date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226824/jaurlaritzak-aintzat-hartuko-du-mahai-sindikalera-deitzeko-labek-egindako-eskaera.htm | Gizartea | Jaurlaritzak aintzat hartuko du mahai sindikalera deitzeko LABek egindako eskaera | Sindikatuak uste du Hezkuntza Sailarekin izandako elkarrizketen ondorioz «langileen baldintzak hobetzeko akordiorako oinarria jartzea» lortu dutela | Jaurlaritzak aintzat hartuko du mahai sindikalera deitzeko LABek egindako eskaera. Sindikatuak uste du Hezkuntza Sailarekin izandako elkarrizketen ondorioz «langileen baldintzak hobetzeko akordiorako oinarria jartzea» lortu dutela | LABeko Irati Tobarrek eta Xabier Ugartemendiak azaldu dutenez, azken asteotan «elkarrizketa bide bat» zabaldu dute Eusko jaurlaritzaren Hezkuntza Sailarekin, eta «greba eta mobilizazioei esker sortutako indarra» baliatuz langileen baldintzak hobetzeko «akordiorako oinarriak» jartzea lortu dute: «Aukerak daude adostasun zabalak lortzeko, langile guztien lan baldintzak hobetzeko xedez». Horregatik, sindikatuei mahai sindikalera deitzeko eskatu diote Hezkuntza Sailari, «hezkuntza legea langileekin eraiki dadin eta hezkuntzako langileen baldintzak adostu eta hezkuntza hobetzeko gaiak jorratzeko».
LABek gogorarazi du hezkuntza lege berria egiteko prozesua zabalik dagoela, eta apirilaren amaieran aurkeztuko dela horren aurreproiektua. Sindikatuak uste du bi direla «askatu beharreko korapiloak»: alde batetik, «lege on bat» lortzea, eta, beste aldetik, langileen baldintzak hobetzea.
Lehenengoari dagokionez, Ugartemendiak esan du lege zirriborroari ekarpenak egin dizkiotela: «Legeak segregazioari aurre egiteko neurriak jaso behar ditu, eskola publikoa erdigunean jarri, ituntze unibertsala amaitu, sare publiko bakar deszentralizatu eta burujaberanzko trantsizioa ahalbidetu eta euskal curriculuma, laikotasuna eta eskumenak izatea bermatu». Azaldu duenez, aurreproiektua aurkezten denean «sakon» aztertuko dute, eta horren arabera finkatuko dute sindikatuak zer jarrera duen horren inguruan.
Baina legearen zirriborroan langileen baldintzen inguruko aipamenik ez zegoela ikusita, bigarren alor horretan ere eragitea erabaki zuen sindikatuak: «Hainbat greba eta mobilizazio egin ditugu, eta langileek emandako erantzun paregabeari esker indarra sortu da Hezkuntza Sailarekin elkarrizketak izan eta lan baldintzen inguruko ekarpenak lantzeko». LABek ondorioztatu du elkarrizketa prozesu horretan «akordiorako oinarriak jartzea» lortu duela.
Tobarrek esan duenez, lan baldintzak hobetzeko neurriak eremu publikoan, itunduan eta azpikontrataturiko eremuan ezarri behar dira. Eremu publikoan, langile guztien lanpostuei eustea, funtzio bera egiten duten langileen soldatak parekatzea, kolektibo feminizatu eta prekarioenei aitortzarako neurriak ezartzea, langile guztiak euskalduntzeko urratsak egitea, jangelen kudeaketa publikorako azterketa egitea eta behin-behinekotasun tasa murriztea dira lortu beharreko helburuetako batzuk.
Eremu itunduan, berriz, sareetako langileen baldintzak parekatzeko, itundutako sarean langileen «sarbide gardena» bermatzeko eta itundutako ikastetxeak publiko bilakatzeko zabal daitezkeen prozesuetan langileen subrogaziorako eskubidea bermatzeko eskatzen du LABek. Azkenik, azpikontratatutako eremuan ereduaren inguruko eztabaida zabaldu beharko litzatekeela uste du LABek.
Hezkuntza Sailaren erantzuna
Azkar iritsi da Hezkuntza Sailaren erantzuna. Ohar baten bidez iragarri du «ahalik eta lasterren» dei egingo diela sindikatuei, «negoziazio eremuak elkarrekin aztertzeko eta euskal hezkuntza sistemak lortu nahi dituen hobekuntzetan eragin zuzena izango duen adostasuna lortzeko».
Sailaren arabera, «etengabe» izan du zabalik harremana hezkuntza sistemako eragileekin, baita sindikatuekin ere, eta elkarrizketa horren emaitza izan dira «legegintzaldi honetan Hezkuntza Sailaren eta langileen ordezkarien artean lortutako hainbat akordio». Horien artean, maiatzaren 26an irakasle funtzionarioen negoziazio mahaian gehiengo sindikalarekin sinatutakoa nabarmendu du.
LABek egindako eskaerari dagokionez, Hezkuntza Sailak uste du «dagoeneko fruituak eman dituen lan modu baten aldeko apustua» elikatzen duela horrek. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226825/sara-pena-eta-goar-lopetegi-irabazle-enkarterri-extrem-proban.htm | albisteak | Sara Peña eta Goar Lopetegi irabazle Enkarterri Extrem proban | Ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lehen proba izan da Enkarterrietakoa. Berako maratoi erdia jokatu da asteburuan. Ainara Urrutia eta Oier Ariznabarreta gailendu dira horretan. | Sara Peña eta Goar Lopetegi irabazle Enkarterri Extrem proban. Ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lehen proba izan da Enkarterrietakoa. Berako maratoi erdia jokatu da asteburuan. Ainara Urrutia eta Oier Ariznabarreta gailendu dira horretan. | Enkaterri Extrem Trails ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lehen proba jokatu zen larunbatean Bizkaiko eskualde hartako mendi eta herrietan. Ultra are ultrago egiteko, euria erruz izan zuten partaideek egun osoan, Ganekogorta gailurrean dezenteko hotza ere bai, eta probaren azken zatian, Apukotik Zaramillorako azken jaitsieran batez ere, lokatza erruz. «Aldapa hori nahiko pikoa da, eta, jendea pasa ahala, oso irristakor jarri zen, eta eroriko dezente izan ziren ondorioz», azaldu du Arrate Bastida probako epaileak.
Gizonezkoetan, Goar Lopetegi ibartarra (Gipuzkoa) gailendu zen, Adur Mendizabal zaldibiarrarekin (Gipuzkoa) batera helmugaratuta. Lasterketa osoan lehia estuan ibili ziren biak ala biak, eta azken zatian, ibilbidea arriskutsu zegoela ikusirik, ez arriskatzea eta elkarrekin helmugaratzea erabaki zuten. «Araudian ez dago jasota biei irabazle emateko aukera hori. Bekak tarteko badira, edo puntuak banatu behar badira, zaila da horrelako gauzak konpontzea. Azkenean, txipak erabaki zuen garailea, eta txiparen arabera, Lopetegi apurtxo bat lehenago sartu zen helmugan», Bastidak jakinarazi duenez.
Emakumezkoetan, Sara Peña Lizarralde oriotarra (Gipuzkoa) goitik behera gailendu zen. Davinia Corrales madrildarra izan zen bigarren, eta Maider Urdangarin hirugarren. Lasterketaren hasieratik hartu zuen aurrea Peñak, eta alde eroso samarra izan zuen une oro. Podiumeko beste bi postuetarako gorabehera gehiago izan ziren. Apukoko lepora arte Mireia Trigueros lehen hiruen artean ibili zen Davinia Corralesekin lehian, baina probaren azken zatian, nahastu egin zen bidez, eta Maider Urdangarinek aurre hartu zion, eta azkenean Urdangarin bera izan zen hirugarren.
Horrenbestez, ultra distantziako Euskal Herriko Kopan, Goar Lopetegi eta Sara Peña dira lehen liderrak.
Enkarterri Extrem Trail proba berean, maratoiko distantzian (42 km), Izaskun Sanz nagusitu zen, Amagoia Legarra helmugaratu zen bigarren, eta Charlotte Dernis hirugarren. Gizonezkoetan, Borja Zubizarreta izan zen txapeldun, Ivan Martinez bigarren eta Erlantz Zaldunbide hirugarren.
Azkenik, traileko proban (21 km), Fortunata Osmak lortu zuen garaipena, Claire Dubes izan zen bigarren, eta Elodie Negre hirugarren. Gizonezkoetan, Unai Dorronsoro helmugaratu zen aurrena, Asie Rajado bigarren, eta Eneko Corral hirugarren.
Sailkapen guztiak hemen.
Ariznabarreta eta Urrutia garaile Beran
Berako maratoi erdiaren XVII. aldia ere jokatu zen atzo, lineako Euskal Herriko Kopako hirugarren proba, hain zuzen. Ainara Urrutia aretxabaletarra (Gipuzkoa) eta Oier Ariznabarreta durangarra (Bizkaia) nagusitu ziren mendiko lasterketa aitzindarian. Urrutiak 2 ordu, 4 minutu eta 36 segundo behar izan zuen ibilbidea osatzeko (21 km eta 2.700 metroko desnibel metatua). Hamaika minutuko aldea atera zion bigarren sailkatuari, Maddalen Jimenez beratarrari (Nafarroa). Hirugarren herriko beste korrikalari bat izan zen, Ane Eltzaurdia.
Ainara Urrutia eta Oier Ariznabarreta, Berako probako bi garaileak. Manttale
Oier Ariznabarreta zortzigarren aldiz jarraian gailendu zen gizonezkoetan, Beñat Katarain izan zen bigarren, eta Imanol Kañamares hirugarren. Ariznabarretak hasiera-hasieratik hartu zuen aurrea, eta Larrun gailurrean, 14. kilometroan, lau minutuko aldea zuen bigarren sailkatuarekiko. Irabazleak, hala ere, ezin izan zuen 2014. urtetik duen errekorra gainditu (1.37:30).
Beteranoen artean, emakumezkoetan, Nerea Amilibia (2:19:47) gailendu zen, Maud Combarieu izan zen bigarren (2:21:17) eta Nuria Mendivi hirugarren (2:28:41). Gizonezko beteranoen artean, berriz, Alberto Barberena (1:54:00) izan zen azkarrena, Iker Irastorza (1:58:19) bigarren eta Anjeltxo Aranibar eta Joseba Lasarte, biak denbora berean (2:03:12), hirugarren.
Guztira 491 korrikalarik hartu zuten parte Berako proban, eta 458 iritsi ziren helmugara. Eguraldi egokia izan zuten korrikarako, tenperatura freskoa, hasieran lainoa eta gero eguzkia.
Kolazino Eguna, Kilimon Trail eta Berako maratoi erdia jokatu ondoren, Ainara Urrutia eta Beñat Katarian dira orain Euskal Herriko Kopako liderrak.
Gazte Trailean, gazte mailakoan, Manex Etxeberri Pacheco Sarako (Lapurdi) korrikalaria izan zen lehena, Unax Hernando eta Eder Tapiaren aurretik. Gazteek 10 kilometroko ibilbidea osatu behar zuten. Emakumezkoetan, berriz, Manttale taldeko Oihana Arruti nagusitu zen Madi Lizarragaren aurretik.
Azkenik, 5 kilometroko distantziako Txiki Trail lasterketan, Victor Fernandez eta Saioa Cenoz izan ziren irabazleak haurren kategorian, eta Julen Badiola eta Lide Etxarri kadeteetan.
Taldeka Hiru Herri nagusitu zen, Kbrnzs (Kabronazos) taldearen aurretik.
Oihana Kortazar Espainiako txapeldun
Asteburu honetan jokatu da Kordobako Rute herrian Espainiako CxM txapelketa, eta Oihana Kortazar elgetarra nagusitu da, Naiara Irigoien nafarraren eta Natalia Gonzalez katalanaren aurretik. Kortazarrek 28 kilometroko proban hartu zuen parte, eta hiru ordu, 16 minutu eta 39 segundo behar izan zituen ibilbidea osatzeko. Minutu eskasera helmugaratu zen Irigoien, lehia estuaren ondoren. Irati Zubizarreta beasaindar gaztea bosgarren izan zen (3h26.55). Gizonezkoetan, Javier Goitia hamahirugarren helmugaratu zen.
Ruteko txapelketa berean, promesa mailan, euskal selekzioa txapeldun izan zen taldeka, eta kategoria absolutuan, bai gizonezkoetan bai emakumezkoetan, laugarren. Bakarka, promesa mailan, Aitor Zunzunegi hirugarren izan zen, eta Pablo Gonzalez eta Ibai Cebrian ere hamar aurrenekoen artean sailkatu ziren. Juniorretan, Irene Iturria hirugarren izan zen eta Ibai Angulo hamabigarren. Jubenil mailan, Jone Oar-Artetak hirugarren postua lortu zuen emakumezkoetan eta Eneko Etxanizek hamahirugarrena gizonezkoetan.
Berako maratoi erdia Emakumezkoak 1. Ainara Urrutia 2:04:36 2. Maddalen Jimenez 2:15:10 3. Ane Elzaurdia 2:15:31
Gizonezkoak 1.- Oier Ariznabarreta 1:41:39 2.- Beñat Katarain 1:45:20 3.- Imanol Kañamares 1:46:12 |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226826/greba-mugagabera-deitu-dituzte-justizia-administrazioko-langileak.htm | Gizartea | Greba mugagabera deitu dituzte justizia administrazioko langileak | Nafarroan, CCOO, STAJ, Afapna, LAB, UGT eta CSIF sindikatuek salatu dute Espainiako Gobernuak ezarri nahi dituen aldaketak «langileen kalterako» izanen direla | Greba mugagabera deitu dituzte justizia administrazioko langileak. Nafarroan, CCOO, STAJ, Afapna, LAB, UGT eta CSIF sindikatuek salatu dute Espainiako Gobernuak ezarri nahi dituen aldaketak «langileen kalterako» izanen direla | Auzitegietako administrari eta bulegoko langileek lanuzte mugagabea abiatu dute, CCOO, STAJ, LAB, UGT eta CSIF sindikatuek deituta. Aldarrikatu dute Espainiako Gobernuak erreforma bat abiarazi duela sektore horretan, baina ez dituztela aintzat hartu langileak, eta ez zaiela eskaintzarik egin.
Gaurtik aitzinera, lanuzteak eginen dituzte egunero 10:00etatik 13:00etara, eta, horiez gain, egun osoko greba eginen dute asteazkenean. Egun horretan, Madrilen egitekoa den manifestazioarekin bat eginen dute Hego Euskal Herriko sindikatuek ere. Gaur goizean hasi dute mobilizazio sorta, Iruñean elkartu baitira sindikatuak, Funtzio argiak, bidezko soldatak lelopean.
Elkarretaratzean, CCOOko Pedro Esparzak hitz egin du sindikatu guztien izenean. Azaldu du lanuztera deitu dituztela «justizia administrazioko funtzionarioak, auzitegietako bulegoetan lan egiten dutenak, behin-behineko langileak, auzi medikuak... beharginak, alegia». Nafarroan, 600 bat langile ari dira sektore horretan lanean.
Grebarako motiboen artean, Esparzak adierazi du Espainiako Gobernuak «goitik behera» aldatu nahi duela justizia administrazioaren antolakuntza. «Antolakuntza hobetzeko legea tramitatzen ari dira, baina guri ez digute ezer kontsultatu, ezta iritzirik galdetu ere», esan du CCOOko kideak. Lege horren tramitazioan, Ogasun Ministerioak eta justizia administrazioko abokatuek lortutako akordioa «kaltegarria» izanen da gainerako langileentzat: «Justizia administrazioko abokatuak dira langile guztien %6 inguru. Gainerakoei ez ikusiarena egin digute, organo judizialetako funtzioen %90 egiten ditugun arren; akordio honen bidez, handitu eginen da justizia administrazioko abokatuen eta langile orokorren arteko arrakala. Haiek ordainsaria jasoko dute guk egiten ditugun lanengatik».
Hori dela eta, sindikatuek eskatu dute bertan behera gera dadila legearen tramitazioa Espainiako Parlamentuan, «Justizia Administrazioko mahai sektorialean akordio bat lortu arte». Horrez gain, justizia administrazioko langileen «aintzatespen profesionala eta horren araberako soldata igoera» aldarrikatu dituzte. Zehazki, 350 eta 430 euro arteko soldata igoera eskatu dute sindikatuek, postuaren arabera.
Gaur hasitako grebaren ondorioei buruz galdetuta, Esparzak adierazi du lanuzteek «epaiketak bertan behera uztea eta prozeduren tramitazioa matsotzea» eraginen duela, besteak beste. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226827/meloniren-migrazio-neurrien-kontra-egin-dute-italiako-zenbait-agintarik.htm | Mundua | Meloniren migrazio neurrien kontra egin dute Italiako zenbait agintarik | Sei hiri handik eta bost eskualdek ez dute bat egin lehen ministroaren asmoekin. Aurten iazko epe berean baino ia lau bider migratzaile gehiago heldu dira herrialdera. | Meloniren migrazio neurrien kontra egin dute Italiako zenbait agintarik. Sei hiri handik eta bost eskualdek ez dute bat egin lehen ministroaren asmoekin. Aurten iazko epe berean baino ia lau bider migratzaile gehiago heldu dira herrialdera. | Emilia-Romagna, Toscana, Campania, Apulia eta Aostako harana eskualdeetako presidenteak, batetik; eta Erroma, Milan, Napoli, Turin, Bolonia eta Florentzia hirietako alkateak, bestetik. Pixkanaka-pixkanaka, Giorgia Meloni Italiako lehen ministroak migrazioaren kontra harturiko neurrien eta asmoen kontra egiten hasi dira Italiako agintariak —gehienak, PD Alderdi Demokratikokoak—, eragin duten eztabaidaren erakusle.
Eskualde horietako presidenteak izan dira lehenak Meloniren aurka agertzen. Larrialdi egoerarekin du zerikusia: Italiako Gobernuak joan den asteartean jakinarazi zuen hori indarrean sartu zuela sei hilabeterako, eta, atzo, Valerio Valentik larrialdi egoerarako komisario kargua hartu zuen. Eskualdeetako agintariek, ordea, uste dute ez dagoela larrialdirik migrazioaren aferarengatik, eta, horregatik, erabaki zuten ez sinatzea Valentiren karguari buruzko ordenantza.
Neurri horrek zenbait ondorio ekarri ditu berekin: adibidez, komisarioak erabakiko balu eskualde horietako batean migratzaileen identifikazio eta aberriratze zentro bat eraiki behar dela, aurrez hango erakundeekin negoziatu beharko luke, eta haien oniritzia jaso.
Ikusi gehiago: Italiak larrialdi egoera ezarri du sei hilabeterako, migrazioari aurre egiteko
Erabaki horrekin batera, sei hiritako alkateek dokumentu bateratu batean jakinarazi dute migrazioarekin zerikusia duen lege dekretu baten aurka daudela, zeina, printzipioz, asteon bidaliko duten parlamentura. Gobernuaren asmoa da zenbait zuzenketa aurkeztea —oraindik negoziatzen ari da alderdiekin—; tartean, migratzaileentzako babes berezia delakoa kentzeko.
Neurri horrek Italian bizitzeko baimena ematen die jatorrizko herrialdera itzulita arriskupean egongo liratekeen migratzaileei, baina Melonik uste du ez dela beharrezkoa, argudiatuta Europako Batasunak ematen dituen babesen «babes gehigarri bat» dela. Are, bere koaliziokideek argudiatu dute babes horrek erakartzen dituela migratzaileak Italiara.
Alkateek kontrakoa iritzia dute, hain justu, argudiatuta neurria beharrezkoa dela Europako hainbat herrialdetan ere badutelako. Ez hori bakarrik: komunikatuan, Italiako Gobernuari eskatu diote herrialdean dauden migratzaileen egoera erregularizatzeko. PDk idazkari berria du iragan martxotik —Elly Shclein—, eta harrez geroztik handitu egin du koalizio gobernuaren kontrako jarrera.
Dena den, ikusteko dago, oraindik ere, Italiako lehen ministroak zer gehiago egingo duten migrazioaren aferan. Hori bai, egunotan agerian geratu da zein izan daitekeen bere estrategia: Afrikako herrialdeekiko harremana hobetzea, horiekin akordioak egin eta immigrazioa gelditzeko. Kasurako, Meloni Etiopian izan zen joan den ostiralean, eta zera adierazi zuen: «Afrikan inbertitu dezagun Europarako beste exodo bat saihesteko».
Ia 900 migratzaile erreskatatu dituzte
Migrazioarekin lotuta, atzo bertan, Italiako kostazainek eta GKE gobernuz kanpoko bi erakundek ia 900 migratzaile erreskatatu behar izan zituzten Mediterraneoan, Italiako eta Maltako uretan.
Sizilia inguruan, 600 iheslari zeramatzan ontzi bat lagundu zuten, eta, agintariek atzo esandakoaren arabera, asmoa zen horiek Augusta eta Catania hirietan hartzea —gaur porturatu dituzte—. Erreskate taldeek zailtasun handiak izan zituzten operazio horretan, baldintza meteorologikoak zirela eta.
Horren aurretik, Lampedusa parean, kostazainek 221 lagun zeramatzan ontzi bat erreskatatu zuten, Sea Watch GKEak esandakoaren arabera; eta, horrekin batera, ontzian 55 migratzaile zeramatzan beste bat lagundu zuen Emergency GKEak.
Italiako Barne Ministerioaren arabera, aurten 32.769 migratzaile heldu dira Italiara: iazko epe berean ia halako lau —8.432 lagun izan ziren duela urtebete—. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226828/ahmad-jamal-jazz-pianista-hil-da-92-urterekin.htm | Kultura | Ahmad Jamal jazz pianista hil da, 92 urterekin | Musikari estatubatuarrak eragin handia izan zuen bere ondorengo belaunaldietan. 2008an Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen | Ahmad Jamal jazz pianista hil da, 92 urterekin. Musikari estatubatuarrak eragin handia izan zuen bere ondorengo belaunaldietan. 2008an Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen | Ahmad Jamal musikari estatubatuarra (Pittsburgh, 1930- Ashley Falls, 2023) atzo hil zen, prostatako minbizi baten ondorioz, haren alaba eta bozeramaileak jakinarazi duenez.
Jazzaren urrezko aroaren ordezkari nagusietako bat izan zen arren, Jamali inoiz ez zitzaion gustatu jazz etiketa, «arrazista» zelakoan, eta nahiago zuen musika klasiko estatubatuar gisa definitu egiten zuen musika. El País egunkariari iaz emandako elkarrizketa batean zioen berak ez zituela bereizten Bach, Beethoven eta Duke Ellington. «Louis Armstrong, Billy Strayhorn, Sidney Bechet eta Don Byas gabe ez ziren existituko The Beatles eta gerora etorriko zen guztia».
Jamal Frederick Russell Jones izenarekin jaio zen; 3 urterekin pianoa jotzen hasi zen, eta 7rekin ikasketa formalei ekin zien. Talentu handia erakutsi zuen oso umetatik, eta, aitortu zuenez, jazzaz gain, Erik Satie, Claude Debussy eta Bach bera ere entzuten zituen urte haietan. 10 urte besterik ez zuela, lehenengo kontzertuak ematen hasi zen, «50 urte inguruko musikariek» inguratuta, eta 14rekin musikarien sindikatuan sartu zen.
1940ko hamarkadaren amaieran bere lehenengo taldea sortu ostean (Three Strings), 1951n Columbia diskoetxearekin kontratua sinatu zuen, eta Israel Crosby kontrabaxu jotzailea eta Vernell Fourbier bateria jolearekin elkartuta, lehenengo diskoak grabatzen hasi zen. At The Pershing: But Not For Me Chicagoko Pershing hotelean zuzenean grabatutako diskoak izugarrizko ospea eta kritika bikainak ekarri zizkion Jamali, eta han jasotako pieza batek (Ponciana) arrakasta handia izan zuen.
Ordurako pianista entzutetsua zen Jamal, eta baita beste musikarien maisu ere. Miles Davis tronpetistak berak aitortu zuen ezinbesteko erreferentzia izan zela beretzat: «Miretsi egiten nituen bere lirismoa eta jotzeko modua. Beti pentsatu izan dut ez duela izan merezi zuen errekonozimendua».
60ko hamarkada lan handikoa izan zen musikariarentzat. Urtero hiru bat disko argitaratu zituen —Argo diskoetxearentzat—, eta hurrengo hamarraldian Impulse zigiluarentzat egin zuen lan. Harekin atera zuen bere maisulantzat jo izan den diskoa: The Awakening (1970).
Jamalen eragina ez zen jazz musikara mugatu, eta 1980ko eta 1990eko hamarkadan hainbat hip-hop musikarik haren musikara jo zuten sanplerren bitartez.
Euskal Herrian ere izan zen Jamalen musika zuzenean entzuteko aukera. 2001ean, Donostiako Jazzaldian izan zen, eta zazpi urte geroago itzuli zen, bai jotzera, bai Donostiako Jazzaldiaren saria jasotzera. «Nire bizitzan sari asko jaso ditudan arren, Donostiako hau oso berezia da», adierazi zuen orduko hartan. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226829/bollera-ez-binarioak-solasgai-hartu-ditu-eva-perez-ponsek.htm | Gizartea | «Bollera ez-binarioak» solasgai hartu ditu Eva Perez-Ponsek | Lisipe bildumako hamahirugarren liburua aurkeztu dute gaur Donostian. Egileaz gain, Jule Goikoetxea eta Marta Luxan izan dira bertan. | «Bollera ez-binarioak» solasgai hartu ditu Eva Perez-Ponsek. Lisipe bildumako hamahirugarren liburua aurkeztu dute gaur Donostian. Egileaz gain, Jule Goikoetxea eta Marta Luxan izan dira bertan. | «Bollera identitatea nola bizi dugun eta feminismoan nola erlazionatzen garen». Hori da Eva Perez-Ponsen azkeneko liburuaren solasgaia. Funtsean, bollera ez-binarioak dira kontakizunaren ardatza. Erresistentziarako gorputzak: bollerak du izena argitalpenak, eta Lisipe bildumako hamahirugarrena da. Gaur aurkeztu dute, Donostian, eta, idazleaz gain, Jule Goikoetxea eta Marta Luxan ere izan dira bertan.
Perez-Ponsek adierazi duenez, diskurtso transfoboen goraldiaren harira sortu zen liburua egiteko ideia, 2020an. Kontakizuna ontzeko, Euskal Herriko zenbait feministarekin solastatu zen egilea, baina elkarrizketa horiek ez ditu sartu liburuan, lan teorikoago bat egin nahi izan baitu. Hala, Goikoetxeak azaldu du bi kapitulu mota bereiz daitezkeela: filosofikoak, non zenbait kontzeptu azaltzen diren eta horien inguruan hausnartzen den; eta historikoak, zeintzuetan kronologiak dauden.
Horrez gain, lanaren bi adar nabarmendu dituzte: zaurgarritasuna eta prekaritatea batetik, eta ekintza zuzen ez-biolentoa bertzetik. Lehenbiziko atalari dagokionez, Perez-Ponsek erran du zaurgarritasuna «gizaki guztiek» duten ezaugarria dela, baina beharrezkoa dela zaurgarriak diren horiek prekario ere badirela onartzea, horrek «banakoari errua kentzeko» balio duelako. Bigarren zatia talde antimilitaristen diskurtsotik hartu duela azaldu du, eta erresistentzia kolektiborako tresna badela.
Horrekin batera, Luxanek liburuarendako izenburu alternatibo bat proposatu du: eraldatzeko gorputzak. Haren erranetan, «praktika politikoa aldatu behar da», eta familia «desegituratu». Aldaketak proposatu baditu ere, garbi adierazi du liburua «aurrerapauso» bat dela: «Oraingoz ezin dugunez generoa ezabatu, egin dezagun continuum bat».
Lisipe bilduma
Luxanek Lisipe bildumaren garrantzia ere nabarmendu du: «Teoria praktikarekin uztartzeko ahaleginak egiten ditu». Eta, horrez gain, euskaraz «beharrezkoak diren materialak» ekartzen ditu. Euskarazko lehenbiziko bilduma feminista da Lisipe, Susa argitaletxean sortua. Jule Goikoetxea da editorea. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226830/salbuespen-politika-amaitzeko-aldarria-egingo-du-aurten-ere-lasterbidean-ek.htm | Politika | Salbuespen politika amaitzeko aldarria egingo du aurten ere Lasterbidean-ek | Egun osoko egitaraua antolatu dute: korrikaldia, herri bazkaria eta DJak izango dira Amasa-Villabonan, ekainaren 3an. | Salbuespen politika amaitzeko aldarria egingo du aurten ere Lasterbidean-ek. Egun osoko egitaraua antolatu dute: korrikaldia, herri bazkaria eta DJak izango dira Amasa-Villabonan, ekainaren 3an. | Lasterbidean-en hirugarren aldia antolatu dute ekainaren 3rako, Amasa-Villabonan (Gipuzkoa). Euskal presoen sakabanaketa amaitzear bada ere, salbuespen politikak amaitzeko herri mobilizazioa beharrezkoa dela iritzita, aurten ere antolatu dute egitasmo hori. «Badira oraindik salatzeko egoerak; Lasterbidean-eko kideek egitasmoa sortzean adierazi genuen bezala, azken errepresaliatua etxeratu arte zereginik egongo da, eta, beraz, esperantzaz eta determinazioz ekiten diogu gure lanari».
Ekainaren 3an, bi lasterkaldi izango dira: bata, 7,8 kilometrokoa, eta bestea, 2,6 kilometrokoa. Sari banaketaren ostean, 600 lagunentzako herri bazkaria atondu dute, eta horren ostean DJak izango dira, arratsaldea girotzeko. Izena emateko epea irekita dago, eta egunean bertan ere eman ahal izango da, Amasa-Villabonako kiroldegian. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226831/otegik-babestu-egin-ditu-aranzadik-biktimen-inguruan-osatutako-webguneak.htm | Politika | Otegik babestu egin ditu Aranzadik biktimen inguruan osatutako webguneak | EAJk eta PSE-EEk EH Bilduren kontra egin nahi izana salatu du. | Otegik babestu egin ditu Aranzadik biktimen inguruan osatutako webguneak. EAJk eta PSE-EEk EH Bilduren kontra egin nahi izana salatu du. | Polemika bizi-bizi dago giza eskubideen urraketak pairatu dituzten biktimei buruzko udal webguneen inguruan. EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik Aranzadi zientzia elkartearen lana babestu du gaur, eta adierazi gune horiek oniritzia jaso zutela alderdi politiko guztiei aurkeztu eta gero. Kritikatu egin du zientzia elkartea «elkarbizitzari oztopoak jartzearen» erruduntzat jotzen saiatzea, eta EAJk eta PSE-EEk EH Bilduren kontra egin nahi zutela salatu du.
Joan den astean harrotu ziren hautsak. Ez dira berriak Aranzadi zientzia elkarteak indarkeriaren biktimak zerrendatzeko egindako lan historikoak. Orain arte ez dira polemikarako bide izan, harik eta Galdakaoko (Bizkaia) zerrenda iritsi den arte. PSE-EEk salatu zuen EH Bilduk gobernatzen duen udal horren ekimenez egindako zerrendak «iraina eta umiliazioa» ekarri dizkiela ETAren biktimei. Uste dute haiekin batera beste pertsona batzuk azaltzen direla udal webgunean, «ETAren terrorismoa» egin zutenak. Salaketa horren harira, PSE-EEk eta EAJk legez besteko proposamen bat erregistratu zuten Eusko Legebiltzarrean, Galdakaoko alkate Iñigo Hernandok biktimen zerrendatik kendu ditzan «ETAren terrorismoan aritu zirenak urte askoan».
Galdakaoko Udalak eta Aranzadik gezurtatu egin zituzten salaketak, eta zientzia elkarteak azpimarratu zuen memoria lanetan «biktima guztiak» dituela aztergai. «Ikerketa integralak eta ez-partzialak» defendatu zituen, udalerriei «lurzoru zientifikoa» eskaintzeko.
Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritza ere tartean sartu da. Denis Itxasok zuzentzen duen ordezkaritzak sei udali eskatu zien webguneak aldatzeko eta «ETAren biktimen eta kideen arteko parekatzea» kentzeko haietatik, eta, hori egin ezean, auzitara jotzeko mehatxua egin zien.
Galdakao (Bizkaia), Orio, Oiartzun, Hernani, Villabona-Amasa eta Azpeitia (Gipuzkoa) dira sei udalerri horiek; guztietan EH Bilduk du alkatetza. EAJk zuzentzen dituen beste bi udalerritan ere, Erandion (Bizkaia) eta Tolosan (Gipuzkoa), antzeko webguneak daude, baina Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak ez zituen zerrendan sartu, «horiek desaktibatzeko jarraibideak eman dituztela egiaztatu» duelako. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226832/errusiak-babes-bila-jo-du-latinoamerikara.htm | Mundua | Errusiak babes bila jo du Latinoamerikara | Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak bost eguneko bira bat hasi du Brasilen, eta, mundu multipolarra helburu hartuta, Venezuelako, Nikaraguako eta Kubako liderrekin ere bilduko da. | Errusiak babes bila jo du Latinoamerikara. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak bost eguneko bira bat hasi du Brasilen, eta, mundu multipolarra helburu hartuta, Venezuelako, Nikaraguako eta Kubako liderrekin ere bilduko da. | Errusiak, Txinak bezalaxe, mundu multipolar bat aldarrikatzen du, Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) bukatu zenetik indarrean dagoen statu quo-a indargabetzeko. Iruditzen zaio Latinoamerika dela gisa horretako munduko ordena bat eraikitzeko orduan lagungarriak izan dakizkiokeen lekuetako bat. Hori adierazi du gaur Maria Zakharova Atzerri Ministerioko bozeramaileak, eta, horregatik, Sergei Lavrov Atzerri ministroak eskualdean bira bat egingo du datozen egunetan. Lehen geldialdia Brasilen egingo du —gaur iritsi da hara—, eta ondoren, ostiralera bitartean, Venezuelara, Nikaraguara eta Kubara ere joango da, eta hango estatuburuekin bildu. Bide batez, Ukrainako gatazkaren testuinguruan, babesa lortzeko ahalegina egingo du.
Otsailean, NBE Nazio Batuen Erakundearen Batzar Nagusiak ebazpen bat onartu zuen Errusiak iazko otsailean Ukrainan hasitako inbasioa gaitzesteko, eta, Lavrovek bisitatuko dituen herrialdeen artean, Nikaragua izan zen kontra bozkatu zuen bakarra; Kuba abstenitu egin zen; Venezuelak ez zuen parte hartu bozketan; eta Brasilek, berriz, alde bozkatu zuen.
Dena den, horrek ez ditu gaiztotu Errusiaren eta Brasilen arteko harremanak. Biraren harira, Lavrovek artikulu bat argitaratu zuen joan den astean Brasilgo prentsan, eta, hartan azpimarratzen zuenez, Errusiak ez du, Sobietar Batasunak bezala, «ideologian» oinarritzen bere atzerri politika, «pragmatismoan» baizik. Iruditzen zaio, bide batez, Latinoamerikako herrialdeek «rol gero eta nabarmenagoa» jokatzen dutela «mundu multipolarrean».
Brasilek, esaterako, Errusiatik inportatzen du erabiltzen duen ongarri gehiena. Lavrovek nabarmendu du Errusiak Latinoamerikara egindako esportazioak %3,8 handitu direla azkeneko urtean, Ukrainako gerra dela-eta Mendebaldeko herrialdeek Kremlini ezarritako zigor ekonomikoak eta estatu horiek beren esferatik kanpoko herrialdeei Mosku bakartzeko egindako «presioa» gorabehera.
Eta Brasil da Latinoamerikako potentzia ekonomiko nagusia, munduan biztanle gehien dutenen artean zazpigarren herrialdea. Lavrov gaur ailegatu da hara, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgoa Moskura gonbidatu du berriki. Aintzat hartu behar da, gainera, Lularen atzerri gaietarako aholkulari Celso Amorim Kremlineko buruarekin batzartu zela apiril hasieran.
Ikusi gehiago: Xi eta Lula presidenteak munduko ordenan duten rolez mintzatu dira
Berriro presidente denetik, Lulak nahi du Brasil eragile izatea nazioarteko politikan. Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin batzartu zen urtarrilean, Joe Biden AEBetako presidentearekin otsailean, eta Xi Jinping Txinakoarekin joan den astean. Inbasioa gaitzetsi duen arren, uko egin dio, Mendebaldeko potentziek eskatu bezala, Ukrainari armak emateari, eta orain pare bat aste iradoki zuen Ukrainak «beharbada» amore eman beharko lukeela Krimeako auzian. Aldi berean, larunbatean adierazi zuen Washingtonek «gerra hauspotzeari» utzi beharko liokeela eta EB Europako Batasunak bakeaz hitz egin beharko lukeela. Bruselak gaur erantzun dio Ukraina «biktima bat» dela, eta horregatik hornitzen duela armaz. Brasilek eta Txinak adierazpen bateratu bat kaleratu zuten egun bat lehenago, eta azpimarratu elkarrizketa dela Ukrainako auzia konpontzeko «modu bakarra».
Lularen beraren asmoa da nazioarteko aliantza bat osatzea gatazkari irtenbide negoziatu bat emateko. Hala esan izan du, eta uste du Txinak, Brasilek, Turkiak, Indiak eta Indonesiak gutxienez horretako kide izan beharko luketela. Oraindik ez du argitu, ordea, nola egin nahi duen, ezta horretarako zer pauso emango dituen ere. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226833/onespena-soilik-baietz-da-baietz-legearen-ardatzean-mantentzeko-eskatu-dute-zenbait-eragilek.htm | Gizartea | Onespena 'Soilik baietz da baietz' legearen ardatzean mantentzeko eskatu dute zenbait eragilek | PSOEk legea aldatzeko proposamena egin du, eta PPrekin negoziatzen ari da, aste honetan onartzeko. Manifestu baten bidez, zenbait legelari eta kolektibok adierazi dute PSOEren proposamena ez dela eraginkorra izango, eta onespenaren kontzeptua alboratzen duela. | Onespena 'Soilik baietz da baietz' legearen ardatzean mantentzeko eskatu dute zenbait eragilek. PSOEk legea aldatzeko proposamena egin du, eta PPrekin negoziatzen ari da, aste honetan onartzeko. Manifestu baten bidez, zenbait legelari eta kolektibok adierazi dute PSOEren proposamena ez dela eraginkorra izango, eta onespenaren kontzeptua alboratzen duela. | PSOEk proposatu duen zuzenketak, onespenari zentralitatea kendu, eta sexu erasoak gauzatzen diren moduari ematen dio garrantzia. Hori uste dute Kode penalean onespen sexualaren zentralitatea defendatzeko manifestua sinatu duten kolektibo eta legelari feministek. Hain zuzen, gaur eta bihar Espainiako Kongresuko batzordean aztertuko dituzte legearen zuzenketak, eta ostegunean PSOEren proposamena onartuko dutela aurreikusten da. Egun horretan protesta egiteko deia ere egin dute manifestuaren sinatzaileek, eta kongresuko alderdi politikoei eskatu diete «onespenaren zentralitatea» bermatzen duten egokitzapenak soilik onartzeko. Euskal Herriko zenbait eragile eta norbanakok ere sinatu dute manifestua; besteak beste, Garaipen talde feminista antiarrazistak, Feministalde eta Marimatraka talde feministek, Euskal Herriko Bilgune Feministak, Argitan Barakaldoko emakumeen aholkularitzako zentroak, Bizkaiko Emakumeen Asanbladak, Nerea Barjola feminismo eta genero doktoreak eta Nagore Iturrioz Steilaseko bozeramaileak.
Hala ere, hainbat hedabidek zabaldu dutenez, PSOE hasia da PPrekin negoziatzen ostegunean onartzekoak diren proposamenaren inguruan eta alderdi popularrak aurkeztutako zuzenketen inguruan, gero haren botoekin erreforma aurrera ateratzeko. PSOEk, otsailaren 6an aurkeztu zuen lege proposamenaren bidez, eskatu du berriz indarrean jartzea soilik baietz da baietz legea indarrean sartu aurreko zigor arautegia; hau da, zigorrak handitzea, indarkeria edota intimidazioa dagoen eraso sexualen kasuetan.
Legelari feministek defendatu dute aldaketa horrekin biktimak berriro erakutsi beharko duela indarkeria edo intimidazioa egon dela, eta legea onespenaren kontzeptuaren bueltan eraikitzearen garrantzia azpimarratu dute: «Onespenaren kontzeptua berriz formulatzeak paradigma asko aldatzea dakar indarkeria sexualen ulermenean, definizioan eta esanahian, orain onespenik eza baita askatasun sexuala bortxatu dela pentsatzeko baldintza bakarra».
Horrez gain, azaldu dute kontzeptu horrek gaitasuna ematen duela ulertzeko zein konplexuak diren biktimek indarkeria sexualaren aurrean ematen dituzten erantzun psikologiko eta erreakzioak: «Izan ere, erreakzio horien ondorioz, askotan pertsona horiek ez dira gai izaten ez baietzik ez ezetzik esateko».
PSOEren proposamenak legeari arlo horretan egingo liokeen kalteaz ohartarazi dute: «Onespenaren zentralitatea ezabatuko zuen askatasun sexualaren aurkako delituak definitzeko elementu gisa; izan ere, erreformak elementu gehigarriak sartzen ditu sexu erasoen definizioan, indarkeria barne, eta horrek murriztu egiten du adostasunak indarkeria horien definizioan duen eragina».
Zigorrak igotzea eta beste azpimota penal bat
Hain zuzen, PSOEk proposatu du indarkeria edo larderia dagoen kasuetarako beste azpitipo penal bat sortzea sexu erasoen delituen barnean. Unidas Podemosek, berriz, indarkeria eta larderia zigorraren larrigarri gisa erabiltzea proposatu du. Monterok adierazi duenez, onespenak izan beharko luke sexu harremanak sexu erasotik bereizteko elementu nagusia, «indarkeriarik edo larderiarik gabe ere».
Egungo legean erasotzat hartzen dira lehen abusutzat jotzen ziren delituak, eta kartzela zigor apalagoak ezarri dira erasotzat jota ere delitu arinagoak diren horientzat. Zigorren jaitsiera orokor horri heldu diote epaile batzuek Espainiako Estatuan zigortutako 700 presori baino gehiagori zigorrak arintzeko, eta egoera horrek ekarri duen presioak bultzatu du PSOE legearen aldaketa eskatzera, eta Berdintasun Ministerioak lege berriarekin finkatutako zigorrak igotzera.
«Zigorrik txikiena ezartzeko joera»
Hala ere, Maria Naredo Espainiako Berdintasun Ministerioaren aholkulariak BERRIAri adierazi zionez, zigorrik txikiena jartzeko joera izan da nagusi kondenen berrikuspen horretan, lehenagotik egiten zen bezala: «Orain ere kezkagarria da epaitegi batzuk propio ari direla arrakalak bilatzen. Adibidez: ebazpen batzuetan, zigorrak jaitsi dituzte argudiatuz autoritate abusua destipifikatu dela, lege berrian nagusitasun egoeraz abusatzea esaten zaiolako. Jurisprudentziak dio legegilearen izpirituari begiratu behar zaiola: autoritate abusua destipifikatu nahi zuen, esan bazuen onespenik gabeko jardun oro erasoa dela?».
Hori bera salatu dute gaur kaleratu duten manifestuan; berrikusi diren kasuetan zigor txikiena ezartzeko joera egon dela, eta, lege aldaketarekin, kasua berriro aztertu eta zigor egokiena zein izan daitekeen zehaztu beharrean, automatikoki lege berriak ezartzen zituen zigorretatik txikiena aplikatu zaiela. Bide horretatik, manifestuan azaldu dute, PSOEren proposamena ez dela eraginkorra, zigor altuagoak ezartzeko aukera zabaltzen duelako, baina zigor minimoak bere horretan mantenduta: «Berrikuspen gehienak indarkeria edo larderia frogatu ez ziren kasuetan egin dira, eta ezarritako zigorra ezarri ahal zen txikiena zen».
«Alarma soziala»
Sinatu duten testuan, feministek salatu dute Berdintasun Ministerioaren legeak ez duela behar bezala aplikatzeko denborarik izan. Hain zuzen, uste dute ezez, jasotako «erasoak ikusirik», PSOEren erreformak «gizartearentzako lasaigarri» izateko funtzioa duela, «legegintza teknika» alde batera utzita. Izan ere, legearen inguruan «alarma soziala» piztu dutela salatu dute: «Indarkeria sexuala jasan duten biktimak manipulatu eta erabiltzearen ondorioz, egiturazko beldur sexual gehiago agertu dira, eta estrategia erreakzionario gisa funtzionatu duen alarma sozial bat sortu da. Lege proposamenak ez du eragotziko alarma hori eragin zuten zigorrak murriztea. Lortu duena zera da, eztabaida praxi judizialean zentratu dadin eragoztea, eta hori izan da, hain zuzen, zigorrak murrizteko arrazoi nagusia». |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226834/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-aldentze-agindua-haustea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, aldentze agindua haustea egotzita | Emakume batengandik urruntzeko agindua zuen, baina hari kaletik jarraitu eta irain eta mehatxu egiteagatik atzeman zuen Poliziak. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, aldentze agindua haustea egotzita. Emakume batengandik urruntzeko agindua zuen, baina hari kaletik jarraitu eta irain eta mehatxu egiteagatik atzeman zuen Poliziak. | Gasteizko Udaltzaingoak 63 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo eguerdian Gasteizen, emakume batengandik aldentzeko agindua haustea egotzita. Legutioko Atean atxilotu zuten. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, gizonak emakumearekin topo egin zuen kalean, eta, hari jarraitzeaz gain, iraindu eta mehatxatu egin zuen. Lekuko batek abisu eman zuen, eta Poliziak aldentze agindua urratu zuela egiaztatu ostean, gizona atxilotu zuen. Gaur goizean geratuko da epailearen esku. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226835/txirrindulari-bat-hil-da-legution-auto-istripuz.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil da Legution, auto istripuz | Hildakoa 68 urteko gizonezko bat da, eta furgoneta batek harrapatu du | Txirrindulari bat hil da Legution, auto istripuz. Hildakoa 68 urteko gizonezko bat da, eta furgoneta batek harrapatu du | 68 urteko gizonezko bat bat hil da Legution (Araba) auto istripuz, antza denez furgoneta batek harrapatuta bizikletan zihoala. Ezbeharra eguerdian gertatu da, N-240 errepidean, Bilborako noranzkoan. Istripuaren berri izan bezain pronto, ertzainak, suhiltzaileak eta Osakidetzako zerbitzuak bertaratu dira, eta hantxe bertan saiatu dira txirrindularia suspertzen, baina ez dute lortu. Ertzaintza ari da gertatutakoaren nondik norakoak ikertzen. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226836/otegi-etxebizitza-legeaz-bukatu-da-segurtasun-juridiko-falta.htm | Gizartea | Otegi, Etxebizitza Legeaz: «Bukatu da segurtasun juridiko falta» | EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ustez, Etxebizitza Legea «tresna bat» izango da «beste motatako» etxebizitza politika egiteko. EAJk adierazi du «nahaspila juridikoa» sortuko duela legeak. | Otegi, Etxebizitza Legeaz: «Bukatu da segurtasun juridiko falta». EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren ustez, Etxebizitza Legea «tresna bat» izango da «beste motatako» etxebizitza politika egiteko. EAJk adierazi du «nahaspila juridikoa» sortuko duela legeak. | Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiak —PSOE eta Unidas Podemos—, ERC Esquerra Republicana eta EH Bildu bat etorri ziren aurreko astean, Espainiako Diputatuen Kongresuan Etxebizitza Legea onartzeko. Harrabotsa izan da akordioaren protagonistetako bat. EAJk ez du lege hori babesteko asmorik: salatu du «nahaspila juridiko bat» sortuko duela, eta Eusko Jaurlaritzaren eskumenei eragin diezaiekela. EH Bilduk erantzun egin dio. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak gogoan izan du 2015ean Eusko Legebiltzarrean PSE-EEren, EH Bilduren eta UPDren botoekin onartutako Etxebizitza Legea: «Orduan batzuek [EAJk eta PPk] ezezkoa bozkatu zuten, eta haien argudioa izan zen ez zegoela [Espainiako] estatuan halako lege bat, eta horrek segurtasun juridiko falta sortzen zuela. Bukatu da segurtasun juridiko falta. Orain tresna bat daukagu beste motatako politikak egiteko».
EAJk 2015ean Eusko Legebiltzarrean onartutako etxebizitza legearen aurka bozkatu bazuen ere, gaur egun bere egiten du. Espainiako Diputatuen Kongresuan duen bozeramaileak, Aitor Estebanek, nabarmendu du Espainiako Gobernuak ez duela eskumenik etxebizitza politikaren alorrean, eta gogorarazi du Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban indarrean dagoen etxebizitza legea «kosta ahala kosta» defendatuko duela EAJk, «eskumenen inbasioen aurrean».
