izan ziren. Emakumezkoetan, errazago gailendu ziren Kim Le Court hegoafrikarra eta Vera Looser namibiarra.
Partaideen artean, hainbat euskal bikote ere izan dira, eta haien guztien lekukotza jaso dugu.
Haimar Zubeldia – Julen Zubero (Usurbil, 1977 – Lemoa, 1982) «Kudeaketa onari esker, azken egunetara indartsu iritsi gara»
Haimar Zubeldiak eta Julen Zuberok aspalditik zuten gogoa Cape Epicerako, baina COVIDa eta beste zenbait arrazoi tarteko, aurten arte ez dute aukerarik izan. Beraz, hauxe izan dute lehena, «baina ez da azkena izango, seguru», baietsi dute biek ala biek. «Mendiko bizikletako Frantziako Tourra dela esaten da, eta ondo merezia du ospea. Antolakuntza oso profesionala da, eta ibilbideak ikaragarri ederrak dira. Gozatu egin dugu», azpimarratu du Zubeldiak. Eta Zuberok ere «esperientzia itzela» izan dela berretsi du.
Lehen Cape Epicaz gozatzea eta, ahal zela, 20 eta 30 aurrenekoen artean ibitzea zuten helburu Zubeldiak eta Zuberok. «Mendiko bizikletako munduko onenak biltzen dira han, izugarri ondo menderatzen dute modalitatea. Fisikoki kristoren maila daukate, baina harrigarriena maila teknikoa da. Izugarrizko abiaduran, seguru eta ondo jaisten dira, eta tarte zailetan erabat menderatzen dute bizikleta», dio Zubeldiak. Mendiko espezialistekin batera, Cape Epicen elkartu ziren errepideko hainbat txirrindulari ere, Vincenzo Niballi eta David Millar, besteak beste, eta usurbildarrarentzat «pozgarria izan zen aspaldiko lagunekin topo egitea; Nibali oso ondo aritu zen, gainera».
Lehen bi egunetan, tripetatik ondoezik ibili zen Zubeldia, eta «hanka pixka bat altxatuta» joan zirela jakinarazi du, baina hasiera lasaiago hori, azkenerako, mesede izan dutela uste du Zuberok. «Lagunarekin ondo elkar hartzea funtsezkoa da horrelako probetan. Jakitea bion erritmoa zein den eta noraino sakatu dezakezun une bakoitzean. Haimar eta biok elkar osatzen dugu: Haimar gorantza oso ondo noa, ni apurtxo bat gutxiago, eta beherantz alderantziz. Haimarrek esperientzia izugarria dauka, eta badaki nola eraman karrera. Cape Epicen, taldetxo bat aurrean ikusten banuen, ni berotu egiten nintzen, eta Haimarrek esaten zidan, ‘Julen lasai, apurka-apurka, erritmo honetan ondo goaz’ eta hori oso ondo etorri zaigu azkeneko egunetarako, indartsuago iritsi garelako eta beste batzuk, aldiz, jaitsi egin direlako. Lasterketaren kudeaketa hori Haimarrek oso ondo egin du, eta uste dut hori izan dela gakoa gero azken egunetan aurrerago egoteko».
Bosgarren eta seigarren egunetan, euria eta lokatza izan ziren, erruz; baldintzak «inoizko gogorrenak» izan ziren, Cape Epic askotan egin izan dutenen esanetan. Eta jende askok arazoak izan zituen: matxurak, erorikoak, txakalaldiak... Zubeldiak azaldu du beraiek fisikoki indartsu ibili zirela bi egun horietan, baina izan zituztela arazotxoak ere. «Bosgarren etapan, adibidez, 20 kilometroan atzeko balaztarik gabe geratu nintzen. Jaitsiera luze batean, hondarrarekin eta bustiarekin, pastilla guztiak jan nituen, eta azken 80 kilometroak aurreko balaztarekin bakarrik egin nituen». Horrelako arazoak mila izaten direla nabarmendu dute. «Eta kapaz izan behar duzu azkar konpontzeko, eta hor nik abantaila bat neukan Julenekin, bizikleten mekanikaria baita, eta arin konpontzen ditu matxurak, batez ere lasai hartzen dituelako gauzak». 18. bukatu zuten bosgarren etapa horretan, etapa nagusian.
Seigarrenean, goizean goizetik euria izan zuten, zarra-zarra. Bazekiten egun gogorra zetorrela, eta erritmo iraunkor bat hartu zuten hasieratik. «Lupetz asko zegoen bidean, etapa oso motela izan zen, batez ere hasieran, eta guk tapa-tapa konstante eutsi genion. Jendea ikusten genuen hasieran oso aurrera, gero atzera, gero geldituta edo bizikletari bultzaka... Guk ondo asmatu genuen egun horretan», oroitu du Zuberok. Hamaseigarren bukatu zuten etapa hori.
Sailkapen nagusian 23. bukatu dute beraien lehen partaidetza, eta oso pozik dira emaitzarekin. «Sen lehiakor horri eusten diogu oraindik, eta ahal den ondoen egitera joan ginen, baina lehen helburua zen Cape Epic hau bizitzea eta ezagutzea», dio Zubeldiak. Hurrengo batean sailkapen hori hobetu litekeen galdetuta, Zuberok zaila izango dela uste du. «Egia da aurtengoa azken ordu samarreko gauza izan dela, eta Cape bat ezin duzu prestatu bi hilabetetan. Capera doana ia urtebete egoten da dena prestatzen: bidaia, nola joan, antolaketa guztia... Orduan geratu zaigu sentsazio hori, apurtxo bat prestatuago joan gaitezkeela, eta agian arinago ere bai».
HZ EiDF Energy taldearen laguntzarekin joan ziren Hegoafrikara Oscar Romero errenteriarra eta Jordi Antonio Martinez kataluniarra ere, baina, baldintza gogorren ondorioz, bi etapa osatu ondoren, gorputzak nahikoa esan zien.
Ibon Zugasti eta Alice Pirard garaipena ospatzen. Sergi Like Jay
Ibon Zugasti – Alice Pirard (Lezo, 1972, Liege, 1988) «Etapa nagusian itxuraldatu egin zen Alice; haluzinatu egin nuen»
Ibon Zugasti txirrindulari eta youtuber ezaguna pozez kabitu ezinik eta «leher eginda» itzuli da etxera. Zazpigarren Cape Epic zuen, bikote mistoetan lehena, eta esperientzia «oso desberdina eta zoragarria» izan dela azpimarratu du. Orbea Team taldearekin, garaile izan dira Alice Pirard belgikarra eta biak.
Urtarrilean eroriko bat izan zuen, eta hiru orno hautsi zituen Zugastik. Hiru aste egon zen ohean mugitu ezinik. «Bi aste pasatu nituen negarrez. Nerbioa ukituta neukan eta zartakoak ikaragarriak ziren. Sofan eserita minik gabe egotea, ez nuen beste ametsik. Bizikletan pentsatu ere ez nuen egiten». Hirugarren astetik aurrera hasi zen argi pixka bat ikusten. Arrabolan hasi zen pixkanaka, eta harrituta geratu zen, bizikleta gainean oinez baino min txikiagoa sentitzen zuelako. Lehen astean jada 20 ordu egin zituen arrabolan. Eta geratzen zitzaizkion zazpi asteetan, «lan handia» egin zuen, Cape Townera iritsi ahal izateko.
Gorriak eta bi ikusi ondoren, Cape Epicen egote hutsarekin pozik zen Zugasti, baina ikaratuta ere bai. «Urte hasiera okerra izan dut, lesioa, osaba berezi baten heriotza... eta nire barnean zerbait gaizki aterako zen beldurra nuen: erorikoren bat, birusen bat, zerbait». Cape Townen ezagutu zuen lasterketako bikotekidea, Alice Girard belgikarra, zazpi aldiz Belgikako maratoiko txapeldun izandakoa. «Eta hasiera-hasieratik oso feeling ona izan genuen, nahiz eta oso desberdinak izan. Ni oso odol berokoa naiz, eta bera oso lasaia. Pila bat ikasi dut berarekin, lasai korritzen, gauzak aztertzen. Bikain moldatu gara».
Lasterketan, atzetik aurrera joan ziren. Lehen etapan, erlojuaren aurka, minutu eta erdi galdu zuten, bigarrenean ere minutu inguru, hirugarrenean zazpi minutu... «Nik etsi egin nuen, urrun ikusten nituen aurrenekoak. Alicek, ordea, beti esaten zidan, ‘lasai, Ibon, hau oso luzea da, gu bosgarren etapatik aurrera hasiko gara gora egiten’. Nik flipatu egiten nuen bere segurtasunarekin». Hirugarren etapa jada irabazi egin zuten, eta minutu batzuk jan zizkioten aldeari, baina laugarrenean, 50 kilometroko erlojupekoan, berriro bigarren izan ziren eta beste 42 segundo galdu zituzten. «Aliceren korritzeko modua lasaia da, erritmo bat hartu eta hari luzaro eustekoa. Lasterketa hauetan, ordea, behar da jenio pixka bat gurpila sartzeko, posizioak hartzeko... eta hori kutsatu diot pixka bat».
Bosgarren etapa, etapa nagusia (102 km, 2.450 m desnibel), «Alicek garbi zeukan gurea izango zela», dio Zugastik. «Emakumea itxuraldatu egin zen. Nik haluzinatu egin nuen. Eguraldi txarrarekin, lokatzarekin, gainera, hobeto moldatzen da, eta sekulako lasterketa egin zuen». Bosgarren etapa horretan, 26 minutu kendu zizkieten bigarrenei, eta 40 minutu ordura arteko liderrei. Hala, sailkapen nagusian buruan jarri ziren. Bi etapa gogor geratzen ziren artean, baina «gu behetik gora gindoazen eta taktika aldatuta, erasora atera ginen azken etapa horietan».
Cape Epic, ordea, «beti erne» ibili beharreko proba da Ibonen hitzetan, eta seigarren etapan, matxura bat izan zuten transmisioan, minutuak eta minutuak galdu zituzten konpondu nahian eta pentsatu zuten pikutara joan zitzaiela garaipena. «Ordu laurden baten ondoren, lortu genuen konpontzea. Halako trantzean egon eta gero, helmuga gurutzatzea, proba osoko unerik hunkigarriena izan zen niretzat. Seigarren etapa horretan, eguraldiarekin, sekulako triskantza gertatu zen; 120 lagun joan ziren kalera. Azkeneko eguna lasaiagoa izan zen, gozatzekoa».
Proban lehiatzeaz gain, bere Youtubeko kanalerako bideoak editatzen, argazkiak igotzen, jarraitzaileei erantzuten... lanak pilatu egiten zaizkio Zugastiri, eta horrek «izugarri» baldintzatzen duela dio. «Bizikletaren gainean, bai, sufrimendua, tentsioa, hanketako mina... baina zoriontsua naiz. Karrera bukatzean, ordenagailuaren aurrean jartzea, hori bai dela etapa nagusia egunero. Bideo bat editatu eta bidali beharra. Zortzi ordu lo egitea, edo lau egitea, hori da aldea. Ahalegin handia da. Lasterketan ere, bost orduko etapa batean, 120 klip motz egin ditzaket, eta hor arriskua ere badago, start eta stop, eskulekutik 240 aldiz askatu behar duzulako eskua. Baina egia da jendeak estimatzen dituela bideoak, eta Zugastiren soldaduek indar handia ematen dutela. Alde horretatik, pribilegiatu bat naiz. Egunero 700 bat animo mezu ditut, eta ordu eta erdi pasatzen dut haiei erantzuten. Hori sekulako bultzada da. Nire jendeari berdin zaio ondo joatea, gaizki joatea, beti nirekin daude».
Gorka Irazu – Joxemi Mujika (Andoain, 1977 – Andoain, 1975) «Azken-aurreko etapan triskantza handia gertatu zen»
Bigarren Cape Epic zuten Gorka Irazu eta Joxemi Mujika andoaindarrek. Duela sei urte egin zuten aurrenekoa, eta orduko hartan bero ikaragarria izan zuten, 43ºC. Jende asko eraman behar izan zuten ospitalera deshidratatuta, baten bat koman... «Ordura arteko gogorrena izan omen zen. Eta oraingoan, euria eta lokatzarekin, urte askotan korritu duten profesionalek esaten zuten historiako gogorrena izan dela. Ez digute gehiago joaten utziko, kar, kar, kar...».
Txirrindularitzaren zale amorratuak dira Mujika eta Irazu, eta gustatzen zaie aldian behin horrelako ametsei bide ematea. Egonak dira Titan Deserten, British Columbia Bike Ricen –«zoragarria azken hori»–, eta orain berriro Cape Epicen. «Ahalegin handia da, izen ematea bakarrik 7.500 dolar dira biena [6.900 euro], eta horri gehitu behar zaio hegaldia, eguneroko laguntza mekanikoa...», baina, halakoetan, ahalegina baina handiagoa da ilusioa, baita Cape Epicek ordainean ematen diena ere. Irazuren lantokiak, Loire Gestamp enpresak, lagundu die jantziekin eta.
Aurreko aldian baino gutxiago prestatuta joan arren, «uste baino hobeto» ibili direla azaldu dute, eta 2017ko posizio bertsuetan bukatu dute. «Joan aurretik, nik lau ordu eta erdiko saio bat egingo nuen luzeena, eta, han, egunero sei ordu ibili gara batez beste, baina ondo bukatu dugu. Gutxitik gehiagora joan gara, azkeneko etapa gogorretarako indarrak gordez», azaldu du Irazuk.
Larunbateko etapan, «atertu gabe» izan zuten euria, aurpegian min egiten duen horietakoa. «Tenperatura ez zen oso hotza, eta horri eskerrak. Guk zira bat eraman genuen, eta ondo, baina jendea prestatu gabe joan zen, eta ikusten zenituen anoaguneetan zabor poltsak eskatzen. Jendeak gaizki pasatu zuen». Mekanika aldetik ere etapa zaila izan zela azaldu dute, aldiro bidoiko urarekin transmisioak garbituz ibili zirela, lokatzarekin ez katigatzeko eta puskatzeko... «Jaitsieretan ere, jendea pasatu ahala, zuloak egin ziren, eta kontu handiarekin ibili behar zen. Atzetik, gainera, teknikaz eta indarrez justuago dabilen jendea dator, eta triskantza handi samarra gertatu zen. Guk ondo bukatu genuen etapa hori. Karl Platt alemaniarrak esan zuen berak korritutako etapa guztietan gogorrena eta ediziorik gogorrena izan zela, eta denak ez bada gehienak korritu ditu, eta irabazi ere bai batzuk».
Azkeneko etapan, gozatzekoa izan behar zuenean, eduki zituzten komeriarik handienak. Irteerako boxetara joan baino 10 minutu lehenago, aldagailu elektronikoaren bateria gorrian zegoela jabetu zen Mujika. «Beste bateria bat banuen, baina hura ere karga osorik gabe. Gorka irteerara joan zen, eta ni mekanikarien boxetara, baina material guztia jasota zeukaten ordurako. Azkenean erretiratutako baten bizikletari kendu zioten bateria eta nireari jarri. Gorka baino 25 bat minutu beranduago abiatu nintzen ni, hiru edo lau kaxoi atzerago». Irazuk bakarrik egin zuen etapa erdia, jakin gabe laguna atera zen ala ez.«Handik hiru ordura-edo, 50. kilometro inguruan, han azaldu zitzaidan atzetik, kar-kar-kar. Kaotikoa izan zen azkenekoa».
Juan Luis Lasa - Garikoitz Zeberio (Gabiria, 1973 – Añorga, 1973) «Burua da inportanteena, eta laguna ondo ezagutzea»
Duela hamabost bat urte ezagutu zuten elkar Lasak eta Zeberiok, eta hainbat zaletasun komun dituzte, batez ere mendiko eskia eta mendiko bizikleta. 2019an, Titan Desert egin zuten elkarrekin; iaz, Haute Route Dolomitetan, errepideko bizikletarekin, eta aurten Cape Epic egin dute, Ternua Group taldearekin. «Urte konplikatua tokatu zaigu. Euri asko, haize asko... Batzuentzat, agian, 45ºC-rekin okerrago izan zitekeen. Ez dakit, Titan Deserten beroa egiten du, baina guri gogorragoa iruditu zaigu hau» azaldu du Juan Luis Lasak.
Mila faktorek eragiten du probaren gogortasunean, Lasaren iritziz: «Eguraldiak, zorteak, non lo egiten duzun, denda batean edo roulotte batean, nola deskantsatzen zaren, zer jaten duzun... Aurten, jende asko ibili da beherakoarekin, koltxoia lurraren kontra blai egin eta gaizkituta. Guk biko denda bat hartu genuen, autokarabana baino merkeagoa, baina behintzat koltxoia ez zegoen lurra ukitzen. Zortzi egunetan, ondo zaindu behar dituzu kontu eta xehetasun guztiak. Zortea ere behar duzu. Erori, denok erori gara, aurrenekotik azkenekoraino, ni eta laguna ere bai, baina ez dugu minik hartu».
Zeberiok hirugarren egunean hustuta bukatu zuen, eta, ondorioz, laugarren eta bosgarren egunean «lasaiago» joan zirela azaldu du Lasak. Azken bi etapetan, berriz, laguna osatuta, hobeto ibili zirela . Luis Enrique futbol entrenatzailearen ingurutsuan ibili dira une oro. «Proba honetan burua da inportanteena; eta laguna ondo ezagutzea, jakitea noiz doan ondo, noiz ez...». Satisfazio handia izan da bukatzea eta minik hartu gabe iristea. «Ez dakit zenbatek ez zuten bukatuko, baina igual 500en batek. Ez da broma».
Sailkapenak Gizonezkoak 1.- Matthew BEERS- Christopher BLEVINS 26.17.04.1 2.- Georg EGGER - Lukas BAUM 26.20.53.6 3.- Nino SCHURTER - Andri FRISCHKNECHT 26.21.15.5 23.- Haimar ZUBELDIA - Julen ZUBERO ALDEKOA 29.39.17.3
Emakumezkoak 1 (56).- Kim LE COURT - Vera LOOSER 33.11.37.6 2 (64).- Amy WAKEFIELD - Candice LILL 33.44.02.4 3 (68).- Sofia GOMEZ VILLAFANE - Katerina NASH 33.54.55.5
Mistoak 1 (78).- Ibon ZUGASTI - Alice PIRARD 34.35.07.5
Master (+40) 55 (197).- Gorka IRAZU LIZARRIBAR - Joxemi MUJIKA IRAOLA 40.54.47.0
Grand Master (+50) 39 (320).- Juan Luis LASA - Garikoitz ZEBERIO 45.26.04.9 |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226410/artemis-misioaren-lehen-astronautak-aurkeztu-ditu-nasak.htm | Bizigiro | Artemis misioaren lehen astronautak aurkeztu ditu NASAk | Ilargira itzultzea helburu duen misioko lehen emakumea Christina Koch izango da, eta lehen beltza, Victor Glover. Jeremy Hansen kanadarra ere izango da misioaren lehen bidaian. | Artemis misioaren lehen astronautak aurkeztu ditu NASAk. Ilargira itzultzea helburu duen misioko lehen emakumea Christina Koch izango da, eta lehen beltza, Victor Glover. Jeremy Hansen kanadarra ere izango da misioaren lehen bidaian. | NASA AEBetako espazio agentziak jakinarazi du nortzuk izango diren ilargira itzultzea helburu duen Artemis misioko lehen astronautak. Gregory Wisman izango da komandantea, eta berarekin joango dira Christina Hammock Koch, misioko lehen emakumea, eta Victor Glover, lehen beltza. Eurekin joango da lauretatik estatubatuarra ez den astronauta bakarra: Jeremy Hansen kanadarra.
Artemis misioaren bigarren bidaia egingo dute laurek, bidaiariekin egiten den lehena, 2024ko azaroan. Hamar eguneko bidaia bat izango da, eta itzuli bat emango diote ilargiari, Orion izeneko espaziontzian; Space Launch System (SLS) suziri batek jaurtiko ditu espaziora. Bidaiaren helburua Orion-en bizi euskarriak probatzea izango da, espazioan bizitzeko eta lan egiteko behar diren gaitasunak neurtzeko. Izan ere, Artemis misioaren helburua ez da soilik ilargira joatea, baizik eta kolonia egonkor bat ezartzea han, gero handik Martera joan ahal izateko.
Lehen bidaia horretan, Glover izango da pilotua. Koch lehen espezialista izango da, eta Hansen, bigarrena. «Bakoitzak bere istorioa du, baina elkarrekin gure leloa ordezkatzen dute: E pluribus unum; anitzen artetik, bat. Esplorazio aro berri bat abiatzen ari gara espazioko bidaiari eta ameslari belaunaldi batentzat: Artemisa belaunaldiarentzat», adierazi dute lau astronauta horien aurkezpenean Vanessa Wyche eta Bill Nelson NASAko arduradunek. «Hau zuen tripulazioa da, gure tripulazioa, gizateriaren tripulazioa», esanez aurkeztu dituzte.
Christine Koch Nazioarteko Espazio Estazioan (ISS) egon zen 2019. urtean, eta espazio hegaldi batean egun gehien egon den emakumea da: 328. Denbora horretan, 223 milioi kilometro egin zituen, eta 5.248 itzuli eman zizkion Lurrari. Gainera, beste mugarri bat ezarri zuen Jessica Meir astronautarekin batera: gizonezkorik gabeko lehen espazio ibilaldia egin zuten.
Glover 168 egun egon da Nazioarteko Espazio Estazioan. Space X konpainiak kontratatu zuen Crew I misioko gidari gisara. 2021eko maiatzaren 2an itzuli zen. Winsman 2014an egon zen ISSn; 165 egun egon da espazioan, eta ia hamahiru ordu egon da ontzitik kanpo espazioan. Hansen gerra hegazkinetako pilotu izan da, eta ez du esperientziarik espazio bidaietan.
«Ezin harroago nago lau astronauta hauez. Astronauta talde batek izan beharko lukeena ordezkatzen dute: edozein erronka talde bat bezala gainditzeko gai diren pertsonen nahasketa», azaldu du Norm Knight NASAko bidaia operazioen zuzendariak.
1969. urtean iritsi zen lehen aldiz gizakia ilargira, Nasaren Apolo 11 misioan. AEBetako espazio agentziak sei bidaia egin zituen 1972ko abendua bitartean, eta, denbora horretan, hemezortzi astronauta joan ziren, guztiak gizon zuriak; horietatik hamabik zapaldu zuten ilargia. Geroztik, 50 urte baino gehiago daramatza NASAk ilargira joan gabe.
Lau astronautek egingo duten bidaia Artemis I misioa izango du oinarri. Joan den abenduan bidaiaririk gabeko hegaldia bat egin zuen Orion ontziak. Jaurtitzeko sistema eta ontzia probatu dituzte, eta 26 eguneko bidaia baten ondoren itzuli zen Lurrera.
Duela aste batzuk, Artemis II misioko jantziak aurkeztu zituzten NASAk eta Axiom Space konpainiek. AEBetako biztanleen %90ek jantzi ahal izango lukete beren neurrira egindako horrelako jantzi bat. 2019an, barregarri geratu zen NASA, espazio ibilaldi batean ez zituelako tamaina ertaineko bi jantzi ISS Nazioarteko Espazio Estazioan; hain zuzen, Kochentzat zen horietako bat. Bestea Anne McClainek behar zuen. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226411/emb-eta-langile-batzordea-akordio-batera-iritsi-dira.htm | Gizartea | EMB eta langile batzordea akordio batera iritsi dira | Bizkaibusi zerbitzua ematen dion konpainiako langileek asteartean bozkatuko dute akordioa. %12ko soldata igoera bat eta behin behineko langileentzat hobekuntza nabarmenak lortu dituzte CCOO sindikatuaren arabera. | EMB eta langile batzordea akordio batera iritsi dira. Bizkaibusi zerbitzua ematen dion konpainiako langileek asteartean bozkatuko dute akordioa. %12ko soldata igoera bat eta behin behineko langileentzat hobekuntza nabarmenak lortu dituzte CCOO sindikatuaren arabera. | CCOO sindikatuak jakinarazi duenez, EMB autobus konpainia eta langile batzordea akordio batera iritsi dira gaur, eta bihar batzar batean bozkatuko dute langileek. EMBk Bizkaibusen autobus zerbitzua eskaintzen du Ezkerraldean, eta lan gatazka batean murgilduta egon da azken hilabeteetan. Zenbait egunetan sabotaiak izan dira autobusetan eta zerbitzua eten egin behar izan dute.
«Amore eman gabe bete dugu helburua», adierazi du CCOOk ohar batean, eta enpresak mahai gainean jarria zuen eskaintza hobetzera behartu dutela gaineratu du. Horren arabera, %12ko soldata igoera adostu du langile batzordeak enpresarekin, eta behin behineko langileentzat hobekuntza nabarmenak lortu dituzte, besteak beste, lanpostu finkoak sortuz eta lanaldia hobetuz.
Juan Carlos Gonzalez enpresa batzordeko presidenteak langileek greban izan duten jarrera txalotu du. «Hamarrekoa izan da, eta merezi genuen sinatu dugun tankerako akordio bat. Ez genuela etsiko esan genuen, eta gure eskakizunak eta besteren bat lortu ditugu», esan du. 2023rako akordioa da, eta datorren urterako «harago» joan nahi dutela iragarri du Gonzalezek. |
2023-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/226412/malen-osa-eta-alain-santamaria-nagusi-kilimon-trail-lasterketan.htm | albisteak | Malen Osa eta Alain Santamaria nagusi Kilimon Trail lasterketan | Euskadiko lineako txapelketa ere bazen Mendaroko proba, eta, horretan, Malen Osa bera eta Ibai Larrea nagusitu ziren. Maite Maiorak 2018an ezarri zuen lasterketaren errekorra ere hobetu zuen Osak. | Malen Osa eta Alain Santamaria nagusi Kilimon Trail lasterketan. Euskadiko lineako txapelketa ere bazen Mendaroko proba, eta, horretan, Malen Osa bera eta Ibai Larrea nagusitu ziren. Maite Maiorak 2018an ezarri zuen lasterketaren errekorra ere hobetu zuen Osak. | XI. Kilimon Trail mendiko lasterketa jokatu zen aurreko larunbatean. Euskadiko lineako txapelketa eta Euskal Herriko Kopako bigarren proba zen Mendarokoa. Emakumezkoetan, Malen Osa bietan nagusitu zen, bai proban eta, horrenbestez, bai Euskadiko txapelketan. Oñatiarrak, gainera, Maite Maiorak 2018an ezarri zuen errekorra hobetu zuen hamalau segundoan. Gizonezkoetan, berriz, Alain Santamaria (Ezkarai, Espainia) gailendu zen lasterketan, eta bigarren Ibai Larrea Aranguren antzuolarra helmugaratu zen, 23 segundora. Euskadiko txapela, beraz, Larrearentzat izan zen, baita Euskal Herriko Kopako bigarren probaren garaipena ere.
Euri zaparradek, haizeak eta hotzak gogortu egin zuten korrikalarien jarduna, baina, hala ere, maila handiko lasterketa izan zen. Lasterketa luzeak 23 kilometro eta 1.650 metroko desnibel positiboa zituen, eta 230 lasterkarik lortu zuten denbora barruan bukatzea. Gizonezkoetan, Ezkaraitik etorritako Alain Santamaria Blancok egin zuen denbora onena: 1.56.10. Ibai Larrea Aranguren antzuolarra helmugaratu zen haren atzetik, 23 segundora (1.56.33), eta Gontzal Murgoitio elorriarra hirugarren, bi minutu pasatxora (1.58.12). Laugarren Aitor Ajuria otxandiarra sailkatu zen, eta haren atzetik, Anders Kjaerevik norvegiarra.
Emakumezkoetan, berriz, Malen Osa 20 urteko oñatiar gaztea nagusitu zen. Bigarren, beste oñatiar bat helmugaratu zen, Ainara Uribarri, hamar minutu pasatxora eta Maite Maiora mendaroar nekaezina izan zen hirugarren.
Probaren barnean, Lizarpetik Gaintxipiara arteko tartea kronometratu egin zuten antolatzaileek, eta kronoigoera horretan, Josu Urrestarazu nagusitu zen gizonezkoetan; 2 minutu eta 57 segundotan osatu zuen gailurrera arteko bidea. Emakumezkoetan, Malen Osak berak egin zuen igoerarik onena: 4 minutu eta 4 segundo.
Ibilbide motzeko lasterketan, bestalde, Ibai Angulo urrestillarra eta Carrodilla Cabestre (Estadilla, Huesca, Espainia) gailendu ziren. Gizonezkoen podiuma David Garcia durangarrak (0:53:48) eta haren herrikide Unai Iraolagoitiak (0:54:00) osatu zuten, eta emakumezkoetan, Irene Iturria bidaniarrak eta Jone Oar gernikarrak.
Junior kategorian, gizonezkoetan, Ibai Angulo bera izan zen txapeldun; jubeniletan, Urko Lozano, eta kadeteetan, Julen Dobarro. Emakumezkoetan, Irene Iturria nagusitu zen juniorretan, Jone Oar-Arteta jubeniletan eta Nahia Pombo kadeteetan. Beteranoetan, azkenik, Hassan Ait Chaduk irabazi zuen A mailan, Josu Millanek B mailan eta Maite Maiorak emakumezkoetan. Klubetan, Euskadiko titulua Aiaramendirentzat izan zen gizonezkoetan, eta Soronea-Ammma taldearentzat emakumezkoetan.
Mendiko lasterketen Euskal Herriko Kopako bigarren proba ere bazen Kilimon Trail. Kolazino Eguneko puntuak eta Mendarokoak batuta, Aitor Zunzunegi eta Oihana Zubillaga dira orain arteko liderrak Kopan.
Euskadiko txapelketako sailkapenak EMFren webgunean dituzue, eta probaren sailkapen guztiak hemen. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226438/hegoaldeko-lan-merkatua-indartsu-dago-eta-8700-langile-gehiago-zenbatu-dira-martxoan.htm | Ekonomia | Hegoaldeko lan merkatua indartsu dago, eta 8.700 langile gehiago zenbatu dira martxoan | Inoiz baino kotizatzaile gehiago ditu Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian, eta eskura du 1,3 milioiren langa. 2005az geroztik ez zen langabe kopurua hainbeste jaitsi. | Hegoaldeko lan merkatua indartsu dago, eta 8.700 langile gehiago zenbatu dira martxoan. Inoiz baino kotizatzaile gehiago ditu Gizarte Segurantzak Hego Euskal Herrian, eta eskura du 1,3 milioiren langa. 2005az geroztik ez zen langabe kopurua hainbeste jaitsi. | Lan merkatuak atzean utzi du azken hilabeteetako pattalaldia. Gorabehera handirik gabeko otsail baten ondoren, martxoan hazkunde handia izan du enplegatuen kopuruak, eta aspaldi ikusi gabeko jaitsiera handia langabeziak.
«Triunfalismorik» gabe, baina enpleguaren datuak «errekorra» direla ziurtatu du Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak. Iaz indarrean sartutako lan merkatuaren erreformarekin lotu ditu Mendiak, eta gauza bera egin dute hura sinatu zuten sindikatuek, CCOOk eta UGTk.
Erreforma horren aurkakoek, berriz, beste kopuru batzuk nabarmendu dituzte. ELAk gogorarazi du sinatutako lau kontratutik hiru direla aldi baterakoak, eta bi langabetik batek ez duela langabezia saririk. LABek ontzat jo du langabeak gutxitzea, baina «ikuspegia zabaltzeko eta enpleguaren prekaritateari erreparatzeko» eskatu du. langabezia
Langabezia: jaitsierarik handiena 2005az geroztik
SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, martxoaren amaieran 141.142 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Otsailean baino 3.518 gutxiago dira, eta iazko martxoan baino 10.341 gutxiago. Martxoa hilabete gorabeheratsua izan ohi da langabeziari dagokionez, jaisten den hilabeteak tartekatzen baitira igotzen direnekin.
Gainera, aurten langabezia lurralde guztietan jaitsi da, pixka bat gutxiago Araban (-303) eta Nafarroan (-414), eta gehiago Bizkaian (-1.594) eta Gipuzkoan (-1.207). SEPEren datuak INEk emandako biztanleria aktiboaren inkestarekin konbinatuz gero, Gipuzkoak izango luke langabezia tasarik txikiena (%8,6), eta Nafarroak ondoren (%9,8). Batez bestekotik (%10,3) hurbil daude Bizkaia (%8,2) eta Araba (%11,9).
Sektoreka, jaitsiera handia izan da zerbitzuetan (-3.308) eta industrian (-559), baina igoera, berriz, aldez aurretik enplegua izan ez dutenen artean (+398).
Genero arrakala: hamar langabetik sei emakumeak dira
Lan merkatuak hobera egin arren, genero arrakalak bere hartan dirau. Are gehiago, okerrera egin du, azken bi urteetan bi puntu handitu baita langabeen artean emakumeek duten pisua: martxoan, langabe erregistratuen %58,3 izan dira emakumeak, nahiz eta biztanleria aktiboaren %47,1 baino ez diren. Emakumeen artean langabezia tasa %12,8ra iristen da; gizonena, berriz, %8,1ra.
Kotizatzaileak: inoiz baino gehiago
Langabeei dagokionez, joera garbirik gabeko hilabetea izan ohi da martxoa, baina ez afiliazioei dagokienez, urtarrilean galdutako lanpostu asko berreskuratzen direlako. 2023ko martxoa ere ona izan da alde horretatik: 8.735 langile gehiago ari dira Gizarte Segurantzan kotizatzen, eta, hortaz, lege barruan lan egiten. Halako hazkunderik ez da izan gutxienez azken hogei urteetan. Espainian, berriz, inoiz ez; martxoan 206.000 afiliatu batzea «historikoa» izan dela aldarrikatu du Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak.
Guztira, Hego Euskal Herrian 1.295.592 langile ari dira Gizarte Segurantzari kotizatzen, inoizko kopururik handiena. Azarokoa zen aurreko marka, baina, gutxigatik bada ere, martxokoak gainditu egin du. Pandemiaren aurretik baino ia 34.000 kotizatzaile gehiago daude.
Kontratuak: lautik bat da mugagabea
2021eko lan erreformaren ekarpen nagusia izan zen zaildu egin zela aldi baterako kontratazioa. Horren ondorioz, handitu egin dira kontratu mugagabeak, nahiz eta oraindik sinatzen direnen gutxiengo bat diren. Martxoan sinatutako 85.526 kontratuetatik %26,5 izan dira mugagabeak; %7 %8 artean izan ohi ziren.
