date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227232/eh-bilduk-bide-onean-doazen-funtsezko-aldaketak-ikusi-ditu-hezkuntza-lege-proiektuan.htm | Gizartea | EH Bilduk «bide onean» doazen «funtsezko aldaketak» ikusi ditu Hezkuntza Lege proiektuan | Koalizioak ziurtatu du testuak gainditu egiten dituela hizkuntza ereduak, eta baldintzak ezartzen dituela ikastetxeek diru publikoa jasotzeko. Dena dela, zuzenketak aurkezteko asmoa du. | EH Bilduk «bide onean» doazen «funtsezko aldaketak» ikusi ditu Hezkuntza Lege proiektuan. Koalizioak ziurtatu du testuak gainditu egiten dituela hizkuntza ereduak, eta baldintzak ezartzen dituela ikastetxeek diru publikoa jasotzeko. Dena dela, zuzenketak aurkezteko asmoa du. | Atzo aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua, eta oposizioko alderdi nagusiak, EH Bilduk, gaur egin du analisi sakona. Pello Otxandiano koalizio abertzaleko Programa arduraduna prentsaren aurrera atera da Donostian, eta, ñabardurak ñabardura, balorazio positiboa egin du: «Atzo onartutako lege proiektuan, funtsezko aldaketak ikusten ditugu bide onean». Ziurtatu du Eusko Legebiltzarrean lanean jarraitzeko prest daudela: «Uste dugu lege proiektu honetan nahiko oinarri badagoela eztabaida parlamentarioari ekiteko eta legegintzaldi honetan lege on batera iristeko».
Gaiz gai balorazioa eginda, hizkuntzaren atala «zehaztuta eta hobetuta» sumatu dute, esaterako, irailean jakinarazi zen aurreproiektuaren zirriborroarekin alderatuta. Halere, atzo Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak hizkuntza ereduak mantendu egingo zirela ziurtatu bazuen ere, gaur kontrakoa esan du Otxandianok: «Lege honetan ez zaie inolako aipamenik egiten hizkuntza ereduei; beraz, desagertu egiten dira». Horren ordez, azaldu du hizkuntza proiektu bat egin beharko dutela diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek, euren errealitatera egokituta, eta derrigorrezko hezkuntza amaitzerako ikasleek B2 maila lortu beharko dutela euskaraz nahiz gazteleraz: «Planteamendua bat eta bakarra da diru publikoa jasoko duten ikastetxe guztientzat, Euskal Hezkuntza Zerbitzua osatuko duten ikastetxe guztientzat».
Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa ere izan du hizpide Otxandianok. Testuan zehaztuta daude bertako ikastetxeek zein «printzipio» izango dituzten «oinarri»: besteak beste, segregazioaren aurkako konpromisoa izatea, euskara lehenestea eta ezarritako hizkuntza helburuak betetzea. Otxandianok nabarmendu du baldintza batzuk izango direla diru publikoa jasotzeko: «Interes soziala edo balio publikoarekiko konpromisoa adierazten duten ikastetxeek osatzen dute Euskal Hezkuntza Zerbitzua. Bete beharreko baldintzak argi adierazten dira, eta, beraz, eskubide eta betebehar berberen arabera jardungo duten ikastetxeek osatutako sistema irudikatzen da». Gainera, «begi onez» ikusten dute euskara egoera minorizatuan dagoela jaso izana ere.
Inklusioaren aldeko «funtsezko neurriak» ere jasota geratu direlakoan dago. Hiru aipatu ditu: eskariaren eta eskaintzaren arteko oreka gordetzea, eragin eremu bakoitzeko ikastetxeei zaurgarritasun indize bera adjudikatzea eta hori erdiesteko ikasleen sarbidea arautzea. Eskola publikoaren aldeko eragileek arlo horretan egindako lana goraipatu du: «Haiek ekarri dute lehen lerrora segregazioaren arazoa, eta haiek kokatu dute hezkuntza eztabaidaren erdigunean».
«Alferrik galdu ezin den aukera»
Horiek horrela, Otxandianok esan du uste dutela «alferrik galdu ezin den aukera bat» dela oraingoa, eta nabarmendu du «onena» emango dutela. Akordioetarako prest agertu da: «Gainontzeko alderdiekin eta eragileekin ados jartzeko prestasun osoa adierazten dugu». Dena dela, zuzenketak ere aurkeztuko dituzte. Esaterako, hau da ikusten duten «hutsune nabarmen bat»: «Zioen azalpenean egiten den kontakizun politikoa kamutsa dela deritzogu. Euskal Herria falta da». Eta gaineratu du: «Uste dugu 1993ko Euskal Eskola Publikoaren Legea adostasun sozial eta politiko zabal batez onartu zela esatea ez datorrela bat herri honetan gertatu denarekin». |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227233/eitbk-programazio-berezia-egingo-du-koparen-bila-lelopean.htm | Bizigiro | EITBk programazio berezia egingo du ‘Koparen bila’ lelopean | ETB1ek eta Euskadi Irratiak zuzenean emango dute maiatzaren 6ko Osasuna-Real Madril finala. | EITBk programazio berezia egingo du ‘Koparen bila’ lelopean. ETB1ek eta Euskadi Irratiak zuzenean emango dute maiatzaren 6ko Osasuna-Real Madril finala. | Final historikoa izango da Osasunarentzat maiatzaren 6koa. Real Madril izango du aurkari Sevillan (Espainia), Espainiako Kopako finalean, eta euskaraz zein gaztelaniaz ikusi ahalko da telebistan: euskaraz, ETB1en; eta gaztelaniaz, TVEn. Lehia horri begira, EITBk programazio berezia prestatu du, eta aurkezpena egin zuten atzo Iruñean, Sadar futbol zelaian. Euskadi Irratiak eta Radio Euskadik ere zuzenean emango dute finala. Datozen egunetan, gainera, partida horren ingurukoak eramango dituzte EITBko irratietara.
Koparen bila lelopeko programazio berezia eskaintzeko, EITBko lantalde zabala joango da Sevillara. Maiatzaren 3an hasiko dira finalaren gaineko eduki berezituak eskaintzen. Maiatzaren 5ean, ETBko kiroletako albistegiak Andaluziako hiritik egingo dituzte: Jon Balentziagak aurkeztuko ditu euskarazko katean, eta Jose Ituartek gaztelaniazkoan. ETB2k Navarra Hoy berezia emango du finalaren bezperan, Nafarroako deskonexioan.
Finaleko egunean, ETB2k Nos echamos a la calle saio berezia emango du, 19:00etatik 21:00etara. Ane Ibarzabalek eta Egoitz Txurrukak aurkeztuko dute, eta zuzeneko konexioak egingo dituzte Sevillako eta Iruñeko hainbat txokotatik. Gau horretan, ETB1ek Koparen bila saio berezia emango du finala hasi aurretik; Ana Ramosek aurkeztuko du, eta Sevillan Balentziaga, Amane Ibañez eta Iñigo Lasa egongo dira. Finalaren kontakizuna Naxari Altunak egingo du, eta alboan izango ditu Juan Antonio Larrañaga eta Mikel Arruabarrena. Finala amaitutakoan, Koparen bila saioak jarraituko du.
Euskadi Irratian, maiatzaren 5ean finalaren inguruko giroaren berri emango dute Unai Urreagak, Iñaki Berastegik eta Haritz Gallastegik. Finalaren egunean, Hiru Erregeen Mahaia berezia egingo dute, 16:00etatik 20:00etara, Sevillatik. Finalaren kontakizuna Jon Altunak eta Haritz Gallastegik egingo dute.
Bestetik, EITBren webguneak atal berezi bat izango du Osasunaren finalari eskainia: Eitb.eus/kopa. Interneteko sare sozialetan #KoparenBila traolarekin argitaratzen diren mezu eta eduki guztiak ikusi ahalko dira atal horretan.
TVErekin akordioak Espainiako Kopako partidak emateko eskubideak TVE katearenak dira berez. EITBko iturrien arabera, hainbat kirol emanaldirekin akordioak egiten dituzte bi telebista publikoen artean: Frantziako Tourra, emakumeen saskibaloia, gizonezkoen eskubaloia eta abar. Akordio horien harira adostu dute Espainiako Kopako finalerdiak eta finala ETBk ere ematea.
Kirolez aparte, egin izan dituzte beste akordio batzuk ETBk eta TVEk. Iaz, adibidez, ETBk Iruñeko sanferminetako entzierroak ere eman zituen, eta trukean Fito Cabrales kantariak San Mamesen egin zuen kontzertua ematea ahalbidetu zion ETBk TVEri. |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227234/ukrainaren-inbasioa-hasi-zenetik-lehen-aldiz-hitz-egin-dute-xik-eta-zelenskik.htm | Mundua | Ukrainaren inbasioa hasi zenetik, lehen aldiz hitz egin dute Xik eta Zelenskik | Xik esan dio Zelenskiri Txinak ordezkaritza «berezi bat» bidaliko duela Ukrainara. Bi presidenteen esanetan, telefonoz izan duten solasaldia «luzea» eta «esanguratsua» izan da. | Ukrainaren inbasioa hasi zenetik, lehen aldiz hitz egin dute Xik eta Zelenskik. Xik esan dio Zelenskiri Txinak ordezkaritza «berezi bat» bidaliko duela Ukrainara. Bi presidenteen esanetan, telefonoz izan duten solasaldia «luzea» eta «esanguratsua» izan da. | Txinak otsail amaieran Ukrainako gatazka konponbidean jartzeko egitasmoa aurkeztu ostean, Asiako potentziako presidente Xi Jinpingek beste urrats bat egin du auzi horretan: Ukrainako estatuburu Volodimir Zelenskik martxoan egindako eskaera onartzea, elkarren artean hitz egiteko. Hain zuzen, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik hamalau hilabete bete diren honetan, Xik eta Zelenskik «luze» hitz egin dute telefonoz, eta, solasaldi «esanguratsu» horretan, besteak beste, agintari txinatarrak ukrainarrari esan dio Pekinek ordezkaritza «berezi bat» bidaliko duela Ukrainara, gatazkako bi aldeekin «elkarrizketa sakonak» izateko eta «krisi politikoari» irtenbide bat emateko, CCTV Txinako telebistak jasotakoaren arabera.
Mendebaldeak Xiri leporatu izan dio Errusiarekin lerratzea Ukrainako inbasioa hasi zenetik. Txinako estatuburua Kremlinen izan zen iragan martxoan, Errusiako presidente Vladimir Putinekin batzartzeko, eta, Xik Europara egindako bisita baliatuta, Kievek jakinari zuen Zelenskik harekin telefonoz hitz egin nahi zuela. Bada, itxaronaldi baten ostean, Zelenskik bete du bere nahia.
Bi buruzagien arteko elkarrizketan, buruzagi txinatarrak adierazi du «Ukrainako krisiaren bilakaera konplexuak» eragin handia izan duela nazioarteko egoeran, eta ziurtatu Asiako potentzia «bakearen alde» egon dela «beti». Bide horretan, Pekin «bultzatzen» ari da Moskuren eta Kieven artean elkarrizketa eratzeko, CCTV telebista kateak jakinarazi duenez.
Hori bai, Xik esan duenez, Txinak, «Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluko kide iraunkor gisa», ez dio gatazkari «urrunetik» behatuko, eta «ez du sutara egur gehiago botako». Horiek horrela, Txinako presidenteak berretsi du negoziazioa dela «irtenbide bakarra». Pekinek otsailean gatazkaren konponbiderako kaleratutako dokumentuan jaso bezala, Xik «lasaitasuna eta moderazioa» eskatu dizkio haren homologoari, «gerra nuklear batean ez baitago irabazlerik».
Horrez gain, Xik azaldu duenez, «subiranotasuna eta lurralde osotasuna errespetatzea da» Pekinen eta Kieven arteko harremanen «oinarri politikoa», eta bi herrialdeen arteko tratuaren garapena «sustatzeko» borondatea helarazi dio.