Radio Euskadi irratian egin dioten elkarrizketan Estebanek zalantzan jarri du Etxebizitza Legeak funtzionatuko duen, edo ez: «Alokairuen igoerari eusteko ez da legerik behar, eta ia ezinezkoa izango da jabearentzat legez kanpoko okupazioei aurre egitea. Ikusiko dugu ea honek [Etxebizitza Legeak] pisuak alokairuan jartzea bultzatuko duen, edo kontrakoa». Azaldu du EAJk ez duela esku artean EH Bilduk eta ERCk Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiekin adostu duten testua. «Kide estrategikoak bagara, testua izan beharko genuke», ohartarazi du.
«Lokatza»
Otegik adierazi du eztabaida politikoak «lokatzetik aldenduta» egin beharko liratekeela, eta nabarmendu du etxebizitza lege «on» bat adostu dutela. Hego Euskal Herrian etxebizitza eskubidea bermatzeari bidea zabaltzen diola esan du.
Legeak marko juridiko bat ezarriko du, eta autonomia erkidegoek arau propioak onartu ahalko dituzte hura gehiago garatzeko eta, batik bat, alokairuen prezioa mugatzeko. Akordioaren arabera, tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. Tentsio handiko eremuak ezartzeko baldintzak ere zehaztu dituzte, eta jabe handien definizioa zabaldu dute: hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat orain, baina lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa.
Gainera, legeak aurreikusten du jabeak ordaindu beharko dituela etxe agentzien gastuak alokairuen kasuan, eta ez maizterrak. Etxegabetzeei dagokienez, epeetan luzapenak aurreikusi dituzte, eta administrazioek automatikoki esku hartu beharko dute familia zaurgarrien kasuan.
Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolakuntza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak, Iñaki Arriolak, ontzat jo du etxebizitza legearen akordioa, baina nabarmendu du 2015ean Eusko Legebiltzarrean onartu zutena «aurreratuagoa» dela Espainiako Kongresuan onartzeko asmoa dutena baino. Esaterako, etxebizitza eskubide subjektiboa jaso zuen Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako legeak. Horren arabera, pertsona guztiek alokairuko etxebizitza baterako sarbidea izan beharko lukete, edota horretarako diru laguntza. Baldintza batzuk bete beharko lirateke: «etxebizitza egokirik» edota etxerik ez izatea, Etxebide edo dagokion erakundeko zerrendetan egotea, eta diru sarrera jakin batzuk edukitzea.
Gainera, lege horrek ezarri zuen administrazioak bankuari etxebizitza desjabetzeko aukera izango lukeela, etxegabetzeetan kaleratuko den familia gizarte larrialdi egoeran geratuko balitz. EAJk kontra bozkatu zuen orduan. Norberto Aldaiturriaga EAJko legebiltzarkideak adierazi zuen Espainiako Kongresuan arautu behar zela desjabetzea. Neurri «hertsatzaileak» salatu zituen, eta arauak ekonomian izan zezakeen eragin «negatiboaz» ohartarazi zuen. Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta EAJren alkategaia zen orduan Etxebizitza sailburua Jaurlaritzan. Angel Toñak bere lekukoa hartu zuenean, bere egin zuen Etxebizitza Legea.
Elkarrekin Podemosek, berriz, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Etxebizitza Legearen «tresna guztiak berehala» erabiltzeko, etxebizitza eskubidea egikaritu dadin. Gainera, Donostiako auzo guztiak tentsio handiko eremu izendatzeko ere proposatu du. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226837/2019-urteko-zinemira-saridun-txepe-lara-atxilotu-dute-madrilen.htm | Politika | 2019. urteko Zinemira saridun Txepe Lara atxilotu dute Madrilen | Arriya, Aupa Etxebeste! eta Zigortzaileak filmak ekoitzi ditu, beste 70 filmen artean. 75 urte ditu. | 2019. urteko Zinemira saridun Txepe Lara atxilotu dute Madrilen. Arriya, Aupa Etxebeste! eta Zigortzaileak filmak ekoitzi ditu, beste 70 filmen artean. 75 urte ditu. | Bideo bat sareetan bolo-bolo zabaldu da asteburuan. Horretan, Madrilgo udaltzain talde bat agertzen da, adineko gizon bat lurrera botatzen eta atxilotzen. Azken orduetan jakin da gizonezkoa Txepe Lara zinema ekoizlea dela, euskal zinemako film askoren bultzatzailea.
Larunbat arratsaldean atxilotu zuten Lara. Lekukoen arabera, udaltzainek bi gazte magrebtarren kontra jo zuten Lavapies metroaren inguruan, eta haiek defendatzen saiatu zen Lara. Udaltzainen bertsioaren arabera, gazteek agenteak iraindu zituzten, eta Larak borra kendu zion horietako bati. Lekukoek jasotako irudietan ikusten da poliziak lurrera bota zuela Lara –75 urte ditu–, eta eskuburdinak jarri zizkiola.
Poliziaren atestatuan adierazi dute Larak bere burua bota zuela lurrera, «konortea galdu izanaren plantak egiten, ingurukoak asaldatzeko asmoz», nahiz eta bideoan argi ikusten den polizietako batek zangotraba bat eginez bota zuela zinemagilea.
Donostiako Zinemaldian Zinemira saria jaso zuen Larak 2019. urtean, zinemagintzan eginiko lana eskertzeko. Izan ere, denera 30 film luze eta 40 labur ekoitzi ditu. Azken horien artean, Asier Altuna eta Telmo Esnalen Txotx (1997), 40ezetz (1999), eta nazioarteko hainbat jaialditan aurkezturiko Topeka (2002) daude, besteak beste.
BERRIAri kontatu zion orduan nola hasi zen zinemagintzan. Angel Amigorekin hasi zen kamerari laguntzaile gisa, eta gero filmak ekoizten. Hego Euskal Herriko zinemako teknikarien elkartea sortzen lagundu zuen 1985ean.
Igande eguerdian askatu zuten Lara, epailearen aurretik pasatu gabe. Ukatu egin du poliziari borra kentzen saiatu izana, eta adierazi du bakarrik kargu hartu ziola polizia bati, han zegoen bati bizkarrez borra kolpea eman ziolako.
Salatu du, halaber, 1974. urtetik 1982ra arte ETApm-ko kidea izan zela nabarmendu dutela hainbat hedabidek, zineman eginiko ibilbidea aipatu beharrean. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226838/gipuzkoako-foru-aldundiak-helegitea-jarri-dio-uliazpiko-sententziari.htm | Gizartea | Gipuzkoako Foru Aldundiak helegitea jarri dio Uliazpiko sententziari | EAEko Justizia Auzitegiaren arabera, legez kanpokoa da 34 langile publikori euskaraz jakitea eskatzea. Eider Mendozaren iritziz, «sententzia guztiz bidegabea da euskaldunen eskubideen ikuspegitik». | Gipuzkoako Foru Aldundiak helegitea jarri dio Uliazpiko sententziari. EAEko Justizia Auzitegiaren arabera, legez kanpokoa da 34 langile publikori euskaraz jakitea eskatzea. Eider Mendozaren iritziz, «sententzia guztiz bidegabea da euskaldunen eskubideen ikuspegitik». | Gipuzkoako Foru Aldundia ez dator bat EAEko Justizia Auzitegiak Uliazpi fundazioko hizkuntz eskakizunei buruz ebatzi zuen epaiarekin. Horregatik, sententzia plazaratu bezain pronto iragarri zuen moduan, helegitea jarri dio martxoaren hasieran emandako epaiari; haren arabera, legez kanpokoa da euskararen ezagutza aintzat hartzea aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan.
Zehazki, bi errekurtso jarri ditu aldundiak. Batetik, kasazio errekurtsoa aurkeztu du Espainiako Auzitegi Gorenean, «Estatuko Zuzenbidea hausteagatik», argudiatuta epaiak urratu egiten dituela Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren aginduak: «Haren arabera, bi hizkuntza ofizial dituzten autonomia erkidegoetan beharrezkoa da lanpostuak betetzeko behar bezala gaitutako langileak hautatzea».
Beste kasazio errekurtso bat EAEko Auzitegi Nagusian aurkeztu du; kasu horretan, «zuzenbide autonomikoa hausteagatik». Alegatu duenez, epaiak urratu egiten ditu hautaketa prozesuetan «lanpostuei esleitutako hizkuntza eskakizunetara egokitzea arautzen duten aginduak».
Herritarren babesa
Ohar baten bidez, Eider Mendoza aldundiko bozeramaileak esan du sententzia «guztiz bidegabea» dela «euskaldunen eskubideen ikuspegitik», eta erabiltzaileek Uliazpin jasotzen duten zerbitzuak egiten duten hizkuntza hautuaren araberakoa izan behar duela.
Gehitu duenez, Gipuzkoako herritarren «babes zabala» du langile publikoek euskaraz hitz egiteko eskakizuna izateak. Udaberriko soziometroaren emaitzetan oinarritu da hori esateko: han, herritarrek 10etik 7,67ko adostasun maila adierazi zuten administrazio publikoko langileek euskaraz jakin beharko ote luketen galdetu zitzaienean. «Beraz, ikuspegi horrek adostasun zabala sortzen du, eta gizartearen gehiengoak sentsibilitate berezia erakusten du gaiarekiko», adierazi du Mendozak.
Aldundiak epaia atera zen unean eman zuen helegitea jartzeko asmoaren berri. «Euskaldunok eskubide osoa dugu zerbitzari publiko guztiekin euskaraz egin ahal izateko», esan zuen orduan hizkuntza berdintasuneko zuzendari Garbiñe Mendizabalek. «Sumindura eta desadostasun irmoena» adierazi zuen epaiaren harira.
Geroago, martxoaren 21ean, Gipuzkoako Batzar Nagusietako Hizkuntza Berdintasunerako Batzordeak ere adierazi zuen ez dela «diskriminatzailea» Uliazpiko langile publiko bati EAEko bi hizkuntza ofizialak jakiteko eskatzea. EH Bilduren eta EAJren bozkekin atera zen aurrera ebazpen bateratua; Podemosek eta PSE-EEk aurka bozkatu zuten.
Bi langileren apelazioa
Gipuzkoako Foru Aldundiak 2021eko uztailean onartu zuen Uliazpik 34 zaintzaile kontratatzeko prozesua; euskararen ezagutza —B2 titulua— baldintza zen 32 posturentzat, eta meritua beste birentzat. Betekizun hori, ordea, bertan behera utzi zuen auzitegiaren ebazpenak. «Euskara normalizatzeko plana ezin da lehenetsi oinarrizko eskubideen aurrean», dio sententziak. Lanpostu publiko bat eskuratzeko baldintza euskararen ezagutza izateak enplegu publikorako eskubidea urratzen duela esan zuen, beraz, EAEko Auzitegi Nagusiak.
Uliazpi fundazioa Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko erakunde publiko bat da, eta denetariko zerbitzuak eskaintzen dizkie desgaitasunen bat dutenei eta haien senideei.
Hango bi langilek aurkeztutako apelazio helegitea da auzitegiak aztertu eta hobetsi zuena. Haien abokatua Francisco Lopez Lera da. Hura izan zen Irungo hamabi udaltzain lanpostutarako deialdietan euskaraz jakiteko eskakizuna ezartzearen aurka 2021ean salaketa jarri zutenen abokatua ere.
Uliazpi fundazioko langile batzordearen gehiengoak, ordea, epaia «akats larria» izan zela salatu zuen. |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226839/sagarduiosakidetzaren-historiako-lanpostuen-egonkortze-handienaren-aurrean-gaude.htm | Gizartea | Sagardui: «Osakidetzaren historiako lanpostuen egonkortze handienaren aurrean gaude» | Osasun sailburuak adierazi duenez, kirurgien itxaron zerrenda 84 egunetik 66ra murriztu dute azken zortzi hileetan. Langile faltari heltzeko galdegin dio oposizioak. | Sagardui: «Osakidetzaren historiako lanpostuen egonkortze handienaren aurrean gaude». Osasun sailburuak adierazi duenez, kirurgien itxaron zerrenda 84 egunetik 66ra murriztu dute azken zortzi hileetan. Langile faltari heltzeko galdegin dio oposizioak. | Osakidetzaren 2023-2025 Plan Estrategikoa aurkeztu du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur Eusko Legebiltzarrean, Rosa Perez Osakidetzako zuzendari nagusiarekin eta Maribel Romo kalitate zuzendariordearekin batera. Sagarduiren ustez, «etorkizuneko Osakidetzaren» oinarriak ezartzeko balioko du. Osasunaren sustapena, arreta humanoa, integratua eta pertsonalizatua eta etengabeko hobekuntza dira aipatutako helburuetako batzuk.
Egungo egoeraren balorazioa ere egin du sailburuak agerraldian. Haren berbetan, COVID-19ak eragindako itxialdiaren ostea «bizitza soziala» arinago normaldu arren, Osakidetzak 2022ko urrian berrartu zuen arreta osorik, eta ordutik itxaron zerrendak «hobetuz joan dira etengabe». Emandako datuen arabera, 2022ko abuztuan 84 egunekoa zen kirurgien itxaron zerrenda, eta, gaur egun, 2023ko apirilean, 66 egunekoa da. Pandemia aurretik hona, 384 eurotan igo da Jaurlaritzaren osasun gastua buruko: 2.114 euroan dago orain.
«Denbora honetan hazi egin da medikuen eta erizainen kopurua, figura profesional berriak batu dira, egiturazko plantilla hazi da eta [orain] Osakidetzako historiaren lanpostuen egonkortze prozesu handienaren erdian gaude», adierazi du Sagarduik. Azaldu duenez, datorren urteko aurrekontuak aurreikusten du 919 egiturazko lanpostu sortzea, eta gogorarazi du iaz 2.467 leku egin zituztela egiturazko; 358, lehen mailako arretan. Plan estrategikoa hiru urterako izango da, sei ildo estrategiko edukiko ditu, 33 helburu, 116 jarduera eta 44 estrategia.
Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezen ustez, hutsuneak dauzka plan estrategikoak. Adierazi du ez duela «osasungintza publikoak behar duen indartzea» gauzatzen: «Planen edo pazienteen kostuen araberako analisiek analisi ekonomizista bat egitera garamatzate. Uste dugu lehentasuna izan behar dela kalitatezko arreta».
«Langileak finkatu»
«Negoziatzeko borondate falta» aurpegiratu dio EH Bilduko Rebeka Ubera legebiltzarkideak Sagarduiri, eta esan dio legegintzaldi osoan ez direla prest egon inoren ekarpenak jasotzeko, plan estrategikoak ez daukala «inolako sinesgarritasunik», eta «betiko gauza bera» dela.
«Osakidetzaren bizkarrezurra den plantillaren erronkari heldu behar zaio», gehitu du, eta salbuespenezko neurriak eskatu ditu kontratu eredua aldatzeko. «Langileak badoaz, kanpoan edo pribatuan lan baldintza hobeak eskaintzen zaizkielako. Profesional gabezia baldin badaukagu, finkatu guztiak». |
2023-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/226840/erretreten-kapitulua-ixten-saiatu-eta-batasunerako-deia-egin-du-macronek.htm | Ekonomia | Erretreten kapitulua ixten saiatu, eta batasunerako deia egin du Macronek | Herritarren «haserrea» entzuten duela erran badu ere, erreforma beharrezkoa zela berretsi du. Hiru ardatz jarri ditu ondoko hilabeteetarako: lana, justizia eta aurrebideak. | Erretreten kapitulua ixten saiatu, eta batasunerako deia egin du Macronek. Herritarren «haserrea» entzuten duela erran badu ere, erreforma beharrezkoa zela berretsi du. Hiru ardatz jarri ditu ondoko hilabeteetarako: lana, justizia eta aurrebideak. | Erretreten erreforma gainditu, eta ondoko fasera pasa nahi du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Helburu horrekin egin du telebistako mintzaldia astelehen arratsalde honetan, azken hilabeteetako mugimendu soziala baretu, eta ondoko hilabeteetarako Frantziako Gobernuaren norabidea azaltzeko asmoarekin. Ordu berean ehunka protesta antolatu dituzte Frantziako Estatu guzian zehar, kazolak eskuan presidentearen ahotsari gaina hartzeko.
Ostegunean eman zuen erreforma ontzat Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta biharamunerako promulgatu zuen Macronek. Telebistako agerraldian ezinbesteko neurria zela berretsi du: «pentsioak bermatzeko eta aberastasun gehiago sortzeko». Presidentearen hitzetan, ez zegoen «beste aukerarik», baina «indar» bat eskatzen badu ere, neurri aringarriak ere badirela erran du.
Aitortu du erreforma ez dela «onartua», eta adierazi den «haserrea» aintzat hartu du, baina «zatiketen gainetik» aitzina egin eta «batasuna» aldarrikatu du.
Hiru lansail
Ondoko hilabeteetarako hiru lansail finkatu ditu Frantziako presidenteak. Lanarena lehenik: langabeziaren aitzinean emaitza onak lortu dituztela erran du, «1,7 milioi enplegu sortu ditugu azken sei urteetan». Lizeo profesionalaren erreforma, eta gutxieneko errentan direnak lanera eramateko neurriak ere aipatu ditu.
Patronalarekin bilkura eginen du bihar gai horiek aipatzeko; sindikatuak ere gomitatu ditu, baina erreforma bertan behera uztea jarri dute baldintza gisa edozein elkarrizketa abiatzeko. «Atea beti irekia izanen da», adierazi du Macronek.
Justizia eta ordena demokratikoa ere jarri ditu helburu: 10.000 agente eta magistratu kontratatuko dituzte, eta berrehun jendarmeria unitate irekitzen ari dira landa eremuetan. Legez kanpoko imigrazioaren kontra segitzeko asmoa ere erakutsi du.
Hezkuntza eta osasuna aipatu ditu azkenik. «Batasuna» lehenetsi du: «Elkarrekin epidemiari eta krisi bat baino gehiagori aurre egin diegu. Aldi bakoitzean, elkarlana helburu, nazioaren interesak lehenetsita». Ildo beretik jo behar dutela erran du. «Lege eta burokrazia gutxiago, eta askatasun eta ekintza gehiago», aldarrikatu du. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226868/kamioi-gidari-bat-hil-da-ap-1ean-erriberabeitian-ibilgailua-amilduta.htm | Ekonomia | Kamioi gidari bat hil da AP-1ean, Erriberabeitian, ibilgailua amilduta | 02:15 aldera jazo da ezbeharra, Eibarrerako bidean. 24 orduan Araban hil den bigarren kamioi gidaria da. | Kamioi gidari bat hil da AP-1ean, Erriberabeitian, ibilgailua amilduta. 02:15 aldera jazo da ezbeharra, Eibarrerako bidean. 24 orduan Araban hil den bigarren kamioi gidaria da. | Kamioi gidari bat hil da ordu txikietan AP-1 autobidean, Erriberabeitia (Araba) parean, ibilgailua bidetik atera eta amildu ostean. 02:15 aldera jazo da istripua, Eibarrerako bidean, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Gidaria harrapatuta geratu da ibilgailuan; suhiltzaileak hura erreskatatzen saiatu dira, baina hila zegoela egiaztatu dute. Ertzaintzak ikerketa abiatu du istripua argitzeko.
24 orduan Araban hil den bigarren kamioi gidaria da bart gauekoa. Atzo goizaldean, AP-68 autobidean gizon bat zendu zen istripuz, Zanbrana parean. Kamioia irauli egin zen, eta errepidetik atera. Osasun langileek eta suhiltzaileek bertatik atera zuten gidaria, baina azkenean bertan zendu zen.
Sindikatuaren zenbaketaren arabera, hamabost behargin hil dira aurten Hego Euskal Herrian lan istripuen ondorioz. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226869/tanttaka-konpainia-eta-pascal-gaigne-saritu-dituzte-max-sarietan.htm | Kultura | Tanttaka konpainia eta Pascal Gaigne saritu dituzte Max sarietan | Antzerki taldeak produkzio lan onenaren saria jaso du Sexberdinak obragatik, eta musikariak, berriz, konposizio onenarena Kukai konpainiaren Eta orain zer? dantza ikuskizunagatik. | Tanttaka konpainia eta Pascal Gaigne saritu dituzte Max sarietan. Antzerki taldeak produkzio lan onenaren saria jaso du Sexberdinak obragatik, eta musikariak, berriz, konposizio onenarena Kukai konpainiaren Eta orain zer? dantza ikuskizunagatik. | Espainiako Max arte eszenikoetako sariak banatu dituzte bart Cadizen, eta hainbat euskal konpainiak eta antzerkigilek sari banarekin amaitu dute gaua. Tanttaka euskal konpainiak produkzio lan onenaren saria jaso du, Mireia Gabilondok zuzendutako Sexberdinak obragatik. Kepa Errastik eta Telmo Iruretak idatzitako obra horrek emakume gazte baten eta garun paralisia duen pertsona baten arteko harreman sexu-afektiboa jorratzen du, eta Irureta bera du protagonista, Aitziber Garmendiarekin batera. Joan den urteko urtarrilean estreinatu zuten, Arrigorriagan (Bizkaia), eta, orduz geroztik, batean eta bestean taularatu dute.
Pascal Gaignek, berriz, musika konposizio onenaren saria irabazi du Kukai konpainiaren Eta orain zer? dantza ikuskizunean egindako lanagatik. Joan den urteko Donostiako Musika Hamabostaldian estreinatu zuten obra, eta beste bi Max sari eskuratzeko hautagaia zen, dantza ikuskizun onenarena eta argiztapen diseinu onenarena, baina bi horiek ez ditu lortu.
Bilboko La Dramatica Errante konpainiak bi obra zituen Max sarien lehian, Altsasu eta Yerma, eta azken horrek eman dio saria Maria Goirizelaiari, moldaketa onenarena. Iñaki Rikarte gasteiztarrak, berriz, eszena zuzendaritza onenaren saria irabazi du, Centro Dramatico Nacionalen Supernormales obragatik.
Antzerki obra onenaren saria La voluntad de creer (Buxman, Teatro Nacional) lanarentzat izan da, eta dantza ikuskizun hoberenarena, La Reina del Metal-entzat (Vanesa Aibar konpainia) |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226870/cameron-jordanek-esku-pilotan-jokatuz-amaitu-du-euskal-herriko-egonaldia.htm | Kirola | Cameron Jordanek esku pilotan jokatuz amaitu du Euskal Herriko egonaldia | Azken egunean Erik Jaka pilotariarekin eta Mikel Merino Realeko jokalariarekin elkartu da NFLko izarra. 'Game recognize game' saioa AEBetatik kanpo grabatzen duten lehen aldia da. | Cameron Jordanek esku pilotan jokatuz amaitu du Euskal Herriko egonaldia. Azken egunean Erik Jaka pilotariarekin eta Mikel Merino Realeko jokalariarekin elkartu da NFLko izarra. 'Game recognize game' saioa AEBetatik kanpo grabatzen duten lehen aldia da. | Larunbatean, Bilbon, futbola ikusten; igandean, Gasteizen, herri kirolak probatzen; eta atzo, Donostian, futbolean eta esku pilotan. Azken egunetan ez da aspertu Cameron Jordan futbol amerikarreko jokalaria. NFL Network katerako Game recognize game saioaren atal bat grabatzen izan da Euskal Herrian, eta bertako hainbat kirolari eta kirol ezagutu ditu. Saioa AEB Ameriketako Estatu Batuetatik kanpo grabatzen duten lehen aldia da.
Atzo goizean, New Orleans Saints taldeko izarra Anoeta estadioan izan zen Mikel Merino Realeko jokalariarekin. Jolas eta ariketa batzuk egin zituzten biek. Harekin grabatu eta gero batu zitzaien Erik Jaka pilotaria, eta hirurek entrenamendu bat egin zuten Trinitate plazako pilotalekuan. Jakak aitortu zuen «amets bat» bete zuela: «Pilotaren ondoren, futbol amerikarra nire kirolik gustukoenetako bat da. Denbora asko pasatzen dut NBAko eta NFLko partidak eta bideoak ikusten».
Gehitu zuen plazera dela Jordan eta Merino kirolariekin elkartzea —kamisetak trukatu zituzten hirurek—, eta amerikarra «edozerekin» ausartzen dela nabarmendu zuen. Jakak erakutsi zizkion, besteak beste, eskuak babesteko takoak eta jokoaren arauak, eta profesionalek duten egutegiaz ere jardun zuten. Ordu eta erdi inguruz ibili ziren frontoian.
Jordan, Jaka eta Merino, atzo, Donostiako Trinitate plazako frontoian. Javier Etxezarreta / EFE
Jordanek talde handi bat ekarri du berekin: kamerariak, ekoizleak, audio teknikariak... izan ere, ekoizpen handia da Game Recognize Game: saioaren aurreko atalek milaka ikustaldi dituzte, batez beste 300.000 inguru. Izan dituzten gonbidatuak ere ez dira edonor; besteak beste, Real Madrileko, Bartzelonako, Bayern Municheko eta Manchester Cityko futbol jokalariak. Euskal Herrian grabatu duten atala irailean plazaratuko dute, NFLren Youtubeko kanalean.
Bilbon eta Gasteizen
Donostian grabatu aurretik, beste hainbat ekitalditan izan zen Jordan. Lehenik, larunbat goizean, Santurtziko (Bizkaia) Coyotes futbol amerikarreko taldearekin entrenatu zen.
Jarraian, Bilbon agertu zen. Eneko Atxa sukaldaria lagun hartuta, Poza kalean ibili zen Athleticeko kamiseta jantzita, hango giroa ezagutzen, eta Athleticen eta Realaren arteko neurketa ikusi zuen bere senideekin. Iñigo Martinez eta Aitor Paredes jokalariekin elkartu zen San Mamesen.
Igande goizean, berriz, Gasteizen izan zen Jordan, Alex Txikon alpinista eta herri kirolariarekin. Han, Foru plazan, hainbat herri kirol probatu zituen: aizkora, lokotx biltzea... baita harri jasotzea ere, 88 kiloko harri batekin. Txikonek kontatu zuen primeran pasatu zutela: «Proba batzuekin aho bete hortz geratu da!».
Jordan alboko atzelaria da Saints taldean, eta jada 14 denboraldi daramatza NFLn jokatzen. 33 urte ditu, 1,93 metro neurtzen du, eta 130 kilo pisatu. Euskal Herrian ezagutu dituen kirolari guztiek gauza bera nabarmendu dute: «Bizkor mugitzen da halako gizon puska izateko!». |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226871/abdel-fatah-al-burhan-ibilbide-luzeko-militarra.htm | Abdel Fatah al-Burhan, ibilbide luzeko militarra | Abdel Fatah al-Burhan, ibilbide luzeko militarra. | Hauteskunderik irabazi ez duen arren, Abdel Fatah al-Burhan izan da hainbat urtez Sudango buruzagia. Ibilbide luzeko militarra da. Darfurgo gerran hasi zuen goranzko bidea —Omar al-Baxir orduko presidenteak ez bezala, Al-Burhanek ez zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiaren aurrean erantzun behar izan gerra krimenengatik—, eta, 2008rako, eskualdeko komandantea zen; hamar urte geroago, berriz, armadaburu.
2021ean, Al-Burhanek eta orduan aliatu zuen Mohamed Hamdan Dagalok estatu kolpea eman zuten Trantsiziorako Kontseilu Subiranoko presidente Abdalla Handoken aurka —nazioartearen babesa zuen Handokek—. Hala, armadaburu ez ezik, estatuburu ere bilakatu zen Al-Burhan. Ordutik, harreman estuak garatu ditu Arabiar Emirerri Batuekin, Egiptorekin eta Saudi Arabiarekin, potentzia garrantzitsuak hirurak ere. | ||
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226872/mohamed-hamdan-dagalo-darfurgo-gerran-hazitakoa.htm | Mohamed Hamdan Dagalo, Darfurgo gerran hazitakoa | Mohamed Hamdan Dagalo, Darfurgo gerran hazitakoa. | Sudango gizonik boteretsuenetako bat da Mohamed Hamdan Dagalo, baita aberatsenetako bat ere. Gamelu saltzailea zen Darfurgo gerra hasi zenean, eta, haren ingurukoek diotenez, miliziek familiako 60 kide hil eta jabetzak lapurtu zizkiotenean hartu zituen armak lehen aldiz. Yanyauid deituriko miliziekin bat egin zuen, arabiar tribuetako milizianoak guztiak, eta haietako hainbat errekrutatu zituen 2013an ere, RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatua sortu zuenean.
Bost urte nahikoa izan zituen Sudango gizonik boteretsuenetakoa bilakatzeko. 2021ean izan zen, Abdul Fatah al-Burhanekin batera trantsizio gobernuaren aurkako estatu kolpea eman zuenean. Orain, demokraziaren defendatzaile gisa aurkezten du bere burua, nahiz eta nazioarteko erakundeek salatu haren miliziak gerra krimenak egin zituela Darfurren. | ||
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226873/asensiok-kritikatu-egin-du-uliazpiko-epaiari-helegitea-jarri-izana.htm | Gizartea | Asensiok kritikatu egin du Uliazpiko epaiari helegitea jarri izana | Haren ustez, epaiak ez ditu zalantzan jartzen hizkuntza eskubideak, eta jokoan dagoena «enplegurako eskubidea» da | Asensiok kritikatu egin du Uliazpiko epaiari helegitea jarri izana. Haren ustez, epaiak ez ditu zalantzan jartzen hizkuntza eskubideak, eta jokoan dagoena «enplegurako eskubidea» da | Duela bi hilabete inguru, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen legez kanpokoa dela euskararen ezagutza aintzat hartzea Gipuzkoako Foru Aldundiaren menpeko Uliazpi fundazioan 34 lanpostu betetzeko oposizioan. Epaiak kontrako erreakzio ugari eragin zituen, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erabaki zuen horren kontrako helegitea jartzea. Orain, ahaldunorde nagusi eta Ingurumen diputatu Jose Ignacio Asensiok (PSE-EE) kritikatu egin du hori, eta esan du EAJk aldebakarrez hartutako erabaki bat izan dela, bazkide sozialistekin kontsultatu gabe. «Jarduteko modu hori ez dator bat koalizio gobernu bateko kide baten leialtasunarekin», erantsi du.
Asensioren ustez, Uliazpiko lan eskaintza publikoa baliogabetzen zuen epaiak ez ditu zalantzan jartzen hizkuntza eskubideak, eta jokoan dagoena «enplegurako eskubidea» da: «Legeak ezartzen dituen eskakizunak gainditzea da auzitan jartzen dena, eta arriskuan jartzen du enplegu publikoa berdintasunean eskuratzeko eskubidea».
Asensiok uste du horrelako gatazkak daudenean «zuhurtasunez kudeatzea» dela egokiena, «ahalik eta kalte gutxien eragiteko». Haren iritziz, «alde bakar batek eta hauteskundeen bezperan» helegitea jartzea ez da erabakirik zuhurrena: «Mesede eskasa egiten da euskara modu horretara bideratuz, baztertuta senti daitezkeen pertsona asko urruntzeko arriskua dagoelako». |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226874/etxegabe-bat-hilik-aurkitu-dute-irunean.htm | Gizartea | Etxegabe bat hilik aurkitu dute Iruñean | Arrotxapea auzoko Plazaolako tunelaren barruan aurkitu dute hilik. Hirugarrena da aurten Euskal Herrian. | Etxegabe bat hilik aurkitu dute Iruñean. Arrotxapea auzoko Plazaolako tunelaren barruan aurkitu dute hilik. Hirugarrena da aurten Euskal Herrian. | Iruñeko Arrotxapea auzoko Plazaolako tunelean hilik aurkitu zuten gizon bat atzo; han egiten zuen lo sarritan. 44 urte zituen. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntza eta Auzitegi Zientzien Institutura eraman dute; medikuen lehen azterketen arabera, berezko heriotza izan da. Gipuzkoako biribilgunearen azpian topatu zuten hilik, lurrazpiko pasabidean. Hara joan ziren udaltzainak eta medikuak, baina hilik zegoela berretsi baizik ezin izan zuten egin.
Euskal Herrian aurten hil den hirugarren etxegabea da atzokoa. Lehena, Bilboko Bolueta auzoan: 70 urteko gizon bat zendu zen urtarril amaiera aldera, haren kartoizko eta egurrezko etxolak su hartuta. Bigarren heriotza Hendaian izan zen (Lapurdi); 50 urteko etxegabe bat hilik aurkitu zuen Kaneta portuan.
Baliabideak
Etxegabeek hainbat baliabide dituzte eskura. Hona hemen, hiriburuz hiriburu. Iruñean zabalik izaten dute Trinitarios eremuko aterpetxea, urte osoan zehar; 58 toki eskaintzen dituzte bertan. Gaua igarotzeko aukeraz gain, askotariko laguntza eskaintzen die bazterketa egoeran direnei. Neguan, ordea, zerbitzua indartzen dute, eta Jesus eta Mariaren Aterpetxea ere zabaltzen dute, beste 50 lekurekin. Hara joaten direnek aukera dute afaltzeko, garbitzeko, lo egiteko eta gosaltzeko, 20:30etik hurrengo eguneko 12:30era. Behin-behineko alokairuko txartelak ere banatzen dituzte Iruñeko Gizarte Zerbitzuek, aterpetxeak gainezka direnean.
Hiriburuan 40 lagunek ematen dute gaua kale gorrian urte osoan. Horiei beste 50 gehitu zitzaizkien martxo amaieran; Jesus eta Maria aterpetxea itxi zuten orduan. Iruñeko udaletxearen aurrean elkarretaratzea egin zuten zazpi elkartek, etxegabe horien oinarrizko eskubideak urratu zituztela salatzeko.
Lapurdin, Atherbea elkarteak urte osorako 35 toki ditu Miarritzen, eta beste 38 Angelun. Neguan beste 40 bat toki irekitzen dituzte Baionan eta Miarritzen.
Bilbon, udalak 374 toki eskaintzen ditu gaua pasatzeko hiriko hamahiru aterpetxeetan; urtarril amaierako hotz boladarekin, esaterako, beste 212 jarri zituzten eskuragarri.
Gasteizen, duela bi urte udalak itxi egin zuen etxegabeentzako neguko ostatua. Ondorioz, bi aterpetxe dira zabalik: Aterpea —25 toki ditu, eta gauez dago irekita, urte osoan zehar— eta Harrera Sozialerako Udal Zentroa —65 toki ditu, eta oinarrizko ostatu, mantenu eta higiene premiak betetzeko modua ematen du—.
Donostiak etxegabeentzako 54 leku finko ditu; beste 22 gaueko bitarteko gisa; 21 babespeko etxebizitzetan; eta 84 harrera etxeetan. La Sirenako ehun lekuak gehitzen zaizkie horiei, Donostian tenperatura zero gradukoa edo apalagoa denean. Izan ere, iragarpenen arabera izotza egitea litekeena denean bakarrik zabaltzen du Donostiako Udalak Ondarreta hondartzaren alboan dagoen aterpetxe hori. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226875/gizon-bat-atxilotu-dute-iruntildeean-taberna-bateko-komunean-emakume-bat-bortxatzea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, taberna bateko komunean emakume bat bortxatzea leporatuta | Gizonari deklarazioa hartu ondoren, epaileak behin-behinean aske utzi du, eta emakumearengana ez hurbiltzeko agindua ezarri dio. | Gizon bat atxilotu dute Iruñean, taberna bateko komunean emakume bat bortxatzea leporatuta. Gizonari deklarazioa hartu ondoren, epaileak behin-behinean aske utzi du, eta emakumearengana ez hurbiltzeko agindua ezarri dio. | Iruñeko Udaltzaingoak 50 urteko gizon bat atxilotu zuen igande gauean, Sanduzelai auzoko taberna bateko komunetan emakume bat bortxatzea egotzita. Epailearen aurrean deklaratu ondoren, hark behin-behinean aske utzi du gizona, eta emakumearengandik gutxienez 500 metro urruntzeko agindu dio.
Iruñeko Juaristi doktorearen kaleko taberna batean izan zen erasoa, gauerdia pasatuta. Emakumeak laguntza eskatu ondoren, tabernako jabeek ohartarazi zuten Udaltzaingoa. Poliziak iritsi zirenean, emakumea komunean zegoen, eta gizona, tabernaren kanpoaldean. Emakumea ospitalera eraman zuten, eta salaketa bat jarri zuen gero. Gizona Polizia heldu zen unean bertan atxilotu zuten, eta auzia amaitu arteko neurriak ezarri dizkio epaileak, ez dadin emakumearengana hurbildu. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226876/aireko-kutsadurak-osasunean-askotariko-kalteak-eragin-ditzakeela-ondorioztatu-dute.htm | Mundua | Aireko kutsadurak osasunean askotariko kalteak eragin ditzakeela ondorioztatu dute | Txosten baten arabera, eragina izan dezake fetuaren garapenean edo dementzia kasuetan. | Aireko kutsadurak osasunean askotariko kalteak eragin ditzakeela ondorioztatu dute. Txosten baten arabera, eragina izan dezake fetuaren garapenean edo dementzia kasuetan. | Londresko Imperial Collegeko ikerketa talde batek azken hamar urteetan aireko kutsaduraren inguruan egindako ikerketa zientifikoak aztertu ditu txosten batean, eta emaitza argia bezain larria da: aireko kutsadurak askotariko kalteak eragin ditzake osasunean. Esaterako, eragina izan dezake fetuaren garapenean, gaitasun kognitiboan eta dementzia kasuetan.
Txostenean, besteak beste, OME Osasunaren Mundu Erakundearen, aireko kutsaduraren ondorio medikoei buruzko Erresuma Batuko Batzordearen eta Royal College of Physiciansen ikerketen ondorioak aztertu dituzte.
Horietan, loturak sumatu dituzte aireko kutsaduraren eta jaioberrien osasunaren artean; besteak beste, haurrek jaiotzean duten pisuan eta abortu espontaneoetan. Txostenaren arabera, fetua zaurgarria izan liteke aireko kutsadura arnastearen ondorioz, eta horrek ondorio kaltegarriak utz ditzake haren garapenean.
OMEren arabera, urtero 20 milioi haur baino gehiago jaiotzen dira pisu gutxirekin, eta hamabost milioi baino gehiago goiztiarrak dira.
Duela gutxi egindako ikerketek ere erakutsi dute aireko kutsadurak kalte egiten diola haurren biriken hazkundeari, eta presio arterialari eragin diezaiokeela.
Txostenean ere jasotzen da aireko kutsadurak dementzia garatzeko arriskua areagotu eta narriadura kognitiboa bizkortzen duela.
Airearen kutsadurak asma eragiten duela ere ondorioztatu dute. Halaber, iktusa izateko arriskua areagotu dezake, eta gaixotasun kardiobaskularren garapenean ere eragin. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226877/ikusgunek-eta-ochk-lgtbifobiaren-kontra-lan-egiteko-akordioa-sinatu-dute.htm | Gizartea | Ikusgunek eta OCHk LGTBIfobiaren kontra lan egiteko akordioa sinatu dute | Datorren ekainaren 2an, 3an eta 4an LGTBIfobiaren aurkako Behatokien Nazioarteko II. Topaketak eginen dituzte, Bartzelonan. | Ikusgunek eta OCHk LGTBIfobiaren kontra lan egiteko akordioa sinatu dute. Datorren ekainaren 2an, 3an eta 4an LGTBIfobiaren aurkako Behatokien Nazioarteko II. Topaketak eginen dituzte, Bartzelonan. | «Legegintzaldiak aurrera doaz, baina LGTBIfobiak aurrera jarraitzen du», adierazi du Eugeni Rodriguez Homofobiaren Aurkako Kataluniako Behatokiko (OCH) presidenteak. Behatoki horrek eta Ikusgunek agerraldia egin dute gaur Gasteizen, eta LGTBIfobiaren aurka elkarlanean jarraitzeko akordio bat sinatu dute. Dokumentu horren arabera, elkarri idatziz jakinaraziko dizkiete beren lurraldeetan arrazoi hauengatik gertatzen diren diskriminazioak: sexu orientazioagatik, genero identitateagatik eta genero adierazpenagatik. Gainera, bi-biek konpromisoa hartu dute LGTBI kolektiboko kideen eskubideei buruzko lanak egiteko.
Rodriguezen erranetan, behatokiak tresna egokiak dira «LGTBI pertsonen aurkako indarkeriaren zigorgabetasuna» hausteko, botere publikoei erakusten dizkietelako «konparaziozko zifrak». Azken horiek ahalmena dutelako «esku hartze eta politika publikoen bidez jasandako gorrotoa iraultzeko». Hala, ikusgarritasun lanarekin jarraitzeko, Ikusgunek eta OCHk elkarlanean LGTBIfobiaren aurkako Behatokien Nazioarteko II. Topaketak eginen dituzte ekainaren 2an, 3an eta 4an, Bartzelonan.
2018an hasi zen bi taldeen arteko aliantza. Amets Martinez de Heredita Ikusguneko koordinatzailearen erranetan, lankidetza hori «beharrezkoa» da LGTBI kolektiboaren kontrako «indarkeriei aurre egiteko»; bai bi behatokien jarduera eremuetan gertatzen direnei eta baita hortik kanpokoei ere.
Ikusgune
LGTBIfobiaren aurkako behatokia da Ikusgune, Gasteizko Udalaren eta Lumagorri ZAT taldearen arteko proiektu bat. Taldeak eskaintzen dituen zerbitzuen artean hauek daude, adibidez: Gasteizko LGTBIfobiari buruzko datuak biltzea, eraso egin diotena ospitalera eramateko aukera eskaintzea –betiere, pertsona horrek hala nahi badu– eta erasoa gertatu den lekuko eragileekin ekintzak antolatzea. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226878/sudango-armadak-eta-paramilitarrek-adostutako-menia-ez-dute-bete.htm | Mundua | Sudango armadak eta paramilitarrek adostutako menia ez dute bete | Aurrez, bi aldeek 24 orduko su etena hitzartu dute, AEBetako Estatu idazkariarekin batera, baina tiroketak eta bonbardaketak izaten ari dira Khartumen. Borrokak hasi zirenetik 185 pertsona hil dituzte, gehienak zibilak. | Sudango armadak eta paramilitarrek adostutako menia ez dute bete. Aurrez, bi aldeek 24 orduko su etena hitzartu dute, AEBetako Estatu idazkariarekin batera, baina tiroketak eta bonbardaketak izaten ari dira Khartumen. Borrokak hasi zirenetik 185 pertsona hil dituzte, gehienak zibilak. | RSF Azkar Laguntzeko Indarrak eta Sudango armadak 24 orduko menia adostu dute gaur eguerdian, zibilentzako «pasabide seguruak» bermatzeko; 18:00etan zen indarrean sartzekoa, baina minutu gutxi batzuk besterik ez du iraun. Al-Jazeera eta BBC telebista kateek jasotako zenbait lekukoren arabera, bonbardaketak eta tiroketak izaten ari dira Khartumen; besteak beste, armadaren kuartelean. «Esandakoa ez dute bete», esan dio Khalid Saad sudandarrak Ekialde Hurbileko hedabide horri, hiriburuan bertan. Bitartean, NBE Nazio Batuen Erakundeko laguntza buru Martin Griffithsek salatu du langile humanitarioei eraso egin dietela eta sexu abusuak jasan dituztela. Erantsi du NBEk Hego Darfurren zuen bulegoa arpilatu egin dutela.
RSF gerrillako buru Mohamed Hamdan Dagalok eguerdian jakinarazi du 24 orduko su etena itundu zutela armadarekin, zaurituak ebakuatu ahal izateko, besteak beste. Haren esanetan, AEB Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkari Antony Blinkenekin eta «nazioarteko beste eragile batzuekin» hitz egin ostean onartu zuten su etena. Aldi berean, baina, Dagalok salatu du armadak ez duela bete su etena, eta bonbardatu egin dituela zibilen babeslekuak, haien bizitzak arriskuan jarriz. «Nazioarteko giza eskubideen urraketa larria dira ekintza horiek», gaitzetsi du paramilitarren buruak.
Sudango armadak, ordea, hasieran esan du berak ez dakiela ezer inolako nazioarteko bitartekaritzari buruz, eta ukatu egin du su etenerako akordiorik egon dela. Plazaratutako oharraren arabera, armadak egotzi dio RSFri menia baliatu nahi izatea «porrota» ezkutatzeko. Gerora, baina, berretsi egin du akordioa egon badela, azalpen gehiagorik eman gabe. Ondo bidean, Euskal Herrian 18:00ak direla sartuko da indarrean su etena.
Abdel Fatah al-Burhan armadaburuak «talde matxino» izendatu zuen atzo RSF talde armatua, eta hura desegiteko agindu zien militarrei. Trantsiziorako Kontseilu Subiranoko presidentea da Al-Burhan, 2021ean orduan agintean zen gobernuaren aurkako estatu kolpea eman zuenetik paramilitarren laguntzarekin —kontseilu horretako presidenteordea da Dagalo bera—. Iazko urtearen bukaeran, bi aldeek adostu zuten paramilitarrak armadan sartuko zirela, baina ez zuten zehaztu nor izango zen indar armatu berrituen buruzagi. Bi aldeen arteko harremanak okertuz joan dira azken asteetan, joan den larunbatean lehertu ziren arte.
Ikusi gehiago: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak
Al-Burhanek berak ez du su etenari buruz adierazpenik egin, baina Fath al-Rahman Mohiuddin komandante ohiak Al Jazeerari onartu dio beharrezkoa dela menia bat: «Gorpuak daude kalean, gaixoak erietxeetan harrapatuta daude, eta ikasleak unibertsitateetan. Borrokak gelditu behar ditugu jendea kalera atera eta oinarrizko baliabideak eskura ditzan». Komandante ohiaren esanetan, RSFko buruzagitzak paramilitarren gaineko «kontrola galdu du», eta haiek «gaizkile taldeen gisan» ari dira jokatzen. Ondorioz, Mohiuddinek zalantzan jarri du milizianoek su etena errespetatuko ote duten. Era batera edo bestera, komandante ohiak baztertu egin du inolako elkarrizketarik: «RSFk armada desegitea nahi du, eta hori ez da negoziatu litekeen zerbait».
Borroketan hildakoak 185 inguru dira dagoeneko, eta 1.800 zaurituak, horietatik gehienak zibilak; jakinarazi dute litekeena dela hildakoen kopurua nabarmen handitzea datozen orduetan, gorpu asko baitaude Khartumgo kaleetan eta, borroken ondorioz, ezin izan baitituzte oraindik jaso. Hainbat erietxek ere eten egin behar izan dituzte beren lanak, bonbardaketen ondorioz. Meroweko aireportua ere itxi egin behar izan dute, bai eta Sudango aire eremua ere. Al-Jazeera telebista kateak zabaldu duenez, goizean zehar bonbardatu egin dituzte aireportuaren inguruetan kanpatutako RSFko indarrak. Inguruan bizi diren herritarrei, berriz, eskatu diete urruntzeko beren etxeetatik.
«Iraultza berri bat»
Dagaloren esanetan, «iraultza berri bat» ari da gertatzen Sudanen: «Helburu zintzoak ditugu: lehenik eta behin, gobernu zibil bat osatzea, benetako trantsizio demokratiko batera eramango gaituena». Bi aldeek, ordea, elkarri egozten diote borrokak hasi izana, baita gerra krimenak egitea ere.
Bitartean, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federazioak salatu du ezinezkoa zaiela giza laguntza Khartumera helaraztea, eta ohartarazi du osasun zerbitzuak kolapsatzear daudela. Hiriburuan dozenaka zibil daude ebakuatu zain.
Era berean, Nazioarteko Ikasketen Zentroko kide nagusi Cameron Hudsonek Al-Jazeerari esan dionez, aurrez aurre borrokan ari diren bi aldeek ez dituzte zibilen bizitzak kontuan hartzen: «Su etena orduero gainbegiratu behar dugu. Bi aldeei bost axola zaizkie zibilak». Horiek horrela, diplomazialari estatubatuar ohiak nabarmendu du RSFk eta armadak egindako «gerra krimenak» dokumentatu egin behar dituztela. Azkenik, «gatazka konpontzeko» eskatu die bi aldeei. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226879/gipuzkoako-ostalaritzan-hitzarmen-berria-adostu-dute-elak-eta-patronalak-eta-soldata-12-igotzea-hitzartu-2023rako.htm | Ekonomia | Gipuzkoako ostalaritzan hitzarmen berria adostu dute ELAk eta patronalak, eta soldata %12 igotzea hitzartu 2023rako | Bost langile baino gehiagoko enpresek fitxaketa sistema bat ezarri beharko dute, «lanaldiaren abusua» eragozteko. 2026ra arte egongo da indarrean 17.000 langileri eragingo dien hitzarmena. | Gipuzkoako ostalaritzan hitzarmen berria adostu dute ELAk eta patronalak, eta soldata %12 igotzea hitzartu 2023rako. Bost langile baino gehiagoko enpresek fitxaketa sistema bat ezarri beharko dute, «lanaldiaren abusua» eragozteko. 2026ra arte egongo da indarrean 17.000 langileri eragingo dien hitzarmena. | ELA sindikatuak eta Gipuzkoako ostalaritza patronalak —AEHG Gipuzkoako Ostalaritza Enpresen Elkartea— adostasun bat lortu dute lurraldeko hitzarmena berritzeko, eta, aldaketarik izan ezean, ostiralean sinatuko dute akordioa. 17.000 langileri eragingo die hitzarmen berriak, eta 2023an soldatak %12 handitzea adostu dute —2010eko taulak kontuan hartuta—. Martxoko nominatik aurrera aplikatuko da soldataren igoera, eta datozen hiru urteetan KPI kontsumorako prezioen indizea eta %3 igoko dira soldatak, %6ko mugarekin.