Langabezia sariak: bitik batek ez du ezer
«Langabezian dauden pertsonen babesgabetasun eta prekaritate egoera kezkagarria» salatu du ELAk. Izan ere, langabe erregistratuen % 52,5ek ez dute prestaziorik. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226439/lan-eskaintza-duingabeei-ezetz-esatea-erraztuko-du-enplegu-legeak.htm | Ekonomia | Lan eskaintza duingabeei ezetz esatea erraztuko du Enplegu Legeak | Lanbiden leihatila bakarra eratzea da asmoa, eta langabeen soslai profesionalak egitea. | Lan eskaintza duingabeei ezetz esatea erraztuko du Enplegu Legeak. Lanbiden leihatila bakarra eratzea da asmoa, eta langabeen soslai profesionalak egitea. | Enplegu lege berriak diseinu berri bat eragingo du Lanbide euskal enplegu zerbitzuan. Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluan onartu dute gaur, eta Eusko Legebiltzarreko tramiteen bidea hasi du. Enplegu Sailak langabeengandik gertuago egotea nahi du, eta leihatila bakar bat sortu. Prozesu burokratikoen bidea da helburua, eraginkorrago bilakatzeko. Langile kopurua %15 handituko da. Hona hemen lege berriak eragingo dituen aldaketak. Lanbide berria. Zuzenbide pribatuko erakunde publikoa Lanbideren izaera juridikoa aldatu egingo da, eta aurrerantzean zuzenbide pribatuko erakunde publikoa izango da. Besteak beste EITBk, Osakidetzak eta Energiaren Euskal Erakundeak duten izaera juridikoa da. Enplegu Sailaren arabera, erabakiak arinago hartu ahal izango ditu. Udalak txertatu. Enplegu planak, beharrezkoak Jaurlaritzarekin eta aldundiekin batera, Enplegu Sailak udalak barneratu nahi ditu enplegu bilaketaren sarean. 10.000 biztanletik gorako udal guztiek enplegu planak egin beharko dituzte —bakarka eta beste batzuekin bateratuta—. Enpleguaren %75 udalerri horietan biltzen da. Udaletako gizarte zerbitzuen bulegoek bideratuko beharko lukete eskaera. Lan duina. Ezetz esateko bakarrik Legearen tramitazioan zeresan handiena eman zuten ezaugarrietako bat izan zen. Enplegu lege berriak enplegu «duina» arautuko duela aurreratu zuen Lan Sailak. Hori nola mamituko zen zehaztea falta zen, eta lan eskaintza bati muzin egiteko eskubide gisa arautuko du. Alegia, langabezia saria galdu gabe lan eskaintza bati ezetz esateko arrazoiak zerrendatuko ditu: lanpostutik oso urrun bizitzea, kontziliazioa ezinezkoa izatea... Sailak ez du ahalmenik eskaintza bat duina den ala ez arautzeko. Enplegu sarearen sorrera. Enpresentzat, «borondatezkoa» Lan eskaintza gehienak poltsa berean zentralizatu nahi ditu Lanbidek. Horretarako, enpleguaren euskal sarea delakoa josiko du. Lanbide izango du buru, eta bertan erakunde publikoen zein pribatuen eskaintzak batuko dira, unibertsitate eta hezkuntza zentroekin. Baliabide pertsonalen zein ekonomikoen optimizazioa du helburu. Erakunde pribatuei eta enpresei dagokienez, baina, borondatezkoa izango da. Lanbideren erabiltzaile direnak behartu ahal izango dituzte bakarrik. Ahalik eta enpresa gehien batzea espero dute. Asko izatea espero dute, enpresen elkarteak langile faltaz kexu baitira. Arreta pertsonalizatua. Langabeen soslaia Langabeari lan bilaketarako politika aktiboen eskubidea aitortzen zaio. Lanbidek soslai zehatz bat egingo dio hiru hilabeteko tartean. Bertan gaitasunen diagnostiko bat egingo zaio, eta plan pertsonalizatu bat. Laneko historia bakarra ere diseinatuko zaio. Horrekin langile bila dabilen enpresaren eskaerei hobeto erantzun dakiekeela uste du Jaurlaritzak. Eskatu eta hiru hilabetera eginda izan beharko luke. Lanbidek uste du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako langabe guztiek azterketa hori egina izango dutela 2024ko uztailerako —legea indarrean sartu eta urtebetera—. Horretarako, langile kopurua %15 handituko dute, 373tik 430era. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226440/etapa-gorabeheratsua-izango-da-bigarrena-leitzaraino.htm | Kirola | Etapa gorabeheratsua izango da bigarrena, Leitzaraino | Aurtengo etaparik luzeenari egingo diote aurre gaur txirrindulariek Euskal Herriko Itzulian. Atzoko garaipenaren ostean, Ineosek ezarriko du tropelaren erritmoa. | Etapa gorabeheratsua izango da bigarrena, Leitzaraino. Aurtengo etaparik luzeenari egingo diote aurre gaur txirrindulariek Euskal Herriko Itzulian. Atzoko garaipenaren ostean, Ineosek ezarriko du tropelaren erritmoa. | Vianatik Leitzara 194 kilometro egingo ditu tropelak gaur, Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapan. Aurtengo aldiko etaparik luzeena izango da. Guztira lau mendate igoko dituzte txirrindulariek: Etxauri (11 kilometro eta %3,3ko pendiza), Uitzi (5,6 km; %4,2an), Saldias (2,3km; %9,2an) eta Arkiskil. Azken hori bi aldiz igoko dute, gainera: lehenengoan, Leitzatik (4,5km; %5ean), eta, bigarrenean, Ezkurratik gora (11km; %3,2an). Mendateak ez dira gogorregiak, baina faboritoek mugitzeko aukera izango dute lehenengo aldeak eskuratzeko. Ethan Hayterrek atzo lortutako garaipenaren ostean, Ineosek izango du aginte makila tropelean.
Etaparen lehen erdian baliteke ihesaldiak bidea egitea, baina bigarren zatian mugimenduak espero dira onenen artean. Mendateetan elkar asko zainduko dute oilarrek, baina tropelak adi egon beharko du jaitsieretan. Oso sigi-sagatsuak eta luzeak dira, eta teknika ona daukan txirrindulari batek baliteke min egiteko aukera izatea. Faboritoen artean lehia bizia izango dute gainsariak eskuratzeko, garrantzitsuak izan daitezkeelako Itzuliaren nondik norakoan. Horregatik, oso garrantzitsua izango da kokapena Arkiskil gainean. Esan ohi den bezala, bihar ez du inork Itzulia irabaziko, baina batek edo bestek faboritoen taldetik kanpo gelditzeko arriskua izango du.
Ikusi gehiago: Taldearen lanari eskerrak |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226441/jada-eska-daiteke-posta-bidezko-botoa-maiatzaren-28ko-bozetarako.htm | Politika | Jada eska daiteke posta bidezko botoa maiatzaren 28ko bozetarako | Maiatzaren 18ra arte eskatu ahalko da posta bidezko botoa; hori emateko azken eguna 24a izango da. Gaur geratu dira deseginda Hego Euskal Herriko lau foru erakundeak. | Jada eska daiteke posta bidezko botoa maiatzaren 28ko bozetarako. Maiatzaren 18ra arte eskatu ahalko da posta bidezko botoa; hori emateko azken eguna 24a izango da. Gaur geratu dira deseginda Hego Euskal Herriko lau foru erakundeak. | Bi hilabete baino gutxiago geratzen dira maiatzaren 28rako: igande horretan, udal hauteskundeekin batera, Nafarroako Parlamenturako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako bozak izango dira. Gaur argitaratu dituzte lurralde bakoitzeko aldizkari ofizialetan foru erakundeak desegiteko dekretuak; horiek horrela, maiatzaren amaiera arterako azken txanpari ekin diote. Hilaren 28ra arte itxaron beharko da aurrez aurreko boza emateko, baina, gaurtik aurrera, posta bidezkoa eska daiteke jadanik.
Correosen webgunearen bidez eska daiteke boza —gazteleraz dago orria—, edo, bestela, haren bulegoetan. Itxaronaldiak saihesteko asmoz, bulegoetan botoa eskatzeko ordua hartzeko aukera dago, Correos-en webgunearen edo aplikazioaren bidez. Maiatzaren 18ra arte eskatu ahalko da posta bidezko botoa.
Maiatzaren 8an hasiko da Correos botoa emateko beharreko dokumentazioa banatzen, eta hori bulegoetara eramateko azken eguna hilaren 24a izango da.
Ikusi gehiago: Hegoaldeko azken bozetan baino parte hartze handiagoa espero da maiatzaren 28an
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietarako hauteskundeetan 51na batzarkide hautatuko dituzte herritarrek. Hiru barruti ditu Arabak: Gasteiz (39 eserleku), Lur Jareak (7) eta Aiaraldea (5); Bizkaiak lau ditu: Bilbo (15 eserleku), Enkarterri (13), Durango-Arratia (10) eta Busturia-Uribe (13); Gipuzkoak ere lau ditu: Donostia-Beterri (17), Deba-Urola (14), Bidasoa-Oiartzun (11) eta Oria (9). Nafarroako Parlamenturako bozetan 50 parlamentari aukeratuko dira; barruti bakarrak osatzen du foru erakundea.
Maiatzaren 12tik maiatzaren 27ko gauerdira arte izango dira hauteskundeetarako kanpainak; hamabost egun iraungo dute. Horren aurretik, apirilaren 25ean, kanpainako gastuetarako diru laguntzen %30 eskatzeko epea irekiko zaie bozetara aurkeztuko diren alderdiei —maiatzaren 3an jasoko dute aurrerapen hori—. Hilaren 26an, tokian tokiko aldizkari ofizialetan aurkeztuko dituzte alderdien hautagaitzak.
Nafarroako hauteskundeetarako kanpainak hamabost egun iraungo du, maiatzaren 12tik 27ra bitartean. Ekainaren 16an eratuko da parlamentu berria. Maria Txibite hala mintzatu da horri buruz: «Egokiena litzateke datorren gobernua ahalik eta lasterrena osatzea».
Ikusi gehiago: UPNk inoizko emaitzarik apalenak izango ditu, EITB Focusen arabera |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226442/eh-bilduk-funtsezkotzat-jo-du-bateriak-muntatzeko-lantokia-irunean-izatea.htm | Ekonomia | EH Bilduk «funtsezkotzat» jo du bateriak muntatzeko lantokia Iruñean izatea | Multinazionalaren zuzendaritzak adierazi du ez dagoela dirurik fabrika hori Landabenen jartzeko, eta, horren harira, koalizio abertzaleak «konponbide eraginkor bat» galdegin dio Nafarroako Gobernuari. | EH Bilduk «funtsezkotzat» jo du bateriak muntatzeko lantokia Iruñean izatea. Multinazionalaren zuzendaritzak adierazi du ez dagoela dirurik fabrika hori Landabenen jartzeko, eta, horren harira, koalizio abertzaleak «konponbide eraginkor bat» galdegin dio Nafarroako Gobernuari. | VWeko langileen batzordeak aurreko ostiralean ohartarazi zuen Landabenen auto elektrikoetarako baterien zeldak muntatzeko fabrika kolokan dagoela. Albiste horren harira, Laura Aznal EH BIlduko lehendakarigaiak «erabat beharrezkotzat» jo du elektrifikazioaren prozesu osoa bermatzea, eta ondorioz, irizten dio funtsezkoa dela lantoki hori Landabenen izatea.
EH Bilduk prentsaurrekora deitu du eguerdirako, eta Aznalek gogorarazi du Nafarroako Gobernuak 40 milioi euro jarriko dituela egun fabrika zeharkatzen duen trenbidea hortik ateratzeko. EH Bilduko hautagaiaren arabera, fabrika hori «ezinbesteko baldintza» da elektrifikazio prozesuari behar bezala ekiteko.
VWen hasierako asmoa zen orube horretan jartzea baterien zeldak muntatzeko fabrika —kontuan hartu behar da, berez, bateriak egingo diren fabrika nagusia Sagunton egongo dela—. Orain, berriz, zuzendaritzak dio ez duela dirurik Landabenen lantoki hori finantzatzeko. Langileen batzordeak ostiralean adierazi bezala, Landabengo arduradunek diote erabaki hori Iruñetik harago doala eta taldeko zuzendaritzaren dela.
Ikusi gehiago: Sindikatuek azaldu dute 600 lanpostu «jokoan» direla VWen
Ondo ezagutzen du auzia Aznalek, urte luzez lan egin baitu VWen. EH Bilduko ordezkariaren arabera, VWek 400 milioi euro jasoko ditu autogintzako ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikotik: «Orain, prozesu hori kanporatu nahi du 200 milioi aurrezteko, eta, modu horretan, VWen 500 edo 600 lanpostu sortzea eragotziko du», azaldu du Aznalek.
Hori dela eta, lehendakarigaiak nabarmendu du langileen batzordeak dioena adi entzun behar dela lehenik. Haren ustez, gobernuak «berriro» hitz egin beharko du VWeko zuzendaritzarekin, zuzenean izan dezan enpresaren asmoen berri. Aznalek uste du lankidetza publiko-pribatuaren eredua berrikusi behar dela. «Lankidetza publiko-pribatua ongi dago, baina ez irizpide hauekin. Ez dugu bat egiten eredu mota honekin, non gobernuak jartzen dituen funtsak eta bere gain hartzen dituen arriskuak eta galerak. Irabaziak, aldiz, enpresentzat dira».
Navarra Sumaren eskaera
Javier Esparza Navarra Sumako eledun eta UPNko presidenteak Maria Txibiteren agerraldia eskatu zuen astelehenean. Txibitek berak atzo bertan sinatu zuen parlamentua desegiteko foru agindua, eta Parlamentuko Batzorde Iraunkorrak aztertu du eskaera gaur goizean –behin parlamentua deseginda, araudiaren arabera, batzorde horren eskuetan da orain legebiltzarraren egunerokoa—. Batzordeak argudiatu du eskaera iraungi dela eta ez dela larrialdiko gaia.
Eskaeran, Esparzak adierazi du Nafarroako Gobernuak Garraioaren Hiriko zorua eskaini diola VWi, han ezar dadin baterien fabrika edo beste enpresa baten eskuetan utz dezan. Ostiralean, «aurpegia emateko» exijitu zion Txibiteri, eta gertatutakoaz azalpenak emateko.
Hauteskunde kanpaina ate joka den honetan, VWen auziak garrantzia hartuko du. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226443/trumpi-34-delitu-leporatu-dizkiote-kontuak-faltsutzeagatik.htm | Mundua | Trumpi 34 delitu leporatu dizkiote, kontuak faltsutzeagatik | AEBetako presidentea ohia epailearen aurretik pasatu da, eta errugabetzat jo du bere burua. Segurtasun neurriak zorroztu dituzte New Yorken, protesten beldur. | Trumpi 34 delitu leporatu dizkiote, kontuak faltsutzeagatik. AEBetako presidentea ohia epailearen aurretik pasatu da, eta errugabetzat jo du bere burua. Segurtasun neurriak zorroztu dituzte New Yorken, protesten beldur. | Ordu batzuez atxilo eta zaintzapean, eskuburdinik ez eta hari ateratako argazkirik ere ez. Donald Trump AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohiak (2017-2021) trataera berezi bat jaso du, gaur, herrialde horren historiako unerik esanguratsuenetako baten protagonista bilakatu denean: Juan Manuel Merchan epailearen aurretik pasatu da Trump, eta hark jakinarazi dio 34 delitu leporatzen dizkiotela, kontuak faltsutu izanagatik, 2016ko presidentetzarako hauteskundeen kanpainarekin zerikusia zuen ordainketa batengatik. Estatuburu izandakoak, aurrez iragarri bezala, errugabetzat jo du bere burua.
AEBen historian lehen aldiz, presidente ohi bat auzipetuko dute gaur. Trumpi egokitu zaio ohorea. Estatuburu izandakoa goizaldean heldu da New Yorkera, eta arratsaldean joan da auzitegira; Poliziak, auzitegi horretako segurtasun indarrek eta zerbitzu sekretuetako kideek lagunduta egin zuen bidea, Trump dorretik Manhattango Fiskaltzaren egoitzaraino. Bide hori egiten ari zela, presidente ohiak zera idatzi du Truth Social sare sozialean: «Oso surrealista dirudi. Atxilotu egingo naute. Ezin dut sinetsi hau Amerikan gertatzen ari denik».
Auzitegira iristean, presidente ohiak ez du adierazpenik egin. Autotik atera, jarraitzaileak agurtu, eta berehala sartu da eraikinean. Epailearen aurrean egin duen agerraldia ez zen publikoa izaten ari, baina areto barneko argazki bat argitara atera dute, eta, horretan, Trump oso serio agertzen da, kamerari begira.
Kanpoan, presidente ohiaren zaleak goizean goizetik bildu dira hiriko bazter guztietan, baita harekin kritikoak direnak ere. Eric Adams New Yorkeko alkateak jarraitzaileei eskatu die «lasai» egoteko, eta ohartarazi du Poliziak esku hartuko duela istiluak sortzen bazituzten. Lerro hauek idazterako, ez da gertakari larririk izan; hori bai, Trumpen jarraitzaile oso gutxi agertu dira, aurreko manifestazioekin konparatuz gero.
Haren kontrako prozesuaz aritzerakoan, berriz, presidente ohiak «sorgin ehiza» idatzi du sare sozialetan, gaur goizaldean, Miami Beacheko bere etxetik (Florida) New Yorkerako bidea hartu zuenean —Euskal Herriko biharko ordu txikietan da etxera itzuli eta agerraldi bat egitekoa—. Estatuburu ohiak ukatu egin duen arren, ikerketak zera dio: 2016ko hauteskunde kanpaina betean zirela, buruzagi errepublikanoak, kanpainako funtsak erabiliz, 120.000 euro ordaindu zizkion pornografian aritzen zen Stormy Daniels aktoreari Michael Cohen abokatuaren bitartez, Danielsek ez zezan zabaldu Trump eta biek harremanak izan zituztela 2006an. Presidente izandakoak esan du ez zuela sexu harremanik izan Danielsekin, baina aktoreak baietz dio.
Berez, isilik egotearen truke diru kopuru bat ordaintzea ez da legez kanpokoa, baina, Manhattango fiskal Alvin Braggen arabera, litekeena da Trumpek bere enpresaren kontuak faltsutu izana, ordainketa hori ezkutatzeko. Era batera edo bestera, arratsaldean jakingo da zer leporatzen dioten zehazki buruzagi errepublikanoari.
2024ko bozen kanpaina
Braggek zabaldutako ikerketak ondorio zuzenak izan ditu 2024ko presidentetzarako bozetarako kanpainan; izan ere, Trumpek iragarria du aurkezteko asmoa —2016koak irabazi zituen, eta 2020koak galdu—. Ikusteko dago auzipetzeak mesede edo kalte egingo ote dion, adituek aurreikusten baitute gutxienez urtebete igaroko dela epaiketa hasi artean.
Hala ere, Danielsen auzia ez da Trumpen inguruan ikertzen ari diren bakarra. Georgian, Fulton barrutiko fiskala ikertzen ari da Trumpek funtzionarioak estu hartu ote zituen 2020ko bozetan hautagai errepublikanoa garailetzat jo zezaten. Bestalde, kontseilu federal berezi bat osatu dute argitzeko haren etxean aurkitutako dokumentu klasifikatuak zergatik eraman zituen hara Trumpek, eta zer zerikusi izan zuen 2021eko urtarrilaren 6an Kapitolioaren aurka izandako erasoan. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226444/elak-eta-labek-salatu-dute-arcelorreko-zuzendaritzak-ez-dituela-aintzat-hartzen.htm | Ekonomia | ELAk eta LABek salatu dute Arcelorreko zuzendaritzak ez dituela aintzat hartzen | Sindikatu abertzaleak mahaitik altxatu ziren iragan ostiralean izandako bileran. Altzairutegiak aldi baterako espediente bat egin nahi du. | ELAk eta LABek salatu dute Arcelorreko zuzendaritzak ez dituela aintzat hartzen. Sindikatu abertzaleak mahaitik altxatu ziren iragan ostiralean izandako bileran. Altzairutegiak aldi baterako espediente bat egin nahi du. | ELAk eta LABek kritika gogorra egin diote Arcelor altzairutegien zuzendaritzari. Sindikatu abertzaleek egotzi diote ez duela haiekin negoziatzeko asmorik, eta Asturiasko (Espainia) lantegietan ordezkaritza duten sindikatuak (CCOO, UGT eta USO) baino ez dituela aintzat hartzen. Haserre horren erakusgarri, ELA eta LAB mahaitik altxatu ziren iragan ostiralean eginiko bileran. Arcelorrek aldi baterako lan espedientea aplikatu nahi die 7.000 langileri, eta haren baldintzak negoziatzen ari dira.
Iragan asteazkenean, Arcelorrek Gijonen duen altzairutegiko labe garai bat lehertu egin zen. Labe horrek besteak beste Etxebarriko (Bizkaia), Lesakako (Nafarroa) eta Legasako (Nafarroa) lantegietan erabiltzen duten lehengaia ekoizten zuen. Lantegi horiek geldirik daude istripuaz geroztik, eta Arcelorrek bi hilabeteko espediente batean sartu nahi ditu hango langileak. ELAk eta LABek, baina, adierazi dute enpresak ez duela aintzat hartzen haien iritzia.
Sindikatuek azpimarratu dute jarrera hori ez dela berria, zuzendaritzak Espainiako lantegietara baino ez duela begiratzen, eta ez dagoela arduratuta Euskal Herrikoen arazoekin. Are gehiago, ELAren eta LABen ustez, enpresak aspaldi ez du egin «gutxieneko seriotasunik» duen plan industrialik Euskal Herrian. Horren harira, gaur jakin da Espainiako Gobernuko Ministro Kontseiluak 450 milioi euroko diru laguntza bat onartu duela Arcelorrek Gijonen (Espainia) duen altzairutegia berritu dezan. Energia berriztagarriekin ekoizturiko hidrogenoa erabiltzeko egokitu nahi dute. Enpresak 1.000 milioiko inbertsioa egin asmo du guztira. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226445/etorkin-adingabeen-harrera-laquoduinaraquo-bermatzeko-gomendatu-dio-arartekoak-bizkaiko-aldundiari.htm | Gizartea | Etorkin adingabeen harrera «duina» bermatzeko gomendatu dio arartekoak Bizkaiko Aldundiari | Galdakaoko zentro bat «gainezkatuta» dagoela adierazi du arartekoak, eta horrek egoiliarren artean esku hartzeko baliabideak gutxitu dituela. | Etorkin adingabeen harrera «duina» bermatzeko gomendatu dio arartekoak Bizkaiko Aldundiari. Galdakaoko zentro bat «gainezkatuta» dagoela adierazi du arartekoak, eta horrek egoiliarren artean esku hartzeko baliabideak gutxitu dituela. | Arartekoak Bizkaiko Foru Aldundiari gomendatu dio berma dezala etorkin adingabeen harrera «segurtasun eta duintasun baldintzetan» egitea. Galdakaoko (Bizkaia) Vivero zentroak familia erreferenterik gabeko etorkin adingabeei lehen harrera egin eta ostatu ematen die, eta arartekoak adierazi du adingabe horiei egindako lehen harrera «gainezkatuta» egon dela «aldi luzeetan eta modu iraunkorrean». Ondorioz, azaldu du gutxitu egin direla adingabe horien artean esku hartzeko baliabideak —materialak eta hezkuntza arreta—.
Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban «babesik eta familia erreferentziarik gabe» bizi diren haurrentzako baliabideak arautzen dituzten arauetan zehaztuta dauden segurtasun eta duintasun baldintzak betetzeko, zera gomendatu dio arartekoak Bizkaiko Foru Aldundiko Gizarte Ekintza Sailari: «Batetik, bermatu behar da [lehen harrerarako] programa hori garatzeko zentroan ez dela berriro sortuko gainezkatzerik; eta, bestetik, baliabide nahikoak eta antolaketa eraginkorra izango dituen sistema bat antolatu behar da, eskaera handiagoko aldiei aurre egiteko neurriak bizkor aktibatzea ahalbidetuko duena».
Bestalde, arartekoak aldundiari ohartarazi dio ez dagoela «portaera arazoak edo portaera arazo larriak» dituzten nerabeentzako espezializatutako programa bat garatzeko baliabiderik Vivero zentroan. Horrek lehen harreran eragin duela azaldu du arartekoak; nabarmendu du bizikidetza arazoak, erasoak eta mehatxuak areagotu egin direla. «Horiek egiaz zailtzen dute hezkuntza aldetik modu integralean eta adingabe bakoitzaren premietara egokituta esku hartzea. Izan ere, adingabeentzat inguru seguru bat behar da, ez bakarrik segurtasun materiala eta espazioetakoa, baizik eta segurtasun psikikoa eta emozionala ere bai», azaldu du arartekoak.
Gabezia horri aurre egiteko, Vivero zentroan programa espezializatuak garatzeko gomendioa egin dio arartekoak Bizkaiko Diputazioari. Programa horiek garatzeko hezitzaile gehiago eta «berariazko beste neurri batzuk» beharko liratekeela adierazi du arartekoak. «Horien bitartez, mutiko horietako batzuen premia bereziei erantzun ahal izango zaie, eta, gainera, behar bezala osatu ahal izango da baliabide dibertsifikatu eta egokien sare bat, era askotako pertsonei erantzuteko», azaldu du.
Kexa, 2021ean
2021. urtearen amaieran herritar batzuek aurkeztutako kexa baten harira egin du arartekoak Vivero zentroari buruzko ebazpena. Bizkaiko Foru Aldundiari gomendioa egin aurretik, hainbat aldiz bisitatu du arartekoak Vivero zentroa, eta aldundiko Haur Zerbitzuarekin ere bildu da.
Vivero zentroa iazko abenduaren hasieran ireki zuten, Zornotzako (Bizkaia) lehen harrerarako zentroan piztutako sutearen ondoren. Arartekoak azaldu du jakin ahal izan duela Zornotzako zentroa berriz irekitzekoak direla, eta nabarmendu du babesik gabe dauden etorkin adingabeei lehen harrera «duina eta segurua» egiteko gomendioek balio dutela, bai Galdakaoko zentroarentzat, bai Zornotzakoarentzat. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226446/escrivak-ez-du-kaleratzea-garestitu-nahi.htm | Escrivak ez du kaleratzea garestitu nahi | Escrivak ez du kaleratzea garestitu nahi. | 2021eko lan erreformak berritasunak ekarri zituen kontratazioan eta lan harremanetan, baina ez zuen ukitu kaleratzeen kostua, eta hori izan zen ELAk eta LABek egin zioten kritika handienetakoa.
Gaur egun, erreforma hori babestu zutenek ere eskatzen dute kaleratuei kalte-ordainak handitzeko, baina gaia Espainiako Gorteetara eraman dutenean, EH Bilduk eta ERCk PSOEren ezezkoarekin egin dute topo.
Gaur, Jose Luis Escriva Gizarte Segurantza ministroak itxi nahi zion atea eztaibadari; haren iritziz, «erabaki ona» izan zen kaleratzeak ez garestitzea.
Baina gauza bat da ministroak dioena, eta beste bat epaitegiek esaten dutena. Batetik, Europako Gizarte Eskubideen Kontseiluak aurki ebatzi behar du bidegabeko kaleratzearen ordaina 33 egunekoa izateak bat egiten al duen Europako Gutun Sozialarekin. Bestetik, epaile batzuk auzitan jarri dute kalte ordain horren neurria, eta baliteke Auzitegi Gorenaren esku geratzea auzia. | ||
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226447/zabalza-auzian-nahastutako-guardia-zibila-mailaz-igotzea-biktimak-umiliatzea-dela-salatu-dute-eajk-eh-bilduk-eta-ep-iuk.htm | Politika | 'Zabalza auzian' nahastutako guardia zibila mailaz igotzea biktimak «umiliatzea» dela salatu dute EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk | 'Zabalza kasuarekin' lotutako guardia zibila mailaz igo izana kritikatu dute hiru alderdiek adierazpen instituzional batean. | 'Zabalza auzian' nahastutako guardia zibila mailaz igotzea biktimak «umiliatzea» dela salatu dute EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk. 'Zabalza kasuarekin' lotutako guardia zibila mailaz igo izana kritikatu dute hiru alderdiek adierazpen instituzional batean. | Espainiako Gobernuak Zabalza auzian nahastuta egon zen Arturo Espejo guardia zibila mailaz igo izana salatu dute gaur EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk, adierazpen instituzional batean. Hiru taldeek ohar bateratua adostu dute Eusko Legebiltzarrean, eta horren berri eman dute goizean Iñigo Iturratek (EAJ), Julen Arzuagak (EH Bildu) eta Gustavo Angulok (Elkarrekin Podemos-IU). Eusko Legebiltzarreko gehiengoaren babesa du adostutako agiriak.
Hiru taldeek salatu dute Espainiako Gobernuko Defentsa eta Barne Ministerioek Arturo Espejo Valero guardia zibila mailaz igo izana. Eta gogoratu dute Espejo Zabalza kasuarekin lotuta egon zela. Hain zuzen ere, Zabalzaren desagerpenarekin eta torturekin nahastuta egon zen Espejo; hala ere, Espainiako Gobernuak Guardia Zibilaren teniente jenerala eta Guardia Zibileko Sostengu Agintaritzako buru izendatu du. Berez, joan den urtean igo zuten mailaz, baina duela egun batzuk zabaldu zuten berria.
Erabakia gogor gaitzetsi dute EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk, eta adierazpenean gogoratu dute Eusko Jaurlaritzak Mikel Zabalza biktima gisa aitortu duela, Intxaurrondoko Guardia Zibilaren kuartelean atxilotuta zegoela sufritutako torturengatik. Jaurlaritzak biktima izendatuta, Espainiako Gobernuak bere garaian emandako bertsioaren «sinesgarritasuna» auzitan jarri zela ohartarazi dute hiru alderdiek.
Era berean, salatu dute Espejo mailaz igotzeko erabakia ez dela kasu bakana: «Zoritxarrez, estatuko indarkeriaren egileei emandako maila igoeren, kondekorazioen eta sarien beste kasu bat da». Agiriaren sinatzaileen ustez, erabaki horrek biktimak «umiliatu, iraindu eta birbiktimizatu» egiten ditu. Horrez gain, hiru alderdiek estatuaren biktimei «babesa eta aitortza» adierazi diete, eta erreparaziorako dituzten eskubideei «errespetua» agertu. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226448/bizkaiko-ogasunak-489-milioi-euro-itzuliko-ditu-errenta-kanpainan-eta-383-milioi-euro-jaso.htm | Ekonomia | Bizkaiko Ogasunak 489 milioi euro itzuliko ditu errenta kanpainan, eta 383 milioi euro jaso | Guztira, 623.000 errenta aitorpen egingo dira lurraldean. Aurreikuspenak betez gero, 105,8 milioi euroko balantze negatiboa izango du ogasunak. | Bizkaiko Ogasunak 489 milioi euro itzuliko ditu errenta kanpainan, eta 383 milioi euro jaso. Guztira, 623.000 errenta aitorpen egingo dira lurraldean. Aurreikuspenak betez gero, 105,8 milioi euroko balantze negatiboa izango du ogasunak. | Bizkaiko errenta kanpaina hastear da, eta Bizkaiko Ogasunak 623.000 errenta aitorpen egingo direla aurreikusi du. Hala, 489 milioi euro itzuli behar izatea espero dute, eta 383,2 milioi jasotzea. Kontuak hala, 105,8 milioi euroko balantze negatiboa izango du Bizkaiko Ogasunak 2022ko errenta kanpainan.
Errenta aitorpenen %66k dirua jasoko dute, batez beste 1.190 euro, eta %34k dirua itzuli beharko dute itsulapiko publikora, 1.808 euro bakoitzak batez beste. Apirilaren 17an hasiko dira gutunak bidaltzen, eta egun horretan bertan Interneten kontsultatu ahal izango da ogasunak egindako proposamena. Ekainaren 30erako kitatu beharko dituzte zorrak, bai ogasunak eta bai zergapekoek.
Zergen kenkari guztiak batuta, zergapekoek 684 milioi euro aurreztea espero dute, iaz baino 20 milioi euro gehiago. Besteak beste, ondorengoak dituztenek, desgaitasunak dituztenek, etxebizitza bat dutenek eta gizarte erakundeei dohaintzak egiten dizkietenek izaten dituzte kenkariak.
Nafarroan Aste Santuaren ondoren hasiko dira errenta kanpainarekin, eta Araban eta Gipuzkoan hasiak dira. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226449/adingabe-batek-eraso-matxista-bat-salatu-du-azkoitian.htm | Gizartea | Adingabe batek eraso matxista bat salatu du Azkoitian | Ostiral arratsaldean izan zen erasoa. Udalak irmoki salatu du gertatutakoa, eta bat egin du Itaiak arratsalderako deitu duen elkarretaratzearekin. | Adingabe batek eraso matxista bat salatu du Azkoitian. Ostiral arratsaldean izan zen erasoa. Udalak irmoki salatu du gertatutakoa, eta bat egin du Itaiak arratsalderako deitu duen elkarretaratzearekin. | Adin txikiko neska batek joan den ostiral arratsaldean gertatutako eraso matxista bat salatu du Azkoitian (Gipuzkoa). Urola erdialdeko Itaiak bart eman zuen erasoaren berri, eta elkarretaratzea antolatu du gaur arratsalderako; 19:00etan egingo dute, herriko plazan. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.
Azkoitiko Udaleko bozeramaile batzordea albistea jakin bezain pronto bildu da, gaur eguerdian. Erasoa irmoki salatu dute, eta adierazi ez dutela inoiz onartuko «emakumeen aurkako inolako bortizkeriarik». Babesa helarazi diote biktimari, eta udalaren baliabideak haren eskura jarri dituztela azaldu dute. Eraso dioten emakumearen senideekin bildu ostean, Azkoitiko Udalak erabaki du bat egitea erasoa salatzeko antolatu den elkarretaratzearekin.
Plazaratutako oharrean, udaleko ordezkariek esan dute ezen, biktima adin txikikoa izanik, udalaren lehen ardura dela hura «ez birbiktimizatzea, eta bai haren bai gurasoen borondatea errespetatzea, egoera salatzeko antolatzen diren ekintzen inguruan». Gehitu dutenez, «udalak, nahitaez, biktimaren eta hurbilekoen intimitatea eta konfidentzialtasuna bermatu behar ditu. Horregatik, adierazpen edo agerraldi publikoak egin aurretik, biktimaren onespena eskatzen du, eta adin txikikoen kasuan, gurasoena». |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226450/vweko-langileen-batzordea-prest-dago-beharrezko-neurri-guztiak-hartzeko.htm | Ekonomia | VWeko langileen batzordea prest dago «beharrezko neurri guztiak» hartzeko | Volkswagenek dio ez dagoela dirurik fabrika Landabenen jartzeko. Langileen batzordeak Alemanian bilera bat egiteko eskatu du. | VWeko langileen batzordea prest dago «beharrezko neurri guztiak» hartzeko. Volkswagenek dio ez dagoela dirurik fabrika Landabenen jartzeko. Langileen batzordeak Alemanian bilera bat egiteko eskatu du. | VWeko langileen batzordeak aurreko ostiralean ohartarazi zuen kolokan dagoela Landabenen auto elektrikoetarako baterien zeldak muntatzeko fabrika. Langile guztiei gutun bat bidali die batzordeak, eta azaldu du «bidegabea» dela Landabengo plantako langileenganako tratua. Hori dela eta, adierazi du langileen eta plantaren interesak defendatzeko «beharrezko neurri guztiak» proposatuko dituztela.
Landabengo fabrikaren zuzendaritzak atzo adierazi zion langileen batzordeari «konprometituta» daudela baterien zeldak muntatzeko fabrika Nafarroan egiteko, baina gehitu erabakia ez daukatela beren esku. Nafarroako VWen zuzendaritzak eta batzordeak helburu bera izatea goratu dute langileen ordezkariek, eta nabarmendu dute elkarlanean arituko direla proiektuak aurrera egin dezan.
Batzordeak dio fabrika berriaren proiektua «bideragarria eta errentagarria» dela, baina Wolfsburgeko (Alemania) taldearen finantzeketarik ez duela.
Baterien zeldak muntatzeko fabrika Nafarroan egiteari buruz hitz egiteko bilera bat eskatu diote taldeari, Alemanian bertan. Langileei bidalitako oharrean, batzordeak dio frogatuta dagoela Landabengo langileek plantarekin eta enpresarekin duten konpromisoa, eta gehitu dute esfortzu handia egin dutela urtean 350.000 auto egiten dituen fabrika bat sortzeko: «Datu horren gainean eraikitzen da gure proiektu industriala. Egun, uste dugu baterien zeldak muntatzeko fabrikak gure proiektu industrialaren parte izan behar duela», diote oharrean. Batzordearen arabera, zuzendaritzak dio egungo plantako enplegua ez dagoela arriskuan, baina batzordeak dudak ditu behin-behineko langileekin zer gertatuko den. Auto elektrikoak egungo enplegua mantendu edo handitu behar duela uste du batzordeak.