Zelenski, baikor
Ukrainako presidentea, berriz, baikor azaldu da Xirekin izandako elkarrizketaren osteko adierazpenetan. Haren ustez, telefono dei horrek «bultzada handia» emango dio bi estatuen aldeko harremanen garapenari. Asiako hedabideen arabera, Zelenskik ziurtatu dio «begi onez» hartu duela Pekinek bakea lortzeko egindako ahalegina. Hori bai, Txinako estatuburuari gogorarazi dio bakeak nazioarteko zuzenbidean oinarrituta egon behar duela. «Horregatik, Ukrainaren lurralde osotasuna 1991ko mugetara lehengoratu behar da».
Kremlinek, berriz, txalotu egin du Pekinek Ukrainako gatazkaren konponbidean parte hartzeko azaldu duen jarrera. Errusiako Atzerri Ministerioko eledun Maria Zakharovak ohar batean nabarmendu duenez, Mosku «bat dator» Txinak otsailean kaleratutako bake proposamenarekin.
AEBek, berriz, ontzat jo dute Zelenskiren eta Xiren arteko telefono elkarrizketa, baina Etxe Zuriko iturriek esan dute oraindik «goiz» dela jakiteko solasaldi horrek bake proposamen esanguratsuren bat ekar dezakeen.
Gerra piztu zenetik, Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorren aurka, herrialdeen lurralde osotasuna —Ukraina barne— eta «alde guztien segurtasun kezkak» errespetatzearen alde azaldu da Txina. Pekinek Moskurekin dituen harreman onak direla eta, Mendebaldeak Asiako potentziari eskatu dio Errusian duen «eragina» erabil dezala gatazka geldiarazteko.
Kievek eta Moskuk laurogei bat preso trukatu dituzte
Errusiako eta Ukrainako agintariek jakinarazi dutenez, laurogei preso baino gehiago trukatzea adostu dute; hain zuzen, herrialde bakoitzak berrogei bat preso jasoko ditu. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, Kievek askatutako militar errusiarrek «hiltzeko arriskua» zuten; orain, ordea, arreta psikologikoa eta laguntza medikoa jasotzeko moduan izango dira. Ukrainara, berriz, 44 preso joango dira; besteak beste, ofizialak, sarjentuak eta soldaduak. Horietatik zenbaitek salatu dute torturak jasan dituztela. |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227235/herri-urrats-40-jaiaren-atarian.htm | Gizartea | Herri Urrats, 40. jaiaren atarian | Senpereko lakuan iragango da beste behin Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko besta; maiatzaren 14an izango da. Publiko askotarikoari egokitua zaion egitarau «potoloa» aurkeztu dute. | Herri Urrats, 40. jaiaren atarian. Senpereko lakuan iragango da beste behin Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko besta; maiatzaren 14an izango da. Publiko askotarikoari egokitua zaion egitarau «potoloa» aurkeztu dute. | «1984an abentura hau hasi zenean, nork esango zigun 40. ediziora helduko ginela», adierazi du Koldo Rodriguez Herri Urratseko koordinatzaileak. Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko jaiaren 40. aldia aurkeztu dute gaur Senpereko lakuan (Lapurdi), maiatzaren 14an Herri Urrats iragango den toki berean, eta urteurrenari dagokion egitarau «betearen» berri eman dute. Urtero bezala, «euskararen egunaz gain aldarrikapen eguna» ere badela oroitarazi dute.
Seaskaren egoera azaldu du Peio Jorajuria lehendakariak. Heldu den urteko eskola sartzerako, irakasle postuez negoziatzen ari dira Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin. Eta, bere iduriz, «berriak aski txarrak dira». Seaskak hamabost postu behar baditu ere, oraingoz bost postu baizik ez dizkiete eman nahi. Jorajuriaren arabera, euskarak bizirauteko «Haur Hezkuntzatik Baxoraino ikasleen %30 murgiltze ereduan behar dute». Gaur-gaurkoz, «%15» eskolatzen ditu Seaskak Haur Hezkuntzan. Bide horretan, «beharrezko postu eta ezinbesteko finantzaketa lortzeko» Herri Urratsen euskal herritarren eta euskal instituzioen sustengua espero dute.
«Herri Urratsen biltzen den diru ekarpenarekin finantzatzen ditugu maileguak, alokairuak eta proiektu berriak», azaldu du Jorajuriak. Aurten, Senperen eraikitzen ari den bosgarren kolegioaren gastuak ordaintzeko erabiliko da nagusiki. Rodriguezen arabera, «beharrak handiak dira», baina, Herri Urratsek helburu ekonomikoa soilik ez duela azpimarratu du, «helburu soziala ere badu».
Egitarau aberatsa
«Uste genuen 40. jaiak merezi zuela programazio potolo eta on bat», azaldu du Rodriguezek. Bi kezka izan dira nagusi programazioa osatzean: publiko zabalari egokituriko egitaraua proposatzea eta oholtza gainetan genero berdintasuna bermatzea. Erronkak lortutzat eman ditu. Musikari dagokionez, Nafarroa guneaz gain Araba gunea handituko dutela jakinarazi dute: «Pentsatu dugu musikak beste gune handi bat eskatzen zutela». Eszenatoki horietan ikusten ahalko dira, besteak beste, Xutik, Delirium Tremens, Su Ta Gar, Neomak eta Zetak. Lakuaren inguruan zehar ere musika presente egongo da elektro txarangari, joaldunei eta gaiteroei esker.
Urtero bezala, gune guztiak mantenduak izango dira, baita haietan ohikoak diren proposamenak ere, hala nola zikiroa, sagardotegi menua, haurren xokoa eta dantzagunea. Horrez gain, berritasun bat iragarri dute Baxe Nafarroa gunean: Erronka aktibitatea berreskuratuko dute, eta aurten nazionala izango da. Euskal Herriko bost tokitako ikastolak lehiatuko dira: Ondarroako Zubi Zahar ikastola (Bizkaia), Etxarriko Andra Mari ikastola (Nafarroa), Aguraingo Lauta ikastola (Araba), Errenteriako ikastola (Gipuzkoa) eta Kanboko Xalbador kolegioa (Lapurdi).
Hori guztia egikaritzeko, 3.000 laguntzailek parte hartuko dute jaian. Ikastolek, kolegioek eta lizeoak gero eta ikasle gehiago errezibitzen dituztenez, laguntzaile gero eta gehiago ere badaude. «Haurren senideak beti motibatzen dira egun horretan laguntzeko, Seaskarentzat egun biziki inportantea dela baitakite», adierazi du Beñat Bidegain Herri Urrats antolatzaile taldeko kideak.
Prebentzio neurriak hartu nahi izan dituzte antolatzaileek «besta denentzat eremu seguru eta plazer une bat» izan dadin. Horrela, drogen arriskua agerian ezartzeko eta eraso sexistei eta homofoboei aurre egiteko protokoloa «zehaztu» dute. Ingurumena zaintzeko neurriak hartu dituztela ere azaldu dute, eta hondakinen bereizketa indartu, adibidez. Horrez gain, etxetik edalontziak ekartzera akuilatu nahi dituzte bertaratzekoak direnak, «berrerabilpen hori baita baso berriaren funtsa». |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227236/bolsonarok-esan-du-nahi-gabe-zabaldu-zuela-bozetako-emaitzak-zalantzan-jartzen-zituen-bideoa.htm | Mundua | Bolsonarok esan du «nahi gabe» zabaldu zuela bozetako emaitzak zalantzan jartzen zituen bideoa | Brasilgo presidente ohiak Poliziaren aurrean deklaratu behar izan du, urtarrilaren 8an estatu kolpea emateko izandako saioarekin lotuta. | Bolsonarok esan du «nahi gabe» zabaldu zuela bozetako emaitzak zalantzan jartzen zituen bideoa. Brasilgo presidente ohiak Poliziaren aurrean deklaratu behar izan du, urtarrilaren 8an estatu kolpea emateko izandako saioarekin lotuta. | Brasilgo Polizia Federalaren egoitzan izan da gaur Jair Bolsonaro estatuburu ohia, urtarrilaren 8an estatu kolpea emateko izandako saioarekin lotuta. Eskuin muturreko buruzagiaren arabera, hark «nahi gabe» zabaldu zuen hauteskundeetako emaitzak zalantzan jartzen zituen bideoa. Bi orduz egon da Bolsonaro Poliziaren galderak erantzuten, baina, ondoren, ez du inolako azalpenik eman kanpoan zain zituen kazetarien aurrean.
Gorena ikertzen ari da Bolsonarok, AEBetan egonda ere, nolabait sustatu ote zuen estatu kolpea emateko saioa. Urtarrilaren 11n Bolsonarok Facebooken argitaratutako bideoan, aditzera ematen zuen Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak Hauteskunde Auzitegiaren eta Gorenaren laguntzaz irabazi zituela joan den urriko hauteskundeak. Ezabatu egin zuen bideo hura, eta Fiskaltzak Meta enpresari eskatu zion hura berreskuratzeko. Ikerketaren helburua da argitzea nortzuk izan ziren erasoa bultzatu eta finantzatu zutenak.
Urte hasiera hartan, Bolsonaro bera AEBetan zen —abenduaren 30ean joan zen hara, oraindik presidente zela—, eta ez zuen agintea Lularen esku uzteko asmorik, hasieratik zalantzan jarri baitzuen urrian egindako hauteskundeen emaitza.
Urtarrilaren 8an, estatuburuaren jarraitzaileek presidentetzaren jauregia, Kongresua eta Auzitegi Gorenaren egoitza hartu zituzten, eta estatu kolpe bat eskatu. Azkenean, Poliziak atera zituen manifestariak eraikin horietatik, eta 2.151 pertsona atxilotu zituen. Bolsonarok, baina, ez zuen erasoa zigortu. Estatuburu ohia martxoaren 30ean itzuli zen Brasilera. |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227237/atxikitze-politikaren-gogortzea-salatu-du-cimadek.htm | Gizartea | Atxikitze politikaren gogortzea salatu du CIMADEk | 2022. urtean 261 gizon pasatu dira Hendaiako atxikitze zentrotik, nagusiki magrebtarrak. Tentsio giroa nabari dela salatu du etorkinak laguntzeko elkarteak | Atxikitze politikaren gogortzea salatu du CIMADEk. 2022. urtean 261 gizon pasatu dira Hendaiako atxikitze zentrotik, nagusiki magrebtarrak. Tentsio giroa nabari dela salatu du etorkinak laguntzeko elkarteak | «Atxikitze zentro guziak itxi beharko lirateke. Ez litzateke halako lekurik existitu behar». Historikoki defendatzen duten aldarrikapena oroitarazi du Maite Etxeberri CIMADE elkarteko langileak. Hendaiako atxikitze zentroan lan egiten du, migranteei aholkularitza juridikoa ematen. COVID-19aren pandemia iragan ondotik, Frantziako Gobernua «datuen politikara» itzuli dela uste du elkarteak, eta atxikitze politikaren gogortzea salatu du urtero argitaratu ohi duen txostenean.
2022. urtean 261 pertsona iragan ziren Hendaiako atxikitze zentrotik, denak gizonak. Maroko, Aljeria eta Tunisiako herritarrak ziren nagusiki. Hendaian preso egon direnetatik %37,1 kanporatuak izan ziren, eta %52, askatuak, haien kontra hartutako urruntze edo atxikitze neurriak legez kanpokoak zirelako, edo kanporatzea ezinezkoa zelako. Gainerakoek bestelako neurri batzuk izan dituzte.
Oro har, atxikitzearen denbora luzatzen ari dela aztertu du CIMADEk. Hendaian, atxikitze epea 30 egunekoa da batez beste, gaur egun; 27 egunekoa zen 2021ean, eta 16,7 egunekoa 2020an. Leku kopurua ere emendatu da: 24 lekutik hogeita hamarrera iragan da, emazteentzako eta familientzako pentsatutako gune bat gizonena handitzeko baliatu ondotik.