Negoziazioaren hasieran ELAk salatu zuenez, patronalek langileen urteko lanaldia luzatzeko neurriak hartu nahi zituen, baina azkenean aurreko hitzarmenean ezarritakoa mantenduko da: urtean 1.723 lanordu. Bestalde, diote aurreakordioak «lanaldiaren abusua» galarazteko neurriak dituela; bost langiletik gorako enpresek ezarri beharko duten fitxaketa sistema izango da garrantzitsuena. Izan ere, ostalaritzan ohikoak dira kontratuz adostutako lanorduak gainditzea eta egutegi irregularrak izatea, eta hori amaitu nahi dute fitxaketa eredu horren bidez. Bestalde, kolektibitateen sektorean urteko lanaldiari 80 ordu kentzea ere adostu dute; emakumeak gehiengo dira sektore horretan.
Hitzarmena 2026aren amaierara arte egongo da indarrean, eta, beste hitzarmenik ez dagoen bitartean, gaur adostutakoa aplikatuko da aurrerantzean ere. ELAk gehiengo absolutua du sektorean (%55), eta haien kabuz adostu dute hitzarmena patronalarekin; gainontzeko sindikatuei hitzarmen berriaren xehetasunak azalduko dizkiete gaur. Euskal sindikatuak «historikotzat» jo du ituna.
Laneko jazarpenaren aurkako protokoloak onartzea ere adostu dute, baita genero eta sexu jazarpenaren aurkako protokoloak ere. LGTBIQ+ pertsonentzat eskubideak ezartzea ere adostu dute.
Prestakuntza planik egiten ez duten enpresetako langileek hilero hogei euroko plusa kobratuko dute. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226880/enbak-todo-todo-katea-salatu-du-esnea-ekoizpen-kostuen-azpitik-saltzeagatik.htm | Ekonomia | ENBAk Todo Todo katea salatu du, esnea ekoizpen kostuen azpitik saltzeagatik | Sindikatuak jakinarazi duenez, Euskal Herria markako litro esnea 0,59 euroan saltzen ari da. | ENBAk Todo Todo katea salatu du, esnea ekoizpen kostuen azpitik saltzeagatik. Sindikatuak jakinarazi duenez, Euskal Herria markako litro esnea 0,59 euroan saltzen ari da. | ENBA sindikatuak Todo Todo banaketa katea salatu du, Elikadura Katearen Legea ez betetzeagatik. Jakinarazi duenez, esnea ekoizpen kostuen azpitik saltzen ari da; zehazki, Euskal Herria markako litro esnea, 0,59 euroan.
Ohar batean, ENBAk azaldu du esne marka horren 2x1 eskaintza berezi bat ari dela egiten banaketa kate hori, eta horren ondorioz litro esnea prezio horretan geratzen dela. «Abeltzainek jasotzen duten prezioaren antzekoa edo txikiagoa da, eta ez dira esne kate osoaren kostuak estaltzen, Elikadura Katearen Legeak eskatzen duen bezala».
Informazio gehiago: Musu truk inork ez luke nahi lanik egin
Sindikatuak gogorarazi du orain abeltzainak azken bi urteetako galerei aurre egiten ari direla. Horrekin batera, nabarmendu du industria eta banatzaileak esnearen prezioa merkatu nahian dabiltza, eta aurreikusten dutela produkzioaren kostua asko garestituko dela lehorteen eraginez.
ENBAk datozen egunetan aurkeztuko du salaketa Eusko Jaurlaritzan, «dagozkion erabakiak har ditzan eta dagozkion ikuskapenak aktiba ditzan». |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226881/pablo-ibarren-abokatua-jasotako-babesagatik-ez-balitz-pablo-exekutatuta-legoke.htm | Gizartea | Pablo Ibarren abokatua: «Jasotako babesagatik ez balitz, Pablo exekutatuta legoke» | Joe Nascimento abokatuak «benetako esperantza» dauka apelazio berriak epaiketa berriz egitea ekarriko duela, absoluzioa lortzeko helburuarekin. Ibarrek kartzelan dirau 1994tik. | Pablo Ibarren abokatua: «Jasotako babesagatik ez balitz, Pablo exekutatuta legoke». Joe Nascimento abokatuak «benetako esperantza» dauka apelazio berriak epaiketa berriz egitea ekarriko duela, absoluzioa lortzeko helburuarekin. Ibarrek kartzelan dirau 1994tik. | Euskal Herrira etorri da Joe Nascimento Pablo Ibarren abokatua. Atzo prentsaurrekoa eman zuen Donostian, Kriminologia eta Zuzenbideko ikasleei hitzaldi bat eman aurretik, eta gaur Eusko Legebiltzarrean azaldu ditu kasuaren nondik norakoak. Bakartxo Tejeria legebiltzarreko lehendakariak hartu ditu goizean: Candido Ibar, Pablo Ibarren aita; Andres Krakenberger, Pablo Ibar Bidezko Epaiketa Elkartearen burua; eta Nascimento abokatua bera. Efe agentziak argitaratu duenez, abokatuak «benetako esperantza» dauka apelazio berriak epaiketa berriz egitea ekarriko duela, eta azaldu du bertan absoluzioa lortzeko helburua daukatela.
Joan den otsailaren 28an izan zuen auzi saioa Floridako Laugarren Barrutiko Apelazio Auzitegian, eta bizi guztiko kartzela zigorra baliogabetzeko eskatu zuen, aurrekoa «akatsez» beteta zegoela argudiatuz. Nascimentok Ibarri adierazitako laguntasunaren papera nabarmendu du: «Jasotako babesagatik ez balitz, Pablok ez zukeen azken apelazioa izango, eta Floridako estatuak dagoeneko exekutatuko zukeen, ez daukat zalantzarik».
Jakinarazi dutenez, apelazioaren kostua 200.000 dolarekoa da. Horietatik 130.000 bildu dituzte finantzaketa kolektibo bidez, eta 70.000 geratzen zaizkie oraindik. Legebiltzarreko alderdiei eskatu diete babesa adierazteko kanpainari.
Pablo Ibarrek 1994tik dirau kartzelan, ustez hiru pertsona hiltzeagatik. 16 urte eman zituen heriotzaren korridorean, 2016an auzitegi batek epaia ezeztatu arte, frogak «ahulegiak» omen zirelako. Orain antzeko zeozer gertatzea nahi du Ibarrek: epaiketa berriz egitea eta bizi guztiko zigorra baliogabetzea. Sumarioak 20.000 orritik gora dauzka dagoeneko. Ibarrek 50 urte dauzka gaur egun, ezkonduta dago eta seme-alaba bi dauzka. Orain arteko lau epaiketek ebatzi dute hark hil zituela Casimir Sucharski gaueko klub baten jabea eta Marie Rogers eta Sharon Anderson modeloak.
Epaiketa «akastuna»
Apelazio auzitegiak astean behin argitaratzen ditu bere ebazpenak, eta, Ibarren abokatuaren arabera, «edozein momentutan» edo «hil batzuetara» jakin daiteke erabakia. Hamabi arrazoi juridiko argudiatu ditu azken epaiketan –heriotza zigorretik bizi guztiko kartzela zigorrera igarotzea ekarri zuena– «akatsak» egon zirela frogatzeko. Hauexek dira akatsetako batzuk: Kamiseta batean aurkitutako DNA froga «urria» dela, hildakoekin ez zeukala loturarik eta funtsezkoa izan zen lekuko baten lekukotza «kontraesankorra» izan zela.
Abokatuaren arabera, epaiketa berriz eginez gero, «Floridako estatu osoaren indarra» izango dute aurrean. Heriotza zigorra indarrean dagoen AEBtako 29 estatuetako bat da, eta, orain dela aste batzuetatik, dagoeneko ez da beharrezkoa epaimahai osoak eskatzea; nahikoa da hamabitik zortzik eskatzen badute. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226882/psoek-pprekin-adostu-du-lsquosoilik-baietz-da-baietzrsquo-legearen-erreforma.htm | Gizartea | PSOEk PPrekin adostu du ‘soilik baietz da baietz’ legearen erreforma | EAJk ere babestu du sozialisten testua; EH Bilduk, ordea, kontra bozkatu du. Ezustekorik ezean, etzi onartuko dute aldaketa Espainiako Kongresuko osoko bilkuran: bortizkeriaren eta larderiaren baldintzak berreskuratuko dituzte, sexu erasoen zigorrak handitzeko. | PSOEk PPrekin adostu du ‘soilik baietz da baietz’ legearen erreforma. EAJk ere babestu du sozialisten testua; EH Bilduk, ordea, kontra bozkatu du. Ezustekorik ezean, etzi onartuko dute aldaketa Espainiako Kongresuko osoko bilkuran: bortizkeriaren eta larderiaren baldintzak berreskuratuko dituzte, sexu erasoen zigorrak handitzeko. | Espainiako Kongresuko Justizia Batzordeak onartu egin du soilik baietz da baietz legea aldatzeko irizpena, eta, hortaz, erreforma etzi eztabaidatuko dute osoko bilkuran. Funtsean, PSOEk otsailean aurkeztutako lege proposamenak egingo du aurrera: kondena murrizketak saihesteko asmoz, sexu erasoen zigor tarteak zabalduko eta igoko dituzte, erasoetan bortizkeria edota larderia dagoen kasuetan. Testuak, ordea, ez dauka Berdintasun Ministerioaren eta Unidas Podemosen babesik; beraz, azken asteetako adierazpenetan aurreratu bezala, sozialistek PPrekin adostu dituzte zuzenketak, gaur eta atzo batzordean izandako eztabaidetan. EAJk ere babestu du PSOEren testua; EH Bilduk, berriz, aurka egin du.
Eztabaida handia eragin du PSOEren lege proposamenak. Sozialisten testuak ez du berreskuratu abusuen eta erasoen arteko bereizketa, baina bortizkeriaren eta larderiaren baldintzak berrezartzea ekarri du, egungo zigor tarteei mailaketa bat erantsiz; hau da, sarketarik gabeko sexu erasoen zigor handienak igoko dituzte, eta bortxaketen gutxieneko zigorrak handituko dituzte, erasoan indarkeria, larderia edo borondate baliogabetzea dagoenean —eta froga daitekeenean—.
Berdintasun Ministerioaren arabera, ordea, aldaketa horrek zentralitatea kentzen dio onespenari, Maria Naredo aholkulariak berriki BERRIAri azaldu dionez. Iritzi bera agertu dute hainbat aditu eta jurista feministak eta zenbait kolektibok, manifestu batean: uste dute PSOEren proposamena ez dela «eraginkorra» izango, eta onespena legearen ardatz gisa mantentzea galdegin dute. Manifestuak mila pertsona eta ehun talde baino gehiagoren babesa lortu du lehen orduetan, eta hura babestu dutenak mobilizazioetara deitzen ari dira biharko; Bilbon eta Donostian elkarretaratzeak egingo dituzte, 20:00etan, justizia jauregien aurrean.
Moldaketa txikiak
PSOEren hasierako testuari aldaketa gutxi egin dizkiote egun hauetan: PPk proposatutako «moldaketa tekniko batzuk», sozialisten arabera, ez dutenak edukian eraginik izango, ezta «onespenaren definizioan» ere. Aldaketa esanguratsuenen artean dago 16 urtetik beherako adingabeen aurkako sexu erasoak sustatzen dituzten edukiak zabaltzea ere zigortuko dutela.
PSOEko diputatu Laura Berjak adierazi du erreforma «beharrezkoa» dela, legea berez «oso ona» den arren: «[Arauak ekarritako] paradigma aldaketa blindatu egingo dugu erreforma honekin». Unidas Podemoseko diputatu Martina Velarderen ustez, ordea, «aurreko legedira» itzultzea dakar erreformak, eta, etziko osoko bilkurara begira, hausnartzeko eskatu die sozialistei, beste akordio bat erdieste aldera. Halere, aukera hori baztertu egin du PSOEko Berdintasun idazkari Andrea Fernandezek.
EH Bilduko diputatu Bel Pozuetak PSOEren jarrera kritikatu du, eta «inbestidurako blokeari bizkarra ematea» aurpegiratu dio; atzera egitea ere galdegin dio, «onespenaren paradigma salbatzeko». Antzera mintzatu da ERCko ordezkari Pilar Vallugera: erreforma «arduragabetzat» jo du, Estatuko Fiskaltza Nagusia ematekoa den instrukzioari ez itxaroteagatik. EAJk, berriz, txalotu egin du lege erreforma aurrera atera izana, zigor murrizketek eragindako «nahasmenari eta ezinegonari konponbide bat» emango diolakoan.
'Rhodes legea'
Rhodes legea deiturikoan, hau da, Haurrak Indarkeriatik Babesteko Legean zuzenketa bat egiteko ere baliatu dute Soilik baietz da baietz legearen erreforma. Izan ere, lege horren paragrafoetako batean zehazten zen adingabeen sexu askatasunaren aurkako delituek jazo eta 35 urtera preskribatzen zutela —hori zen denbora tarte zuzena—, baina, beste paragrafo batean, epe hori 18 urtekoa zela adierazten zen.
Oker hori ahal bezain laster zuzenduko zuela hitzeman zuen Espainiako Gobernuak, eta, azkenean, Unidas Podemosek, Ciudadanosek, JxCk eta Mas Paisek aurkeztutako erdibideko zuzenketa baten bidez aldatu dute, Vox ez beste alderdi guztien babesarekin. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226883/tunisiako-oposizioko-alderdi-nagusiaren-buruzagia-atxilotu-dute.htm | Mundua | Tunisiako oposizioko alderdi nagusiaren buruzagia atxilotu dute | Ennahdak «bilakaera oso arriskutsutzat» jo du Ghannutxi atxilo eraman izana, eta hura berehala askatzeko exijitu du; gerora jakin da ospitaleratu egin dutela. Gobernuak debekatu egin ditu indar horren eta presidentearen kontrako FSN koalizioaren bilerak. | Tunisiako oposizioko alderdi nagusiaren buruzagia atxilotu dute. Ennahdak «bilakaera oso arriskutsutzat» jo du Ghannutxi atxilo eraman izana, eta hura berehala askatzeko exijitu du; gerora jakin da ospitaleratu egin dutela. Gobernuak debekatu egin ditu indar horren eta presidentearen kontrako FSN koalizioaren bilerak. | Tunisiako Poliziak Ratxed Ghannutxi atxilotu zuen atzo gauean, Ennahda alderdi islamistaren buruzagi eta parlamentuko presidente ohia. Haren etxean izan ziren, eta miatu egin zuten; gerora, El-Auinako atxilotze zentrora eraman zuten, han galdekatzeko, baina Ennahdak gaur esan du ez dakitela non dagoen. Gerora, alderdi hori kide den FSN Salbaziorako Fronte Nazionala koalizioaren presidente Ahmed Nejib Txebbik azaldu du ospitaleratu egin dutela, xehetasun gehiagorik eman gabe.
Kais Saied presidentea 2021eko uztailean parlamentua desegin eta dekretu bidez gobernatzen hasi zenetik, haren oposizioaren kontrakoen atxiloketak eta prozesu judizialak ugaritu besterik ez dira egin. Ennahdaren buruzagiaren kasua da, hain justu, horren erakusle argia: iazko uztailean eta azaroan deklaratu behar izan zuen epaile baten aurrean, eta gauza bera egin zuen duela bi hilabete.
Ghannutxik esana du bere kontrako prozesuak agintariek «asmaturiko arazoak» direla, eta helburutzat dutela «herritarrek egiazko arazoetan arreta galtzea». Ennahdaren buruzagiak argudiatu du Saiedek «oposizio politikoa ezabatu» nahi duela, eta «adierazpen askatasunari ahoa estali» nahi diola operazio horien bitartez.
Alderdi islamistaren buruari diru garbiketa eta indarkeria sustatzea leporatu diote. Hori dela eta, iaz, bidaiatzeko debekua ezarri zioten, eta bankuko kontua izoztu; buruzagiarena, zein senide batzuenak izoztu zituzten, baita zenbait alderdikiderenak ere.
Ennahda kritiko agertu da hilabeteotan gertaturikoarekin, eta ukatu egin ditu bere kideen kontrako akusazioak. Ghannutxiren kasuan ere, atzo gauean esan zuen buruzagiaren atxiloketa «bilakaera oso arriskutsua» dela, eta exijitu zuen berehala askatzeko.
Iazko agintaldian oposizioko alderdi nagusia izan zenaren hamar bat goi kargudun daude egun espetxean —ustelkeria eta konplota leporatzen diete—. Ennahdako presidenteorde eta Barne ministro izandakoa, kasurako, iazko abendutik dago kartzelan, ustez jihadistak errekrutatzeagatik. Eta gaur alderdi horretako beste bi goi kargudun atxilotu dituzte, Muhammad al-Qumani and Belkacem Hasan.
Oposizioarekin lotuta, Ghannutxiren atxiloketaren egun berean dekretu bat sinatu zuen, atzo, Kamal Feki Barne ministroak, eta gaur jakinarazi dute horren edukia: Ennahdaren eta FSNren bilkurak debekatu ditu. Zehazki, alderdi islamista ezingo da elkartu herrialde osoan, eta koalizioa, hiriburuan.
Parlamentua, oposiziorik gabe
Tunisiako Parlamentua iragan martxoan bildu zen berriz, abenduan eta urtarrilean egindako hauteskundeen ondoren. Dena den, presidentearen kontrakoek boz horiek boikotatu zituzten, eta parte hartzea %11,22koa izan zen. Horren ondorioz, Saieden aldeko Uztailaren 25eko Mugimenduak bildu zuen ordezkaritzarik handiena, 161 eserlekuetatik 80.
Datu horiek izanda ere, presidenteak aurrera jarraitu zuen, iragan uztailean egin zuen modura, konstituzio berriari buruzko erreferenduma ontzat jo zuenean. Botoa eman zezaketenen %30,5ek egin zuten hori, eta horien %94k baiezkoa eman zioten lege nagusiari. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226884/elebiduneko-ikasleek-ere-brebeta-euskaraz-pasatzeko-eskubidea-izatea-eskatu-dute.htm | Gizartea | Elebiduneko ikasleek ere brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea izatea eskatu dute | Gutuna idatzi diote hainbat eragilek Pad Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari. Kezka agertu dute sail elebidunaren egoerari buruz. | Elebiduneko ikasleek ere brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea izatea eskatu dute. Gutuna idatzi diote hainbat eragilek Pad Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari. Kezka agertu dute sail elebidunaren egoerari buruz. | Biga Bai, Euskal Haziak eta Euskara Geroan elkarteek gutuna idatzi diote Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari, sail elebiduneko ikasleek ere brebetako zientzietako proba euskaraz pasatzeko eskubidea izan dezaten. Urteetako mobilizazio gogorraren ondotik, orain dela hilabete onartu zien eskubide hori Seaskako ikasleei, eta azterketa euskaraz pasatzeko aukera izanen dute ekainean. Ez da hala izanen hezkuntza publikoan eta pribatu katolikoan diren sail elebidunetan eskolatuak diren ikasleentzat.
Seaskako ikasleei begira «poza» adierazi badute ere, «berdintasun printzipioa» errespetatzeko eskatu diote Frantziako ministroari hiru elkarteek. «Seaskako ikasleei baimena eman diezu; alta haur guziek eskubide berdinak dituzte». Elebidunean ari diren ikasleek ere aurtengo ekainetik brebetako zientzietako proba euskaraz pasa ahal izatea nahi dute. Baxoarentzat ere eskubide bera izateko eskatu dute. «Hasieratik babestu ditugu Seaskako ikasle eta gurasoen mobilizazioak. Hala ere, gure eskaera guziei ez diezu erantzun...», diote gutunean. «Ulertezina da ez aitzinatzea gai honetan». Horiek horrela, larunbat honetan Euskalgintzak Baionan antolatu duen manifestazioan parte hartuko dutela adierazi dute.
Azkenik, guraso eta irakasleen elkarteek kezka agertu dute bigarren mailako irakaskuntzan sail elebidunak duen egoerari buruz. 2019ko lizeoaren eta baxoaren erreformak «eragin suntsigarriak» izan dituela erran dute. «Erreforma hori gure hizkuntzak lizeoetatik desagerrarazten ari da. Zure laguntza behar dugu gure hizkuntzak aitortzeko prozesuan, haien garapenerako beharrezkoak diren bitartekoak lortzeko». Hizkuntza gutxituak aintzat hartzeko eskatu dute, atzerriko hizkuntzekin lehian ezarri gabe.
Elebidunean elebidunik ez
Sail elebiduneko irakasleak biltzen dituen Euskara Geroan elkarteak VI. Inkesta soziolinguistikoaren azterketa egin du, bere aldetik, eta erakusten duen «panorama ilunak» egunerokoan ikusten dutena «baieztatzen» duela adierazi dute. «Elebidun izateak erran nahi du bi hizkuntzetan hitz egiteko gaitasuna ukaitea. Gaur egun helburu hori ez dugu lortzen ahalbideak ez direlako ematen. Irakaskuntza 'elebidunak' ez ditu elebidunak egiten».
Ikasleen egiaztatze maila apaldu izana deitoratu dute, batetik. Aurten, B2tik B1era jautsi dute kolegio bukaeran izan beharreko hizkuntza maila; «kontzertaziorik gabe», Euskara Geroan-en hitzetan. «Kanpoko hizkuntzen iniziazio mailara jautsi dute elebidun sailaren helburua». Halaber, sail elebidunak, eta orokorrean euskarak, instituzionalki duten aitortza falta deitoratu dute.
Orokorrean, euskarak orenak falta dituela eta irakaskuntzarako «baldintza txarrak» dituztela salatu du euskarazko irakasleen elkarteak. «Ikasleek euskara ikasi nahi dute. Gaur egungo hezkuntzako baldintzek ez dute hori ahalbidetzen. Euskararen kontrako politika linguistiko bat bada. Hola segituz, euskara fite galduko da Euskal Herrian», laburbildu dute. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226885/euskaltelek-joera-aldatu-du-eta-hazkundea-espero-du-aurtengo-ekitaldirako.htm | Ekonomia | Euskaltelek joera aldatu du, eta hazkundea espero du aurtengo ekitaldirako | Arduradunen arabera, inoizko bezero kopururik handiena du, eta azken hilabeteetako negozio datu onek baikortasuna zabaldu dute. | Euskaltelek joera aldatu du, eta hazkundea espero du aurtengo ekitaldirako. Arduradunen arabera, inoizko bezero kopururik handiena du, eta azken hilabeteetako negozio datu onek baikortasuna zabaldu dute. | Baikortasun zantzuak Euskaltelera itzuli dira, eta azken urteetan komunikazio zerbitzuengatik izandako diru sarreren jaitsieran hasi da joera aldaketa sumatzen. Iazko azken hilabeteetan hasi zuen goranzko bidea, eta aurtengoaren hasieran areagotu egin da: «Oso zuhurrak gara, baina aurtengo lehen hiruhilekoa nik hemen 2014an sartu nintzenetik ezagutu dudan onena izan da», onartu du Jon Ander de las Fuentes enpresako zuzendari orokorrak. Era berean, nabarmendu du askoz garai hobeak ezagutu dituela, baina telekomunikazioen sektorean lehiakortasuna «izugarri» handitu dela, eta, alde horretatik, Masmovilek Euskaltel xurgatu izanak «egonkortasuna eman diola» etxeari.
Euskaltelek 670 milioi euroren diru sarrerak izan zituen iaz, eta zerbitzuen negozio bolumena 630 eurokoa izan zen. Azken kopuru hori 2021ekoa baino %3 txikiagoa da. EBITDA —interes, zerga, balio galera eta amortizazioen aurreko irabaziak—, aldiz, 321 milioi eurokoa izan zen, %4 handiagoa. Eta nola da posible hori? De las Fuentesek azaldu du: «Hainbat kostu operatibo kendu ditugulako». Eta errentagarritasun mailak ze bilakaera izan du? «Masmovil taldeak %2ko igoera onartu zuen bere balantzean, eta gurea antzekoa da. Pixka bat positiboa». Zenbaki horietatik kanpo gelditzen dira Euskaltelek bere zuntz optikoko sarea saltzeagatik lorturiko diru sarrerak.
Milioi bat bezero inguru Baikortasun zantzuen oinarrian bezero kopurua handitu izana dago, De las Fuentes arabera «inoizko kopururik handiena duelako». Masmovil taldeak (Euskaltel, Guuk, Masmovil...) 1,3 milioi bezero ditu Hegoaldean, 900.000 telefonia mugikorrean eta 400.000 banda zabalekoak, eta horien %80 Euskaltelenak dira. Bada, iaz, bi zerbitzuetako bezeroak igo ziren: telefonia mugikorraren kopurua %6, eta banda zabalekoak %5. Masmovilek 47.000 mugikor linea berri saldu zituen, horietatik 35.000 Euskaltelenak, eta 17.000 banda zabal zerbitzu, horietatik 14.000 marka laranjakoak.
Baikortasun neurtua plazaratu arren, Euskalteleko arduraduna zintzoa izan da: «Nik garai hobeak ezagutu izan ditut. Garai bateko zenbatekin alderatuta, diru sarrerak 50 milioi euro txikiagoak dira egun, eta EBITDA 40 milioi euro txikiagoa». Onartu du prezioen lehiarengatik errentagarritasuna asko jaitsi dela sektorean, eta bezero bakoitzaren fakturazioa %30 inguru jaitsi dela 2012tik. «Eskaintza oso merkeen garai batea bizi gara azken urteetan», laburbildu du.
Eskaintza ulerterrazagoa Horren aldean, bere ustez azken hilabeteetako joera aldaketa eragin duten arrazoiak eman ditu: «Hobera egin behar zuen. Bezero oinarri handiagoa dugu, eta balio handiagoko produktua saltzen ari gara. %80ek pakete osoa erosten dute: sakelakoa, banda zabala, telebista...». Fideltasuna ere aipatu du, eta nabarmendu du %17 murriztu dutela zerbitzua uzten duten bezeroen kopurua. «Horretarako, eskaintza sinplifikatu dugu, jendea beherapenekin-eta erotu gabe. Ezin da onartu urteak daramatzan bezeroak berriak baino tratu okerragoa jasotzen duela sentitzea». Zerbitzu hobekuntza ere aipatu du, eta, haien datuen arabera, erreklamazio kopurua %48,5 jaitsi zen iaz.
Masmovilek 2021eko abuztuan bereganatu zuen Euskaltel —akzioen %96 erosi zituen—, eta, hartaz geroztik, Hegoaldean eginiko inbertsioak goratu ditu: «Integrazio eredu ezin hobea izan da». Haren arabera, 150 milioi euroko inbertsioa egin du sarean (5G zabaldu, gailuak hobetu...), eta beste 100 milioikoa egingo du aurten. Masmovilek marka ugari ditu bere barnean, eta De la Fuentesek onartu du harrituta dagoela estrategia horrek kalterik ez duelako egiten. Aldi berean, zehaztu du Euskaltelek egun 300 langile dituela Hegoaldean eta beste 3.000 «zeharka» kontratatzen dituela.
Orange-Masmovil fusioa Markaren hurrengo pauso erraldoia Masmovilen eta Orangeren arteko fusioa izango da. 18.000 milioi euroko operazioa izango da, eta Europako Batzordeak dagoeneko jakinarazi du zorrotz aztertuko duela. De las Fuentesek azaldu du ez duela uste aurreikusitako inbertsioetan atzerapausorik egongo denik, eta Euskaltelek aspalditik duela azpiegitura erabiltzeko akordio bat Orangerekin: «Gure lurraldean ez dago zerbitzu bikoiztasunik, eta, hortaz, ez da ahulduko». Gainera nabarmendu du komunikazioen sektorea gero eta enpresa handiagoetara zuzenduta dagoela, eta «tamaina handia» berme bat dela AEBetako eta Txinako erraldoiei aurre egiteko. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226886/baterajotze-berri-bat-eginen-dute-urrian-usurbilen.htm | Gizartea | Baterajotze berri bat eginen dute urrian, Usurbilen | Euskal Herriko Neska* Gazteek adierazi dute jardunaldiak eginen dituztela beren «potentzialtasuna artikulatu, norabidetu eta nola kristalizatu erabakitzeko» | Baterajotze berri bat eginen dute urrian, Usurbilen. Euskal Herriko Neska* Gazteek adierazi dute jardunaldiak eginen dituztela beren «potentzialtasuna artikulatu, norabidetu eta nola kristalizatu erabakitzeko» | «Neska gazteok sistema hau iraultzeko antolatuta gaudela ozen esatera gatoz». Horrela eman diote hasiera Euskal Herriko Neska* Gazteek Usurbilen (Gipuzkoa) egin duten agerraldiari. Azaldu dute deitua duten greba feminista orokorraren bidez exijitu nahi dutela «zaintza eskubidea izatea eta lan horren gaineko erabaki gaitasun kolektiboa edukitzea». Auzoetan nahiz herrietan grebarako antolatzen dabiltzala erran dute, baina badakitela gazteek behar dutela «antolaketa propio bat». Horretarako, greba baino lehen Baterajotze berri bat eginen dute Usurbilen urriaren 13an, 14an eta 15ean: «Dugun potentzialtasuna artikulatu, norabidetu eta nola kristalizatu erabakitzeko».
Adierazi dute orain arte «Mugimendu Feministatik mobilizazio gaitasun ikaragarria erakutsi» dela, eta antolatzen ari diren grebaz baliatuko direla, bertzeak bertze, «errotiko aldaketak eragin eta exijitzeko, urgentziazkoak diren aldaketak abiatzeko eta arrakalak sortu eta eraldaketan sakontzen joateko aurrebaldintzak sortzeko». Funtsean, «zaintza sistema iraultzearen proposamen erradikala mahaigaineratu» dutela nabarmendu dute.
Izan ere, haien erranetan, zaintza lanak «betebehar gisa inposatzen» dituzte enpresek, erakunde publikoek eta gizonek sistematikoki. «Esplotazio egoeran inposatzen diren zaintza lanei planto egingo diegu». Zaintza sistema iraultzearen proposamenak «potentzial politiko izugarria» du beraiendako, «bestelako sistema bat irudikatzera eta antolatzera» eramaten duelako.
Aurreko edizioa
Duela bi urte Baterajotzea antolatu zuten Elizondon (Nafarroa). Mugimenduan gaude, lurrikara gara leloa erabili zuten, eta 600 lagun inguru bildu ziren. Helburua feminismoaren burrunba eta dardara hedatzea izan zen. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226887/laquoetxegabe-bat-kalean-hil-da-eta-jendeak-normaltzat-jo-du-gogoeta-falta-daraquo.htm | Gizartea | «Etxegabe bat kalean hil da, eta jendeak normaltzat jo du; gogoeta falta da» | Nafarroako Gizarte Erakundeen Plataformak «konpromisoa» eskatu die erakunde eta alderdi politikoei, «ahulenen egoera hobetzeko». | «Etxegabe bat kalean hil da, eta jendeak normaltzat jo du; gogoeta falta da». Nafarroako Gizarte Erakundeen Plataformak «konpromisoa» eskatu die erakunde eta alderdi politikoei, «ahulenen egoera hobetzeko». | Nafarroako gobernuz kanpoko erakunde eta gizarte eragile nagusiak biltzen ditu Gizarte Erakundeen Plataformak, eta «konpromisoa» eskatu die talde politikoei, hauteskundeen ostean hasiko den legealdian «politika publikoak gara ditzaten ahulenen egoera hobetzeko eta gizarte desberdintasunak ezabatzeko». Konpromiso horiek zurian beltz nahi dituzte, gainera: alderdiei eskatu diete horiek denak idatziz jasotzeko bai hauteskunde programetan bai bozen osteko gobernu itunetan eta taldeen arteko akordioetan. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226888/putinek-tropak-bisitatu-ditu-khersonen-eta-luhansken.htm | Mundua | Putinek tropak bisitatu ditu Khersonen eta Luhansken | Kremlineko buruak informazioa trukatu du militarrekin. Ukrainako Gobernuak, berriz, «hilketa masiboak» egindako lurretara joan izana leporatu dio. | Putinek tropak bisitatu ditu Khersonen eta Luhansken. Kremlineko buruak informazioa trukatu du militarrekin. Ukrainako Gobernuak, berriz, «hilketa masiboak» egindako lurretara joan izana leporatu dio. | Vladimir Putin Errusiako presidenteak bere herrialdeko armadaren tropak bisitatu ditu Ukrainako Kherson eta Luhansk eskualdeetan. Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi duenez, buruzagitza militarraren bilera batean parte hartu du Khersonen, eta Guardia Nazionalaren kuartel batean egon da Luhansken. Ez dute zehaztu bisita horiek noiz egin dituen. Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, Kremlineko burua apenas joan den gerra frontera. Martxoaren 19an Mariupolen egon zen, Donetsk eskualdean; Kremlinek, behintzat, bisita horien berri bakarrik eman du azkeneko urtean. «Niretzat, garrantzitsua da egoerari buruz zer iritzi duzuen jakitea, zuei entzutea, eta informazioa trukatzea», adierazi die militarrei.
Kherson eta Luhansk dira, hain zuzen, Zaporizhia eta Donetskekin batera, urri hasieran Errusiak anexionatu zituen Ukrainako lau eskualdeak. Galdeketa batzuk egin zituen horretarako, baina nazioarteak legez kanpokotzat jo zituen. Luhansk ia osorik kontrolatzen du; beste hiru lurraldeak, ordea, partzialki. Aintzat hartu behar da, bide batez, Errusiako indarrak Kherson hiritik erretiratu zirela aurreko azaroan, eta orduz geroztik beren posizioak indartu dituztela hiri hori bustitzen duen ibaiaren, Dnieperren, ekialdeko ertzean.
Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek kritikatu egin du Putinen jokabidea. «Bere agindupekoek egindako krimenez gozatu nahi du azken aldiz», nabarmendu du sare sozialetan. Salatu du Errusiako indarrek «hilketa masiboak» egin dituzten lur «okupatuetara» joan dela Kremlineko burua. Eta Zelenski gerra frontean izan da gaur, Donetsk eskualdeko Avdiivka hirian. Eskerrak eman dizkie soldaduei, «Ukraina defendatzeagatik».
Eta, bitartean, Errusiako indarrek areagotu egin dute Donetsk eskualdeko Bakhmut hiria konkistatzeko azken hilabeteetan egiten ari diren ahalegina, Ukrainako armadaren lurreko indarren komandante Oleksandr Sirskik ohar baten bidez gaur adierazi duenez. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du Errusiako indarrek hiriaren beste hiru sail hartu dituztela azken orduetan.
Wagner mertzenarioekin ari da Mosku han borrokatzen, eta talde paramilitar horretako buru Jevgeni Prigozhinek esan du hilabete honetan hiriaren %80 inguru kontrolpean dutela. Ukrainak hori ukatu du; hori bai, ez du baztertzen handik erretiratzea baldin eta jarraitzea erretiratzea baino kaltegarriagoa gertatzen bada. Ez dago argi hiriak balio estrategikorik ote duen, baina Kremlini iruditzen zaio behin hura hartuta tropak Kramatorsk eta Sloviansk hirietara hedatu ahal izango lituzketela; gainera, balio sinbolikoa ere edukiko luke garaipen horrek.
Brasilen egitasmoa
Txinak bezala, Brasilek plan bat du Ukrainako gerra konponbidean jartzeko. Eta, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak horren nondik norakoen berri eduki nahi duenez, Brasilgo presidente Luiz Inacio da Silva Lula-rekin eta Mauro Vieira Atzerri ministroarekin bildu zen atzo, Brasilen bertan. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur adierazi du egitasmo horren «detaileen» berri jakin nahi dutela posizionatu aurretik.
Ikusi gehiago: Errusiak multipolaritatea lantzera eta babes bila jo du Latinoamerikara
Lulak urtarrilean jakinarazi zuen plan bat osatu nahi zuela, eta asmoa da, finean, herrialdeen arteko aliantza bat osatzea irtenbide baketsu baterako negoziazioei bide emateko eta su eten bat ezartzeko. Dena den, Brasilek ez du zehaztasunik eman planari buruz. Lulak lehengo astean esan zuen gutxienez Brasilek, Turkiak, Indiak eta Indonesiak parte hartu beharko luketela negoziazio horietan. Peskoven esanetan, Errusiaren interesak aintzat hartzen dituen egitasmo oro da «kontuan izatekoa». Lavrovek, berriz, ez zion aipamen zuzenik egin Brasilen asmoari, atzo, Vieirarekin batera emandako prentsaurrekoan. Horren guztiaren harira, Kievek Ukrainara gonbidatu du Lula; Oleg Nikolenko Atzerri Ministerioko bozeramaileak Facebooken nabarmendu duenez, «Errusiaren erasoaren izatea uler dezan».
Ikusi gehiago: Mendebaldearentzat, Txinak Ukrainarako eginiko proposamenak ez du sinesgarritasunik
Bestalde, Errusiako armada difamatzen dutenei herritartasuna kentzeko zuzenketa bat onartu du gaur Errusiako behe ganberak. Zigor hori ezarriko diete, gainera, estatuaren kontrako «delitu larriak» egiten dituztenei. FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak erabakiko du zein ekintzak eragin dezaketen herritartasuna kentzea. Gainera, gaur, ganbera horrek Zigor Kodean ere aldaketak egitearen alde bozkatu du. Beraz, goi traizioa delituagatik zigortutakoei bizi osoko kartzela zigorra ezarriko diete, eta zigorra hamabost urtetik 20ra handituko diete «terrorismoa» egotzita kartzelatutakoei.
Bulgaria ere, betoa ezartzear
Ukrainatik inportatutako zerealei behin-behineko blokeo bat ezartzea erabaki zuen Poloniako Gobernuak joan den larunbatean. Erabaki bera hartu zuen Hungariak geroxeago, eta antzekoa Eslovakiak, atzo. Bada Bulgaria ere labore horiei betoa ezartzekotan da.
Bulgariako Nekazaritza Ganberako presidente Kostadin Kostadinovek gaur nabarmendu duenez, «lehia desleiala» eragiten dute Ukrainatik iritsitako laboreek. Aintzat hartu behar da, Afrikara eta Ekialde Hurbilera egiten duten bidean, EB Europako Batasunak behin-behinean muga zergak kendu zizkiela iaz produktu horiei, eta, orduan, herrialde horietakoak baino nabarmen merkeagoak direla. Baina zerealak Polonian, Eslovakian, Hungarian eta, besteak beste, Bulgarian pilatzen ari dira, tokian tokiko nekazarien salmentei kalte eginez.
Europako Batzordeak adierazi zuen, aurreko larunbatean, «onartezina» zela Poloniak hartutako erabakia. Varsoviak eskatu dio Bruselari irtenbide bat eman diezaiola gertatzen ari denari, zerealak Europako beste tokietara ere eraman ditzaten. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226889/karbono-dioxidoaren-isuriak-murrizteko-neurri-sorta-bat-onartu-du-europako-parlamentuak.htm | Ekonomia | Karbono dioxidoaren isuriak murrizteko neurri sorta bat onartu du Europako Parlamentuak | Eurodiputatuek gaur goizean bozkatu dute Fit for 55 delako lege proiektua. 2030erako CO2 isuriak %62 murriztea da helburua. Estatu kideek bozkatzea falta da araudia behin betiko onartzeko. | Karbono dioxidoaren isuriak murrizteko neurri sorta bat onartu du Europako Parlamentuak. Eurodiputatuek gaur goizean bozkatu dute Fit for 55 delako lege proiektua. 2030erako CO2 isuriak %62 murriztea da helburua. Estatu kideek bozkatzea falta da araudia behin betiko onartzeko. | Karbono isuriak murriztea helburu hartuta, pauso bat egin du aurrera EB Europako Batasunak. Izan ere, europarlamentuan bozketa egin dute gaur, ETS Isurien Salerosketa Plana eta CBAM Karbonoaren Mugak Doitzeko Mekanismoa erreformak onartzeko, eta baiezkoa gailendu da. Bi egitasmo horien helburua zera da: 2005eko datuekin alderatuta, 2030. urterako karbono dioxidoaren isuriak %62 murriztea.
Fit for 55 deituriko lege proiektuak biltzen ditu bi egitasmo horiek, eta iazko abenduan adostu zuten. Isurien Salerosketa Planaren barruan, karbonoaren prezioa igoko da errepideko garraiorako —autobusetarako eta autoetarako, kasurako— eta etxebizitzetan erabiltzen diren erregaietarako. 2027tik aurrera, hamar zentimo garestituko dira horietan baliatzen diren gasolioa, gasolina eta gasa.
Kontsumitzaileei eta enpresa txikiei igoera horri aurre egiten laguntze aldera, 87 mila milioi euroko funts bat baliatuko du EBk, Gizarte Klimarako Funtsa. Nahiz eta hamar zentimoko kostu gehigarri hori oraindik ez dagoen indarrean, karbonoaren prezioa 2020koa halako lau baita egun Europan. Inoizko garestien egon zen otsailean: tonako 100 euro balio zituen.
Bestalde, EBko karbonoaren merkatuan, CO2 isurtzen duten enpresek baimen bat izan behar dute. Europak doan ematen ditu baimen horien erdiak inguru, batasuneko ekoizleak atzerriko ekoizleetatik babesteko, baina beste erdiak ordaindu egin behar dira.
Halere, asmoa da datozen urteetan baimen gutxiago ematea. Isurien Salerosketa Planak xede baitu 2024rako 90 milioi CO2 baimen bertan behera uztea, eta 2026. urterako, berriz, 27 milioi. Europako Parlamentuko negoziatzaile nagusi Peter Liesek espero du neurri horrek energia berdeetan inbertitzera bultzatuko dituela enpresak.
Atzerriko produktuei ere, zerga
Fit for 55 deituriko lege proiektuak barne hartzen duen bigarren puntu nagusia hauxe da: CBAM Karbonoaren Mugak Doitzeko Mekanismoa. 2026tik aurrera, karbonoaren gaineko zergak ezarriko zaizkie inportatutako produktuei, besteak beste altzairuari eta zementuari. Egitasmoak xede du Europatik kanpoko ekoizleen abantaila mugatzea, EBtik kanpoko herrialde gehienetan karbono isuriak murrizteko araudi lausoagoak baitituzte, eta horrek kalte egin diezaieke EBko ekoizleei.
Araudiak 413 aldeko boto, aurkako 167 eta 57 abstentzio jaso ditu. Ezezkoa eman dutenen artean daude Frantziako Berdeak. «Karbonoak prezio bat izan behar luke, baina herritarrak ez dira ekintza faltaren erantzule, eta ez lukete horregatik ordaindu behar», argudiatu du Marie Toussaint eurodiputatuak. Eskuin muturreko ID Identitatea eta Demokrazia alderdiak ere aurka egin du.
Azken kolpea falta da
Europarlamentuak ontzat jo du neurri sorta. Baina beste urrats bat falta da asmoa behin betiko onartu eta martxan jartzeko: EBko estatu kideen onespena. Zehazteko dago noiz bozkatuko duten lege proiektua, baina datorren asteetan izango da.
Aurretik adostutako plana izanik, zenbait eurodiputatuk espero dute gehiengoak baiezkoa emango duela. Halere, zalantzarako tartea egon da azken egunotan. Izan ere, lehenago ere izan da azken orduko mugimendurik EBko neurri baten bozketaren atarian.
Aurrekari da, esaterako, errekuntza motorra erabiltzen duten ibilgailuen debekuaren inguruan Alemaniak hartutako jarrera. Azken unean neurriaren aurka egin, eta erregai sintetikoko ibilgailuak debekutik kanpo uzteko eskatu zuen. Bada, horixe bera hizpide hartuta, Fit for 55 delako neurri sortarekin halakorik ez gertatzea espero duela esan du Mohammed Chahim europarlamentuko kideak. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226890/zeledon-emakume-bat-izateari-atea-ireki-dio-neska-eta-blusen-elkarteak.htm | Bizigiro | Zeledon emakume bat izateari atea ireki dio Neska eta Blusen Elkarteak | Blusa eta Nesken Elkarteak aho batez onartu du hurrengo Zeledon aukeratzeko prozesua. Halaber, Zeledon izateko epeari bost urteko muga jartzea erabaki dute kuadrillek. | Zeledon emakume bat izateari atea ireki dio Neska eta Blusen Elkarteak. Blusa eta Nesken Elkarteak aho batez onartu du hurrengo Zeledon aukeratzeko prozesua. Halaber, Zeledon izateko epeari bost urteko muga jartzea erabaki dute kuadrillek. | Laster iritsiko da Zeledonen erreleboa emateko ordua. 2023an, Gorka Ortiz de Urbina azken aldiz izango da Zeledon, eta, ondoren, 2024. urterako lekukoa lagako dio hurrengoari. Astelehen honetan, apirilaren 17an, Gasteizko Blusen eta Nesken Elkarteak aho batez onartu du hurrengo Zeledon aukeratzeko kontuan izan beharko diren xehetasunen dokumentua, eta gaur goizean aurkeztu diote udalari.
Aurretik, blusa eta nesken kuadrillek bilera bat eskatu zioten Estibaliz Canto Kultura zinegotziari, Gasteizko pertsonaia mitikoari buruzko ibilbide orri berria aurkezteko. Bilera horretan, batzordeak berak, batzordeko berdintasun taldeko ordezkariak, zinegotziak eta gaur egungo Zeledonek parte hartu zuten.
Guztiek «atxikimendu osoa» adierazi zioten dokumentuari, baita kuadrillen erabakiari eta autonomiari ere, Zeledon ordezkatzen duen pertsona aukeratzen duen agente gisa aitortuz.
Jarraitu irakurtzen: Arabako Alea |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226891/inoiz-behaturiko-galaxia-nanorik-urrunena-aurkitu-du-zientzialari-talde-batek-ehuko-irakasle-bat-tartean.htm | Bizigiro | Inoiz behaturiko galaxia nanorik urrunena aurkitu du zientzialari talde batek, EHUko irakasle bat tartean | «Kasualitatez» egin dute aurkikuntza, James Webb Space teleskopioaren bitartez. | Inoiz behaturiko galaxia nanorik urrunena aurkitu du zientzialari talde batek, EHUko irakasle bat tartean. «Kasualitatez» egin dute aurkikuntza, James Webb Space teleskopioaren bitartez. | Albisteak ematen jarraitzen du Tom Broadhurst Euskal Herriko Unibertsitateko eta Donostia International Physics Centerreko irakasleak. Azaroan zabaldu zen zientzialaria partaide duen nazioarteko talde batek unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu zituela. Orain, berriz, inoiz hautemandako galaxia nanorik urrunena aurkitu du taldeak; «kasualitatez» aurkitu ere, Science aldizkarian argitaraturiko artikuluan azaldu dutenez.
James Webb Space teleskopioaren bereizmen handia eta grabitazio lente ahaltsu bat erabili dute behaketa egiteko. Espazioan eta, beraz, denboran oso urrun dauden gauzak ikusteko trikimailu bat da grabitazio lentea: askoz hurbilago dagoen galaxia bat erabiltzen da lente gisa. Izan ere, galaxia bezalako masa handiko objektuek deformatu egiten dute espazio-denbora, eta deformazio hori lente gisa erabil daiteke askoz urrunago dauden gauzak handituta ikusteko.
Horri esker, unibertsoa sortu zuen Big Bang-a gertatu eta 500 milioi urtera eraturiko «galaxia txiki eta argitasun oso gutxiko» bat ikusi dute, orain arte atzemandako galaxia nanorik urrunena. Ondorioztatu dutenez, unibertsoaren hasieran galaxiak oso txikiak ziren, eta, gero, galaxia nano horiek elkartuz joan ziren, galaxia handiak osatzeraino, Esne Bidea, esaterako.
Galaxia hori Lur planetatik 13.200 milioi argi urtera dago. «Galaxia hori ez zen gure lehenengo helburua, baina, zorionez James Webb teleskopioarekin lortutako irudietan agertu zenez, erabaki genuen espektroskopia osagarriaren helburuen zerrendan sartzea», adierazi du zientzialariak. Beraz, eskura zutelako ikertu zuten galaxia, eta zer tamaina duen eta zerez osatuta dagoen aztertu zuten.