Bateriak auto elektrikoen pieza garrantzitsuena direla uste dute langileen ordezkariek, eta ez dute ulertzen zergatik duen taldeak VWetik kanpo fabrikatzeko asmoa; are gutxiago, jakinda Nafarroako Gobernuak 40 milioi euroko inbertsioa egin duela, fabrikaren trenbide sarea hobetzeko.
Fabrika Nafarroan egiteko ingurumen arrazoiak ere badaude, batzordearen esanetan: «Errekuntza autoa auto elektrikoarekin ordezkatzea erabaki bada ingurumenaren alde, zer zentzu du baterien zeldak muntatzeko fabrika Nafarroatik kanpo egiteak, milaka kamioi mugiaraziz?».
EH Bilduren eskaera
Laura Aznal EH BIlduko lehendakarigaiak «erabat beharrezkotzat» jo du elektrifikazioaren prozesu osoa bermatzea, eta, ondorioz, uste du funtsezkoa dela lantoki hori Landabenen izatea. Aznalen arabera, VWek 400 milioi euro jasoko ditu autogintzako ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikotik: «Orain, prozesu hori kanporatu nahi du 200 milioi aurrezteko, eta, hala, VWen 500 edo 600 lanpostu sortzea eragotziko du», azaldu du Aznalek. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226452/ide-schelling-esprint-txikian-nagusitu-da-leitzan.htm | Kirola | Ide Schelling esprint txikian nagusitu da Leitzan | Herbehereetako txirrindulariak esprint luze bat jota irabazi du. Alex Aranburu garaipenaren bila abiatu da jaitsiera sigi-sagatsuan barrena, baina ez du biderik egin. | Ide Schelling esprint txikian nagusitu da Leitzan. Herbehereetako txirrindulariak esprint luze bat jota irabazi du. Alex Aranburu garaipenaren bila abiatu da jaitsiera sigi-sagatsuan barrena, baina ez du biderik egin. | Esprint luze batekin nagusitu da Ide Schelling (Bora) 2023ko Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapan. Bost kilometroko jaitsiera arriskutsua abiadura bizian egin dute dozena bat ziklistek, eta Herbeheretakoa gailendu da. Etapa irabazteaz gain, maillot horia ere jantzi du. Alex Aranburu (Movistar) urrutitik ahalegindu da, baina ezin izan du garaipenik lortu. Laugarren sartu da helmugan.
Atzo ez bezala, etapa hasi eta berehala sortu da eguneko ihesaldia. Javi Romo (Astana), Jesus Ezquerra (Burgos BH), Carlos Garcia Pierna (Kern Pharma), Alan Jousseaume (TotalEnergies), Jon Barrenetxea (Caja Rural) eta Txomin Juaristi (Euskaltel-Euskadi) sartu dira bertan. Azken biak atzo ere izan ziren ihesaldian. Tropelak bidea egiten utzi die, eta oso tarte gutxian zazpi minutuko aldea hartu du seikoteak. Aparen lehen zatiak ez zeukan zailtasun nabarmenik, eta Etxauriko igoera (11.3 kilometro eta %3,3ko pendiza) zen arreta gune bakarra. Bertan tropelak ez du erritmoa igo, eta zazpi minuturen aldearekin hasi duten igoera sei minutu inguruko aldearekin amaitu dute iheslariek.
Pixkanaka-pixkanaka erritmoa areagotu du tropelak, Ineosekin eta Movistarrekin. Halako batean hiru minutura gerturatu da tropela, eta argi ikusi da garailea atzean zegoela. Lehen tarteko esprinta ihesaldiko gizonek jokatu dute baina, Leitzara iristean; beraz, sailkapen nagusia lehiatuko duten txirrindulariek ez dute gainsaririk lortu. Une horretan Garcia Piernak ezin izan du iheskideen erritmoa arraitu, eta atzean gelditu da.
Arkiskileko lehenengo jaitsieran Education First jarri da tropelaren buruan. Juanma Garaterenak zuhaitza astintzen ahalegindu dira, eta jarraipena eman diote Saldiasen gora. Bazirudien Carapaz mugituko zela, baina Landa izan da erritmo aldaketa egin duena. Arabarrak helmugatik 47 kilometrora egin du saiakera, Saldiasen, eta Barrenetxearekin, Jousseaumerekin eta Romorekin elkartu da lasterketa buruan. Ineosek, baina, ez dio aldea handitzen utzi. Bigarren tarteko esprintaren zen Landaren lehen helburua, eta Donezteben hiru segundoko gainsaria lortu du, helmugatik 28 kilometrora. Saiakera horretan, ordea, Ethan Hayter liderra (Ineos) atzean gelditu da, eta maillot horia galdu du britaniarrak.
Arkiskileko bigarren igoerara iritsi aurretik iritsi da tropela aurreko laukotearengana, baina beste bi txirrindularik aurrea hartu diote tropelari: Liliane Calmejanek (Intermarche) eta Abel Baldestonek (Caja Rural). Elkarrekin ekin diote biek Arkiskileko azken igoerari, helmugarako 17 kilometro falta zirenean, baina hamabost segundo eskaseko aldearekin. Gogorra baino gehiago, luzea zen mendatea, eta gailurrera heldu baino lehenago iritsi da tropela aurrekoengana.
Handik helmugarako bidea maldan behera egin dute ziklistek, ziztu bizian ibilbide sigi-sagatsuan barrena. Alex Aranburu (Movistar) urrutitik ahalegindu da, daukan teknika ona erakutsita. Hala ere, harrapatu egin dute, eta esprint luzea jota irabazi du Schellingek. Helmugatik 100 metrora zegoen biribilgunean aurretik sartu zen, eta inork ez zion aurre hartu. Faborito gehienak elkarrekin sartu dira helmugan. Enric Mas (Movistar) izan da atzerapenarekin sartu den bakarra. 11 segundo galdu ditu. |
2023-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/226453/osasuna-sailkatu-da-espainiako-kopako-finalerako-115-minutuan-sartutako-gol-batekin.htm | Kirola | Osasuna sailkatu da Espainiako Kopako finalerako, 115. minutuan sartutako gol batekin | Gorritxoak Espainiako Kopako finalerako sailkatu dira, 115. minutuan Pablo Ibañezek sartutako gol ikusgarri bat esker. Arauzko denboran Athletic hobea izan da, baina luzapenean, Osasuna. | Osasuna sailkatu da Espainiako Kopako finalerako, 115. minutuan sartutako gol batekin. Gorritxoak Espainiako Kopako finalerako sailkatu dira, 115. minutuan Pablo Ibañezek sartutako gol ikusgarri bat esker. Arauzko denboran Athletic hobea izan da, baina luzapenean, Osasuna. | 1-0. Iñaki Williamsek (32 min.). 1-1. Pablo Ibañezek (115. min.). Osasunak Athleticen kontura hartuko du Espainiako Kopako azken tragoa. Pablo Ibañez izan da horretarako bidea eman ziona, luzapeneko 115 minutuan sartutako golari esker. Gol ikusgarria izan da, punpalasterrean jaurti baitu. Historiako bigarren finala izango da gorritxoentzat txapelketa horretan, maiatzaren 6an Sevillan jokatuko duena. Gaur jakingo du Bartzelonaren edo Real Madrilen aurka izango den.
Gorritxoek sufritu egin dute arauzko denboran. Athleticek lehen zatian berdindu egin baitu kanporaketa. Baina luzapenean, pixkanaka zuri-gorriei gailentzen joan dira, eta sari potoloa eskuratu dute. Gaua luzea izango da Iruñean, eta tristea, Bilbon.
Partida aurretik izan da albistea, hamar minutuko atzerapenarekin hasi baita. Ertzaintzak ordu erdiz izan du geldirik Osasunaren autobusa, eta espero baino 30 minutu beranduago iritsi dira San Mamesera. Talde gorritxoak kexa agertu du, eta partida ordu laurden atzeratzea eskatu du. Azkenean hamar minutu geroago hasi da.
Behin zelaian, erasora irten da Athletic. Ernesto Valverdek, ohi ez bezala, euskarri bakarrarekin jokatu du: Mikel Vesgarekin. Aurrean Williams anaien, Muniainen eta Guruzetaren aldeko apustua egin du. Osasunaren kasuan, Jagoba Arrasatek zituen bi zalantzak Jon Moncayolaren eta Kike Garciaren alde argitu ditu. Moncayolak atzealdeko eskuin hegalean jokatu du, eta Kike Garciak, aurrean.
San Mames bete duten zaleek hauspotuta—51.544 ikusle bildu dira Katedralean— Athleticek bizi eta bihotzarekin ekin dio partidari, eta baloiaren jabetzarekin. Osasuna, berriz, jakitun zen zuri-gorrien hasierako olatuari eutsi behar ziola. Eta ondo egin du, ordenarekin eta Athletici kanpotik aritzera behartuz. Ez zuten Oihan Sancet jokoan sartzea nahi. Gainera, ez dio uko egiten erasora irteteari Abderen abiadura baliatuz. Moncayolaren erdiraketa bat izan da lehen gerturatzea.
Erreskadan Guruzetak gertu izan du gola egitea, Aridaneri aurrea hartuta, 8. minutuan. Baina azkenean Herrerak aldendu du. Ekinean jarraitu dute etxekoek. Osasunari neurketak patxada handiagoa izatea komeni zitzaion. Baloi jabetza izanda lor zezakeen hori. Baina ezin zuen, Athleticek presio estua egin baitu baloia galdu bezain laster.
Hortzak estutu behar
Arrasateren taldeak zuri gorrien hasierako ekinaldi hori apur bat eten du, eta lehia apur bat parekatu da. Baina zuri-gorriena izan da hurrengo abagunea, Nico Williamsen urrutitik egindako jaurtiketa batean, 25. minutuan. Kanpora joan da. Hortik sortu du arrisku gehien Athleticek lehen zatian.
Baina etxekoen beste oldarraldi bat iritsi da. Bi korner atera ditu segidan. Zail zirudien Osasunak denbora luzez horri eustea. Aurrera ere irten behar zuen, Athleticen ekimena geratzeko. Baina azkenean nahi ez zuena iritsi da. 31. minutuan Sergio Herrerak ondo erantzun dio De Marcosek buruz egindako erremate bati. Baloia kornerrera bidali du. Lehen zatiko laugarrena izan da, eta hor iritsi da gola. Muniainek atera du kornerra, Vesgak orraztu eta Wiliamsek ondo sartu du hanka gola egiteko, 32. minutuan.
Athleticek berdinduta zuen kanporaketa. Lehen zatiko azken txanpan asko sufritu dute gorritxoek. Atsedenaldia behar dute gauzak berrantolatzeko. Dena den horren aurretik eman du lehen abisua Arrasaten taldeak, Kike Garciaren erremate bikoitz batean, 38. minutuan. Baina Julen Agirrezabalak ondo erantzun du. Segidan epaileak baliogabe utzi du Iñaki Williamsen gol bat, jokoz kanpo zegoelako. 1-0ekoarekin bukatu da lehen zatia.
Bigarren zati lasaiagoa
Osasuna gorago hasi da presioa egiten bigarren zatian, baloia gorago berreskuratu, eta Athletici erasora hainbeste ez joaten uzteko. Baloiarekin zerbait gehiago egin behar zuen Arrasateren taldeak. Baina zuri-gorriek bide beretik jarraitu dute. Bigarren zati hori ez da horren bizi hasi.
Athleticek ez zuen atzean arriskurik nahi. Nahiz eta erasoan ere ahalegindu. Osasunak izan du lehen hurbilketa, baloi luze batean. Baina zuri-gorrien atzealdeak ondo aldendu du. Etxekoak, berriz, bigarrena egitear egon dira, oraingo honetan ere korner batean. Baina Yerayk buruz egindako errematea kanpora joan da.
Inork ez du ezer arriskatu. Baina Williams anaiek egindako jokaldi bizkor batean, Nicok abagune argia izan du. Kanpora bidali du, ordea, errematea, 70. minutuan. Bigarren zatiko aukera argiena izan da. Jarraian ere kanpora bidali du errematea Guruzetak, eta segidan, Iñigo Martinezek. Berriro ere beste martxa bat jarri du Athleticek, eta estu hartu du Osasuna. 86. minutuan aukera ona izan zuten zuri-gorriek, baina ondo gelditu du Herrerak. Arauzko denbora hala amaitu da, eta luzapenen iritsi da loria gorritxoentzat. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226480/trump-gure-herrialdea-suntsitu-nahi-dutenengandik-babestea-da-egin-dudan-krimen-bakarra.htm | Mundua | Trump: «Gure herrialdea suntsitu nahi dutenengandik babestea da egin dudan krimen bakarra» | AEBetako presidente ohiari 34 delitu leporatu dizkiote, enpresa kontuak faltsutzeagatik. Epailearen aurretik pasatu denean errugabetzat jo du bere burua. | Trump: «Gure herrialdea suntsitu nahi dutenengandik babestea da egin dudan krimen bakarra». AEBetako presidente ohiari 34 delitu leporatu dizkiote, enpresa kontuak faltsutzeagatik. Epailearen aurretik pasatu denean errugabetzat jo du bere burua. | Ordu batzuez atxilo eta zaintzapean, eskuburdinarik ez eta hari ateratako argazkirik ere ez. Donald Trump AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohia (2017-2021) modu berezian tratatu zuten atzo, herrialde horren historiako unerik esanguratsuenetako bateko protagonista bilakaturik: Juan Manuel Merchan epailearen aurretik pasatu zen Trump, eta hark jakinarazi zion 34 delitu leporatzen dizkiotela, enpresa kontuak faltsutzeagatik, 2016ko presidentetzarako hauteskundeen kanpainarekin zerikusia zuen ordainketa batengatik. Estatuburu izandakoak, aurrez iragarri bezala, errugabetzat jo zuen bere burua atzoko saioan.
Euskal Herriko gaueko ordu txikietan egin ditu adierazpenak Trumpek, Mar-a-Lagoko (Florida, AEBak) bere etxera heldu denean. Luxuzko areto batean 200 jarraitzailez inguratuta —hainbat kongresukide errepublikano tartean—, «gure herrialdea infernura doa» esanez hasi du agerraldia: «Gure herrialdea suntsitu nahi dutenengandik babestea da nik egin dudan krimen bakarra», adierazi du. Trumpen iritziz, kasua berehala utzi beharko lukete bertan behera: «Ez nuen sekula pentsatuko AEBetan hau gerta zitekeenik. Mundu guztiak, nire abokatuek, mundu guztiak, esaten dute ez dagoela ezer, ez dagoela kasurik!», azpimarratu du.
Joe Biden egungo presidenteari ere mintzatu zaio; bere arazoak justiziaren bidez ezkutatu nahi izatea egotzi dio, eta beste behin errepikatu du 2020. urteko hauteskundeetan iruzur egin zuela. Are eta gogorragoa izan da Juan Merchan epailearekin eta Andy Bragg Manhattango fiskalarekin. «Trump gorroto duen epaile bat da, eta Trump gorroto duen emazte bat du» salatu du, Merchan eta haren emazteak idatzitako txio batzuk aipatuz; Braggek, berriz, «Trumpi jarraipena egiteko obsesioa» duela esan du, eta hura inputatu beharko luketela.
Presidente ohiaren hitzaldiak 25 minutu inguru iraun du (hainbatetan eten dute haren jarraitzaileek, txaloka eta oihuka), eta nazioarteko egoeraz hitz egiteko denbora ere eman dio. Besteak beste, aipatu du berak artean ere estatuburu jardungo balu, Errusiak ez zuela sekula inbadituko Ukraina; «Txinaren mehatxuaz» ere jardun du.
Kontuak faltsutu
AEBen historian lehen aldiz, presidente ohi bat auzipetu dute. Estatuburu izandakoa atzo goizaldean heldu zen New Yorkera, eta arratsaldean joan zen Manhattango Auzitegi Kriminalera; Poliziak, auzitegi horretako segurtasun indarrek eta zerbitzu sekretuetako kideek lagunduta egin zuen bidea, Trump dorretik irten zenean. Bide hori egiten ari zela, zera idatzi zuen Truth Social sare sozialean: «Oso surrealista dirudi. Atxilotu egingo naute. Ezin dut sinetsi hau Amerikan gertatzen ari denik».
Auzitegira iristean, presidente ohiak ez zuen adierazpenik egin. Autotik atera, jarraitzaileak agurtu, eta berehala sartu zen eraikinean. Epailearen aurrean egin zuen agerraldia ez zen jendaurrekoa izan, baina areto barnean zegoeneko argazki bat argitara atera zuten, eta Trump oso serio agertzen zen, kamerari begira, abokatuak alboan zituela.
Kanpoan presidente ohiaren zaleak zeuden; goizean goizetik hasi ziren biltzen hiriko bazter guztietan, baina baita harekin kritikoak direnak ere. Eric Adams New Yorkeko alkateak jarraitzaileei eskatu zien «lasai» egoteko, eta ohartarazi zuen Poliziak esku hartuko duela istiluak sortzen bazituzten. Azkenean, Trumpen jarraitzaile oso gutxi agertu ziren, aurreko manifestazioekin konparatuz gero.
Estatuburu ohiak ukatu egin duen arren, ikerketak zera dio: 2016ko presidentetzarako hauteskunde kanpaina betean zirela, buruzagi errepublikanoak, kanpainako funtsak erabiliz, 120.000 euro ordaindu zizkion pornografian aritzen zen Stormy Daniels aktoreari, Michael Cohen abokatuaren bitartez, Danielsek ez zezan zabaldu Trumpek eta biek harremanak izan zituztela 2006an. Presidente izandakoak esan du ez zuela sexu harremanik izan Danielsekin, baina aktoreak baietz dio.
Berez, isilik egotearen truke diru kopuru bat ordaintzea ez da legez kanpokoa, baina, Manhattango fiskal Alvin Braggen arabera, litekeena da Trumpek bere enpresaren kontuak faltsutu izana ordainketa hori ezkutatzeko. Joan den ostiralean jakinarazi zuten estatuburu ohia eroskeriagatik auzitara eraman zutela; harrezkeroztik, Trumpek 7,3 milioi euro bildu ditu, Jason Miller haren aholkularietako baten arabera.
2024rako kanpaina
Baliteke Braggek zabaldutako ikerketak zuzenean eragitea datorren urteko presidentetzarako hauteskundeetarako kanpainan; izan ere, Trumpek iragarria du asmoa duela boz horietara aurkezteko —2016koak irabazi zituen, eta 2020koak galdu—. Ikusteko dago auzipetzeak mesede edo kalte egingo ote dion, adituek aurreikusten baitute gutxienez urtebete igaroko dela epaiketa hasi artean.
Hala ere, Danielsen auzia ez da Trumpen inguruan ikertzen ari diren bakarra. Georgian, Fulton barrutiko fiskala ikertzen ari da Trumpek funtzionarioak estu hartu ote zituen 2020ko hauteskundeetan hautagai errepublikanoa garailetzat jo zezaten. Bestalde, kontseilu federal berezi bat osatu dute argitzeko etxean aurkitu zizkioten dokumentu klasifikatuak zergatik eraman zituen hara Trumpek, eta zer zerikusi izan zuen 2021eko urtarrilaren 6an Kapitolioaren aurka izandako erasoarekin. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226482/sestaoko-ama-seme-batzuk-hil-dira-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Sestaoko ama-seme batzuk hil dira auto batek harrapatuta | Gidariak alkohol tasa onartua baino hiru aldiz gehiago eman du, bai eta positibo ere drogetan. Kantabrian (Espainia) gertatu da ezbeharra, Ribamontan al Mar herrian; autoa errepidetik atera delarik, beste pertsona bat ere harrapatu eta hil du. | Sestaoko ama-seme batzuk hil dira auto batek harrapatuta. Gidariak alkohol tasa onartua baino hiru aldiz gehiago eman du, bai eta positibo ere drogetan. Kantabrian (Espainia) gertatu da ezbeharra, Ribamontan al Mar herrian; autoa errepidetik atera delarik, beste pertsona bat ere harrapatu eta hil du. | Sestaoko bi lagun hil dira Kantabriako erkidegoan (Espainia) izan den auto istripu larri batean. Ama-seme batzuk dira, 42 eta 19 urtekoak, eta auto batek eragin die heriotza, errepidetik atera delarik eman dien kolpe larriaren ondorioz. Istripu berean beste pertsona bat hil da, Santo Domingo de la Calzadakoa (Errioxa, Espainia). Guztira, hiru pertsona harrapatu eta hil ditu auto horrek Ribamontan al Mar herrian, kontrola galdurik errepidetik atera baita eta pertsona horiek harrapatu baititu.
Espainiako Gobernu ordezkariak Kantabrian jakinarazi du Guardia Zibilak ikerketa bat abiarazi duela. 73 urteko gidariak 0,72ko tasa eman du, 0,25 baimendua baino ia hiru aldiz gehiago; drogetan ere positibo eman du. Epailearen esku geratzekotan da gidaria. 0,60ko tasatik gora ematea delitu penala da: hiru eta sei hilabete arteko espetxe zigorra, sei hilabetetik hamabi hilabete arteko isunak edo komunitate lanak, eta gidabaimena urtebetetik laur urte bitartean galtzea ekar ditzake.
Atzo arratsaldeko 20:00etan gertatu zen harrapaketa, CA-433 errepidean. Sestaoko ama-semeak eta Santo Domingo de la Calzadako emakumea (68 urtekoa) paseoan zebiltzan errepide alboko oinezkoentzako eremuan, eta autoak aurrean eraman zituen. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226484/nico-williamsek-bere-sare-sozialak-ezabatu-ditu-irainak-jaso-dituelako.htm | Kirola | Nico Williamsek bere sare sozialak ezabatu ditu irainak jaso dituelako | Athleticeko aurrelariak bi aukera argi huts egin zituen Osasunaren aurkako finalaurrekoan. | Nico Williamsek bere sare sozialak ezabatu ditu irainak jaso dituelako. Athleticeko aurrelariak bi aukera argi huts egin zituen Osasunaren aurkako finalaurrekoan. | Ezbairik gabe, Nico Williams izan zen Athleticek eta Osasunak atzo jokatu zuten neurketako protagonistetako bat. Zuri-gorrien aurrelariak gola sartzeko bi aukera on izan zituen bigarren zatian, baina kanpora bota zituen biak. Haietako bat sartuz gero, Athletic Espainako Kopako finalerako sailkatuko zen zuzenean, luzapena jokatu gabe.
Ikusi gehiago: Azken tragoa Osasunarentzat
Hainbat zale zuri-gorrik, euren taldea kanporatu dutelako haserre, Williams anaietan gazteenarekin ordaindu dute sare sozialetan. Besteak beste, zalantzan jarri dute haren kalitatea, eta golak sartzeko gaitasun txikia izatea egotzi diote, nahiz eta aurten zazpi egin dituen 32 partidatan —beste hiru sartu zituen iaz—. Hori ikusirik, hogei urteko jokalariak Twitterren eta Instagramen zituen profilak ezabatzea erabaki du.
Neurketaren ostean ez zuen hitz egin Nicok, baina bai Iñakik, haren anaia zaharrak. Hark sartu zuen Athleticen gola. «Normala da [Nico] izorratuta egotea, taldekide guztiok gaude izorratuta, final baten atarian geratu gara berriz ere, eta ez dut hitzik. Oso-oso triste gaude, oso izorratuta, baina saiatuko gara burua altxatzen eta itzultzen», esan zuen. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226485/peter-murrell-sturgeonen-senarra-atxilotu-dute-snpren-finantzaketaren-ikerketaren-harira.htm | Mundua | Peter Murrell Sturgeonen senarra atxilotu dute SNPren finantzaketaren ikerketaren harira | Alderdiko zuzendari exekutibo izandakoa ikertzen ari da Eskoziako Polizia, bigarren independentzia erreferendumerako jasotako donazioak SNPren beste gastuetara bideratzeagatik. | Peter Murrell Sturgeonen senarra atxilotu dute SNPren finantzaketaren ikerketaren harira. Alderdiko zuzendari exekutibo izandakoa ikertzen ari da Eskoziako Polizia, bigarren independentzia erreferendumerako jasotako donazioak SNPren beste gastuetara bideratzeagatik. | Eskoziako Poliziak Peter Murrel SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko zuzendari exekutibo izandakoa atxilotu du gaur «susmagarri» gisa, alderdiaren finantzaketan irregulartasunak egon direlakoan. Murrel Nicola Sturgeon lehen ministro ohiaren senarra da —2014az geroztik zen lehen ministro, eta dimisioa eman zuen otsailean; Humza Yousafek ordezkatu du joan den astean—. Sturgeonen dimisiotik hilabetera gauza bera egin zuen Murrelek: hogei urtez alderdiko zuzendari exekutibo izan ostean, kargua utzi zuen, zentsura mozio bati aurre egin beharko ziola uste baitzuen.
Polizia ikertzen ari da ea SNPk eguneroko gastuetara bideratu dituen Eskoziako bigarren independentzia erreferendumerako jasotako donazioak; denera, 600.000 libera esterlina. Eskoziako Poliziak ez du xehetasun gehiagorik eman; Murrel itauntzen ari dira, eta hainbat miaketa egiten ari dira Eskoziako Gobernuaren menpeko hainbat helbidetan. Yousaf lehen ministroak adierazi du ez dutela ikerketa «inolaz ere oztopatuko». Alderdiari «bestelako buruzagitza bat» eman diezaiokeela azaldu du; horretan «giltzarri» izango dira «gobernantza eta gardentasuna».
Ohar bidez, SNP alderdiak adierazi du «ez litzatekeela egokia» itxi gabe dagoen Poliziaren ikerketa bati buruz komentariorik egitea. Gehitu du ikerketarekin «elkarlanean» daudela eta hala «jarraituko» dutela.
2021ko maiatzean, Douglas Chapman orduko alderdiko diruzain nazionalak ere dimisioa eman zuen, karguan urtebete baino gutxiago zeramanean, «finantzen inguruko informazio nahikoa» ez zuelako jaso. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226486/finalerdiko-luzapenak-85eko-ikusle-kuota-izan-zuen-etb1en-eta-404koa-la1n.htm | Bizigiro | Finalerdiko luzapenak %8,5eko ikusle kuota izan zuen ETB1en, eta %40,4koa La1n | Osasunaren eta Athleticen arteko atzoko partidaren lehen 90 minutuetan, La1ko emanaldiak %36,4ko ikusle kuota izan zuen; ETB1ekoak, berriz, %8,5ekoa. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak dira. | Finalerdiko luzapenak %8,5eko ikusle kuota izan zuen ETB1en, eta %40,4koa La1n. Osasunaren eta Athleticen arteko atzoko partidaren lehen 90 minutuetan, La1ko emanaldiak %36,4ko ikusle kuota izan zuen; ETB1ekoak, berriz, %8,5ekoa. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak dira. | Ikusmin handia piztu zuen atzo Espainiako Kopako finalerdietako itzulerako lehiak. Finalerako toki bat zuten jokoan Osasunak eta Athleticek. Eta San Mamesen 51.544 futbolzale elkartu ziren partida ikusteko. Milaka izan ziren, era berean, partida telebistaz ikusi zutenak, euskaraz zein gaztelaniaz. Nafarroako daturik ez dago, baina ziurtzat jo daiteke nafar askok ikusi zutela Osasunaren garaipena telebistaz. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, partidako lehen 90 minutuak La1 katean ikusi zituzten 235.000 herritarrek —%36,3ko ikusle kuota—; 55.000 lagunek ikusi zuten euskarazko emanaldia aurreneko 90 minutu horietan, ETB1en —%8,5eko ikusle kuota—. Luzapenean, berriz, 268.000 herritarrek ikusi zuten gaztelaniazko emanaldia, La1n —%40,4ko ikusle kuota—; eta 57.000 lagunek euskaraz —%8,5eko ikusle kuota—.
Joaneko partidan, ETB1en ikusle kuota antzekoa izan zen: %8,4koa. La1 katean, ordea, apalagoa izan zen: %31,1ekoa. Joaneko partida 299.000 herritarrek ikusi zuten: 235.000k gaztelaniaz, eta 64.000k euskaraz. Horrenbestez, herritar gutxiagok aukeratu zuten atzo ETB1 partida ikusteko, martxoaren 1ean baino, joaneko lehiaren egunean.
Ikusle datu onak dira horiek guztiak. Baina duela bi urteko ikusle kuotak handiagoak izan ziren, Espainiako Kopako finalean: Realak eta Athleticek jokatu zuten 2021eko finala, eta %21,9ko ikusle kuota izan zuen ETB1en, eta %51,7koa Tele5n. Biak batuz gero, %73,6ko ikusle kuota bereganatu zuen Sevillan (Espainia) jokatutako partida hark —astelehenean bete ziren bi urte final hura jokatu zenetik—. Euskaldunen artean, %39,7k ikusi zuten ETB1en.
Espainiako Kopako finalerdietako datu batzuekin alderatzeko, 2020koak hartu daitezke erreferentziatzat –orduan lortu zuten Realak eta Athleticek finalera sartzea–: joanekoan, Athletic-Granada partidak %46,5eko ikusle kuota lortu zuen –400.000 herritarrek ikusi zuten finalerdia, osorik, telebistaz–; Reala-Mirandes partidak, berriz, %36,4ko ikusle kuota izan zuen (285.000 ikus-entzule).
Osasunaren finala ETBn
Maiatzaren 6an jokatuko du Osasunak Espainiako Kopako finala, Sevillan (Espainia). Bartzelona edo Real Madril izango du aurkari —bi talde horien arteko itzulerako partida La1 kateak emango du, gaur, 21:00etan—. Finala, bestalde, TVEk eta ETBk emango dute. Izan ere, ETBk otsailaren bukaeran akordioa lortu zuen Espainiako telebista publikoarekin, finalerdiak eta finala emateko.
Duela hemezortzi urte, 2005ean, Osasunak Betisen aurka jokatu zuen Espainiako Kopako finala, Madrilen. Orduko hartan, ETB1ek eta Tele5k eman zuten finala. Lehiaren kontakizuna Juanan Legorburuk eta Juan Antonio Larrañagak egin zuten euskarazko katean. Final hark %42,7ko ikusle kuota izan zuen Tele5n, eta %14,2koa ETB1en. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak dira horiek, betiere. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226487/gasteizko-udaltzainburuaren-izendapena-baliogabetu-egin-dute-genero-diskriminazioagatik.htm | Gizartea | Gasteizko udaltzainburuaren izendapena baliogabetu egin dute genero diskriminazioagatik | ELAk jakitera eman duenez, Gasteizko epaitegi batek atzera bota du izendapena, eta Gasteizko Udalari «botere abusua» egotzi dio. Gasteizko Udalak errekurtsoa aurkeztuko dio epaiari. | Gasteizko udaltzainburuaren izendapena baliogabetu egin dute genero diskriminazioagatik. ELAk jakitera eman duenez, Gasteizko epaitegi batek atzera bota du izendapena, eta Gasteizko Udalari «botere abusua» egotzi dio. Gasteizko Udalak errekurtsoa aurkeztuko dio epaiari. | ELA sindikatuak jakinarazi duenez, Gasteizko Administrazio auzietarako lehen epaitegiak atzera bota du Gasteizko udaltzainburuaren izendapena, lanpostura aurkeztu zen emakume bat genero arrazoiengatik diskriminatua izan zelako.Azken urteetan, Gasteizko Udaleko udaltzainburuaren lanpostua barne prozesuan zerbitzu eginkizunetan bete izan da, deialdi publiko baten bidez, eta, modu horretan, Gasteizko udaltzainek, hainbat lanpostutan lan egin ondoren, karrera profesionala kontuan hartuta egin dute gora aginte katean. Prozedura hori bete izan ez balitz, komisariorde zen emakume batek bakarrik beteko zukeen udaltzainburu izateko baldintza, ELAren arabera. Haatik, udalak egindako aldaketari esker, emakumeak baino kategoria apalagoa zuen gizon bat izendatu zuten udaltzainburu. Gainera, lanpostu hori betetzeko asmoz udalak egindako aldaketa ontzat emanda ere, deialdi publiko bat egin behar zela salatu du ELAk. Aldiz, lanpostua «aldebakarrez» esleitu zen, eta udaltzaingoko komisariorde emakumezko horrek ezin izan zuen prozesuan parte hartu ere egin. Horregatik, sindikatuaren zerbitzu juridikoek auzitara jo zuten, eta orain arrazoia eman diote. Epaiak dio Gasteizko udaltzainburuaren izendapena baliogabetu behar dela ez direlako betetzen «genero diskriminazioa» eta «berdintasun, merezimendu eta gaitasun printzipioak». Ebazpenaren arabera, komisario lanposturako baldintzak betetzen zituen pertsona bakarraren karrera profesionala «kaltetu» zen, eta Gasteizko Udalari «boterea desbideratzea» eta «botere abusua» egotzi dizkio. Horiek horrela, lanpostu horretarako deialdia «gardentasunez» egin behar dela ebatzi du epaitegiak, eta emakumeari orain arte zegozkion ordainsari guztiak ordaintzera zigortu du udala. ELAren ustez, «oso larria» da Gasteizko Udalak egindakoa. «Udaltzaingoa bezain maskulinizatua dagoen instituzio baten barruan, izendapen libre eta erregularizatu gabekoak emakumeen kalterako izan ohi dira», ohartarazi du. Horrelako praktikak ez direla onargarriak salatu du, eta administrazioei eskatu die martxan jar ditzatela parekidetasunaren aldeko politika eta neurri eraginkorrak, «puntu moreaz harago» doazenak.
Gasteizko Udala, aurka
Gasteizko Udalak aurreratu du epaiaren aurkako errekurtsoa aurkeztuko duela EAEko Auzitegi Nagusian. Gasteizko Herritarren Segurtasuneko zinegotzi Marian Gutierrezek «zuhurtzia» eskatu du sententzia ongi aztertu arte, baina aurreratu du ez dagoela ados epaiarekin. Hala ere, aitortu du «mingarria» dela esatea udaltzaingoan genero diskriminazioa sustatzen dela. EH Bilduk, PPk eta Elkarrekin Gasteizek «oso larritzat» jo dute ebazpena. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226488/martxan-da-inoiz-egin-den-ikurrinik-handiena-sortzeko-finantzaketa-kolektiboa.htm | Politika | Martxan da inoiz egin den ikurrinik handiena sortzeko finantzaketa kolektiboa | Gure Esku-k Tourrerako egin duen deialdiarekin bat egin du txirrindulari talde batek. | Martxan da inoiz egin den ikurrinik handiena sortzeko finantzaketa kolektiboa. Gure Esku-k Tourrerako egin duen deialdiarekin bat egin du txirrindulari talde batek. | Aurtengo Frantziako Tourraren lehen hiru etapek Euskal Herriaren zati bat zeharkatuko dutela aprobetxatu nahi du Gure Esku-k Euskal Herria «nazioartean proiektatzeko», eta dagoeneko martxan jarri du «inoiz egin den ikurrin erraldoiena» sortzeko finantzaketa kolektiboa. Lasterketa uztailaren 1ean hasiko da Bilbon, eta Gasteiz, Donostia, Zornotza (Bizkaia) eta Baiona daude haren ibilbidean.
Gaur, Euskal Herriko itzuliaren harira, Errenterian aurkeztu dute diru bilketa abiatzeko kanpaina, eta euskal txirrindulariek azaldu dute proiektua. Amets Txurruka, Peio Goikoetxea, InÌ;Â;ÂÂÂÂaki Isasi, Aritz Bagues, Eugenio Goikoetxea, Mikel Astarloza, Usoa Ostolaza, Nahia Polo, Idoia Eraso, Eukene Larrarte, Lierni Lekuona eta Ainhoa Ostolaza txirrindulariek bat egin dute Gure Esku-k Tourrerako egin duen deialdiarekin eta ikurrinik erraldoiena sortzeko finantzaketa kolektiboarekin.