Elkarteak ohartarazi du egoera horrek tentsioak sortu dituela. Iazko urriaren 3an, Frantziako Poliziarekin izandako eztabaida baten ondotik, migranteek matxinada bat abiatu zuten, eta sute bat piztu zen bizi eremuan. Zauritu larririk egon ez bazen ere, atxikitze zentroan bizi dutenaren erakusgarri dela uste du CIMADEk. «Urte osoan, patologia psikiatrikoak dituzten hainbat pertsona sartu zituzten atxikitze zentroan; batzuetan, haien eta ingurukoen segurtasunaren kaltetan», Clara-Lou Lagiere CIMADEko langilearen hitzetan. Elkartearen arabera, gero eta ohikoagoa da pertsonen zaurgarritasuna kontuan ez hartzea.
Horrez gain, Hendaian atxikitako hainbat pertsona herrialde «arriskutsuetara» kanporatzeko xedez egin dutela salatu du CIMADEk. «Afganistan, Sudan, Errusia... arriskutsuak direla kontsideratzen da, gerlan edo krisi egoeran daudelako. Tratu ankerra edo apalgarria pairatuko duten herrialdeetara kanporatzea oinarrizko eskubideak mespretxatzea da», adierazi du Lagierek.
Immigrazio legea, atzeratua
Asteazken honetan jakinarazi du Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak Asilo eta Immigrazio Legea atzeratuko duela, Frantziako Asanblean beharrezko gehiengorik ez duelako. Orain dela hilabete batzuk iragarri zuen Parisek legea pasatzeko asmoa, eta sukalde lanetan ari ziren urte hasieratik. Frantziako Gobernu buruak ez du adierazi noiz helduko dion berriz proposamenari.
Albiste ona iruditu bazaie ere, Frantziako Gobernuaren asmoak gaitzetsi ditu CIMADEk. «Azken 40 urteetan, hogei immigrazio lege izan dira Frantziako Estatuan; aldi oro atzerriko pertsonentzat eskubideak murrizten dituzte», deitoratu du Etxeberrik. «Testuaz harago, testuingurua ere biziki kezkagarria da». Barne ministerioak atzerritarrak delinkuentziarekin eta integrazio zailtasunekin lotzen dituela salatu du. «Beldurrak eta tentsioak astintzea erabaki du gobernuak, migrazioen inguruan diskurtso baikor eta lasaigarria zabaldu ordez». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227238/hiru-hizkuntza-hamaika-galdera.htm | Gizartea | Hiru hizkuntza, hamaika galdera | Hiru hizkuntza, hamaika galdera. | Bederatzi artikulu —101 dira guztira—, eta 77 orrialdetatik hiru orrialde eta erdi; horrez gain, hasieran, zioen azalpenean, egin diete aipamenen bat. Horixe da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege proiektuan hizkuntzak —bereziki euskara— arautzeko hartu duten tartea. Ez du A, B eta D ereduen sistema aipatzen; alabaina, ezta euskarazko murgiltze eredu orokorra ere. Hauxe dio: «Euskal Hezkuntza Sistema eleaniztuna da, euskararen inguruan artikulatua, eta bi hizkuntza ofizial eta atzerriko hizkuntza bat gutxienez ditu hezurduratzat». Baina zer esan nahi du horrek?
Zehaztasunak baditu testuak: DBH amaitzerako gutxienez B2 maila lortu beharko dute ikasleek euskaran eta gazteleran, eta B1 maila atzerriko hizkuntzan. Horretarako, eskola bakoitzak bere hizkuntza proiektua egin beharko du, eta hizkuntzak ikastetxean nola tratatu zehaztu. Testuak aipatzen du gutxienez euskara, gaztelera eta atzerriko hizkuntza bat «ikaskuntza hizkuntzatzat» hartuko dituztela proiektu horietan. Baina zehaztasun adina zalantza eta galdera ere planteatzen ditu.
Euskara. B2 maila lortu beharko dute. Zein baliabide jarriko dituzte horretarako? «Beharrezko neurriak» soilik aipatzen ditu dokumentuak. Eta nork aztertuko du helburua lortzen den ala ez? Testua argia da: «Ikasleen ardura beren gain duten irakasle taldeek ebaluatuko dute gutxieneko helburu horiek betetzen diren». Ez dute kanpo ebaluaziorik aipatu. Hortaz, irakasleek eurek izango badute euskara mailaz ebazteko ardura, horrek oztopo bat izan dezake: Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko partaide izateko —horrenbestez, finantzaketa publikoa jasotzeko— «printzipioetako bat» izango dela ezarritako hizkuntza helburuak betetzea. Are: halako kasurik balego, zer gertatuko litzateke helburuak betetzen ez dituzten ikasleekin eta ikastetxeekin?
Aipatu artikuluetan ez dira behin ere agertzen <i>diglosiai> eta gutxitu hitzak. Dokumentuaren hasieran egin diote lekua: «Euskal Herriko mapa soziolinguistikoek eta inkesta soziolinguistikoek erakutsi dute euskara, gaur egun, gutxiengoaren hizkuntza eta hizkuntza gutxitua dela, erabilera eremu formal eta informal gehienetan». | |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227239/klima-aldaketa-eta-datuen-biltegiratze-digitala-caf-elhuyar-saridunek-tratatutako-gaien-artean.htm | Gizartea | Klima aldaketa eta datuen biltegiratze digitala CAF-Elhuyar saridunek tratatutako gaien artean | Judith Zubia, Mattin Urbieta, Iñaki Sanz eta Aitor Garmendiari eman dizkiete sariak. | Klima aldaketa eta datuen biltegiratze digitala CAF-Elhuyar saridunek tratatutako gaien artean. Judith Zubia, Mattin Urbieta, Iñaki Sanz eta Aitor Garmendiari eman dizkiete sariak. | Judith Zubiak, Mattin Urbietak, Iñaki Sanzek eta Aitor Garmendiak jaso dituzte aurtengo CAF-Elhuyar sariak. Merezimendu saria, aldiz, Jacinto Iturbek jaso du, «euskara eta zientzia unibertsitatearen eremuan zabaltzeko egindako lan eskergagatik». Ekitaldia Usurbilgo (Gipuzkoa) Sutegi aretoan egin dute, gaur arratsaldean, Begiratu urrunera lelopean.
Judith Zubiak jaso du dibulgazio artikulu orokorraren saria, Garena egiten gaituena, egiten duguna idazteko artikuluagatik. Datuen biltegiratze digitala jorratu du egileak; epaimahaiaren arabera, «gaurkotasun bete-beteko gaia» da. Nabarmendu dute arazoaren berri emateaz gain irtenbide bat ere plazaratu duela Zubiak, eta ongi uztartu dituela testua eta irudiak —egileak berak eginak—.
Egilearen doktore tesian oinarritutako dibulgazio artikuluaren saria, berriz, Mattin Urbietak bereganatu du, Elektroiekin dantza nanoeskala argitzeko lanagatik. Azaldu dute «artikulu osatua eta landua» egin duela Urbietak.
Zientzia kazetaritzari dagokionez, Iñaki Sanzen lana saritu du epaimahaiak: Dragoi txiki bat egongelako horman, Gaur8-n argitaratua. Klima aldaketa lantzeko erabilitako ikuspegia nabarmendu dute: «Hondamendi kutsua izaten dute askotan, eta oraingoan, berriz, egileak xumetik eta txikitik heldu dio».
Neiker saria, lehen sektoreko lanei dagokiena, Aitor Garmendiarentzat izan da, Aralar, balioen eta interesen aniztasuna parke natural batean ekarpenagatik. Testuaren gaurkotasuna eta eztabaidan parte hartzen duten eragile guztien parte hartzea saritu ditu epaimahaiak.
CAF-Elhuyar sariak zientziaren eta teknologiaren arloko gaien eta ikerketen euskarazko dibulgazioa, kazetaritza eta gizarteratzea bultzatzea du xede, eta irabazle bakoitzak Imanol Andonegiren eskultura bat eta 2.000 euroko ordaina jasotzen du. Denera, 41 lan jaso dituzte lehiaketan, antolatzaileek adierazi dutenez.
Sari banaketan, aurtengo sorkuntza bekaren irabazleen berri ere eman dute antolatzaileek. Aurtengoan, ex aequo eman dute 5.000 euroko diru laguntza. «Zientziaren eta gizartearen arteko zubi lana» helburu duten bi proiektu saritu dituzte: Jon Sanchezen Semiosi-genesi proiektua, eta Azpeitiko Kulturaz kultur kooperatibaren Ia dena. Biek ere adimen artifizialari erreparatuko diote, eremu artistikoa, filosofikoa, soziala eta teknologikoa uztartuta. |
2023-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227240/barbadoren-eta-zelaiaren-aurkako-prozesua-ozen-salatzeko-deia-egin-dute.htm | Politika | Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua «ozen» salatzeko deia egin dute | Ankerkeria Stop taldeak ohartarazi du «bidegabea» dela bi gazteen aurkako prozesua. | Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua «ozen» salatzeko deia egin dute. Ankerkeria Stop taldeak ohartarazi du «bidegabea» dela bi gazteen aurkako prozesua. | Espainiako Auzitegi Gorena gaur zen biltzekoa Galder Barbado eta Aitor Zelaia euskal herritarren kontrako lau urteko espetxe zigorra aztertzeko. Epaiaren alde eginez gero, bi gazteak edonoiz espetxeratu ditzakete. Horiek hala, egoera salatzeko elkarretaratzeak egin dituzte Gasteizen, Amurrion eta Agurainen (Araba), Ankerkeria Stop dinamikak deituta.
Talde horrek adierazi du «elkartasun sareak ehuntzeko» garaia dela, eta prozesua «ozen» salatu eta gizarteratzekoa: «Prozesu bidegabe hau abiatu zenean egin genuen bezala, Poliziaren jazarpen politikoak eragindako ankerkeria, Auzitegi Nazionaleko salbuespenezko epaiketa eta azken bi urte hauetan bizitza normala egiteko aukerarik ez izatea gogor salatzen dugu». Izan ere, besteak beste, Guardia Zibilaren jazarpena salatu zuen iaz Barbadok, eta azaldu zuen kolaborazio eskaerak egin zizkiotela.
Gazteen aldeko dinamikaren arabera, haien aurkako prozesua «fartsa bat» izan da; «bost urte betetzera doan amesgaiztoa». Are gehiago, azaldu dute «normalizaziorako eta bakerako bide bat» egin nahian ari dela euskal gizartea, baina Espainiako Estatuak herritarrei jazartzeko «tresnak eta mekanismoak» erabiltzen jarraitzen duela.
Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duranan (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako material lehergailuaren arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.
Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaiketa 2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.
Handik egun gutxira, ordea, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun behar dio Gorenak orain. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227261/lanaldi-partziala-duten-lau-langiletik-hiru-emakumeak-dira-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Lanaldi partziala duten lau langiletik hiru emakumeak dira Hego Euskal Herrian | INEren arabera, 2023ko lehen hiruhilekoan aurrekoan baino 3.500 langabe gehiago daude, eta 13.000 langile gutxiago. Andreen langabezia handitu egin da, baina gizonena ez. | Lanaldi partziala duten lau langiletik hiru emakumeak dira Hego Euskal Herrian. INEren arabera, 2023ko lehen hiruhilekoan aurrekoan baino 3.500 langabe gehiago daude, eta 13.000 langile gutxiago. Andreen langabezia handitu egin da, baina gizonena ez. | Urtearen hasieran moteldu egin da ekonomiaren hazkundea, eta horrekin batera okertu dira lan merkatuaren datuak ere. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, 2023. urteko lehen hiruhilekoan 126.400 langabe zeuden Hego Euskal Herrian, 2022ko azken hiruhilekoan baino 3.500 langabe gehiago. INEren biztanleria aktiboaren inkestak erakutsi du lan munduan arrakala handia dagoela gizonen eta emakumeen artean: emakume gehiago daude langabezian, behin-behinekotasun handiagoa dute kontratuetan, eta lanaldi partzialeko enpleguen hiru laurden haientzat dira.
Emakumeek lanaldi partzial gehienak betetzen ez dituztela ez da, berez, gauza berria. INEren serieak 2002ko lehen hiruhilekora egiten du atzera, eta orduan lanaldi osorik ez zutenen %86,6 ziren emakumeak. Orduz gero gertatu den aldaketa nagusia da lanaldi partziala zabaldu egin dela: %9,9 ziren 2001ean, eta %16,1era iritsi da 2023an. Ia 200.000 langile dira.