Ikusi gehiago: Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226892/pablo-ferrandez-biolontxelo-jotzaileak-irekiko-du-kursaaleko-kontzertu-zikloa-donostiako-84-musika-hamabostaldian.htm | Kultura | Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak irekiko du Kursaaleko kontzertu zikloa Donostiako 84. Musika Hamabostaldian | Abuztuaren 3tik irailaren 1era, 70 emanalditik gora izango dira jaialdian. Besteak beste, Mahlerren 8. sinfoniak Kursaaleko oholtzan 400 musikari bilduko dituela iragarri dute, baita Stravinskiren oratorio erdi-eszenaratu baten bertsio berri bat aurkeztuko dutela ere. | Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak irekiko du Kursaaleko kontzertu zikloa Donostiako 84. Musika Hamabostaldian. Abuztuaren 3tik irailaren 1era, 70 emanalditik gora izango dira jaialdian. Besteak beste, Mahlerren 8. sinfoniak Kursaaleko oholtzan 400 musikari bilduko dituela iragarri dute, baita Stravinskiren oratorio erdi-eszenaratu baten bertsio berri bat aurkeztuko dutela ere. | Orain dela aste batzuk aurkeztu zuen Donostiako Musika Hamabostaldiak bere 84. aldiaren kartela, Txomin Badiola artistak sortutakoa. Orain, berriz, aurtengo egitarauaren hainbat xehetasun aurreratu ditu. Abuztuaren 3tik irailaren 1era bitarte, Donostiako hainbat aretotan musika «eskaintza zabala eta askotarikoa» izango da, festibalak iragarri duenez; denera, 70 emanalditik gora, ohiko kontzertu zikloetan banatuta —ganbera musika, antzinakoa, garaikidea, Tabakalera Dantzan eta abar—. Eta hiritik kanpo ere, Musika Aitzaki zikloaren bidez, Gipuzkoako beste udalerri batzuetan, Araban, Nafarroan eta Lapurdin ere izango dira saioak. Horiei guztiei, gainera, Organo Erromantikoaren Nazioarteko 39. Ikastaroa gehituko zaie. Aurten, gainera, Hamabostaldiaren Lagunentzako abantailak eta beherapenak indartuko dituzte, eta %25erainoko beherapena izango dute sarrerak erosterakoan.
Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak emango dio hasiera Kursaal auditoriumeko kontzertu handien zikloari, abuztuaren 3an. Debuta izango du jaialdian, eta Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoarekin batera ariko da, Lahav Shani zuzendari titular berriaren zuzendaritzapean. Xostakovitxen biolontxelorako lehen kontzertua interpretatuko dute, eta segidan, Txaikovskiren seigarren sinfonia, Patetikoa, eskainiko dute. Hurrengo egunean, Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoa berriro igoko da oholtza berera, Beethovenen 9. sinfonia, Korala, ematera —jaialdian gehien interpretatu den pieza sinfoniko-korala da—. Orkestrarekin batera, Chen Reiss soprano israeldarra, Carmen Artaza mezzosoprano donostiarra, Matthew Newlin tenor estatubatuarra eta Jose Antonio Lopez baritono espainiarra ariko dira emanaldi horretan, baita Donostiako Orfeoia ere. Guztiak, berriro ere, Lahav Shaniren gidaritzapean ariko dira, zeina, 31 urterekin, aurtengo zuzendaririk gazteena izango den. Eta, hain zuzen, zuzendarien gaztetasuna auditoriumeko zikloko kontzertuen ezaugarrietako bat izango dela nabarmendu du jaialdiak, bertan ariko direnetatik batek ere ez baititu 50 urteak bete.
Abuztuaren 7an, berriz, Zisneen aintzira aurkeztuko du Ballet Preljocaj konpainiak, haren sortzaile eta zuzendari Angelin Preljocajek ondutako bertsioan. Printzesa-zisnearen mitoaren bere ikuspegi pertsonalena osatu du zuzendariak, «ballet narratibora itzulita», jaialdiaren hitzetan. Hala, jatorrizko obrari leiala bazaio ere, istorioa gaur egungo gizartera eraman du Preljocajek, eta, horretarako, Txaikovskiren obra soinu-efektu garaikideekin nahastu du.
Hurrengo egunean, berriz, Europako Ganbera Orkestraren txanda izango da —bigarrenez parte hartuko du jaialdian—, eta Beethovenen eta Sibeliusen arteko kontrasteekin jokatzen duen programa bat eskainiko du. 1981ean sortua da taldea, 60 bat musikarik osatzen dute egun, eta ez du zuzendari titularrik; proiektu bakoitzean lankide dituen zuzendari eta bakarlarien arabera garatzen du bere izaera. Donostian Daniel Hardingen zuzendaritzapean ariko da.
Abuztuaren 16an, berriz, Grigory Sokolov pianista errusiarra ariko da Kursaalean, piano modernoan gutxi interpretatu izan den Purcell konpositore barrokoaren eta Mozarten lanekin. «Zorrotza da, perfekzioaren bilaketan amore ematen ez dutenetakoa, eta soila bere keinuetan; aparteko artista da, eta publikoarekin oso eskuzabala: emanaldi bakoitzaren ondoren bis ugarirekin eskertu ohi du bertaratutakoen harrena beroa», azaldu du jaialdiak.
Mahler eta Stravinski
Jaialdiaren esanetan, Mahlerren 8. sinfonia izango da egitarauko bigarren ekitaldi sinfoniko-koral handiaren muina. Abuztuaren 18an, 400 lagun inguru bilduko dira Kursaaleko oholtzan, post-erromantizismoko egile garrantzitsuenetako baten piezarik enblematikoenetako bat eskaintzeko. «Bere tamaina izugarria dela eta, gutxitan sartzen da auditorium edo jaialdien programazioan», gogorarazi du Hamabostaldiak, eta, beraz, zuzenean entzuteko aukera ez galtzeko ohartarazi dio publikoari. 1910ean Munichen estreinatu zuen Mahlerrek bere 8. sinfonia, XX. mende hasierako konpositore handi askoren aurrean. «Zortzigarrenarekin alderatuta, nire gainerako lanak atarikoak besterik ez dira. Ez dut inoiz horrelakorik idatzi», adierazi zuen musikagileak. Donostian interpretatzeko, jaialdiak Euskadiko Orkestra eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoa bildu ditu arlo instrumentalean; Donostiako Orfeoia, Iruñeko Orfeoia, Easo Eskolania eta Easo Gazte Abesbatza abesbatzetan; eta Sarah Wegener, Mojca Erdmann eta Miren Urbieta-Vega sopranoak, Justina Gringyte mezzosopranoa, Claudia Huckle kontraltoa, Aj Glueckert tenorra, Jose Antonio Lopez baritonoa eta Mikhail Petrenko baxua ahots bakarlarien pasarteetarako.
Abuztuaren 20an, berriz, pianoa izango da berriro ere protagonista Kursaalean, Mitsuko Uchidaren eskutik; Jonathan Bissekin lau eskutara, Schuberten programa monografiko bat interpretatuko du. «Grigory Sokolov zein Maria Joao Piresekin batera, Mitsuko Uchida interprete klasiko nagusietako bat da, eta, bere bakarkako ibilbideaz gain, bere jardueran pisu berezia hartzen dute ganbera musikak eta talentu berriei ematen dien laguntzak», ekarri du gogora jaialdiak. Jonathan Biss, berriz, Schubert interpretatzen aditua dela, eta AEBetako zein Europako orkestra nagusiekin aritzen dela gaineratu du.
Bestalde, eta Hamabostaldiak ekoizpen propioen bidez pieza eszeniko berriak sortzeko bere ildoari jarraipena emanez, Per Poc Kataluniako txotxongilo konpainiak sortu eta zuzendutako Oedipus Rex oratorio erdi-eszenaratuaren bertsio berri bat estreinatuko du abuztuaren 24an. Sofoklesen izen bereko tragedian oinarritutako opera-oratorioa da Oedipus Rex; Jean Cocteauk moldatu zuen testua, Stravinskik hala eskatuta, eta musikaz jantzi zuen konpositoreak. «Santi Arnalek eta Anna Fernandezek sortu eta zuzendutako Per Poc konpainia jatorrizko lanaren herstura eta hieratismoaren kontzeptutik abiatzen da, eta antzerki estatikoan oinarritutako bertsio bat aurkezten du, ia estatuena; ekintza museo arkeologiko bateko areto batean kokatzen du», aurreratu du jaialdiak. Erik Nielsenen zuzendaritzapean, Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Easo Abesbatzak interpretatuko dute obra, Peter Marsh tenorra buru duen ahots bakarlari talde bat ariko da oholtza gainean, eta Irene Jacob aktore eta abeslari frantziarrak jokatuko du narratzailearen rola.
Jaialdiaren azken egunetan, berriz, Anne-Sophie Mutter ariko da Kursaalen, Mutter's Virtuosi bere ganbera taldearekin. Hamalau hari musikarirekin batera, Vivaldi, Bach zein Bologneren lanak joko ditu, baita Andre Previnen Nonet ere, musikagileak Mutterri berari eskaini ziona. Abuztuaren 26an izango da emanaldi hori.
Eta Kursaaleko kontzertu zikloari amaiera emateko, azkenik, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen taldea ariko da auditoriumean, Omer Meir Wellberren gidaritzapean. Bi kontzertu emango ditu: lehenean, abuztuaren 29an, Hilary Hahn biolinista izango da bakarlari gonbidatua, eta Mozarten Biolinerako 5. kontzertua, Turkiarra nahiz Aziza Sadikovaren Labyrinthe du temps obrak interpretatuko dituzte —egitarauaren osagarri izango dira Mozarten Don Giovanni eta Schuberten 2. sinfonia—; bigarren kontzertuan, berriz, irailaren 1ean, Haydnen katalogo zabaleko obra gailentzat jotzen den Nelson Meza izango da pieza nagusia, Andra Mari Abesbatzarekin eta nazioarteko bakarlari talde batekin interpretatuko duena.
Viktoria Eugenian, Euskal Barrokensemble
Ikuskizun bakarra hartuko du aurten Viktoria Eugenia antzokiak: Enrike Solinisek sortu eta zuzentzen duen Euskal Barrokensemble taldeak, bereziki musika barrokoa berreskuratzeko lanean espezializatutakoak, El amor brujo: esencias de la música de Manuel de Falla eskainiko du. Antzinako musikak eta musika herrikoiak uztartuko dituzte ikuskizunean, hainbat konpositoreren lanen zatiak harilkatuz.
Bestalde, jaialdiak jakinarazi du Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko egitarauez gain, ohi bezala, beste ziklo batzuek osatuko dutela 84. jaialdia ere: Antzinako Musika eta Ganberako Musika —biak San Telmo museoan—; Organo zikloa; Musika Garaikidea; Interprete Gazteak; Musika Aitzaki ziklo ibiltaria; Haurren Hamabostaldia; eta Tabakalera Dantzan. Gehitu duenez, egitarau osoa datozen asteetan emango dute jakitera. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226893/hazia-zen-hasieran.htm | Iritzia | Hazia zen hasieran | Hazia zen hasieran. | Jose Maria Arizmendiarrieta, Arrasateko kooperatibismoaren sortzailea eta sustatzailea, 1915.eko apirilaren 22an jaio zen, Markina-Xemeingo Barinaga auzoan. Elkarlanaren zentzuz eta pentsuz, Arrasaten sortuko zituen hazirik ederrenak, geroan Euskal Herri osoan eta munduan zehar ere erakusgarri eta ezagun egingo zirenak. Gaur, esan genezake, bere arazoez gain, munduko kooperatiben multzo handiena dugula Mondragon kooperatiben elkargoa, eredugarria eta onuragarria.
Aurrerapen teknologikoak eta gizarte ongizatean aldaketa nabarmenak bizi ditugun garai hauetan, eta erosotasunean bizitzeko espiritua gureganatu dugun honetan, aldi berean: elkartasuna, ahalegina, zintzotasuna, justizia soziala eta joera kritikoa ere ahultzen eta desegiten doakigulakoan, guzti honen aurrean galdera asko dira geure buruari egin behar dizkiogunak, eta erantzunak erantzun eta iritziak iritzi, Arizmendiarrietaren mezuak puri-purian daudela diot, beraz, etorkizuna geugan dago.
«Ekonomiko, politiko eta gizarteko arazo guztiak gizasemea den horretan laburtzen dira. Etorkizun hobe baterako kontzientziak landu, ernaldu eta eragin, horixe da helburua, eta kooperatibistak kooperatiben aurretik sortu behar dira». Arazoa, beraz, garai hauetan, elkartasun eta konpromiso mentalitaterik dagoen edota berau sentitzeari utzi diogun.
Egoera hauxe da, baina itzul gaitezen Arizmendiarrietaren espiritura, inoiz ezertan amore ez eman eta gogoz eta adorez beti aurrera egin zuen horretara. «Lurralde estuan bizi dan herriak, lenen egin beharrekoa, lurralde hori ondoen lantzea da. Hazia erein, lana erosotu, lorak jorratu hazitzeko, bizitza dugu ikasgarri eta ikasi beharreko. Guztiok lankide izango gara nortasun izpi barriakin, danon eginkizunetan iñor iñoren otsein ez jaun». Garrantzitsuena «norbere burua traizionatu gabe komunitate sentimenduaz pentsatzea» dela adierazi zuen.
Eta egungo errealitatera etorriz, honako hau irakurtzen dut: «Euskadi, lan-absentismo handiena dagoen Estatuko komunitatea» dela, eta zur eta lur geratuz, neure buruari galdetzen diot: zer gizarte ari gara sortzen? Uko egin al diogu gure izateari? Hori horrela bada, eta izan garenaren oinarrizko printzipioei uko egiten badiegu, okerren bat edo beste egiten ari garelako izango da.
Garapen teknologikoaren etorrerarekin batera, sareek eragin handia dute fenomeno sozial honetan, non dena izan behar baita azkarra, iheskorra... eta eraginkor izateko, ezagutzaren funtsa ere beste era batera ulertzen da. Gustuko ala ez, bizi duguna eta dabilkiguna beste aukeraketa bat eta beste pedagogia bat da.
Euskal pentsakeran eta historian zehar Gu eta geu izan da nagusi, gutasunean egin dugu aurrera, eta egun, niaren ereduan gaude, «yo, mi, me, conmigo». Bai, hala da, baina hala eta ere, ez da ezkor egoteko garaia, badaude-eta, elkarlanean ekiteko izpi berriak, jakina, badakigu hezkuntzan egon behar luketela oinarriak eta geroaren norabiderako erronka berriak, eta bada gurean talde laneko eta kooperazioko ikaskuntzarik. Bejondeigula ba!, zeren, proiektu eraikitzaileak eta kolektiboak sortzea ezinbestekoa dugu. Hezkuntzaren balioa eta sustapena oinarrian jarririk, Arizmendiarrietaren lehenetariko ekimena, goi eskola politeknikoa sortzea izan baitzen, eta garai hartako pasadizo kurioso bat dakarkizuet. Arizmendiarrieta, irakasle izan zen garaian, ikaskideek bere urtebetetze egunean, zorionak kantatu eta hara non esan zioten: «On Jose Maria, gaur zure urtebetetzea denez, ordu erdi bat motzagoa izango da klasea ezta?». Buelta hartu eta… «gaur nire urtebetetzea denez eta eguna osatuagoa izan dadin, ordu erdi bat klase gehiago emango dugu».
Solus labor parit virtutem, sola virtus parit honoren (Lana bakarrik da bertutearen ohorea eta bertuteak bakarrik sortzen du ohorea). Beraz, bere leloa: Nondik lan, handik jan. «Gauzak begiratzeko modua aldatzen baduzue, begiratzen dituzuen gauzak bestelako bihurtzen dira. Ameslariak, idealistak eta ausartak izan zaitezte. Izan zaitezte benetako, horixe da dohainik onena». Halakoxe mezuak ematen zizkien bere ikaskideei. Argi dago azken mende erdi honetan, gizartea eta lan egiteko modua aldatu egin dela eta horrek eragina izan duela gure gizartearen hazkuntzan eta ongizatean. Bizitasunaren zeinua, berpiztea eta egokitzea da, eta etorkizuna geure esku dagoen heinean, lankidetzaren ikasteak eta eraldaketak emaitza onak eman izan ditu beti; berraztertu beharreko garaian gaude. Ezinbestekoa da, beraz, kooperatibek gizartean eta lantokietan aukera berriak eskaintzea.
Eta memoria eta hitza, bizitzan baliorik preziatuenak direnez, apirilaren 22ko larunbat honetan, bere ohorez eta oroimenez, Hazia musikala aurkeztuko dugu Markina-Xemeingio bere herrian.
Etorkizuneranzko bidea jorratu asmoz, geure memoriatik erakarri dugu Arizmendiarrietaren izena, izana eta jarduna. Hazia zen hasieran, haziz haziz joan zen eta onura ekarri zuen. Arrasateko kooperatiben sortzaile eta sustatzailearen lan-ekintza aurreratzaile eta eraldatzaileak dakarzkizuegu agertokira, beti ere, erantzukizuna geurea dela azpimarratuz eta etorkizunera begira, fruitu onak lortzeko, ideia eta plangintza berriak ereitea derrigorrezkoa dugula bideratuz eta aireratuz. | |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226894/euro-7-bi-urtez-atzeratu-dadila-eskatu-dio-txibitek-europako-batzordeari.htm | Ekonomia | Euro 7 bi urtez atzeratu dadila eskatu dio Txibitek Europako Batzordeari | Enpleguan izan dezakeen ondorioez ohartarazi dio Mark Nicklas Europako Batzordeko Mugikortasun unitateko buruari, eta «nahiko baikor» atera da bileratik | Euro 7 bi urtez atzeratu dadila eskatu dio Txibitek Europako Batzordeari. Enpleguan izan dezakeen ondorioez ohartarazi dio Mark Nicklas Europako Batzordeko Mugikortasun unitateko buruari, eta «nahiko baikor» atera da bileratik | Konbustioko autoen emisio irizpideak gogortuko dituen Euro 7 araua 2025ean sartuko da indarrean. Auto elektrikoen produkzioranzko moldaketaren erdian harrapatuko du auto industria, eta hark azken hilabeteetan araua atzeratu dadila eskatu dio Bruselari. Ahots bat gehiago batu zaio: Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariarena.
Izan ere, Volkswagenen Iruñeko lantokiari ere bete-betean eragingo dio araudiak. Landabenen, datorren urtean hasiko dira auto elektrikoren produkziorako obrak, eta, trantsizio horretan, fabrika Euro 7 araura egokitu beharko da halaber. Bi aldaketa handi horien eraginez, VWek langileen batzordeari jakinarazi dio 2025etik 2026 erdialdera inguru produkzioa erdira murriztu beharko dela.
Horrek lanpostuetan izan dezakeen eraginaren jakitun, Nafarroako ordezkaritza bat Bruselan izan da.
Maria Txibiterekin batera, Michael Hobusch VW Navarra-ko presidentea, Evelyn Stroehle giza baliabideetako arduraduna eta Roberto Lanaspa Nafarroako Automozio Klusterreko presidentea izan dira. Mark Nicklas Mugikortasun unitateko buruarekin batzartu dira.
Txibiteren arabera, bileraren emaitza «nahiko baikorra» eta emankorra izan da. Nafarroako Gobernuko lehendakariak Euro 7 araudiak enpleguan izan ditzakeen ondorioez ohartarazi dio, batik bat Nafarroan. «Ez dugu zalantzan jartzen araudia bera, hura ezartzeko denborak baizik».
Izan ere, 2025ean sartuko da indarrean eta Txibitek eskatu dio beste bi urtez atzeratu dezala, 2027ra. Auto industriaren eskaerekin bat eginez, Europako beste zenbait eskualdetako agintariek ere antzeko mezua helarazi diote Europako Batzordeari.
Txibiteren arabera, VWi arazoak eragingo badizkio ere, moldaketa handi horri aurre egiteko gai izango da, baina harentzat lan egiten duten autogintzako enpresa txikiek eta ertainek arazo gehiago izan ditzakete: «Garrantzitsua da eraldaketa guztiok enpleguarekin batera egitea, bestela ez garelako gai izango egiteko».
Roberto Lanaspak gaineratu du bideragarria dela Euro 7 atzeratzea, bederen urtebete. Pozik azaldu da euren azalpenak entzun direlako eta espero du ondorioak izatea. Europako Batzordeak bere proposamena helaraziko dio Europako Parlamentuari eta negoziazio horiekiko baikor azaldu da. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226895/sudanen-gertatzen-ari-dena-ulertzeko-gakoak.htm | Mundua | Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak | Urteetan elkarlanean aritu diren bi indarrak, armada eta paramilitarrak, elkarren aurka ari dira orain. Baina bien arteko ezinikusia ez da oraingoa: Omar al-Baxir presidente zela hasi zen. | Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak. Urteetan elkarlanean aritu diren bi indarrak, armada eta paramilitarrak, elkarren aurka ari dira orain. Baina bien arteko ezinikusia ez da oraingoa: Omar al-Baxir presidente zela hasi zen. | Boterea eskuratzeko lehia dago Sudango armadaren eta paramilitarren arteko borroken atzean. Baina zergatik piztu da orain duela gutxi arte aliantza sendoa zirudiena? Hemen gako batzuk.
Nondik dator ezinikusia?
2013an, Omar al-Baxir presidenteak talde paramilitar bilakatu zuen RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatua, eta buruzagi militarren pareko karguak eman zizkien bertako arduradunei. Jarraian, Hego Darfurrera, Yemenera eta Libiara bidali zituen borrokara. 2019an Al-Baxir indarrez kargugabetu zutenerako, armadaren eta paramilitarren arteko lehia piztua zen.
Inork badu herritarren babesa?
Ez. 2019an, Al-Baxirren aurkako estatu kolpearen ondoren, RSFk indarrez kanporatu zituen Khartumgo kuartel militarraren kanpoaldean protesta baketsuak egiten ari zirenak. Dozenaka zibil hil zituzten, eta bortxaketa salaketak ere ehunka izan ziren. Al-Baxirren aurkako protestak bultzatu zituzten mugimenduekin osatutako trantsizio gobernuak ere ez zuen asko iraun; 2021ean kendu zuten kargutik, beste behin, armadak eta paramilitarrek elkarlanean. Militarrak itzuli ziren agintera, eta kalera itzuli ziren Al-Baxirren aurkako protestak bultzatu zituztenak. Hor hasi zen jarrera aldatzen RSFko buru Mohamed Hamdan Dagalo, agerian utzita Abdul Fatah al-Burhanekin zituen desadostasunak.
Zer eskatzen du gizarteak?
Armadaren esku geratzen dira nekazaritza, merkataritza eta industria alorreko irabazietatik asko, eta, horri esker, militarrek miliziei ordaintzen diete. Horrez gain, 2019ko protesten aurkako oldarraldietan gertatutakoa argitzeko ere eskatzen dute gizarte mugimenduek, eta armadari leporatzen diote ikerketa ofizialik egin ez izana.
Zer dago jokoan Sudanen?
Herrialde gatazkatsua da Sudan, Itsaso Gorriarekin, Sahelekin eta Afrikako Adarrarekin muga egiten duena. Baina gune estrategikoan dago, eta nekazaritzarako lurralde aberatsa ere bada. Horrek guztiak erakargarri bilakatzen du, baita gogortu ere boterea eskuratzeko borroka. Nazioarteko potentzia bat baino gehiago ahalegindu dira herrialdean duten eragina handitzen; besteak beste, Errusia, AEBak, Saudi Arabia eta Arabiar Emirerri Batuak. Azken biek trantsizio gobernuarekiko harremanak baliatu zituzten muturreko islamisten aurka egiteko. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226896/eusko-jaurlaritzak-helegitea-ipiniko-dio-eskola-garraioko-enpresa-baten-euskara-eskakizunen-aurkako-epaiari.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak helegitea ipiniko dio eskola garraioko enpresa baten euskara eskakizunen aurkako epaiari | Garraio enpresako buruei ez zitzaien egokia iruditu langileei euskaraz aritzeko maila egokia eskatu izana administrazioarekin euskaraz egin ahal izateko.. | Eusko Jaurlaritzak helegitea ipiniko dio eskola garraioko enpresa baten euskara eskakizunen aurkako epaiari. Garraio enpresako buruei ez zitzaien egokia iruditu langileei euskaraz aritzeko maila egokia eskatu izana administrazioarekin euskaraz egin ahal izateko.. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak otsailean emandako epai batean ebatzi zuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eskola garraioarekin lotutako kontratazio baterako jarritako hizkuntza klausulak ez zirela egokiak. Gaur, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak esan duenez, helegitea jartzeko asmoa dute.
Kontraturako Eusko Jaurlaritzak jarri zituen baldintzetako bat zen langileek euskaraz aritzeko maila egokia izan beharko zutela, administrazioarekiko harremanetan euskaraz aritu ahal izateko. Enpresa horretako buruei ez zitzaien egokia iruditu, eta, auzitara jo ostean, arrazoia eman zieten. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226897/pse-eek-dio-giltza-duela-gipuzkoan-eta-bilduren-kaosa-ez-dela-itzuliko.htm | Politika | PSE-EEk dio «giltza» duela Gipuzkoan, eta «Bilduren kaosa» ez dela itzuliko | Gipuzkoako ahaldungai nagusiek beren programen ildo nagusiak aletu dituzte Deustuko Unibertsitateak antolatutako eztabaida batean. Ongizateari eusteko «ekonomia sustatzearen garrantzia» azpimarratu du EAJko hautagai Eider Mendozak, eta «fiskalitate justu batekin» erronkei «aurrea hartzeko beharraz» aritu da Maddalen Iriarte EH Bilduko hautagaia. Asensiok garbi esan du ez duela EH Bildurekin gobernu akordiorik egingo. | PSE-EEk dio «giltza» duela Gipuzkoan, eta «Bilduren kaosa» ez dela itzuliko. Gipuzkoako ahaldungai nagusiek beren programen ildo nagusiak aletu dituzte Deustuko Unibertsitateak antolatutako eztabaida batean. Ongizateari eusteko «ekonomia sustatzearen garrantzia» azpimarratu du EAJko hautagai Eider Mendozak, eta «fiskalitate justu batekin» erronkei «aurrea hartzeko beharraz» aritu da Maddalen Iriarte EH Bilduko hautagaia. Asensiok garbi esan du ez duela EH Bildurekin gobernu akordiorik egingo. | Gipuzkoako bost ahaldungai nagusiak ia euskara hutsean aritu dira Deustuko Unibertsitateak Donostian duen egoitzan egindako eztabaidan. Felix Arrieta unibertsitateko Zientzia Politikoetako doktoreak gidaturik, eta hauteskunde giro betean, ikasle batek gaztelaniaz egindako galdera bati erantzun dio ekitaldi hondarrean Jose Ignacio Asensio PSE-EEko hautagaiak; ezuste txiki batean harrapatu du gobernu osaketaren inguruko galdera zuzen eta azkarrak, eta hautagaiak «aniztasuna errespetatzen duenarekin» esanez hasi da. Erantsi du bere alderdiak izango duela «gobernuaren giltza», eta, jarraian, zehaztu du ez duela asmorik «Bilduren kaosa» itzularazteko aldundira, «zaborren kudeaketa» gogora ekarri ondoren.
Ahaldun nagusi zergatik izan nahi duten azaldu dute hautagaiek. EAJko Eider Mendozak esplikatu du «abertzalea» dela, bere alderdiaren «proiektu sendoan» sakondu nahi duela, eta Gipuzkoako lehen ahaldun nagusi emakumea izan nahi duela. EH Bilduko Maddalen Iriartek «antizipazioa» aipatu du, «askotariko trantsizioei aurrea hartu» nahi dielako, «zaintza, osasungintza eta beste ahulguneak indartzeko». PSE-EEko Asensiok «ongizateak bermaturik» jarrai dezan nahi du lurraldeko agintari gorena izan. Bestalde, Elkarrekin Podemosen hautagai Miren Etxebestek «eredua aldatzeko beharra» hartu du ahotan, «Gipuzkoak atzera egin duelako»; eta PPko hautagai Mikel Lezamak esan du «gipuzkoartasunari indarra» eman nahi diola «bere interesak defenda ditzan beste lurraldeen aurrean».
Aberastasunaren sorreraz, banaketaz eta zergen ereduaz aritu dira hautagaiak. Mendozarentzat, «fake news-en garaian» datuak ezagutzea oinarrizkoa da aldundiaren lana baloratzeko. Defendatu du «ekonomia» dela «ongizatearen zutabea». Etorkizuna eraikiz programa nabarmendu du, eta aldundian «epe luzera» ari direla erantsi. Proiektu estrategiko asko «martxan» direla gogoratu du: «Adibidez, Mubil».
Gizarte politikak bermatu
Mendozak helarazi du «ekonomia sustatzea» ezinbestekoa dela gizarte politikak egon daitezen, eta gehitu du aldundia zaurgarritasunari aurre egiten ari zaiola, «biztanle bakoitzeko 701 euro baliatuta». Foru gobernuaren sistema «ez da perfektua», EAJko hautagaiaren arabera, baina esan du «apaldu» egin dela «gutxien dutenen eta gehien dutenen arteko arrakala». Harentzat, bi helburu dituzte zergek: «finantzaketa nahikoa» ematea eta «ekonomia sustatzea», enpresei lagunduz «enplegua sortzeko». Garbi utzi du enpresak estu daudenean, «pandemian bezala», bi eredu ei daudela: «Presio fiskala igotzea ala haiek laguntzea». Foru gobernuak enpresak laguntzeko «adorea» izan duela gaineratu du.
Eztabaidaren euskarri hertsia ez da lagungarri izan hautagaien arteko erantzun azkarrak eragiteko, baina Iriarteren esanei erreparatu die maiz Mendozak, haren txandetan. EH Bilduko hautagaiak ziurtatu du erronka handiei erantzuteko «eredu aldaketa» behar dela, zerbitzu publikoek «ahultasuna» erakutsi dutelako, «oso modu argian pandemiaren garaian». Zaintzan «norabide aldaketa bat» defendatu du, «etorkizunari erantzun ahal izateko». «Gipuzkoan ere» pobrezia handitu dela ziurtatu du, «gutxiago dutenek berdin jarraitu dutelako eta gehiago dutenek gehiago dutelako orain». Industriak beste sustapen bat behar duela erantsi du, I+G atalean ez delako iristen Europako batezbestekora, eta BPGan %27ra jaitsi delako haren pisua; «duela urte batzuk %32koa zen».
Edonola ere, «zaurgarritasuna zabaldu» egin dela azaldu du koalizioko hautagaiak, eta zaintzaren alorra «herri proiektu gisa» garatzeko beharra nabarmendu du: «Zaintza komunitarioa egin behar da, doakotasunerako bidean». Horretarako zerga sistema «justu eta progresiboa» eskatu du; «txaplatak jartzeari utzi» eta fiskalitatearen inguruko «eztabaida publikoa eta zabala» egiteko beharra azpimarratu du.
PSE-EEko Asensiok ere fiskalitateari heldu dio; «nortzuek zenbat ordaindu behar duten» zehaztu behar zela adierazi du. PFEZ berraztertu nahi zuela igorri du, baita sozietate zerga ere, «%15eko gutxienekoa bermatzeko». Hori guztia nahiko luke, «egun dugun eredua bermatzeko etorkizunean».
Elkarrekin Podemoseko hautagai Etxebestentzat, Gipuzkoako fiskalitatea «ez da progresiboa, eta Europako batezbestekotik behera dago». Madrilgo gobernuak sortutako enpresa handientzako zergak ere izan ditu hizpide: «Hemen ez zituzten aplikatu nahi, baina ez dute beste erremediorik izan». Inbertsio publikoak «estrategikoa» izan behar duela uste du Etxebestek, eta aditzera eman du kolaborazio publiko-pribatuan atal publikoa galtzaile ateratzen dela. Horregatik, defendatu du «eredu aldaketa bat» behar dela Gipuzkoarentzat. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226898/etxebizitza-legea-behin-betiko-onartu-arte-itxarongo-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Etxebizitza Legea behin betiko onartu arte itxarongo du Jaurlaritzak | Etxebizitza Legeak eskumenak errespetatzen ditu, Itxasoren arabera. ELAren ustez, etxebizitza «negozio bat» izatearen alde dago EAJ. | Etxebizitza Legea behin betiko onartu arte itxarongo du Jaurlaritzak. Etxebizitza Legeak eskumenak errespetatzen ditu, Itxasoren arabera. ELAren ustez, etxebizitza «negozio bat» izatearen alde dago EAJ. | Eusko Jaurlaritzak ez du iritzirik eman nahi izan Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiek —PSOEk eta Unidas Podemosek—, ERC Esquerra Republicanak eta EH Bilduk berriki adostu duten Etxebizitza Legeaz. Denbora eskatu du gaur Bingen Zupiriak, Eusko Jaurlaritzaren bozeramaileak: «Gobernu moduan itxaron egin behar dugu Espainiako Parlamentuan behin betiko onartu arte. Haren edukiak ezagutuko diren momentuan erabakiko dugu zer egin behar den. Behin betiko onartu gabeko lege bati ezin zaio helegiterik jarri».
Eusko Jaurlaritza EAJk eta PSE-EEk osatzen dute, eta ez dute iritzi bera lege horren inguruan. EAJk aurka bozkatuko du: salatu du «nahaspila juridiko bat» sortuko duela, eta Eusko Jaurlaritzaren eskumenei eragin diezaiekela. PSE-EE, berriz, gustura dago maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeak baino lehenago Espainiako Diputatuen Kongresuan behin betiko onartzea aurreikusita dagoen legearekin. Ontzat jo zuen, atzo, Iñaki Arriolak, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolakuntza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak.
Madrilen adostu duten Etxebizitza Legearen bidez, tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. Jabe handien definizioa ere zabaldu dute: hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat orain, baina lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa.
Itxaroteko eskatzeaz gain, Zupiriak esan du Espainiako Auzitegi Konstituzionalak eta CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak adierazi izan dutela etxebizitza politika «autonomia erkidegoen eskumen esklusiboa» dela.
«Legezko aterki bat»
Denis Itxasok, Espainiako Gobernuak Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban duen ordezkariak, ordea, nabarmendu du adostu duten Etxebizitza Legeak autonomia erkidegoen eskumenak errespetatzen dituela, eta «legezko aterki bat» emango diela erkidegoei «izaera sozialeko politikak sustatzeko». Arnaldo Otegik, EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, atzo esan zuen lege horrek «segurtasun juridikoa» emango duela «beste mota bateko» etxebizitza politika egiteko.
ELA sindikatuaren arabera, Etxebizitza Legea ez da «nahikoa», eta ez du eraginik izango alokairuen prezioak txikitzean. Adierazi du «kezkagarria» dela EH Bilduk lege hori adostu izana, «adostutakoaren mugaren jakitun izanik eta Hego Euskal Herrian izango duen eragina eskasa izango dela jakitun». EAJren jokabidea ere kritikatu du ohar baten bidez: «EAJ ez da ausartzen esatera etxebizitza eskubide bat baino gehiago negozio bat izatearen alde dagoela».
Adierazi du alokairuen prezioen igoerak murriztea «positiboa» dela, baina erantsi du Etxebizitza Legeak ez duela arazoa konponduko: «Arazoa da alokairuen prezioak neurriz kanpoko abiapuntua dutela. Igoera mugatzeak ez ditu konponduko alokairuen gehiegizko prezioak: ez dira izozten, eta ez dira gutxituko».
LAB sindikatuak esan du etxebizitza duina eta kalitatezkoa eskuratzeko aukera unibertsala bermatzea «nahitaezkoa» dela langileen oinarrizko bizi baldintzak duintzeko. Hori defendatzeko, mahai inguru bat egingo dute bihar, eta elkarretaratze bat hilaren 27an; Iruñean egingo dituzte. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226899/jaurlaritzak-ez-du-helegiterik-jarriko-arabako-mahastien-debekuaren-aurka.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak ez du helegiterik jarriko Arabako Mahastien debekuaren aurka | Sor-marka horretako ardoa merkaturatzea eten du EAEko Auzitegi Nagusiak, Errioxa markakoei kalte egingo liekeelako. Bruselaren erabakian zain gelditzea erabaki du gobernuak. | Jaurlaritzak ez du helegiterik jarriko Arabako Mahastien debekuaren aurka. Sor-marka horretako ardoa merkaturatzea eten du EAEko Auzitegi Nagusiak, Errioxa markakoei kalte egingo liekeelako. Bruselaren erabakian zain gelditzea erabaki du gobernuak. | Eusko Jaurlaritzak ez du helegiterik aurkeztuko Arabako Mahastiak sor markaren komertzializazioa eten duen EAEko Auzitegi Nagusiaren epaiaren kontra, eta «Europako Batasunak zer erabakitzen duen zain» geratuko da, Bingen Zupiria bozeramaileak azaldu duenez.
Jaurlaritzak iragan urrian baimendu zuen ABRA Arabako Errioxako Upategien Elkarteak bultzatutako sor-markari zigilu propioa erabiltzea, Bruselaren baiezkoa edo ezezkoa heldu artean, baina Errioxako Kontseilu Arautzaileak helegitea jarri zuen EAEko Auzitegi Nagusian.
Epaileek ez dituzte ontzat eman zigilu berria erabiltzeko Jaurlaritzak emandako arrazoiak ere, eta uste dute ez ziela behar bezala erantzun Errioxa sor-markak egindako ohartarazpenei.
Auzitegiak argudiatu du, zigilu berriarekin merkaturatutako ardoek «nahasmen handia» eragingo lioketela kontsumitzaileari, «eremu geografiko bera duten eta babestutako bi sor-marka dituzten bi ardo eskainiko litzaizkiekeelako». Eta iritzi dio, gainera, Errioxa markari «atzera-bueltarik ez duten kalteak» eragingo lizkiokeela.
Errioxa sor-markak EAEko Auzitegi Nagusian jarritako bi helegiteetako bati erantzun diote epaileek. Aurrez sor-markaren tramitazioa geratzeko eskaria ere egin zuen, jatorri izena sortzeari Jaurlaritzak oniritzia eman zionean, 2021eko azaroan. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226900/badon-opera-garaikidea-izango-da-korrika-kulturalaren-ekitaldi-nagusia-azarotik-aurrera.htm | Kultura | 'Badon*' opera garaikidea izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia azarotik aurrera | Egitasmoa Korrika-AEK kultur sorkuntzarako lehenengo bekaren irabazlea izan zen. Azaroan estreinatuko dute, eta 2024ko Korrika amaitu bitartean hainbat emanaldi eskainiko dituzte | 'Badon*' opera garaikidea izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia azarotik aurrera. Egitasmoa Korrika-AEK kultur sorkuntzarako lehenengo bekaren irabazlea izan zen. Azaroan estreinatuko dute, eta 2024ko Korrika amaitu bitartean hainbat emanaldi eskainiko dituzte | Korrikak eta AEK-k antolatutako bekaren epaimahaiak Badon* proiektua aukeratu zuen, joan den urteko maiatzean, bekara aurkeztutako hamahiru egitasmoen artean, eta, orduko hartan, proiektuaren bozeramaile Ines Osinagak eta Olatz Salvadorrek azaldu zuten egitasmo kolektibo eta korala izango zela, eta ikuskizun bat prestatzeaz harago, lan prozesuari garrantzi handia emango ziotela. Bada, gaur eman dituzte Osinagak berak, Ane Abarrategik eta Xanti Agirrezabalak Badon* izango denari buruzko zertzeladak, Azpeitiko (Gipuzkoa) Dinamoa gunean egindako aurkezpenean.
Azaldu dutenez, «opera garaikide bat» izango da Badon*, «etorkizun desiragarri bateko opera postdramatiko bat», dramaturgiaz gain, baliabide bisualak, zuzeneko musika, dantza, mugimendua, literatura eta bertsoak barnebilduko dituena.
Nolanahi ere, emaitzari baino gehiago, egiten ari diren eta egingo duten bideari eman nahi izan diote garrantzia. «Hasieratik argi geneukan diziplina artekoa izatea nahi genuela, eta sorkuntza kolektiboa jarriko zuena zentroan. Azken batean, Badon* sormen laborategi bat da. Ez gaitu hainbeste kezkatzen sortuko den produktuak. Gure fokua bidean dugu jarrita; gure artean gertatuko den horretan», azaldu du Osinagak.
Euskal kulturaren gaineko irakurketa bat egin nahian, sorkuntza prozesua bi zatitan banatu dute. Bata espekulazio fasea izango litzateke, eta bestea, berriz, prototipazio fasea. Ane Abarrategi Tipi kooperatibako kide eta espekulazio fasearen dinamizatzaileak azaldu duenez, galdera batzuk jarri zituzten mahai gainean hasieran. «Nortzuk dira erreferenteak euskal kulturan? Nork dauka lekua plaza publikoan? Eta zein da euskal kulturaren kanona?». Gai eta galdera horien gainean gogoeta egiteko, espekulazio prozesua jarri zuten abian, «batez ere, arrakalak edo bestelako moduak topatzeko». Izan ere, Abarrategik agertu du, bestelako erreferente, plaza eta kanon bat imajinatzeko beharra sentitu zutela, «beste mundu bat» irudikatzekoa. «Mundu honek ez digulako balio». Gogoeta horren ondorioz, pentsatu zuten interesgarria izan zitekeela ariketa «utopiko-politiko bat» egitea modu kolektiboan. Horretarako, sortu zuten EKEFIT taldea, Euskal Kulturaren Errebisiorako Fikziozko Ikerketa Taldea deiturikoa. «Hamabost pertsona inguru elkartu genituen, eta beraiekin batera prozesu bat jarri genuen martxan».
Prozesu horren barruan, hiru topaketa egin dituzte orain arte, Borderline fabrikan (Hendaia, Lapurdi), Uharteko Zentroan (Nafarroa) eta Azala sormen gunean (Lasierra, Araba). «Ibilbide horretan, bestelako mundu bat imajinatu genuen. 2070. urtera bidaiatu genuen, eta hor bestelako plaza publiko bat, kultur sorkuntza ezberdin bat, artistaren beste perfil bat eta abar irudikatu genituen». Adibidez, imajinatu zuten euskara normaltasunez erabiltzen den mundu bat, eta baita gaur egungo leku publiko batzuk —Gasteizko aireportua, elizak, AHTaren geltokiak— hustuta eta kulturarako espazio izateko prestatuta. «Istorio zoro horietatik abiatuta, istorio zehatzak irudikatu genituen, eta horiek osatzen dute Badon* ikuskizunaren oinarria».
Bidean egiten ari den proiektu kolektibo bat izanik, Badon* irekita dago oraindik ere, nahiz eta ikuskizunean parte hartuko duten pertsona batzuk zehaztuta dituzten. «Hasieratik garbi izan dugu ez genuela proiektua izenetan zentratu nahi», argitu du Osinagak. «Badakigu izenak garrantzitsuak direla eta dream team bat osatu dugula, baina oraindik irekita dugu hori ere». Momentuan, besteak beste, Osinaga, Salvador, Marina Suarez, Agirrezabala, Eneritz Furyak, Lorea Argarate, Oihana Vesga eta Ainara Gurrutxaga daude proiektuan murgilduta. «Gure fantasian, zazpi lagun gaude oholtzan, zazpi gorputz eta koro bat. Baina 30 bat lagun gaude proiektuan saretuta».
«Goazen amestera altu zer egin nahiko genukeen». Esaldi horrekin laburbildu du Osinagak Badon*-en izpiritua.
Bigarren deialdia Gaur, Badon* proiektuaren aurrerapena aurkezteaz gain, Korrika-AEK kultur sorkuntzarako bekaren bigarren deialdia ireki dutela ere jakinarazi du Ane Elordi Korrikaren koordinatzaileak. Oinarriek diotenez, beka deialdian parte hartzeko dokumentazioa urriaren 31rako aurkeztu beharko da. Proiektuak diziplina ugari edo bakarra barnebil dezake, eta lanaren emanaldiek agertoki edo plaza batean aurkezteko modukoak izan beharko dute. Beka 23.000 eurokoa izango da, eta 24. Korrika Kulturaleko egitarauaren barruan aurkeztuko da, 2025eko azarotik 2026ko apirilera. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226901/nafarroan-eta-zuberoan-ibiltzen-den-claverina-hartza-kumeekin-ikustea-espero-dute-aurten.htm | Gizartea | Nafarroan eta Zuberoan ibiltzen den Claverina hartza kumeekin ikustea espero dute aurten | Pirinioetako hartz populazioa «erritmo onean» ugaltzen ari da. Azken zenbaketaren arabera, 76 hartz atera ziren hibernaziotik 2022an, 35 ar eta 39 eme, eta zehaztu ezin izan dituzten beste bi. | Nafarroan eta Zuberoan ibiltzen den Claverina hartza kumeekin ikustea espero dute aurten. Pirinioetako hartz populazioa «erritmo onean» ugaltzen ari da. Azken zenbaketaren arabera, 76 hartz atera ziren hibernaziotik 2022an, 35 ar eta 39 eme, eta zehaztu ezin izan dituzten beste bi. | Apirilaren 5ean argitaratu zuen Pirinioetako hartz arrearen inguruko txostena Frantziako Bioaniztasunaren Bulegoak. Horretan 2022. urteari dagozkion datuak argitaratu dituzte, eta, ondorioztatu dutenez, «aurreko urteetan baino gutxiago garatu bada ere, populazioa erritmo onean garatzen jarraitzen du». Besteak beste, Nafarroako Gobernuak emaniko datuak erabili dituzte zenbaketa egiteko. Kalkuluen arabera, Pirinioetan, 76 hartz atera ziren hibernaziotik 2022an, horietako 35 arrak ziren, eta 39, emeak. Ezin izan dute zehaztu beste biak ar edo eme diren. Gutxienez, zortzi kumaldi atzeman zituzten 2022an, eta, horietan, gutxienez 13 hartz kume sortu ziren. Sareak iragarri duenez, aurten, «arreta berezia» jarriko dute Pirinioetako mendebaldean, litekeena baita Claverina eta Sorita hartzak kumeekin ikustea.
Ours Brun (hartz arrea) sareak egin du ikerketa. Euskal Herriko, Okzitaniako, Andorrako, Kataluniako eta Aragoiko (Espainia) datuak erabili dituzte. Hartzak oso uzkurrak dira, gizakiak saihesten dituzte, eta, beraz, zaila da horiek ikustea. Horregatik, besteak beste, haien aztarnetan oinarritu dira zenbaketa egiteko: oinatzak, ileak, gorozkiak. Horrez gain, hartzak ikusi dituztenen lekukotasunak jaso dituzte, eta mendi eta basoetan jarritako kamera automatikoen laguntza izan dute, animalion argazkiak lortzeko, eta horien bidez, ale bakoitza identifikatzeko.
Nafarroan, aztarna bakarra atzeman dute: argazki bat. Claverina hartzari erretratu egin zion kamera automatiko batek iazko maiatzaren 14an. 2019. urtean, Erronkarin (Nafarroa) eta Altzain eta Larrainen (Zuberoa). Esloveniatik ekarrita, Biarnon (Okzitania) sartu zuten hartz emea 2018an.
Kontuan hartu dituzte, era berean, hartzek eginiko erasoak. Atal horretan ikusi dute aziendei 331 eraso egin dietela 2022an (333 aurreko urtean), tartean lau behi helduri. Nafarroan ez dute erasorik atzeman, aurreko azken hiru urteetan ez bezala, ez azienden aurka, ezta erlauntzen kontra ere. Claverinari Izaban bost ardi hiltzea egotzi zioten 2021.
Andorran, behin bakarrik ikusi dute hartza, Ordino herrian, uztailaren 27an. Aragoin, bi gune bereizi dituzte: ekialdean, Douillous hartza identifikatu dute, Benasqueko ibarrean, eta Goiat hartza Gistain haranean. Mendebaldean, Claverina bakarrik atzeman dute, Nafarroako muga aldean.
Katalunian 37 hartz identifikatu dituzte (2021ean baino sei gehiago).
Gehienak, gazteak
Ondorioztatu dutenez, Pirinioetako hartzen %83 hamar urte baino gazteagoak dira.
2015 urtera arte, askoz eme gehiago zeuden, baina 2016. urteaz geroztik, irauli egin zen proportzioa. Halere, 2019tik aurrera, orekatu egin da ar eta eme proportzioa.
Ondorioztatu dutenez, 2021ean jaiotako 16 kumeetatik gutxienez 11k gainditu zuten bigarren negua.