Txirrindulariek adierazi dute aurtengo Frantziako Tourra «berezia» izango dela, Euskal Herriko txirrindulari eta txirrindularitzazale guztiontzat, Euskal Herrian izango direlako lehen hiru etapak eta bosgarrenaren zati bat. Zale euskaldunen «berotasuna» aipatu dute, eta Tourrari ongietorria egiteko deia egin dute. Era berean, Gure Esku-k egindako deialdiari bultzada eman nahi diotela gehitu dute. Astarlozaren hitzetan, «aukera paregabea da Europako txoko honetan zazpi lurraldez osatutako herri bat dagoela esateko». Erantsi du lurralde honek «nortasun propioa» duela, bai eta «Europako hizkuntza zaharrena» ere; «lurralde honek bere burua gobernatu nahi du, kirolzalea da, eta hori dena harrotasunez bizi du».
Usoa Ostolazak zaleei esan die egun horietan «ikurrinekin errepide bazterretara biltzeko»; «beti bezala, zale euskaldunak ezaugarritzen dituen errespetuzko jokabidearekin, txirrindulariak animatuz baina haien bidea oztopatu gabe», gaineratu du txirrindulariak.
Kirolariek bat egin dute, halaber, ikurrinik erraldoiena sortzeko deialdiarekin eta horretarako abian jarri den finantzaketa kolektiboarekin (hemen esteka). Bilbotik Baionara «erabaki nahi duen nazio bat» dagoela azpimarratuz amaitu dute hitzartzea: «Zabal dezagun lau haizeetara zazpi lurraldeko herri honek erabakitzeko eskubidea daukala. Euskal Herriak erabaki, Basques decide». |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226489/israelgo-polizia-al-aqsa-meskitara-indarrez-sartzeak-tentsioa-handitu-du.htm | Mundua | Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartzeak tentsioa handitu du | Poliziak 400 bat palestinar atxilotu ditu. Netanyahuk esan du «‘statu quo’-a mantentzeko» lanean ari direla. Hamasek ohartarazi du gertatutakoak «ondorioak» izango dituela. Arabiar Liga biltzekoa da | Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartzeak tentsioa handitu du. Poliziak 400 bat palestinar atxilotu ditu. Netanyahuk esan du «‘statu quo’-a mantentzeko» lanean ari direla. Hamasek ohartarazi du gertatutakoak «ondorioak» izango dituela. Arabiar Liga biltzekoa da | Musulmanak ramadana ospatzen ari dira, eta fededun palestinarrak Jerusalemgo Al-Aqsa meskitan, beren otoizlekurik sakratuenean, errezatzen ari ziren gaur goizaldean. Baina Israelgo Polizia han sartu da indarrez, eta 400 bat pertsona atxilotu ditu, Palestinako Wafa berri agentziak kaleratu duenez. Gainera, hamabi pertsona zauritu ditu, Palestinako Ilargi Gorriaren arabera. Izan ere, zenbait hedabidek lekukoen hitzak aipatuz kaleratu dutenez, poliziek negar gasa eta granada itsutzaileak jaurti dituzte, eta borrekin jo dituzte han bildutakoak. Urte hasiera aspaldiko bortitzena izaten ari da Jerusalem ekialdean eta Zisjordanian, eta baliteke Al-Aqsan gertatu denak tentsioa areagotzea.
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehk adierazi du fededunen aurkako «krimen larri bat» dela gertatutakoa, eta ohartarazi «leherketa handi bat» eragin dezakeela. Horregatik, «arduraz» jokatzera deitu du Israelgo Gobernua. Benjamin Netanyahu lehen ministroak azpimarratu du, bestalde, Tel Aviv lanean ari dela «statu quo-a mantentzeko», eta «lasaitasunerako» deia egin du. Eskualdeko beste herrialde arabiar batzuek eta Europako Batzordeak gertatutakoa gaitzetsi dute, baita Arabiar Ligak ere, eta erakunde hori urgentziazko bilera bat egitekoa da.
Israelgo Poliziak esku hartzea justifikatu du, argudiatuz behartuta sartu direla meskitara, «maskaratutako asaldatzaile batzuk» han «gotortu» direlako, suziriekin, makilekin eta harriekin. «Poliziak sartu direnean, asaldatzaile talde batek eraso egin die granadak eta suziriak erabiliz», azaldu du Poliziak, ohar batean. Netanyahuren hitzetan «muturreko musulmanak» ziren meskitan «gotortuta» zeudenak.
Gertaera horren ondoren, Gaza iparraldetik suziriak jaurti dituzte Israelera. Armadak esan duenez, aireko defentsa sistemek bost suziri erorarazi dituzte, eta beste lau jenderik bizi ez den tokietan erori dira. Israelgo armadak Gazako «gune militar bat» bonbardatuz erantzun du. Al-Jazeera telebista katearen arabera, errefuxiatuen kanpaleku bati ere eraso dio Israelek. Tel Avivek Hamas Palestinako antolakunde politiko islamistari egotzi dio erasoaren erantzukizuna. Hamasek du Gazaren kontrola, eta haren buru Ismail Haniyek esan du «inoiz ikusi gabeko krimena» dela Al-Aqsakoa, eta «ondorioak» izango dituela.
Al-Aqsa gatazka iturri bihurtu da azkeneko bi hamarkadetan. Jerusalemgo Hiri Zaharrean dago, Meskiten Zelaigunean, 1967tik Israelek nazioarteko zuzenbidearen kontra okupatuta dauzkan lurretan. Baina judaismoak eremu sakratutzat dauka eremu hura. 1967ko akordioek ezarritako statu quo-aren arabera, musulmanak noiznahi joan daitezke zelaigunera; juduak, ordea, ordu jakin batzuetan, baina ezin dute errezatu. 1967ko itunean jasotakoa aintzat hartuta, Jordaniako Gobernua da musulmanen eta kristauen Jerusalemgo leku sakratuen erabilera gainbegiratzen duena.
Hori bai, han otoitz juduak baimentzea deliberatu zuen Jerusalemgo epaitegi batek 2021eko urrian, aurrekaririk gabeko erabaki bat hartuta. Palestinarren sumina eragin zuen horrek. Kezkatuta daude, gainera, Israelgo eskuin muturrak ez duelako baztertzen Al-Aqsako azpiegitura islamiarra eraistea eta haren ordez tenplu judu bat eraikitzea.
Filtrazio bat
Arabiarrek «elkar hiltzen» dutela, «berez» horrelakoak direla, adierazi zion telefono dei batean Israelgo Poliziaren inspektoreburu Kobi Xabtaik Israelgo Segurtasun Nazionalerako ministro Itamar Ben-Gvirri. Bi buruzagien arteko elkarrizketa hori filtratu diote Keshet 12 telebista kateari, eta transkripzioa kaleratu du, gaur.
Horren arabera, Ben-Gvir ari zen Xabtai konbentzitzeko ahaleginean, babestu dezan sortu nahi duen guardia nazionala, 2.000 bat kidekoa. Xabtai, baina, jendaurrean agertu da horren kontra. «Hilketa bat bestearen atzetik; marra gorri guztiak zeharkatu dituzte», esan zion Gvirrek, transkripzioan irakur daitekeenez. Orduan erantzun zion inspektore uruak arabiarrekin ez dagoela «ezer» egiterik.
Poliziaren bulegoak ohar bat kaleratu du zabaldutako transkripzioaren harira, eta ez du horren edukia ukatu, baina «harrituta» dago, eta egotzi dio ministroari «elkarrizketa pertsonalak grabatzea».
Israelgo hedabideek gaur iradoki dute Ben-Gvir ultraeskuindarraren bulegoak filtratu dituela elkarrizketak. Aintzat hartu behar da Xabtaik duela egun batzuk nabarmendu zuela, gutun batean, «inondik ere» ez dela «beharrezkoa» guardia nazional bat eratzea; are, hori sortzearen ondorioak «ezin okerragoak» liratekeela herrialdearentzat. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226490/etzi-hasiko-da-buruz-burukoa-urrutikoetxea-elordi-partidarekin.htm | Kirola | Etzi hasiko da buruz burukoa, Urrutikoetxea-Elordi partidarekin | Finala ekainaren 4an jokatuko da Bilbon, eta final-laurdenetako ligaxkan pilotariek bi aste izango dituzte partida batetik bestera. Arangurenek jokatuko du Baikon Peñaren ordez. Eta lesioak tarteko, Elezkanok jokatu egingo du, nahiz eta atarikoan kanpoan geratu zen. | Etzi hasiko da buruz burukoa, Urrutikoetxea-Elordi partidarekin. Finala ekainaren 4an jokatuko da Bilbon, eta final-laurdenetako ligaxkan pilotariek bi aste izango dituzte partida batetik bestera. Arangurenek jokatuko du Baikon Peñaren ordez. Eta lesioak tarteko, Elezkanok jokatu egingo du, nahiz eta atarikoan kanpoan geratu zen. | Mikel Urrutikoetxearen eta Aitor Elordiren arteko partidarekin ekingo zaio ostiralean aurtengo Buruz Buruko Txapelketari. Lekeition jokatuko da partida hori. Finala ekainaren 4an jokatuko da, Bilbon. Hainbat berritasun izango ditu aurtengo aldiak. Nagusia: final-laurdenetako ligaxkan pilotariek bi aste izango dituzte partida batetik bestera. Aurreko urtean, asteburuero partida bat jokatu zuten, eta pilotariak kexu agertu ziren, horrek haien eskuetan izan zezakeen eraginagatik. Hala, aurten tarte handiagoa ezarri dute. Parte hartzaileei dagokionez, iazkoarekin alderatuz, Baikon Jon Ander Peña ez da arituko, bai, ordea, Asier Arangurenek. Hura izango da berritasunetako bat, Jon Alberdirenarekin batera. Azpeitiko aurrelariak 22-18 hartu zuen mendean Asier Agirre atarikoan.
Enpresa bakoitzetik pilotari hauek parte hartuko dute: Aspetik Joseba Ezkurdia, Jokin Altuna, Danel Elezkano, Elordi, Dario Gomez eta Peio Etxeberria arituko dira; Baikotik, berriz, Unai Laso, Erik Jaka, Iñaki Artola, Aranguren, Mikel Urrutikoetxea eta Alberdi. Asperi dagokionez, Beñat Rezustak eta Jose Javier Zabaletak uko egin diote parte hartzeari. Rezustak ez ditu eskuak behar bezala. Zabaletak, berriz, atzo egindako entrenamendu batean min hartu zuen. Eskuin eskuko hatz txikia apurtu zuen, eta hiruzpalau astez jokatu gabe egon beharko du. Hala, atarikoan kanpoan geratu zen Elezkano II.a deitu dute. Gainera, Ezkurdiak ere zalantzak ditu, bikian izandako lesio batengatik. Baikon, berriz, egungo txapelduna dago zalantzan, Laso. Bizkarreta-Gerendiaingoak min hartu zuen igandeko Binakako finalean, eta gaur jakingo dira egin dizkioten proben emaitzak. Baina apirilaren 23an jokatu beharko luke lehen partida Altuna III.aren kontra. Beraz, ezusterik ezean, parte hartuko du.
Urrutikoetxea-Alberdi partidaz gain, final-zortzirenetan beste hiru kanporaketa hauek jokatuko dira: Elezkano-II.a-Artola, larunbatean, Bastidan; Dario-Aranguren, Ezkaraien, igandean; eta, Peio Etxeberria-Alberdi, astelehenean, Tolosan. Final-laurdenetako ligaxkako bi partida ere zehaztuta daude: Ezkurdia-Jakak Eibarren jokatuko dute hilaren 16ean, eta, esan bezala, Lasok eta Altunak, apirilaren 23an Bilbon. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226491/osakidetzako-garbitzaile-azpikontratatuen-greba-apirilaren-30era-arte-luzatu-du-elak.htm | Gizartea | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuen greba apirilaren 30era arte luzatu du ELAk | Sindikatuak salatu duenez, ia 40 eguneko lanuztearen ondotik lan gatazka ez da konpondu oraindik. | Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuen greba apirilaren 30era arte luzatu du ELAk. Sindikatuak salatu duenez, ia 40 eguneko lanuztearen ondotik lan gatazka ez da konpondu oraindik. | ELA sindikatuak erabaki du apirilaren 30era arte luzatzea Osakidetzako garbitzaile azpikontratatuen greba. Ia 40 egun daramatzate greban, euren lan baldintzak Osakidetzako langileenekin berdindu ditzatela exijitzeko, eta sindikatuak salatu du lan gatazka ez dela konpondu oraindik.
Ohar batean dioenez, enpresak eta Osakidetzak ez dute bere gain hartu nahi gatazkan duten erantzukizuna, eta greba «oztopatzeko» mekanismo guztiak erabiltzen ari dira. Adibidez, ELAk salatu du Eusko Jaurlaritzak aparteko garbiketa agindu duela aste honetan bertan Mendaroko ospitalerako (Gipuzkoa), eta gaur baita Arrasate eta Donostako Ospitalerako ere. Sindikatuak dio aparteko garbiketa egiteko aginduak greba «oztopatzeko» eta grebalariak «adoregabetzeko» helburu politikoa duela, baina ohartarazi du langileek grebari eutsiko diotela: gutxienez beste bi astez egingo dute lanuztea. Sindikatuaren ustez, negoziatuz eta garbitzaileen karrera profesionala ordainduta lortuko da irtenbidea topatzea. Joan den astean, ELAko ordezkariek bilera egin zuten Eusko Jaurlaritzako Lan Sailarekin, egoera desblokeatzeko asmoz. Izan ere, sindikatuak salatu du Eusko Jaurlaritza arduratzen dela «ospitaleak dauden baldintzetan» egoteaz. Datorren astean beste bilera bat egingo dute bi aldeek, eta sindikatuak ontzat jo du Osakidetzak negoziatzeko urratsa egitea. Bitartean, mobilizazioei eutsiko diete. Hala, datorren ostegunerako, hilak 13, manifestazio batera deitu du ELAk Donostia ospitalean; eta, ostiralerako, hilak 14, Gasteizko Legebiltzarreko atarian elkartzera deitu du. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226492/nafarroako-hezkuntzako-sindikatuek-esan-dute-mobilizatzen-jarraituko-dutela.htm | Gizartea | Nafarroako hezkuntzako sindikatuek esan dute mobilizatzen jarraituko dutela | Gobernuak negoziatzeko orduan «edukiak» lantzeko borondate argia erakutsi behar duela esan dute LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek | Nafarroako hezkuntzako sindikatuek esan dute mobilizatzen jarraituko dutela. Gobernuak negoziatzeko orduan «edukiak» lantzeko borondate argia erakutsi behar duela esan dute LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek | Hezkuntza publikoaren arloko greba egin dute astelehen honetan LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek Nafarroan, eta, gaur jakinarazi dutenez, Nafarroako Gobernuak «edukiak» lantzeko «benetako negoziazio bati» ekiteko asmoa agertzen ez duen bitartean, mobilizazioen bidean jarraituko dute. ELA eta UGT sindikatuetako eledunak solastatu dira gaur kazetarien aurrean; ehun zentro publikotan jasotako atxikimenduak eramatera joan dira Nafarroako Jauregira, eta orduan hartu dute hitza. Bide batez, bilera baterako eskea egin dute: Nafarroako Gobernuko lehendakariarekin hitz egin nahi dute, Maria Txibiterekin.
«Ez dugu epe motzeko begiradarekin geratu nahi. Ez dugu orainean geratu nahi, apirilean; lantaldeen antolaketari buruz orain hitz egin nahi dugu, garaiz baikaude. Orain ari dira hauteskunde programak lantzen, programetan egon daitezkeen akordioak aztertzen, eta garaiak eskatzen duenari erantzun diezaioten nahi dugu», adierazi dute.
Mobilizaziotan sindikatu guztiak «batuta» ari direla nabarmendu dute, eta ez dela batere ohikoa. «Eta mobilizatzen jarraitzeko prest gaude. Areago, grebarekin bat egin ez zuten sindikatuek ere aldarriekin bat egiten dutela badakigu, eta aurrera egingo dugu ezarritako lan ildoetan; horregatik ez dugu ulertzen Hezkuntza Departamentutik zergatik ari garen ikusten halako jarrera itxia».
Greba egunak eragin zituen arazoen berri badutela onartu dute, baina borroka bide hori besterik ez zitzaiela geratu adierazi dute; grebarako deia martxoaren 6an egin bazuten ere Nafarroako Gobernuak tarte horretan ez zuela inolako urratsik egin argudiatu dute, eta jarrera hertsi hori eragozpen dela. «Guztiz bidegabea iruditzen zaigu. Tamala da. Baina gure aldarriekin jarraituko dugu». Horra zein diren: «Kalitatezko hezkuntza, ratioen apaltzea, behin-behinekotasunaren urritzea, irakasleen lan kargen arintzea eta egonkortasunean hobera egitea».
Greba «arrakastatsua»
Elkarretaratze bat egin dute gaur, eskoletako atxikimenduak Nafarroako Gobernuaren arduradunei eramateko egin duten ekitaldiak. Ohar bat irakurri dute han, eta adierazi dute hilaren 3ko greba «arrakastatsua» izan zela. «Irakasleen erdiek baino gehiagok egin zuten greba, Hezkuntza Departamentuak ezarritako gutxieneko zerbitzuak guztiz gehiegizkoak izan baziren ere», nabarmendu dute. Goizean zehar, halaber, Tafallan, Tuteran, Donezteben, Altsasun, eta Lizarran mobilizazioak egin zirela gogoratu dute. Arratsaldean manifestazioa egin zuten Iruñean, hura ere jendetsua izan zela azaldu dute, eta herritarrak ere bildu zirela bertara babesa erakustera. «Hala ere, oraindik ez dugu jaso neurri zehatzen gainean negoziatzeko asmoen gaineko albisterik jaso«, azaldu dute, kritiko.
Negoziazioak orain hasiko balira heldu den ikasturtera begira aldaketak egin ahal izango liratekeela adierazi dute, eta onuragarria litzatekeela hori alde guztientzat. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226493/labek-grebara-deitu-du-bizkaiko-adinekoen-egoitzetan.htm | Gizartea | LABek grebara deitu du Bizkaiko adinekoen egoitzetan | Sei eguneko lanuztera deitu du, maiatzaren 15etik 20rako. Txandakako baraualdia egingo dute, ratioei buruzko proposamena sozializatzeko. | LABek grebara deitu du Bizkaiko adinekoen egoitzetan. Sei eguneko lanuztera deitu du, maiatzaren 15etik 20rako. Txandakako baraualdia egingo dute, ratioei buruzko proposamena sozializatzeko. | Bizkaiko zahar etxeetako langileak grebara deitu ditu LAB sindikatuak maiatzaren 15etik 20rako. Egun indarrean diren ratioak salatuko dituzte protesten bidez; hala, txandakako baraualdia egingo dute, ratioei buruzko proposamena sozializatzeko. LABen ustez, egungo ratioa «ankerra» da, eta egoiliarrei eta langileei «etengabeko tratu txarrak» ematen dizkie. Egoera horren erantzule egin ditu administrazio publikoak, eta eskatu die erantzukizuna bere gain hartzeko. Hain justu, LABek hainbat neurri proposatu ditu egoitzetako egoera hobetzeko. Batetik, proposatu du gaueko ratioa izatea bi gerokultore hamabost egoiliarreko; eguneko ratioa, berriz, zaintzaile edo gerokultore bat lau egoiliarreko; eta erizaintza zerbitzua 24 orduz egotea, eta gutxienez erizain bat hamasei egoiliarrekiko. Bizkaiko adinekoen egoitzetako egoera salatzeko, hiru egunez protesta egin du sindikatuak Kalbarioko martxa lelopean. Gaur amaitu dute protesta hori. Sindikatuko kideek salatu dute patronalak ez duela negoziatzeko borondaterik: «Egungo ereduak aukera ematen du enpresa horiek poltsikoak diru publikoz betetzeko, egoiliarrei eta langileei tratu txarrak ematen dizkieten bitartean». Bizkaiko Aldundiari eta sektoreko enpresei esan diete «nazkatuta» daudela «kalbario» horrekin, eta eskatu diete adinekoen «duintasunarekin» eta langileen lan baldintzekin negozioa egiteari uzteko. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226494/titulu-ederragorik-ez-genuke-asmatuko.htm | Kirola | «Titulu ederragorik ez genuke asmatuko» | Osasunaren jarraitzaileak kabitu ezinik dira atzotik. Athletici irabazita, Espainiako Kopako finalerako sailkatu dira gorritxoak; gaur argituko da Madril edo Bartzelona izanen duten aurkari. 2005ean jokatu zuten final bat azkenekoz. | «Titulu ederragorik ez genuke asmatuko». Osasunaren jarraitzaileak kabitu ezinik dira atzotik. Athletici irabazita, Espainiako Kopako finalerako sailkatu dira gorritxoak; gaur argituko da Madril edo Bartzelona izanen duten aurkari. 2005ean jokatu zuten final bat azkenekoz. | «Nola ez nintzen enteratuko, bada? Egunkarietan ez dago besterik!». Ozen aditu da txilioa Iruñeko Carmen kaletik behera, 11:00ak jotzear zirela. Postaria izan da, eta kale garbitzaileari ari zitzaion, atari batean egunkari mordo bat uzten zuen bitartean. Eskuetan zituen egunkari gehien-gehienen azaletan, argazki eta titular antzekoak. BERRIAn, hau: Osasuna Kopako finalera. Alai argitu du eguna Iruñean.
Ikusi gehiago: Azken tragoa Osasunarentzat
Hain zuzen, ohi baino egunkari gehiago saldu dituela nabarmendu du Carmelo Butinik, Estafeta kaleko La Casa del Libro liburu dendaren jabeak. Zehaztu duenez, irakurtzeko baino gehiago, gordetzeko nahiko dute askok. «Ez nau harritzen; noiz atera gara gu Marca-ren azalean?», bota die Javier Ferrer eta Angel Bidegain bezeroei. Haiek ere ados dira. «Ez baikenuen asmatuko titular hoberik, oraingoz», erantzun du Ferrerrek. Gustura eta luze aritu dira partida bitartean bizitakoak elkarri kontatzen. «Sergio Herrerarena sekulakoa da; erotua dago, eta hain da ona!», batek, barrez. «Semeak Pragatik idatzi zidan, kexuka zergatik ez ote zegoen hemen!», besteak.
Orain, Butinik, Ferrerrek eta Bidegainek, hirurek dute argi zer den egin beharrekoa: finalera joateko modua bilatzea. Ohartarazi dutenez, tren txartelak bukatuak dira dagoeneko, eta lotarako tokiak alokatzeko prezioak izugarri puztuta daude maiatzaren 6ko astebururako. Halere, argitu dute aurkituko dutela beste maneraren bat. Txisteren bat ere egin dute horren kontura. «Bilbokoek jadanik nahiko ez dituztenak eros ditzakegu sikiera. Haiek ez dira joanen!», esan du Ferrerrek.
Gaurko nekea ez da min
Gau luzeak eta loaldi motzak izan dituzte iruindar askok. Nekane Marquez irakasleak hala deskribatu du bart bizitakoa. Armonia Txantreana peñan partida ikusi, eta segidan igo zen Alde Zaharrera, ordu txikietan taldeari ongietorria egiteko. Marquezek 25 urte ditu, sarri ospatu ditu Osasunaren garaipenak antzeko giroan, are gehiago mailaz jaisteko zorian izan eta azkenik salbatu izan denetan, baina, dioenez, halakorik sekula ez zuen bizi izan orain arte. Izan ere, hemezortzi urte joan dira Osasunak final bat jokatu zuen azken alditik. «Askok bezala, kontatu didatena baizik ez dakit 2005eko final hartaz. Ea honetan dena ospatzerik dugun».
Eguerdi partean, logale aurpegia disimulatu ezinik atera da Kepa Azkona arrotxapearra lantokitik, kafe bila. Ezin kabiturik da, edonola ere. Bezperan San Mamesera joateko aukera izan zutenetako bat da Azkona –600 bat gorritxo joan ziren–. «Nola sufritu genuen», bota du, baina ziztuan erantsi: «Sekulakoa izan da».
Ikusi gehiago: Finala, iruditan
Oroitu duenez, giroa arratsaldetik zen ederra Bilbon, eta argi sumatzen zen denak zirela urduritasunak joak. Dioenez, Iruñetik Bilbora joateko bidaia eta etxera bueltatzekoa ezin dira konparatu: «Pentsa nola joan ginen, eta nola itzuli. Horrek ere badu bere xarma: partida hau etxean jokatu izana izugarria izango zen, baina kanpoan izateak badu berea, eta... San Mamesen baldin bada, zer esanik ez». Gainera, gazteak iradoki du egunotan ere izanen duela gehiago gozatzeko tartea: «Oraindik entzun gabea dut Jagobak [Arrasate] Gazteluko plazan egin zuen bertsoa».
Hain justu ere, entrenatzaileak hau kantatu zien goizaldean taldeari harrera egin zioten ehunka jarraitzaileei: «Asko sufritu dugu/ San Mamesen, hara/ hemendik guztiontzat/ nire besarkada/ ez gara errenditzen/ klasifikatu gara/ orain guztiok batera/ goazen Sevillara». |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226495/zupiria-kontuz-ibili-behar-dugu-izugarrikerien-protagonistak-heroi-bihurtzearekin.htm | Politika | Zupiria: «Kontuz ibili behar dugu izugarrikerien protagonistak heroi bihurtzearekin» | Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak aitortu du Mikel Zabalzaren kasuarekin lotura izan zuen guardia zibila mailaz igotzeak «ezinegona» sortu duela. | Zupiria: «Kontuz ibili behar dugu izugarrikerien protagonistak heroi bihurtzearekin». Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak aitortu du Mikel Zabalzaren kasuarekin lotura izan zuen guardia zibila mailaz igotzeak «ezinegona» sortu duela. | Espainiako Gobernuak Mikel Zabalzaren kasuarekin lotura izan zuen Arturo Espejo Valero guardia zibila mailaz igo izana zeresana ematen ari da oraindik. Gaur, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileari polemikaren inguruan galdetu diote Herri Irratian, eta zera esan du: «Kontuz ibili behar dugu izugarrikerien protagonista izan daitezkeenak heroi bihurtzearekin». Gogora ekarri du Zabalzaren sendiaren sufrimendua, eta gertatutakoa argitzeko eskatu. Eta ez soilik Zabalzaren kasuan, baita indarkeriaren biktima izan direnen argitu gabeko beste hainbat kasutan ere; esaterako, duela 50 urte ETAk Ipar Euskal Herrira film bat ikustera joan ziren Galiziako hiru gazte hil zituela oroitu du: «Ezin imajina dezaket familia horiek bizi izan duten oinazea». Erantsi du oraindik zorrak daudela «iraganarekin eta memoriarekin», eta horretarako ezinbestekoa dela gertatutakoa argitzea. «Biolentzia terrorista izugarria pairatu dugu, eta, zenbaitetan, estatuak modu ilegitimoan erantzun du». Horri lotuta, azpimarratu du ulertzekoa dela hala Zabalza kasuarekin zerikusia izan zuen guardia zibila mailaz igotzeko erabakiak nola gertatutakoa argitzeko borondaterik ez egoteak «ezinegona» sortzea. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226496/baldintzapean-aske-geratu-da-jon-crespo-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske geratu da Jon Crespo euskal presoa | Baldintzapean aske geratu da Jon Crespo euskal presoa. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Jon Crespo Galdakaoko (Bizkaia) euskal presoaren baldintzapeko askatasuna irmoa da. Eusko Jaurlaritzak onartutako hirugarren graduen aurkako lehen errekurtsoetako bat izan zen Cresporen kontrakoa. 20 urte eta erdi egin ditu espetxean, eta 2021eko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Crespo 2002tik dago preso, eta Valdemoro, Topas eta Murtziako espetxeetan egin zituen urte gehienak. Azken horretatik Duesora (190 kilometrora) lekualdatu zuten 2021eko urtarrilean. Espainiako Espetxe Erakundeek Crespori hirugarren gradua ematearen alde egin zuten Dueson preso zenean, eta Basauriko espetxera (Bizkaia) lekualdatu zuten urte hartako urrian; orduan hartu zuen Eusko Jaurlaritzak bere gain espetxe eskumena. Fiskaltzak, ordea, gradu progresioaren aurkako helegitea jarri zuen, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak men egin zion haren eskaerari; 2022ko otsailean itzuli zen espetxera. Gerora, espetxeko tratamendu batzordeak berriz onartu zuen galdakoztarrari hirugarren gradua ematea, eta hala egon da orain arte. | |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226497/alferrikako-bilera-matignonen.htm | Ekonomia | Alferrikako bilera Matignonen | Frantziako sindikatuek uko egin diote beste gaiei buruz hitz egiteko Borne lehen ministroak egin dien eskaintzari. Erretretaren erreformaren aurkako hamaikagarren protesta eguna izango da gaur | Alferrikako bilera Matignonen. Frantziako sindikatuek uko egin diote beste gaiei buruz hitz egiteko Borne lehen ministroak egin dien eskaintzari. Erretretaren erreformaren aurkako hamaikagarren protesta eguna izango da gaur | Ordubete iraun du bilerak, baina minutu bakar batekin nahikoa zuten Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak eta zortzi sindikatuen buruak jakiteko alferrik ari zirela. Parisko Gobernuak elkarrizketa sozialari ekin nahi dio, baina itxi egin du sindikatuei gaur egun interesatzen zaien gai bakarra, pentsioen erreformarena eta, bereziki, erretretaren adina 62 urtetik 64 urtera ez atzeratzea. Baldintza horietan, gorren arteko elkarrizketa izan da gaur goizean Parisen egindakoa.
Korapiloa hilaren 14ean aska daiteke, orduan emango baitu Frantziako Kontseilu Konstituzionalak erreformari buruzko epaia. Ez da espero epaileek erreforma oso-osorik baliogabetzea, baina baliteke artikulu batzuk atzera botatzea, Gizarte Segurantzaren finantzaketarekin lotura zuzena ez dutelako, hala nola, langileei buruzko kontratuak eta enpresek adineko langileen erregistro bat eduki behar izatea.
Presioari eusteko, protesta deitu dute biharko sindikatuek, hamaikagarrena urtarrilean mobilizazioak hasi zituztenetik. Baionan, 10:30ean hasiko da manifestazioa, tren geltokian.
Binet, aurpegi berria
Batere itxaropenik gabe joan dira Matignonera Frantziako zortzi sindikatuetako buruzagiak. Haien artean izan da aurpegi berri bat, Sophie Binet CGTko buru berriarena. Espero ez zen aurpegia, Binet ez baitzen faborito Phillippe Martinez ordezkatzeko Frantziako sindikatu handienetan bigarrena den horretan. Martinezek beste emakume bat zuen buruan bera ordezkatzeko, Marie Buisson, baina amore eman behar izan zuen, CGTko batzarkideek arbuiatu egin baitzuten bere kudeaketa txostena.
Martinezi egin zaion kritika nagusia da erretretaren erreforman CFDT sindikatu moderatuarekiko batasuna hobetsi duela, ildo gogorrago bat hartu beharrean.
Edonola ere, lehen ministroarekin bildu ondoren Bineten ahotik entzundakoa izenpetu zezakeen Martinezek ere: «Bilera alferrikakoa izan da [...] Gobernuak egoera azken muturrera eramateko estrategia hautatu du, bortxazkoa eta arduragabea. Gobernuak du desordenaren erantzukizuna».
Intersindikalaren jarrera laburtu du Cyril Chabanier CFTCko presidenteak: «Lehen ministroari esan diogu irtenbide demokratiko bakarra [erretretaren erreformaren] testua atzera botatzea dela. Lehen ministroak erantzun digu testuari eusten diola; erabaki larria da. Ez dugu gaia itxitzat jo nahi, eta, gobernuak nahi duen moduan, beste gai batzuena ireki, hala nola guztiontzako enpleguarena eta aberastasunaren banaketarena».
Gobernuak arnasa behar du
Hain zuzen ere, gai horiei heldu nahi die Borneren gobernuak, eta horrela berreskuratu nahi du azken bi hilabete eta erdiko protesta jendetsuek higatu dioten kapital politikoa.
Arnasa kosta ahala kosta behar du gobernuak, eta horregatik, gaur sindikatuen ezezkoa jaso arren, bilera baliagarria izan dela ziurtatu du Bornek. «[Erretretaren] adinari buruzko desadostasunek sakonki ezer eztabaidatzea eragotzi diguten arren, nik uste dut bilera garrantzitsua izan dela. Sindikatuak prest daude aurrerago gai horiei buruz mintzatzeko, eta esan diet gobernuak eta nik ez dugula aurrera egingo gizarte eragilerik gabe».
Hori baita Emmanuel Macron presidentearen promesa: aurrerantzean ez da erreformarik egingo norbaiten babesik gabe. CFDT sindikatu moderatua dute buruan Macronek eta Bornek. Haren idazkari Laurent Bergerrek onartu egin du «gai garrantzitsuak» dituela esku artean gobernuak, baina horiei buruz hitz egiteko giroak baretu behar duela gehitu du. Eta baretzea, bere iritziz, «testua ez aplikatzea da».
Gizarte eragileen babesa ez ezik, oposizioko alderdiena ere behar du gobernuak ezer aurrera atera nahi badu. Haiekin ere bilera sorta abiatu du Bornek, legealdi osorako ez bada, gai zehatzei buruzko adostasuna bilatzeko. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226498/hegan-doaz-hegan-datoz.htm | Bizigiro | Hegan doaz, hegan datoz | Udaberriko oporren atarian, bostehun hegaldi inguru espero ditu igandera bitarte Loiuko aireportuak. Zenbaitek asteburua erabiliko du atzerrira joateko, besteek Euskal Herria bisitatzeko | Hegan doaz, hegan datoz. Udaberriko oporren atarian, bostehun hegaldi inguru espero ditu igandera bitarte Loiuko aireportuak. Zenbaitek asteburua erabiliko du atzerrira joateko, besteek Euskal Herria bisitatzeko | Opor usaina dario Loiuko aireportuari (Bizkaia) goiza hasi orduko. Ehun hegazkin arituko dira joan etorrian Bilbotik hurbilen dagoen aireportuan. Igandera bitarte antzeko fluxua espero dute bertako langileek. Ohiko jarduna den arren, «dena ondo joan dadin» nahi lukete: «Ulertzen dugu data hauek bereziak direla eta guk gure onena jarriko dugu jendeak gustura bidaiatu dezan».
Hamarrak jotzear direla fakturatu ditu Herrero familiak hiru maleta Mallorcara (Herrialde Katalanak). «Eguzki bila» joango dira eta astebete pasatuko dute han: «Urteroko eskapada izaten da; aurten espero baino laburragoa izango da, baina aprobetxatuko dugu». Hamaikak bost gutxiagotan da irtetzekoa haien hegaldia, eta kontrola «azkar» pasatu eta gosaltzera joan dira, «denbora egiteko».
Paneletan ageri dena baino denbora «dezente» gehiago itxaron behar izan du Marina Sanchezek. Munichen (Alemania) lanean ari den lagun bati bisita egitera joango da «egun gorrietan». Urduri jarri da hegaldia atzeratu egin dela esan diotenean, baina, 14:00etarako lur hartua zen helmugan: «Aspaldi ez dugula elkar ikusi, eta asteartera arte jai dudanez, bisita txiki bat egingo diot».