Hego Euskal Herriko langileen %83,9k dute lanaldi osoa, baina kopuru hori %92,6ra igotzen da gizonen kasuan. Emakumeen %74,2k dute lanaldi osoa.
Okupazioan, hamar puntu gutxiago
Emakume landunen kopurua gora egiten ari da gutxika-gutxika, baina oraindik haien erdiak baino gutxiago ari dira ordaindutako lan batean. Zehazki, 16 urtetik gorako emakumeen %46,7k dute lana; gizonen artean %56 dira. Egoera okerragoa zen duela 21 urte. 2002ko lehen hiruhilekoan, %38ra ez zen iristen emakumeen enplegu tasa; gizonezkoena %63 izateak erakusten du orduz gero asko ugaritu direla erretiratuak.
Urteko lehen hiruhilekoan gertatu den langabeziaren hazkundea ere emakumeen bizkar iritsi da: 68.200 daude lanik gabe, aurreko hiruhilekoan baino 6.500 gehiago. Gizonen artean, berriz, 58.200 dira langabeak, 3.000 gutxiago.
Lurraldeen artean ere desoreka handia ikusi du INEren biztanleria aktiboaren inkestak. Langabeziak gorakada handia izan du Nafarroan (+6.400), eta apalagoa Bizkaian (+1.500). Behera egin du, ordea, Gipuzkoan (-2.200) eta Araban (-2.400).
Baina aldaketa handiena landunen kopuruan izan da. INEren arabera, 1.264.000 herritar okupatu zeuden urte hasieran Hegoaldeko lau probintzietan, hiru hilabete lehenago baino 13.000 gutxiago.
INEk dioenez, landunen kopurua batez ere industrian (-10.600) eta eraikuntzan (-3.000) apaldu da. Bi sektore horietan batez ere gizonezkoak aritzen direnez, okupazioaren jaitsiera batez ere gizonezkoei dagokie (-11.100). Zerbitzuetan, berriz, okupatuen kopuruak igoera txikia izan du (+800).
Langileen %17 aritzen dira sektore publikoan, eta gainontzekoak, pribatuan.
Mugagabe gehiago
Horrenbestez, Hego Euskal Herrian langabezia tasa %9,3koa da. 2022ko azken hiruhilekoan %9koa izan zen, eta %9,1ekoa duela urtebete.<br />Duela urtebete indarrean jarritako lan erreformaren ondorioak ere ikusi daitezke: duela urtebete baino 49.800 langile gehiagok dute kontratu mugagabea. %76,1 ziren 2022ko lehen hiruhilekoan, eta %81 ziren 2023 hasieran. Horretan ere emakumeak galtzaileak dira: behin-behineko langileak %22,6 dira haien artean, eta %15,7 gizonen artean. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227262/paramilitarrekin-hitz-egiteko-proposamena-onartu-du-sudango-armadak.htm | Mundua | Paramilitarrekin hitz egiteko proposamena onartu du Sudango armadak | Al-Burhan armadaburuak iragarri du beste 72 orduz luzatuko dutela gaur iluntzean amaitzekoa zen su etena. Ehunka lagun hil dituzte Khartum hiriburuan azken orduetan. | Paramilitarrekin hitz egiteko proposamena onartu du Sudango armadak. Al-Burhan armadaburuak iragarri du beste 72 orduz luzatuko dutela gaur iluntzean amaitzekoa zen su etena. Ehunka lagun hil dituzte Khartum hiriburuan azken orduetan. | Bezperan NBE Nazio Batuen Erakundeak aurkakoa esan arren, badirudi badela bakerako aukerarik Sudanen. Ekialdeko Afrikako Garapenerako Gobernuarteko Aginteak bultzatu du ekimena Hego Sudan, Kenya eta Djibutiko presidenteen bitartekaritzarekin, eta, erakundearen arabera, Sudango armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek onartu du ordezkaritza bat izendatzea RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrarekin biltzeko. Elkarrizketak Juban egingo lirateke, Hego Sudango hiriburuan. Dena den, talde armatuko buru Mohamed Hamdan Dagalok ez dio oraindik erantzun proposamenari.
Bien bitartean, Al-Burhanek iragarri du beste 72 orduz luzatuko duela gaur iluntzean amaitzekoa den su etena. Menia, hala ere, ez dute erabat errespetatu aldeek, eta borrokek jarraitu egin dute Khartumen. Lekukoen arabera, ehunka lagun hil dira azken orduetan hiriburuan. Borroka gogorrenak Omdurmanen izan dira, Khartum iparraldean. AFP agentziaren arabera, gerra hegazkinek inguruak bonbardatu dituzte han. Hegoaldean, berriz, Dagaloren etxeetako bati eraso diote —borrokak hasi zirenetik ezkutuan dago RSFko burua—. Armadak gaur esan du herrialdeko eskualde gehienak dituela kontrolpean, baina ohar batean nabarmendu du hiriburuko zenbait tokitan «zaila» dela egoera, paramilitarrek horietan mobilizatu dituztelako beren «porrot egindako indarrak».
Duela bi aste borrokak hasi zirenetik, 512 pertsona hil dituzte, eta milaka zauritu. Horrez gain, erietxe asko itxita daude, eta ia ezinezko bilakatu da oinarrizko baliabideak eskuratzea; ondorioz, askok herrialdetik ihes egitea erabaki dute. Borrokak hasi baino lehenago ere herrialdeko biztanleen herenak giza laguntzaren menpe bizi ziren. Unicef Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsak eta World Vision zein Save the Children gobernuz kanpoko erakundeek ohartarazi dute, ohar bateratu batean, borrokek «azkar» okertzen dutela adingabeen egoera humanitario lehendik ere «izugarria».
Osasun larrialdia
OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, erietxeen %16 bakarrik daude zabalik hiriburuan, eta horrek ia ezinezko egiten du laguntza behar duten guztiak artatu ahal izatea. «Borrokak hasi aurretik elikadura urritasuna zuten 50.000 adingabe artatzen zituzten erietxe horietan, baina orain arazoak dituzte botikak, eta edateko ura eskuratzeko ere eta argindar mozketak etengabeak dira», ohartarazi du OMEk. Bestalde, NBEk iragarri du 270.000 pertsona inguru heldu direla ihesi Txadera eta Hego Sudanera.
Europako Batzordeak gaur jakinarazi zuenez, talde komunitarioa osatzen duten herrialdeetako 1.600dik gora herritar ebakuatu dituzte Sudandik azkeneko egunetan. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227263/etxebizitza-legeak-errentatzaileen-irabaziak-bermatuko-dituela-salatu-dute.htm | Gizartea | Etxebizitza Legeak errentatzaileen irabaziak «bermatuko» dituela salatu dute | Euskal Herriko Kontseilu Sozialistetako etxebizitza sindikatuek elkarretaratze bat egin dute Bilbon, Etxebizitza Lege proiektua «hauteskunde fartsa bat» dela salatzeko. | Etxebizitza Legeak errentatzaileen irabaziak «bermatuko» dituela salatu dute. Euskal Herriko Kontseilu Sozialistetako etxebizitza sindikatuek elkarretaratze bat egin dute Bilbon, Etxebizitza Lege proiektua «hauteskunde fartsa bat» dela salatzeko. | Espainiako Gobernuak EH Bildurekin eta ERC Esquerra Republicanarekin adostu duen Etxebizitza Lege proiektua bozkatzekoak dira gaur Espainiako Diputatuen Kongresuan, eta, atzo, Euskal Herriko Kontseilu Sozialistetako etxebizitza sindikatuek elkarretaratze bat egin zuten Bilbon, lege proiektu hori «hauteskunde fartsa bat» dela salatzeko. Jabe handien eta errentari txikien «neurrira» egindako legea dela adierazi dute, eta haien irabaziak «bermatuko» dituela.
«Ez dio benetako konponbiderik ematen etxegabetzeen arazoari, etxebizitzak negozio iturri izaten jarraituko duela bermatzen baitu», erantsi dute etxebizitza sindikatuek. Nabarmendu dute lege horrek ez diela etxebizitzarako sarbidean «aurrerapauso errealik» ekarriko langileei.
Atzoko elkarretaratzean, Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialista sortuko dutela ere iragarri zuten. Ekainaren 10ean egingo dute aurkezpena. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227264/bbvak-1846-milioi-euro-irabazi-ditu-urteko-lehen-hiruhilekoan.htm | Ekonomia | BBVAk 1.846 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan | 225 milioi euro ordaindu ditu Espainiako Gobernuak bankuei ezarritako ezohiko zergagatik. | BBVAk 1.846 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan. 225 milioi euro ordaindu ditu Espainiako Gobernuak bankuei ezarritako ezohiko zergagatik. | BBVAk 1.846 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan, iazko epe berean baino %9,4 gehiago, nahiz eta Espainiako Gobernuak bankuei jarri dien ezohiko zergarengatik 225 milioi euro ordaindu behar izan dituen.
Banku zentralek bultzatutako interes tasen igoera funtsezkoa izan da emaitza on horietan, interesetan 5.642 milioi euro irabazi baititu, iaz baino %3,1 gehiago.
Etekin gehienak Mexikoko filialetik lortu ditu, Espainian lortutakoen halako bi. Zehazki, 1.285 milioi euro irabazi ditu Mexikon, batez ere kredituen diru sarrerengatik: %13 gehiago.
Espainian, 541 milioi euro irabazi ditu, urtebete lehenago baino %9,5 gutxiago, bankuei ezarritako ezohiko zergak eraginda. Gainera, bankuaren kreditu zorroa %1,2 murriztu da, eta gordailuak %3,1.
Bankuaren akzioen balioak gora egin du iaztik. Gaur urtebete, titulu bakoitza 4,7 euroan ordaintzen zen, eta, gaur egun, 7 euro inguru.
Deutsche Bank
Europako banku nagusiak ere urteko lehen hiruhilekoko emaitzak ezagutarazten ari dira egunotan. Kasu esanguratsuena Deutsche Bankena da. Martxoaren amaieran argi gorriak piztu ziren, bere akzioak izugarri erori zirelako, SVB banku estatubatuarra eta Credit Suisse suitzarrak erori izanagatik sortu zen ekaitzarekin bat eginez.
Hala ere, Deutsche Bankek %9 gehiago irabazi du lehen hiruhilekoan, 1.158 milioi euro; denbora askoan bankuak izan duen urte hasierarik onena izan da, finantza erakunde buruek azpimarratu dutenez. Nolanahi ere, kostuak aurrezteko neurriak iragarri ditu — kaleratzeak barne —, eta aktibo arriskutsuenak saltzeko asmoa agertu du.
Oro har, Europako bankuek hobeto eutsi diote martxoan burtsetan zabaldu zen beldurrari, neurri handi batean, Europako Banku Zentralak ezartzen dizkien likidezia eta kapital eskakizunak handiagoak direlako.
Europan, galerarik handienetako bat Espainiako Banco Sabadellek izan du: lehen hiruhilekoan, haren akzioak %23,5 jaitsi dira. Bankuaren emaitzei dagokionez, 205 milioi irabazi ditu martxora bitarte, %4 gutxiago; neurri handi batean, bankuen gaineko zergaren ondorioz |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227265/gipuzkoako-ostalariek-udalei-eskatu-diete-txosnek-ticket-bai-programa-bete-dezatela.htm | Ekonomia | Gipuzkoako ostalariek udalei eskatu diete txosnek Ticket Bai programa bete dezatela | 3.000 biztanletik gorako herrietako udalei igorri diete eskaera. Irabazi asmorik gabeko txosnak ez dira programan sartzen. | Gipuzkoako ostalariek udalei eskatu diete txosnek Ticket Bai programa bete dezatela. 3.000 biztanletik gorako herrietako udalei igorri diete eskaera. Irabazi asmorik gabeko txosnak ez dira programan sartzen. | 3.000 biztanletik gorako 37 herritako udalei gutun bat igorri die Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak. Testu horren bidez eskatzen diete ziurtatzeko irabazi asmoak dituzten txosnek Ticket Bai programa betetzen dutela, «bidegabekeriarik» ez gertatzeko. Izan ere, gaur egun ia 10.000 saltoki, taberna eta jatetxe behartuta daude zergak ordaintzera eta aipatutako faktura digital berria egitera. Eta, ogasunak dioenez, iazko azarotik txosnak ere Ticket Bai programaren barruan daude, betiere irabazi asmoak badituzte –kirol elkarteenak edo kulturalenak direnak, adibidez, finantzaketa lortzeko erabiltzen dituzte–.