Hartz bat hilda topatu zuten 2022an, eta beste zazpiren berririk ez zuten atzeman. Halere, ez dituzte galdutzat eman, oraingoz. Haatik, beste bost hiltzat eman dituzte, ez dituztela haien aztarnarik aurkitu bi urtez. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226902/joseba-arregi-berriz-espetxeratu-dute-hirugarren-gradua-behin-behinean-eten-ondotik.htm | Politika | Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, hirugarren gradua behin-behinean eten ondotik | Fiskalak gradu progresioari jarritako errekurtsoa ebatzi arte eten diote gradu aldaketa. Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, bigarren graduan. | Joseba Arregi berriz espetxeratu dute, hirugarren gradua behin-behinean eten ondotik. Fiskalak gradu progresioari jarritako errekurtsoa ebatzi arte eten diote gradu aldaketa. Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du, bigarren graduan. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Joseba Arregi Oñatiko (Gipuzkoa) presoak Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) itzuli behar izan du gaur, bigarren graduan, haren gradu aldaketari fiskalak jarritako errekurtsoaz Espainiako Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak erabakia hartu bitartean. Kartzelara bueltatzen den bigarren aldia da. Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak iazko otsailean onartu zuen hirugarren gradua ematea, espetxeko tratamendu batzordeak haren alde egin ostean, baina azaroan, espetxera itzuli behar izan zuen, gradu aldaketa baliogabetuta. Oraingoan, egun batzuk baino ez da hirugarren graduan egon, doktrina berriak ezartzen baitu fiskaltzak errekurtsoa aurkeztea nahikoa dela gradu aldaketa baliogabetzeko.
Arregik 77 urte ditu, eta 31 urte daramatza espetxean, 1992an Bidarten atxilotu zutenetik. Etxerat-ek salatu du berriro ere «oztopoak» jartzen zaizkiela presoei, «aspaldi hasitako espetxe ibilbidea moztu nahian». Gainera, jakinarazi du presoak «adinak eragindako multipatologiak» dituela, eta zigorraren hiru laurdenak 2019an bete zituela. Ostiralerako protestara deitu dute Oñatin, Joseba Arregi etxera lelopean. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226903/konstituzionalak-ebatzi-du-madrilek-ez-duela-nahitaez-finkatu-behar-gaztelerazko-ikastordu-kopurua.htm | Gizartea | Konstituzionalak ebatzi du Madrilek ez duela nahitaez finkatu behar gaztelerazko ikastordu kopurua | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 'Zelaa legea' babestu du. Ikasleak sexuka banatzen dituzten ikastetxeei buruz esan du hezkuntza eredu guztiek ez daukatela laguntza jaso beharrik. | Konstituzionalak ebatzi du Madrilek ez duela nahitaez finkatu behar gaztelerazko ikastordu kopurua. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 'Zelaa legea' babestu du. Ikasleak sexuka banatzen dituzten ikastetxeei buruz esan du hezkuntza eredu guztiek ez daukatela laguntza jaso beharrik. | Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko osoko bilkurak onartu egin du Espainiako Hezkuntza Legea osorik onartzen duen epaia. Hizkuntzei dagokienean, jaso dute Espainiako Konstituzioak ez duela esaten «estatuak» ezinbestean ezarri behar duela gaztelera zein ehunekotan erabili behar den hezkuntza sisteman, baizik eta «hizkuntzen arteko oreka edo berdintasun patroi bat» eta erabiltzeko benetako eskubidea jasotzen dituela eta hori ez duela ukatzen Espainiako azken Hezkuntza Lege horrek.
Beste gai gatazkatsu bati ere heltzen dio testuak: ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeen finantzaketari. Azaldu dutenez, Espainiako Konstituzioak ez du aipatzen hezkuntza eredu guztiek laguntza jasoko dutenik, ezta laguntza publikoetarako eskubide subjektiboa ere: «Ikasleak generoaren arabera bereizten dituzten ikastetxeak ezberdin tratatzen badira hartara haiek erabat edo partez funts publikoz finantzatu ahal izateko, horrek oinarrian du hezkuntza sistemaren kontzepzio ideologiko bat».
Gainera, hezkuntza curriculumean erlijioa ez aipatu izana ere ez zaie konstituzioaren aurkakoa iruditu. Auzitegiaren esanetan, hezkuntza ez da jakintzen transmisio hutsa, «giza hezkuntza» ere bada, eta, Europako jurisprudentziaren arabera, sinesmen erlijiosoekiko edo moralekiko errespetuak ez du eragozten balioak transmititzea, baizik eta hori «modu objektiboan, kritikoan eta pluralistan» egitea dakar.
Hilabetean bigarrenez
Ricardo Enriquez magistratu kontserbadoreak martxoan aurkeztu zuen Voxen helegitearekin egindako sententzia Espainiako Auzitegi konstituzionaleko osoko bilkuran. Atzera bota zuten, Enriquezek Espainiako Konstituzioaren aurkakotzat jo baitzituen Hezkuntza Legeak ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeei eta behar bereziak dituzten ikasleei buruz esandakoak. Hori horrela, beste testu bat idatzi behar izan du —gaur onartu dutena—, gehiengoaren babesa jasotzeko. |
2023-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/226904/espejoren-teniente-jeneral-izendapena-babestu-du-grande-marlaskak.htm | Politika | Espejoren teniente jeneral izendapena babestu du Grande-Marlaskak | Geroa Baik eta EAJk Mikel Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea» leporatu dio Barne ministroari. | Espejoren teniente jeneral izendapena babestu du Grande-Marlaskak. Geroa Baik eta EAJk Mikel Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea» leporatu dio Barne ministroari. | EAJk eta Geroa Baik Espainiako Senatuko kontrol saioa baliatu dute Fernando Grande-Marlaskari aurpegiratzeko Arturo Espejo Guardia Zibilaren teniente jeneral eta Sostengu Agintaritzako buru izendatu izana: «Torturatzaile bat saritu duzue». Grande-Marlaskak, ordea, Barne Ministerioaren jarrera babestu du, esanez Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Zabalzaren heriotzagatik.
Grande-Marlaskaren arabera, «inolako kritikarik gabe» egin du Espejok gorantz Guardia Zibilaren barruan. Hala, Almudena Otaola jeltzaleari eta Geroa Baiko Koldo Martinezi txarretsi die «baieztatu gabeko» gertaera larriak leporatu dizkiotela Espejori, haren ibilbidea kontuan hartu gabe: «Adierazi zein ebazpen zehatzetan egon zen edo dagoen inputatuta formalki Espejo jauna». Are gehiago, defendatu du Espainiako zuzenbide estatuak «gerra zikina» erabili zutenen kontra egin izan duela, eta horren adibide dela, besteak beste, zenbait goi kargudunek kartzela zigorrak jaso izana. Ez du adierazi, ordea, zenbat denbora egin zuten horiek espetxean.
Oso bestelako ikuspegia azaldu dute Otaolak eta Martinezek. Jeltzaleak Mikel Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea» egotzi dio ministroari, eta haren aurkako torturei eta hilketari «inolako garrantzirik» ez ematea txarretsi dio: «Iraina da, Espainia demokratikoaren historiako gertakari beltz hura gertatu zenetik ia 38 urte igaro direnean. Ez da bidezkoa eta immorala da». Era berean, aferaren inguruko dokumentuak desklasifikatzeko eskatu dio Barne ministroari.
Bide beretik, Martinezek kritikatu du Espainiako Barne Ministerioak 1985ean gertatu zena ezkutatu nahi duela, Zabalzaren familia «mespretxatuta» eta egia, justizia eta erreparazioa izateko eskubidearen kontra eginda. Senatariak Grande-Marlaskari eskatu dio adierazi dezala ea PSOEk nolabaiteko «zorrik» ote duen Espejorekin, hark halako izendapen bat jasotzeko: «Agian beldur zarete testifikatu ote dezakeen Felipez Gonzalezen gobernuko PSOEko kargudunak beharrezko lankide izan zirela duela 38 urte egindako krimen bat estaltzeko?».
1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Zabalza. Bertsio ofizialaren arabera, bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak bizitzeko eskubidearen urraketen biktimatzat jo zuen duela urtebete pasatxo, eta CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako audio batzuk azaleratu dute torturen eraginez hil zutela.
Mikel Zabalza Gogoan plataformak oraintsu gogoratu du Espejok zuzendu zituela Zabalzaren atxiloketa eta galdeketa saioak. Hil arte torturatu zuten gaztea Intxaurrondoko kuartelean, eta, hori estaltzeko, Espejok berak antolatu zuen gorpua Bidasora botatzeko operazioa, Madrilgo hedabideetan zabaldu zutenez. Espejok deklaratu egin behar izan zuen Donostian, akusatu gisa, baina afera 1988. urtean artxibatu zuten. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226929/euskal-herriko-zentral-eolikorik-handienetakoa-egin-nahi-dute-goizueta-eta-hernani-artean.htm | Gizartea | Euskal Herriko zentral eolikorik handienetakoa egin nahi dute Goizueta eta Hernani artean | Sustrai Erakuntzaren arabera, proiektua enpresa pribatu batena da, eta Madrilen ari dira tramitatzen. BERRIAk jakin duenez, gauzatuko balitz, Euskal Herrian egindako zentral eolikorik handienetako bat litzateke, 100 megawatt inguruko potentziako proiektu bat baita. | Euskal Herriko zentral eolikorik handienetakoa egin nahi dute Goizueta eta Hernani artean. Sustrai Erakuntzaren arabera, proiektua enpresa pribatu batena da, eta Madrilen ari dira tramitatzen. BERRIAk jakin duenez, gauzatuko balitz, Euskal Herrian egindako zentral eolikorik handienetako bat litzateke, 100 megawatt inguruko potentziako proiektu bat baita. | Goizueta, Arano (Nafarroa) eta Hernani (Gipuzkoa) herrien artean parke eoliko handi bat eraiki nahi dutela jakinarazi du Sustrai Erakuntza fundazioak. Elkarte horren arabera, enpresa pribatu bat ari da proiektua sustatu nahian –ez dute zehaztu zein–, eta Nafarroako eta Gipuzkoako lur eremu handi bati eraginen dio. Fundazioak gehitu du proiektua Madrilen ari direla tramitatzen, «azpiegituraren tamainagatik eta bi autonomia erkidegori eraginen dielako».
BERRIAk jakin duenez, eraikiko balute, inoiz Euskal Herrian egin den egitasmo eolikorik handienetako bat litzateke Urumea ibarreko mendietan paratu nahi duten hori, 100 megawatt inguruko potentziako instalazioa bailitzateke. Orain arte eraiki dituzten zentral eolikorik handienak 50 megawattetik beherakoak dira.
Kasu honetan, Espainiako Gobernua ari da egitasmoa tramitatzen, eta enpresak jada eskatua du eskubidea sare elektrikoarekin lotzeko, eta, aldi berean, berme batzuk jarri ditu proiektua sustatzeko. Hurrengo pausoa proiektua garatzea eta jendaurrean aurkeztea litzateke. Esanguratsua da egitasmoa jarriko litzatekeen udalerrietako ordezkariek ez dutela haren inguruko informaziorik jaso oraindik, ez Hernanin, ez Aranon, ez Goizuetan.
Sustrai Erakuntzak ohar batean salatu duenez, parke eoliko handi hori diseinatzeko tenorean ez dute «plangintza demokratikorik» egin, eta ez dituzte «gizartearen premiak» aintzat hartu: «Nola antolatu eguneroko joan-etorriak, nola arindu eta ordezkatu nekazaritzako eta abeltzaintzako industria eredua, nola sustatu lurraldeen arteko oreka handiagoa, nola birplanteatu industria eredua, nola hartu enplegua eta erreprodukzio lanak banatzeko neurri erradikalak, eta hori guztia biodibertsitatearen eta gure ekosistemen zaintza eta babesa integratuz».
Nafarroan martxan jarritako proiektu energetikoen balantzea «kezkatzeko eta larritzeko modukoa» dela gaineratu dute oharrean. «Era desordenatuan hedatu dituzte, eta, horren ondorioz, laborantzako eta biodibertsitateko milaka hektarea galtzen ari dira». Adibidetzat jarri dute Adios herrian eraiki nahi duten parke fotovoltaikoa: «Horrek ekarriko du laborantzarako lursail gehienak okupatzea. Horrez gain, baimendu egin dira egun instalatuta dagoen potentzia halako bi izango duten proiektuak. Urtez urte beherantz doa Nafarroako kontsumo elektrikoa, baina, hala ere, eutsi egin zaio energia fosilen kontsumoari, eta CO2 gasen emisioa handitu da».
Proiektu horiei guztiei «galga» jartzeko galdegin du Sustrai Erakuntzak, «arriskuak era kritikoan aztertzeko». Salatu du, hala ere, Nafarroako Gobernua «miopia energetiko eta klimatikoak jota» dagoela, eta «multinazional elektrikoak elikatzen» dituela, «isiltasunak eta eztabaida politikorik ezak lagunduta, eta gizartearen interesen eta lurraldearen jasangarritasunaren aurka».
Energia berriztagarriei lotutako makroproiektuak «krisi globalari aurre egiteko alferrikakoak» izateaz gain, «gizartea amildegiaren ertzean jarriko duten konponbide faltsuak» direla nabarmendu du fundazioak: «Etekinen bilaketa eroa, baliabideen kontrolaren aldeko gerra ekonomikoak, herriei behar energetikoak kudeatzeko subiranotasuna ukatzea, oligopolioen botereari eustea, tokiko nekazaritza eta abeltzaintza suntsitzea, planetaren muga biofisikoak ez errespetatzea... Hori guztia ikusita, lanean jarraitzea eta mobilizatzea besterik ez zaigu geratzen». |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226930/hamarretik-ia-bederatzik-uste-dute-demokrazia-hobea-dela-laquobeste-edozein-gobernu-mota-bainoraquo.htm | Politika | Hamarretik ia bederatzik uste dute demokrazia hobea dela «beste edozein gobernu mota baino» | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritar gehienek, ordea, uste dute politikan eragiteko gaitasun «oso txikia» dutela edo ez dutela batere gaitasunik. ‘Demokraziari buruzko ulermenak gurean’ ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu Arantzazulab-ek, eta «politikarien eta herritarren arteko zatiketaren literatura» islatu du, beste gai askoren artean. | Hamarretik ia bederatzik uste dute demokrazia hobea dela «beste edozein gobernu mota baino». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritar gehienek, ordea, uste dute politikan eragiteko gaitasun «oso txikia» dutela edo ez dutela batere gaitasunik. ‘Demokraziari buruzko ulermenak gurean’ ikerketaren emaitzak aurkeztu ditu Arantzazulab-ek, eta «politikarien eta herritarren arteko zatiketaren literatura» islatu du, beste gai askoren artean. | Zer uste dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek demokraziari buruz? Galdera horretatik abiatuta, ikerketa zabal bat ondu du Arantzazulab-ek, EHUren, Deustuko Unibertsitatearen eta Mondragon Unibertsitatearen lankidetzarekin. Demokraziari buruzko ulermenak gurean ikerketaren emaitzek islatu dute, besteak beste, «demokrazia beste edozein erregimen mota baino hobea» dela hiru lurralde horietan galdetutakoen %88,4rentzat. Aldiz, %3 ere ez dira baieztapen honekin bat egindakoak: «Egoera batzuetan, erregimen autoritarioa hobea izan daiteke demokratikoa baino». Gainera, %5 baino gehiago ados dira honekin: «Ni bezalako jendeari bost axola zaio erregimen demokratikoa edo ez-demokratikoa egotea».
Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goiak azaldu duenez, «ahalik eta interpretazio gutxien» egiten saiatu da galdeketaren emaitzak aurkeztean, «aurrerantzean ikerlarien lana izango baita datuak sakonago interpretatzea», baina aurreratu ditu zenbait ondorio. Adibidez, alderdien arteko politikak eragiten duela «distortsio handiena» sistema politikoan, herritar gehienentzat. «Politikarien eta herritarren arteko zatiketaren literatura» islatu du ikerketaren landa lanak, beraz.
Guztira, hogei galdera egin ditu Arantzazulab-ek demokraziaren ulermenari buruz. 2023ko otsailaren 22tik martxoaren 24ra bitartean bildu dute informazioa, telefono bidezko banakako elkarrizketen bidez. Hemezortzi urte edo gehiagoko biztanleriarena da lagina. 1.022 pertsonari galdetu diete Bizkaian, 661i Gipuzkoan, eta 490 pertsonari Araban; 2.173 pertsona elkarrizketatu dituzte guztira.
Demokrazia defendatu
Galdeketak islatu du herritar gehienek uste dutela egungo sistema politikoak ez diola tarte handirik uzten politikan eragiteko. «Noraino uzten die sistemak zu bezalako herritarrei politikan eragiten?» galderari ia %40k erantzun diote «oso gutxi», eta ia %25ek «ezer ez»; %30 inguruk, berriz, uste dute «zerbait» eragiten uzten diola sistemak. «Hau da, hiru herritarretik bik uste dute sistemak ez diela uzten tarte nahikorik politikan eragiteko».
Hala ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren artean oso zabaldurik dago demokraziaren aldeko defentsarako hautua. «Demokrazia defendatzeko prest zeundeke mehatxupean balego?» galderari, baiezkoa eman diote ia %75ek. Ordea, %11 inguru ez leudeke prest.
Eta zer da nahitaezkoa sistema demokratikoak iraun dezan? Erantzunek modu argian igorri dute gehienek berdintasunarekin lotzen dutela ezinbestekoa dena. Galdetuen herenek uste dute derrigorrezkoa dela «pertsona guztiak berdin hartzen dituen sistema judiziala izatea», eta ia beste herenek diote «herritar guztiek diru sarrera duinak izatea» dela nahitaezkoa. «Norberak pentsatzen duena beldurrik gabe esateko eskubidea» jo dute nahitaezkotzat ia %17k, eta beste %10ek esan dute demokrazia egoteko «ordezkariak hautatzeko askotariko alderdiak» egon behar direla.
Beraz, gehiengo zabal batek lotzen du demokrazia «eskubideak eta askatasunak» bermatzearekin. Ongizate ekonomikoa bermatzea, gobernua «eraginkortasunez kontrolatzeko mekanismoak» izatea eta guztientzat justizia bera egotea ezinbestekoa da gehienentzat, era berean, Goiak helarazi duenez.<br />Hauteskunde kanpaina ate joka dagoen honetan, inkesta zabalak herritarren lehentasunak islatu ditu demokrazia eraikitzeko moduen inguruan ere, gehiengoak eta gutxiengoak aintzat hartuta. Gehienek (%81) nahiago dituzte «indar nagusien eta gutxituen arteko itunak, demokraziarekin identifikatuago» sentitzeko. Gobernuaren kontrol mekanismoen harira, galdetuetatik gehienek(%65) nahiago dituzte «balio eta printzipioak» lehenesten dituzten gobernuak, «gobernu eraginkorrak» baino.
Demokrazia eta haserrea
Demokrazia hitzak sortzen duen sentimenduaz ere galdetu du inkestak, eta, herenentzat baino gehiagorentzat, «axolagabekeria, mesfidantza eta haserrea» dira hitz horrek pizten dituen erreakzioak. Erdiei baino gehiagori (%52 ia) «konpromisoa» ekartzen die gogora.
Arantzazulab-eko zuzendari nagusiaren hausnarketa batek inkestaren emaitzen bi alde laburtzen ditu: atxikimendu handia dago «demokrazia kontzeptuarekin», baina haren «egikaritza errealarekin ez horrenbeste».
Arantzazulab-ek, EHUko, Deustuko Unibertsitateko eta Mondragon Unibertsitateko ikerlariekin batera, datu horiek guztiak eta beste hainbat xehatuko ditu aurrerantzean, adinka, sexuaren arabera, jatorriaren arabera eta galdetuen beste aldagai batzuen arabera, emaitza gehiago azalera ditzan ikerketak. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226931/lourdes-zabalza-ikertzen-ez-bada-ezinezkoa-da-norbait-inputatzea.htm | Politika | Lourdes Zabalza: «Ikertzen ez bada, ezinezkoa da norbait inputatzea» | Grande-Marlaskak esan du Arturo Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Mikel Zabalzaren heriotzagatik, eta erantzun egin dio haren arrebak: «Betiko kontua da», esan du Radio Euskadin. | Lourdes Zabalza: «Ikertzen ez bada, ezinezkoa da norbait inputatzea». Grande-Marlaskak esan du Arturo Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Mikel Zabalzaren heriotzagatik, eta erantzun egin dio haren arrebak: «Betiko kontua da», esan du Radio Euskadin. | Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne Ministroaren hitzek ez dute harritu Mikel Zabalza zenaren familia. «Betiko kontua da. Auzia zabalik zegoenean, bertsio ofiziala zalantzan jartzen zuten epaileak alboratu egiten zituzten. Horrela ezinezkoa da», esan du gaur Lourdes Zabalza arrebak, Radio Euskadiko Boulevard saioan egin dioten elkarrizketan. Egoerarekin nahiko etsita daudela aitortu du: «Apurtezina den horma bat dugu aurrean; oso ondo babestuta dagoen harresi bat da».
Atzo, EAJk eta Geroa Baik Espainiako Senatuko kontrol saioa baliatu zuten Grande-Marlaskari aurpegiratzeko Arturo Espejo Guardia Zibila teniente jeneral eta Sostengu Agintaritzako buru izendatu izana: «Torturatzaile bat saritu duzue», egotzi zioten. Ministroak, ordea, bera buru duen ministerioaren jarrera babestu zuen, esanez Espejo ez dutela «inoiz inputatu» Zabalzaren heriotzagatik.
Hitz horiei erantzun egin die Zabalzak: «Ikertzen ez bada, ezinezkoa da ebazpen judizial bat izatea eta, beraz, norbait inputatzea», argudiatu du.
Grande-Marlaskak azaldu zuenez, Espejok «inolako kritikarik gabe» egin du gorantz Guardia Zibilean. Hala, Almudena Otaola jeltzaleari eta Geroa Baiko Koldo Martinezi esan zien «baieztatu gabeko» gertaera larriak leporatu dizkiotela, haren ibilbidea kontuan hartu gabe: «Adieraz ezazue Espejo jauna zein ebazpen zehatzetan egon zen edo dagoen inputatuta formalki», eskatu zien. Are gehiago, adierazi zuen Espainiako zuzenbide estatuak «gerra zikina» erabili zutenen kontra egin izan duela, eta horren adibide dela, besteak beste, zenbait goi kargudunek kartzela zigorrak jaso izana. Ez zuen aipatu, ordea, zenbat denbora egin zuten horiek espetxean.
Otaolak eta Martinezek aurpegiratu zioten, besteak beste, Zabalzaren familia «berriro biktimizatzea», eta 1985ean gertatu zena ezkutatu nahi izatea.
Anduezari eskerrak
Grande-Marlaskak adierazpen horiek egin aurretik, Zabalzaren irrati kate berean hitz egin zuen Eneko Anduezak, PSE-EEko idazkari nagusiak. Han, azaldu zuen «lotsatuta eta suminduta» dagoela Espejoren izendapenagatik, eta gehitu zuen «egunen batean» aurrez aurre esan nahiko liekeela hori Zabalzaren senideei. Grande-Marlaskari ere pentsatzen duena esango diola aurreratu zuen, aukera duenean.
Anduezak adierazi zuen «egia, justizia eta erreparazioa biktima guztientzat» aldarrikatzen dituela, eta Espejoren kasuak ez duela inondik inora ere ekarpenik egiten horretan.
Gaur, Zabalza eskertuta agertu da hitz horiekin: «Uste dut zintzoak direla, baina Madrilek agintzen du. Denborak esango du. Dena den, lasaitzen gaitu PSOE barruan baten bat gure alde egoteak».
Atxiloketa zuzendu zuena
1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Mikel Zabalza. Bertsio ofizialaren arabera, bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak bizitzeko eskubidearen urraketen biktimatzat jo zuen duela urtebete pasatxo, eta CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako audio batzuk azaleratu dute torturen eraginez hil zutela.
Mikel Zabalza Gogoan plataformak oraintsu gogoratu du Espejok zuzendu zituela Zabalzaren atxiloketa eta galdeketa saioak. Hil arte torturatu zuten gaztea Intxaurrondoko kuartelean, eta, hori estaltzeko, Espejok berak antolatu zuen gorpua Bidasora botatzeko operazioa, Madrilgo hedabideetan zabaldu zutenez. Espejok deklaratu egin behar izan zuen Donostian, akusatu gisa, baina afera 1988. urtean artxibatu zuten. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226932/zaintzaren-aldeko-itun-baten-oinarriak-ezarri-ditu-elkarrizketa-sozialerako-mahaiak.htm | Ekonomia | Zaintzaren aldeko itun baten oinarriak ezarri ditu Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak | Beste lantalde bat sortuko du erronka demografikoaren eragina aztertzeko. Gazteen enplegua sustatzeko itun bat landuko du, eta 45 eta 50 urtetik gorakoen okupazio tasak handitzeko moduak bilatuko ditu. | Zaintzaren aldeko itun baten oinarriak ezarri ditu Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak. Beste lantalde bat sortuko du erronka demografikoaren eragina aztertzeko. Gazteen enplegua sustatzeko itun bat landuko du, eta 45 eta 50 urtetik gorakoen okupazio tasak handitzeko moduak bilatuko ditu. | Eusko Jaurlaritzaren babesean sortutako Elkarrizketa Sozialaren Mahaiak hurrengo hilabeteetarako bere eginbeharren programa osatu du. Horien artean ez da izango lau eguneko lan astearen bideragarritasuna eta egokitasuna aztertzea, gai horrek Confebasken betoa jaso duelako. «Ez dugu ikusten», justifikatu du Isabel Busto patronaleko presidenteak. Gaineratu duenez, enpresaburuen elkartea ez dago lau eguneko lanaldiarekin «azterketa bat edo esperimentu bat» egitearen aurka, baina uste du mahaian «gai garrantzitsuagoak eta premiazkoagoak» jorratu behar direla.
Etxeko lanen artean izango da zaintzaren aldeko itun baten osaketan parte hartzea. Itun horren oinarriak lantzen aritu dira azken hilabeteetan, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken Sailaren gidaritzapean. Itun horren oinarriak dagoeneko finkatu dituzte gizarte eragileek, eta horregatik oso pozik azaldu da Nerea Melgosa sailburua. «Berebiziko garrantzia dauka», haren esanetan, gizarteak «zaintzak erdigunean» jarri dituelako eta horren inguruan «zaintzen eredu propio bat» eduki ahal izango dutelako.
«Geure herritarrak zahartzen ari dira, eta zaintzen beharra handitzen ari da. Zaintzen eredu mediterraneoa batetik gatoz, zaintzen ardura familiengan jartzen duena, eta, ondorioz, emakumeengan; hori ez da bidezkoa, ezta sozialki jasangarria ere», ziurtatu du Melgosak.
Hiru helburu
Elkarrizketa Sozialaren Mahaian erabaki dutenez, hiru helburu nagusi izango ditu zaintzen aldeko itunak: zaintza behar duten herritarrek zerbitzu hobea jasotzea, sektoreak jasaten duen genero arrakala desagerraraztea, eta sektore horretan kalitatezko enplegua sortzea.
Ituna «transbertsala» izango da, erakunde publiko asko ez ezik, erakunde pribatu asko ere ari direlako zaintza zerbitzuetan. Administrazioen ardura da «beren bizitzaren une batean zaintza behar dutenen pertsonen ongizatea bermatzea», eta haien eginbeharra da hori posible egiteko politikak zehaztea eta eragile guztien arteko koordinazioa ziurtatzea.
Zaintzaren zatirik handiena emakumeen bizkar izateak enpleguan duen eragina onartu dute itunaren oinarriek. Izan ere, horrek eragiten du «askotan» emakumeak ordaindutako lanetan ez aritzea edo biak uztartu behar izatea. «Horrek trabatu egiten du emakume askoren ibilbide profesionala, eta eragiten du haien kopuru nabarmen batek ezin garatzea bere ibilbide profesionala ardura handiagoko lanetara, edo lan bizitzan ezin parte hartu ahal izatea».
Horregatik, Zaintzaren aldeko Itunaren xedeetako bat izan behar du zaintzen lana gizonen eta emakumeen artean orekatzea. Horretarako bide bat da ordaindu gabeko zaintza lanak «ahal den bezainbat murriztea» eta «esku hartze profesionala» handitzea.
Sektoreko langile profesionalen baldintzak hobetzeko bidea negoziazio kolektiboa izan behar duela uste du Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak, «administrazio publikoen ardura alde batera utzi gabe».
Beste lanak
Hurrengo hilabeteotan enpleguari lotutako beste gai batzuk ere landuko dituzte Elkarrizketa Sozialerako Mahaiko kideek. Enplegu taldearen barruan, gazteen enpleguaren kalitatearen aldeko itun baterako oinarri komunak aztertuko dituzte. Gainera, 45 edo 50 urtetik langileen okupazio tasak handitzeko programa bat diseinatuko dute.
Lantalde berri bat ere sortuko dute, erronka demografikoak lan merkatuan duen eragina aztertzeko. Azken horri garrantzi handia eman dio Confebaskek. «Aspaldi ohartarazten ari gara Euskadiko enpresek zailtasun larriak eta gero eta handiagoak dituztela beharrezko profil profesionala duten behar besteko pertsonak aurkitzeko. Herrialdeko estrategia bat behar dugu, denok, erakundeek, enpresek, unibertsitateek eta, oro har, hezkuntza sistemak diseinatua, arazoaren ikuspegi bateratuarekin eta zeharkakoarekin, aurrean dugun erronka izugarriari aurre egin ahal izateko», esplikatu du Bustok.
Elkarrizketa sozialean parte hartzen dute Jaurlaritzak, Confebaskek eta CCOO eta UGT sindikatuek. Ez, ordea, hiru lurraldeetan ordezkaritzarik zabalena duten bi sindikatuek, ELAk (%41, 2022 amaieran) eta LABek (%19,5). |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226933/baldintzapean-aske-geratu-da-gorka-vidal-euskal-presoa.htm | Politika | Baldintzapean aske geratu da Gorka Vidal euskal presoa | Hemeretzi urte egin ditu kartzelan, eta 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. | Baldintzapean aske geratu da Gorka Vidal euskal presoa. Hemeretzi urte egin ditu kartzelan, eta 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Gorka Vidal euskal presoa baldintzapean aske geratu da. Zaratamarrak (Bizkaia) 44 urte ditu, eta hemeretzi egin ditu espetxean.
Vidal 2004tik dago preso, eta 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. 2020an jakinarazi zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Kordobako kartzelatik (780 kilometrora) Logroñora (105 kilometrora) lekualdatuko zutela, bigarren graduan. 2021eko urtarrilean, berriz, Euskal Herriratu egin zuten, Zaballara (Araba) lekualdatuta.
Urte eta erdi geroago, Eusko Jaurlaritzako Justizia zuzendaritzak presoari hirugarren gradua ematea adostu zuen. Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak errekurritu egin zuen, baina Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak gradu progresioa babestu zuen. Beste errekurtso bat tarteko, Auzitegi Nazionaleko Lehen Zigor Salara iritsi zen afera. Orain, baina, baldintzapean aske utzi dute. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226934/borrokak-gogortu-egin-dira-khartumen-bi-aldeek-beste-su-eten-bat-adostu-arren.htm | Mundua | Borrokak gogortu egin dira Khartumen, bi aldeek beste su eten bat adostu arren | Dagoeneko 270 dira hildakoak, eta 2.600 zaurituak. Txadeko armadak Sudango 320 soldadu atxilotu eta armagabetu ditu. Guterres ABko eta Arabiar Ligako ordezkariekin biltzekoa da bihar. Japoniak hegazkin militarrak bidaliko ditu Sudanera, bere herritarrak handik ateratzeko. | Borrokak gogortu egin dira Khartumen, bi aldeek beste su eten bat adostu arren. Dagoeneko 270 dira hildakoak, eta 2.600 zaurituak. Txadeko armadak Sudango 320 soldadu atxilotu eta armagabetu ditu. Guterres ABko eta Arabiar Ligako ordezkariekin biltzekoa da bihar. Japoniak hegazkin militarrak bidaliko ditu Sudanera, bere herritarrak handik ateratzeko. | Ez da etenaldirik izan Sudanen. Hasi baino lehen geratu zen bertan behera atzo paramilitarrek eta armadak adostutako menia. Inork ez du bere gain hartu erantzukizuna: militarrek RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde armatuei egotzi zieten, eta talde armatuak, Abdel Fatah al-Burhanek zuzendutako indarrei. Era batera edo bestera, borrokak gogortu egin dira, Khartum hiriburuaren inguruetan batez ere. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 270 dira dagoeneko hildakoak —horietatik 175, zibilak— eta 2.600 inguru zaurituak.
24 orduko beste su eten bat iragarri du RSF talde armatuak, gaurko 18:00etan hasita. Armadak ez du bat egin hasieran iragarpenarekin. Aldiz, minutu batzuk lehenago adierazi du aurrera jarraitzen dutela «matxinada garaitzeko operazioak», eta horietan «errespetatu» egiten dituztela borrokarako arauak, «zibilen segurtasuna bermatzeko». Bada, RSFk iragarpena egin eta hiru ordura onartu du 24 orduko menia Sudango armadak, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez. «Su etena 18:00etan sartuko da indarrean, eta bihar arte iraungo du, laguntza humanitarioa errazteko». Hori bai, baldintza nagusi bakarra ezarri du: gerrillak menia errespeta dezala.
Adostasun horrek, ordea, ez du fruiturik eman, eta borrokek bere horretan jarraitzen dutela ziurtatu dute Al-Jazeerako eta BBC hedabideek. Tiroketak, batez ere, presidentearen jauregitik gertu izaten ari dira, Khartumen. Bien bitartean, Txadeko Defentsa ministro Daoud Yaya Brahimek gaur jakinarazi duenez, armadak Sudango 320 soldadu atxilotu eta armagabetu ditu. «Beldur gara sudandarren arteko liskarra Darfurrera [Sudan mendebaldea] hedatuko ote den», adierazi du Brahimek. Txadeko Gobernuak iragan larunbatean itxi zuen herrialdeak Sudanekin duen muga, eta lasaitasunerako deia egin zuen.
Testuinguru horretan, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterres bilera telematiko batean parte hartzekoa da bihar, AB Afrikako Batasuneko eta Arabiar Ligako ordezkariekin batera. Guterresek ABko presidente Moussa Faki Mahamatekin hitz egin du gaur telefonoz, eta Sudango egoerari buruz hitz egin dute. Bihar egitekoa duten batzarraren helburu nagusia izango da armadak eta gerrillak jarrerak hurbiltzea eta 24 orduko su eten bat adostea. «Bi aldeei berretsi nahi diegu nazioarteko legea errespetatu behar dutela. Zibilak babestera eta NBEko langile eta kide guztien segurtasuna bermatzera behartuta daude», ohartarazi du NBEko bozeramaile Stephane Dujarricek.
Osasun zerbitzuetan ere zuzeneko eragina izan du gatazkak. Osasun Ministerioak ohartarazi du gutxienez hamasei direla zerbitzuz kanpo dauden erietxeak, eta beste hainbat ere ixteko arriskuan daudela, borroken eta bonbardaketen ondorioz. Horretaz gain, argindar mozketak etengabekoak dira hiriburuan, eta zenbait tokitara ez da heltzen edateko urik. Lantokiak eta eskolak ere itxita daude herrialde ia osoan. Al-Jazeera telebistak zabaldu duenez, lapurretak eta erasoak nonahi gertatzen ari dira, eta jendeak ilara luzeak egin behar ditu oinarrizko elikagaiak eskuratzeko. «Gauza gehienak ez daude. Jendeak ordu bat baino gehiago egiten du ilaran, baina, bere txanda iristen denean, ohartzen da ez dagoela behar duenik», azaldu du Bahriko herritar batek, Mohamedek.
Bestalde, Merowe hiria armadaren kontrolpean dela zabaldu dute iturri militarrek. Horien arabera, «eguneroko bizitzara» itzuli ahal izan dira herritarrak, nahiz eta soldaduen presentzia oraindik ere handia izan hiriko kaleetan. Hala, hiri berean kokatutako nazioarteko aireportua ere militarren esku legoke, nahiz eta RSFko kideak oraindik inguruetan egon.
Egoerak hobera egingo ez duela ikusita, Japoniak iragarri du hegazkin militarrak bidaliko dituela Sudanera bere herritarrak handik ateratzeko. Orotara 60 japoniar inguru bizi dira Sudanen; gehienak, enbaxadako langileak. Gauza bera egiten hasi zen atzo Alemania ere, baina bertan behera utzi behar izan zituzten ebakuazio lanak, borroken ondorioz. 150 alemaniar daude herrialdean.
Hiriburua, inguratuta
Milaka lagunek irtenbide bat ikusi zuten atzo eguerdian iragarritako su etenean. Askok ihes egiteko gauzak prestatu zituzten meniaren berri izan zutenean; izan ere, hiriburua ia erabat bakartuta dago, eta nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeek onartu dute ezinezkoa dela hara heltzea egoera baretu ezean. Horrez gain, eskolak, lantokiak eta erietxeak itxita daude.
Bi gunetan daude orduotan borrokarik gogorrenak: armadaren egoitza nagusian eta nazioarteko aireportuaren inguruetan. Armadak gogor bonbardatu ditu aireportuaren inguruak, bertan omen daudelako RSFren indarrak. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226935/jeff-mills-john-talabot-eta-dr-rubinstein-izango-dira-dantz-jaialdian.htm | Kultura | Jeff Mills, John Talabot eta Dr. Rubinstein izango dira Dantz jaialdian | Abuztuaren 24tik 26ra egingo dute festibala, Donostian. Antolatzaileek Dantz Point izeneko egitasmoa ere antolatuko dute Euskal Herriko eta Europako hainbat hiritan | Jeff Mills, John Talabot eta Dr. Rubinstein izango dira Dantz jaialdian. Abuztuaren 24tik 26ra egingo dute festibala, Donostian. Antolatzaileek Dantz Point izeneko egitasmoa ere antolatuko dute Euskal Herriko eta Europako hainbat hiritan | Musika elektronikoaren izen ezagunak bilduko ditu Dantz jaialdiaren zazpigarren aldiak, abuztuaren amaieran, Donostian. Besteak beste, Jeff Mills, Dr. Rubinstein, John Talabot, Blawan, DJ Plython, Interstellar Funk, Rene Wise eta A4 izango dira festibalean. Emanaldiak Donostiako hainbat tokitan izango dira, hala nola Miramongo Anfiteatroan, Tabakaleran eta Kutxa Kultur klubean, eta jaialdia gauetan ere luzatuko da, Illunben. Nolanahi ere, kultur jarduerak, hitzaldiak, kolektiboen parte hartzeak eta askoz gehiago egingo dira aste osoan zehar. Gaur aurkeztu dute jaialdia, Donostian bertan, Jokin Telleria Dantz-en zuzendariak, Arola Urdangarin Euroeskualdeko zuzendariak, Maria Jose Telleria Gipuzkoako Kultura diputatuak eta Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak.
Jaialdiaren lehen egunean, abuztuaren 24an, osteguna, Kutxa Kultur klubak (Tabakalera) THING performancea hartuko du 21:00etatik 00:00etara. Artista eta produktore batzuen zuzeneko emanaldia da, aldi berean inprobisatzen duten bitartean egina. Zuzeneko formatu berritzaile bat eskaintzen du, aitzindaria Europa mailan, publikoari zuzeneko musika elektronikoaz gozatzeko aukera ematen diona, «orain arte jaialdi eta klubetan ikusi denaren aldean guztiz bestelakoa», antolatzaileen arabera. Error Etica, Pina, Another Machines, Izar5 eta Vema Diodesek parte hartuko dute ekitaldian.
Abuztuaren 25an, Tabakalera kanpoko Andre Zigarrogileak plazan, lau artistak jardungo dute 17:00etatik aurrera: Sally Rous, Zuri, Ines eta Yngryd. DJ horiek erritmoa jarriko dute arratsalde osoan, 21:00ak arte. Ondoren, Dantz Festival jaialdia Illunbera joango da, eta, bertan, 22:30etik aurrera, Bihotza, Bassywax, Lena Willikens, DVS1 eta Blawan taldeek euren saioak erakutsiko dituzte.
Hurrengo egunean, larunbatean, Miramongo Anfiteatroan Ope Loeb, Baiuca, DJ Python, Interstellar Funk eta John Talabot DJak arituko dira 17:00etatik 00:00etara. A4, Rene Wise, Dr Rubinstein eta Jeff Mills-ekin jarraituko du programazioak Illunben 00:30etatik aurrera.
Dantz Point guneak
Bestalde, Dantz Point denboraldia ere aurkeztuko dute gaurko agerraldian. Dantz Point musika elektroniko eta abangoardistako saioak leku enblematikoetara eramatera bideratutako ekimen artistikoa da. Saio horiek zuzenean grabatzen dituzte eta hainbat online plataformatan transmititzen dituzte. «Helburu nagusia musika, teknologia berriak eta berrikuntza kulturala erabiltzea da, espazio enblematikoei balioa emateko eta abangoardiako musika garatzeko, hainbat diziplina uztartuz, hala nola arkitektura eta ondarea. Era berean, abangoardiako musika entzuleria zabalago batengana eramatea eta berrikuntza artistiko eta kulturalak sustatzea bilatzen du, elkarlaneko proiektu berritzaile baten bidez», azaldu dute antolatzaileek. Dantz Point-ek hainbat ekitaldi eskainiko ditu Euskal Herrian eta Europan.
Orain arte, Dantz Point Gipuzkoako hainbat lekutan garatu da: Arantzazun (OnÌati), Zumaiako flyschean, Loiolan (Azpeitia), Hondarribiko harresietan, Aizpeako meategietan (Zerain) eta beste askotan. 2023an, lehen Dantz Point presentziala heldu den larunbatean izango da, 19:00etan, Lasarte-Orian, Brunet parkean. «Bertan, udalerria industrializatzeko funtsezkoa izan zen ehun-fabrika garrantzitsu bat zegoen, 1848an sortua». Euria eginez gero, ekitaldia apirilaren 29ra atzeratuko da, leku eta ordu berean. Musika, Giovanni eta Almuedoren eskutik etorriko da, «Gipuzkoako musika eszenan proiekzio handia duten bi DJ».
Txillida Lekuk artea eta natura uztartzen dituen Dantz Point bat hartuko du uztailaren 15ean, eta abuztuaren 19an, Irunen, Xantalen baseliza ere Dantz Pointaren kokalekua izango da.
IrunÌeko Ziudadela Nafarroako lehen Dantz Point-aren etxea izango da maiatzaren 27an. «Esperientzia paregabea eta kalitate handikoa eskainiko zaie bertaratzen direnei IrunÌeko leku enblematiko batean, ondare historikoa eta musika elektronikoa hain leku seinalatuan uztartuz». Bertan izango dira Rex The Dog, Scalameriya, Francois Del Mundo, InÌigo DiÌaz eta Nikka.
Miarritzen (Lapurdi) ere izango da Dantz Point bat ekainaren 10ean, eta honakoak izango dira parte hartzaileak: You Man, Fantastic Twins, Sara Zinger, Fat Cat, Francois Del Mundo eta Musique D Aperitif.
Maiatzaren 5etik 7ra, berriz, 1000 Gradutan egitasmoa izango da Enkarterrietako, Meatzaldeko eta Bilboko Ezkerraldeko hainbat espaziotan, «meatze paisaia eta industria ondareko lekurik enblematiko eta ikusgarrienetan». Last Tour-ekin elkarlanean antolatu du Dantz-ek. Flaca, Alta, Puñales, Daniel Avery, Isabella, El Txef-A, Dekmantel Soundsystem, Elena Colombi eta Katza izango dira, beste batzuen artean, bertan.
Herrialde Katalanetan, Espainian, Portugalen, Herbehereetan eta Grezian ere antolatuko dituzte Dantz Point-ak. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226936/cfdtk-ere-emakume-bat-izango-du-buruzagi.htm | Ekonomia | CFDTk ere emakume bat izango du buruzagi | Laurent Bergerrek iragarri du ekainean Marylise Leonen esku utziko duela idazkaritza nagusia. | CFDTk ere emakume bat izango du buruzagi. Laurent Bergerrek iragarri du ekainean Marylise Leonen esku utziko duela idazkaritza nagusia. | Aste gutxiren buruan, emakumeen ahotsa izango dute Frantziako bi sindikatu nagusiek.
Martxoaren 31n, Sophie Binet bilakatu zen CGT Lanaren Konfederazio Orokorra sindikatuko idazkari nagusia, Phillippe Martinezen ordez. Ustekabeko izendapena izan zen, beste emakume bat baitzen faborito: Marie Buisson. Baina Martinezen kudeaketa txostena baztertu zuten sindikatuko batzarkideek, eta horrek zaildu egin zuen hark bultzatutako hautagaiaren izendapena.
Lehen aldia da 128 urteko historian emakume bat CGTko idazkari nagusia izango dena, baina Frantziako Lan Konfederazio Demokratikoak (CFDT) aurrez izan du emakumezko buru bat: Nicole Notat, 1992 eta 2002 urteen artean. Berez, hura izan zen Frantziako sindikatu bateko lehen emakume buruzagia.
CFDTko hurrengo burua Marylise Leon izango da, sindikatu erreformistako oraingo bigarren arduraduna. Horrela iragarri du Laurent Berger oraingo idazkari nagusiak, Le Monde egunkariari eskainitako elkarrizketan. Bergerrek 2012an hartu zuen buruzagitza, eta iazko ekainean utzi nahi zuen kargua, baina beste urtebete egin du, zailtasunak izan zituelako idazkaritza orduan uzteko. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226937/zahar-etxeetako-langileak-kalera-atera-dira-nafarroan-ere-lan-baldintza-duinak-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Zahar etxeetako langileak kalera atera dira Nafarroan ere, «lan baldintza duinak» aldarrikatzeko | Atzotik, greban dira Nafarroako egoitzetako langileak, ELA, UGT eta LAB sindikatuek deituta. | Zahar etxeetako langileak kalera atera dira Nafarroan ere, «lan baldintza duinak» aldarrikatzeko. Atzotik, greban dira Nafarroako egoitzetako langileak, ELA, UGT eta LAB sindikatuek deituta. | «Ez gara esklaboak, langileak gara! Egoitzak borrokan!». Langileen aldarriak ozen aditu dira gaur goizean Iruñeko Vaguada zahar etxearen parean. ELA, UGT eta LAB sindikatuek deituta, hiru eguneko lanuztea egiten ari dira Nafarroako adinekoen egoitzetan. Bigarren greba eguna dute gaurkoa, eta kalera atera dira, lan hitzarmen berri bat eta «baldintza duinak» aldarrikatzeko.
Anea eta Lares patronalei ez ezik, Nafarroako Gobernuari ere dei egin diete sindikatuek: «Sektorearen hitzarmena negoziatzeko tenorean, aldeetako bat baita gobernua ere, ez diogu utziko ezikusiarena egiten», azaldu du ELAko Izai Bujandak, grebara deitu duten sindikatuen izenean. «2021eko maiatzean hasi ginen hitzarmen sektoriala negoziatzen, baina hasierako jarrera itxiari eusten diote bai patronalak, bai Nafarroako Gobernuak». Bujandak salatu duenez, negoziazioak hasi zirenetik igaro diren bi urteotan, patronalak proposamen bakarra egin die, «sindikatuon planteamenduetatik oso-oso urrun», eta ez daude prest «edozein hitzarmen» sinatzeko. «Ezinbestekoa da hitzarmena adostea legealdia bukatu baino lehen, baina ez diegu geure aldarrikapenei uko eginen, eta ez dugu onartuko duina ez den baldintzarik».
Oraingoz, handiak dira aldeen arteko desadostasunak. «Alde nabarmenak daude soldatari eta lanorduei dagozkien puntuetan, baina baita patronalak hitzarmenean erantsi nahi zuen klausula batean ere: funtsean, puntu horretan esaten dutena da, egoki ikusten duten unean, bertan behera uzten ahal dutela hitzarmenaren aplikazioa. Horrek bidea ematen die patronalei erabakitzeko noiz aplikatu nahi duten hitzarmena eta noiz ez». Horrek langileentzako bermerik eskaintzen ez duela sinetsita, negoziazio mahaitik altxatzea erabaki zuten sindikatuek. Negoziazioa desblokeatzeko, patronalei eskatu diete «berma dezatela orain adosten dena etorkizunean ere beteko dela».
Nafarroako Gobernuari, berriz, «parte hartzeko» galdegin diote: «Patronalak oso lasai ikusten ditugu, gobernutik jasotzen duten diru publikoarekin eroso. Nafarroako Gobernua da sektore pribatizatu hau diru publikoz finantzatzen duena eta, hortaz, erantzule nagusia». Hala ere, ez dute aurrerako urratsik antzeman. «Funts putreek kudeatzen dituzte Nafarroako zahar etxeak, eta hori erabaki politiko baten ondorio da, baina atzera egin liteke», gaineratu du Bujandak. Zehazki, zaintza sistema «publiko, doako eta unibertsal» baten alde egin dute sindikatuek: «Nafarroako Gobernuak badu gaitasuna gehiago egiteko eta beste eredu bat sustatzeko, eta, hori egin bitartean, gutxienez, pribatizazioa ez dadila izan langileen eskubideen eta lan baldintzen kaltetan».