Usoak hegan
Usoa ezizenez da ezaguna aireportua. Hegazti itxurazko diseinua egin zuen Santiago Calatravak, eta irteeren solairuaren azpian daude iritsierak. Bide errazena igogailuz egitea da. Tunel batek aukera ematen du heldu berri direnak maletak hartzen ikusteko; hala zegoen bikote bat semearen zain. Amsterdamen (Herbehereak) Erasmusa egiten ari da eta bi asteko oporrak etxean egoteko probestuko ditu: «Ezberdina da Amsterdam. Gustura nago, baina gogoa neukan apur bat deskonektatu, etxera itzuli eta lagunekin egoteko».
Eguraldia lagun dute aireportutik irtetzen ari diren bidaiariek. Bilborako autobusaren zain dago bikote paristar bat, giroaz «harrituta». Bilbon hartu dute hotela, eta Euskal Herria bisitatuko dute hamar egunez: «Plan zehatzik ez daukagu, Bilbo eta Donostia gomendatu dizkigute. Ikusiko dugu zer egiten dugun, nahiago dugulako ondo jan, asko ibili baino».
Taxiaren atzekaldean maletak tetrisean nola sartzen aritu da Andaluziako (Espainia) familia bat. Hauek ere Bilbo dute helmuga: «Aste Santuan ihes egiten dugu herritik, lasaitasun eta giro epelen bila. Ea zer topatzen dugun Bilbon!».
Ohartzerako igaro dira dozena bat hegazkin. Lainorik ez da zeruan, eguzkiak hartu du gaina eta hegazkinak Loiuko aireportuan ohikoak diren lurreratze eta aireratze mugiturik gabe ibiliko dira dena ondo bidean. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226499/nazioarteko-merkataritzaren-bolumena-17-haziko-da-aurten-eta-bpga-24.htm | Ekonomia | Nazioarteko merkataritzaren bolumena %1,7 haziko da aurten, eta BPGa %2,4 | Tentsio geopolitikoak eta inflazioa jo ditu WTOak merkataritzaren jaitsieraren erantzule. 2024an aurten baino are gehiago haziko da salgaien trukea nazioartean: %3,2 inguru | Nazioarteko merkataritzaren bolumena %1,7 haziko da aurten, eta BPGa %2,4. Tentsio geopolitikoak eta inflazioa jo ditu WTOak merkataritzaren jaitsieraren erantzule. 2024an aurten baino are gehiago haziko da salgaien trukea nazioartean: %3,2 inguru | Aurreko bi urteetan egin moduan, nazioarteko merkataritza bolumena eta munduko BPG barne produktu gordina hazi egingo dira aurten, baina erritmo apaleagoan. WTO Nazioarteko Merkataritza Elkartearen aurreikuspenen arabera, munduko BPGa %2,4 haziko da, eta merkataritza, berriz, %1,7. Hala ere, iazko urrian iragarritakoa baino gehiago da hori, orduan merkataritza %1 haziko zela kalkulatu baitzuen WTOk. 2024rako, baina, bi adierazle horiek gorakada izango dute: salgaien trukea %3,2 da haztekoa, eta BPGa, berriz, %2,6.
Aurreikuspenak betez gero, puntu bat jaitsiko da aurten nazioarteko merkataritza bolumenaren hazkundea: %2,7tik %1,7ra. WTOaren arabera, «Ukrainako gerra, inflazio handia, moneta-politikaren gogortzea eta finantza merkatuen ezegonkortasuna» dira hazkunde mailaren jaitsieraren erantzule.
Ipar Amerikan eta EBE Estatu Burujabeen Erkidegoan (Sobietar Batasuneko errepublika gehienak) haziko da gehien esportazioen bolumena, %3,3 eta %2,8 hurrenez hurren. Afrikan, berriz, %1,4 egingo du behera. Inportazoei dagokienez, Errusia nagusi den EBEn haziko dira gehien (%14,9), nahiz eta Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorrek indarrean jarraitu. Hego Amerikan eta Europan behera egingo dute inportazioek, hurrenkeraz %1,6 eta %0,6. Asian (%4,2) eta Afrikan (%3,5) haziko da gehien ekonomia, eta EBE da BPGak behera egingo duen munduko eskualde bakarra (-%0,9).
Ngozi Okonjo-Iweala WTOaren zuzendari nagusiak adierazi zuen merkataritzak mundu mailako ekonomiaren arazoei aurre egiteko aldeko indarra izaten jarraitzen duela, baina gehitu zuen kanpoko faktoreen menpe egongo dela aurten ere: «Oso garrantzitsua izango da gobernuek merkataritzaren zatiketa saihestea eta oztoporik ez jartzea. Merkataritza kontuetan lankidetzan inbertitzeak hazkunde ekonomikoa indartu eta pertsonen bizi maila hobetuko du».
Covidaren zulotik aterata
Pandemiak kolpe handia eman zion nazioarteko merkataritzari, baita herrialdeen ekonomiei ere. Industria ia erabat geratu zen hainbat astez, eta kontsumoak ere behera egin zuen. Hori dela eta, nazioarteko salgaien trukeak %6,1 egin zuen behera, eta munduko BPGa %3,3 jaitsi zen. Hain urte txarraren ostean, edukiontziak gehiago mugitzen hasi ziren, eta 2021ean ia %10 hazi zen merkataritzaren bolumena. Aurreko urtearekin alderatuta; ekonomiek ia %7 egin zuten gora 2021ean. Iaz ere hazten jarraitu zuten bi adierazle horiek, baina erritmo apalagoan. Aurten are gutxiago haztea aurreikusten du WTOak, baina 2024ean gora egingo du berriro. Hala ere, aise itzuli dira pandemiaren aurreko merkataritza bolumen datuetara. |
2023-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/226500/vingegaard-nagusi-hikako-horman.htm | Kirola | Vingegaard nagusi Hikako horman | Azken 300 metroetan sua piztu du Vingegaarden erasoak, eta beste faboritoek ezin izan dute harrapatu. Mikel landa bigarren izan da, bi segundora. | Vingegaard nagusi Hikako horman. Azken 300 metroetan sua piztu du Vingegaarden erasoak, eta beste faboritoek ezin izan dute harrapatu. Mikel landa bigarren izan da, bi segundora. | Faborito nagusia gailendu da Amasa-Villabonan (Gipuzkoa). Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) irabazi du Euskal Herriko Itzuliko hirugarren etapan. Etaparen lehen erdia lasaia bazen ere, mendate motzak eta lehergarriak zituzten bigarren erdian. Azken 16 kilometroetan %10 inguruko zenbait aldapari egin behar izan diete aurre, eta Hikako horman, %26ko aldapa pikoan, piztu du sua danimarkarrak. Beste hainbat txirrindularik kostata eutsi dute bizikleta gainean azken hirurehun metroetan, baina Frantziako Tourreko azken garaileak erakustaldia eman zuen. Mikel Landa (Bahrain) eta Enric Mas (Movistar) izan ditu atzetik; bi segundora helmugaratu dira.
Etapa hasi eta berehala hartu diote aurre tropelari Simon Geschkek (Cofidis), Pierre Latourrek (TotalEnergies) eta Georg Zimmermannek (Intermarche). Hogeitahamar segunduko tartea zabaldu dute, eta lanean jarri dira ProTeam mailako taldeak; besteak beste, Euskaltel edo Kern Pharma. Helburu nagusia ihesaldietan sartzea dute talde horiek, eta helburua lortu ezinda, tropelaren buruan jarri dira. Hala ere, ez dira aldea murrizteko gai izan, eta amore eman behar izan dute azkenean. Kolpe gogorra izan da haientzat, baina argi gelditu da lehia gogortzen denean World Tourreko txirrindularien gaitasuna bestelakoa dela.
Getariatik igarotzen ari zirela Remi Cavagna (Soudal-Quick Step) batu zaie atzetik aurrerakoa eginda, eta gero, Meagasen gora, Nicolas Prodhomme (Alpecin) eta Thibault Guernalec (Arkea) batu zaizkie. Cavagnak berak jarri du erritmoa Villabonako malda gogorrenetan. Zimmermannek eta Latourrek soilik jarraitu dute haren erritmoa, eta hirurak elkarrekin iritsi dira Alkizara. Tropelean Jumbo-Vismak hartu du aginte makila Villabonan, eta Herbehereetako taldeak ezarri du erritmoa hurrengo kilometroetan. Jon Barrenetxea (Caja Rural) atzean gelditu da Alkizako igoeran, eta gaur ez du punturik bildu pinportadun maillota eskuratzeko lehian.
Altzoko lehenengo igoeran atzean gelditu da Latour, eta minutu bateko aldearekin bakarrik gelditu dira Cavagna eta Zimmermann. Baina alde hori ezerezean utzi du tropelak helmugarako 25 kilometro gelditzen zirenean, Altzoko bigarren igoeran. Bertan egin dute ahalegina Bauke Mollemak (Trek), Esteban Chavesek (Education First) eta Lauren Huysek (Intermarche). Tropelari aurre hartu diote Altzoko azken maldetan, eta 20 segundoko zuloa zabaldu dute.
Alkizako igoera estu eta gogorrean Chaves bakarrik gelditu da aurrean, eta une horretan, helmugarako 14 kilometro gelditzen zirenean, taldeburu guztiak tropelaren aurrealdean jarri dira, edozein mugimenduri erantzuteko tokia izateko. Zizurkilgo hilerrira bidean tropelaren aurretik jarraitu du Chavesek, baina helmugatik sei kilometrora Juanpe Lopez (Trek) eta James Knox (Quick-Step) batu zaizkio. Hamar segundoko aldearekin hasi dute azken kilometroa, eta azkenean Lopez gelditu da bakarrik aurrean.
Jumbo-Vismak, baina, lan bikaina egin du, eta estu hartu ditu denak. Attila Valterrek jarri du erritmoa, eta Vingegaardek jarri dio ginga. Frantziako Tourreko azken garaileak azken aldapa pikoa hasi eta berehala jo du, eta atzean utzi ditu beste denak. Garaipena ospatzeko denbora ere izan du Vingegaardek, aurkariak arnasari buelta eman ezinda zeuden bitartean. Landa eta Mas bi segundora iritsi dira helmugara, eta atzetik iritsi dira Ion Izagirre (Cofidis) eta David Gaudu (FDJ). Banaka-banaka iritsi dira txirrindulari denak helmugara, baina aldeak ez dira oso handiak izan. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226501/zazpikotearen-bila.htm | Kirola | Zazpikotearen bila | Euskal Herriko Itzulia gizonezkoen egutegiko astebeteko zazpi itzuli nagusietako bat da. Primoz Roglicek zazpi horietatik sei irabazi ditu, orain arte inork egina ez zuen marka. Suitzako Itzulia baino ez du falta. | Zazpikotearen bila. Euskal Herriko Itzulia gizonezkoen egutegiko astebeteko zazpi itzuli nagusietako bat da. Primoz Roglicek zazpi horietatik sei irabazi ditu, orain arte inork egina ez zuen marka. Suitzako Itzulia baino ez du falta. | Hiru asteko itzulietako ziklista da Primoz Roglic, bere ibilbidean argi erakutsi duen bezala, eta hor du urteko helburu nagusia, hilabete barru: Italiako Giroa. Baina helburu nagusiak lortzeko urratu duen bidean, txirrindularitzaren historian inork egin ez duena lortu du: gizonezkoen egutegiko astebeteko zazpi itzuli historikoetatik seitan gailentzea. Joan den hilean Kataluniako Volta irabazi zuen lehenbiziko aldiz, eta, orain, inoiz korritu ez duen lasterketa bat baino ez zaio falta marka borobildu eta mugarria absolutu bihurtzeko: Suitzako Itzulia. «Ideia interesgarria da», adierazi zion Esloveniako RTV irrati-telebista publikoari Volta hasi aitzinetik, ea zazpi itzuli laburrak irabaztea buruan ote zuen galdetuta. «Erakartzen nau, eta irabazten saiatuko naiz. Uste dut Suitzako Itzulia ere lasterketa ona dela niretzat, baina dena delakoarengatik ez dut astirik izan egiteko, eta ahal den agudoen egin nahiko nuke».
Voltarekin eta Suitzako Itzuliarekin batera, Paris-Nizak, Tirreno-Adriatikoak, Euskal Herriko Itzuliak, Erromandiako Itzuliak eta Dauphine Kriteriumak osatzen dute astebeteko itzulien zazpikote historikoa. Roglic ez da proba gehien irabazi dituena; bederatzi ditu guztira, Jacques Anquetilen eta Tony Romingerren kopuru bera, eta Sean Kellyk baino bortz gutxiago, baina horiek denek lau itzuli ezberdinetan pilatu zituzten garaipenak. Roglicek iaz Dauphine irabazi zuen lehenbiziko aldiz, eta garaipen horrekin lortu zuen ordura arte itzuli ezberdin gehienetan gailendu ziren bi ziklisten marka berdintzea: bortzekoa, Eddy Merckx handiak 1974an erdietsia, eta Richie Portek 2021ean berdindua. Biek Tirreno-Adriatikoa eta Euskal Herriko Itzulia utzi zituzten irabazi gabe.
Egiari zor, nahiz eta Eddy Merckxek erretiroa hartu zuenean (1978) bazekien ez zituela bi itzuli horiek irabazi —bigarren izan zen 1976ko Tirreno-Adriatikoan, eta Euskal Herriko Itzulian ez zen inoiz atera—, ez zekien astebeteko zazpi itzuli handiak horiek zirenik, garai hartan ez baitzituen inork horrela sailkatzen. Klasiko ospetsuenak biltzen dituen Bortz Monumentuen antzeko fenomeno bat gertatu da: Merckxek guztiak irabazi zituen, behin baino gehiagotan bakoitza, baina Milan-Sanremo, Flandriako Tourra, Paris-Roubaix, Lieja-Bastogne-Lieja eta Lombardiako Giroa multzo baten gisa identifikatzea fenomeno berri xamarra da txirrindularitzan. Hau da, Merckxen aroan ez zen bortz klasiko horiekin kategoria bat osatzen; gaur egun, ordea, Tadej Pogacarrek badaki Milan-Sanremo eta Paris-Roubaix falta dituela bortzkotea osatzeko. Horrela, helburu kontziente bat bihurtzen da, Roglicek orain Suitzako Itzulia zazpikotea osatzeko erreferente gisan har dezakeen bezala.
UCI Nazioarteko Txirrindularitza Batasunak iaz erabaki zuen World Tourreko sailkapenean bortz klasiko historiko horietako emaitzak bertze klasikoetan baino puntu gehiagorekin saritzea, eta, horrela, ofizial egin zuen monumentuen kategorizazioa. Astebeteko zazpi itzuli historikoekin, ordea, ez du gauza bera egin: Kataluniako Volta eta Euskal Herriko Itzulia bertze bortzak baino koska bat beheitiago kokatu ditu puntuazio sisteman. Horrela, Australiako Down Under itzuliak Kataluniakoak eta Euskal Herrikoak baino gehiago balio du, eta Poloniakoak eta Beneluxeko BinckBankek, berriz, bi historiko horien balio bera dute. Astebeteko zazpi itzuli handien kategoria, hortaz, sinbolikoa da: adituek, zaleek eta txirrindulariek beraiek eman diete kategoria hori, tradizioaren, lehiakortasunaren eta prestigioaren konbinazio batek egiten baititu gaur egungo gainerako itzuli txikien artean berezi.
Baina hiru asteko itzulien eta monumentuen kasuetan ez bezala, ordea, astebeteko itzuliak ez dira izaten txirrindularien urteko helburu nagusiak. Bertzelakoa da egutegian jokatzen duten rola: helburu nagusiak erdiesteko bidean dauden tarteko helmugak dira. Astebeteko itzuli batean huts egiteak ez du denboraldia hondatzen, eta irabazteak, berriz, prestigioa ematen dio palmaresari. Baina itzuli laburrek duten erakargarritasunetako bat da irabazteko aukera duten txirrindularien tipologia hiru asteko itzulietakoan baino zabalagoa dela. Horregatik, astebeteko proben palmaresen zerrendak pluralagoak dira, Tourreko, Giroko eta Vueltako sailkapen nagusietan aitzinean ibili izan direnekin batera baitaude klasikozaleak, erlojupekoetako espezialistak, hiru asteko itzulietan etapak ehizatzeko helburua izaten dutenak, baita morroi lanean aritzen direnak ere.
Emakumeen egutegia, oraindik egonkortzeko
Hori gizonezkoen kasuan, emakumeen egutegian zailagoa baita itzuli txikiekin horrelako mailakatze bat egitea. Emakumeen txirrindularitzak 1980ko hamarkadan izan zuen nazioarteko egutegi oso bat sortzeko bulkada erabakigarria, baina patriarkatuaren ondorioak sufritu behar izan ditu arlo horretan ere: proben jarraitutasun falta, desinbertsioak, nazioarteko txirrindularitza arduradunen interes eskasa, arreta mediatiko txikia... Horren ondorioz, historiko bihurtzen ari ziren itzuli batzuk desagertu egin ziren. Euskal Herrian bertan bada adibide bat, munduko izar onenak biltzen zituen Emakumeen Birarekin, 1988tik 2019ra arte jokatu zena. Eta desagertu ziren gehiago: L’Audeko Tourra (1985-2010, garai batean itzuli handitzat ere har zitekeena), Dromeko Itzulia (1986-2006)... Gaur egun, gizonezkoen astebeteko zazpi itzuli historikoetatik hiruk baino ez dute emakumezkoen lasterketa: Euskal Herriko Itzuliak, Suitzakoak eta Erromandiakoak. Euskal Herrikoa eta Erromandiakoa iaz egin zituzten lehenbiziko aldiz; Suitzakoa, berriz, 2001ean egin zuten estreinakoz, baina 2021era arte ez zuten berriz antolatu. World Tourrean dagoen itzuli laburrik zaharrena Herbehereetakoa da, 1998an sortua. World Tourraren sorrerarekin (2016) egutegia eta itzuliak egonkortzeko oinarriak paratu dira azken urteetan, eta litekeena da urte batzuk pasatuta markak ezartzeko kategorizazioak sortzea, itzuli handiekin eta monumentuekin sortu den bezala.
Proba emankorrak euskal ziklistentzat
Euskal ziklismoari dagokionez, garaipen zaku oparoa du astebeteko zazpi itzuli historikoetan. Hasteko, zazpiek izan dute gutxienez behin euskal ziklistaren bat garailetzat. Tirreno-Adriatikoa eta Suitzako Itzulia dira soilik behin irabazitako bakarrak —Italiakoa, Abraham Olano anoetarrak 2000n; eta, Suitzakoa, Aitor Gonzalez Zumarragan jaiotako txirrindulariak 2005ean—. Miguel Indurain handia da itzuli ezberdin gehien irabazi dituena: hiru —Kataluniako Volta hiru aldiz, eta Paris-Niza eta Dauphine bina—. Kopuru absolututan, ordea, bertze nafar batek, Mariano Cañardok du marka, zortzi garaipenekin. Euskal Herriko Itzulia behin irabazi zuen, eta Volta zazpi aldiz. Soilik bertze ziklista batek lortu du Cañardok adina alditan irabaztea bertze probetako bat: Kelly irlandarrak, Paris-Nizan. Erriberrikoak gaztetxoa zela migratu zuen Kataluniara, eta etxeko lasterketatzat zuen Volta. Euskal ziklisten azken garaipena etxean lortutakoa da, Ion Izagirrek duela lau urte irabazi zuen Itzulia. Astebeteko proben ezaugarrietara ongi egokitutako ziklistaren eredua da ormaiztegiarra: Euskal Herriko Itzulian bertze lau aldiz sailkatu da podiumean, eta hiru onenen artean ere izan da Paris-Nizan, Erromandiako Itzulian eta Suitzakoan. Gaur ere Itzulian podiumeko postu bat lortzeko lehian izanen da. Gainera, denera bortz etapa garaipen pilatu ditu Euskal Herriko Itzulian, Erromandiakoan, Suitzakoan eta Paris-Nizan.
Baina zazpi itzuli horietan euskal txirrindulariek utzitako arrastoa aipatzean, derrigor nabarmendu behar da izen bat: Txomin Perurena. Oiartzuarrak behin irabazi zuen sailkapen nagusian (1973ko Voltan), baina etapa garaipenekin goiko hondoraino bete zuen zakua: 27 irabazi zituen denera —hamalau Voltan, 11 etxeko proban, eta bana Dauphinen eta Suitzako Itzulian—. Historian etapa gehien irabazi dituztenen artean bederatzigarrena da, procyclingstats.com webgunearen zenbaketaren arabera. Eta postu horretan eutsiko dio bertze urtebetez, gaur egun tropelean diren ziklisten artean Roglicek baititu etapa gehien: hogei. Hain zuzen, Perurenak besoak altxatu zituen horietako itzuli batean ez du inoiz irabazi esloveniarrak: Suitzakoan. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226520/josep-pique-itp-aeroko-presidente-ohia-hil-da.htm | Ekonomia | Josep Pique ITP Aeroko presidente ohia hil da | Espainiako ministro ere izan zen 1996 eta 2003 artean, Aznar presidente zen garaian. | Josep Pique ITP Aeroko presidente ohia hil da. Espainiako ministro ere izan zen 1996 eta 2003 artean, Aznar presidente zen garaian. | Josep Pique politikaria, ekonomialaria eta enpresaria hil da gaur, Madrilgo Urriaren 12ko ospitalean (Espainia), bere familiak jakinarazi duenez. 68 urte zituen. ITP Aeroko aeronautikako motor egileen presidente izandakoa zen Pique; 2017aren hondarrean izendatu zuten. Ricardo Martin Fluxa ordezkatu zuen, PPren gobernuan egondako beste bat. Izan ere, sektore pribatuan hasi aurretik, hainbat kargu bete zituen Espainiako Gobernuan, 1996tik 2003ra bitartean: Industria eta Energia ministro izan zen (1996-2000), gobernuko bozeramailea (1998-2000), Atzerri ministroa (2000-2002) eta Zientzia eta Teknologia ministroa (2002-2003).
2007an utzi zuen politikako ibilbidea; bitarte horretan Kataluniako PPko presidente izan zen. Gero, sektore pribatuan ibilbide oparoa hasi zuen: Vuelingeko presidente izan zen 2007tik 2013ra. OHL eraikuntzako enpresako kontseilari ordezkari kargua ere izan zuen hiru urtez, 2016ra arte. 2017an Seateko kontseilari izendatu zuten. Urte horretako maiatzean, Volkswagen Nafarroako kontseilari lanetan hasi zen.
Abenduan, Espainiako Gobernuak ontzat eman zuen Rolls Royce enpresa britainiarrak bere esku ez zuen ITPren zatia (%53) Sener ingeniaritza enpresa bizkaitarrari erostea. Hortik bi astera izendatu zuten Pique ITPko presidente. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226521/aberriaren-eguna-aberriaren-etorkizuna.htm | Iritzia | Aberriaren Eguna, aberriaren etorkizuna | Aberriaren Eguna, aberriaren etorkizuna. | Aberri Egunaren ospakizuna, urtero, Euskal Estatu independente baten eraikuntzarekin abertzale guztiok dugun konpromisoaren aldarrikapen publiko esanguratsuena bihurtzen da. Aurten bereziki etxeak berotu edo elikagaiak erostearen artean aukeratu behar duten milaka familien zailtasunek gero eta argiago erakusten digute eragiten diguten gai guztiei buruz hemen eta orain erabakitzeko benetako premia dugula, osasun zerbitzu publikoetatik hasita pentsioetara, etxebizitzatik, hezkuntzara, kulturara eta hizkuntza-eskubideetara, ingurumenetik feminismoak espazio berriak konkistatzeraino. Gaur eta hemen ezin dugu erabaki eta ezin diegu aurre egin erronka horiei modu egokian eta herri-ikuspegiarekin, ez baitugu erabakitzeko ahalmen osorik gai gehienetan, eta are gutxiago hiru administraziotan eta bi estatutan banatuta gaudenean.
Horregatik, alderdi politiko abertzaleok, gaur inoiz baino gehiago, ekintza politikoa subiranotasunaren aurrerapenaren zerbitzura jarri behar dugu. Gure eguneroko jarduerak Euskal Estatu independenterantz hurbildu behar gaitu. Hori ez egiteak gure helburu nazionalak alde batera uztea dakar.
Eusko Alkartasuna sortu zen egunetik, alderdi honetako gizon-emakumeok argi asko definitu genuen EAren sorrera-helburua: autodeterminazioa demokratikoki gauzatuz, Euskal Estatu justu, solidario eta independentea lortzea. Horregatik, kezka handiz ikusten dugu alderdi abertzaleen jardun politikoa Madrilen; Aberri Eguneko hitz sutsu eta txaloak aparte, Espainiako esparru instituzionalen legitimazioa dakarrelako egunerokoan.
Gaur-gaurkoz, Katalunian, gizarte zibila bigarren oldartze baterako prestatzen ari da, lehenaren huts egiteak eta asmatutakoak ondo gogoan hartuz, lawfare, errepresioa eta bertako gobernuaren eta alderdien egituren zati baten saldukeriaren gainetik. Euskal Herrian, ordea, ez dago ez bide-orririk, ez gatazka politikorik, ez estatuekiko konfrontaziorik, eta autodeterminazioa edo independentzia ez dago alderdi politiko abertzaleen agendetan, orain beste gai batzuk baitira euren lehentasunak. Baina estatuekiko konfrontazioaren bidea da fruituak ematen dituena. Arenys de Munt-en kontsulta bat egiteko ideia, askorentzat, xelebreak alderdiak deseroso sentiarazi zituen, ezarritako esparrua aldatu zuen eta gerora urriaren 1eko erreferenduma ekarri zuen. Estatu espainolari hizki larriz egindako konfrontazio demokratiko honen gainean, beste batzuk eraikiko dira, dudarik gabe.
Bat gatoz gizarte-mailako lorpenetan urratsak ematea ezinbestekoa dela. Zalantzarik gabe. Baina Madrilen orain arte adosten ari direnarekin funtsezko desadostasunak ditugu: aurrerapen sozial horien lorpenarekin batera, konfrontazio demokratikoaren aldeko apustu estrategikoa eta autodeterminazio eskubidearen defentsaren inguruko indar-metaketa eman behar dira. Eta gaurdaino Madrilen eraman den estrategiak umezurtz senti arazten gaitu helburu hauei dagokienean.
Badakigu, publikoki gainera horrela adierazi delako, Madrilen burututako jarduera politikoa urruntze-politikaren amaiera lortzearen mende egon dela. Krudela izan den urruntze-politika eta EAko gizon-emakumeok irmo salatu duguna. Baina, jarduera politiko osoa mende egon den helburu nagusi honek zein aurrerapen nazional ekarri ditu? Bat ere ez.
Espainiako pentsio-sistemaren alorrean lortutako akordioak jende askorentzat izango dituen onurak inola ere zalantzan jarriz, Euskal Herrirako pentsio-sistema propioa aldarrikatzeari uko eginez, Espainiako pentsio-sistemaren arloan akordio bat pozarren erakustea, egiaz, ezkerreko espainiar nazionalismoarekin parekatzea eta herri gisa ditugun eskubideei uko egitea dira.
Jardun politikoaren eta akordioen foku nagusia Madrilen jartzeak estatu-erakundeen legitimazioa, eta aldi berean, azken ikerketa soziologikoek erakusten duten bezala, autodeterminazio eskubidea eta independentzia gauzatzearen alde dagoen biztanleriaren ehunekoa nabarmen jaistea dakarte Dagokigun eskubide demokratikoa gauzatzeko irrika eta kontzientzia nazionala galtzeak edozein abertzaleren alarma guztiak piztu beharko lituzke, eta jakina, Euskal Estatu baten, Euskal Errepublika baten, helburua partekatzen dugun alderdi politiko guztiena.
Izan ere, nazio kontzientzia berreskuratzea eta eraikitzea ezinbestekoa da Euskal Estatu baterantz egiteko: euskal nazio kontzientzia gure gizartean zabaldu ezean, Euskal Herriak nekez lortuko du erabateko burujabetza.
Gizartearen desmobilizazioa Hegoaldean alderdi politiko abertzaleen jarduerari zor zaio, marko estatalera egokitu baitira.
Ezin dugu denbora galdu! Eusko Alkartasunako gizon eta emakumeok oso argi daukagu: Gizarte euskaldunagoa, justuagoa, jasangarriagoa eta solidarioagoa eraikitzeko, burujabetzaren arloan aurrera egin behar da; gobernuei eustea eta haien instituzioetan parte hartzea, egungoa bezalako esparru agortuan, burujabetzan aurrera egiteko konpromiso garbiekin uztartu behar dira.
Konpromiso zehatzak, egin beharreko lanak eta bultzatu beharreko ardatz estrategikoak behar dira, bai eta herri gisa dagokigun autodeterminazio eskubidea gauzatzeko epeak ere, autodeterminazioa demokratikoki gauzatuz Euskal Estatu justu, solidario eta independentea lortzeko.
Gure lehentasunak beti izango dira sinergiak bilatzea eta herrialdeko adierazpen abertzale eta subiranistak koordinatzea eta artikulatzea, kontzientzia nazionala indartzeko eta autodeterminazio eskubidea bultzatzeko.
Esperientziaz dakigu borroka ideologikoak eta burujabetzarako bideak postulatuen eta jardueren arteko koherentzia handia eskatzen dutela. Eta koherentzia hori aldarrikatzen dugu berriro ere. Kontrakoak nazio kontzientzian eta subiranotasunaren aldeko jardueraren onuran atzerakada larria eragiten du, zoritxarrez gure gizartean dagoeneko ikusten ari garen moduan, baita ustez subiranistenak diren sektoreen artean ere.
Guk publikoki adierazten dugu prest gaudela herriaren autodeterminazio eskubidearen aldarrikapenaren buru izateko, eskubide hori lehentasuntzat hartzeko eta erakundeen jarduerak bide horretan jartzeko. Eta zeregin hori alderdi abertzale guztiekin batera burutuko dugu, harreman egonkorrak sustatuz, nazio gisa demokratikoki aurrera egiteko dauden aukeren inguruan elkar-ulertze giroa sortzeko asmoz, konfrontazio demokratikoa (hizkuntzaren bidez ere bai) eta subiranotasun nazionalaren eraikuntza aldarrikatuz. Eta baita diasporarekin loturak sendotuz ere, zalantzarik gabe funtsezko elementu bihurtu behar baita nazioartean Euskal Herriko errealitate nazionala proiektatu eta Espainiako eta Frantziako estatuen jardun antidemokratikoak salatzeko orduan, gure kausarako babesa eta konplizitateak bilatuz atzerrian.
Helburua argi daukagu, bidea ere argi izan dezagun.
Ospatu dezagun Aberri Eguna urteko 365 egunetan, Iruñetik, hemen gaudenok edo diaspora urrun eta maitetik. Zorionak! | |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226522/jendetza-batu-da-elorrioko-herriko-plazan-hasiera-emateko-ernairen-gazte-topaguneari.htm | Gizartea | Jendetza batu da Elorrioko Herriko plazan hasiera emateko Ernairen Gazte Topaguneari | Hiru egunez, mahai inguruak, kontzertuak eta tailerrak egingo dituzte herrian, eta, domekan, Iruñeko Aberri Egunera jotzeko deia egin dute. | Jendetza batu da Elorrioko Herriko plazan hasiera emateko Ernairen Gazte Topaguneari. Hiru egunez, mahai inguruak, kontzertuak eta tailerrak egingo dituzte herrian, eta, domekan, Iruñeko Aberri Egunera jotzeko deia egin dute. | Jende andana bildu da gaur Elorrioko Herriko plazan (Bizkaia). Horien artean da Ane Alaba Ernaiko bozeramailea; pozik egin die harrera bertan bildutako militanteei. «Ikaragarri pozten gaitu plaza gazte independentista eta borrokalariz beteta ikusteak», esan du. «Lau egunez, gure utopia errealitate bihurtzeko gai garela demostratuko dugu». Alabaren berbetan, «borrokarako indarrak batuta» eta musikarekin, «ikasteko, desikasteko harremantzeko eta elkarrekin gozatzeko» parada izango dute egunotan.
Gaurtik apirilaren 9ra arte antolatu dute Gazte Topagunea. Hiru egunez mahai inguruak, kontzertuak eta tailerrak egingo dituzte Elorrion, eta, domekan, Iruñeko Aberri Egunera jotzeko deia egin dute. Hamar urte bete berri ditu Ernai gazte antolakundeak martxoan, eta topaketen helburua da hamar urte barruko Euskal Herria «imajinatzea eta irudikatzea». Gaurkoan Bizkaiko herrian bildu direnei ere ongi etorria eman die Kattalin Garaizabal Elorrioko Ernaiko kideak. «Gazteak gara, eta gurea da oraina», aldarrikatu du. Dantza batekin itxi dute hitzartzea. Mutil batek egin du saioa oholtzan, eta ehunka gaztek jarraitu diote behetik, eurak ere dantzan.
2002an egin zuten Gazte Topagunea Elorrion (Bizkaia), eta Ernairen hamargarren urteurrenaren kariaz «itzulera berezia» egin nahi izan dute, Alaba bozeramailearen ahotan. Ekitaldiaren nondik norakoez zein hamar urteko ibilbideaz eta erronkez aritu zen Alaba, joan den astean: «Aldaketak eragiteko motorra izateko gaitasuna dugu».
Ikusi gehiago: Iritzia: 'Belaunaldi oso bat Topagunera!'
Abestia ere egin dute aurtengo Gazte Topaguneetarako: «Nahi genuen abestia orain arteko bidearen aitortza bat izatea». Josune Arakistain Sune Huntzako kideak jarri du ahotsa —otsailan iragarri zuen taldeak bere ibilbidea amaitutzat emango zuela—; Moonshine Wagon Gasteizko taldeak, musika; eta, Leire Vargasek, hitzak. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226523/eajk-akordio-zabalak-eskatu-ditu-autogobernu-esparru-berri-bat-eraikitzeko.htm | Politika | EAJk «akordio zabalak» eskatu ditu «autogobernu esparru berri» bat eraikitzeko | Jeltzaleek Bilbon ospatuko dute Aberri Eguna, 'Gure izaera. Gure aberria' lelopean. EH Bilduk, berriz, Iruñean. Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatuak «pertsonak eta herriak zaintzera» deitu du. | EAJk «akordio zabalak» eskatu ditu «autogobernu esparru berri» bat eraikitzeko. Jeltzaleek Bilbon ospatuko dute Aberri Eguna, 'Gure izaera. Gure aberria' lelopean. EH Bilduk, berriz, Iruñean. Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatuak «pertsonak eta herriak zaintzera» deitu du. | Gaur egin dute publiko jeltzaleek Aberri Egunari begira EAJren Euzkadi Buru Batzarrak onartutako agiria. EBBren idazkari Mireia Zaratek eta Xabier Barandiaran burukideak eman dute ezagutzera agiria, Bilbon. «Garai politiko berriak» erabakitzeko eskubidean oinarritutako «autogobernu esparru berria» behar duela adierazi dute jeltzaleek adierazpenean. «Nazio guztiok behar dugu gure egituraketa instituzional propioa etorkizuna eraikitzeko, kultura eta ekonomia sustatzeko eta gizartea indartzeko». EAJrentzat, autogobernu marko berri hori alderdi politikoen arteko akordioek soilik ahalbidetu dezakete. Hain justu, «akordio zabalak» aldarrikatu dituzte «autogobernu esparru berri bat» eraikitzeko, betiere euskal gizartearen babesarekin egiten bada eta eraikuntza nazionaleko estrategia demokratikoa baldin bada. «Igandean Aberri Eguna dugu, Euskal Herriaren eta euskal nazioaren parte sentitzen garen pertsona guztien eguna. Nazio hau zazpi lurralde historikok osatzen dute, baina munduko beste herrialde batzuetan ere badu tokia, non geroz eta euskal herritar gehiago bizi diren», dio EAJren adierazpenak. Gure izaera. Gure aberria lelopean ospatuko dute jeltzaleek Aberri Eguna igandean, Bilboko Plaza Berrian, 11:30etatik aurrera. Ospakizunaren hainbat zertzelada eman dituzte gaur: 180 metro koadroko agertokia izango dute ekitaldian, eta Iñigo Urkullu lehendakariak eta Andoni Ortuzar EBBko presidenteak hartuko dute hitza.