Ostalariek diote beraiek inoiz baino zorroztasun gehiagoz jokatu behar badute eta araudia bete, hala egin beharko lukeela sektore guztiak ere, txosnek barne. Adierazi dutenez, bertze jai esparruekin alderatuta, tabernek denbora anitz daramate zenbait eginbide betetzen. Ticket Bai programa agertzean, baina, egoera erregulatzeko beharra ikusi dute.
Udako herriko eta hiriko jaietan, beraz, lehenbiziko aldiz erabiliko dute txosnek Ticket Bai. Ostalariak, baina, mesfidati daude: tabernak eta txosnak eremu berdintsuetan egon ohi dira, bezeroengatik lehiatzen, eta beldur dira programa ez zaiela zorroztasun berarekin aplikatuko. Produktu artisauak edo jatekoa saltzen dituzten guneak ere erregulatu ditzatela eskatu dute. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227266/klima-aldaketak-ehun-aldiz-gertagarriagoa-egin-du-afrika-ekialdeko-lehortea.htm | Mundua | Klima aldaketak ehun aldiz gertagarriagoa egin du Afrika ekialdeko lehortea | Azken 40 urteetako idorterik muturrekoena ez zen gertatuko gizakiak Lurraren berotzea eragin ez balu, World Weather Attribution elkartearen arabera. | Klima aldaketak ehun aldiz gertagarriagoa egin du Afrika ekialdeko lehortea. Azken 40 urteetako idorterik muturrekoena ez zen gertatuko gizakiak Lurraren berotzea eragin ez balu, World Weather Attribution elkartearen arabera. | Afrika Ekialdean hondamendia eragiten ari den lehorte luzea ez zen gertatuko klima aldaketarik ez balitz. Ondorio horretara iritsi da WWA World Weather Attribution elkartea. Muturreko fenomeno meteorologikoetan klima aldaketaren eragina zenbatekoa den neurtzeko sortu zen erakunde zientifikoa, eta, gaur argitaratu duen ikerketa baten arabera, Lurraren berotzeak ehun aldiz gertagarriagoa egin du Afrika ekialdea azken 40 urteetako lehorterik muturrekoena pairatzen aritzea.
Afrikako Adarrean 50 milioi herritarri baino gehiagori egin die kalte zuzenean euri faltak, eta hogei milioitik gora daude gosete arriskuan. 2020ko udatik izan diren bost euri sasoietan —udazkenean eta udaberrian—, prezipitazioak ez dira iritsi ohiko kopuruetara, eta bota duen euria kolpetik bota du; askotan uholdeak ere eragin ditu.
Lehorteak idortu egin ditu larreak, eta abere asko hil egin dira. Ur iturriak ere urritu egin dira, eta komunitateen arteko gatazkak ugaritu. Gaur-gaurkoz, 4,5 milioi herritar daude giza laguntzaren beharrean, eta ehunka mila lagunek etxea utzi behar izan dute munduko eskualderik pobreenetako batean. Somalian eta Hego Sudanen soilik, 180.000 errefuxiatuk egin dute ihes Kenyara eta Etiopiara, eta herrialde horiei ere egin dire kalte lehorteak.
Ikusi gehiago: Bostetik batek ez du edateko ur nahikorik Afrika ekialdean
WWAren txostenaren arabera, Lurrak industria aurreko garaian zuen tenperaturari eutsi izan balio —egun den baino 1,15 gradu hotzagoa zen orduan—, Afrika ekialdean ez zen gertatuko 2020ko udazkenean hasi zen lehortea. Zientzialari taldeak azaldu duenez, lehortea ez da euri faltaren ondorio bakarrik. Planetaren tenperaturaren igoerak lehorragoak egin ditu lurra eta larreak, eta horrek areagotu egin du landareetako eta zoruko hezetasuna lurruntzea.
WWAko ikertzaileek nabarmendu dute elikagai eskasia eta milioika pertsona pairatzen ari diren gosete arriskua ezin daitezkeela klima aldaketaren ondorio gisa ulertu soilik, baizik eta aintzat hartu behar dela Afrika ekialdeko herritar horiek zer baliabide dituzten eskura klima larrialdiaren kalteei aurre egiteko. «Lehortea euri falta baino askoz ere gehiago dela adierazten du ikerketa honek oso argi, eta klima aldaketaren ondorioak oso lotuta daudela zaurgarritasunarekin», esan du Friederike Otto txostenaren egileetako batek. Lehorteak ez dira ezezagunak inguru horretako biztanleentzat, baina bost euri sasoitan jarraian euri gutxi egin izanak muturreraino eraman du horiei aurre egiteko duten gaitasuna. Horrez gain, gatazka armatuek are egoera ahulagoan utzi dute biztanleria.
Ikusi gehiago: Leo Nyabaya, Somaliako Aussie elkarteko koordinatzailea: «Laguntzaren menpe gaude: ez dugu beste aukerarik»
Lehortearen ondorioz, 33,5 milioi pertsonak —bostetik batek— ez dute edateko ur nahikorik Etiopian, Kenyan eta Somalian. Gainera, uraren prezioak goia jo du: 2021eko urtarriletik %400 igo da. Ura erostea ezinezko bihurtu da 22,7 milioi lagunentzat, gobernuz kanpoko Oxfam erakundearen arabera.
Aurten ere euria ohiko kopuruen azpitik egingo duela diote iragarpenek. Hala gertatuko balitz, «inoizko lehorterik luzeenaz ariko ginateke», ohartarazi zuen Oxfamek martxo amaieran. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227267/indar-ingeteameko-langileek-protesta-egin-dute-zamudioko-lantegian.htm | Ekonomia | Indar Ingeteameko langileek protesta egin dute Zamudioko lantegian | Beasaingo (Gipuzkoa) lantegiko langileak Zamudioko (Bizkaia) lantegi nagusira joan dira, zuzendaritzaren aurrean protesta egitera. Greba egin dute gaur, eta datorren ostegunean ere egitekoak dira. | Indar Ingeteameko langileek protesta egin dute Zamudioko lantegian. Beasaingo (Gipuzkoa) lantegiko langileak Zamudioko (Bizkaia) lantegi nagusira joan dira, zuzendaritzaren aurrean protesta egitera. Greba egin dute gaur, eta datorren ostegunean ere egitekoak dira. | Beasaingo Indar Ingeteam lantegiko langileek greba egin dute gaur, eta Zamudioko lantegi nagusiko atarira joan dira goizean, protesta egitera. Asteartean ere lau orduko lanuztea egin zuten, eta 300 langile inguru mobilizatu ziren Beasaingo kaleetan. Izan ere, langileek eta zuzendaritzak ez dute lortu akordiorik egitea 670 langileen lan baldintzak hobetzeko, eta, beraz, borroka prozesu bat abiatu dute. Datorren ostegunean ere greba egitekoak dira.
Sindikatuek eta langileek «enplegua bermatzeko» neurriak adostu nahi dituzte zuzendaritzarekin, baita soldatak KPIaren arabera igoko direla bermatzea ere. Astelehenean eten ziren negoziazioak, eta langileek egun horretan bertan iragarri zuten lanuzteak eta grebak egiteko asmoa.
Langileak zortzi autobusetan joan dira gaur Zamudiora, eta, datorren asteazkenean, bi orduko beste lanuzte bat egingo dute; ostegunean, berriz, egun osoko greba. 670 langile daude Indar Ingeteam lantegian, eta motor eta sorgailu elektrikoak egiten dituzte. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227268/kontraerasoa-gertu-den-honetan-ukrainak-khersongo-zenbait-eremu-berreskuratu-ditu.htm | Mundua | Kontraerasoa gertu den honetan, Ukrainak Khersongo zenbait eremu berreskuratu ditu | ‘The New York Times’-en arabera, Ukrainako 4.000 soldadu inguru gerra frontera joatekoak dira hil honen amaieran. NATOk esan du agindutako ibilgailuen %98 bidali dizkiola Ukrainari. | Kontraerasoa gertu den honetan, Ukrainak Khersongo zenbait eremu berreskuratu ditu. ‘The New York Times’-en arabera, Ukrainako 4.000 soldadu inguru gerra frontera joatekoak dira hil honen amaieran. NATOk esan du agindutako ibilgailuen %98 bidali dizkiola Ukrainari. | Ukrainako armadako indarrek aurrera egin dute azken asteotan Errusiak «gaizki babestutako» Kherson probintziako zenbait eremutan, Dnieper ibaiak banatzen duen hegoaldeko eskualdean, Errusiaren erasoaldia hasi zenetik 61 asteren ondoren kaleratutako zenbait txostenen arabera. Al-Jazeera hedabideak jaso ditu ikerlan horiek. Iaz, Errusiak okupatutako eskualdeko zerrenda zabal bat berreskuratu zuen Ukrainak, Kherson hiriburua barne, baina ordutik tropa errusiarrak ibaiaren ekialdean finkatuta daude.
Errusiako berriemaile militar batek apirilaren 22an argitaratutako geolokalizazio irudiek erakusten zutenez, Ukrainako indarrek posizioak ezarri zituzten Olexki iparraldean, Kherson hiritik zazpi kilometro hego-mendebaldera, ISW Gerra Ikertzeko Institutua AEB Ameriketako Estatu Batuetako think tank-aren arabera.
«[Ukrainako armada] Etsaia erasoak egiten ari da ezkerreko ertzean, AEBek bidalitako txalupa txikiak erabiliz», idatzi zuen Rybar izeneko kazetari militar errusiarrak, Al-Jazzerak jasotakoaren arabera. Kazetari haren esanetan, itsasertza oso zabala denez eta bonbardaketak sarri izaten direnez, Errusiako tropek «ezin» zioten kostaldeko eremuaren kontrol fisikoari eusteko, «Ukrainako Indar Armatuaren mesederako».
Horrez gain, beste berriemaile errusiar batek duela astebete idatzitako albiste bat jasotzen du Ekialde Hurbileko hedabideak. Azaldu zuenez, indar ukrainarrak beren posizioak «gotortzen» aritu ziren Errusiak okupatutako lurretan, suntsitutako Antonivski zubitik gertu. «Gure ergelkeriari esker, etsaiek hornikuntza bermatua dute, indarrak pilatzen ari dira, eta zaurituak, ihes egiten», erantsi zuen berriemaile errusiarrak Telegramen. Hain zuzen, ISWren arabera, «Kherson probintzian dagoen Errusiako armada taldea da, ziurrenik, operazio militar osoan desantolatuena eta militar gutxien dituena».
The New York Times egunkariak filtratu eta argitaratutako AEBetako dokumentu militarraren arabera, Washingtonek eta Kievek espero dute Ukrainako hamabi brigada —4.000 soldadu guztira— gerra frontera joateko prest egotea datozen egunotan, baita brigada horietako bederatzi AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak trebatuta egotea ere.
Mendebaldearen laguntza, beharrezkoa
Ukrainaren kontraerasoak higadura nabarmena eragiteko, Kievek laguntza militarra eskatu dio Mendebaldeari behin baino gehiagotan. Hain zuzen, Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldeak urtarrilean Ramsteinen (Alemania) egindako bileran AEBek iragarri zuten 295 milioi euroko laguntza militarra emango ziotela Kievi; besteak beste, Himars suziriak, artilleria eta aireko defentsa sistemarako munizioa. Halere, Washingtonek agindutako 31 tankeak ez dira Ukrainara iritsiko urteko azken hiruhilekora arte, Pentagonoaren arabera.