Eskakizun zehatzen artean aipatu ditu «urteko lanorduak murriztea, soldata handitzea 1.500 euroraino —gutxieneko soldata jasotzen dute egun—, eta hitzarmena egoitza guztietan aplikatzea». Gaur arratsaldean, Lares patronalaren egoitzaren aurrean protesta eginen dute zahar etxeetako langileek, eta bihar manifestazioa eginen dute Iruñean. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226938/maiatzaren-leheneko-baionako-manifestazio-bateratuari-eutsi-nahi-lioke-labek.htm | Ekonomia | Maiatzaren Leheneko Baionako manifestazio bateratuari eutsi nahi lioke LABek | Sindikatu abertzaleak haiek baztertzeko asmoa ikusten du intersindikaleko kide batzuengan, eta hori «gainditzeko lanean dabil». Guztira zortzi mobilizazio antolatu ditu ‘Egiteko beste mundu bat’ lelopean. | Maiatzaren Leheneko Baionako manifestazio bateratuari eutsi nahi lioke LABek. Sindikatu abertzaleak haiek baztertzeko asmoa ikusten du intersindikaleko kide batzuengan, eta hori «gainditzeko lanean dabil». Guztira zortzi mobilizazio antolatu ditu ‘Egiteko beste mundu bat’ lelopean. | LAB sindikatua Maiatzaren Leheneko Baionako manifestazio bateratuari eusteko lanean ari da. Erretreten adinaren atzerapenaren auzia puri-purian dagoen honetan, Frantziako Gobernuak bultzaturiko erreformari aurre egiteko mobilizazio erraldoiak antolatu dituzte, eta haien karietara sindikatu abertzaleak «azken urteetako ereduari» eutsi nahiko lioke, baina trabak aurkitu ditu bidean. «Bazterketa asmoa ikusten dugu intersindikaleko kide batzuen aldetik. Gu hori gainditzeko saiakeran gabiltza, baina ez dago gure esku bakarrik», azaldu du Garbiñe Aranburu koordinatzaile orokorrak mobilizazioen berri emateko eginiko agerraldian. Era berean, gehitu du oraindik badaudela egunak egoera bideratzeko.
LABek zortzi manifestazio deialdi egin ditu Maiatzaren Lehenerako, eta Baionan ez ezik, Bilbon, Donostian, Gasteizen, Donostian, Iruñean, Maulen, Eibarren (Gipuzkoa) eta Tuteran (Nafarroa) ere irtengo da kalera. Egiteko beste mundu bat lelopean deitu ditu bere proiektuarekin bat egiten duten «langile, pentsiodun, emakume, gazte eta arrazializatu guztiak» klase beraren parte direla sentitzeko eta «bizi dugun krisia» egiturazkoa dela salatzeko eta haien arduradunak seinalatzeko.
Maiatzaren Leheneko arretagune handiena Ipar Euskal Herrian egongo da, Frantziako Gobernuak erretreta adina atzeratzeko erabakiaren ingurumarian ospatuko baita. Frantziako sindikatuek auziaren inguruko erreferendum bat eskatu dute bigarrenez, eta mobilizazio erraldoiak antolatu dituzte nahia hauspotzeko —Kontseilu Nazionalak maiatzaren 3an ebatziko du haren inguruan—. Azken urteetan LABek beste sindikatuekin batera parte hartu izan dute Maiatzaren Leheneko Baionako manifestazioetan, baina aurten giroa oso ezberdina da: «LABek 20 urte daramatza Iparraldean, eta egonkortutako proiektu sindikal bat da. Intersindikalean, baina, Paristik datozen aginduei eutsiz jarrera zentralista da nagusi eta LAB baztertzeko asmoa».
LABek, dena den, ez du galdu egoera bideratzeko itxaropena, Aranburuk onartu duen arren, kasu batzuetan bazterketa hori «oso muturreko» egoeretara iritsi dela, eta «ulertezina» iruditzen zaiola: «Azken urteetan eman ditugun aurrerapausoetan atzera egitea onartezina iruditzen zaigu». Momentuz, LABen manifestazio deialdia 11:00etan da, Baionako tren geltokian. Ikusi beharko da saiakeren ondoren ordua aldatzen duen ala ez.
Erretreten atzerapenaren aurkako eskaeraz gain, herritar guztien lan eta bizi baldintzen kalitatea «okertzen» ari dela salatuko du LABek. Sindikatuaren iritziz, patronala eta erakunde publikoak dira egoeraren erantzuleak eta arduraz joka dezatela eskatuko diete. «Bada garaia lan hitzarmenak berritzeko, 1.400 euroko gutxieneko soldata ezartzeko, gutxieneko pentsioa igotzeko eta lanaldi murrizketaren eztabaidari heltzeko», iragarri du Aranburuk. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226939/zerealak-esportatzeko-ituneko-ikuskatzeak-hasi-dituzte-berriro.htm | Mundua | Zerealak esportatzeko ituneko ikuskatzeak hasi dituzte berriro | Errusiak eta Ukrainak elkarri egotzi diote azken bi egunetako blokeoaren erantzukizuna. Bulgariak betoa ezarri die Ukrainatik inportatutako laboreei. | Zerealak esportatzeko ituneko ikuskatzeak hasi dituzte berriro. Errusiak eta Ukrainak elkarri egotzi diote azken bi egunetako blokeoaren erantzukizuna. Bulgariak betoa ezarri die Ukrainatik inportatutako laboreei. | Bi egunez etenda egon ondoren, berriro hasi dituzte Itsaso Beltzetik barrena zerealak esportatzeko akordioaren ikuskatzeak. Iazko uztailean sinatu zuten ituna Ukrainak eta Errusiak, NBE Nazio Batuen Erakundeak babestuta eta Turkiaren bitartekaritzarekin, eta Kievek eta Moskuk baieztatu dute, azken horrek NBE aipatuta, ikuskatzaileak ontzietara sartu direla atzera. Joan den astean ere eten bat gertatu zen ikuskatzeetan, eta Ukrainako Gobernuak esan zuen, orduan, ituna arriskuan zegoela. Aurreko azaroan lau hilabetez luzatu zuten, eta martxoren 18an beste bi hilabetez. Finean, inbasioaren ondorioz zerealen irteerari ezarritako blokeoa kentzea du asmo.
Ikuskatzeak Istanbulen egiten dituzte, NBEk han duen koordinazio zentro batean, eta Errusiako, Ukrainako, Turkiako eta NBEko teknikariak arduratzen dira horietaz. Errusiak egotzi dio Ukrainari horiek zaildu nahi izatea. Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramailearen arabera, Kieven teknikariak ontzien jabeak «erosten» ari dira, eta NBE ez da «ezer» egiten ari hori eragozteko. «Eta dena, etekin komertzialak maximizatzeagatik», adierazi du ohar batean, Errusiako RIA berri agentziak kaleratu duenez. Dena den, ez du frogarik erakutsi. Ukrainako lehen ministrorde Oleksandr Kubrakovek, bestalde, Errusia egin du azken egunotan gertatutakoaren erantzule. Facebooken kaleratu duen mezu batean adierazi duenez, ikuskatzeak oztopatzen aritu dira Errusiako funtzionarioak; dena den, hark ere ez du frogarik erakutsi.
Kubrakov Turkiara joan da, itunaren funtzionamendua gainbegiratzeko elkarrizketetan parte hartzera. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov aste honetan da horri buruz hitz egitekoa NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresekin. Kremlinek uste du akordioa ez dela bete-betean funtzionatzen ari, iruditzen baitzaio bere nekazaritza produktuen esportazioei ezarritako oztopoak mantentzen direla. Mendebaldearen zigorrek ez diete produktu horiei eragiten, baina kexu da, iritzita zigor horiek zailtzen dutela garraioaren segurtatzea, finantzaketa eta kontratazioa, besteak beste.
Bestalde, eta laboreen esportazioarekin lotuta, Bulgariako Gobernuak jakinarazi du behin-behinean betoa jarri diela Ukrainatik inportatutako laboreei. Beraz, Eslovakiak eta Hungariak bezala jokatu du. Poloniak ere blokeoa ezartzea erabaki zuen aurreko larunbatean, baina atzo iluntzean iragarri zuen zerealak Poloniatik garraiatzeko «mekanismo bat» ezarriko dutela eta, modu horretan, horiek ez direla herrialdean geratuko. Kontuan hartu behar da Afrikara eta Ekialde Hurbilera egiten duten bidean EB Europako Batasunak behin-behinean muga zergak kendu zizkiela iazko uztailean Bruselak produktu horiei. Ukrainatik gertu dauden herrialdeetan pilatu dira, eta herrialde horietako laborarienak baino nabarmen merkeagoak dira. Laborari horiek protesta egin dute.
Lularen gaitzespena
Bruselak hartutako erabakiak kalte gehien eragin dien herrialdeetako ordezkariekin hitz egitekoa da, gaur, Valdis Dombrovskis Europako Batzordearen Komertzio komisarioa. Kievek ere jakinarazi du alde guztiekin negoziatzen ari dela. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak esan die Poloniari, Eslovakiari, Bulgariari, Hungariari eta Errumaniari «ikuspegi europarra» izan dezatela «erronkari» erantzuteko. Brusela aztertzen ari da herrialde horietako nekazariei, konpentsazio gisa, 100 milioi euro ematea.
Eta gerrarekin loturiko jardun diplomatikoari dagokionez, Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak Errusia inbasioan egiten ari den Ukrainako lurralde batasunaren «urratzea» gaitzetsi zuen, atzo, Errumaniako presidente Klaus Iohannisekin izandako bilera batean. Brasilgo presidentea kritikatua izan da azken egunotan, joan den larunbatean iradoki zuelako Mendebaldea ari dela gerra elikatzen, armak ematen ari zaiolako Ukrainari. Etxe Zuriko bozeramaile batek «ez-neutrala» izatea egotzi zion, atzo. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226940/gizonezko-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita | Udaltzaingoak atzo atzeman zuen 42 urteko gizona, Judimendiko etxe batean. | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita. Udaltzaingoak atzo atzeman zuen 42 urteko gizona, Judimendiko etxe batean. | Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, 42 urteko gizonezko bat atxilotu zuten atzo Gasteizen, bikotekideari eraso egitea leporatuta.
Judimendi auzoko etxe batean atxilotu zuten gizona, bikotekidearekin eztabaidatzen ari zela hari eraso egin ziolako eta sakelakoa lapurtu ziolako. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226941/helegitea-jarri-diote-san-bartolomeko-merkataritza-zentro-ilegalaren-proiektuari.htm | Ekonomia | Helegitea jarri diote San Bartolomeko merkataritza zentro «ilegalaren» proiektuari | Merkataritza zentroa egiteko plan berezia legez kontrakoa dela diote Dendartean-eko abokatuek, eta zentroaren lanek zenbait arazo sortuko dituztela iragarri dute auzo elkarteek. | Helegitea jarri diote San Bartolomeko merkataritza zentro «ilegalaren» proiektuari. Merkataritza zentroa egiteko plan berezia legez kontrakoa dela diote Dendartean-eko abokatuek, eta zentroaren lanek zenbait arazo sortuko dituztela iragarri dute auzo elkarteek. | Donostiako Erdialdean, San Bartolome muinoan zehazki, 8.000 metro koadro baino gehiagoko merkataritza zentro bat eta 200 autorentzako lekua izango duen aparkaleku bat egin nahi ditu Donostiako Udal Gobernuak. San Bartolome hirigintza plan berezi horren aurkako helegitea jarri du Dendartean Gipuzkoako merkatarien elkarteak EAEko Justizia Auzitegi Nagusian, eta haiekin batera zentroaren eraikuntzaren aurkako idazki bat sinatu dute Bagera Donostiako merkatarien elkarteak eta Erdian Bizi eta Amara Bai auzo elkarteek. Gaur aurkeztu dute prentsaren aurrean, ONCE elkarteak Donostiako Erdialdean duen egoitzan.
Dendartean elkarteko presidenteak, Amador Biterik, gogorarazi du 2021eko otsailean alegazioak jarri zituztela, baina ez zutela aurrera egin. Oraingoan, helegitea aurkeztu dute EAEko Justizia Auzitegi Nagusian: «Ikerketa urbanistiko bat agindu genien abokatu urbanista batzuei, eta esan ziguten proiektuak ez dula betetzen 2015eko HAPO hiri antolamenduko plan orokorraren aldaketa. Hor ezin da 8.000 metro koadroko merkataritza zentro bat egin», dio Biterik.
Horrez gain, Biteriren esanetan, merkataritza zentroa egiteko plan berezian, zentroak berak hartuko lukeen eremuan ez dituzte kontuan hartu espazio osagarriak —karga eta deskarga zonak, sarbideak...—, eta horiek okupatuko luketen espazioa eraikigarritasunaren barruan sartu behar dutela babestu dute elkarteek. Biterik adierazi du hirigintzarekin zerikusia duten beste hainbat arau hausten dituela merkataritza zentroa egiteko proiektuak; horregatik, baikor da helegitearekin, eta uste du Espainiako Auzitegi Gorenera irits daitekeela.
Helegitea aurkezten dutenetik aurrera, hogei egun izango ditu Donostiako Udalak beharrezko espediente eta txostenak aurkezteko, baina Biterik aurreratu du balitekeela prozesuak urtebete baino gehiago irautea: «Helegiteak oso oinarri sendoa duela uste dut. Auzitegietan defendaezinak diren gauzak defendatzen izan gara noizbait, baina kasu honetan udala azkartu egin da. Horrela egin dute, ondo egitea garestia eta gatazkatsua delako. Proiektua oso zaila da justifikatzeko, horregatik egin dute hain azkar eta trakets. Garbi dugu ez dela legezkoa».
Zarata eta kutsadura
San Bartolomeko merkataritza zentroa egiteko, guztira 44 metroko altuerako zuloa egin behar dute muinoan —35 metro zentroaren bederatzi solairuak egiteko, eta bederatzi metro aparkalekua egiteko—. Hori dela eta, Erdian Bizi auzo elkarteko Antxon Santamariak adierazi du kamioiak etengabeko joan-etorrian ibiliko direla, eta horrek eragin handia izango duela trafikoan, zaratan eta airearen kalitatean. Bestalde, trafiko hori eta Erdialdean beste aparkaleku bat eraikitzea udalaren azken urteetako politikaren aurkakoa dela uste du; izan ere, hiriaren erdiguneko trafikoa gutxitzeko hainbat neurri hartu ditu azkenaldian Eneko Goiaren udal gobernuak.
Amara Bai auzo elkarteko Harkaitz Aranburuk ere parte hartu du gaurko prentsaurrekoan, eta adierazi du San Bartolomeko merkataritza zentroa Amaran azken urteetan egiten ari diren proiektu handi guztietako azkenetarikoa dela: «Guretzat ez da kontu berria. 40 urte baino gehiago daramagu gai honekin Amaran. Aspalditik diogu auzoa bahitu zutela, eta gaur egun dena da porlana, eta guztiz desitxuratu dute gure auzoa». Donostiako alkateak, Eneko Goiak, atzo adierazi zuen Amaran egiteko geratzen den proiektu bakarra San Bartolomeko merkataritza zentroa dela, «San Bartolome muinoko magala ezin delako dagoen moduan egon». Aranburuk arrazoia eman dio hein batean Goiari, ironia apur batekin, eta alkateari gogorarazi dio duela urte batzuk promestutako kirol kantxak, «umeentzat bertan hezi eta hazteko» balioko luketeenak, egin gabe daudela.
Azkenik, merkatari txikientzat ere kaltegarria izango litzatekeela adierazi dute. Merkataritza txikiak azken urteetan gainbehera handia izan duela esan dute, eta San Bartolomeko proiektua «multinazional handien intereserako» dela uste du Biterik. Guillermina Garcia-Vaquero Donostiako merkatariak bi denda ditu, horietako bat Amara Berriko Arco merkataritza zentroan, eta adierazi du bere esperientziak erakutsi diola halako merkataritza zentro handiek, hiriguneetan daudenek batez ere, ez dutela ondo funtzionatzen. Bestalde, gogorarazi du Donostiako Erdialdean jada «nahikoa» merkataritza zentro daudela eskaria betetzeko, eta uste du San Bartolome ez dela beharrezkoa. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226942/darfur-sarraskiz-beteriko-hogei-urte.htm | Mundua | Darfur, sarraskiz beteriko hogei urte | Hogei urte igaro dira Sudan mendebaldeko Darfur eskualdean gatazka hasi zenetik. Ordutik, 300.000 lagunetik gora hil dira, eta milaka herritarrek etxetik ihes egin behar izan dute. | Darfur, sarraskiz beteriko hogei urte. Hogei urte igaro dira Sudan mendebaldeko Darfur eskualdean gatazka hasi zenetik. Ordutik, 300.000 lagunetik gora hil dira, eta milaka herritarrek etxetik ihes egin behar izan dute. | Larunbatean hasitako borrokek iraganeko ufadak harrotu dituzte Darfurren. Sudan mendebaldeko eskualde horretan orain hogei urte hasi zen gatazka. JEM Justizia eta Berdintasuna Mugimendua eta SLM Sudan Askatzeko Mugimendua talde afrikar errebeldeak Sudango Gobernuaren kontra matxinatu ziren 2003an. Omar al-Baxir zen presidente garai hartan, eta zera leporatzen zioten: herritar arabiarrak lehenetsi, eta Darfurko Zaghawa, Fur eta Masalit etniak diskriminatzea.
Talde errebeldeei aurre egiteko, Al-Baxirrek Janjaweed milizia arabiarra hornitu eta babestu zuen. Borrokak piztu eta hamar urtera, 2013an, su etena sinatu zuten JEMek eta Sudango Gobernuak. Urte hartan bertan, gobernuaren alde borrokatu ziren milizia arabiarrak talde paramilitar bihurtu zituen Al-Baxirrek, eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak sortu zen.
NBEren arabera, 300.000 lagunetik gora hil ziren Darfurko gatazkan, horietako asko gosearen eta gaixotasunen ondorioz. Are, etxetik alde egin behar izan zuten 2,5 milioi herritar inguruk. Ofizialki gatazka amaitutzat jo zuten arren, nazioarteko erakundeek salatu dute Darfurko herritarren aurkako erasoek ez dutela etenik izan azken hogei urteotan.
Bake misiorik ez
NBEk 2007an eratu zuen Darfurrerako Unamid bake misioa, AB Afrikako Batasunarekin batera, eskualdea egonkortu eta herritarren segurtasuna bermatzeko. Baina 2020an hura ez luzatzea erabaki zuten, eta Sudango armadaren esku gelditu zen Darfurko segurtasuna ziurtatzea. Ordutik, indarkeriak nabarmen egin du gora eskualdean berriro ere.
Milizia arabiarrek ehunka zibil hil dituzte bi urteotan, eta, beste behin, milaka herritarrek etxea utzi behar izan dute. Zenbait erakundek salatu dute Sudango Gobernua ez dela saiatu eraso horiek eteten, jakinaren gainean egon arren.
Darfurko gerra hasi eta bi hamarkada geroago, giza krisi betean jarraitzen dute eskualdean. Munduko Elikagai Programaren arabera, eskualdeko herritarren %65 daude goseak. Aitzitik, orain hasitako Sudango gatazkaren harira, Munduko Elikagai Programak eten egin ditu Sudanen martxan zituen operazioak. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226943/gipuzkoako-metalgintzan-ados-jarri-gabe-jarraitzen-dute-sindikatuek-eta-patronalak.htm | Ekonomia | Gipuzkoako metalgintzan ados jarri gabe jarraitzen dute sindikatuek eta patronalak | Patronalak soldaten beste igoera batzuk eta euskara sustatzeko planak proposatu ditu. ELAk egin dio harrerarik onena patronalaren proposamenari. | Gipuzkoako metalgintzan ados jarri gabe jarraitzen dute sindikatuek eta patronalak. Patronalak soldaten beste igoera batzuk eta euskara sustatzeko planak proposatu ditu. ELAk egin dio harrerarik onena patronalaren proposamenari. | Adegi patronala eta ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuak ez dira ados jarri gaur ere, Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena berritzeko mahaiaren seigarren bileran. Sindikatuek adierazi dutenez, Adegiren azken proposamenean soldata taulen aldaketa bat eta euskara sustatzeko plan bat sartu ditu patronalak, baina gehitu dute oraindik ere ez duela egin «proposamen integral» bat. Bestalde, patronalak sindikatuei adierazi die gaur mahaira eraman duen proposamena «oso gertu» dagoela bere azken eskaintza izango litzatekeenetik.
ELAk, sektorearen lurraldeko sindikatu nagusiak —ordezkaritzaren %48—, adierazi du patronalak «funtsezko gai batzuk jorratu gabe» jarraitzen duela. Hala ere, ondo ikusi ditu Adegiren azken pausoak: 2023an %5 igoko dira soldatak, eta 2024an KPIa eta beste %0,7. 2025 eta 2026an, berriz, KPIaren igoera bermatuko dute. Bestalde, 50 langiletik gorako enpresetan euskara normalizatzeko eta bultzatzeko planak egin beharko dituzte, betiere ordezkariek hala eskatzen badute. Aldaketa horiez gain, aurreko bileretan proposatutakoari eutsi dio patronalak: lan istripu eta gaixotasunen kasuan soldata osorik estaltzea —in itinere kasuak baztertuta—, jazarpenaren aurkako protokolo bat osatzea, eta lizentziak lanegunetan hartzea. ELAk egin dio harrerarik onena patronalaren proposamenari.
Sindikatu nagusietan bigarrenak, LABek (%36), adierazi du patronalak ez duela «benetako urratsik egin», eta «bere horretan» jarraitzen duela. Hala, sindikatuak iritzi dio gaurko bileran aurkeztutakoak ez direla nahikoa, eta aurrera jarraituko duela mobilizazioen apustuarekin.
LABek adierazitakoaren antzekoa iritzi dio CCOOk: patronalak proposamen orokorrik aurkeztu gabe jarraitzen duela. Gaurko bilera «edukiz hutsa» izan dela esan du sindikatuak, eta haiek KPIaren araberako igoerak proposatu dituzte, %2,5eko gutxienekoarekin.
UGTk, ordezkapenik txikiena duen sindikatuak, uste du lanaldiaren murrizketan aurrerapausoak eman behar direla. Lanaldi zatitua duten langileek urtean 1.697 ordu egiten dute lan, eta lanaldi jarraitua dutenek, berriz, urtean 1.682. UGTk gogorarazi du lanaldian ez dela aldaketarik egon azken hamabost urteetan. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226944/alfredo-cospito-anarkista-italiarrak-gose-greba-utzi-du-sei-hilabeteren-ondoren.htm | Mundua | Alfredo Cospito anarkista italiarrak gose greba utzi du, sei hilabeteren ondoren | Italiako Konstituzio Auzitegiak haren zigorra berriz aztertzea erabaki eta biharamunean eten du protesta. | Alfredo Cospito anarkista italiarrak gose greba utzi du, sei hilabeteren ondoren. Italiako Konstituzio Auzitegiak haren zigorra berriz aztertzea erabaki eta biharamunean eten du protesta. | Urriaren 19tik gose greban zegoen Italiako Alfredo Cospito preso anarkista, espetxean pairatzen zuen bakartze erregimen gogorraren aurka protestatzeko. Italiako Konstituzio Auzitegiak haren zigorra berriz aztertzeko bidea zabaldu zuen atzo, eta presoak gaur iragarri du greba bertan behera utzi duela.
Milango Opera espetxean daukate Cospito preso. Espetxean egon da iazko maiatzetik, erabat bakartuta, presorik arriskutsuenei eta mafiako kideei ezarri ohi zaien 41 bis erregimenean. 55 urte ditu, eta 29 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, 2012. urtean energia nuklearreko konpainia bateko buru bati hanketara tiro egin izana egotzita, eta 2006an karabineroen ofizialen eskola batean bi bonba pakete jartzea leporatuta. Erasoan ez zen inor zauritu.
Epaiketan ez zioten aringarririk onartu, Italiako Zigor Kodearen 69, artikulua ezarrita. Atzo, Konstituzio Auzitegiak erabaki zuen horren zati bat ez dela legezkoa, eta arrazoia eman zion anarkistari.
Espetxeko erietxean egon da Cospito, eta haren osasun egoera larria zela ohartarazi dute haren abokatuek azken asteotan.
Joan zen otsailean, Italiako Auzitegi Nagusiak erabaki zuen hura bakartuta mantentzea. Epaileek bat egin zuten Giorgia Meloni eskuin muturreko lehen ministroarekin eta haren Justizia ministro Carlo Nordiorekin. Cospito «gizartearentzat arriskutsua» dela esan zuen azkenak.
Bakartze erregimena 1992an sartu zen indarrean Italian, mafiak Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileak hil ostean. Orduan argudiatu zutenez, bakartzearekin komunikazioak zaildu nahi zizkieten mafiako buruzagiei, ez zezaten modurik izan kartzelatik agintzen jarraitzeko. Gaur, haatik, edonori ezar diezaiokete.
Otsailaren hasieran, Cospitoren gose grebak krisi politikoa eragin zuen Italian. PD Alderdi Demokratak, Berdeek eta Matteo Renzi lehen ministro ohiaren IV Italia Bizirik alderdiak kargua uzteko eskatu zieten Meloniren eskuin muturreko Fdl Italiako Anaiak alderdiko Giovanni Donzelli diputatuari eta Andrea Delmastro Justizia ministrordeari, Cospitoren inguruko «isilpeko informazioa helburu politikoekin»zabaldu izana egotzita.
Izan ere, Donzellik Italiako Parlamentuan esan zuen «mafia» Cospitoz baliatzen ari zela gobernua behartzeko «bakartze egoera indargabetzera», eta PDri «terroristen alde» egotea egotzi zion, alderdiko hainbat diputatuk preso anarkistari espetxean egindako bisitengatik. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226945/pogacar-aise-gailendu-da-fleche-wallonnen-eta-landa-hirugarren-izan-da.htm | Kirola | Pogacar aise gailendu da Fleche Wallonnen, eta Landa hirugarren izan da | Esloveniarrak bere legea ezarri du Huyko hormako azken metroetan. Landak ezin izan dio eutsi, baina balio handiko hirugarren postua lortu du. Pogacarrek Ardenetako bilduma osatu du, goizean Demi Volleringek egin bezala | Pogacar aise gailendu da Fleche Wallonnen, eta Landa hirugarren izan da. Esloveniarrak bere legea ezarri du Huyko hormako azken metroetan. Landak ezin izan dio eutsi, baina balio handiko hirugarren postua lortu du. Pogacarrek Ardenetako bilduma osatu du, goizean Demi Volleringek egin bezala | Erretiroa gaur bertan hartuko balu, ziklismoaren historiako garaipen zerrendarik ikusgarrienetako bat izango luke jada Tadej Pogacarrek (UAE). Irabazle petoa izan da duela lau urte profesionaletara jauzi egin zuenetik, baina sasoi honetan beste dimentsio batean ari da sartzen. Erakustaldi gogoangarriak egin zituen Flandriako Tourrean eta Amstel Gold Racen, eta beste klasiko handi bat patrikaratu du gaur: Fleche Wallonne. Hala, irabaziak ditu jada Ardenetako hiru probak. Bilduma osatzea lortu duen zazpigarren txirrindularia da. Gainera, hirurak urte berean beregana ditzake, igandean Lieja-Bastogne-Liejan nagusitzen bada. Soilik Davide Rebellin (2004an) eta Philippe Gilbert (2011n) izan dira balentria hori egiteko gauza.
Historia da esloveniarraren aurkari bakarra. Gainontzeko ziklistak haren erakustaldien lekuko soil ari dira bihurtzen. Hura lehian denean, ia ezinezkoa da garaipenarekin amets egitea. Gaur ere, erabateko nagusitasunez gailendu da, Huyko horma tentean. Ohiko estilo oldarkorra alboratu, eta lasterketaren ohiko gidoiari jarraitu dio. Hots, azken metroetarako utzi zuen eraso erabakigarria. Gertutik zaindu du Mikel Landak (Bahrain), baina ezin izan dio eutsi. Dena den, meritu handiko hirugarren postua lortu du arabarrak. Hogei urteren ostean, euskal herritar bat Fleche Wallonneko podiumera igo da. Pogacar eta Mattias Skjelmose (Trek) izan ditu alboan.
Jacob Hindsgaul Madsenek (Uno-X) egin du tropeletik ihes egiteko lehen saiakera. Atzetik Soren Kragh Andersenek (Alpecin) eta Johan Meensek (Bingoal) jarraitu diote, eta hortik tarte batera, Daryl Impey (Israel), Lawrence Naesen (Ag2r), Georg Zimmermann (Intermarche), Jetse Bol (Burgos BH) eta Raul Garcia Pierna (Kern Pharma) batu zaizkie lasterketa buruan.
Aurreko zortzikoteari askatasuna eman dio tropelak. Baina ez gehiegi: aldeak ez du inoiz lau minuturen langa gainditu. Kilometroen joanean, eta bukaerako zirkuitura hurbildu ahala, UAEk hartu du gurditik tira egiteko ardura. Education First eta Ineos ere jarri dira uztarripean. Ziklistek hiruna aldiz igo behar zituzten Ereffe, Cherave eta Huyko igoerak. David Gaudu tropelari jarraitu ezinik geratu da berehala, eta erretiratu egin da 70 kilometroren faltan. Faborito bat gutxiago.
Ihesaldia erabat aletu da zirkuituko bigarren itzulian. Kragh Andersenek erritmo aldaketa egin du Ereffeko azken metroetan, eta Zimmermannek eutsi du bakarrik danimarkarraren gurpilean. Helmugarako 53 kilometro gelditzen ziren. Onenak oraindik multzoaren abaroan ziren. Geroz eta hurbilago zuten aurreko bikotea: Cheraveko bigarren igoeraren ostean, minutu bakar batekoa zen aldea.
Huyko bigarren igoeran piztu dira lehen suziriak atzean. Eraso egin du Samuele Battistellak (Astana), eta luzatua eman dio tropelari. Oso aurrean agertu da Landa. Pogacar ere ondo kokatuta zegoen. Jaitsieran, Louis Vervaekek (Quick Step) harrapatu egin du Battistela, eta berandu gabe, bat egin dute Kragh Andersen eta Zimmermannekin.
Zimmermann ezinean geratu da Ereffen, 20 kilometroren faltan, baina beste hirurek kemenez egin dute aurrera, miraria egiteko zituzten aukera apurrei eutsi nahirik. Tinko eutsi dute, harik eta Cheraven gora UAE taldeak abiada bizitu duen arte. Vervaeke bakarrik geratu da lasterketa buruan; Pello Bilbaok (Bahrain), aldiz, ezin izan dio eutsi tropelaren erritmoari.
Huyra iristerako harrapatu dute Vervaeke. Ziztuan zihoan tropela. Lehia handia zegoen azken maldara ondo kokatuta iristeko. Pogacar buruan izan da hasieratik. Landa ez zen aparte. Alex Aranburu (Movistar) ere aurrean ageri zen. Multzokatuta ari ziren igotzen, baina sua piztu du Romain Bardetek (DSM), eta berehala iritsi da Pogacarren arrapostua. Erritmoa bizitu bezain pronto geratu da bakarrik. Gaur-gaurkoz, ez du parekorik.
Vollering ere, nagusi
Pogacar nola, hala dabil Demi Vollering (SD Worx). Tropeleko emakumerik indartsuena ari da izaten aurten, eta igandean Amstel Gold Race irabazi ostean, beste horrenbeste egin du gaur Fleche Wallonnen. Hark ere osatu du Ardenetako bilduma, 2021ean Lieja irabazi ondoren. Apustu arriskutsua egin du gaur, Huyko aldapara iritsi bezain laster abiatu baita helmugaren bila. Bere erritmoa ipini du, eta atzera begiratu gabe igo da. Hurbil zituen aurkariak, baina aldea handitu egin du bukaeran. Liane Lippertek (Movistar) eta Gaia Realinik (Trek) osatu dute podiuma. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226946/gerra-klima-krisia-eta-komunitatean-bizitzea-world-press-photoren-aurtengo-saridunen-artean.htm | Bizigiro | Gerra, klima krisia eta komunitatean bizitzea, World Press Photoren aurtengo saridunen artean | Aurtengo saridunek gerrari, klima krisiari eta komunitatean bizitzeari eman diote garrantzia, besteak beste. | Gerra, klima krisia eta komunitatean bizitzea, World Press Photoren aurtengo saridunen artean. Aurtengo saridunek gerrari, klima krisiari eta komunitatean bizitzeari eman diote garrantzia, besteak beste. | Aurtengo lau saridunak, eskualdeka banatutako 24 irabazleetatik hautatuak izan dira. 127 herrialdetako 3.700 lagunek baino gehiagok parte hartu dute, eta 60.000 pieza aurkeztu dituzte. Brent Lewisek, epaimahaiko kide eta New York Times egunkariko argazki editoreak aipatu du «2022ko gairik garrantzitsuenak eta larrienak» erakutsi dituztela irabazleek.
Urteko argazkia: ‘Setioa Mariupolen’, Evgeniy Maloletka
Maloletkak Errusiak Ukrainari egindako erasoen errealitatea erakusten du, epaimahaiak azaldu duenez. Gerra kazetaria da, ukrainarra, eta 2014. urtetik ari da bere herrialdeko gerraren berri ematen. Epaimahaiari deigarria egin zaio argazkilariak bere bizitza arriskuan jartzea hautatu izana «munduari argazki hauek erakusteko».
Irudian Iryna Kalinina ageri da (artikulu honen hasierako argazkia da), 32 urteko emakume haurduna. Errusiak Mariupoli egindako erasoetako batean zauritu zuten, eta ospitalera zeramatelarik atera zioten argazki hori. Haurraren izena Miron zen (bakea, ukraineraz), eta jaio bezain laster hil zen. Kalinina erditu berritan hil zen haurra, handik ordu betera.
Urteko erreportaje grafikoa: ‘Bakearen prezioa Afganistanen’, Mads Nissen
Bederatzi argazkiz osatuta dago Nissen-en erreportajea. Argazki horietan, oraindik ere talibanen menpe bizi den Afganistango biztanleen errealitatea erakutsi nahi izan du. Bildumaren inguruan epaimahaiak esan du egileak lan «itzela» egin duela estatubatuarrek herrialdean izandako «abenturaren porrotak» jendearengan zer eragin duen erakusten. Ez da lehen aldia argazkilari danimarkarra World Press Photo-n saritua izan dela. 2015ean eta 2021ean, urteko argazkiaren saria irabazi zuen, esaterako.
Ikusi gehiago: Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenen inguruko irudi bat, 2022ko Urteko Argazkia
Familiarentzat janaria erosteko dirurik ez, eta Khalil Ahmaden —argazkian ageri da— gurasoek haurraren giltzurrunetako bat saltzea erabaki zuten, 3.500 dolarren truke. Ebakuntzaz geroztik, Khalilek min kronikoa du, eta ezin da bere bi zaletasunetan ibili, futbolean eta kriketean.
Epe luzeko proiektua: ‘Ur kolpatuak’, Anush Babajanyan
Anush Babajanyan Alemaniako argazkilariaren proiektuak Asia erdialdean klima aldaketak dituen ondorioak erakusten ditu. Hain zuzen, hango ur eskasiak zer arazo dakartzan islatu du, eta herritarrak zer-nola borrokatzen diren horri aurre egiteko. Itsas ertzeko lau herrialde mugakidek ur hornidurak partekatzen dituzte, eta egoera okerrera joan da klima aldaketaren ondorioz. «Dinamikoa, eta hasieratik bukaerara ederra» dela esan du epaimahaiak proiektuaren inguruan.
Ikusi gehiago: World Press Photo 2020. Argazki galeria
Sonunbek Kadyrov da argazkian ageri den gizona, bere uretako taxia gidatzen. Kyzyl-Beyit herrira egiten ditu joan-etorriak, herrira joateko bide bakarra baita. 1960ko hamarkadan, Toktogul-eko presa eraikitzean, uholdeak egon ziren, eta herrira joateko errepide nagusia oztopatuta geratu zen.
Formatu irekiko proiektua: ‘Hemen ateek ez naute ezagutzen’, Mohamed Mahdy
Alexandriako (Egipto) Al Max auzoko biztanleekin egindako proiektu parte hartzailea da Hemen ateek ez naute ezagutzen. Desagertzen ari den arrantzale herriaren memoria mantentzeko asmoz, webgune batea bildu nahi izan ditu komunitate horren inguruko lanak Mahdyk, horrela mundu osoari erakusteko. Testuak, audioak eta marrazkiak gehitu nahi izan dizkie argazkiei. Epaimahaia «harrituta» geratu da egileak egindako ikerketa lanarekin. Gainera, interesgarria iruditu zaie publikoak proiektuaren elementuekin jolasteko aukera izatea. Mahdy-k Egiptoko ezkutuko komunitateak erakusteko egiten du lan, herrialdearen testuinguru kulturala zein soziala ahaztu gabe. Irudian, auzoko haur bat uretara salto egiten ari da, arrantzaleen txalupen artean. |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226947/soilik-baietz-da-baietz-legearen-erreformaren-aurka-protesta-egin-dute-feministek.htm | Gizartea | ‘Soilik baietz da baietz’ legearen erreformaren aurka protesta egin dute feministek | Donostiako eta Bilboko Justizia jauregien aurrean antolatu dituzte mobilizazioak. Bihar dira erreforma Espainiako Kongresuan eztabaidatzekoak. | ‘Soilik baietz da baietz’ legearen erreformaren aurka protesta egin dute feministek. Donostiako eta Bilboko Justizia jauregien aurrean antolatu dituzte mobilizazioak. Bihar dira erreforma Espainiako Kongresuan eztabaidatzekoak. | Bihar dira soilik baietz da baietz legeari PSOEk egindako erreforma proposamena eztabaidatzekoak Espainiako Kongresuan, eta feministak legearen aldaketaren aurka agertu dira. Hain zuzen, protesta egin dute gaur, 20:00etan, Bilboko eta Donostiako Justizia jauregien aurrean. Hainbat talde, legelari eta teknikari feministak sinatutako manifestu bat ere kaleratu zuten aste honen hasieran erreformak legeari eraginkortasuna kentzen ziola salatzeko.
«PSOEk aurkeztutako eta PPk eta Voxek babestutako lege-proposamen bat onartuko du, Soilik bai da bai legea aldatu asmoz», adierazi dute mobilizazioan. Esan dutenez, PSOEren proposamen horrek epaile batzuek orain arte egindako murrizketen harira «zenbait sektorek egindako manipulazio mediatikoak eragindako alarma sozial bati» erantzuten dio: «Alarma sozial hori sortzea estrategia patriarkal interesatua da soilik bai da bai legeak indarkeria matxisten inguruan eta, zehazki, sexu indarkerien inguruan nabarmentzen dituen gai garrantzitsuak alde batera uzteko».
Horrez gain, salatu dute «hainbat lege teknizismo» erabili direla, eztabaida sozial «nahasgarri bat» bideratzeko. «Era horretan praxi judizial txar baten ardura legearen edukira helarazi da».
Onespena ez ukitu bezalako leloak entzun dira, esaterako, Bilboko protestan. Izan ere, bertan bildutakoek salatu dute Berdintasun Ministerioak bultzatutako legeak onespena jarri duela erdigunean. Lege horren aurretik, berriz, emakumeek frogatu beharra zutela sexu askatasunaren aurkako delituetan ez zela onespenik egon, azaldu dutenez: «Hori gure jarrerak epaitzearen bidez egiten zen: zer egin genuen, mozkortuta geunden ala ez, gure janzteko modua... ». Gehitu dute erreformak atzerapauso bat ekarriko duela arlo horretan: «Indarkeria eta larderia egoerara itzultzeak gure bai ozena zalantzan jartzea esan nahi du, gure ez ozena zalantzan jarri zen moduan». |
2023-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/226948/gizonezko-bat-atxilotu-dute-miarritzen-bikotekide-ohia-jipoitzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Miarritzen, bikotekide ohia jipoitzea egotzita | Aurrekariak zituen gizonak, indarkeria matxistagatik | Gizonezko bat atxilotu dute Miarritzen, bikotekide ohia jipoitzea egotzita. Aurrekariak zituen gizonak, indarkeria matxistagatik | Gizon bat atxilotu dute Miarritzen, atzo goizaldean bikotekide ohia jotzea leporatuta. Emakumea gizonaren etxera joan zen bertan zeuzkan gauza batzuen bila, eta gizonak jo egin zuela salatu du. Gaur iluntzean atxilotu dute gizonezkoa; aurrekariak zituen indarkeria matxistagatik, Sud Ouest hedabideak zabaldu duenez. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226974/sakanako-ibilaldiak-nepalgo-ospitale-bat-amaitzen-lagunduko-du.htm | albisteak | Sakanako Ibilaldiak Nepalgo ospitale bat amaitzen lagunduko du | Apirilaren 29an izango da Hiru Ermiten Martxa. Irurtzungo Iratxo Elkarteak, ibilaldiaren antolatzaileak, Iñaki Otxoa de Olza-SOS Himalaya Fundaziora bideratuko du mendi martxarako izen-ematearen ehuneko bat. Antolatzaileek 1.200 partaide baino gehiago espero dituzte. | Sakanako Ibilaldiak Nepalgo ospitale bat amaitzen lagunduko du. Apirilaren 29an izango da Hiru Ermiten Martxa. Irurtzungo Iratxo Elkarteak, ibilaldiaren antolatzaileak, Iñaki Otxoa de Olza-SOS Himalaya Fundaziora bideratuko du mendi martxarako izen-ematearen ehuneko bat. Antolatzaileek 1.200 partaide baino gehiago espero dituzte. | Datorren apirilaren 29an, larunbatez, egingo da Sakanako Ibilaldiaren 32. edizioa, eta Irurtzun, inoiz baino solidarioagoa izango da. Hiru Ermiten Martxak San Donato, Aralarko San Migel eta Trinitate ermitak lotzen ditu, ibilbide ikusgarrian, eta Euskal Herri osoko mendizaleak erakartzen ditu. Aurten, 1.200 partaide baino gehiago espero dituzte, eta antolakuntzak izen-ematearen zati bat (17 eurotatik 2) Makalu zortzimilakoaren eskualdean (Nepal) ospitale bat amaitzeko lanetara bideratuko ditu. Horixe da, hain zuzen, Iñaki Otxoa de Olza-SOS Himalaya Fundazioak azken urteotan bultzatu duen proiekturik garrantzitsuenetako bat.
«Nepalen 20.000 pertsona baino gehiagori emango dio zerbitzua ospitale horrek», azaldu du Elena Sagaseta Fundazioaren koordinatzaileak mendi martxaren aurkezpenean. «Ospitale hori gabe, Makalu bailarako biztanleek hurbilen dagoen hurrengora jo beharko lukete, eta oinez ia egun batera dago hurrengo hori», Sagasetak jakinarazi duenez. Ospitalearen proiektua 2019an sortu zen, eta gerozko hiru urteotan Fundazioa buru-belarri aritu da horretan lanean.
2008an Annapurnan hil zen Iñaki Otxoa de Olza mendizalearen familiak sortu zuen SOS Himalaya Fundazioa, Iñakik Himalaiako mendi eta herri haietan abiatutako asmoei jarraipena eta bultzada emateko. Azken urteotan, Nafarroan antolatutako mendi martxetako bat Iñaki Otxoa de Olzaren oroimenezkoa izan da: 2019an Izabakoa, 2021ean Ezkabakoa eta aurten Sakanakoa. “Asmoa da urtero martxa desberdin batek hartzea Iñaki Otxoa de Olzaren oroimenezkoa, hartara txandakatzen joateko”, iragarri du Martin Montañes, Nafarroako Mendi eta Eskalada Federazioko presidenteak.
«Hiru ibilbide daude aukeran eta guztiontzako moduko jarduera da, eremu paregabean», adierazi du David Malo Nafarroako Kirol Institutuko kideak. Antolatzaileek eta babesleek iazko 1.200 partaideak gainditzea eta 2019ko kopurura iristea espero dute (1.420 mendizale atera ziren orduko hartan). «Badaezpada 1.600 kamiseta erosi ditugu», jakinarazi du Iratxo Elkarteko Manolo Morenok.
Iratxo Elkarteko, SOS Himalaya Fundazioko, Nafarroako Mendizale Federazioko eta Kirolaren Institutuko ordezkariek aste honetan aurkeztu dute ibilaldia. Iratxo Elkartea
Izaera solidarioa izateaz gain, Sakanako Ibilaldiak ingurumena zaintzeko ahalegin berezia egingo du aurten. Hori dela eta, edalontzi birziklagarriak erabiliko dira anoaguneetan, baina mendizaleei deia egin diete ahal dela nork bere edalontzia eramateko eta seinaleak eta ibilbidea errespetatzeko, ahalik eta aztarna txikiena uzteko bideetan. Ahalegin horri aitortza egin dio aurten bertan Zirkuituak (Euskal Herri osoan iraupen luzeko mendi martxak antolatzen dituen elkarteak), bideak eta ingurune naturala hobekien zaindu dituen elkartearen saria (400 euro) eman baitio Sakanako martxari. «Sari horrek bultzada handia ematen digu jarraitzeko, eta gure inguru zoragarriari ere aitortza egiten dio», adierazi du Morenok harrotasunez.
Hiru ibilbide aukeran
Sakanako mendi martxa Euskal Herriko iraupen luzeko mendi martxen zirkuituko ederrenetakoa eta gogorrenetakoa da. Ibilbide luzeak 55 kilometro eta 3.388 metroko desnibela ditu. Irteera goizeko 6:00etan izango da Irurtzundik, eta mendizaleak San Donato, Aralarko San Migel eta Irurtzungo bertako Ergako Trinitatea ermitetara igoko dira.
Beste bi ibilbide laburrago ere izango dira aukeran. Laburrak, 25,5 kilometro eta 1.440 metroko desnibel metatua izango ditu, eta Larrazpilen egingo du bat ibilbide luzearekin, Itxasberri eta Madotz igaro ondoren. Ibilbide honetakoak goizeko 8:00etan abiatuko dira.
Azkenik, proba txikia esaten diotena, 14 kilometro eta 736 metroko desnibelekoa, 9.30ean abiatuko da eta Ergako Trinitatera igo ondoren, Latasatik barna Irurtzunera itzuliko da.
Ibilbide guztietarako izen-emateak apirilaren 25era arte egin ahal izango dira Zirkuituaren webgunean. Prezioa 17 eurokoa da ibilbide luze eta laburrerako eta 14 eurokoa proba txikirako (16 urtetik beherakoentzat, 6 euro). Familia ugarientzat eta langabezian daudenentzat, berriz, 5 euro. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226975/gose-greban-da-garikoitz-etxeberria-euskal-presoa-bakartze-egoeratik-atera-dezaten-eskatzeko.htm | Politika | Gose greban da Garikoitz Etxeberria euskal presoa, bakartze egoeratik atera dezaten eskatzeko | Joan den astean lekualdatu zuten Goikoetxea Zaballako espetxera, Dueñaskotik. Zelda beste preso batekin partekatzera «behartu» zuten, eta horri uko egin zionez, bakartuta dute ordutik. | Gose greban da Garikoitz Etxeberria euskal presoa, bakartze egoeratik atera dezaten eskatzeko. Joan den astean lekualdatu zuten Goikoetxea Zaballako espetxera, Dueñaskotik. Zelda beste preso batekin partekatzera «behartu» zuten, eta horri uko egin zionez, bakartuta dute ordutik. | Gose greba hasi zuen atzo Garikoitz Etxeberria euskal presoak. Astebete darama Zaballako presondegian; joan den ostiralean lekualdatu zuten Dueñasko espetxetik (Gaztela eta Leon, Espainia). Duela hilabete iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek, besteak beste, Etxeberria Euskal Herriratuko zutela; Etxerat elkarteak eta Sare Herritarrak amaitutzat eman zuten orduan euskal presoen sakabanaketa politika. Lekualdatu eta gero, egun hartan bertan jakinarazi zioten Lizartzako (Gipuzkoa) presoari beste preso batekin partekatu beharko zuela zelda. «Uko egin nion horri, eta, ondorioz, bakartze egoeran naukate ostiral iluntzetik», adierazi du Etxeberriak.
«Preso ororen eskubidetzat dut ziegan bakarrik zein binaka bizitzea hautuz, espetxeak bata zein bestea inposatu gabe», gehitu du. «Patio grebaz» salatu nahi izan du Zaballako espetxearen «zigorra»; dena dela, igaro den aste honetan «konponbide arrastorik» ez du ikusi, eta gose grebari ekin dio, bakartze egoeratik atera eta kideekin elkar dezatela eskatuz.