EH Bildu, Iruñean EH Bilduk Iruñean egingo du Aberri Eguna, Maite dugun herria goiburu hartuta. Mundu globalizatuan herri txikiek aurrera egiteko duten eskubidea aldarrikatuko dutela adierazi du gaur Mertxe Aizpuruak, EH Bilduk Kongresuan duen bozeramaileak. Radio Euskadi irratiari eskainitako elkarrizketan, burujabetza bultzatzeko eta herri modura aurrera egiteko konpromisoa eskatu ditu, bai eta mundu globalizatu batean «pertsonak eta herriak zaintzearen» alde lan egitea ere. «Herri hau zaindu behar dugu batez ere mundu globalizatu honetan, non herri txikiek zailtasunak dituzten herri bezala irauteko». Aizpuruaren esanetan, «konpromiso kolektiboa» inoiz baino garrantzitsuagoa da helburu horiek lortzeko. Aberri Eguna bateratu batez galdetuta, EH Bilduko diputatuak esan du bideragarria dela baldin eta gutxieneko konpromiso batzuk adosten badira. Gogora ekarri du Euskal Herria Baterak larunbaterako egindako deialdia bide horretan doala. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226524/eh-bilduk-eta-erck-proposatu-dute-onespena-erdigunean-egotea-eta-indarkeria-astungarria-izatea.htm | Gizartea | EH Bilduk eta ERCk proposatu dute onespena erdigunean egotea eta indarkeria astungarria izatea | Bi taldeek hogei bat zuzenketa aurkeztu dizkiote gaur PSOEren lege erreformari. | EH Bilduk eta ERCk proposatu dute onespena erdigunean egotea eta indarkeria astungarria izatea. Bi taldeek hogei bat zuzenketa aurkeztu dizkiote gaur PSOEren lege erreformari. | EH Bilduk eta ERCk hogei bat zuzenketa aurkeztu dizkiote gaur Soilik baietz da baietz legearen erreformari. Aurrez iragarrita zuten jarrera kritikoa berretsi dute zuzenketetan: proposatu dute indarkeria astungarritzat jotzea eta onespenaren definizioa zabaltzea, argiago gera dadin. Bi alderdiek ez dute indarkeria eta mehatxua Zigor Kodera bueltatzerik nahi, eta zuzenketetan diotenez, onespenak izan beharko luke sexu harremanak sexu erasotik bereizteko elementu nagusia, eta ez indarkeriak edo mehatxuak. Indarkeriak eta larderiak azpimota penala osatzearen aurka daude bi alderdiak, eta indarkeria astungarritzat jotzea proposatu dute zuzenketetan. Era berean, onespenaren definizioa aldatzea nahi dute, argiagoa izan dadin. BI taldeek zuzenketetan proposatu dutenez, onespenaren definizio berriaren arabera biktimak erresistentzia fisikorik ez jartzea edo isilik egoteak ez luke esan nahi onespena egon denik. PSOEk, PP, Ciudadanos eta EAJren babesarekin jarri zuen martxan Soilik baietz da baietz legearen erreforma. Zuzenketak aurkezteko epea zabalik da, eta Espainiako Kongresuko Justizia Batzordetik pasa ostean, datozen asteetan onartuko du Kongresuak. Aurreko zigor arautegira itzuli PSOEren erreformak zigorrak handitzea jasotzen du, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan. Horrek berak eragiten du, hein batean, Soilik baietz da baietz legearen aurreko zigor arautegira itzultzea; onespena legearen oinarrian utzita ere, biktimak berriro erakutsi behar izan baitezake indarkeria edo intimidazioa egon dela. Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira eraso gisa jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak eraman du PSOE haren gobernu bazkidearen funtsezko lege bat zuzentzeko saiora. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226525/erretreten-erreformaren-aurka-milaka-lagun-bildu-dira-baionan.htm | Ekonomia | Erretreten erreformaren aurka milaka lagun bildu dira Baionan | Pentsioen erreforma atzera bota ezean, ezer negoziatzekotan ez direla berretsi dute gaur. Kontseilu Konstituzionalaren erabakia baino lehen aurreikusten dute hurrengo manifestazio jendetsua. | Erretreten erreformaren aurka milaka lagun bildu dira Baionan. Pentsioen erreforma atzera bota ezean, ezer negoziatzekotan ez direla berretsi dute gaur. Kontseilu Konstituzionalaren erabakia baino lehen aurreikusten dute hurrengo manifestazio jendetsua. | Baionako xingar feria hasi da gaur, baina ez da Baionako kaleak bete dituen ekimen bakarra. Hain zuzen, batzuk ospakizun giroan zeuden artean, beste hainbat lagunek erretreten erreformaren aurkako hamaikagarren manifestazioan parte hartu dute. Intersindikalak amaierako hitzartzean 15.000 pertsonako manifestazioa iragarri du, Frantziako poliziak berriz, 5.000 inguru zenbatu dituela adierazi du. Mobilizazioa giro lasaiean iragan da iritsieraino. San Leon biribilgunean, LAB, FSU eta Solidaires sindikatuek asanblada irekia proposatu dute datozen egunetarako «borrokari» segida emateko.
Atzo, Intersindikala Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroarekin bildu zen. Intersindikalak argi utzi zion lehen ministroari, pentsioen erreforma atzera bota ezean, ezer negoziatzekotan ez zirela. Gaurko manifestazioan postura berdina berretsi dute. Bartelemi Mottay FSU sindikatuko kidearen arabera: «Ez genuen deus espero bilkura horretatik, eta beraz ez gara asegabeturik atera; Hala ere, garrantzitsua zen joatea erakutsi behar baitzen intersindikala legea atzera botaz gero prest dagoela [Frantziako] Gobernuarekin hitz egiteko eta blokatzea Gobernuarengandik datorrela».
Sindikatuak Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren beha daude, datorren ostiralean eman beharko bailuke haren erreformari buruzko epaia. Hala ere, erreformaren indargabetzerako aukera bakarra ez dela deritzote protestariek. Moteren hitzetan: «Ez da daukagun aukera bakarra, aukeretako bat da beste hainbaten artean». 2006an CPE lehen enplegatze kontratu lege proiektua izan du gogoan, herri presioari esker Frantziako Parlamentuak eta Frantziako Kontseilu Konstituzionalak legea onartu eta hamar egun geroago indargabetu baitzuten. Datorren manifestazioa, Frantziako Kontseilu Konstituzionalaren erabakiarengandik hurbil egingo dela aurreikusten dute Baionako sindikatuek, hala nola, Patricia Glory CGT sindikatuko kideak: «orrialdea itzuliko ez dugula erakutsi behar dugu, ahal bezain jendetsua izan behar du datorren manifestazioak»
CGT sindikatuko kideak Baiona inguruan bereziki trenbideetako langileak eta energia sektoreetako langileak greban daudela aipatu du. Argitxu Dufau LABeko ordezkariak kide batzuk greban daudela azaldu du ere, baina azpimarratu nahi izan du «zaila» izaten hasten dela: «Hala ere, sindikatu antolatuak gara eta erresistentzia kutxa bat daukagu gure afiliatuentzat». Beraz, greba mobilizazioek sortzen duten tentsioa «atxikitzeko prest» direla azaldu du. LABen baitan eta «nahi duten» beste sindikatuekin antolatzen direla adierazi du ekonomia blokatzeko xedez ekintzak egiteko. «Baldintzak sortu eta mantentzen baditugu irabaziko dugu». |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226526/bake-elkarrizketak-ahalik-eta-azkarren-hasteko-eskatu-dute-frantziak-eta-txinak.htm | Mundua | Bake elkarrizketak «ahalik eta azkarren» hasteko eskatu dute Frantziak eta Txinak | Txinako estatuburu Xi Jinpingekin bildu da Frantziako presidente Emmanuel Macron Pekinen, eta eskatu dio egin dezala bere esku dagoen guztia Errusiak jarrera alda dezan. | Bake elkarrizketak «ahalik eta azkarren» hasteko eskatu dute Frantziak eta Txinak. Txinako estatuburu Xi Jinpingekin bildu da Frantziako presidente Emmanuel Macron Pekinen, eta eskatu dio egin dezala bere esku dagoen guztia Errusiak jarrera alda dezan. | Esperotako argazkia izan da gaurkoa: Frantziako presidente Emmanuel Macron eta Txinako estatuburu Xi Jinping elkarri eskua ematen, Pekinen. Bisita ofiziala izan da, aspaldian iragarritakoa eta Ukrainako gerra hotsek bultzatutakoa, neurri handi batean behintzat. Bi buruzagiek izan dituzte bestelako hizketagaiak ere, baina gerra izan da nagusia. Bilera osteko agerraldian biek nabarmendu dute bake elkarrizketak «ahalik eta azkarren» hasteko beharra, eta zentzu horretan laguntza eskatu dio Frantziako presidenteak Xiri: «Errusiak Ukrainari eraso izana kolpe gogorra izan da nazioarteko egonkortasunarentzat. Badakit zure laguntza izango dudala Errusiaren jarrera aldatu, eta guztiak negoziazio mahaian esertzeko».
Balizko elkarrizketez aritzeaz gain, bi estatuburuek adostu dute arma nuklearrik ez litzatekeela baliatu behar gerran. Xik ere eskatu dio nazioarteari egin dezala ahalegina gatazka ez okerragotzeko, nabarmenduz Europa «polo independente bat» dela «mundu multipolar batean» eta Pekinek errespetatzen duela autonomia hori. Azken hilabeteetan Europarekiko harremanak hobetzeko ahalegina egin du Txinak, ez soilik politikoki, baita ekonomikoki ere. Horrek guztiak zuzenean eragiten die AEBei, izan ere, Washington izan da orain arte Europaren aliatu nagusia, baina azken urteetan Asiako potentziak gero eta pisu handiagoa lortu du mendebaldean ere, eta horren erakusgarri da gaur Macronek eta Europako Batzordeko presidente Ursula Von der Leyenen bidaia. Azken horrek ere nabarmendu du Txinaren garrantzia Ukrainako gerran: «Txinak argi hitz egin behar du».
Aldi berean, baina, Mendebaldeak bermatu nahi du Txinak ez diola armarik salduko Errusiari, eta hori ere eskatu diote Macronek eta Von der Leyenek Xiri. Estatuburuak erantzun dio, esanez, Txinaren azken helburua dela «bakea eta elkarrizketak» bultzatzea, eta horretarako lehen urratsa su etena lortzea dela. Hala, Txinako presidenteak iragarri du baduela asmoa Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin hitz egiteko ere. Dena den, Pekinentzat «aberasgarriak» izan dira elkarrizketak, hala esan du Xik berak: «Aldaketa historiko bat bizitzen ari da egun ezagutzen dugun mundua».
Errusiarentzat, baina, ez da «une egokia» bakeaz hitz egiteko. Vladimir Putin presidentearen bozeramaile Dmitri Peskoven esanetan, Txina «bitartekari egokia» litzatekeen arren, Ukrainako egoera «oso konplikatua» da eta ez du aukerarik ematen bakeaz hitz egiteko.
Krimeari buruz hitz egiteko prest
Krimeari buruzko elkarrizketak ez ditu erabat baztertzen Kievek, ezta hura armen bidez berreskuratzeko aukera ere. Biak dituzte mahai gainean, hala onartu dio Financial Times egunkariari Zelenskiren aholkulari Andri Sibihak. Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimeako penintsula bere lurretara eta Zelenskik behin eta berriz ohartarazi izan du ez dela bake elkarrizketarik egingo Errusia okupatutako eremuetatik erretiratu arte, baita Krimeatik ere. Sibiharen arabera, ordea, Kiev Krimearen estatusari buruz hitz egiteko prest legoke, baldin eta Ukrainako tropak bertako mugaraino heltzen badira. Buruzagiak ez du, ordea, baztertzen eskualdea armen bitartez berreskuratzen saiatzeko aukera.
Dena den, ez da lehen aldia Kiev Krimearen etorkizunari buruz hitz egiteko prest agertzen dena. Gerra hasi berria zela ere egin zuen halako adierazpenik, baina Errusiak iazko irailean Ukrainako lau probintzia anexionatu ostean, Zelenskik dekretu bat sinatu zuen Putinekiko edozein elkarrizketa baztertuz. Azken asteetan, gainera Ukrainak gogortu egin ditu Errusiak penintsulan dituen tropen aurkako erasoak, bai airez, baita itsasoz ere. Baikor agertu da Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliak ere eta esan du «bost eta zazpi hilabete artean nahikoak» izango dituztela Krimeako ateetara iristeko.
Mendebaldea beldur da, ordea, Ukrainako tropak Krimean sartzen badira, Putinek erasoaldia gogortuko duela. New Europa Center think-tankeko kide Alyona Getmanchukek Financial Times egunkariari azaldu dionez, zenbait herrialderen kezka hain da handia, horren arabera erabakitzen ari direla zer arma mota eman Ukrainari. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226527/dozenaka-suziri-jaurti-dituzte-libano-hegoaldetik-israelera.htm | Mundua | Dozenaka suziri jaurti dituzte Libano hegoaldetik Israelera | Otsailetik lehen aldiz, segurtasun batzordearekin bildu da Israelgo lehen ministroa. Libanoko iturrien arabera, suziriak palestinarren errefuxiatu guneetatik jaurti dituzte. | Dozenaka suziri jaurti dituzte Libano hegoaldetik Israelera. Otsailetik lehen aldiz, segurtasun batzordearekin bildu da Israelgo lehen ministroa. Libanoko iturrien arabera, suziriak palestinarren errefuxiatu guneetatik jaurti dituzte. | Israelgo Gobernuko iturriek zabaldu dutenez, gutxienez 34 suziri jaurti dituzte Libano hegoaldetik Israel iparraldera, haietatik 25 lurra jo aurretik suntsitu dituzte. Erasoaldiaren ondorioz, sirena hotsak entzun dira Shlomi eta Moshav Betzet kokaguneetan, eta gutxienez hiru pertsona zauritu dira. Libanoko agentzien arabera, Israelgo armadak beste hainbat suziri jaurtiz erantzun dio erasoari, baina, kasu horretan, ez da zauriturik egon. Reuters albiste agentziak zabaldu duenez, Libanoko palestinarren errefuxiatu guneetatik jaurti dituzte suziriak, eta Hezbollahk ukatu du zerikusia izatea.
Zenbait iturriren arabera, Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartu izanarekin dago lotuta erasoa. Atzo indarrez sartu zen Polizia meskitara, ramadana ospatzen ari ziren musulmanak otoitzean ari ziren bitartean, eta 400 bat palestinar atxilotu zituen, beren otoizleku sakratuenetako batean. Tel Aviven arabera, «behartuta» sartu ziren meskitara, «burua estalita» zeraman ustezko ekintzaile bat atzematera. Operazioa amaitu eta hurrengo orduetan ere Poliziak debekatu egin zien palestinarrei euren gune sakratura sartzea; aldiz, lekukoen arabera, juduak sartu ahal izan ziren, Meskiten Zelaigunera, militarren zaintzapean. Atzo iluntzean eskainitako prentsaurrekoan egindakoa defendatu zuen Benjamin Netanyahu lehen ministroak, argudiatuz Israelek «otoitzerako askatasuna» bermatzen duela, eta ez duela onartuko «muturrekoek» gunearen statu quoa aldatzea.
Al Aqsa meskitan gertatutakoak, ordea, tentsio giroa handitu du, eta gauean zehar Gazatik ere jaurti dituzte suziriak Israel aldera. Hala, segurtasun batzordearekin bildu da Netanyahu otsailetik lehen aldiz. Arratsaldean bildu dira Herzl Halevi armadaburua eta Israelgo zerbitzu sekretuetako buru Ronen Bar egoera aztertzeko, eta ondorioztatu dute beharrezkoa dela Meskiten Zelaiguneko tentsioa baretzea, egoerak okerrera egingo ez badu.
Nazioartetik oharra
Unifil Nazio Batuen Libanorako Indar Behin-behinekoak ere oharra luzatu die bi aldeei eta hauxe esan du: «Egoera oso arriskutsua da. Beharrezkoa da bi aldeek atzera egin eta gatazka saihestea». Libanoko Atzerri Ministerioak berehala erantzun du esanez elkarlanerako prest dagoela, eta beteko duela bi estatuen arteko 2006ko gerra amaitu zuen 1701 ebazpena, su etenerako oinarriak ezarri zituena. |
2023-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/226528/bigarrena-jarraian-vingegaardentzat.htm | Kirola | Bigarrena jarraian Vingegaardentzat | Mikel Landarekin egin du ihes liderrak La Asturianan gora, eta bien arteko esprintean erabaki da etapa. | Bigarrena jarraian Vingegaardentzat. Mikel Landarekin egin du ihes liderrak La Asturianan gora, eta bien arteko esprintean erabaki da etapa. | Jonas Vingegaardek irabazi du Euskal Herriko Itzuliko laugarren etapa. Atzo Amasa-Villabonan irabaztea nahikoa ez, eta atzo hasitako bideari jarraipena eman dio gaur Santurtzin irabazita. Mikel Landarekin (Bahrain) jokatu du etapa garaipena esprintean, La Asturianan sua piztu ostean, baina liderra azkarragoa izan da. Etapa irabazteaz gain, hamar segundoko gainsaria hartu du liderrak, eta zazpikoa Landak. Hortaz, hamabi segundokoa da orain bien arteko aldea sailkapenean. Bi segundora iritsi dira gainerako faboritoak.
Eguneko ihesaldia kostata sortu da gaurkoan. Bi saiakera zapuztu ditu tropelak hasieran, eta hirugarrenean Harm Vanhouckek (DSM), Natnael Tesfatsionek (Trek), Jon Barrenetxeak (Caja Rural), Jonathan Caicedok (Education First) eta Alan Jousseaumek (TotalEnergies) abantaila hartu dute Malkuartun gora. Ihesaldia sendotu egin da bertan, eta tropela etapako tarterik lasaienean sartu da. Horrek zazpi minutu inguruko aldea hartzea ahalbidetu die haurreko bost txirrindulariei, eta etapa garaipenarekin egin dute amets.
Vingegaardek ez zeukan maillota galtzeko arriskurik ihesaldiko txirrindulariekin, eta lasai hartu du egunaren lehen zatia Jumbo-Vismak. Tropelean, baina, etapa irabazteko txirrindulari aproposak zeuden, eta Ineos eta Bahrain tropelaren buruan jarri dira erreleboak emanez. Ineosek Omar Fraile zituen etapa irabazteko helburuarekin, eta Bahrainek Landarekin egin nahi zuen min. Jaycok ere talde guztia jarri du tropeletik tiraka, eta estutu ederra eman dute helmugatik 45 kilometrora. Eguna aurrera joan ahala aldeak behera egin du nabarmen, eta hasiera batean ihesaldia helmugaraino iritsi zitekeela zirudien arren, argi gelditu da garaipena atzean zegoela.
Atzekoek aurreko boskotea aurreratu bitartean, baina, Barrenetxeak bere helburua bete du. Caja Ruraleko txirrindulariak pinportadun maillota jantzita ekin dio egunari, eta gaur ere lehenengo postuan igaro da mendate gehienetan: Hiru puntuak eskuratu zituen Malkuartun, Santa Koloman eta Bezin.
La Asturianan iritsi dira mugimenduak
Helmugatik 27 kilometrora harrapatu du tropelak aurreko boskotea, tarteko esprintera iritsi baino lehen. Bertan hainbat taldeburu mugitu dira, baina Vingegaardek lortu du hiru segundoko gainsaria. Ion Izagirreri (Cofidis) irabazi dio esprintean, baina Ormaiztegikoak bi puntu lortu ditu. La Asturianara bidea (7,4 kilometro eta %6,5eko pendiza) ziztu bizian egin du tropelak, denak kokapen egokiaren bila, eta eguneko mendate erabakigarrian piztu da sua.
Helmugatik 22 kilometrora hasi dute mendatea, eta lehen aldapa gogorretan Education Firstek jarri du erritmoa. Esteban Chavesek hartu du bide estuan erritmoa gogortzeko ardura, eta Rigoberto Uranek eman dio jarraipena. Richard Carapaz taldeburuak erasoa jo du orduan, baina lasterketako liderrak erantzun dio, nagusitasuna erakutsiz. Hasiera batean zuloa egin du Vingegaardek, baina Landak harrapatu egin du azkenean. Elkarrekin egin dute aurrera sailkapeneko lehen bi sailkatuek, eta jarraitu ezinda gelditu dira David Gaudu (Groupama), Ion Izagirre (Cofidis), Enric Mas (Movistar) Sergio Higuita (Bora) eta Felix Gall (AG2R). Akordiorik lortu ezinda gelditu dira beste faborito guztiak, eta hori aldea handitzeko baliatu dute Vingegaardek eta Landak. 30 segundokoa izan da aldea La Asturianako tontorrean.
Jaitsieran erreleboka aritu dira lehen bi sailkatuak, baina amaierako sasi-ordekan elkar zaindu dute biek. Atzekoek gerturatzeko baliatu dute eta azkenean etapa aurreko bien artean lehiatu duten arren, bi segundora sartu dira atzekoak. Etapa Vingegaardentzat izan da, azken maldan Landa baino bizkorrago aritu baita. |
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226549/israelek-ere-suziriekin-erantzun-die-libanori-eta-gazari.htm | Mundua | Israelek ere suziriekin erantzun die Libanori eta Gazari | Israelen arabera, Libanoko Hamasen azpiegitura suntsitu dute; Gazan, hainbat hiriri egin diote eraso, eta larri zauritu dute ume bat. Jerusalemeko Meskiten Zelaigunean dozenaka milaka musulman biltzekoak dira. | Israelek ere suziriekin erantzun die Libanori eta Gazari. Israelen arabera, Libanoko Hamasen azpiegitura suntsitu dute; Gazan, hainbat hiriri egin diote eraso, eta larri zauritu dute ume bat. Jerusalemeko Meskiten Zelaigunean dozenaka milaka musulman biltzekoak dira. | Jarraipena izan du erasoaldiak. Atzo, 34 suziri jaurti zituzten Libano hegoaldetik Israel iparraldera. Horietatik 25 lurra jo aurretik suntsitu zituzten, misilen aurkako ezkutua baliatuta; gutxienez hiru zauritu izan ziren. Libanoko agentzien arabera, Israelgo armadak beste hainbat misilekin erantzun zien.
Israelek Hamas erakundea egin zuen erasoaren erantzule, eta Netanyahu herrialdeko lehen ministroak adierazi zuen «etsaien aurkako kontraerasoa» egingo zutela. Libano ere egin zuen «bere lurraldean gertatzen den guztiaren» erantzule, «baita Hamasek jaurtitako misilena ere». Bere hitza bete eta Gaza eta Libano bonbardatu ditu Israelek ordu txikietan. Israelgo segurtasun indarren arabera, Hamasen azpiegiturari eraso diote, «Libanotik operazio gehiago egingo ez dituela bermatuz». Gazan, hainbat tunel eta palestinarren armak suntsitu dituzte. Wafa Palestinako agentziaren arabera, ume bat larri zauritu dute, eta Gaza hiriko haurrentzako ospitale bati eraso izana leporatu dio Israeli. Era berean, hainbat hiriri ere egin diote eraso: Deir al Bala, Gaza erdialdean; eta Jan Yunis, hegoaldean. «Etxebizitzak eta beste eraikinak» kaltetu dituzte.
Gazak bera egin du: gauean zehar 44 suziri jaurti ditu. Israelgo segurtasun indarrek jakinarazi dute Sderot herrian erori dela horietako bat, baina ez da biktimarik izan. Beste hamalau Israel hegoaldean lehertu dira; zortzi, misilen aurkako ezkutuak suntsitu ditu; bederatzi «motz geratu ziren» eta Gazan bertan lehertu ziren; hamabik, itsasoan amaitu zuten.
Libanojo armada atzoko misilak jaurti zituzten ingurua miatzen aritu da, eta sare sozialetan partekatu dutenaren arabera, Marjayun eskualdean suzi jaurtitzaile bat aurkitu dute. Oraindik misilak ditu. Hura desegiteko lanean daude.
Zenbait iturriren arabera, Israelgo Polizia Al-Aqsa meskitara indarrez sartu izanarekin dago lotuta Libano hegoaldetik egindako erasoa. Herenegun indarrez sartu zen Polizia meskitara, eta 400 bat palestinar atxilotu zituen. Tel Aviven arabera, «behartuta» sartu ziren meskitara, «burua estalita» zeraman ustezko ekintzaile bat atzematera. Meskitako gertakariak tentsioa areagotu besterik ez du egin; gaur goizaldean, ehunka lagun bildu dira Al-Aqsaren inguruan, eta, egunean zehar, dozenaka milaka musulman biltzera dei egin dute Meskiten Zelaigunean, otoitz egiteko.
Atzo, segurtasun batzordearekin bildu zen Netanyahu otsailetik lehen aldiz. Herzl Halevi armadaburua eta Israelgo zerbitzu sekretuetako buru Ronen Bar bildu ziren egoera aztertzeko, eta ondorioztatu zuten beharrezkoa dela Meskiten Zelaiguneko tentsioa baretzea, egoerak okerrera egingo ez badu. |
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226550/euskal-preso-gaixoak-ahalik-eta-egokien-artatzeko-galdegin-du-sarek.htm | Politika | Euskal preso gaixoak «ahalik eta egokien artatzeko» galdegin du Sarek | Apirilaren 7a Osasunaren Nazioarteko Eguna da. Salbuespenezko espetxe politikak amaitzearen eta euskal presoak etxean artatzearen alde egin du Sare Herritarrak. Gaurtik sarean da Tipularen sehaska kanta dokumentala, BERRIAn ere bai. | Euskal preso gaixoak «ahalik eta egokien artatzeko» galdegin du Sarek. Apirilaren 7a Osasunaren Nazioarteko Eguna da. Salbuespenezko espetxe politikak amaitzearen eta euskal presoak etxean artatzearen alde egin du Sare Herritarrak. Gaurtik sarean da Tipularen sehaska kanta dokumentala, BERRIAn ere bai. | «Preso daudenen osasuna ere erdigunera ekarri nahi dugu». Gaurko eguna, apirilaren 7a, Osasunaren Nazioarteko Eguna da, eta Sare Herritarrak espetxeetan «larriki gaixo» diren presoak gogora ekarri nahi izan ditu. Egun, hamazazpi euskal presok dute gaixotasun larriren bat; «ahaztu gabe, gehiengoak orain arte betetako zigorraren zatia lehen graduan edota isolamenduan igaro duela». Haatik, aldarrikatu dute larriki gaixo diren presoak etxean egon behar dutela.
Salbuespenezko espetxe politikek «eragin zuzena» dute beren osasunean: urruntzeak izan dituen ondorioak, bakardadea, zigorren luzapenaa, baimenak eta hirugarren gradura pasatzekoak lortzeko ezintasuna... Eta, horrek, ezinbestean arazo psikologikoak eta antsietatea sorrarazten dituela deitoratu du Sarek. Salbuespen neurri horiek gaixotasunei aurre egiteko aukerak «murrizten» dituzte; gertukoen babesa, bizi baldintza duinak eta konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak artatzea zailtzen dute.
«Lege arruntaren aplikazioak larriki gaixo diren presoak etxean egotea ahalbidetuko luke, euren gaitza era ahalik eta egokienean artatuz, ahal dela, berau gainditzeko helburuarekin», erantsi du Sarek.
Salbuespen politikez gain, espetxeetako osasun baldintzak ere salatu ditu euskal presoen sareak. Profesionalen eta baliabideen falta azpimarratu dute: «Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen». Guztien eskubidetzat jo dute osasuna, «baita preso diren pertsonentzat ere». Haatik, Sarerentzat onartezinak dira eskubide hori «zapaltzen» duten politikak. «Arduraz jokatzea dagokie, heriotza ate joka izan aurretik».
Tipularen sehaska kanta, BERRIAn ikusgai
Osasunaren Nazioarteko Eguna izanik, Sarek irekian jarri du gaur Tipularen sehaska kanta dokumentala; gaixo diren euskal presoak dira dokumentalaren abiapuntua. Urtebete pasa igaro da estreinatu zutela, eta bira amaituta, ikusgai dago sarean.
BERRIA proiektuaren babesle da, eta herenegunetik eskaini du dokumentala, berria.eus-en.
Kartzelaren eta gaixotasunaren errealitatea ezagutu duten pertsona bat baino gehiagoren lekukotzetan oinarritua da dokumentala. Bertan agertzen dira, besteak beste, Ainara Fresneda Etxebarri Ibon Fernandez Iradi euskal presoaren bikotekidea, Peru del Hoyo Sanchez Kepa del Hoyo zenaren semea, Nahia Aia medikua, Onintza Ostolaza abokatua eta Kepa Etxebarria Sagarzazu euskal preso ohia. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226551/kubatarrek-euskal-erreferentziak-izan-ditzaten-saiatzen-ari-naiz.htm | Gizartea | «Kubatarrek euskal erreferentziak izan ditzaten saiatzen ari naiz» | AEKn, Euskal Herrian, 21 urtez irakasle lanetan aritu ondoren, Kuban Habanako Unibertsitatean irakurle lanetan dabil Borja Arbelaitz, Joseba Sarrionandia idazleari lekukoa hartuta. Udan etorriko da Euskal Herrira, hilabete eta erdirako, bisitan. | «Kubatarrek euskal erreferentziak izan ditzaten saiatzen ari naiz». AEKn, Euskal Herrian, 21 urtez irakasle lanetan aritu ondoren, Kuban Habanako Unibertsitatean irakurle lanetan dabil Borja Arbelaitz, Joseba Sarrionandia idazleari lekukoa hartuta. Udan etorriko da Euskal Herrira, hilabete eta erdirako, bisitan. | Sei hilabete daramatza Borja Arbelaitz Villaquiranek (Errenteria, 1976) Kubako hiriburuan: Habanako Unibertsitateko Euskara eta Euskal Kultura Irakurletzaren arduraduna da. Etxepare Euskal Institutuak eta Habanako Unibertsitateak 2015ean hitzartutako lankidetzaren emaitza da zeregin hori. Programa akademikoaren edukia zehaztea eta irakastea da haren funtzioa, bai eta gainerako ekintzen arduradun izatea ere. Habanako euskaltzaleak aktibatzen ari da pixkanaka.
Habanako Unibertsitatean zabiltza irakurle lanetan. Nola iritsi zara haraino?
Ni neu aurkeztu nintzen deialdira. AEKn 21 urte daramatzat lanean, asko gustatzen zait nire lana, baina ulertzekoa da hogei urte asko direla, eta batzuetan gorputzak gauza berriren bat egiteko eskatzen dizula. Aspaldi, nire lankide bi joan ziren Etxeparerekin nazioartera, euskal kulturako irakurle gisa. Bata, Argentinako La Platako Unibertsitatean egon zen; eta bestea, Brnon, Txekiako Errepublikan. Iruditu zitzaidan oso esperientzia interesgarria izan zitekeela. Aukera iritsi, aurkeztu, hartu egin ninduten, eta hemen nago, Habanan.
Ez zara iritsi zaharra…
Konplikatua da nire istorioa. 2020ko urtarrilean izendatu ninduten Habanako Unibertsitateko irakurle, eta urte hartako martxorako etorri behar nuen berez hona [Habanan dela telefonoz egindako elkarrizketa da]. Pandemia iritsi zen orduan, eta dena atzeratu egin zen. Tartean, moldaketatxo bat egon zen, eta eskerrak. Adibidez, garai hartan joan zen Uruguaiko Montevideoko irakurlea Uruguaira, eta astebetera herrialdea itxi egin zuten. Ia urtebetez konfinatuta egon zen, inor ezagutu gabe. Txilekoaren kasua ere garai berekoa izan zen: lanean hasi zen, baina bisarekin arazoak izan zituen, eta denbora luzez Euskal Herritik online eskolak ematen aritu zen. Nire plaza, ordea, ez zen atera; luzatu egin zen, luzatu egin zen… eta eskolak bertan behera geratu ziren. Online eskolak ematen hasi ziren gero, baina, Euskal Herrikoarekin alderatuta, nahiko kaskarra da Kubako konexioa. Azkenean, iazko irailean hasi nintzen eskolak ematen.
Zein Kubarekin egin duzu topo?
Etorri nintzenean, kultur kolpeaz gain, oso gogorra izan zen ikustea zein zaila zen baliabide batzuk kalean topatzea: komuneko papera, jakiak… Guretzat oso oinarrizkoak eta erosteko errazak izan daitezke gauza horiek, baina hemen ez da horrela gertatzen. Kubak jasaten duen blokeoak baldintzatu egiten ditu beti materialak, eta aspalditik turismotik bizi da ia erabat. Hortik lortzen ditu dibisak, baina bi urte pasatu dituzte turistarik jaso gabe, pandemiagatik. Horrek asko baldintzatu du egoera. Dena den, poliki-poliki herrialdea berregiten ari dela uste dut.
Zerk bultzatzen du kubatar bat euskara ikasketak egitera?
Jakingo banu… Denetik dago. Munduan barrena badira diasporaren ondorengoak diren asko; horrelako asko daude Txilen, Argentinan eta Uruguain. Senideengatik eta jatorriagatik euren sustraiak bizirik mantendu nahi dituztenak dira horiek. Kuban diaspora ez da hain sendoa, baina badira euskarak eta euskal kulturak, hizkuntza exotiko edo bitxi honek arreta ematen dieten herritarrak. Badakite Europan dagoen hizkuntza indoeuropar gutxienetako bat dela, eta familiarik ez daukan hizkuntza bakarra dela. Jatorri ezezaguna izateak arreta sortzen die. Arrazoi horiengatik hasten dira batzuk ikasten.
Hautazko ikasgai bat da euskara, eta badira nire ikasgaia aukeratu dutenak; beste batzuek familia dute Euskal Herrian. Oraintxe, Kuban indar handia dauka immigrazioak. Badut familia Errenterian duen ikasle bat; ni han bizi naizen kalearen ondoan bizi da, Alde Zaharrean, eta suposatzen dut hara joatea izango dela bere patua. Unibertsitateko ikasle izan gabe euskara ikasten ari direnak ere badaude, nire eskolak jasotzeko ez baita beharrezkoa unibertsitatera joatea. Eta bada bizitzera Bilbora joan nahi duen bikote bat; Euskal Herria pixka bat gehiago ezagutu nahi dute, zerekin topo egingo duten jakin nahi dute.
Askoren ustez, Euskal Herria ezagutzeko oso garrantzitsua da euskara ezagutzea. AEKn, berriz, ikasgelako lanaz gain, garrantzitsua da kaleko lana ere. Lanketa hori egiten duzu Habanan ere?
Zaila da. Hein batean, mundu arrotz batean bizi gara gu, eta Habanan nire zeregina ez da euskal kultura eta euskara ezagutarazteko eskolak ematea. Zentzu batean, nire zeregina bada kultur enbaxadore funtzioa betetzea ere; ekintzak antolatzea, txikiak izan arren. Euskal Herria eta euskal kultura ezagutarazteko bidean, joan den otsaileko Habanako liburu azokaren testuinguruan, Joseba Sarrionandia eta Bernardo Atxaga idazleak izan genituen hemen, Habanan. Sarrionandiak bere azken liburua aurkeztu zuen: Munduari bira eman zion ontzia. Atxagak, berriz, irakurraldi bat egin zuen, eta hori dinamizatzen aritu nintzen ni. Horretan nabil Habanan.