Txekiako Errepublikak, berriz, T-92 motatako 90 tanke bidaliko ditu, baina ez zuen zehaztu noiz. Danimarkak eta Herbehereek hamalau Leopard 2 tanke bidaltzea adostu zuten, eta, ondorioz, Mendebaldeko kideek 266 tanke eman dizkiote urtarriletik Ukrainari. Laguntzarekin lotuta, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak gaur ziurtatu du Ukrainari agindutako ibilgailuen %98 baino gehiago entregatuak dituztela jada: «1.550 ibilgailu armatu, 230 tanke, munizioa eta beste ekipamendu batzuk». Ez dago argi, ordea, barne hartu ote dituen Varsoviako Ituneko herrialdeek emandako armategi sobietarra eta Mendebaldeko tankeak.
Prentsaurrekoan, bestalde, Stoltenbergek txalotu egin zuen Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik eta Xi Jinping Txinakoak atzo telefonoz izandako elkarrizketa, Errusiaren erasoaldia hasi zenetik lehenengoz. Xik esan zuen bake ordezkaritza bat bidaliko duela Ukrainara, eta horri aipamena eginez, NATOko idazkari nagusiaren esanetan, «agian, gerra negoziazio mahai batean amaituko da». Hori bai, ohartarazi du Ukrainari dagokiola erabakitzea zein izango diren elkarrizketarako baldintzak, baita solasaldiak zer-nola egin beharko diren ere. Stoltenbergek oroitarazi du, ordea, Ukraina militarki «indartuta» egongo dela agertoki horretara iristerako: «[Errusiako presidente Vladimir] Putinek ez du gudu zelaian irabaziko».
Hildako bat, Mikolaiven
Gerra frontean, Errusiako armadak Donetsk eskualdeko Mikolaiv hiria bonbardatu du Itsaso Beltzetik jaurtitako misilekin, gaur goizaldean, eta, eraso horretan, gutxienez pertsona bat hil da, eta 23 zauritu. Zelenskik eman du gertakariaren berri. «Herrialde inbaditzaileak agerian jarri du haren helburua Ukraina suntsitzea dela», salatu du Ukrainako estatuburuak, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.
Bien bitartean, bi aldeek hilabete batzuk daramatzate Donetsk probintziako Bahkmut hiria kontrolatzeko borroketan. Errusiako Defentsa Ministerioak adierazi du tropak Bahkmut mendebaldean pilatuta daudela duela astebete. Al-Jazeeraren arabera, kazetari militar errusiarrek baieztatu zuten Errusiako Wagner mertzenario taldeko indarrek hiriaren %83 hartua dutela. Bada, Donetsk Herri Errepublikako buruzagi Denis Puxilinek ziurtatu du Khromovera doan bidea —Bahkmutetik mendebaldera— erabat kontrolatua dagoela.
Hain zuzen, Kievek Bahkmuteko soldaduak hornitzeko erabiltzen zuen bide nagusietako bat zen hura. Halere, Ukrainako lurreko indarren komandante Oleksandr Syrskiren esanetan, ukrainarrak, hiria defendatzeaz gain, indar errusiarren aurkako borrokan ere ari dira. «Horrek bide ematen digu hilabete batzuetan etsaiaren erasoaldiei eusteko eta frontea ez handitzeko».
Borrokaldi bero horren erdian, ostera, Wagner taldeko buru Jevgeni Prigozhinek «aldi baterako» su etena iragarri du gaur eguerdian, «kazetari estatubatuarrek aukera izan dezaten Bahkmut segurtasunez grabatu eta etxera itzultzeko». Era berean, Ukrainako indarrei ohartarazi die «kokalekuak ez indartzeko kazetarien bisitaren aitzakian». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227269/immigrazioagatik-larrialdi-egoera-ezarri-dute-peruko-zazpi-eskualdetan.htm | Mundua | Immigrazioagatik larrialdi egoera ezarri dute Peruko zazpi eskualdetan | Armadak izango du herrialdeko mugen kontrola, eta Konstituzioko 165. artikulua erreformatuko dute horretarako. Boluarteren hitzetan, eskutik helduta doaz migrazioa eta delinkuentzia. | Immigrazioagatik larrialdi egoera ezarri dute Peruko zazpi eskualdetan. Armadak izango du herrialdeko mugen kontrola, eta Konstituzioko 165. artikulua erreformatuko dute horretarako. Boluarteren hitzetan, eskutik helduta doaz migrazioa eta delinkuentzia. | Immigrazioaren gorakada dela medio, larrialdi egoera ezarri dute Perun, Txileren, Brasilen eta Ekuadorren mugan dauden zazpi eskualdetan. Herrialdeko presidente Dina Boluarteren hitzetan, barruko ordenari eustea da helburua, eta, horretarako, muga horiek militarizatzea erabaki du Ministroen Kontseiluak.
Orain arte, Poliziak kontrolatu ditu mugak. Baina, aurrerantzean, armadak ere zainduko ditu eremu horiek, eta migratzaileen joan-etorriak gainbegiratuko ditu. Horretarako, Konstituzioko 165. artikulua erreformatuko dute. Izan ere, egun indarrean dagoen legediaren arabera, armadak ez du mugetako kontroletan esku hartzeko ahalmenik.
Herrialdean bizi diren migratzaileei eragingo dien neurri bat ere iragarri zuen Boluartek. Perun bizitzeko baimena iraungita daukaten atzerritarrek sei hilabeteko epea izango dute baimen hori berritu eta arautzeko, eta ez zaie isunik jarriko. Halere, presidenteak atzo ohartarazi zuen epea sei hilabetekoa izango dela, eta ez dutela egun bat ere luzatuko. Halaber, herrialdera dokumentaziorik gabe sartzen diren atzerritarrek epe labur bat izango dute dokumentuak bildu eta bizitzeko baimena lortu ahal izateko. Migrazioen Superintendentziak zehaztuko eta onartuko du epe hori.
Gobernuaren arabera, neurri sortak zenbait arazori aurre egiteko balioko du; besteak beste, migrazio irregularra, nazioarteko krimena, armen trafikoa eta legez kanpoko meatzaritza murrizteko. Baina beste auzi batek kezkatzen du Boluarte. Haren hitzetan, eskutik helduta doaz migrazioa eta delituen gorakada. Horixe esan zuen atzo, prentsaurrekoan. «Atzerritarrak dira egunero lapurretak eta halako delituak egiten dituztenak. Horregatik aldatu behar da Atzerritarrei Buruzko Legea». Are, herrialdera sartzen diren migratzaileen artean, Venezuelatik eta Haititik iritsitakoak jo zituen delitu horien erantzuletzat.
Iaz 94.789 delitu erregistratu zituzten Perun; batez beste, 260 egunean. Horietatik erdiak inguru Liman eta Callaon —eskualde bat da— izan ziren. Halere, ez dago delitu horietatik migratzaileek zenbat egin zituzten adierazten duen daturik.
Liskarrak mugetan
Neurri sorta hori ez da edonola iritsi. Azken asteotan gora egin du Peruko mugetako migrazio fluxuak, bereziki Txileren eta Peruren arteko mugan, Tacna eskualdearen hegoaldean. Eremu horretan dauden guztiek ez dute, ordea, Perun sartu nahi. Mugan pilatutako migratzaile askok alderantzizko bidea egin nahi dute; Perutik beren jaioterrira itzuli nahi dute.
Dena den, alde batera edo bestera igaro nahi duten horietako asko erdibidean daude, geldirik, duela bi astetik. Tentsioa pilatzen egon da egun hauetan, eta, azkenean, liskarrak izan dira migratzaileen eta Poliziaren artean.
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak egoera aztertu du gertutik, eta ohartarazi du okerrera egingo duela Txileren eta Peruren arteko mugan azken asteotan sortu den arazo humanitarioak. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227270/arabako-landa-eremuko-osasun-greba-erabateko-arrakasta-izan-da-sindikatuen-esanetan.htm | Gizartea | Arabako landa eremuko osasun greba «erabateko arrakasta» izan da, sindikatuen esanetan | SATSE, SME, ESK, LAB, UGT, CCOO eta SAE sindikatuek esan dute lanuztean %75 eta %100 arteko parte hartzea izan dela, arreta unitateen arabera. | Arabako landa eremuko osasun greba «erabateko arrakasta» izan da, sindikatuen esanetan. SATSE, SME, ESK, LAB, UGT, CCOO eta SAE sindikatuek esan dute lanuztean %75 eta %100 arteko parte hartzea izan dela, arreta unitateen arabera. | SATSE, SME, ESK, LAB, UGT, CCOO eta SAE sindikatuek uste dute Arabako landa eremuko osasun langileen grebak «erabateko arrakasta» izan duela. Zehazki, esan dute langileen %85ek lanuztearen bat egin dutela Iparra-Legutio eta Iparra-Zuia lehen mailako arreta unitateetan. Arabako Haranak I eta II unitateetan, parte hartzea %100ekoa izan da, eta Arabako Lautada unitatean, berriz, %75ekoa.
ELA sindikatua ere «pozik» agertu da, «grebak eta elkarretaratzeek izandako arrakastarengatik», eta nabarmendu du Arabako landa eremuko langile soziosanitario guztien %80 inguruk babestu dutela lanuztea. «Langileek hilabete eta erdi luze daramate mobilizazioak egiten, Arabako landa eremuko osasun zerbitzu publikoaren kalitateak eta langileen lan baldintzek okerrera egin ez dezaten, eta gaurko greba ere kanpaina horren beraren parte da».
Sindikatu guztiek egina zuten lanuzterako deia: SATSEk, SMEk, ESK-k, LABek, UGTk, CCOOk eta SAEk, batetik; eta ELAk, bestetik. Motiboak bertsuak dira kasu guztietan: «Landa eremuan kalitatezko osasun arreta» aldarrikatzea. Goizeko 10:00etatik aurrera, elkarretaratzeak egin dituzte Ozetako, Araiako, Aguraingo eta Dulantziko osasun zentroen aurrealdean, eta 12:30ean, berriz, protesta bateratua egin dute Gasteizen, Txagorritxuko ospitalearen parean. Hortik, manifestazioa atera da Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiraino.
Ikusi gehiago: Landako arreta, husteko bidean
Gehiengo sindikalak ohar batean azaldu duenez, «Arabako ESIko zuzendaritzaren tratu txar jarraitua» pairatzen dute landa eremuko langile soziosanitarioek. Zehazki, langileak anbulatorio edo osasun zentro batetik bestera mugitzea eta herriak medikuz hustea egotzi diote zuzendaritzari. Orain arte ezarritako aldaketak, gainera, «inposizioaren bidetik» egin dituztela kritikatu dute sindikatuok. «Arabako ESIak bere irizpideak inposatu ditu, eta, hala, langileekin eta haien ordezkariekin ezer negoziatzeko aukera baztertu». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227271/kontsumitzaileek-auzitara-jo-gabe-jaso-ahalko-dituzte-kalte-ordainak.htm | Ekonomia | Kontsumitzaileek auzitara jo gabe jaso ahalko dituzte kalte ordainak | Kontsumitzaileen estatutu berria onartu du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk aurka bozkatu du, besteak beste ez dituelako euskal hiztunen eskubideak bermatzen. | Kontsumitzaileek auzitara jo gabe jaso ahalko dituzte kalte ordainak. Kontsumitzaileen estatutu berria onartu du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk aurka bozkatu du, besteak beste ez dituelako euskal hiztunen eskubideak bermatzen. | Eusko Legebiltzarrak Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutua onartu du ostegun honetan, EAJ, PSE-EE, Elkarrekin Podemos-IU eta PP-Ciudadanosen babesarekin. EH Bilduk eta Voxek kontra bozkatu dute.
Javier Hurtado Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuak azaldu duenez, legeak erabiltzaileen eskubideak indartzen ditu, salmenta oldarkorren aurkako babesa handitzen du, eta Kontsumobideri modua ematen dio enpresei bidegabe kobratutako kopuruak itzul ditzatela eskatzeko.