2007ko urtarrilean atxilotu zuten Etxeberria Azkainen (Lapurdi), eta urte hartako martxoan Espainiaratu. Auzitegi Nazionalak 27 urteko kartzela zigorra ezarri zion 2009an. 2021eko apirilean iragarri zuten Espainiako Espetxe Erakundeek Sevilla II kartzelatik lekualdatuko zutela, Dueñasera. Iazko urtarrilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226976/zaldibarko-auziari-buruzko-saioa-bertan-behera-geratu-da-auzitegietako-grebarengatik.htm | Gizartea | Zaldibarko auziari buruzko saioa bertan behera geratu da, auzitegietako grebarengatik | Zaldibar Argitu plataformako kideak elkarretaratzea egiten ari dira, eta gertatutakoa azaltzen dabiltza bertaratzen diren guztiei | Zaldibarko auziari buruzko saioa bertan behera geratu da, auzitegietako grebarengatik. Zaldibar Argitu plataformako kideak elkarretaratzea egiten ari dira, eta gertatutakoa azaltzen dabiltza bertaratzen diren guztiei | Zaldibarko auzia dela medio, Eusko Jaurlaritzaren hiru teknikarik Durangon (Bizkaia) deklarazioak egin behar zituzten, baina saioa bertan behera gelditu da, justizia administrazioko langileen grebarengatik. Hala ere, Zaldibar Argitu plataformako kideak elkarretaratzea egiten ari dira. Taldeko kide Gaizka Zabarte gertatutakoa azaltzen ari zaie bertaratu direnei: «Hiru urte eta bi hilabete itxaron dugu Jaurlaritzako teknikariak epaitegian ikusiteko. Badirudi gehiago itxaron beharko dugula».
Zabarteren esanetan, Jaurlaritzak auzi horretan duen erantzukizuna ez da «teknikarien mailara» mugatzen: «Ardura politikoak ere badaude, eta espero dugu arduradun politikoak ere epaitegian ikertuak izatea». Ez da lehenbiziko aldia deklarazioak atzeratzen direna: berez, Geyser HPC ingeniaritza enpresako bost langileren deklarazioak martxoan egitekoak ziren, eta egunez aldatu behar izan zituzten, letraduen grebarengatik. Greba horrengatik, urtarrilean eta otsailean egitekoak ziren beste zenbait deklarazio ere maiatzaren 25era atzeratu dituzte. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226977/elkarretaratzeak-egin-dituzte-donostia-ospitalean-txagorritxukoan-eta-gurutzetakoan-osasun-publikoaren-alde.htm | Gizartea | Elkarretaratzeak egin dituzte Donostia ospitalean, Txagorritxukoan eta Gurutzetakoan, osasun publikoaren alde | SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek deituta egin dute protesta, eta larunbateko manifestazioetara joateko deia zabaldu dute. Sektoreko mahaira joateko eskariari erantzun ez izana leporatu diote Osasun Sailari. | Elkarretaratzeak egin dituzte Donostia ospitalean, Txagorritxukoan eta Gurutzetakoan, osasun publikoaren alde. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek deituta egin dute protesta, eta larunbateko manifestazioetara joateko deia zabaldu dute. Sektoreko mahaira joateko eskariari erantzun ez izana leporatu diote Osasun Sailari. | Osakidetzako langileek protestak egin dituzte gaur goizean Donostia ospitalean, Txagorritxukoan eta Gurutzetakoan, lan baldintza «eskasak» pairatu behar dituztela salatzeko eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari «berehalako» irtenbideak eskatzeko. Salatu dute osasun publikoaren arazoak «egiturazkoak» direla eta berehalako «konponbide sakonak» behar dituztela, «osasun publikoa benetako lehentasun bilakatzeko». Sindikatuek ohartarazi dutenez, agerian geratzen ari da Osakidetzaren egoera «larria», bereziki lehen arretan. «Argi dago Osakidetzak ez duela beste planik, murrizketak aplikatzen eta langileak estutzen jarraitzea baino». Gogora ekarri dute mahai sektorialeko sindikatuek maiatzaren 18rako eta 19rako grebara deitu dutela «egoeraren larritasuna», mahaiaren «blokeoa» eta Osasun Sailak «konponbiderik» aurkeztu ez izana salatzeko. Testuinguru horretan, gainera, sindikatuek bat egin dute larunbat honetarako Osasun Publikoaren Aldeko Herri Plataformek Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako manifestazioekin. Mahai Sektoriala eta plan estrategikoa SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek adierazi dute Osasun Sailak ez duela borondaterik mahai sektoriala desblokeatzeko eta negoziazioari ekiteko. Apirilaren 3an, mahai horretara joateko eskaera formala igorri zioten sailari, baina sindikatuok salatu dute oraindik ez dutela erantzunik jaso. Bestalde, adierazi dute komunikabideen bitartez jakin dutela Gotzone Sagarduiren sailak asteartean plazaratu zuen Osakidetzaren plan estrategikoaren berri. Ez hori bakarrik, salatu dute ez dela sindikatuekin eztabaidatu, eta «inposizioaren emaitza» dela. «Propaganda» eta «panfleto» itxura hartzen diote plan horri: «Hobekuntza planez mozorrotzen ditu Osakidetzak bere desegite neurriak». Uste dute plan horretan jasotako neurriek ez dietela heltzen Osakidetzaren benetako eta egiturazko arazoei, eta ez dituztela jorratzen funtsezko arazoak, hala nola langileen lan baldintzak hobetzea, profesionalak erakartzeko eta haiei eusteko beharra eta aurrez aurreko arta bermatzea. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226978/juan-jose-etxeberria-deustuko-unibertsitateko-errektore.htm | Gizartea | Juan Jose Etxeberria, Deustuko Unibertsitateko errektore | Gobernu Kontseiluaren proposamenez eta unibertsitateko kantziler eta Jesusen Lagundiko buru nagusi A. Arturo Sosa S.J-ren oniritziarekin, Deustuko Unibertsitateko agintari goren izendatu dute Etxeberria, eta har hartuko du Jose Maria Guiberten lekukoa. | Juan Jose Etxeberria, Deustuko Unibertsitateko errektore. Gobernu Kontseiluaren proposamenez eta unibertsitateko kantziler eta Jesusen Lagundiko buru nagusi A. Arturo Sosa S.J-ren oniritziarekin, Deustuko Unibertsitateko agintari goren izendatu dute Etxeberria, eta har hartuko du Jose Maria Guiberten lekukoa. | Zuzenbide Fakultateko irakasle titular eta Unibertsitateko Elkarteko eta 2030 Agendako errektoreorde Juan Jose Etxeberria (Tolosa, Gipuzkoa, 1966) Deustuko Unibertsitateko errektore izendatu dute. Jose Maria Guiberten lekua hartuko du, horrek bere hirugarren eta azken agintaldia bukatu ondoren. Guibert irakasleak Boston Collegeko Gasson Chair postua beteko du 2023-2024ko ikasturtean.
Errektore berriaren kargu hartzearen eguna laster jakinaraziko dute. Etxeberria 1984an sartu zen Jesusen Lagundian, eta 1995ean apaiztu zen. Bere prestakuntza akademikoa Deustuko Unibertsitatean, Parisko Institutu Katolikoan eta Erromako Gregoriotar Unibertsitatean egin zuen. Azken unibertsitate horretan Zuzenbide Kanonikoan doktoratu zen.
Gaur egun, Zuzenbide Fakultateko irakasle titularra da, non Zuzenbidearen Filosofia irakasten duen. «Loiolako Probintziako jesuiten probintziala izan zen, 2008tik 2014ra, Espainiako probintzia jesuita desberdinak bakar batean bateratu ziren arte», Deustuko Unibertsitateak jakinarazi duenez. «Aurretik, Zuzenbide Fakultateko dekanorde eta Izaera eta Misioko errektoreorde izan zen».
2015az geroztik, Etxeberriak Deustuko Unibertsitatean hainbat kargu izan ditu Unibertsitate Elkarteko errektoreorde gisa. Era berean, zuzenbide naturalaren eta zuzenbide kanonikoaren irakasgaiak eman ditu Deustuko Unibertsitatean, «eta eliz elkarteen zuzenbidea Erromako Unibertsitate Gregoriotarrean, eta adiskidetze sakramentuaren zuzenbidea Parisko Sevres zentroan».
Jarduera akademikoarekin batera, «jesuita gazteen formakuntzaz eta hainbat pastoraltza jardueraz arduratu izan da, akonpainamendu pertsonalaren eta ignaziotar espiritualtasunaren ingurukoak batez ere». Boluntario gisa lan egin izan du hainbat gizarte proiektutan, Parisen, Erroman eta Bilbon.
Etxeberria irakasleak Zuzenbide Kanonikoan eta Zuzenbidearen Filosofian argitalpenak ditu, «eta bereziki nabarmentzekoak dira bizi testamentuei, eliz mugimenduei, eta gizarte testuinguru berrietan laikotasunaren eta konfesionaltasunaren ikuspegi juridikoari buruzko bere ekarpenak», Destuko Unibertsitatearen arabera. Jorratu izan dituen beste gai batzuk dira «ignaziotar espiritualtasuna, Espainiako jesuiten probintzien integrazio prozesua eta Elizako unibertsitateen ebanjelizatzeko erronka». Euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez eta italieraz hitz egiten du. |
2023-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/226979/gipuzkoa-turismoak-astebururako-agenda-aurkezten-dizu.htm | albisteak | Gipuzkoa Turismoak astebururako agenda aurkezten dizu | Puntaik Punta, Debagoieneko bidezidorren jaialdia, Gorostidi Harriaren XV. Txapelketa, Gipuzkoan Gazte Tour 2023 eta umorezko saio paregabea astebururako. | Gipuzkoa Turismoak astebururako agenda aurkezten dizu. Puntaik Punta, Debagoieneko bidezidorren jaialdia, Gorostidi Harriaren XV. Txapelketa, Gipuzkoan Gazte Tour 2023 eta umorezko saio paregabea astebururako. | Puntaik Punta, Debagoieneko bidezidorren jaialdia. Bertan, Debagoieneko naturaz gozatzeko hainbat aukera izango dituzu. DEBAGOIENEKO mendi ibilien jaialdia apirilaren 21etik 23ra bitartean egingo da, Oñatin. Zazpigarren aldi honetan, mota askotako irteerak eta ekintzak egingo dira, adin tarte guztientzako. Gainera, igande horretan, Aloñako igoeraren mendi proba egingo da, eta trekking azoka probaren hasiera/amaiera toki berdinean izango da, herriko plazan. Trekking azoka apirilaren 23an izango da, 10:00etatik 14:00etara, Oñatin. Egitarau osatua guztien gozamenerako. Mendi ibiliak, tailerrak, azoka, filmak… Informazio gehiago nahi izanez, gero sartu webgunean: https://puntaikpunta.turismodebagoiena.com
Gorostidi Harriaren XV. Txapelketa jokatuko da Adunan apirilaren 23an, igandean. 185 kiloko zilindro zaharra esku bakarrez jasotzen duenak 500 euroko sari berezia izango du. 208 kiloko zilindro zaharra bi eskuz jasotzen duenak, berriz, 100 euroko sari berezia izango du. Joaten zareten guztiek ikuskizun paregabea izango duzue herri kirolaz gozatzeko.
Gipuzkoan Gazte Tour 2023 ekimenaren barruan, musika jaialdia izango da Ordizian apirilaren 22an, 20:00etan, plaza nagusian. Artista nagusia Special Trap Residence (STR) izango da, herriko artista Ayvee ere bertan izango da, eta, jaia girotzeko, baita DJ Josu Rodriguez ere. Informazio gehiago hemen
Azkenik, Azpeitiko San Agustin kulturgunean umorezko saio paregabea ikusi ahal izango dugu apirilaren 22an, 22:00etan. La Resistencia programako gitarrista eta beat box artistak En bucle umorezko saio berria egingo du, ahoarekin abestiak sortuz eta soinuak imitatzeko duen gaitasuna erabiliz. Sarrerak erosteko, sartu hemen: Grison beatbox: 'En bucle' Agenda osoaren berri izateko, sartu gipuzkoaturismoa.eus helbidean edo jarraitu Instagramen. Ondo pasa! |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226980/pablo-ibarren-bizi-guztiko-kartzela-zigorra-berretsi-du-floridako-apelazio-auzitegiak.htm | Gizartea | Pablo Ibarren bizi guztiko kartzela zigorra berretsi du Floridako Apelazio Auzitegiak | Floridako Auzitegi Gorenean helegitea aurkezteko aukera aztertzen ari dira Ibarren defentsa abokatuak | Pablo Ibarren bizi guztiko kartzela zigorra berretsi du Floridako Apelazio Auzitegiak. Floridako Auzitegi Gorenean helegitea aurkezteko aukera aztertzen ari dira Ibarren defentsa abokatuak | Pablo Ibar Bidezko Epaiketa elkarteak jakitera eman duenez, Floridako laugarren barrutiko Apelazio Auzitegiak Pablo Ibarren bizi osoko kartzela zigorra berretsi du, defentsaren helegitea atzera bota ondotik; hain zuzen, Ibarrek gaur egun betetzen duen zigorra baliogabetzea eta beste epaiketa bat egitea eskatzen zuen helegiteak. Joe Nascimento abokatuak emandako argudio guztiak atzera bota ditu auzitegiak, eta, elkarteak salatu duenez, «erabakia arrazoitu gabe hartu du». Epaia «kolpe handia» izan da Ibarren familiarentzat, elkartearen arabera. Floridako Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko aukera aztertzen ari da orain defentsa. Pablo Ibarri 2019an ezarritako bizi guztiko zigorra berresteko epaian, magistratuek diote haren defentsak helegitean aurkeztutako hamabi gairen artean batek ere ez duela merezi atzera botatzea. Otsailaren 28an aurkeztu zuen defentsak Ibarren bizi osoko kartzela zigorra bertan behera uzteko 125 orrialdeko helegitea; bertan, hamabi arrazoi eman zituen argudiatzeko Ibarrek ez zuela epaiketa justua izan. Floridako Apelazio Auzitegiak hamabi argudio horietatik bati baino ez dio heldu –Dennis Bailley epailearen ustezko inpartzialtasunari–, eta, beraz, Ibarrek Floridako Auzitegi Gorenaren berrikuspena eskatzeko duen gaitasunari «kalte handia» egin diola uste du Ibarren defentsak. Horrela, bada, Ibarren abokatuak mozio bat aurkeztuko du apelazio auzitegi horri eskatzeko bere erabakia berriz azter dezala eta idatzi bat egin dezala, gai guztiei heltzeko eta ondoren Floridako Auzitegi Gorenean errekurtsoa aurkeztu ahal izateko. Pablo Ibar Bidezko Epaiketa elkarteak gogoratu du Floridako Auzitegi Gorenak baliogabetu egin zuela Seth Peñalver beste akusatuaren kondena 2006an, eta bertan behera utzi zuela Ibarren aurreko zigorra 2016an, haren aurkako frogak «urriak eta ahulak» zirela iritzita. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226981/yemenen-gutxienez-80-pertsona-hil-dira-pilaketa-batean.htm | Mundua | Yemenen gutxienez 80 pertsona hil dira pilaketa batean | Merkatari batzuk dirua «ausaz» banatzen ari ziren eskola batean; ohitura izaten da ramadanean. Pilaketak hirurehun zauritutik gora ere utzi ditu, huthien arabera. | Yemenen gutxienez 80 pertsona hil dira pilaketa batean. Merkatari batzuk dirua «ausaz» banatzen ari ziren eskola batean; ohitura izaten da ramadanean. Pilaketak hirurehun zauritutik gora ere utzi ditu, huthien arabera. | Gutxienez 80 pertsona hil dira pilatuta Sanan, Yemengo hiriburuan, laguntza humanitarioa banatzen ari ziren eskola batean. Jende oldea erruz pilatu da merkatari batzuk dirua «ausaz» banatzen ari zirenean; ohitura izaten da ramadanean dirua eta donazioak ematea. Pilaketak hirurehun zauritutik gora ere utzi ditu, matxino huthien arabera. Mugimendu haren Barne Ministerioko bozeramaileak, Abdel Khaleq al-Aghrik, jakinarazi du bi merkatari atxilotu dituztela gertakariaren harira, eta Kontseilu Politiko Gorenak, huthien organo exekutiboak, ikerketa bat abiatuko du hura aztertzeko. Mohamed ali al Huthi matxinoen buruetako batek «jende gehiegi» egoteari egotzi dio jazotakoa; eskolako ateak ireki bezain laster, bertara sartzeko eskaileretan behera erori da jendea.
Zakataren eta Errentaren Aginte Orokorrak —Saudi Arabiaren Finantza Ministerioaren menpe dago— milioi bat rial yemendar (3.650 euro) banatuko dizkie biktima bakoitzaren senideei, eta azpimarratu du zaurituen ardura ere hartuko duela. Zakata islameko urteroko limosna moduko bat da, nor bere ondasunetatik eta diruzalekeriatik garbitzeko erabiltzen dena.
Ia hamarkada bat darama banatuta Yemenek. 2015ean piztu zen gerra, eta herrialde iparraldeko eremu ia osoa eta Sana hiriburua kontrolatzen dute huthi matxinoek. Beste aldean da Abd Rabu Mansur Hadi Yemengo presidentearen gobernua, Saudi Arabiak gidatzen duen nazioarteko koalizio militarrak babesten duena. Izan ere, Kubak eta Iranek baizik ez dute babesten huthien Kontseilu Politiko Gorena.
Azken asteetan, hainbatetan elkartu dira huthi matxinoak, nazioartean errekonozitutako autoritateak eta Saudi Arabia, prozesu politiko bat abian jartzeko. Saudi Arabiaren Yemengo enbaxadoreak igandean adierazi zuen «menia egonkortzeko» eta herrialdean «irtenbide politiko jasangarri eta ulerkorra» lortzeko asmoa zuela. Iaz, urte erdiko su etena adostu zuten bi aldeek, apirila eta urria bitartean.
Joan den martxoan, Arabia Saudik eta Iranek akordio bat sinatu zuten —Txinak bitartekari lanak egin zituen—, 2016tik etena zen harreman diplomatikoa berrezartzeko. Haatik, Yemengo gerrako bi aldeek ia 900 preso askatu zituzten joan den astean, truke batean. Teheranek konpromisoa hartu du huthiei arma gehiago ez emateko. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226982/cafek-hidrogenozko-52-autobus-egingo-ditu-alemaniarako.htm | Ekonomia | CAFek hidrogenozko 52 autobus egingo ditu Alemaniarako | Solaris hidrogenozko autobusen lehen ekoizlea da Europan, merkatu kuotaren %60 baino gehiagorekin. | CAFek hidrogenozko 52 autobus egingo ditu Alemaniarako. Solaris hidrogenozko autobusen lehen ekoizlea da Europan, merkatu kuotaren %60 baino gehiagorekin. | CAFek Solaris Urbino modeloaren hidrogenozko 52 autobus egingo ditu Alemaniako Rostock eskualdeko garraio publikoko operadorearentzat. CAFen kontraturik handiena da hidrogenozko autobusei dagokienez.
2024. urtearen amaieran entregatuko ditu ibilgailuak. Autobus berrien hornidurarekin batera, GueÂÂstrow eta Bad Doberan hirietan hidrogenozko bi zerbitzugune eraikitzea adostu dute. Beasaingo multinazionalak ez du xehetasunik eman kontratuaren kostuen inguruan.
Bi autobus modelo egingo ditu. Horietatik 47k 12 metroko luzera izango dute, eta 70 kilowatteko potentzia; gainerako bostak 12 metroko autobus artikulatuak izango dira, eta 100 kilowatteko potentzia izango dute. Ibilgailuek hidrogenozko azken belaunaldiko erregai gelaxkak erabiltzen dituzte, eta Solaris High Power trakzio bateria bat izango dute, ibilgailuaren energia eskari handieneko uneetan erregai pilari laguntzeko.
Solaris hidrogenozko autobusen lehen ekoizlea da Europan: merkatu kuotaren %60 baino gehiago du. Halako 100 ibilgailu baino gehiago egin ditu Italiako, Alemaniako, Herbehereetako, Suediako eta Poloniako operadoreentzat, eta beste 100 inguru ari da egiten.
Hidrogenoa erabiltzen duten edo beste teknologia batzuk erabiltzen dituzten autobus elektriko eta hibridoen artean, CAFek espero du 2023aren amaierarako halako 3.000 ibilgailu inguru izatea Europako 20 herrialdetan baino gehiagotan. Beasaingo tren ekoizleak 2018an erosi zuen Poloniako Solaris autobus konpainia, sektore horretara jauzia egiteko. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226983/sanferminak-iragar-ditzaketen-hamar-afixak-aurkeztu-dituzte.htm | Bizigiro | Sanferminak iragar ditzaketen hamar afixak aurkeztu dituzte | Iruindarrek maiatzaren 2ra arte dute botoa emateko aukera. Finalistetako bat lehiatik kanporatu dute ez delakoan «originala» eta «argitaratugabea». | Sanferminak iragar ditzaketen hamar afixak aurkeztu dituzte. Iruindarrek maiatzaren 2ra arte dute botoa emateko aukera. Finalistetako bat lehiatik kanporatu dute ez delakoan «originala» eta «argitaratugabea». | Askok urtarrilaren 1ean hasi ohi dute sanferminetarako atzerako kontua. Beste batzuek, sanferminak iragar ditzaketen afixak aurkeztean. Gaur goizean agertu dituzte kartel lehiaketako hamar finalistak, eta, orain, iruindarrek erabakiko dute horietako zein izanen den 2023ko bestak iragarriko dituena. Maiatzaren 2ra bitarte botoa eman dezakete telefonoz, Internetez edo Civivoxetara joz.
Epaimahaiak joan den astean erabaki zituen finalistak, baina haietako bat lehiatik kanporatu dute azkenean, ez dituelakoan oinarriak betetzen. Afixak «originalak» eta «argitaragabeak» izan behar dira, eta kartel horren irudi nagusia irudi banku batetik hartua dela ikusi dute. Hamaikagarren afixa lehian sartu da, beraz.
Kartelek ez dute berritasun handirik ekarri: San Fermin, Caravinagre kilikia, zezenak eta suziria agertzen dira behin eta berriro. Kolore zuri, gorri eta beltza ere nagusi dira konposizio gehienetan. Osotara 465 lan aurkeztu dituzte, iaz baino %23 gutxiago. Horietatik, 217 afixa Nafarroatik bidali dituzte; Iruñetik, 121. Irabazleak 6.000 euro jasoko ditu.
Bozketa
Hiru bide izanen dira sanferminetako afixa aukeratzeko: 010 zenbakira deituta, Iruñeko edozein Civivoxetara joanda edo Internet bidez, bi helbide hauetako batean: pamplona.es eta pamplonaescultura.es. Iaz Iruñeko Udalak ohartarazi zuen iruzurra egin zutela Internet bidezko bozketan, eta boto anitz atzera bota behar izan zituzten. Aurten ez dute nahi horrelakorik berriro gertatzerik; beraz, botoa «benetakoa» dela erakutsi beharko dute parte hartzaileek. Horretarako, postara bidaliko dieten mezu elektroniko bati erantzun beharko diote. Helbide bakoitzeko ezin izanen da bi boto baino gehiago eman. Interneten maiatzaren 2ko 23:59an bukatuko da botoa emateko epea. Gainerako lekuetan, zerbitzu horien ordutegia bukatutakoan.
Epaimahaia
Iruñeko Udalak aukeratutako epaimahaiak erabaki du zein diren afixa lehiaketako hamar finalistak. Jorge Urdanoz Iruñeko Kultura eta Berdintasun alorreko zuzendaria izan da taldearen buru, eta arteetako profesionalak izan ditu kide: Patti Martinez, Maria Azkarate, Mikel Santos Belatz, Patricia Fernandez eta Javier Manzanos. Aurten, gainera, baloratzeko irizpideak lehiaketaren oinarrietan sartu dituzte lehenbiziko aldiz. Hala, formatu ezberdinetara egokitzeko gaitasuna, tipografiaren eta kartelaren diseinu orokorraren arteko harremana, eta Iruñeko udalaren diseinu berriak erabiltzea baloratu dute, besteak beste. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226984/soilik-baietz-da-baietz-legearen-erreforma-onartu-dute-psoek-pprekin-adostuta.htm | Gizartea | 'Soilik baietz da baietz' legearen erreforma onartu dute, PSOEk PPrekin adostuta | Aldeko 233 boto izan ditu legearen aldaketak, aurkako 59, eta 4 abstentzio. | 'Soilik baietz da baietz' legearen erreforma onartu dute, PSOEk PPrekin adostuta. Aldeko 233 boto izan ditu legearen aldaketak, aurkako 59, eta 4 abstentzio. | PSOEk Soilik baietz da baietz legeari otsailean aurkeztutako erreforma proposamenak egin du aurrera, PPren babesarekin: kondena murrizketak saihesteko, sexu erasoen zigor tarteak zabalduko eta igoko dituzte, erasoetan bortizkeria edota larderia dagoen kasuetan. Gaur goizean izan da erreforma eztabaidatzeko saioa Espainiako Kongresuan eta Irene Montero Berdintasun ministroak esan du erreformak «hainbat urteko atzera pauso bat» ekarriko duela «emakumeen eskubideetan», eta ez duela kondenen murrizketen arazoa konponduko. EAJk ere babestu du erreforma; EH Bilduk, aldiz, aurka egin du. Hain zuzen, aldeko 233 bozka izan ditu legearen aldaketak; aurkako 59 eta 4 abstentzio.
Monterok azaldu duenez, Berdintasun Ministerioa «azkenera arte» negoziatzen saiatu da PSOErekin: «Zigorrak igotzea nahi zenuten, eta egin genizuen azken proposamenean zigor horiek igo genituen, zuek proposatzen zenutena baino gehiago, gainera. Hala ere, ez zenuten onartu». Koalizioko gobernua osatzen duen Unidas Podemosekin egin ordez, PPrekin erreforma adostu izana leporatu dio PSOEri: «Onespena antzerki bat dela esaten dutenekin ari zarete legea adosten».
PSOEko Andrea Fernandez diputatuak, berriz, adierazi du PPrekin adostu arren, «sentsazio gazi-gozoa» geratu zaiola alderdi horrekiko: «PPko diputatuek lan handia egin dute erreforma hau adosteko, baina, bestalde, Alderdi Popularrak hilabeteak daramatza indarkeria sexualetik etekina atera nahian». Besteak beste, esan du eztabaida «polarizatzeko», «kanpaina morbosoak» egin dituela, eta «beldurra zabaltzea» izan duela helburu. Hala eta guztiz ere, PPrekin erreforma adostu du PSOEk, baina aurreko egunetan defendatu duten bezala, Fernandezek adierazi du soilik «zuzenketa teknikoak» adostu dituztela.
«Guztiz erratu zarete erreforma honekin», adierazi du Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak. Unidas Podemosek egin duen bezala, eskuinarekin adostea egotzi dio PSOEri: «Nola liteke egokiagoa izatea emakumeak babesteko erreforma bat PPrekin adostea, koalizio feministekin adostu beharrean?». Iruñeko sanferminetan 2016an izandako talde bortxaketa ere ekarri du gogora: «Orduko hartan emakumeok esan genuen nahikoa zela, kalera atera ginen. Eta borroka horren fruitua da lege hau, orain erreformarekin bertan behera utzi duzuena». Horrekin batera, PSOEk ezkerreko alderdiekin negoziatzeari eman dion «ezezko borobila» salatu du, «bazekielako PPren babesa izango zuela».
«Lege on bat»
EAJk ere babestu du erreforma. Mikel Legarda diputatuak azaldu du ez dituela «zalantzan» jartzen legearen alde onak: «Biktimen babesari dagokionez ekarpen handia egin du, baina denbora behar du bere ibilbidea egiteko». Hala ere, zuzenketa beharrezkotzat jo du: «Legearen alde onak mantendu ditugu, eta, aldi berean, zeukan akatsa zuzendu».
Bide beretik, PSOEko diputatuak adierazi du «lege on bat» dela, eta jada «eragin positiboak» izaten ari dela. Besteak beste, aipatu ditu legearen bidez martxan jarri diren indarkeria matxistaren biktimei arreta emateko zentroak. Monterori ere zuzendu zaio: «Berdintasunerako bidean beti aurkituko gaituzue». Hala ere, gehitu du zigorren murrizketen arazoa «zuzendu beharra» zegoela, eta legeak «aurrera» jarraitzeko «beharrezkoa denekin» hitz egingo dutela. Onespenari dagokionez, legean azaltzen den haren definizioan «ezertxo ere» aldatu ez dutela nabarmendu du.
Izan ere, onespen kontzeptua izan da legearen erreforman gehien eztabaidatu den kontzeptuetariko bat. Berdintasun Ministerioaren arabera, PSOEk egindako aldaketa horrek zentralitatea kentzen dio onespenari, eta, gainera, ez da eraginkorra. Gainera, Berdintasun Ministerioak adierazi duenez, «aurreko legedira» itzultzea ekarriko du erreformak. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226985/inoizko-apirilik-beroena-jasaten-ari-dira-indian.htm | Mundua | Inoizko apirilik beroena jasaten ari dira Indian | Dagoeneko hamahiru lagun hil dira beroak jota, eta ospitalera eraman dituzte 60 herritar inguru. Asia hego-ekialdeko zenbait herrialdetan ere muturreko tenperaturak dituzte, hala nola Thailandian eta Txinan. | Inoizko apirilik beroena jasaten ari dira Indian. Dagoeneko hamahiru lagun hil dira beroak jota, eta ospitalera eraman dituzte 60 herritar inguru. Asia hego-ekialdeko zenbait herrialdetan ere muturreko tenperaturak dituzte, hala nola Thailandian eta Txinan. | Aurten inoizko apirilik beroena jasaten ari dira Asiako zenbait herrialdetan, Indian bereziki. Azken egunotan 40 gradutik gora izan dituzte ia herrialde osoan, eta, zenbait tokitan behin-behineko prebentzio neurriak martxan jarri dituzten arren, dagoeneko hamahiru lagun hil dira beroak jota, eta ospitalera eraman dituzte 60 herritar inguru.
Tenperaturek 44 graduren langa igaro dute India iparraldeko eta ekialdeko sei hiritan. Hiriburuan ere, New Delhin, antzekoa da egoera. Asteartean 40,4 gradu izan zituzten hor: hil honetan batez beste izan ohi dituztenak baino bost gradu gehiago.
Bero boladarengatik abisu laranja ezarri dute hainbat lekutan, hala nola Jharkhanden, Odishan eta Mendebaldeko Bengalan. Landa eremuak dira, eta eguzkipean egiten dute lan han bizi diren herritar gehienek.
Ur asko edateko, arropa erosoa eta fina janzteko, eta kalean saltzen den janaria saihesteko aholkatu diete Indiako agintariek herritarrei. Are, astebeterako eskolak eta unibertsitateak itxi dituzte zenbait eskualdetan.
Indiako Lan Ministerioak ere beroaren inguruan ohartarazi ditu herrialdeko konpainiak, eta langileen osasuna zaintzeko eta bermatzeko eskatu die. Besteak beste, aholkatu die edateko nahikoa ur eskaintzeko eta behar adina deskantsu egiten uzteko.
Asiako herrialdean muturreko tenperaturak ohikoak izango dira datozen urteetan ere. Bada, Cambridgeko Unibertsitateko ikerketa baten arabera, bero boladak jasateko arrisku eremuan daude Indiako lurren %90. Horien artean, New Delhi da zaurgarriena. Baina oraingoa ez da Indian duten lehenengo bero sapa. Ikerketa baten arabera, muturreko tenperatura beroen ondorioz 17.000 hildako baino gehiago izan dira han azken 50 urteotan.
Asia hego-ekialdean ere bero
Indian bakarrik ez, Asia hego-ekialdeko beste zenbait herrialdetan ere ezohiko tenperatura beroak dituzte egunotan; hala nola Txinan, Thailandian, Laosen eta Bangladeshen.
Termometroek Txinako ia eskualde guztietan markatu dituzte 40 gradu baino gehiago. Gainera, haize beroak hondarrezko ekaitzak harrotu ditu, eta horiek kalte nabarmena egin diote zenbait hiri handitako airearen kalitateari. Gobi basamortuan sortu dira gehienak, Mongoliaren eta Txinaren arteko mugan, eta baliteke horiek Asiako beste lurralde batzuetara hedatzea.
Thailandian, berriz, 45 graduren langa igaro zuten larunbatean, eta ordutik horren bueltan daude termometroek. Agintariek prebentzio neurriak hartzeko aholkatu diete herritarrei. Laosen eta Bangladeshen ere aspaldiko tenperatura beroenak izan dituzte aste honetan; 40 gradutik gorakoak. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226986/ezagutzaren-alde-jakin-mina-pizteko-izango-da-uda-ikastaroen-42-ekitaldia.htm | Gizartea | «Ezagutzaren alde, jakin-mina pizteko» izango da Uda Ikastaroen 42. ekitaldia | Gizarteak dituen desafioei erantzuteko asmoz, askotariko gaiak izango dituzte hizpide Uda Ikastaroetan: ekonomia sozial eraldatzailea, giza eskubideak, hezkuntza, hizkuntzaren etorkizuna, kultura, artea, gazteen egungo erronkak, bizi kalitatea, iraunkortasuna, digitalizazioa eta adimen artifiziala. | «Ezagutzaren alde, jakin-mina pizteko» izango da Uda Ikastaroen 42. ekitaldia. Gizarteak dituen desafioei erantzuteko asmoz, askotariko gaiak izango dituzte hizpide Uda Ikastaroetan: ekonomia sozial eraldatzailea, giza eskubideak, hezkuntza, hizkuntzaren etorkizuna, kultura, artea, gazteen egungo erronkak, bizi kalitatea, iraunkortasuna, digitalizazioa eta adimen artifiziala. | Uda Ikastaroen zuzendari akademiko Itziar Alkortak, EHUko Bizkaiko Campuseko errektoreorde Gorka Morenok eta BBVA fundazioaren zuzendariorde Laura Poderosok Uda Ikastaroen 42. ekitaldia aurkeztu dute, Bilbon. «Ezagutzaren alde jakin-mina piztu asmoz» dator aurtegoa. Gizarteko arlo guztietako eragileen «topagune» dira Uda Ikastaroak, azaldu dutenez, eta gazteentzat propio antolaturiko ikastaro andana izango da, «prezio eskaintza bereziarekin».
Alkortak eta Morenok esplikatu dute «gizarteak dituen desafioei erantzun asmoz askotariko gaiak» izango direla hizpide: ekonomia sozial eraldatzailea, giza eskubideak, hezkuntza, hizkuntzaren etorkizuna, kultura, artea, gazteen egungo erronkak, bizi kalitatea, iraunkortasuna, digitalizazioa eta adimen artifiziala. «Ezagutzaren zabalkundean eredu parte hartzailea eta esperientziala oinarri duten geroz eta ikastaro gehiago egongo dira».
Guztira,152 ikastaro antolatu dituzte. Aurrez aurreko ikastaro gehienak Donostian, Bilbon eta Gasteizen egingo dira, eta aurten ere «presentzia» izango du ekitaldiak «Nafarroan eta Akitania Berrian». Aurrez aurreko ikastaro gehienetan online zuzenean ere parte hartzeko aukera izango da eta. Edonola ere, askotariko gaiak izango dira hizpide ikastaroetan, akademikoekin, zientzialariekin, enpresariekin, langile profesionalekin, administrazioko ordezkariekin eta abarrekin.
Ekonomia sozial eraldatzailea
2023an, Gizarte Ekonomiaren Hiriburu izango da Donostia, eta, horri loturik, Ekonomia sozial eraldatzailea oinarri izango duen ikastaro eskaintza prestatu dute. «Pertsonak erdigunean jarriko dituen eta haien garapen profesionala eta ongizatea bultzatuko dituen eredu ekonomikoak aurkeztuko dira», arduradunek esan dutenez. Besteak beste, kontabilitate soziala, langileen partaidetza duten enpresei buruzko esperientziak eta kultura berrirako gakoak aztertuko dira.
Gazteak hizpide Aurten, arreta berezia jarriko dute gazteengan. «Itsasoan murgildu ahal izango dute Saltillo eskola-ontzian zenbait egunetako zeharkaldia eginez ozeanoaren iraunkortasunaz eta nabigazioaz aritzeko»; surfaren onurei buruz nahiz futbolak gizartearen eraldaketa tresna gisa duen garrantziaz ere aritu ahalko dira, baita sexologiari eta musikak gizartean duen eraginari buruz ere. 25 urte arteko gazteek erraztasunak izango dituzte izena ematerakoan, maiatzaren 31 baino lehen matrikulatuz gero.
Giza eskubideak ortzi mugan 2022ko Uda Ikastaroetan Ukraniako gerra izan zen hizpide, «eta oraindik gerraren gordintasuna nozitzen da», gogoratu dute aurkezpen ekitaldian. Bada, giza eskubideen urraketak «lehen lerroan» izango dira 2023ko ekitaldian ere. «Europako Batasunaren egungo erronkei eta mendebaldeko demokraziek bizi duten garaiari buruz Eurobasque Euskopako Mugimenduaren Euskal Kontseiluak, Europar Batasuneko Auzitegi Nagusiko legelariek eta Globernance Gobernantza Demokratikoaren Institutuak zuzenduriko hiru ikastaro izango dira».
Horiez gain, emakumeen aurkako indarkeria, etxebizitza eskubidea, desgaitasuna duten pertsonen bizi mugak, terrorismoaren legitimazioa, gizarte inklusiorako bideak eta beste gai batzuen eskaintza zabala ere izango dira.
Hezkuntzaren eta hizkuntzaren etorkizuna Hezkuntzaren etorkizuna eta prestakuntza helburu duten hainbat ikastaro izango dira: garapen iraunkorrerako hezkuntzaren eta kulturaren garapena, programazio didaktiko praktikoa lehen hezkuntzan, eta eskoletan antzerkia lantzeko tresnak, besteak beste. Hezkuntzaren barruan, «hizkuntzen etorkizunak duen garrantzia» azpimarratuko du ekitaldiak: haur elebidunen hizkuntza garapena, hizkuntza gutxituak globalizazioaren garaian…
Bizi kalitatea oinarri Pandemiaren okerrenak agerian utzi du bizi kalitatearen garrantzia, Uda Ikastaroen antolatzaileen ustez; baita hau ere: «lehentasunak berrikusteko beharra, eta pauso bat aurrera egin eta erantzukizunez gure osasunarekiko eta zaintzarekiko kontzientzia aldaketa bat beharrezkoa» dela. Horregatik, zaintzarako alternatiba egokienak hautatu ahal izateko dauden aukerei buruz hitz egingo dute ikastaroetan. Bizi kalitatea oinarri izenburupean egingo dituzte elikadurari, osasun mentalari, zahartzaroari eta beste gai batzuei buruzko saioak.
Kultura eta artea Era berean, euskal artisten obra izango dute hizpide; esaterako, Benito Barrueta, Eduardo Txiillida, Anjel Lertxundi eta Ruper Ordorikarena, eta arte diziplinei buruz ariko dira: musika, zinema, literatura, antzerkia... Bereziki, Igor Yebra eta Lucia Lakarrak, eta Jon Maiak eskainiko dituzten ikastaroak nabarmendu dituzte.
Euskaraz idatzitako testu zaharrenaren aurkikuntzak ere isla izango du: Irulegiko Eskuari buruzko ikastaro bat antolatu dute. «Eskuaren sekretuak ezagutzeko eta aditu baten laguntzarekin indusketa bisitatzeko aukera izango da».
Iraunkortasuna Iraunkortasunari hainbat ertzetatik helduko diote Uda Ikastaroetan. Garapen Iraunkorrerako 2030erako Agenda «lehen lerrora» ekarriko dute: «Nazioartean izaten ari diren esperientziak alderatuko ditugu, eta krisi energetiko eta klimatikoari aurre egiteko trantsizioaz eta herritarren aktibazioaz aritzeko hezkuntza eskola izango dugu».
Atal horren barruan, digitalizazioak eta adimen artifizialak berezko lekua izango dute. «Gizartearen arlo guztietan lehiakortasunaren eragile nagusietako bat da. Testuinguru horretan, adimen artifiziala gero eta interes handiagoa duen eztabaidagai bihurtu da, eta, adituen laguntzaz, horretan sakontzeko aukera izango dugu, sortu diren azken polemikak jorratuz».
Uda Ikastaroen 2023ko matrikulazioaren epea apirilaren 20an hasiko da, ikastaro bakoitza hasi arte. Izena emateko, www.uik.eus atari elektronikora jo behar da, eta hantxe bertan aurkitu ahalko da ikastaroei buruzko informazio guztia |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226987/deslokalizazioa-zigortzea-babestu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Ekonomia | Deslokalizazioa zigortzea babestu du Eusko Legebiltzarrak | EH Bilduren lege egitasmoa babestu dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Horren arabera, alde egiten dute enpresek hamar urtetan jasotako diru laguntza guztiak itzuli beharko lituzkete. | Deslokalizazioa zigortzea babestu du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduren lege egitasmoa babestu dute EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Horren arabera, alde egiten dute enpresek hamar urtetan jasotako diru laguntza guztiak itzuli beharko lituzkete. | Eusko Legebiltzarrak tramiterako onartu du enpresen deslokalizazioa zigortzeko EH Bilduk eginiko lege proposamena. EAJ, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUren babesa jaso du egitasmoak, baina Jaurlaritza osatzen duten bi alderdien kasuan, ñabardurekin. PP+Ciudadanosek eta Voxek, aldiz, aurka bozkatu dute.
Proposamena orain hasiko dira tramitatzen legebiltzarrean, eta EAJk eta PSE-EEk zuzenketak aurkezteko asmoa agertu dute, eta eskatu dute, halaber, lan hori Jaurlaritzak astearte honetan onartutako Dirulaguntzen Erregimena Arautzeko Lege Proiektuarekin batera egiteko.
EH Bilduren lege egitasmoaren arabera, ekoizpen kostuak murrizteko edota zerga gutxiago ordaintzeko beste lurralde batera joatea erabakitzen duten enpresek azken hamar urteetan jaso dituzten laguntza publiko guztiak itzultzeko obligazioa izango lukete. Gainera, enpresa horiek eta beren bazkideek ezin izango lukete EAEko administrazioen dirurik jaso hamar urtez.
Iker Casanova EH Bilduko ordezkariak gogorarazi du 2007tik Bizkaiak antzeko arau bat duela —2020tik baita Nafarroan ere—, ez dela inolako gatazkarik egon bere legezkotasunaren inguruan, eta efektu positiboak ere izan dituela, «kasuren batean deslokalizazioak saihesteko balio izan duelako».
Ohartarazi duenez, azken urteetan «hainbat enpresak» alde egin dute Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik, «ekoizpen kostuak murrizteko edota zerga gutxiago ordaintzeko»; Gamesa eta General Electricen kasuak aipatu ditu. Azpimarratu du deslokalizazio kasu batzuk oso eskandalagarriak izan direla eta beste batzuk «modu isilagoan» gauzatu direla, baina guztiek ondorio kaltegarriak izan dituztela sare produktiboan eta herritarrengan. «Ados gaude enpresei hainbat esparrutan diru laguntzak ematearekin, baina laguntza horiekin batera erantzukizuna eta konpromisoak eskatu behar zaizkie, besteak beste, lurraldearekiko atxikipena
Ostegun honetan aurkeztutakoa EH Bilduk azken asteetan deslokalizazioari aurre egiteko egindako bigarren proposamena da. Martxoaren 30ean, Espainiako Diputatuen Kongresuan PSOEk eta Unidas Podemosek koalizio subiranistaren legez besteko proposamen bat onartu zuten. Horren bidez, Gobernuari eskatu diote hurrengo Industria Legean berariazko araudi bat garatzeko enpresek laguntza publikoak jaso ondoren alde egin ez dezaten eta egiten badute diru hori itzul dezaten.
Bai, «baina kontuz»
Eusko Legebiltzarreko eztabaidan, EAJko Mikel Arruabarrenak azaldu du bere alderdiak halako egitasmo bat babestuta «mezu bat helarazi nahi die herritarrei», haiek ere deslokalizazioekin kezkatu daudela, baina aurreratu du eztabaidan zehar legeari «zer forma» eman adostu beharko dela. Ohartarazi duenez, enpresen ihesa saihesteko neurriak «bere neurrian» hartu behar dira, «inbertsioak uxatu ez ditzaten». «Kontu handiz aritu behar dugu».
Orain arte, beste bide bat hautatu du Jaurlaritzak. Finkatuz funtsa erabili du enpresen deslokalizazio arriskuari aurre egiteko; horren bitartez akzioak erosi ditu estrategikotzat jotzen dituen talde batzuetan: CAF, ITP Aero, Arteche, Kaiku... Gaur egun, 102 enpresatan parte hartzen du Jaurlaritzak.
EAJren legebiltzarkidearen antzera mintzatu da PSE-EEko Sonia Perez ere. Adierazi du halako neurri bat ez dela «zigortzeko asmo hutsarekin» hartu behar, eta bateragarria izan behar dela enpresentzako «ingurune arautzaile erakargarri» batekin. Azaldu duenez, bere taldea bat dator deslokalizazioen inguruko kezkarekin, eta halakorik gerta ez dadin «laguntza publikoak baldintzatzearekin», baina gaineratu du halako neurri bat «Europako araudia kontuan hartuz» egin behar dela. Gogoratu duenez, euskal administrazioek kudeatzen dituzten laguntza asko Bruselak emandakoak dira, eta ez da erraza funts horien itzulketa erreklamatzea enpresak Europako beste lurralde batzuetara joaten badira.
Elkarrekin Podemos-IUko David Sotok uste du halako lege bat «oso beharrezkoa» dela, eta «estrategikoa». Uste du aldaketa bat ematen ari dela «paradigma neoliberalean», eta horren adibide dela halako eztabaidei bide ematea.
PP-Ciudadanos taldeko Jose Manuel Gilentzat, aldiz, «eraso» bat da enpresen aurka eta «mesfidantza» mezu bat igortzen zaie «Euskadin inbertitu nahi dutenei». «Euskadi erakargarriago bat egin behar da. Ez da harresirik behar, ateak ireki behar dira». Voxeko Amaia Martinezek ziurtatu du gertatutako deslokalizazioaren arrazoi nagusia ETA izan dela, egindako «atentatu, bahiketa eta estortsioengatik». |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226988/irunen-bi-pertsona-hil-dira-tiroz.htm | Gizartea | Irunen bi pertsona hil dira tiroz | Ertzaintzak jakinarazi duenez, bi gorpuek «indarkeria zantzuak» dituzte; familiek aurkitu dituzte gorpuak. Ikerketa zabalik dago, eta hipotesi guztiak izanen dituzte kontuan. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak dio «oraindik argitu gabe» dagoela «zer-nolako baldintzetan» gertatu den dena. | Irunen bi pertsona hil dira tiroz. Ertzaintzak jakinarazi duenez, bi gorpuek «indarkeria zantzuak» dituzte; familiek aurkitu dituzte gorpuak. Ikerketa zabalik dago, eta hipotesi guztiak izanen dituzte kontuan. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak dio «oraindik argitu gabe» dagoela «zer-nolako baldintzetan» gertatu den dena. | Irungo (Gipuzkoa) Olaberria auzoko Aranburu baserrian bi gizon hil dira, tiroz. 53 eta 47 urte zituzten. Gertatutakoaren berri jakitean, Ertzaintza hara joan da, eta, jakinarazi duenez, hildakoen familiek aurkitu dituzte gorpuak, goizeko 11:30 aldera. Herritarren babeserako agenteak ere bertaratu dira, eta baieztatu dute bi gorpuek «indarkeria zantzuak» zituztela.
Gizon biak bizilagunak ziren, eta, lekukoek Europa Pressi azaldu diotenez, lursail batzuk zeuzkaten elkarrekin; baita karabanek aparkatzeko eremu bat ere. Negozio horren kudeaketari buruzko desadostasunek eragin omen dute gatazka. Antza denez, lehenik batak besteari tiro egin dio, eta, jarraian, bere buruaz beste egin du. Ertzaintzak azaldu du lehen zantzuen arabera 53 urtekoak hil duela 47koa. Dena den, adierazi dute hipotesi guztiak kontuan hartuko dituztela, eta ikerketa zabalik dagoela oraindik.
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak gertatutakoa baieztatu du, eta bi hildakoak Olaberria auzokoak zirela erran. Argi dute bi-biek suzko arma baten tiroak zituztela, baina sailburuak adierazi du ez dutela deus gehiago baieztatzen ahal: «Hortik aurrera, dena dago ikertzeko; oraindik argitu gabe dago zer-nolako baldintzetan izan diren tiroak». |
2023-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/226989/eman-arnasa-gureari.htm | albisteak | Eman arnasa gureari! | Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolak, 2023ko Nafarroa Oinez-en testuinguruan eta Sakanako Mankomunitatearekin elkarlanean, 'Eman arnasa gureari' jardunaldia antolatu du. | Eman arnasa gureari!. Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolak, 2023ko Nafarroa Oinez-en testuinguruan eta Sakanako Mankomunitatearekin elkarlanean, 'Eman arnasa gureari' jardunaldia antolatu du. | Milaka urteko bizitza izan duen gure hizkuntza zaharrak gorabehera handiak eduki ditu historian zehar, zabalkundeari, erabilerari zein prestigioari dagokionez; baita jasotako erasoei zein aldeko mugimenduei dagokienez ere. Funtsezkoena, ordea, gaur egungo egoera da, eta etorkizuna. Baikorrak izan gaitezke Nafarroan euskararen osasunari dagokionez? Ez dago batere argi kontua. Aspaldi erdaldundu ziren eskualdeetan gure hizkuntza hobera doa, okerrerago ezin baitzen joan. Euskarari eutsi eta euskaldun iraun duten eremuetan, ostera, euskararen arnasguneetan, erabilera beheraka joan da azken urteotan. Orokorrean, gure hizkuntzaren ezagutzak gora egin du, mantsoegi bada ere. Erabilerari buruz, aldiz, ezin da gauza bera esan.