Orain zauden postuan Joseba Sarrionandia izan zen aurretik. Bide luzea egina zuen hark Kuban. Heldulekuren batekin topo egin duzu iritsi zarenean?
Izena eman nuenean, Etxepareko ordezkariek esan zidaten irakurle talderik aktiboenetako bat zela Habanakoa, kultur ekintza asko antolatzen zituztela. Euskal sortzaileek, musikagileek, idazleek eta abarrek hurbileko jarrera izan dute Kubara etortzeko eta bisitak egiteko. Adibidez, orain bururatu zait Ines Osinagak hemen mamitu zuela bere azken diskoa. Ruper Ordorikak ere hemengo musikariekin eta hemengo musikan oinarrituta egin du bere azken diskoa, hemengo musika eskola batean egindako egonaldi baten ondorioz. Kontua da pandemiak asko mugatu zuela hori ere.
Lehen, bestelakoa zen egoera?
Beste joera bat zegoen lehen. Joseba Sarrionandia zen aurreko irakurlea, eta, noski, nik baino askoz kontaktu gehiago zituen hark. Hura bere horretan ere bazen erakarlea; hau da, jende asko etortzen zen saioetara hura ezagutzen zutelako. Hori guztia berriz martxan jartzea dagokit niri orain; poliki-poliki ari gara. Kostatzen ari zaigu, baina itxaropentsu nago. Elkarrizketa honek balio dezala jendeak jakiteko hemen nagoela; sortzaile edo pentsalariren batek Kubara etorri nahi badu, nirekin harremanetan jar dadila, zerbait antolatzeko prest nago eta.
Irakasteko helburuak ezberdinak dira Errenterian eta Habanan?
Errenterian euskaldunak sortu nahi nituen, euskaraz bizitzeko proiektua hazten ari nintzen han, euskaldun osoak sortzea zen nire azken helburua, eta horretan saiatzen nintzen. Hemen askoz xumeagoa da helburua. Euskal Herria eta euskal kultura ezagut ditzaten nahi dut, eta horrek nolabaiteko harra sortzen badie, kubatarrek euskal erreferentziak izan ditzaten saiatzen naiz. Beste helburuetako bat da —eta horregatik nabil unibertsitatean— unibertsitateko irakasle, ikasle edo doktore horiei Euskal Herria eta euskal kulturarekiko interesa pizten bazaie, euskararekin lotutako ikerketa lanak egin ditzaten bultzatzea. Adibidez, lortu dut ikasle baten gradu amaierako lana horrekin lotuta egotea. Poliki-poliki harra pizten ari naiz; aste honetan, gainera, Etxepare Institutuak esan dio diruz lagunduko duela.
Euskal Herrira etortzeko asmoa dutenei euskara gerturatzen diezu zuk. Besteentzat nolabaiteko enbaxadore al dira pertsona horiek?
Habanako euskal komunitatea ez dago oso trinkotuta. Badaude pertsona jakin batzuk eta elkarte txiki batzuk, baina kostatu egiten zaie gehienei. Gauzatxoak egiten saiatzen dira, eta, beraz, haiek ere enbaxadore lanak egiten saiatzen dira. Baina kontrakoa ere gertatzen da: Kuban Euskal Herriaren enbaxadore lanak egin ditzatela Euskal Herrian bizi izan direnek.
Faltan sumatzen duzu euskaraz bizitzea? Euskara entzutea?
Asko sumatzen dut, bai. Duela hiru asteburu hiru nafar izan ziren Habanako nire etxean, asteburu-pasa. Nafarroako Unibertsitateko ikasleak dira, eta praktikak egiten ari dira Kubako beste hiri batean. Nire berri izan, eta asteburu-pasa etorri ziren Habanara. Horietako bat euskalduna zen, eta zeharo eskertuta zegoen euskaraz hitz egin ahal izateagatik. Haiek sei hilabete daramatzate hemen. Hala esan zidan euskaldunak: “Sekula ez nuen imajinatuko euskaraz egiteko aukera izango nuenik hemen [Kuban] nengoen bitartean, eta ez dakizu zenbat eskertzen dudan euskaraz hitz egin ahal izatea”. Egia da horren falta sumatzen dela, baina gaur egun ditugun baliabideekin… Oraintxe euskaraz ari gara…
Uda gerturatzen ari da, eta, horrekin batera, Errenteriako madalenak, eta hurrengo urtean, Korrika. Nola biziko dituzu?
Udan Euskal Herrira itzuliko naiz, uztail erdialdean. Etxepare Institutuak munduko irakurleen topaketa bat antolatuko du Udako Euskal Unibertsitatearen ikastaroen barruan. Hilabete eta erdi pasatzeko asmoa daukat Euskal Herrian, eta madalenetan han izango naiz, ahal dudan guztian laguntzen. Beste kontu bat da Korrika. Hurrengo urtean izango da, eta ea… Nire asmoa da Kuban egotea, eta ez dakit nola biziko dudan; inkognita hutsa da. |
2023-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/226552/ahtaren-lanak-eta-lur-desjabetzeak-geldi-ditzatela-eskatu-dute-zenbait-alkatek.htm | Gizartea | AHTaren lanak eta lur desjabetzeak geldi ditzatela eskatu dute zenbait alkatek | Castejongo, Tafallako, Oltza zendeako, Uharte Arakilgo eta Berriozarko udalburuek manifestu bat sinatu eta aurkeztu dute. Tren sozial eta publiko baten alde egin dute bostek. | AHTaren lanak eta lur desjabetzeak geldi ditzatela eskatu dute zenbait alkatek. Castejongo, Tafallako, Oltza zendeako, Uharte Arakilgo eta Berriozarko udalburuek manifestu bat sinatu eta aurkeztu dute. Tren sozial eta publiko baten alde egin dute bostek. | Indarrak batu dituzte, erdigunean eskaera jakin bat jartzeko: abiadura handiko trenaren (AHT) lanak bertan behera utz ditzatela. Castejongo, Tafallako, Uharte Arakilgo, Oltza zendeako eta Berriozarko alkateek egin dute eskaera hori; manifestu bat sinatu eta zabaldu dute —Iruñean aurkeztu zuten, duela astebete, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren egoitzan—, AHTaren obrak eta lan horiek egiteko lur desjabetzeak geldi ditzatela exijitzeko, preseski.
Alkateok nabarmendu dute, argi eta garbi, “tren sozial eta publiko baten alde” direla. Oroitu dute Nafarroako Trenaren Alde plataformak aurkeztu berri duela tren publiko eta sozial bat oinarri duen alternatiba, eta kontuan har dezatela eskatu diete Nafarroako eta Espainiako gobernuei. Alkateon hitzetan, egungo trenbidea egokitzea eta hobetzea da bidea, AHTa baztertzeko, eta lurraldearen kohesioa bermatuko duen tren zerbitzu baten alde egiteko.
“Zentzuz jokatzea da kontua; alternatibak badaude”, erantsi dute alkateek. Zalantzan jarri dute AHTak salgaiak garraiatu ahal izatea, eta abiadura handiko trenak zerbitzu konbentzionalean eragin ditzakeen ondorioen inguruan ohartarazi dute; geltokiak eta leihatilak itxiko ote dituzten beldur dira.
Abiadura handiko trenaren lanek ukitutako herriak dira alkateen manifestua sinatu dutenak, eta erdigunean jarri dituzte AHTaren proiektuak haien inguruetan eraginen lituzkeen kalteak, hain justu.
DAVID ALVAREZ Castejongo alkatea “Ez dakigu geltokiarekin zer gerta daitekeen, eta horrek kezkatzen gaitu”
Herrian eraiki nahi dituzten zubibideak eta abiadura handiko lineak piztu dute Castejongo Udaleko arduradunen kezka. David Alvarez alkateak (Ezker Batua) garbi erran du obra horiek “kalte larriak” eraginen lituzketela inguruan. “Ibar basoak eta nekazaritzarako balio handiko herri lurrak txikituko lituzkete”, azaldu du Alvarezek. |
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226553/490-milioi-euro-ahtaren-irunerriko-korridorea.htm | 490 milioi euro AHTaren Iruñerriko korridorea | 490 milioi euro AHTaren Iruñerriko korridorea. | Martxoko azken egunetan, Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek bitan jarri du erdigunean abiadura handiko trena eraikitzeko proiektua; martxoaren 28an, AHTaren Iruñerriko korridorearen berri emateko agertu zen hedabideen aurrean, Iruñean, Espainiako Gobernuko Garraio ministro Xavier Floresekin batera. Biharamunean, berriz, legegintzaldiko “mugarrien” artean aipatu zuen AHTa garatzeko egindako lana, herrialdeko toki entitateetako ordezkariekin Iruñean egindako saioan.
Iruñerriko korridoreari buruz, Nafarroako eta Espainiako gobernuek azterketaren txostena aurkeztu zuten martxoko agerraldian, zehazki. Asmoa da hiriburuko egungo trenbide begizta desagerraraztea; AHTaren trenbideak hiriburua inguratuko luke, eta geltoki berria Etxabakoitzen eginen lukete, “egungo eta etorkizuneko beharretara egokituz”. Obren aurrekontua 490 milioi eurokoa da.
Txibitek erantsi zuen Erriberak “abiadura handiko geltoki bat” izanen duela, eta “laster” jakin ahal izanen dela zehazki non jarriko den.
Txibitek eta Floresek Iruñerriko AHTaren korridoreari buruzko azterketaren txostena aurkeztu zuten martxoaren 28ko agerraldian; Txibitek uste du, halere, hurrengo legegintzaldiaren amaierarako Castejon eta Campanas arteko AHTaren zatia “martxan jarri” ahal izanen dutela, “behin-behinean”, gainerako zatiak “bukatu bitartean”. | ||
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226554/30-urteko-borroka.htm | 30 urteko borroka | 30 urteko borroka. | Abiadura handiko trenaren aurkako borrokak 30 urte bete ditu, eta, hori nabarmentzeko, egitarau berezi bat prestatu du Nafarroako AHT Gelditu taldeak. Batetik, apirilaren 24an AHTaren aurkako lanaren berri emateko prestatutako erakusketa inauguratuko dute, Iruñeko Zabaldin. Bertzetik, apirilaren 26an mahai inguru bat eginen dute, toki berean; maiatzaren 6an, azkenik, manifestazio zaratatsua eginen dute, hiriburuan. | ||
2023-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/226555/emigrazio-mota-desberdinak-aipatzea-interesgarria-da.htm | Bizigiro | «Emigrazio mota desberdinak aipatzea interesgarria da» | 2002an Parisko Euskal Etxeaz ikerketa egin, eta geroztik Camus beti ari da euskal diaspora ikertzen. Maulen ikusgai da Koldo San Sebastianekin prestatu duen erakusketa: ‘Euskaldunen herexak munduan’. | «Emigrazio mota desberdinak aipatzea interesgarria da». 2002an Parisko Euskal Etxeaz ikerketa egin, eta geroztik Camus beti ari da euskal diaspora ikertzen. Maulen ikusgai da Koldo San Sebastianekin prestatu duen erakusketa: ‘Euskaldunen herexak munduan’. | 2002an Parisko Euskal Etxeaz ikerketa lana egin zuen Argitxu Camusek (Onizepea, 1980); 2004tik 2009ra Renon (AEB) lan egin zuen, Nevadako Unibertsitateko euskal ikasketen ikergunean. Ezagutza handia du, oro har, euskaldunek masiboki egin migrazioetan. Logikoki, beraz, euskaldunek munduan utzi duten herexez erakusketa bat prestatu du Koldo San Sebastianekin. Maulen ikusgai da, mediatekan, apirilaren 28a arte. Erakusketaren azken egunean hitzaldia eginen du euskal emigrante batzuen gutunak aipatzeko, Helene Apechekin.
Nondik duzu euskal emigrazioa ikertzeko interesa?
Lehen interesa, egia errateko, bidaiatzea zen; behar dut onartu. Gai bat nahi nuen bidaiatzea ahalbidetuko zidana, baina euskal gai baten inguruan. Aski argiki joan nintzen euskal emigrazioari buruz. Baina oihartzun bat bazuen familian, zenbaitzuk Ameriketara joan baitziren, eta bat bereziki: ene aitaitaren aita, AEBetako Mojave desertuan egon zen artzain, Kalifornian, zazpi urtez. Beste hiru anaiekin joan zen; hura sartu, eta beste zenbaitzuk han egon ziren. Banuen memoria hori.
Euskal izatea baituzu ikergai, berbera da Euskal Herrian eta diasporan?
Bada diferentzia, baina ez nuke erranen diferentzia handia badela Euskal Herrian berean atzematen ahal dugunarekin konparatuz. Euskal Herrian berean, badira Ipar Euskal Herria, Hego Euskal Herria, Nafarroa, eta Iparraldean ere, familia batean, bakoitzak nola bizitzen duen bere nortasuna… Ez dea Euskal Herrian euskal nortasuna pluralean aipatu behar? Audela, bilakaera bat izan da Euskal Herrian bezala AEBetan edo Argentinan: nola bizitzen zuten heldu berriek, eta bi edo hiru belaunaldi berantago nola bizitzen duten. Gainera, AEBetan, Argentinan edo Txilen nortasun duala da: beren burua sentitzen dute euskaldun eta argentinar, eta berdin beste herrietan. Anitzek euskal nortasuna ere galtzen dute. Euskal nortasuna bizitzeko manera desberdinak badira.
Euskararekiko atxikimenduan?
Agertzen da, gutunetan eta, immigrante bikoteek beren haurrei euskara irakasten zietela. Gero, usu hirugarren belaunaldian, galtzen zela. Dependitzen zuen zer egoeratan bizi ziren ere; adibidez, AEBetan, Bigarren Mundu Gerra arte, egia da euskaldunak haboroenik arrantxoetan bizi zirela, hirietatik urrun. Familiako mintzaira euskara bazen, orduan haurrek ere mintzatzen zuten. Baina gero izan zen bizi kanbiamendua, hirietara joatean. Hor haboro galdu da. Konplikatua da orokortasunak aipatzea, baina nolakoa zen bikotea ere: ohartzen gara emaztea euskalduna baldin bazen, xantza haboro bazela haurrek euskara mintza zezaten; aldiz, gizon euskalduna ezkontzen bazen euskal “arrazatik” kanpo, euskal kulturatik kanpoko norbaitekin, hor galtzen zen. Badira euskara berreskuratzen dutenak ere: Argentinan, urte oroz, hamarnaka euskaldun berri badira, Eusko Jaurlaritzak finantzatzen duen Etxepare institutuak egiten dituen programekin.
Euskaldunen herexak munduan da erakusketaren titulua. Herexak mundu osoan badira?
Aipatzen baditugu emigrazio masiboak, egiazki euskaldunak masiboki joan diren lekuak, orduan hor baratzen gara Ipar eta Hego Amerikan, hara joan baitziren haboroenik; eta horietan, Argentinara, Uruguaira eta AEBetara. Baina izan dira gune elibat, puntu batez masiboki joan direnak ere: adibidez, Australiara Bizkaitik joan ziren kanabera mozleak, anitz, Bigarren Mundu Gerratik landa. Herexak badira, halere, mundu osoan; adibidez, apaizak misiolariekin. Harrigarri da zenbat euskaldun Asiara joan ziren, adibidez. Horiek amiñi bat aipatzen ditugu. Ez da ahantzi behar hirietara joan den emigrazioa ere: Parisera edo Madrilera, adibidez. Emigrazio mota desberdinak aipatzea ere interesgarria da: erakusketan bederatzi panel dira, bederatzi gai orokor, hautu bat da. Emigrazioaren estereotipoa da gizona eta artzaina zela; eta ñabardurak eman behar baitira eta emazteak ere joan baitziren, emazteak aipatzen ditugu. Pilotak ere herexa argiak utzi ditu ondarean, frontoiak egin baitziren mundu osoan: izan Tijuanan edo Shanghain, jai-alaiak edo frontoi xume elibat.
Euskal gatazkaren ondorioz izan den emigrazio edo ihesa ere aipagai da?
Bai, agertzen da, adibidez, Euskal Gobernua erbesteraturik izan zelarik, erakusten dugu ere erbesteraturik izan ziren gizon-emazte batzuek egin zuten lana euskal etxe berrien sortzeko eta euskal kultura berpizteko diasporan. Aipatzen dugu historia horren beste partea ere: Argentinara heltzen zirelarik, usu pentsatzen zuten haien lurretara heltzen zirela, salbu parte hartu zutela amerindiarren kontrako sarraskian.
Euskal Herriaren eta diasporaren arteko loturak zertan dira gaur egun? Zuk turismo bulego baten lana egiten duzu?
Bai, jendeek deitzen naute joan nahi dutelako, edo familia atzematen laguntzeko… Jarraikitzen dute joan-jinek, harrigarri! Euskal Argentina elkarteko lehendakariak dioenez, harrigarria da zer lanak egiten dituzten zubien sortzeko, eta, horrenbeste belaunaldi iragan ondoan, familietan berriz ere harremanak sortzeko. Eta ez balitz Hego Amerikako egoera ekonomikoa hain gogor, haboro jinen lirateke bidaiatzera, baina, halere, urte oroz anitz horra dira. Sibastarrak pastorala izanen da heldu den udan; Madalena Jauregiberriren familia bada Argentinan eta haren iloba ttipi batekin harremanetan naiz, eta ahal duena eginen du pastoralean izateko. AEBetan, emigrazio berriagoa izan baita, lotura oraino haboro badute Euskal Herriarekin.
Ikertzen segitzen duzu?
Hasi naiz, badira bizpahiru urte, emigranteen esperientzia indibidualak hobeki konprenitu nahiz historia handia hobeki konprenitzeko. Orain interesatzen naiz idatzi zituzten gutunei. Hor sartzen baikara haien pentsatzeko maneretan, zer aipatzen zuten eta zer ez. |
2023-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/226556/helduleku-bat-umearen-gaixoaldian.htm | Gizartea | Helduleku bat umearen gaixoaldian | Martxoan bete ziren hamar urte June Sanchez Tolaretxipi haurra hil zenetik, eta ekainean beteko dira hamar urte Juneren Hegoak elkartea sortu zutenetik. Elkartearen helburua da ume baten gaixotasunaren edo heriotzaren eraginez zaurgarri dauden familiei laguntzea, hainbat modutan. | Helduleku bat umearen gaixoaldian. Martxoan bete ziren hamar urte June Sanchez Tolaretxipi haurra hil zenetik, eta ekainean beteko dira hamar urte Juneren Hegoak elkartea sortu zutenetik. Elkartearen helburua da ume baten gaixotasunaren edo heriotzaren eraginez zaurgarri dauden familiei laguntzea, hainbat modutan. | Kolpe gogorra izan ohi da haur baten gaixotasun diagnostikoa jasotzea. Are gehiago haur baten heriotza. Gaixotasun eta heriotza horiek, gainera, zaurgarritasunera eraman dezakete familia osoa, izan ospitaleko egonaldietan beharko duen laguntzagatik, gaixotasunari lotutako kostu ekonomikoengatik, dolua nola igaro ez jakiteagatik edo beste hamaika arrazoirengatik. Egoera horretan zeuden familiei laguntzeko sortu zuten Juneren Hegoak elkartea, Errenterian, eta ekainean beteko ditu hamar urte. “Egoera gogorrak dira, eta oso garrantzitsua da babestuta sentitzea. Familiek asko eskertzen dute norbait beraiekin egoteko prest egotea, eta gertutasuna eskaintzea”, esan du Yolanda Martin elkarteko boluntarioak.
Heriotza batek ekarri zuen elkartearen sorrera ere: June Sanchez Tolaretxipiren heriotzak. Bi urteko haur errenteriar bat zen, eta 2013ko martxoan hil zen, hilabete batzuk lehenago diagnostikatu zioten minbizi baten eraginez. Ospitaleko egonaldietan, zenbait familiak zuten egoera gogorraz jabetu ziren Juneren guraso Carlos eta Amaia. Ikusi zuten, adibidez, ama batek ia egun osoa pasatzen zuela ospitalean semea zaintzen, guraso bakarra zelako eta sare handirik ez zuelako inguruan. “June ospitalean zegoen bitartean hasi ziren ospitaleko txandak antolatzen, ama hari atseden pixka bat emateko”, adierazi du Martinek.
June hil zenean, berriz, familiak, lagunek, ezagunek eta herriak emandako babesa bildu, eta gobernuz kanpoko erakunde bat sortzea erabaki zuten. “Martxoan hil zen June, eta ekainerako sortuta geneukan elkartea”. 50 boluntario inguruk osatzen dute Juneren Hegoak, eta, haiez gain, langile bat dute familiei arreta emateko eta lan administratiboetarako. “Gure helburua da babesa ematea haur baten gaixotasunaren edo heriotzaren eraginez zaurgarritasun egoeran dauden familiei”.
Askotariko laguntza
Edozein izan daiteke gaixotasuna. Martinek zehaztu du aztertu egiten dutela familiaren egoera, eta beharren araberako laguntza ematen dutela: txandak ospitalean, terapien edo tratamenduen ordainketa, gurasoentzako terapia, tratamenduren baterako beste hiriren batera joan behar izanez gero joan-etorriak ordaintzeko laguntza… “Familia batek, behin, triziklo berezi bat eskatu zigun bere umea kalera ateratzeko; kanpaina bat antolatu, eta erosi egin genuen”.
Elkarteak bete ezin duen beharren bat izanez gero, berriz, beste elkarte batzuetara edo gizarte zerbitzuetara ere bideratzen dituzte. “Dolua lantzeko, adibidez, Bidegin elkartearen laguntza izaten dugu”. Hamar urteotan, hirurogei familia ingururi lagundu diete, eta, gaur egun, 25 dituzte aktibo. “Bospasei kenduta, beste guztiak atzerritar jatorrikoak dira. Horrek ere erakusten du halako egoeretan zer garrantzitsua den inguruan sare bat izatea. Hemen bizi dira, ez dakite nora jo, eta laguntza eskatzen digute”.
Saiatzen dira antzeko egoeran dauden familien arteko harremanak sortzen ere. “Familiek aipatzen digute on egiten diela besteekin egoteak, eta noizean behin topaketak antolatzen ditugu, bai familiekin, bai boluntarioekin”. Juneren Hegoak elkartearen hamargarren urteurrenaren harira ere hainbat jarduera antolatuko dituzte datozen hilabeteetan.
Boluntarioen ikuspegitik, halako egoeretan dauden familien ondoan egoten edo laguntza egokia ematen asmatzea erraza den galdetuta, Martinen ustez “entzuten ondo jakitea” da funtsezkoa, eta norbere aurreiritziak alde batera uztea ere bai. “Geure burua babesteko prestakuntza ere jasotzen dugu: nola bizi dolua, nola bideratu egoera zailak…”. Talde bat osatzen dutela nabarmendu du, eta hori ere garrantzitsutzat dauka. “Batek ikusten ez duena besteak ikusten du. Boluntario sare sendoa osatzen saiatzen gara”.
Martinek azaldu du zeregin ugari dituztela elkartean, eta edonor izan daitekeela boluntario, ez delako ezinbestekoa osasun edo gizarte arloko prestakuntza izatea. “Ekitaldiak antolatzen, komunikazioan, gure produktuak saltzen…; modu asko daude boluntario izateko”.
Familien indarra
Elkartea sortu zutenetik gaur egun arte gizartearen sentsibilizazioan aurrera egin dela uste du Junere Hegoak elkarteko boluntarioak, baina gaineratu du oraindik badagoela zer hobetua. “Behar guztiak ez daude aseta, eta eguneratu beharra dauka administrazioak, gizartearen atzetik baitoa”. Besteak beste, lan arloan izaten dituzte arazoak gaixorik dauden haurren familiek. “Batzuetan baimenak hartzeko aukera egoten da, baina ez enpresa guztietan”.
Halako egoeretan, nahiko ohikoa izaten da gurasoetako bat etxean geratzea ere. “Oso konplexua da. Karga emozionala ere hor dago, eta batzuetan isilik mantentzen da; hau da, kostatu egiten da laguntza eskatzea, ez dute molestatu nahi izaten…”. Elkartean ikusten duena oinarri hartuta, Martinek esan du gaixotasunak dituzten haurren familien indarra “izugarria” izan ohi dela. “Egoera normal batean hamaika arazo ditugu, eta pentsatzen dugu gureak direla larrienak. Pertsona horiekin elkarbizitza pixka bat izanda, ikusten duzu izugarri indartsuak direla”.
Uste du boluntarioek eman baino gehiago jaso egiten dutela. Ospitaleko txandak, adibidez, “oso esperientzia indartsua” izaten direla dio. Hamar urte hauetan, hil egin dira elkarteko zenbait ume. Horiek kolpe gogorrak izan arren, esan du aurrera egiten ari diren umeek ematen dietela indarra. |
2023-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/226557/mende-erdi-bat-euskara-irakasten.htm | Gizartea | Mende erdi bat euskara irakasten | Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegiak 50 urte egin ditu dagoeneko. Euskaltzaindiaren batzordeetan ibilitako hainbat lagunek sortu zuten. 1980ko hamarkadan, frankismoaren osteko erakundeen sorrerarekin, euskara ikasteko premia egon zen, eta ikasle andana bat izan zituzten. | Mende erdi bat euskara irakasten. Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegiak 50 urte egin ditu dagoeneko. Euskaltzaindiaren batzordeetan ibilitako hainbat lagunek sortu zuten. 1980ko hamarkadan, frankismoaren osteko erakundeen sorrerarekin, euskara ikasteko premia egon zen, eta ikasle andana bat izan zituzten. | Erretiroa hartzekotan zeuden irakasleak hasi ziren aipatzen, duela urte gutxi batzuk: Bilboko Bilbo Zaharra euskaltegia 50 urte betetzekotan zen. Gainera, bazuten bulegoetako batean 25. urteurrenean ondutako plaka bat, 1997koa. “Hemen historia bat dago, jaso beharko genukeena”, ondorioztatu zuten euskaltegiko egungo beharginek, Jon Maguregi zuzendariak gogoan duenez. Iaz izan zen 50. urteurrena, baina orain ari dira ospatzen; Bilboko Udalak harrera egin zien martxoan.
Memoria ariketa bat egin dute, eta mugarri batzuk finkatu. Esaterako, euskara batuaren sorrera, 1968an. “Euskaltzaindiak alfabetatzeko eta euskalduntzeko batzorde bat sortu zuen. Frankismoaren garaia zen, euskara debekatuta zegoen, eta zerbait egiteko modu bakarra Euskaltzaindiaren babesean egitea zen”, azaldu du Maguregik.
Euskaltegiak han ditu erroak. Eta han aritzen zen, besteak beste, Sabin Egileor elizgizona, Bilbo Zaharraren ardatz izango zena, hark sortu baitzuen euskaltegia, eta han izan baitzen irakasle, erretiratu zen arte. Egileor 1970ean sartu zen batzordera, eta 1972an D titulua atera zuen. “Tituluak profesionaltasun izaera bat ematen zuen, horrek gaitzen zintuen irakasle izateko”, euskaltegiko zuzendariaren arabera.
Bide berrietatik
1972an hasi zen Egileor eskolak ematen. Matrikulazioak Euskaltzaindiak kudeatzen zituen, baina klaseak kanpoan ere ematen ziren. “Gau eskolak deitzen zitzaien, inguruko ikastetxeak ixten zirenean joaten baitziren klaseak ematera, 19:00etatik 22:00etara”, adierazi du Paulo Alberdi egungo irakasleak. Zazpikaleetako eskoletara joaten zirenez, Egileorrek Bilbo Zaharra gau eskolak izena ipini zion egitasmoari, 1972an. Hor ezarri dute euskaltegiaren sorrera, irakasleak zehaztu duenez. Edonola ere, euskalduntze eskolak laster gailendu zitzaizkien alfabetatzekoei, Peru Alberdi euskaltegiko irakasle erretiratuaren hitzetan. “Aldaketa izugarria izan zen. Ikusi zen bazegoela publiko bat hutsetik hasi nahi zuena euskara ikasten”.
Koldo Zuazo ere batzorde horretan aritu zen, 1974tik aurrera, eta hamarkadaren bukaeran utzi zuen euskaltegia. “Euskaldunak alfabetatzea zen helburua, baina Bilbon eta inguruetan inportanteagoa zen euskalduntzea”, kontatu du. Baina Francisco Franco Espainiako diktadorea hil ostean (1975), Euskaltzaindiak utzi egin zituen zeregin horiek. “Euskaltzaindia erret akademia izendatu zuten, eta ikusi zuten beste aro bat hasiko zela, beste eginkizun batzuk izango zituela, eta horietako bat ez zela euskalduntze eta alfabetatze eskolak ematea”, Zuazoren esanetan.
Egileorrekin batera, eskolak jarraitzea erabaki zuen Zuazok; Posta kaleko bulego txiki batean, aurrena. “Garai hartan, Euskal Herri osoan ematen ziren euskarazko eskolak, borondatez: irakasleek ez zuten ezer kobratzen, eta ikasleek ez zuten pagatzen, edo kopuru sinboliko bat baino ez. Baina guk oso argi geneukan profesionalak izan nahi genuela; hau da, irakasleak izan, eta irakaskuntzatik bizi”.
Eztandak eta mugarriak
Harrera oso ona izan zuten klaseok: matrikulatzeko zain zegoen jendearen ilara kaleraino heltzen zen —3. solairuan zegoen bulegoa—, eta egunean 160 matrikula egin zitzaketen. Zuazok gogoan du garai hura. “Eskaria bazegoen, ez zegoen ikasle faltarik”.
Hala, euskara ikasteko grina bat egon zen 1970eko hamarkadaren bukaerako urteetan, baina aparrak jarraitu zuen ondorengo hamarkadan ere, Peru Alberdiren berbei erreparatuta. Instituzionalizazioak eskaria hauspotu zuela dio. “Eusko Jaurlaritza martxan hasi zenean, eta Kultura Sailaren barruan ipini zirenean euskarazko eskolak, 1982-1984 urte inguruan, D titulua EGA bihurtu zen, eta titulua eskatu zen ikastetxeetan lan egiteko. Baldintza hori jarri zenean, eztanda bat izan zen”.
1981ean euskaltegiak bere egoera juridikoa finkatu zuen: kooperatiba sortu zuten, eta, bazkideen diru ekarpenekin, Santa Maria kaleko ostatu baten erdia erosi zuten. Hasierako bulego txikian hiru gela atera ahal izan zituzten, baina lekua txikiegi geratu zitzaien hainbeste ikasleri irakasteko, eta beste lokal batzuetan eman behar izaten zituzten klaseak. Urte gutxiren buruan, berriro aldatu zuten aterpea: 1983an, Bilboko uholdeak jazo eta gero, Posta kalean solairu bat salgai zegoela ikusi zuten; hondatuta zegoen, baina, handiagoa zenez, eskuratzea eta egokitzea erabaki zuten. Han dago gaur egun euskaltegia. “1985ean obrak amaitu barik zeuden oraindik, baina, ikasle kopuruagatik, erabiltzen hasi ziren”, kontatu du Maguregik.
Barnetegietara ere lotuta egon da Bilbo Zaharra euskaltegia. 1980ko hamarkadan, euskara ikasteko premia zutenetako askok barnetegietara jo zuten, eta Bilbo Zaharrak ere antolatzen zituen, han-hemenka, ez baitzuten eraikin propiorik. 1998an konpondu zuten hori. Barnetegi bat eskuratzea erabaki zuten. “Muxikan Gorozikako eskola zaharra alferrik galduta zegoen, inork ez zuen erabiltzen. Tratu bat egin genuen hango udalarekin”, dio Maguregik. Garai hartan “arrakastatsuak” izan ziren.
Eta 1980ko urteetan abiatu zuten, orobat, Bilbo Zaharra foruma. 2008az geroztik, euskaltegiak liburu bat hautatzen du ahoz gora irakurtzeko, ekainean, eta horren inguruan hainbat hitzaldi antolatzen dituzte. Foruma, baina, lehenagokoa da: 1984koa, zehazki. “Hiru hilean behin, euskal kulturaren gaineko hausnarketa egiten genuen. Hasieran Bidebarrieta liburutegiko aretoan, gero Euskaltzaindiaren aretoan”, zuzendariak azaldu duenez. “Gu ez gara akademia bat, oso garbi daukagu. Haratago joan behar dugu”. |
2023-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/226558/higuita-izan-da-azkarrena-zornotzan.htm | Kirola | Higuita izan da azkarrena Zornotzan | Lasterketa lehertzetik gertu egon den arren, esprinak erabaki du bosgarren etapa, eta Sergio Higuitak indar erakustaldia eman du. Itzulia gaur erabakiko da, Eibarko azken etapan | Higuita izan da azkarrena Zornotzan. Lasterketa lehertzetik gertu egon den arren, esprinak erabaki du bosgarren etapa, eta Sergio Higuitak indar erakustaldia eman du. Itzulia gaur erabakiko da, Eibarko azken etapan | Sergio Higuita Borako txirrindulariak irabazi du Euskal Herriko Itzuliko bosgarren etapa, esprintean indar erakustaldia emanda, Zornotzako helmugan. Ikuskizuna eta distira aurreikusten zituen etapa honek, eta pronostikoek ez dute hutsik egin. Ibilbide ikusgarria diseinatu dute antolatzaileek, eta ziklismo zaleek izan dute zertaz gozatua. Itzuli honetan ohi bezala, tropela abiadura ezin azkarragoan ibili da hasi eta buka, eta eguneko mendatetxo eta koskatan etapa lehertzetik gertu egon bada ere, azkenean esprinak erabaki du lehia. Bada, hogei bat laguneko taldean Higuita izan da azkarrena, nabarmen. Oso luze jota, aurpegia eman du kolonbiarrak, eta pedal kolpe bikainarekin oso nagusi izan da, Andrea Bagioli (Soudal Quick Step) eta Mattian Jensenen (Trek) aurretik. Hala, denboraldi honetan estreinako garaipena eskuratu du Higuitak, eta Bora taldeari bigarren garaipena eman dio Itzulian; besteak beste, Leitzako etapa Ide Schellingek irabazi baitzuen, pasa den asteartean.
Eguraldia lagun, etapa bikaina izateko ezaugarri guztiak zituen gaurko egunak, eta usteak ez dira usteldu. Jakina zen talde estrategiak aurrera eramateko egun aproposa izan zitekeela, eta Soudal Quick Stepek atera ditu babak eltzetik. Batekin nahikoa ez, eta bi txirrindulari sartu ditu eguneko ihesaldian, Monte Kalbon gora: Mattia Cattaneo eta Remi Cavagna. Atzera begiratu ere egin gabe, itsu-itsuan aurrera jo dute, helmugaraino iristeko helburuarekin. Momentu batez, Itzuliak duela bi urte utzi zituen irudi batzuk ekarrarazi dituzte gogora. Izan ere, orduko hartan Quick Stepeko beste bi ziklista elkarrekin helmugaratu ziren, Ondarrun: Mikkel Honore eta Josef Cerny. Ordea, haien balentria errepikatzeko lan handia zuten egin beharra gaurko bi iheslariek.
Une batez, lau minutu eta erdiko aldea ere izan dute tropelarekiko, atzean Ineos lanean hasi den arte. Lokomotora baten pare, Ineos tiraka hasi da buru-belarri, etapa garaipena lortzeko helburuarekin, eta orduan amaitu dira iheslarien itxaropenak. Omar Frailek eta Jonathan Castroviejok lan izugarria egin dute. Aurrean, Cattaneok ez du amore eman bukaerara arte, baina Belarrinagako puntan irentsi egin du tropelak. Ahaleginaren damurik behintzat ez zuten izango Soudaleko bi txirrindulariek.