Legeak erabiltzaileen eskubide batzuk hobetzen baditu ere, EH Bilduk salatu du alor batzuetan «babes handiagoa eta berme gehiago» behar dituela; euskararenean, esaterako. Arau berriak 2003tik indarrean dagoena ordezkatuko du. Hona hemen neurri batzuk:
Kalte ordainak
Neurri nagusietako bat kalte ordainekin lotuta dago. Kontsumobidek enpresak zigortu ahal izango ditu kontsumitzaileei bidegabe kobratutako kopuruak itzultzera, bai eta eragindako kalteengatik ordaina eman behar izatera ere. Orain arte, kontsumitzaileek auzitara jo behar zuten dirua erreklamatzeko. Gainera, erreklamazioak modu presentzialean eta ez digitalean egiteko aukera bermatzen da.
Era berean, informazioarekin lotutako eskubideak indartzen dira. Adibidez, interes orokorreko zerbitzuetan –hala nola uraren, elektrizitatearen, gasaren, telefonoaren eta Interneten horniduran–, enpresek, zerbitzuak eten aurretik, hilabeteko epea eman beharko diote kaltetuari arazoa konpontzeko. Oinarrizko zerbitzuen enpresek doako telefono zerbitzua jarri beharko dute bezeroen eskura.
Ikuskatzeak
Handitu egin dira Kontsumobidek ikuskapenari eta kontrolari buruz dituen betebeharrak. Erakundeko ikuskatzaileak aurretik abisatu gabe joan ahalko dira establezimenduetara, eta ez dute zertan identifikatu.
Prezioak
Kontsumitzaileei «argi eta garbi» erakutsi behar zaizkie produktuen prezioak, okerrik eragin gabe, eta aplikatutako zergak eta errekarguak edo deskontuak barne hartuta. Adibidez, bezero batek ez du zertan establezimenduan sartu erakusleihoko prezioa azken prezioa den ala ez jakiteko.
Informazioa
Zerbitzuei buruzko informazioak ere argia izan behar du. Eremu publiko eta pribatuetan –jolas parkeetan eta autobideetan, adibidez–, informatu behar da jende edo erabiltze asko dagoen, mantentze lanak egiten ari diren edo eskaintzen diren jarduerak mugatu ditzakeen bestelako gorabeherarik ote dagoen –eguraldiarekin lotutakoak, esaterako–.
Euskara
Euskara integratzeko berariazko diru laguntzak jasotzen dituzten saltoki eta zerbitzuek hizkuntza horretan erantzun ahal izango diete bezero eta erabiltzaileei, baina ez daude horretara behartuta. 2003ko legean bezala, saltoki handiek soilik izango dute betebehar hori. Hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da arau hauste gisa tipifikatzen.
Arau hausteak
Produktuak ontziratzeari, etiketatzeari eta aurkezteari buruzko arauak ez betetzeagatik zigorrak ezarriko dira. Adibidez, produktu bati ez dituen ezaugarriak egozteagatik, edo deskontuak eta saria eskaintzeagatik prezioa igota.
Publizitate edo sustapen komunikazioak posta elektroniko bidez bidaltzea ere zigortuko dute baldin eta hartzaileak aldez aurretik eskatu edo horretarako baimenik eman ez badu.
Arau haustea da, halaber, oztopoak jartzea kontsumitzaileek eskubidea duten deskontuak lortzeko, eta kontratuak aldatzea edo gehiegizko klausulak sartzea. Adibidez, aurrekontuak baimenik gabe aldatzea eta konponketetan piezak ordezkatzea horretarako arrazoirik ez dagoenean.
Legeak larritasunaren arabera ezartzen ditu zigorrak: 150 eurotik milioi bat euroraino. Establezimendua ixtea eta salgaiak konfiskatzea ere jasotzen du neurri moduan.
Etxez etxeko salmenta
Legez kontrakotzat jotzen dira kontsumitzaileak aukeratzeko duen askatasuna muga dezaketen merkataritza jardunbide oldarkorrak, telefonoaren, bitarteko telematikoen, etxez etxeko bisiten edo beste edozein bitartekoren bidez egindakoak.
Halaber, kontsumitzaileak berariaz adierazi duenean ez duela merkataritza komunikaziorik jaso nahi, enpresa horrek eten egin beharko du komunikazioa, bestela zigorra jaso ahal izango du.
Nahitaezkoa izango da edozein eskaintza, salmenta baldintza edo kontratu aldaketa idatziz aurkeztea.
Etxez etxeko salmentak aldez aurretik hitzartu beharko dira, gutxienez 48 ordu lehenago, eta enpresaren eta saldu nahi den produktuaren datuak eman beharko dira, baita bisita egingo duen pertsonarenak ere.
Jakien xahutzea
Jakiak alferrik ez xahutzeko, ostatuek iturriko ura eskaini beharko diete bezeroei, eta ez dute inolako kostu ekonomikorik izango kontzeptu horrengatik.
Establezimendu horiek bezeroei jakinarazi beharko diete, argi eta garbi, kontsumitu ez dituzten jakiak eramateko aukera dutela.
Ezin izango zaie prezio desberdina jarri produktu edo zerbitzu berdinei, pertsonaren generoaren arabera. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227272/gaztenpresak-314-entitate-sortzen-lagundu-du-2022an-80-zerbitzuen-sektorekoak.htm | Ekonomia | Gaztenpresak 314 entitate sortzen lagundu du 2022an, %80 zerbitzuen sektorekoak | Batez beste bi lanpostu sortzen dituzte Gaztenpresaren laguntzaz bidea egin duten enpresek. Sortu eta bost urtera, entitateen %69k jarraitzen dute aurrera. | Gaztenpresak 314 entitate sortzen lagundu du 2022an, %80 zerbitzuen sektorekoak. Batez beste bi lanpostu sortzen dituzte Gaztenpresaren laguntzaz bidea egin duten enpresek. Sortu eta bost urtera, entitateen %69k jarraitzen dute aurrera. | Gaztenpresak, Laboral Kutxaren fundazioak, 314 enpresa eta 637 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz, bederatzi milioi euro baino gehiagoko finantzaketarekin. Donostiako Kursaal kongresu jauregian aurkeztu dituzte iazko datuak, eta Inma Ramos Gaztenpresako zuzendariak esan du «pozik» daudela emaitzekin. Ramosen ustez, gizarteari ekarpen handia egiten diote Gaztenpresak eta haren laguntzari esker sortutako enpresek; izan ere, haren hitzetan, handia da pertsona zaurgarrien enplegu tasa enpresa horietan: %11 migratzaileak dira, %29 langabezian daudenak, eta %22k 45 urte baino gehiago dituzte. Kalitatezko enplegua sortzen dutela ere nabarmendu du Ramosek, sinatutako kontratuen %90 mugagabeak baitira.
Lehen aldiz ekintzaileen erdiak emakumeak izatea ere goratu du Ramosek. Sortutako enpresa asko herrietan daude —%63 Hego Euskal Herriko hiriburuetatik kanpo—, eta horrek tokiko ekonomia bultzatzen laguntzen duela nabarmendu du zuzendariak. Horrez gain, gehitu du enpresa bakoitzak zergen bidez itsulapiko publikoei ekarpen handia egiten dietela: 20.300 euro enpresa bakoitzeko.
Sektoreei begiratuz gero, zerbitzuetakoak dira sortu diren enpresa gehienak: bostetik lau. %17 merkataritza sektorekoak dira, %2 industrialak, eta soilik %1 dira nekazaritzan edo abeltzaintzan jarduten duten entitateak. %73 enpresa indibidualak dira, eta gainontzekoak, sozietateak. Azken horietatik, %89 sozietate mugatuak dira, eta %11 kooperatibak. Bizkaian sortu dira enpresa gehien (169), eta Gipuzkoa dago haren ondoren (69). Araban 44 enpresa sortu ziren, eta Nafarroan, 32.
Atzera ere begiratu du Ramosek, eta enpresak sortu eta bost urtera %69k bizirik jarraitzen dutela azaldu du, «Eustatek markatzen duen %45aren gainetik». Gaztenpresari esker sortutako entitateen arrakasta ez du soilik finantzaketa sistemara mugatu, eta egiten dituzten bestelako gauzak goratu ditu. Esaterako, prestakuntza zentroetan eta unibertsitateetan kultura ekintzailea sustatzeko jarduerak egiten dituzte, eta aholkularitza pertsonalizatua eskaintzen diete enpresei. Bestalde, Gaztenpresa Gelari esker, formakuntzak egiten dituzte sortutako enpresekin.
«Elkarlan ezin hobea»
Gaztenpresako Inma Ramosekin eta Ibon Urgoitirekin batera, Lanbideko Gloria Mujika eta Europako Inbertsio Funtseko Cristina Dumitrescu ere izan dira. Azken horrek Laboral Kutxak ekintzaileei eskaintzen dien laguntza goratu du: «Finantzarekin zerikusia duten eta ez duten hainbat laguntza jaso dituzten ekintzaile mordoa dago, eta haien ekintzaile ametsak egia bihurtzen lagundu dute». Europan mikrofinantzen arloan liderra da Laboral Kutxa, Dumitrescuren hitzetan: «Enplegutza eta Gizarte Berrikuntza lerroak 650 milioi euro mugitu ditu 2015etik, eta, horri esker, 10.484 mikroenpresa eta 64.500 lanpostu sortu dira, horietako asko Gaztenpresaren bidez».
Gloria Mujika Lanbideko zuzendariak gogorarazi du hogei urte baino gehiago daramatela entitate biek elkarlanean, eta «emaitza onak» lortu dituztela gehitu du: «Entitate publiko eta pribatuen arteko elkarlanaren eredu da Lanbideren eta Gaztenpresaren arteko harremana, eta nabarmentzekoa da. Izan ere, zerbaitek hogei urte baino gehiago badarama funtzionatzen, esan nahi du ondo doala». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227273/euskal-gramatika-egiturak-eta-osagaiak-aurkeztu-du-ehuk-hizkuntza-aztertu-nahi-duenarentzat.htm | Gizartea | ‘Euskal Gramatika: Egiturak eta Osagaiak’ aurkeztu du EHUk, «hizkuntza aztertu nahi duenarentzat» | Patxi Goenaga euskaltzainak ondu du lana, eta Beatriz Fernandezek editatu du. EHUko Euskara Institutuaren webgunean kontsultatu daiteke. | ‘Euskal Gramatika: Egiturak eta Osagaiak’ aurkeztu du EHUk, «hizkuntza aztertu nahi duenarentzat». Patxi Goenaga euskaltzainak ondu du lana, eta Beatriz Fernandezek editatu du. EHUko Euskara Institutuaren webgunean kontsultatu daiteke. | Euskal Herriko Unibertsitateak Euskal Gramatika: Egiturak eta Osagaiak (EGEO) lana aurkeztu du gaur goizean, Bilboko Bizkaia aretoan. Patxi Goenaga euskaltzaina da lanaren egilea, eta Beatriz Fernandez hizkuntzalariak editatu du. «Hizkuntza deskribatu arren arazo teorikoei muzin egiten ez dien gramatika da», adierazi du Fernandezek. Izan ere, argitaratutako lana ez da «arau emailea», «hizkuntzaren hausnarketa teoriko bat» baizik. EGEO EHUko Euskara Institutuaren webgunean kontsultatu daiteke.
Perpaus bakunari buruzko hamar kapitulu sortu dituzte; besteak beste, izenari eta izen sintagmari buruzko kapitulua, eta zenbatzaileei eta zenbatzaile sintagmari buruzkoa. «Lanaren dimentsioari buruzko ideia bat emateko: paperera ekarriko bagenu, liburu batean, 500 orrialde izango lituzke», zehaztu du Eva Ferreira EHUko errektoreak. Hala ere, ez dute paperean argitaratzeko asmorik.
«Hizkuntzaren teoria da gramatika», esan du Goenagak. Eta gramatikaren garrantzia azpimarratu du: «Gramatika perpausak osatzeko teoria da; perpausak nola osatzen diren eta perpausen osagaiak zeintzuk diren». Are gehiago, lanaren bitartez, gramatika hitzari batzuetan erantsi zaion «kutsu negatiboa» kendu nahi izan diote. «Gramatikarik ez balitz, hizkuntzarik ere ez litzateke izango; eta, alderantziz, hizkuntzarik gabe, ez litzateke gramatikarik izango». Goenaga betidanik izan da gramatikaren «maitalea», eta aitortu du bere zaletasuna «areagotuz» doala.