Hizkuntza dela eta, beste zalantza batzuk ere sortzen zaizkigu: zein da politika linguistikorik egokiena hizkuntza gutxituen iraupena ziurtatzeko? D ereduaren beharra ukaezina da, baina zein da horren egoera Nafarroan? Zeintzuk dira bere garapenerako oztopo nagusiak? Zeintzuk bilatu beharreko aliantza eta sinergiak? Ikastoletan eta, azken urteotan, irakaskuntza publikoan ere egiten ari diren ahaleginak txalogarriak dira, baina zer gehiago egin beharko genuke gurasook gure seme-alabek euskaraz jakiteaz gainera, erabili ere gehiago erabil dezaten? Zenbateko garrantzia dauka, bertako euskalkia bizirik gorde den eremuetan, horren erabilera bultzatzeak? Praktikoagoa da aldakiak baztertu eta euskara batuaren alde egitea? Zer egin dezakegu, azken batean, gure hizkuntza zaharra maite dugunok, berreskuratze eta normalizazio bidean aurrerapauso sendoak emateko?
Galdera hauei eta gehiagori erantzuten laguntzeko prestatu da Eman arnasa gureari jardunaldia, Etxarri Aranazko Andra Mari ikastolak antolatutako 2023ko Nafarroa Oinez-en testuinguruan eta Sakanako Mankomunitatearekin elkarlanean. Hezkuntza-topaketa hauen barruan, bi mahai-inguru egingo dira, aditu kualifikatuz osatuak. Lakuntzako kultur etxean burutuko dira, apirilaren 29an, goizeko 9:30ean hasita.
Euskararen arnasguneen erronkak izango da lehena. Azken azterketen arabera, euskararen ezagutza handitzen ari bada ere, badirudi erabilera maila toki askotan, handitu beharrean, geldirik dagoela edo atzeraldia sumatzen dela. Bada tenorea gertatzen ari dena aztertzeko, datozen erronka berriak identifikatzeko eta nola eginen diegun aurre era adostuan mahai gainean jartzeko: migranteen harrera, digitalizazioaren ajeak, euskararen prestigioa belaunaldi gazteen artean… Luxuzko mahaikide zerrenda izango dugu horretarako: Alberto Barandiaran kazetariaren gidaritzapean, Idurre Eskisabel, Euskalgintzaren Kontseiluaren idazkari orokorra; Kike Amonarriz soziolinguista, aurkezle eta Topaguneko lehendakaria; eta Garikoitz Goikoetxea, UEMAko ikerketa arduraduna.
Nafarroa D eredua arnasberritzen izango da bigarren mahai-ingurua. Badira urteak Nafarroa Garaian euskara hutsezko ereduak hartzen duen espazioa egonkor dagoela, eta zailtasunak dituela hazteko. Lege markoaz gain, hainbat baldintzak eta neurrik (hizkuntza ereduek, babes instituzionalik ezak, PAI bezalako programek, migranteen fluxuak…) zailtzen dute euskararen esparru sozial eta geografikoa zabaltzea. Muga eta oztopo guztien gainetik ezinbestekoa dirudi akordio zabalak egiteak eragile eta sektore sozial desberdinen artean D ereduak aurrera eginen badu. Mehatxuak nola bihurtu aukera? Bigarren saio honetan ere goi mailako partaidetza izango dugu. Iñigo Orella Andra Mari Ikastolako zuzendari pedagogikoaren gidaritzapean, honako aditu hauek arituko dira: Josu Reparaz, Nafarroako Ikastolen zuzendaria; Nora Salbotx, Amaiurko Eskolako zuzendari eta maistra, Hik Hasi talde pedagogiko kidea eta landa-eskoletan aditua eta pedagogo formatzailea; eta Agurne Gaubeka, Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendaria.
Jardunaldia, streaming bidez eskainiko da zuzenean Nafarroa Oinez-eko Youtubeko kanalaren bitartez. Saioa grabatu eginen denez, ondoren ere ikusi ahal izanen da.
Egitarau zehatza honakoa da:
-09:15 Harrera. -09:30 Euskararen arnasguneen erronkak mahai-ingurua -11:00 Atsedenaldia eta kafea -11:30 Nafarroan D eredua arnasberritzen mahai-ingurua -13:00 Ondorioak eta argazkia -13:30 Amaiera
Parte-hartzea irekita dago interesa daukaten guztientzat. Izen eman nahi duzu? Lotura honen bidez egin dezakezu: labur.eus/PGqje |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226990/implikak-87-langile-kaleratu-nahi-ditu-bilbon.htm | Ekonomia | Implikak 87 langile kaleratu nahi ditu Bilbon | %90 emakumeak dira, eta langile batzordeko zazpi kide daude tartean. Enpresak antolakuntza eta ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu lan erregulazioa egiteko; langileek, ordea, gezurra dela diote. | Implikak 87 langile kaleratu nahi ditu Bilbon. %90 emakumeak dira, eta langile batzordeko zazpi kide daude tartean. Enpresak antolakuntza eta ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu lan erregulazioa egiteko; langileek, ordea, gezurra dela diote. | Implika hezkuntza zentroak gutxienez 87 langile kaleratu nahi ditu Bilbon. Lan erregulazio espedientearen derrigorrezko negoziazio epea iragan astean amaitu zen, eta jada iritsi dira kaleratze gutunak. Dena den, enpresak maiatzera arteko epea du jakinarazpenak banatzen jarraitzeko, eta Bilboko bulegoko langile batzordeak ez du baztertzen gehiago iristea. Bien bitartean, zerbitzuetako langile gehienek greban jarraitzen dute, irizten baitiote erregulazioa «bidegabea» eta «arrazoitu gabea» dela. Helegitea jarri diote erabakiari, ELA sindikatuaren babesarekin, eta litekeena da epaitegietan amaitzea.
Edurne Ibarretxe (Laudio, Araba, 1985) batzordeko kidea da, eta kaleratze gutuna jaso duten langileetako bat. Batzordeko zazpi kide sartu dituzte kaleratzeen zerrendan. «Negoziazio epea etsigarria izan da. Enpresak tankera guztietako arrazoiak erabili ditu kaleratzeak justifikatzeko: langile heziketaren gainbehera, pandemia, Ukrainako gerra... Enpresak antolakuntza eta ekoizpen arrazoiak erabili ditu argudio gisa, baina ez da egia, iazko azarora arte lan karga gora eta gora baitzihoan». Eta zer gertatu zen, bada, azaroan? «Educa Bidco taldeak erosi zuen enpresa. Inplikako zuzendaria kaleratu zuen, eta gauzak aldatzen hasi ziren. Esan zuten departamentu batzuk ez zituztela behar». Hori, baina, ez zen izan barne mugimendu esanguratsu bakarra: aurretik, iazko ekainean, KKR inbertsio funtsak Implikaren kontrola hartu zuen Suma Capital funtsaren esku zeuden akzioak erosiz. Cinco Días agerkariak argitaratu zuen 60 milioi euroko operazioa izan zela.
Implika enpresa euskal jatorrikoa da, baina Katalunian eta Espainian ere baditu irakaskuntza zentroak. KKRk erosi zuenetik, baina, MasterD eta Medac enpresek kudeatzen dute. Aurrenekoak, irakaskuntza ez arautuaren atala, nagusia; eta besteak, lan hezkuntzarenak. 336 langile dira guztira, eta 130 kaleratu nahi dituzte. Lantokirik handiena Bilbokoa da, eta horregatik egingo dira han kaleratze gehienak. Kaleratu nahi dituzten langileen artean irakasle gutxi daude, ia guztiak bulegariak, telefonistak eta komertzialak dira. %90 emakumezkoak dira, eta prekarioak. Komertzialen soldata aldakorra da, baina besteek 14.000 eta 18.000 euro gordin inguruko soldata dute urtean.
«Gure jarduna azpikontratatu egin dute», salatu du Ibarretxek. «Aurretik hala zuten haien zentroetan, eta orain gurea gehitu dute. Horrela merkeago ateratzen zaiela onartu ziguten, baina horiek ez dira antolakuntza edo ekoizpen arrazoiak. Berriz diot, azken urteetan ondo ari ginen lanean». 2019tik 2022ra Implikaren negozio bolumena %16 handitu zen urtero eta EBITDA %13tik %18ra igo zuen. 2022an, 22 milioi euroko fakturazioa izan zuen.
Negoziazio epean, enpresak jaitsi egin zuen hasieran jakinarazitako kaleratze kopurua, eta lan urte bakoitzeko 33 laneguneko kalte ordaina eskaini zuen, urte bateko soldataren mugarekin. Langileek, baina, ez zuten onartu. Langile batzordeko hamahiru kideen artean, gehiengoak aurka bozkatu zuten, hala nola ELA sindikatuko zazpiek. Sindikatu subiranistak bere gain hartu du babes juridikoa, eta hainbat salaketa jarriak ditu jada, greba eskubidea urratzeagatik, besteak beste. Litekeena da kasuak epaiketan amaitzea; hori bai, epaiketa Madrilen izango da, hain baitago enpresaren egoitza nagusia. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226991/khartumgo-eta-inguruko-eskualdeetako-ospitaleen-70-zerbitzuz-kanpo-daude.htm | Mundua | Khartumgo eta inguruko eskualdeetako ospitaleen %70 zerbitzuz kanpo daude | OMEren arabera, 330 pertsona hil dira azken egunetako borroketan, eta 3.200 zauritu. Ramadanaren bukaerarako su eten bat eskatu dute Arabiar Ligak eta NBEk. | Khartumgo eta inguruko eskualdeetako ospitaleen %70 zerbitzuz kanpo daude. OMEren arabera, 330 pertsona hil dira azken egunetako borroketan, eta 3.200 zauritu. Ramadanaren bukaerarako su eten bat eskatu dute Arabiar Ligak eta NBEk. | Sudanen boterea bereganatzeagatik piztutako borrokek ez dute etenik. Herrialdeko armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak beste menia bat onartu zuten atzo, joan den larunbatean bi aldeen arteko tentsioa lehertu zenetik bigarrena, baina aurrenekoarekin gertatu bezala, ez batak, ez besteak ez dute adostutakoa errespetatu. Eta horrek zuzenean eragiten dio herrialdeko osasun sistemari. Sudango Medikuen Sindikatuak ohartarazpen bat egin du gaur: Khartum hiriburuko eta alboko eskualdeetako ospitaleen %70 zerbitzuz kanpo daude. Iturri horrek berak jakinarazi du, ohar baten bidez, azken egunetako gertakariengatik hildakoak 198 direla eta zaurituak 1.200 inguru. OME Osasunaren Mundu Erakundeak Ekialdeko Mediterraneoan duen bulegoaren arabera, ordea, zendutakoak eta zaurituak dezentez gehiago dira: 330 hilak, eta 3.200 zaurituak. Unicef Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsak esan du gaur hildakoetatik bederatzi adingabeak direla.
Herrialdea aspaldian pairatzen ari den krisirik larrienaren erdian, Khartumen eta alboko eskualdeetan dauden 74 erietxeetatik 52 daude zerbitzuz kanpo. «Bederatzi bonbardatu egin dituzte, eta hemeretzi behartuta hutsarazi». Eta bete-betean edo partzialki funtzionatzen duten 22 ospitaleak ere itxiak izateko arriskuan daude, Sudango Mediku Sindikatuaren arabera. Izan ere, sendagileak falta dira, sendagaiak ere bai, eta maiz eteten dizkiete ura eta argindarra. OMEren Ekialdeko Mediterraneoko bulegoaren zuzendari Ahmed al-Mandharik agerraldi birtual batean esan duenez, segurtasunik ezak mugatzen du Khartumgo zirkulazioa.
Ikusi gehiago: Borrokak gogortu egin dira Khartumen, bi aldeek beste su eten bat adostu arren
Atia Abdula da Sudango Medikuen Elkartearen idazkari nagusia areago joan da, eta azpimarratu du «ospitale gutxi» ari direla funtzionatzen, eta ari direnak «kolapsatzear» daudela. Horregatik, «su eten zintzo bat» eskatu die aldeei, herritarrek aukera eduki dezaten odola emateko, eta osasun langileek erietxeetara joateko. Gatazkan dauden bi aldeek adierazi izan dute herritarren segurtasun bermatzea dela beren helburua. Eta, horren guztiaren harira, MSF Mugarik Gabeko Medikuak GKE gobernuz kanpoko erakundearen Afrika ekialdeko arduradun nagusi Jairo Gonzalezek ohartarazi du, Efe berri agentziak egin dion elkarrizketa batean, «inoiz ikusi gabeko» egoera bat nozitzen ari direla Sudanen, «oso larria eta kaotikoa», eta herrialdeko sistema sanitarioa «kolapsatuta» dagoela.
Hildakoei dagokienez, Sudango Mediku Sindikatuak zehaztu du zauritu eta hildako batzuk ez dituztela sartu gaur plazaratu duten txostenean, mugitzeko dituzten zailtasunengatik eta herrialdeko segurtasun faltagatik ezin izan direlako ospitaleetara joan. OMEk hildako eta zauritu gehiago zenbatu ditu, baina aintzat hartu behar da NBE Nazio Batuen Erakundeak eta bere agentziek Sudango eremu batzuetan presentzia handiagoa dutela; Darfurren, esaterako, gatazkak gehien zigortutako eremuetako batean.
Ikusi gehiago: Sudango armadak eta paramilitarrek adostutako menia ez da bete
OMEren Ekialdeko Mediterraneoko bulegoak mahaigaineratu du gatazkaren erdian sexu erasoak pairatu dituztela laguntza humanitarioa ematen ari diren nazioarteko langileek, eta, aldi berean, eraso egin dietela osasun langileei, ospitaleetan «okupazio militarra» gertatu dela, eta arpilatzeak izan direla.
Su-eten eskaera
Ramadana bihar bukatuko da, Eid-el-Fitr ospakizunarekin, eta Arabiar Ligako idazkari nagusi Ahmed Abul Gheitek eskatu die bi aldeei su eten bat adostu dezatela musulmanentzako esanahi berezia duen data horren harira. Ohar baten bidez gogorarazi die armadari eta paramilitarrei ramadana «hilabete sakratua» dela, eta menia bat hitzartu beharko luketela herritarrek «arnasa» har dezaten. NBEko idazkari nagusi Antonio Guterres, berriz, hiru eguneko menia eskatu diete armadari eta paramilitarrei, eta elkarrizketarako deia ere egin diete, trantsizioa egiteko.
Ikusi gehiago: Darfur, sarraskiz beteriko hogei urte
RSFko buru Mohamed Hamdan Dagalok esan du ados dagoela Arabiar Ligak planteatutakoarekin. Al-Jazeera telebistan egin dioten elkarrizketa batean nabarmendu du, ordea, Abdel Fatah al-Burhan armadaburuak ez duela halakorik nahi. «Bere makineria guztiarekin bonbardatzen gaitu». Adierazi du «alde guztiak», baita AEBak eta AB Afrikako Batasuna ere, beraiekin harremanetan jarri direla menia posible bat «indartzeko». Armadak ohar baten bidez azaldu du, bestalde, uko egiten diola paramilitarrekin negoziatzeari. Hain zuzen, Al-Jazeerako berriemaile baten arabera, bonbardaketak izaten ari dira Khartumgo presidentetza jauregian.
Ikusi gehiago: Armadaren eta paramilitarren arteko borrokak piztu dira Sudanen
2019ko apirilean Omar al-Baxir hiru hamarkadaz herrialdeko presidentea izan zena militarrek emandako estatu kolpe baten bidez kendu zutenetik, Al-Burhan eta Dagalo daude Sudanen agintzen duen Trantsiziorako Kontseilu Subiranoaren burutzan: aurrenekoa presidentea da, eta bigarrena haren ondokoa. Aurreko abenduan itun bat sinatu zuten sektore militarrek eta zibilek, zehaztuz zer pauso eman behar diren trantsizioa bukatu eta zibilek militarrak ordezkatzeko herrialdearen buruzagitzan. Akordio horrek barnean hartzen du paramilitarrak armadan integratzea. Hain zuzen, hori egiteko moduak zartarazi du tentsioa, eta istiluak ekarri ditu. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226992/fant-jaialdiak-zorion-egileor-omenduko-du.htm | Kultura | Fant jaialdiak Zorion Egileor omenduko du | Bilboko Zinema Fantastikoaren jaialdia maiatzaren 5etik 12ra bitartean egingo dute | Fant jaialdiak Zorion Egileor omenduko du. Bilboko Zinema Fantastikoaren jaialdia maiatzaren 5etik 12ra bitartean egingo dute | Fant Bilboko Zinema Fantastikoaren 29. Jaialdiak Zorion Egileor aktoreari emango dio bere ohorezko sarietako bat aurten. Paco Plaza zinemagile kataluniarrak ere sari bera jasoko du, eta Belen Rueda aktore espainiarrak, berriz, Fant-eko Izarra saria. Jaialdia maiatzaren 5etik 12ra bitartean egingo da.
Burnin Percebes taldeak zuzendutako El fantástico caso del Gólem filmarekin hasiko da jaialdia, eta egun berean Sail Ofizialeko 11 euskal film laburrak ere emango dituzte.
Film luzeen sail ofizialean, berriz, honako film hauek emango dituzte: Mount Chiank (Kim Sun-ung), Melchior The Apothecary (Elmo Nuganen), No Dogs or Italians Allowed (Alain Ughetto), Viejos (Raul Cerezo eta Fernando Gonzalez), Wolfkin (Jacques Molitor), Rubikon (Magdalena Lauritsch), The Visitor from the Future (François Descraques), Shin Ultraman (Shinji Higuchi), Huesera (Michelle Garza), Year of the Shark (Ludovic eta Zoran Boukhema), Fumar provoca tos (Quentin Dupieux), Vesper (Kristina Buozyle eta Bruno Semper), Emergency Declaration (Jae-rim Han), The Roundup (Lee Sang-yong), The Lake (Lee Thongkham eta Aquing Xu), Feed me (Adam Leader eta Richard Oakes) eta Eradication (Daniel Byers).
Lehiaketatik kanpo Terrifer 2 (Damien Leone) emango dute.
Carlota Pereda zinemagile espainiarrak, berriz, Fantrobia saria jasoko du. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226993/laquoekonomia-blokeaturaquo-eta-laquoborroka-iraunaraziraquo-nahi-izan-dute-baionan.htm | Ekonomia | «Ekonomia blokeatu» eta «borroka iraunarazi» nahi izan dute Baionan | Erretreten erreformaren aurka Baionako Ametzondo merkataritza gunea blokeatu dute protestariek. Maiatzaren Lehenean manifestazio «historikoa» espero dute sindikatuek Baionan. | «Ekonomia blokeatu» eta «borroka iraunarazi» nahi izan dute Baionan. Erretreten erreformaren aurka Baionako Ametzondo merkataritza gunea blokeatu dute protestariek. Maiatzaren Lehenean manifestazio «historikoa» espero dute sindikatuek Baionan. | Maiatzaren Lehenean Baionan espero den manifestazio handira arte ez dute itxaron haserrea kaleratzeko. 80 lagun inguru bildu dira beste ostegun batez Baionako Ametzondo merkataritza gunearen aurrean sarrera blokeatzeko. CGT, FO, FSU eta Solidaires sindikatuek deitu dute ekintzara. «Helburua ekonomiari min egitea eta borrokan irautea da», adierazi du Peio Dufau CGTko kideak. Datozen ekintzen berri eman dute ere bai: datorren ostiralean Hendaiatik Baionarako maratoia antolatuko dute, Maiatzaren Lehenean berriz, manifestazio «historikoa» espero da Baionan.
Goiz osoan zehar ukan dute protestariek Ametzondo zentro komertzialaren sarrerako biribilgunea okupaturik. Hasieran, sarrera bera soilik blokeatu bazuten ere, fite hedatu dira biribilgune guztira eta ibilgailu jarioa eten dute. Hain zuzen, zentro komertzialerako sarreraz gain, autobideko sarrera eta irteeran du eragina biribilguneak baita Mugerreko pleitagunean ere (Lapurdi). Hainbat kamioilariren sostengu keinuak ikus zitezkeen, eta kamioiak umore onean gelditzen zituzten protestariek eraiki oztopo hesien aurrean eta protestariei batzen ziren. «Aspaldi aipatzen dugu ekintza hau egitea: IKEA liberalismoaren eta globalizazioaren ikur handi bat da, eta, zentro komertzial honetan beste hainbat enpresekin bateratua dago, hala nola Carrefourrekin», azaldu du Dufauk.
Frantziako Gobernuak ez du atzera egiteko intentziorik erakusten. Parlamentuko bozka saihestu eta indarrez onartua izan ondotik, joan den ostiralean eman zuen erreforma ontzat Frantziako Konstituzio Kontseiluak, eta biharamunerako promulgatu zuen Macronek. «Frantziako Gobernuak bortxatzen segitzen du, espero du jendea beste gauza batera pasarazten lortuko duela». Mugimendu ez horren aitzinean, langileen animoak ez direla apaltzen ari uste du Peio Dufauk. «Haustura bada Frantziako Gobernua eta talde politiko batzuen artean, haustura bada ere sindikatuekin, baina garrantzitsuena da haustura badela gizartearekin; inork ez du kontrolatzen gizartea eta hau sekula ez bezala karrikara ateratzen ari da protestatzera».
Borrokan jarraitzeko, Hendaiatik Baionarainoko maratoia antolatuko dute datorren ostiralean. «49,3kilometroko ibilbidea egingo dugu, erreforma bozkatu gabe pasarazteko erabili zuten artikuluari keinu egiteko». Bakoitzak nahi distantzia korri egitera gonbidatu dute sindikatuek, eta nahiago dutenek bizikletaz edo beste edozein eraz batu ahal izango da ekimenera. Dufauren aburuz, garrantzitsua da horrelako ekinaldien bidez «jendeen arteko harremanak sendotzea»: «elkartasuna da bidea, hemen ez gaude bakoitzaren buruarentzat, gizarte modelo baten alde baizik». Baionara iristean zuzi manifestazioa aurreikusi dute.
Maiatzaren Lehenean, berriz, «manifestazio historikoa» espero dute sindikatuek. «Haserre den jende guztia kalera ateratzeko parada da», azaldu du Dufauk gogoan izan baitu greba egin ezin izan duen jendea: «batzuentzat ez da erraza greba egitea, baina Maiatzaren Lehenean gehiengoak manifestaziora etortzeko aukera ukango du». Intersindikaleko sindikatu guztiek dei egingo dute Baionako manifestaziora. LABek ere bai, nahiz eta intersindikalean LAB baztertzeko dagoen asmoa salatu duen. Sindikatua lanean ari da Maiatzaren Leheneko Baionako manifestazio bateratuari eusteko, eta oraingoz, manifestazio deialdia 11:00etan da, Baionako tren geltokian. Ikusi beharko da saiakeren ondoren deialdia aldatzen duten ala ez. Intersindikalak oraindik ez du zehaztu noiz hasiko den haren martxa, baina 10:30ean izan ohi da. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226994/mikel-balentziagak-athletic-utziko-du-sasoi-amaieran.htm | Kirola | Mikel Balentziagak Athletic utziko du sasoi amaieran | Zumarragako atzelariak 12 denboraldi eman ditu Athleticen lehen taldean, eta 321 partida jokatu ditu guztira. 2015eko eta 2020ko Superkopak irabazi ditu zuri-gorriekin. | Mikel Balentziagak Athletic utziko du sasoi amaieran. Zumarragako atzelariak 12 denboraldi eman ditu Athleticen lehen taldean, eta 321 partida jokatu ditu guztira. 2015eko eta 2020ko Superkopak irabazi ditu zuri-gorriekin. | Sasoia amaitzean agur esango dio Athletici Mikel Balentziagak. San Mameseko prentsa aretoan eman du albistearen berri Zumarragako atzelariak, taldekide guztiak bertan zeudela. Hamabi urte egin ditu Athleticen lehen taldean, eta 321 partida jokatu ditu elastiko zuri-gorriarekin. Gainera, Athleticen azken bi garaikurrak irabazi ditu Balentziagak: 2015eko eta 2020ko Superkopak. Gaur egun 35 urte ditu, baina ez du futbola uzteko intentziorik; beste talde batean arituko da datorren sasoian.
2008an iritsi zen Zumarragakoa Bilbora, Realetik. Hala ere, hiru urte eman ditu Athleticetik kanpo. Numantzian eta Valladoliden utzita aritu zen, baina Ernesto Valverderekin itzuli zen San Mameseko taldera. Valverderekin egindako lehen sasoian Txapeldunen Ligarako sailkapena lortu zuen, gainera.
Balentziagak argi utzi du Athleticen ez jarraitzeko erabakia klubarekin adostutakoa izan dela, sasoi honetan oso aukera gutxi izan baititu berdegunean egoteko. Uriarte ondoan izan du prentsaurrekoan, eta presidenteak nabarmendu du atzelariak Bilboko klubaren «balio guztiak» batzen dituela: «Klubeko edozeinekin hitz eginez gero, inork ez dizu Balentziagaren inguruan ezer txarrik esango», gaineratu du. Balentziagak berak, berriz, balioen transmisioa izan du mintzagai. «Taldean niri transmititu zizkidaten balioak transmititzeko gai izan naiz. Orain, taldera begiratzen dut, eta horrek berdin jarraitzen duela ikusten dut. Beraz, lasai geratzen naiz». Gainera, Athleticen daukan azken helburua taldea Europara sailkatzea dela aitortu du: «Bihartik aurrera entrenamendu bakoitzean zuek denak estu hartzen jarraituko dut, dauzkagun bederatzi jardunaldi garrantzitsu hauek amaitu arte», esan die taldekideei. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226995/europa-da-azkarren-berotzen-ari-den-lurraldea.htm | Mundua | Europa da azkarren berotzen ari den lurraldea | Europako Batasuneko Copernicus programak klimari buruz egindako azken txostenaren arabera, iaz 20.000 lagunetik gora hil ziren bero boladen ondorioz. | Europa da azkarren berotzen ari den lurraldea. Europako Batasuneko Copernicus programak klimari buruz egindako azken txostenaren arabera, iaz 20.000 lagunetik gora hil ziren bero boladen ondorioz. | Suteak, lehorteak, bero ikaragarriko denboraldiak. Horrelako fenomenoak ohiko bilakatu dira Europan, azken urteotan nabarmen egin baitute gora tenperaturek. Europako Batasuneko Copernicus programak klimari buruz egindako azken txostenaren arabera, iaz 20.000 lagunetik gora hil ziren bero boladen ondorioz.
Ikerketan adierazi dutenez, erregistroak daudenetik, 2022a izan zen Europako urterik beroenetan bigarrena. Iazko uda izan zen beroena. Hegoaldeko herrialdeetan, 70 eta 100 bero sapa egun izan ziren batez beste. Egun horietan, tenperaturak 32 gradutik gorakoak izan ziren. Baina iparraldean ere berotu ziren termometroak. Erresuma Batuan, esaterako, 40 graduren langa igaro zuten iaz lehenbizikoz. Igoera horien ondorioz, prezipitazioak urriagoak izan dira azken urteotan, eta suteak eta lehorteak areagotu egin dira.
Etorkizun beltza
Aurten joera bera izango dela uste dute adituek. Lehorra izan da aurtengo negua, eta udaberria ere halakoa izatea espero du ikerketako buru Rebecca Emertonek: «Zoritxarrez, tenperaturen igoeraren ondorioak jasaten ari gara dagoeneko, eta litekeena da aurtengo denboraldian ere nekazaritzako ekoizpena murriztea».
Copernicus programaren buru Carlo Buentemporen arabera, begiak irekitzeko balio behar luke ikerketak, baita karbono dioxidoaren isuriak murrizteko ekintzak indartzeko ere. Prentsa oharrean ohartarazi zuen, asteazkenean, klimaren joera horrek «ondorio larriak» izango dituela mundu osoko ekosisteman, gizartean eta ekonomian.
Bada, industrializazioaren aurreko datuekin alderatuta —1850 eta 1900 arteko datuak hartzen dira kontuan—, Europan 2,2 gradu igo da batez besteko tenperatura azken bost urteotan. Munduan, berriz, 1,2 gradu. Ikerketaren arabera, Europa da kontinente guztien artean azkarren berotzen ari den lurraldea. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226996/inoizko-suziririk-handiena-lehertu-egin-da-aireratu-eta-gutxira.htm | Bizigiro | Inoizko suziririk handiena lehertu egin da, aireratu eta gutxira | Elon Musken SpaceX konpainiak, edonola ere, «arrakastatsutzat» jo du saioa, 'Starship' suziriak «aurreikusi gabeko desmuntaketa azkarra» izan duela argudiatuta | Inoizko suziririk handiena lehertu egin da, aireratu eta gutxira. Elon Musken SpaceX konpainiak, edonola ere, «arrakastatsutzat» jo du saioa, 'Starship' suziriak «aurreikusi gabeko desmuntaketa azkarra» izan duela argudiatuta | Espaziorako suziri bat aireratu eta minutu gutxira lehertzen denean, porrot gisa hartzen da normalean. Baina konpainia pribatuak espaziorako lehian hasi zirenetik, enpresa hizkera erabiltzen hasi dira, eta suziria suntsitu duen eztanda, «aurreikusi gabeko desmuntaketa azkarra» bihurtu da. Hala gertatu da gaur. Elon Musken SpaceX konpainiak zarata handiz jaurti du Starship suziria. Hitzez hitzeko zarata egin du, eta propaganda harrabotsa azken asteotan, inoizko suziririk handiena eta indartsuena delako.
Dena den, gutxi iraun du Starship-en bidaiak. Texasen jaurti dute, gaur, 15:30 aldera.
Suziriaren 33 motorrak piztu dituzte, eta, gailuak jaurtiketa dorrea gainditu duenean, txaloka eta bibaka hasi dira misioaren kontrol gelan. Han zen Musk bera.
Baina handik minutu gutxira, beste mugarri bat izan du bidaiak: hasierako bultzada eman duen suziriaren beheko ataletik askatu behar zen gainerakoa, gora jarraitzeko. Haatik, ez da behar bezala askatu, eta eztanda egin du airean.
Muskek esan duenez, beste saio bat egingo dute «hilabete gutxi barru». Esan bezala, enpresak arrakasta gisa aurkeztu du gertaera, eta Muskek berak esan du «asko ikasi» dutela.
«Taldeek datuak aztertzen jarraituko dute, eta gure hurrengo saiorako lan egiten», adierazi du konpainiak. «Halako probetan, ikasitakoak ekartzen du arrakasta, eta gaurko probak lagunduko digu Starship fidagarriago bat egiten, bizia beste planetatara eramateko saioan».
Izan ere, gizakiak Lurraren orbitara, Ilargira eta Martera eramateko diseinatu dute suziria. Horren bidez 2025. urtean astronautak Ilargira eramateko asmoa dute.
Bi zati ditu gailuak: Starship espaziontzia, eta hura bultzatzeko Suziri Super Astuna. 129 metroko altuera zuen gaur leherturiko suziriak, eta bederatzi metroko diametroa. 100-150 tona zama eraman dezake. Hura jaurtitzeko dorrea ere munduko garaiena da: ia 146 metro.
Konpainiaren arabera, behin eta berriz erabil daiteke Starship garraio sistema. Hala izango da baldin eta gaur bezalako «aurreikusi gabeko desmuntaketa azkarrik» pairatzen ez badu. |
2023-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/226997/nafarroako-200dik-gora-eragilek-bat-egin-dute-euskararen-ofizialtasunaren-aldeko-manifestuarekin.htm | Gizartea | Nafarroako 200dik gora eragilek bat egin dute euskararen ofizialtasunaren aldeko manifestuarekin | Euskalgintzaren Kontseiluak dei egin die alderdi politikoei «ofizialtasunaren eskaria aintzat har dezaten» | Nafarroako 200dik gora eragilek bat egin dute euskararen ofizialtasunaren aldeko manifestuarekin. Euskalgintzaren Kontseiluak dei egin die alderdi politikoei «ofizialtasunaren eskaria aintzat har dezaten» | Ofizialtasunaren auzia agenda politikoan nahi du Euskalgintzaren Kontseiluak. Iazko abenduan, Nafarroako Euskararen Legearen 36. urteurrenaren karira, kanpaina bat abiatu zuen, hizkuntzaren inguruan «konplizitateak handitzeko» eta euskara herrialde osoan ofizial izan dadila eskatzeko. Lau hilabete geroago, inoiz baino urrunago heldu da ofizialtasunaren aldeko aldarria, herrialde osoko 206 gizarte eragilek bat egin baitute Kontseiluaren adierazpenarekin. Gaur aurkeztu dute agiria, Iruñean, Nafarroako Legebiltzarraren aurrean.
Euskararen sustapenean ez ezik askotariko alorretan jarduten diren eragile ugarik sinatu dute manifestua; Nafarroako eremu guztietakoak, mendialdekoak nahiz Erriberakoak. «Oso gutxitan gurutzatzen garen berrehundik gora eragile gara, kasu askotan elkarren berri izan gabe», adierazi dute. Beste gai askotan ez, baina euskara Nafarroa osoan ofiziala izateko aldarrian egin dute bat, «milaka biztanlek lurralde osoan herritartasuna berdintasunez, bazterkeriarik gabe, bizitzeko aukera izan dezatela galdegiteko».
Ulergaitza deritzote herritarren eskubideak «eremuaren araberakoak» izateari: «Lekunberritik Iruñera doanak nola ulertuko du 30 kilometroko ibilbidean aurrera egin ahala eskubideak galduz joatea? Beste edozein eskubiderekin ulerkaitza dena nola gerta daiteke milaka herritarren hizkuntza eskubideekin?».
Ofizialtasuna, «ateak zabaltzeko giltza»
Izan ere, ofizialtasun estatusa eta hizkuntz eskubideen aintzatespena hizkuntzari ez, «herritarrei» dagozkiela nabarmendu dute eragileek: «Ez gara gauza abstraktuez ari, baizik eta milaka lagunen eguneroko hautu eta bizitzetan eragina duten kuestioez». Seme-alabak euskaraz berdintasunean matrikulatzeko eskubidea aipatu dute horren adibidetzat. Funtsean, Euskalgintzaren Kontseiluarekin bat eginiko eragileek adierazi dute ofizialtasunak ez diola inori eskubiderik kentzen; aitzitik, eskubideak aitortu egiten dituela: «Ofizialtasuna ez baita ateak ixteko giltza bat, ateak zabaltzekoa baizik».
Hori dela eta, hauteskunde garaia baliatu nahi du Kontseiluak, Nafarroako Parlamentua osatuko duten alderdiei dei egiteko: «Eskatzen diegu ofizialtasunaren eskaria har dezatela aintzat, jar dezatela beren ildo, egitasmo eta jardunbideen erdigunean. Ekar dezatela berdintasuna Nafarroara». Eskaera hori aurrez aurre helaraziko diete talde parlamentarioei, datozen egunetan bilera sorta bat abiatuko baitu erakundeak.
SINATZAILEAK
Hauek dira ofizialtasunaren aldeko adierazpena sinatu duten 206 gizarte eragileak.
AISIALDIA El Cierzo Peña Errotaberri Elkartea Festagiro Irrintzi Peña Iruñeko Algara - Bullicio Pamplones Iruñeko Peñen Federazioa La Cueva Lezea Peña La Única Peña SDRC Alegría de Iruña KKAE Tafallako Txoznak Zizurko Jai Batzordea
ARRAZAKERIA - MIGRAZIOA Africa United Navarra Asociación Simón Bolívar Navarra Asocolon Colombianos en Navarra Colectivo El Salvador Elkartasuna Mugarik Gabe Nafarroa
EKOLOGISMOA AHT Gelditu! Nafarroa Extintion Rebelion Sustrai Erakuntza Fundazioa
EKONOMIA Deierriko Kontsumo Taldea Etxalarko Herriko Ostatua Geltoki Elkarte Mikrokooperatiba Iratiko Ekoizpenak Ondalan Elkarte Mikrokooperatiba
ESKUBIDE SOZIALAK Eskubide Sozialen Karta Gizakia Herritar Fundazioa - Paris 365 Haritu Mugitu Nafarroako Ekologistak Martxan Plataforma Social de Barañain Sare
EUSKALGINTZA Administrazioa Euskaraz Taldea Bi Haizetara EMUN Euskal Herrian Euskaraz - EHE Euskaltzaleon Topagunea Euskararen Defentsarako Sarea Euskararen Lagunak Garean Irantzu Mankomunitateko Euskara Zerbitzua Irurtzungo Aizpea Euskara Taldea Karrikaluze Kebenko Uskararen Aldeko Elkartea Mendabiako Euskara Taldea Nafarroako Ikastolen Elkartea - NIE Pikuxar Euskal Txokoa Udako Euskal Unibertsitatea – UEU
FEMINISMOA – LGTBI Asociación Mujeres El Cotarro Bilgune Feminista EHGAM Nafarroa Astelehen Lilak Nafarroa Martxoak 8 Plataforma
GAZTEAK Andosilla Herriko Gazteak AZGM Iruñeko Alde Zaharreko Gazte Mugimendua Azkoiengo Gazte Asanblada Ernai Errotxapeko Gazte Asanblada Gazten Euskaltzaleen Sarea Gazteok Bai Herri Sanferminak Ikama Larraungo Hazia Nafarroako Neska* Gazteak NUPeko Euskara Taldea Rebeldia Navarra
HEDABIDEAK Euskalerria Irratia TOKIKOM Xaloa Telebista Hekimen
HELDUEN EUSKALDUNTZEA Arrigarai Euskaltegia Elortzibarko Gau Eskola Nafarroako AEK Nafarroako IKA Noaingo Gau Eskola Ultzama-Larraungo Euskaltegia
HEZKUNTZA Alaitxo Guraso Elkartea Alaitz Ikastetxea Andra Mari Ikastola Aralar Musika Eskola Argia Argia Ikastola Barañaingo Haur Eskola Baztan Ikastola Biurdanako Guraso Elkartea Eraiki Guraso Elkartea Erbinude Elkartea Erentzun Ikastola Garces de los Fayos Ikastola Hegoalde Ikastolako Guraso Elkartea Hezibidea Guraso Ekartea Ibaialde Ikastola Ibarberri Eskola Iñigo Aritza Ikastola Jaso Ikastola Labiaga Ikastola Mugarri Guraso Elkartea Paz de Ziganda Ikastola San Fermin Ikastola Sortzen Elkartea Sortzen Gurasoak Tantirumairu Ikastola Zangozako Ikastola Zumedia Guraso Elkartea
HIRUGARREN ADINA Lizarrako Pentsionistak Martxan Barañaingo Larrain Adinekoen Elkartea Nafarroako Pentsionistak Martxan
KIROLA Antsoain Herri Kirol Taldea Berriozar Kirol Elkartea Club Deportivo Navarra - Nafarroa Kirol Elkartea Club Deportivo Umore Ona Hiru Herri Mendi Taldea Josi Climber Mendi Taldea Lagun Artea Kirol Elkartea Peña Pelotazale San Sebastian Uharteko Eskubaloi Taldea Unión Tutera Futbol Taldea
KULTURA Aburrecalles Txaranga Afu Aita Hilario Olazaran Txistulari Taldea Arizkun Rock Asociación Cultural Deyo Asociación Euskararen Lagunak Atarapana Atarrabiako Gaiteroak Atarrabiako Txistulariak Axular Kultur Elkartea Baizera! Barañaingo Bertso Eskola Barañaingo Euskal Kantak Barañaingo Jauzi Taldea Barañaingo Trikitilariak Bastardix Bizkarra Banda Broken Brothers Brass Band Burutik Butaca 78 Eserlekua Chill Mafia Duguna Dantza Taldea EDH Kolektiboa El Punto Gunea Erentzun Fundazioa Erriberriko Txistulariak Euskaldunon Biltokia Gaiteros de Tudela - Tuterako Gaiteroak Garaño Elkartea Gartxot Elkartea Gora Lerin Kultur Elkartea Goxua'n Salsa Gure Hizkuntza Elkartea Haizea Elkartea Herdoil Ibil Bedi Igela Argitaletxea Iruinkokoa Irunberriko Txaranga Iruñeko Gazte Orkestra - Joven Orquesta de Pamplona Jaiak Txaranga Kinbonbo Brass Band La Bota Elkartea Laba Sarea Lauarin Dantza Taldea Lodosa Bizirik Lurpekariak Malatxo Txaranga Manvcodiata Antzez-sorkuntza Nafar Ateneoa Nafarroa Aurrera Elkartea Nafarroako Bertsozale Elkartea Nafarroako Euskarazko Irakurleen Taldeak Naxker Omen Kolektiboa Ondare Kultur Taldea Oteitzako Arrano Kultur Elkartea Pello Pezetxea Kultur Gunea Skabidean Teatrolari The Guilty Brigade Ttipi-Ttapa Fundazioa Tuterako Alde Zaharreko Paloteadoa Txalaparta Argitaletxea Uharteko Arte Garaikideko Zentroa Uharteko Kantuz Taldea Uharteko Txalaparta Taldea Zaldiko Maldiko Elkartea Zidakos Txaranga
MEMORIA Areka Elkartea Basilio Lacort Elkartea Euskal Memoria Erreniegako Hilobiak Noaingo Bataila Elkartea Erriberri Memoriaren alde SF78 Gogoan Orreaga Fundazioa
SINDIKATUAK ELA Sindikatua ESK Sindikatua HIRU Sindikatua LAB Sindikatua Steilas Sindikatua
BESTELAKO SEKTOREAK Boga-Boga Produkzioak Altaffaylla Merindad fundazioa Gerrarik Ez Plataforma Nafarroa Herri Eliza KEM - MOC Nafarroa Larraun Bizi Ekimena Zuberrieta Elkartea |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226998/eaeko-arartekoaren-gomendioen-27-onartu-dituzte-erakundeek.htm | Gizartea | EAEko arartekoaren gomendioen %27 onartu dituzte erakundeek | Arartekoaren legeari «baliabide gehiago» ematearen aurka bozkatu dute EAJk eta PSE-EEk. | EAEko arartekoaren gomendioen %27 onartu dituzte erakundeek. Arartekoaren legeari «baliabide gehiago» ematearen aurka bozkatu dute EAJk eta PSE-EEk. | Elkarrekin Podemosek legez besteko proposamen bat egin du gaur Eusko Legebiltzarrean, EAEko arartekoa arautzen duen 1985eko legea erreformatzeko eskatzeko. Zehazki, «baliabide gehiago eta esparru juridiko hobea» izan beharko lukeela adierazi du koalizioak; EAJk eta PSE-EEk ez dute proposamenarekin bat egin. Eztabaidan, ordea, arartekoak iaz jaso zituen kexu eta eskakizunei buruzko txosteneko datu bat jarri dute mahai gainean: iaz arartekoak Eusko Jaurlaritzari, eta Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako aldundiei eta udalei bidalitako gomendioen %27 onartu zituzten soilik erakundeek, eta %46 ez zituzten onartu. Gainerakoak erantzunaren edo azken erabakiaren zain daude.
Txostenean arartekoak egin du datu horien balorazioa. Hala dio: «Gogorarazi behar da onartu gabeko gomendio edo iradokizun bakoitzak, erakunde honen bermatze lanerako oztopoa izateaz gain, batez ere legea ez betetzen edo herritarren eskubideak urratzen jarraitzea dakarrela berekin, herritarrei legez dituzten eskubideak berrezartzea galaraziz».
12.704 ekinbide tramitatu zituzten arartekoaren bulegoan iaz, eta 61 gomendio eta iradokizun egin zizkion zenbait erakunderi; gehienak Eusko Jaurlaritzari egin zizkion (30). 2021etik ebatzi gabe zeuden beste hamaika iradokizun ere iaz ebatzi zituzten Jaurlaritzak, aldundiek eta udalek. 72 gomendiotatik hemeretzi onartu zituzten, 33 ez zituzten onartu eta beste hemeretzi daude erantzun baten zain.
Txostenaren arabera, iaz erakundeek onartu ez zituzten gomendioen proportzioa murriztu egin zen; 2021ean %59ri ezezkoa ematen zioten. Handitu egin zen, ordea, administrazioaren erantzunaren zain dauden ebazpenen ehunekoa.
«Begirunerik eza»
Arartekoak txostenean nabarmendu du gomendioei eta iradokizunei ez erantzuteak erakundeen «begirunerik eza» erakusten duela «Zuzenbideko Estatuak arazoak konpontzeko eman duen tresnetako bat erabiliz beren eskubideak aitor diezazkieten eta legeria bete dadin erakunde honetara babes eske etorri diren herritarrekiko».
Arartekoak Eusko Jaurlaritzari, aldundiei eta udalei egiten dizkien iradokizunak ez dira lotesleak, hau dira, ez da derrigorrezkoa horiek betetzea. |
2023-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/226999/hiru-etapa-mamitsu-izango-ditu-aurtengo-itzuliak.htm | Kirola | Hiru etapa «mamitsu» izango ditu aurtengo Itzuliak | Maiatzaren 12tik 14ra jokatuko da Euskal Herriko itzulia. Guztira 370 kilometro izango ditu. Iazko irabazlea, Demi Vollering, irteeran izango da | Hiru etapa «mamitsu» izango ditu aurtengo Itzuliak. Maiatzaren 12tik 14ra jokatuko da Euskal Herriko itzulia. Guztira 370 kilometro izango ditu. Iazko irabazlea, Demi Vollering, irteeran izango da | Hilabete baino gutxiago dela, antolakuntzak eman ditu aurtengo Itzuliaren xehetasunak. Iaz bezala, lasterketak hiru etapa izango ditu. Maiatzaren 12tik 14ra jokatuko da. Etxebarrin (Bizkaia) izango du irteera, eta Donostian amaituko da. Guztira 370 kilometro egin beharko dituzte txirrindulariek. Hiru etapetako itzulia izanda, oso adi egon beharko dute txirrindulariek, egunero egongo da min egiteko aukera. Zazpi mendate puntuagarri izango dira: lehen mailako bat, bigarren mailako bi eta hirugarren mailako lau.
Aurkezpenean ibilbidearen inguruko xehetasunak eman dituzte antolatzaileek. Lasterketa gertuago dela emango dituzte parte hartzaileen inguruko argibideak. Baina Julian Eraso Itzuliko zuzendariak jakitera eman duenez, ziurra da iazko garailea, Demi Vollering, irteeran izango dela. SD Worx taldeko txirrindulariak erakustaldia eman zuen iaz. Izan ere, hiru etapak irabazi zituen. Sasoi betean iritsiko da, gainera, Itzulira. Azken hilabetean garaipenez garaipen dabil klasikoetan. Besoak altxatu ditu Strade Bianchen, Amstel Gold Racen eta Fleche Wallonnen. Gainera, gandean Lieja-Bastogne-Lieja irabazteko hautagai nagusia da. Erasok nabarmendu zuen «Ilusio handia» dutela aurtengo aldiarekin. «Munduko 22 talderik onenak etorriko dira, eta espero dugu eguraldiak laguntzea eta zaleek ikuskizunaz gozatzea». Euskal txirrindulari indartsuenak tropelean izatea espero da: Ane Santesteban (Bike Exchange), Lourdes Oiarbide (Movistar), Eider Merino (Laboral Kutxa), Eukene Larrarte (Bizkaia Durango), Ziortza Isasi (Be Pink)...
Roberto Laiseka zuzendari teknikoak aletu ditu hiru etapen xehetasunak. Lehena, Etxebarri eta Markina-Xemein artean jokatuko da, Bizkaian. 122 kilometro egin beharko dituzte. Etapa gorabeheratsua da, batez ere 50. kilometrora iritsi arte. Hortik aurrera, ezusterik ezean, Urkaregiko mendateak egingo du aurtengo lehen galbahea. «Mendate horren igoerak eta jaitsierak erabakiko du zein txirrindulari dauden etapa hori irabazteko borrokan».133 kilometro izango ditu bigarren etapak, eta Arabatik ibiliko da tropela. Etapa Gasteizen hasiko da eta Amurrion amaitu. Hasiera «lasaia» duela kontuan hartuta, «etapa egokia» izan daiteke ihesaldirako. «Bukaera ez da zaila. Hala ere, helmugarako bost kilometro falta direla, aldapatxo bat eta jaitsiera bat daude, eta tropela zatitu egin daiteke». Azken etapa laburrena izango da: 114 kilometro izango ditu. Donostiako Klasikoaren ibilbidea izango du. «Dena erabakiko duen etapa izango da.Oriorako jaitsiera eta Donostiarako hurrengo kilometroak banakako erlojupeko baten tankera izango dute, helmugara iritsi eta Itzulia irabazteko». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.