Azken hogei kilometrotan ziztu ikusgarrian joan da tropela. Kokapen ona ezinbestekoa zuten protagonistek, errepide estuak topatu baitituzte. Ibilbide bihurria bezain polita izan dute. Luze luze eginda zihoan pelotoia, langile borrokatuak tiraka zirelarik. Eta koskak agertzen hasi direnean lehertu da etapa. Saiakera ugari izan dira, tartean Jon Izagirrerena ere bai, eta txirrindularirik indartsuenek osatu dute aurreko taldea. Hogei bat lagun elkartu dira guztira. Bada, berriz ere Soudal Quick Stepek hartu du aginte makila, Mauro Smith helmugan azkarrena izango ote zen esperantzarekin. Baina ez. Higuita izan da denetan argiena eta indartsuena. Gorpuzkeraz txikia izanagatik, barruan aski indar eta adore baduela erakutsi du.
Gauzak hala, herenegun Amasa-Villabonan amaitu zen etapan sartuta geratu zitzaion arantza ateratzea lortu du kolonbiarrak. Hain zuzen, maldan gora trabatuta geratu eta etapa ezin lehiaturik geratu zen. Gaur, ordea, ongi kokatuta azaldu da hasieratik, eta ez du hutsik egin. Pozik agertu da amaieran. "Azkenekoz Zornotzan izan nintzenean laugarren sailkatu nintzen. Ezagutzen nuen ailegaera hau. Esprint luzea izango zela banekien eta urrutitik jo dut. Etapa gogorra izan da, koska guztietan asko sufritu dut, baina burua hotz izaten saiatu naiz eta asmatu dut. Osasun arazoekin ibili naiz azkenaldian eta garaipen honek erakusten dit guztiz errekuperatu naizela. Euskal Herria oso maitea dut eta berezia da niretzat hemen irabaztea". Higuita Euskaltel-Euskadin aritu zen bost hilabetez entrenatzen.
Eibarrek du azken hitza
Euskal Herriko Itzuliko garailea gaur erabakiko da, seigarren eta azken etapan, Eibarren. Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) ziklistarik indartsuena izaten jarraitzen du, eta hamahiru segundoko tartea dauka Mikel Landarekiko (Bahrain) eta 32koa Jensenekiko. Pronostiko guztien arabera, liderra da podiumaren gorenera igotzeko hautagai nagusia, baina Eibarko errepideek izango dute azken hitza. 137,8 kilometro osatu beharko ditu tropelak, eta lau mendate gogor igo: Azurki, Gorla, Krabelin eta Izua. Mugimendurik ez da faltako sailkapeneko indartsuenen artean. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226559/aske-geratu-da-faustino-marcos-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Faustino Marcos euskal presoa | Martxoaren amaiera iragarri zuten haren Euskal Herriratzea, baina Darocako espetxean amaitu du zigorra. | Aske geratu da Faustino Marcos euskal presoa. Martxoaren amaiera iragarri zuten haren Euskal Herriratzea, baina Darocako espetxean amaitu du zigorra. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, aske geratu da Faustino Marcos euskal presoa. Espainiako Espetxe Erakundeek martxoaren amaieran iragarri zuten preso donostiarraren Euskal Herriratzea, baina hura gauzatu baino lehenago bete du zigorra osorik Darocako espetxean (280 kilometrora, Espainia). Denera, 13 urte egin ditu preso.
Marcosen eta beste lau euskal presoren Euskal Herriratzeak iragartzearekin batera, sakabanaketa amaitutzat jo zuten Sare Herritarra plataformak eta Etxerat-ek. Halere, 51 urteko presoari egun batzuk soilik falta zitzaizkion zigorra betetzeko, eta ez da Euskal Herriko kartzeletatik igaro.
2010eko otsailean atxilotu zuten, Katalunian, eta 2012an zigortu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak. 2020ko irailean lekualdatu zuten Darocara, Herrera de la Manchatik (580 kilometrora, Espainia). |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226560/gazte-gipuzkoar-bat-moto-istripuz-hil-da-vietnamen.htm | Gizartea | Gazte gipuzkoar bat moto istripuz hil da Vietnamen | Bidaia egiten ari zen Asiako hego-ekialdean, eta laster itzultzekoa zen. | Gazte gipuzkoar bat moto istripuz hil da Vietnamen. Bidaia egiten ari zen Asiako hego-ekialdean, eta laster itzultzekoa zen. | Aretxabaletako (Gipuzkoa) 25 urteko gazte bat motor istripuz hil da Vietnamen. EITBk eman du albistea, eta, azaldu duenez, gaztea bakarrik bidaiatzen ari zen motorrean Asiako hego-ekialdean, eta laster itzultzekoa zen.
Espainiako Atzerri Ministerioak gaztearen heriotza baieztatu du, istripuaren inguruko xehetasunik eman ez badu ere, eta esan du Vietnamen duen enbaxada harremanetan jarri dela hildakoaren senitartekoekin.
Gazteak duela hamar bat aste hasi zuen bidaia, eta Grezian ibili ondoren,Thailandia, Singapur, Bali eta Vietnam zeharkatzeko asmoa zuen.
Aretxabaletako Udalak bere atsekabea azaldu du, eta laguntza osoa eskaini dio familiari. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226561/osakidetzaren-suntsitze-programatuaren-aurka-mobilizatzera-deitu-du-osasun-publikoa-aurrera-plataformak.htm | Gizartea | Osakidetzaren «suntsitze programatuaren» aurka mobilizatzera deitu du Osasun Publikoa Aurrera plataformak | Apirilaren 22an Bilbo, Donostia eta Gasteizen deitutako manifestazioetan parte hartzeko deia egin du. Salatu du Osakidetza erizainekin betetzen ari dela familia medikuek etengabeko arreta puntuetan utzitako hutsuneak. | Osakidetzaren «suntsitze programatuaren» aurka mobilizatzera deitu du Osasun Publikoa Aurrera plataformak. Apirilaren 22an Bilbo, Donostia eta Gasteizen deitutako manifestazioetan parte hartzeko deia egin du. Salatu du Osakidetza erizainekin betetzen ari dela familia medikuek etengabeko arreta puntuetan utzitako hutsuneak. | «Euskadiko osasun publikoaren egoera puntu kritiko batera iritsi da». Osasun Publikoa Aurrera herri plataforma kezkatuta dago Osakidetzak bizi duen egoerarekin, eta ohar baten bidez egoeraren larritasunaz ohartarazi du. Halaber, herritarrak deitu ditu apirilaren 22an deitutako manifestazioetan parte hartzera. «Osakidetzaren suntsitze programatuaren aurka» mobilizatzera deitu ditu herritarrak, Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako manifestazioetan. Plataformak salatu duenez, Aste Santuko oporrak direla eta, Osakidetzako egoerak okerrera egin du, eta «arazo handiak» ditu etengabeko arreta puntuetan medikuak ordezkatzeko. «Epe luzerako irtenbideak bilatu beharrean, Osakidetzak osasun zerbitzu publikoaren kalitatea arriskuan jartzen duen aldebakarreko erabakia hartu du, eta medikuak erizainekin ordezkatzen ditu». Plataformaren iritziz, erizainek ezin dute medikuen lana ordezkatu, eta familia medikuak ez egoteak arriskuan jartzen ditu herritarren osasuna eta segurtasuna. Osasun sailburuak mediku falta «justifikatzeko» emandako azalpenak ez direla aski uste du plataformakoak, eta «irmo gaitzetsi» du departamenduaren jarrera. «Langile faltaren arazoaren aurrean, irtenbide bideragarriak bilatu beharrean, Jaurlaritzak bere ideiak eta erabakiak inposatu ditu». Hori guztia dela medio, herritarrei dei egin die apirilaren 22an kalera ateratzeko: «Argi dago Osakidetzan suntsitze programatua dagoela, herritar guztien eskubidea izan behar dena esku pribatuetan uzten ari delako». Osasun Publikoa Aurrera plataformaren iritziz, «bada garaia herritarrak altxatzeko» eta «beren ahotsa entzunarazteko» osasun publikoaren defentsan. «Garrantzitsua da pertsona guztiek, herritarrok eta osasun arloko profesionalok, bat egitea konponbide jasangarri eta kolaboratzaileak eskatzeko Osakidetzan, langile falta konpontzeko». |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226562/zatiketatik-batasunera-igaro-beharra-nabarmendu-du-euskal-herria-batera-k.htm | Politika | Zatiketatik batasunera igaro beharra nabarmendu du Euskal Herria Batera-k | Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideek sinatutako manifestua aurkeztu dute Miramarren egindako ekitaldian: «Batera bagara eta indarra badugu». | Zatiketatik batasunera igaro beharra nabarmendu du Euskal Herria Batera-k. Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideek sinatutako manifestua aurkeztu dute Miramarren egindako ekitaldian: «Batera bagara eta indarra badugu». | «Zatiketa baimendu ezin dugun luxua da», adierazi dute Euskal Herria Batera plataformako kideek. Aberri Egunaren bezpera baliatu dute batasunaren aldeko deia egiteko, eta Euskal Herriko arlo anitzetako ordezkariak bildu dituzte Donostiako Miramar jauregian; politikagintzatik kultur arlora, sindikalgintzatik kirol mundura. Euskal Herria Baterako eledun Estitxu Garaik eta Ibai Zabalak manifestu bat ere irakurri dute, Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideen izenean: «Batera bagara eta indarra badugu».
Ikusi gehiago: Estitxu Garai: «Alderdien mugetatik kanpo ere eraiki daiteke bateratasuna»
«Herri erronkei aurre egiteko» eta Euskal herriaren «etorkizuna ziurtatzeko» euskal herritarren batasunak duen garrantzia nabarmendu dute Garaik eta Zabalak, Euskal Herriko zenbait fundaziotako kideen izenean. Ekitaldian azaldu dutenez, testua ondorengoek sinatu dute: Mireia Zarate Sabino Arana fundazioko presidentea, Iratxe Esnaola Olaso Dorrea fundazioko presidentea, Gorka Espiau Agirre Lehendakaria Center-eko lehendakaria, Naiara Goia ArantzazuLab laborategiko zuzendari nagusia, Carlos Etxepare kazetaria, Maria Elena Etxeberri Ekin argitaletxeko kidea, Eguzki Urteaga Iparraldeko Eusko Ikaskuntzako lehendakaria eta Koldo Viñuales Irujo Etxea elkarteko kidea. Horien arabera, batasun horrek bide eman behar du «jendarte parekide eta aurreratua eraikitzeko, elkartasuna eta giza kohesioa ardatz»; baita «Euskal Herriaren etorkizuna nolakoa izan dadin euskal herritarrek erabakitzeko».
Zabalak eta Garaik atzera begira hasi dute euren hitzartzea, Irulegiko eskuaren aurkikuntza eta Emakume Abertzaleen Batzaren ehungarren urteurrenak hizpide. «Gure aurreko belaunaldi guzti horiek izan zirelako baikara gaur egun». Hala, euskal herritar guztiei dei egin diete aurrera bidean atzera ere erreparatzeko. «Nondik gatozen behar dugu jakin, beldurrik gabe nor garen, zer garen, esateko. Gu euskal herritarrak gara, gu Euskal Herria gara», adierazi du Garaik.
Eledunen hitzetan, «erronka izugarriak» ditu Euskal Herriak aurrez aurre, baina Zabalak gehitu du «ahul» dagoela haiei erantzuteko: «XXI. mendera heldu gara eta ez da gutxi, baina herri gisa zatituta, herri gisa nahi dugun subiranotasuna lortu gabe, eta demografikoki zaharkituta heldu gara». Izan ere, erronka horiei «estaturik gabe, zatiturik eta nazio gisa gutxiagotuta» erantzun beharko zaie.
Iraganari eta orainari erreparatuta, etorkizunerako beharrei heldu die Garaik: «Nora joan nahi dugun behar dugu adostu denen artean». Haren esanetan, Euskal Herria bezalako «herri txiki batek» ezinbesteko du batasuna oinarrizko aferetan, eta egungo testuinguru historikoak horretarako baldintzak ezarri ditu. Hala, herritarrei adierazi diete Aberri Eguna batasun asmo horien adibide izan behar dela. «Desberdintasunetik batasunerako deiadarra».
Bagara, badugu lelopean egindako ekitaldian parte hartu dute, besteak beste, EAJko Joseba Egibarrek eta Eneko Goiak, EH Bilduko Maddalen Iriartek eta Mertxe Aizpuruak, Ahal Dugu-ko Miren Etxebestek, Geroa Baiko Unai Hualdek, Xabier Euzkitze aurkezle eta bertsolariak, Alizia Iribarren AEKko koordinatzaile nagusiak, Josu Etxaburu Gure Eskuko eledunak eta beste zenbait eragiletako ordezkarik eta norbanakok. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226563/lehen-graduko-presoentzako-moduluak-sortzeko-eskatu-dio-arartekoak-eusko-jaurlaritzari.htm | Politika | Lehen graduko presoentzako moduluak sortzeko eskatu dio Arartekoak Eusko Jaurlaritzari | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletan ez dago lehen graduko erregimen itxiko modulurik, eta beste espetxe batzuetara lekualdatu behar dituzte presoak. | Lehen graduko presoentzako moduluak sortzeko eskatu dio Arartekoak Eusko Jaurlaritzari. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletan ez dago lehen graduko erregimen itxiko modulurik, eta beste espetxe batzuetara lekualdatu behar dituzte presoak. | Lehen graduan dauden presoentzako moduluak sortzeko eskatu dio EAEko Arartekoak Eusko Jaurlaritzari, ebazpen batean. Gaur egun, Zaballako (Araba), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Basauriko (Bizkaia) kartzelek ez dute erregimen itxiko modulurik lehen graduan dauden presoentzat, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko espetxeetara lekualdatzen dituzte. Arartekoaren ustez, presoen «birgizarteratzeari kalte» egiten dio horrek; hargatik, modulu horiek sortzeko eskaera egin dio Eusko Jaurlaritzari. Preso batek aurkeztutako kexari erantzunez kaleratu du ebazpena Arartekoak. Iazko uztailean, borroka batean parte hartu zuen presoak Basauriko espetxean, eta horren ondorioz, lehen gradura itzularazi zuten. Zaballako espetxera eraman zuten aurrena, eta, ondoren, Dueñasera (Espainia).
Arartekoak ebazpenean gogoratu du 2021ean espetxeen eskuduntza sinatu zenean, estatuarekin lankidetzan aritzea aurreikusi zela, eta horren baitan presoak erkidegotik kanpoko espetxeetara eramatea. Lankidetza horren alde egin du Arartekoak, baina gogorazita Espetxeen Lege Organikoak dioela «ahalegina egingo dela lurralde eremu bakoitzean espetxe kopuru nahikoa izan dadin, premiei erantzun eta zigortuen deserrotze soziala saihesteko». Horiek kontuan hartuta, Arartekoak Jaurlaritzari gomendatu dio EAEko espetxeetan presoen gizarteratzea ahalbidetuko duen lehen mailako erregimen bat sortzeko. Izan ere, uste du zigorra kanpoko espetxe batean betetzeak «deserrotzea eta pertsonaren birgizarteratzeari» kalte egin diezaiokeela, presoak euren bizilekuetatik aldenduta daudelako. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226564/ortuzar-gure-etorkizuna-askatasun-osoz-erabakitzeko-eskubidea-dugu.htm | Politika | Ortuzar: «Gure etorkizuna askatasun osoz erabakitzeko eskubidea dugu» | EH Bilduk eta EH Baik «demokrazia eta subiranotasuna» aldarrikatuko dute Iruñean. | Ortuzar: «Gure etorkizuna askatasun osoz erabakitzeko eskubidea dugu». EH Bilduk eta EH Baik «demokrazia eta subiranotasuna» aldarrikatuko dute Iruñean. | EAJk eta EH Bilduk bakoitzak bere aldetik ospatuko dute bihar Aberri Eguna. Jeltzaleek Bilboko Plaza Berrian egingo dute. Koalizio subiranistak, berriz, Iruñean.
EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek Bizkargi menditik (Bizkaia) egin du Aberri Egunean parte hartzeko deia. Azaldu du «denentzat» izango den herri bat eraikitzea dela jeltzaleen helburua, baina gehitu du horretarako beharrezkoa dela Euskal Herriak nazio gisa dituen eskubide politikoak aitortzea: «Lehenik eta behin, gure etorkizuna askatasun osoz erabakitzeko dugun eskubidea». Hala, jeltzaleek «abertzale guztiei» egin diete Aberri Egunean parte hartzeko deia. EAJk Bilboko Plaza Barrian egingo du bihar ekitaldia, 11:30ean, eta Areatzan jarraituko dute.
EH Bilduk eta EH Baik, berriz, «demokraziaren eta subiranotasunaren aldarria» zabaldu nahi dute Aberri Egunean. Biek Iruñeko eta Itsasuko ekitaldietan parte hartzeko deia egin dute. «Berpizkunde berri bat» bultzatzeko baliatu nahi dute eguna: «Herri bulkada berri batez galdegin nahi diegu Aberri Egun honetan euskal herritarrei». Koalizio subiranistek azaldu dute Euskal Estatua «egitasmo politiko garaikidea» dela: «Herri bizia gara, askotariko pertsonez osatua, herri gisa ditugun auziei aurre egiteko beharrezkoa den ezagutza kolektiboa duena».
Haiekin batera izango dira Iruñeko mobilizazioan Sinn Feineko, ERCko, CUPeko, BNGko eta FLNKSko ordezkariak ere. EH Bilduk jakinarazi duenez, Sinn Feineko koordinatzaile Declan Kearney da gonbidatuetako bat, eta hitza hartuko du manifestazio amaierako ekitaldian.
Ez dira horiek deialdi bakarrak. Jardun antolakundeak Gernikan (Bizkaia) biltzeko deia egin die Euskal Herriko langileei, «aldarrikapenen bidez kontzientziazioari ekiteko». |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226565/osasunak-partida-iraulita-irabazi-dio-elxi.htm | Kirola | Osasunak partida iraulita irabazi dio Elxi | Ez Abdek sartu ditu gorritxoen bi golak. Garaipenarekin 38 puntu ditu Osasunak, eta zazpigarren posturako borrokan sartu da. Albiste txarra Darko Brasanacen lesioa izan da. Proben zain, lesio larria izan dezake belaunean. | Osasunak partida iraulita irabazi dio Elxi. Ez Abdek sartu ditu gorritxoen bi golak. Garaipenarekin 38 puntu ditu Osasunak, eta zazpigarren posturako borrokan sartu da. Albiste txarra Darko Brasanacen lesioa izan da. Proben zain, lesio larria izan dezake belaunean. | Hiru hilabete falta dira Sanferminetarako, baina Osasunak eta haren zaleek festa betean jarraitzen dute. Asteartean Espainiako Kopako finalerako sailkatu zen talde gorritxoa, eta gaur Ligan, 2-1 irabazi dio Elxi. Ez Abde izan da partidako protagonista. Marokoarrak bigarren zati oso ona egin du, eta harenak izan dira Jagoba Arrasateren taldearen bi golak. Garaipen horrekin Osasunak 38 puntu ditu, eta zazpigarren posturako borrokan sartu da. Baina festak izan du berri txar bat. 37. minutuan, baloi bat eskuratzeko borrokan, Darko Brasanacek gaizki jarri du oina berdegunean, eta min hartu du eskuin belaunean. Berehala eskatu du aldaketa, eta partida amaieran Jagoba Arrasatek adierazi duenez, egingo dizkioten proben zain, «ez du itxura onik» lesioak.
Astearteko sailkapena eta gero, gorritxoek ongi etorri beroa jaso dute. Taldeak asteartean egindako ahaleginaren ostean, Jagoba Arrasatek txandakatzeak egin ditu. San Mameseko hamaikakoarekin alderatu, zortzi aldaketa egin ditu. Hala ere, nafarrei kosta egin zaie partidan sartzea. Soilik urrutiko jaurtiketekin egin dute min. Aukera argiena 10. minutuan izan du Pablo Ibañezek. Baina asteartean ez bezala, ez du asmatu. Elx ondo jarrita zegoen, eta baloia zuzenean ondo atera da erasora. Lucas Boye eta Tete Monente izan dira bisitarien jokalaririk arriskutsuenak.
15. minutuan Gonzalez Fuertes epaileak penaltia adierazi du Osasunaren alde, Budimirrek Chetauyrekin izandako lehia batean. Baina VARean begiratu ostean baliogabe utzi du. Abde eta Barja agertu ahala, Osasunak zuloak topatu ahal izan ditu hegaletatik. Biek aukera bana izan dituzte, baina haien jaurtiketak kanpora joan dira gutxigatik. Ordu erdi pasatxo zen, eta nafarrak ari ziren partidaren ekimena berreskuratzen. Orduan iritsi da Brasanacen belauneko lesioa. Kolpe hori, hala ere, lez da ehen zati amaiera horretan Osasunak jaso duen bakarra. Izan ere, 44. minutuan Tete Monentek gol egin du. Goitik baloi bat jaso, Nacho Vidal gainditu, eta errematea sareetara joan da, zutoinetik oso gertu.
Bigarren zatian asko hobeto
Gauzak goitik behera aldatu dira bigarren zatian. Osasuna esnatu egin da, beste abiadura batekin jokatuko du, eta hasi eta buka oso nagusi izan da. Behin eta berriz iritsi da Badiaren atera. Bigarren zati horretan, hegaletatik zuloak topatu ditu Osasunak: Manu Sanchezek, Abdek berak eta David Garciak abagune argiak izan dituzte partidak iraultzeko. Baina ez dute asmatu. Elx, berriz, falten bidez eta jokoa geldituz, Osasunaren erritmoa apurtzen saiatu da. 70. minutuan Abdek gol aurreko abisua eman du. Eta azkenean 71. minutuan ailegatu da berdinketa. Ibañezek eta Barjak jokaldi ona lotu dute. Azken horrek erdiraketa ona bat egin du behetik. Abde penalti puntuan zegoen, eta haren erremateak Elxeko jokalari batean jo, eta barrura joan da.
Hogei minutu falta ziren partida amaitzeko, eta nola zihoan kontuan hartuta, Osasunak bazuen denbora garaipena lortzeko. Aurrera egiten jarraitu du, eta hiru puntuak eman dizkion gola iritsi da. Bigarrena ere Abderena izan da. Gol ederra izan da. Aimarrek marokoarra arearen balkoian zegoela ikusi du, pasea eman dio, ondo jarri du baloia, eta jaurtiketa ikusgarria egin du eskuadrara. Baloia zutoinean jo ondoren sartu da (81. min). Kike Garciak hirugarrena sartzeko abagunea izan du, baina ez du asmatu. Partida amaieran festak jarraitu du zaleen artean. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226566/sexu-eraso-bat-ikertzen-ari-da-ertzaintza-durangon.htm | Gizartea | Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Durangon | Biktimak ostegunean salatu zuen erasoa. Durangoko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du eta mugimendu feministaren protestetan parte hartzera deitu du. | Sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza Durangon. Biktimak ostegunean salatu zuen erasoa. Durangoko Udalak gertatutakoa gaitzetsi du eta mugimendu feministaren protestetan parte hartzera deitu du. | Ertzaintza sexu eraso bat ikertzen ari da Durangon (Bizkaia). Ostegunean emakume batek salatu zuen sexu eraso bat jasan zuela, eta ordutik, erasotzailearen bila ari da Polizia.
Durangok Udalak gaitzespen oharra kaleratu du, bai eta «emakumeen aurkako edozein indarkeria mota» salatu ere. Jakinarazi du protokoloa abiatu zuela erasoaren berri izan bezain pronto, eta arreta eskaini diola emakumeari. Halaber, esan du baliabide denak jarri dituela biktimaren esku, eta bere esku dagoen guztia egingo duela indarkeria matxista desagerrarazteko. Mugimendu feministak dei ditzakeen protestetan parte hartzeko eskatu die herritarrei.
Durangaldeko Itaiak ere erasoa gaitzetsi du, eta babesa erakutsi dio erasotuari. Indarkeria matxistari aurre egiteko, «emakume langileei» antolatzeko deia egin die. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226567/eibarko-etapa-eta-itzulia-vingegaardentzat.htm | Kirola | Eibarko etapa eta Itzulia Vingegaardentzat | Erakustaldia emanda irabazi du Jumbo-Vismakoak Eibarren. Landa eta Izagirre izan ditu ondoan podiumean. | Eibarko etapa eta Itzulia Vingegaardentzat. Erakustaldia emanda irabazi du Jumbo-Vismakoak Eibarren. Landa eta Izagirre izan ditu ondoan podiumean. | Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) erakustaldia emanda irabazi du Euskal Herriko Itzulia, eta baita azken etapa ere. Izuan gora egin du aurrera Vingegaardek, eta aurkari guztiak atzean utzi ditu. Maldan behera ere arriskatu egin du danimarkakoak, eta indartsuena bera dela erakutsi du. Hortaz, Itzulian txapela jantzita, astebeteko lehen lasterketa garrantzitsua irabazi du Frantziako Tourreko azken garaileak. Atzean gelditu dira gainerako faborito gehienak, eta elkar zainketa zorrotza egin dute podiumeko postuengatik lehian. Azkenerako, Mikel Landak (Bahrain) bigarren amaitu du, eta Ion Izagirrek (Cofidis) hirugarren postua eskuratu du esprintean lau segundoko gainsaria eskuratuta. Arabarrak bigarren aldiz zapaldu du podiuma Itzulian, eta gipuzkoarrak seigarren aldiz.
Elkorrieta gainera, eguneko lehen mendatera, oso-osorik iritsi da tropela, ihesaldirik sortu gabe. Azurkin gora (5,1 kilometro, eta %7,4ko pendiza) hartu dio aurre taldetxo batek tropelari. Itzuliko lehen mailako lehenengo mendatea izan da Azurki. Hiru bakarrik izan ditu aurtengo aldiak, eta hirurak gaurko etapan izan dira. Daniel Felipe Martínez (Ineos), Valentin Paret-Peintre (AG2R), Emanuel Buchmann (Bora), Harm Vanhoucke (DSM), Esteban Chaves (EF), Bruno Armirail (Groupama), Rein Taaramae (Intermarché), Eddie Dunbar (Jayco), Ruben Guerreiro (Movistar), Marc Hirschi (UAE), eta Steven Kuijswijk (Jumbo), Attila Valter (Jumbo) izan dira aurrera egin duten ziklistak. Jumbo Vismak liderraren bi morroi onenak sartu ditu ihesaldian, eta Vingegaard beste bi taldekiderekin laguntzarekin gelditu da atzean. Hala, aurkarien mugimenduei aurre egiteko, Vingegaardek bere bi morroiekin bat egiteko aukera zeukan.
Horrela, Bahrain lan egitera behartu dute, ez baitute aurreko taldetxoan inor sartu, eta Vingegaardek bi laguntzaile zituen aurrean. Tropel buruan egin ditu Neil Stephensen taldeak Azurkiko eta Gorlako igoerak, eta azken hori minutu eta erdiko aldearekin amaitu du aurreko taldetxoak. Krabelin izan da hurrengo mendatea (5km eta %9,6ko pendiza), helmugatik 75 kilometro ingurura. 50 segundoko aldearekin ekin diote lanari aurrekoek, eta taldea pixkanaka murrizten joan da aurreko taldetxoa. Chaves, Guerreiro, Kuijswijk eta Valter gelditu dira aurrean bakarrik elkarri erasoak jo eta gero. Atzean, berriz, Bahrainen erritmo bortitza ezin jarraituta ziklista ugari gelditu dira, eta oso tropel txikia gelditu da.
Beste behin, liderraren erasoa
Trabajuan gora Mauro Schmidek (Quick-Step) atzetik aurrerakoa egin du, eta aurreko laukoteari batu zaio. Horrekin nahikoa ez, eta Quick-Stepekooak aurrera egin du bakarrik sasiordekan, Izuara bidean. 30 segundoko aldearekin hasi du mendatea Chavesekiko, Kuijswijkekiko eta Guerreirorekiko, eta 1.20koa tropelarekiko. Izuan, baina, sua piztu dute oilarrek tropelean. Vingegaard bera mugitu da, eta aurrean zituen Valterren eta Kuijswijken laguntzarekin, bakar bakarrik gelditu da etaparen buruan. Beste denak atzean utzi ditu banan-banan, eta beste faboritoak liderrari jarraitu ezinda gelditu dira. 40 segundoko aldearekin iritsi da maillot horia tontorrera, eta jaitsieran alde hori handitu egin du gainera.
Atzeko taldetxoan zeuden denak oso segundo gutxian zeuden podiumaren lehiarako, eta inork ez zuen gehiegi arriskatu nahi. Podiumean egotea nahiko lorpen bada, eta inork ez zuen postu hori galdu nahi. Hori baliatu du Vingegaard liderrak aldea pixkanaka-pixkanaka areagotzeko, eta Eibarreko kaleetan barrena garaipena ospatzeko nahi adina denbora izan du. Atzean nahasmena handia izan da; elkar zainketa zorrotza egin diete elkarri, eta denak ahalegindu dira aurrera egiten erasoak jo eta jo. Azkenerako James Knox (Quick-Step) besteen aurretik iritsi da, eta gainerakoek esprintean lehiatu dute hirugarren postuak ematen zituen lau segundoak lortzeagatik. Hor lortu du Izagirrek podiumeko hirugarren postua, azken gerri kolpean aurreratuta.
Ormaiztegiko txirrindulariak seigarren aldiz lortu du Euskal Herriko Itzulia podiumean amaitzea. Alberto Contadorrek soilik lortu du halako lorpena, baina espainiarrak lau aldiz irabazi zuen Itzulia. Bestalde, Jon Barrenetxeak (Caja Rural) mendiko pinportadun maillota lortu du aurreko egunetako lanaren ordainetan. |
2023-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/226568/gutxienez-hiru-pertsona-hil-dituzte-tel-aviven-eta-zisjordanian-egindako-eraso-batzuetan.htm | Mundua | Gutxienez hiru pertsona hil dituzte Tel Aviven eta Zisjordanian egindako eraso batzuetan | Netanyahuk erreserbistak mobilizatu ditu, eta gogortu egin ditu Jerusalemgo segurtasun neurriak. Kolonoen erasoak salatu dituzte Hebronen eta Betleemen. | Gutxienez hiru pertsona hil dituzte Tel Aviven eta Zisjordanian egindako eraso batzuetan. Netanyahuk erreserbistak mobilizatu ditu, eta gogortu egin ditu Jerusalemgo segurtasun neurriak. Kolonoen erasoak salatu dituzte Hebronen eta Betleemen. | Azken egunak tentsioz beteak izaten ari dira Ekialde Hurbilean. Aste hasierako Al-Aqsako meskitan eta Meskiten Zabalgunean egindako Polizia operazioen ostean, suziriak eta bonbardaketak heldu ziren, eta atzo, berriz, eraso bat Tel Aviven eta beste bat Zisjordanian: guztira hiru hildako eta hainbat zauritu, eta gertatutakoaren inguruko informazio argirik ez.
Tel Aviven italiar jatorriko turista bat hil eta beste bost pertsona zauritu zituen gizonezko batek, ibilgailu batekin harrapatuta. Autoaren gidaria, arabiar jatorriko israeldarra, tiroz hil zuen Poliziak. Hasieran, Israelgo komunikabideek zabaldu zuten erasotzaileak tiro egin ziela inguruan zeuden oinezkoei eta ondoren turista taldea harrapatu zuela; kolpearen ondorioz, ibilgailua irauli egin zen, gidaria barruan harrapatuta utziz. Handik gutxira hainbat polizia agertu ziren inguruan eta tiroz hil zuten gidaria. Polizia iturriek hasieran zabaldu zuten arma bat zuelako egin ziotela tiro gizonezkoari; gerora, baina, gezurtatu egin dute halakorik, eta ikerketa abian dela esatera mugatu dira.
Ordu batzuk lehenago gertatua zen aurreko erasoa, Hamra kokagunetik gertu, Zisjordania iparraldean. Hasiera batean auto istripu bat izan zela zabaldu zen arren, berehala jakin zen autoetako batek bala zuloak zituela eta barruan zihoazen hiru lagunetatik bi, 15 eta 20 urteko ahizpak hilak zirela; haien ama, 48 urteko emakumezkoa, larri eraman zuten erietxera. Beste ibilgailuko gidaria, gizonezko palestinar bat, zaurituta eraman zuten. Israelgo segurtasun indarrek jakinarazi dute erasotzailearen bila jarraitzen dutela Hamra inguruetan.
Hamasek txalotu egin du erasoa, nahiz eta bere gain hartu ez, eta ohartarazi dio Israeli «halako gehiago» izango direla, «palestinarren eta Al-Aqsako meskitaren aurkako operazioak» egiten jarraitzen badu. Aldiz, Kobi Shabtai poliziaburuak eskatu die Israelgo herritarrei armak baldin badituzte gainean eramateko: «Eraso hilgarri honek argi uzten digu zein handia den eraso terrorista bat gertatzeko arriskua. Horregatik armak eramateko lizentzia duen herritar orori eskatzen diot gainean eraman dezala hura datozen egunetan».
Poliziaburuaren eskariak, baina, ondorio larriak izan ditzake lehendik ere lehertzeko puntuan den testuinguru batean. Dagoeneko kolono taldeak hasiak dira mendeku gisa palestinarrei erasotzen. Goizaldean, Mitzpe Yair kokaguneko kolono talde batek palestinar abeltzainei eraso eta hamar ardi hil dizkiete, Hebron hego-mendebaldean, lurralde okupatuetan. Lekukoen arabera, militarren babesa izan dute erasotzaileek. Antzeko beste eraso bat gertatu da Betleem ekialdeko Kisan herrixkan ere. Han kolonoek artzain talde bati eraso diote eta haietako bat jipoitu dute. Kasu honetan militarrek atxilo eraman dute kolpatutako artzaina, baina aske joan dira erasotzaileak.
Segurtasun neurri gehiago
Erasoak ugaritu ahala, handituz doa Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gaineko presioa ere. Haren gobernuko kide den eskuin muturra esku hartze gogor baten aldekoa da, are gehiago azken orduetako erasoen ostean. Hala ere, oraingoz, Tel Avivek ez du erasoaldi gehiagorik iragarri —ostiral goizaldean Gaza bonbardatu zuen, haurrentzako erietxe bati kalteak eraginez eta gutxienez palestinar bat zaurituz—, baina segurtasun neurriak gogortu ditu Jerusalemen eta beste hainbat hiritar. Horretarako Mugako Poliziako lau erreserbista unitate mobilizatzeko agindu du gobernuburuak.
Palestinarren mugikortasuna ere murriztu dute Zisjordania ipar-ekialdean. Iparraldea eta hegoaldea lotzen dituen errepide nagusia moztu egin du Israelgo armadak, eta lekukoen arabera, kontrol zorrotzak jarri dituzte. Militarrek geldiarazi egiten dituzte palestinarren ibilgailuak, baita autobusak ere.
Azken egunetako protesta eta borroketan hainbat palestinar ere atxilotu dituzte, eta haietako asko atxilotze administratibopean jarri. Preso Palestinarren Elkarteak zabaldu duenez, martxoaren amaierarako 1.016 ziren atxilotze mota hori ezarrita preso zeuden palestinarrak, tartean sei adingabe; 2003tik izandako kopururik handiena da.
Atxilotze administratiboak ahalbidetzen du Israel edonor preso hartzea haren aurkako kargurik aurkeztu gabe edo epaiketarik egin gabe, argudiatuta auzia «sekretupean» dagoela. Ondorioz, presoaren abokatuek ezin dute ezer egin hura askatzeko. Gehienez ere sei hilabete luza liteke atxiloaldi mota hori, baina epea nahi adina aldiz luza dezake Tel Avivek. Hala ere, aurtengo kasuan, aipatutako milatik gora preso horietatik 800 aurten atxilotutakoak dira; horietatik %80 aurrez ere preso egondakoak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.