Unibertsitateko ikasleei zuzenduta
Bereziki, unibertsitateko ikasleei zuzenduta sortu dute EGEO. Fernandezen esanetan, lana ez da euskara ikasten ari diren pertsonentzat: «Lanak ez du azaltzen zeintzuk diren arauak eta testu bat nola idatzi behar den; esate baterako, adposizio bat zer den azaltzen du, baina ez esaldi batean non jarri behar den». Hortaz, «hizkuntza zer den» jakin nahi dutenentzat da, «hizkuntza aztertu nahi duenarentzat».
Nahiz eta proiektuak erabiltzaile jakin bat izan duen helburu, edonork kontsultatu dezake lana. EGEO-ren edizioa artikulu zientifikoak argitaratzeko erabili ohi den edizio estandar batekin egin dute. Horrek esan nahi du argitaratutako edukia aldatzeko eta ustiatzeko aukera dagoela. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227274/etxebizitza-legea-onartu-dute-kongresuan-eh-bilduk-babestuta-eta-eajren-ezezkoarekin.htm | Gizartea | Etxebizitza Legea onartu dute Kongresuan, EH Bilduk babestuta eta EAJren ezezkoarekin | EAJk adierazi du lege proiektua «eskumenen inbasio bat» dela, eta ez du baztertu helegite bat aurkezteko aukera. EH Bilduk esan du «pauso motz bat» dela, baina «beharrezkoa» etxebizitzarako eskubidea aitortzeko. | Etxebizitza Legea onartu dute Kongresuan, EH Bilduk babestuta eta EAJren ezezkoarekin. EAJk adierazi du lege proiektua «eskumenen inbasio bat» dela, eta ez du baztertu helegite bat aurkezteko aukera. EH Bilduk esan du «pauso motz bat» dela, baina «beharrezkoa» etxebizitzarako eskubidea aitortzeko. | Espainiako Diputatuen Kongresuaren gehiengoak onartu egin du Espainiako Gobernuaren Etxebizitza Lege proiektua. EH Bilduren eta ERC Esquerra Republicanaren aldeko botoak behar izan dituzte Espainiako Gobernua osatzen duten alderdiek —PSOEk eta Unidas Podemosek— lege proiektua Kongresuan onartu eta Senatura pasatzeko. Izan ere, EH Bilduk eta ERCk aurkeztutako hainbat zuzenketa barneratuta onartu dute lege proiektua. EAJk, berriz, lege proiektuaren aurka bozkatu du, «eskumenen inbasio bat» dela iritzita. Senatuan lege proiektua onartuko balute —aurreikuspen guztien arabera, bai—, maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeak baino lehenago sartuko da indarrean Etxebizitza Legea; hilabete barru, alegia.
Lege proiektuaren helburua «etxebizitza duin eta egoki baterako sarbidea izateko eskubidea bermatzea» da, baita autonomia erkidegoetako etxebizitza politikei «arau esparru koherente, egonkor eta seguru bat» ematea ere. Baldintza jakin batzuk betetzen dituzten lekuak tentsio handiko eremu izendatzeko aukera eskaintzen du legeak. Eremu horietan, jabeek %2 garestitu ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. Eremu horietan, gainera, bost higiezin dituztenak jabe handitzat jotzeko aukera egongo da. Beste neurri bat da jabeek ordaindu beharko dituztela etxe agentzien gastuak —alokairuen kasuan—, ez maizterrek.
Oskar Matute EH Bilduko diputatuak nabarmendu du koalizio abertzalearen eta ERCren aldeko botoak ezinbestekoak izan direla Etxebizitza Lege proiektua onartzeko: «Azkenean aitortuko da etxebizitzarako eskubidea, eta alokairuen merkatua arautuko da haien prezioen igoera mugatuz». Hala ere, aitortu du ez dela nahikoa: «Egin nahiko genukeenerako pauso motz bat da, baina beharrezko pausoa da, horren alternatiba merkatuak desarautzea baita».
Berme juridikoa
Matutek esan du Madrilen onartu duten Etxebizitza Legeak «errespetatzen» dituela autonomia erkidegoek eta udalek etxebizitzaren arloan dituzten eskumenak. «Ez da testu zentralizatzaile bat: berme juridikoa ematen du», azaldu du Matutek, eta gogorarazi du «borondate politikoa» behar dela etxebizitza politika egiteko. Adierazi du ez dituela eskumenak inbaditzen, eta «atzean» eztabaida ideologiko bat dagoela: «Etxebizitza eskubide moduan ulertzea, edo negozio moduan; etxebizitzarako eskubidea arautzea, edo ez; herritarrek etxebizitza duin bat izatea, edo merkatuak erabaki dezala nola bizi behar duten».
EAJk lege proiektuaren aurka bozkatu du. Aitor Esteban bozeramaileak esan du lege proiektuak autogobernua «auzitan» jartzen duela «era nabarmenean». Espainiako Konstituzio Auzitegian helegite bat jartzeko aukeraz galdetuta, Estebanek ez du aukera baztertu, baina «zuhurtzia» eskatu du: «Eusko Jaurlaritzak erabaki beharko luke, behin legea onartuta dagoenean. Konstituzio Auzitegiaren jurisprudentzia ikusita, eta ez badu aldatzen, [Etxebizitza Legeak] zartada bat jasotzeko itxura du». Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza sailburua, Iñaki Arriola, PSE-EEkoa da, eta Etxebizitza Legearen alde dago.
EAJk dio lege hori «birzentralizazioaren eta eskumenen inbasioaren adibide paradigmatiko bat» dela. Haren arabera, Etxebizitza Legearen helburua autonomia erkidegoek etxebizitza politika egiteko duten gaitasuna «oztopatzea» da: «Lege honek bere eskumenen muga gainditzen du, eta autonomia erkidegoetakoak inbaditzen ditu. Aterki juridiko bat espero genuen, baina lege honek ez digu ematen». Gaineratu du Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban «orain arte» etxebizitza politikako erabakiak «libreki» hartu dituztela, eta gaur onartutako legeak hori arriskuan jar dezakeela: «Horrelako lege bat existitu izan balitz, ezingo genituen orain arteko neurri asko hartu».
«Mugarri bat»
Espainiako Gobernuko Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroak —PSOEkoak—, Raquel Sanchezek, eskerrak eman dizkie EH Bilduri eta ERCri legea babesteagatik, eta adierazi du Etxebizitza Legeak modua emango duela etxebizitza politika ongizate estatuaren «bosgarren zutabea» izan dadin, «hezkuntzarekin, osasunarekin, pentsioekin eta lanarekin batera». Esan du «mugarri bat» dela «demokraziaren» historian, «etxebizitza duin bat izateko eskubide konstituzionala garatzen duelako». Nabarmendu du «lege solidoa» dela juridikoki, eta ez doala inoren aurka: «Maizterrak eta jabeak babesten ditu, erosleak eta saltzaileak, baita zaurgarriak ere».
Unidas Podemoseko idazkari nagusi eta Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroak, Ione Belarrak, beste modu batean ikusi du legea: «Bankuek, putreek eta inbertsio funtsek galdu dute, eta jendeak irabazi du: maizterrek, eta hipoteka bat dutenek». Nabarmendu du Unidas Podemosek «bere eskuetan dagoen guztia» egingo duela etxebizitzarako eskubidea bermatzeko.
ERCren aldeko botoa ere ezinbestekoa izan da Etxebizitza Legea onartzeko, eta Pilar Vallugera diputatuak garrantzia eman die Espainiako Gobernuarekin egin dituzten negoziazioei: «Negoziazio bizia izan da, eta zaila izan da akordio honetara iristea. 405 egun igaro ditugu negoziatzen, artikuluz artikulu. Bat ere ez da geratu lege proiektuan zegoen bezala. Hasierako lege proiektuak ez du zerikusirik azkenean atera denarekin».
PPk, berriz, Etxebizitza Legearen aurka bozkatu du. Ana Maria Zurita diputatuak salatu du lege horrek jabetza pribaturako eskubidea «urratzen» duela, eta segurtasun juridiko falta eragingo duela.
Arau esparru «koherentea»
Espainiako Gobernuak EH Bilduren eta ERCren babesarekin egindako lege proiektuaren helburua «etxebizitza duin eta egoki baterako sarbidea izateko eskubidea bermatzea» da. Autonomia erkidegoetako etxebizitza politikei «arau esparru koherente, egonkor eta seguru bat» emango die legeak, lege proiektuaren beraren arabera. Legearen berritasun bat tentsio handiko eremuak ezartzeko aukera izango da. Bi baldintza egongo dira tentsio handiko eremuak ezartzeko; bata zein bestea betetzen bada, nahikoa izango da leku jakin batzuk horrela izendatzeko. Batetik, hipoteken edo alokairuen kostua —gehi gastuak— familien batez besteko errentaren %30 baino handiagoa izatea; eta, bestetik, etxebizitzaren salmenta edo alokairu prezioa gutxienez KPIa baino hiru puntu gehiago igo izana tentsio handiko eremu izendatu aurreko bost urteetan.
Alokairuen prezioen kontrola da beste nobedade bat. Tentsio handiko eremuetako jabeek %2 igo ahalko dute alokairua 2023an, eta %3 2024an. 2025eko indizea erabakitzeko dago oraindik, baina KPIaren azpitik egon beharko du.
Bestalde, erkidegoek jabe handien definizioa aldatu ahalko dute. Orain, hamar higiezin edo gehiago dauzkatenak hartzen dira jabe handitzat, baina, lege berriarekin, bost higiezinetan jarri ahalko da langa tentsio handiko eremuetan. Derrigortuta egongo dira administrazio publikoekin elkarlanean aritzera, legeak dioenez.
Legeak aurreikusten du jabeak ordaindu beharko dituela etxe agentzien gastuak alokairuei dagokienez, eta ez maizterrak. Nahiz eta kontratua eta maizterra berria izan, jabeek ezingo dute alokairua indizearen gainetik igo tentsio handiko eremuetan. Maizterrek dokumentazioa eskatu ahalko diote jabeari, egiaztatzeko ez dela ari iruzurrik egiten. Gainera, etxegabetzearen egun eta ordu zehatzaren berri izan beharko dute kaltetuek legez. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227275/kutxabankek-irabaziak-handitu-ditu-zerga-berriarengatik-47-milioi-jarri-arren.htm | Ekonomia | Kutxabankek irabaziak handitu ditu, zerga berriarengatik 47 milioi jarri arren | Interes tasen igoeraren ondorioz, 110 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan, %47,3 gehiago. Espero baino mailegu gehiago eman ditu. | Kutxabankek irabaziak handitu ditu, zerga berriarengatik 47 milioi jarri arren. Interes tasen igoeraren ondorioz, 110 milioi euro irabazi ditu urteko lehen hiruhilekoan, %47,3 gehiago. Espero baino mailegu gehiago eman ditu. | Kutxabankek 2022. urtea amaitu zuen bide beretik hasi du 2023. urtea: irabazien hazkunde handi batekin. Joan den urtean 330,5 milioi irabazi zituen, 2021ean baino %57 gehiago, eta 110,7 milioi irabazi ditu urtarriletik martxora, %47,3 gehiago. Irabazia are handiagoa zatekeen baldin eta Kutxabankek ez balu lehen hiruhilekoko kontuetan sartu bankuen gaineko zerga berriaren lehen ordainketaren faktura, 47 milioi eurorena. Beste banku gehienek bezala, Kutxabankek ere Espainiako Auzitegi Nazionalera jo du zerga horren aurka.
Iazko irabaziak loditu zituen bideak loditu ditu 2023 hasierakoak ere. Europako Banku Zentralak interes tasak igo ahala handitzen ari dira Euriborra eta bankuek beren bezeroei eskatzen dizkieten interesak ere. Horri batuz gero bankuek aurreztaileei ordaintzen dizkieten interesak oraindik oso apalak direla, %69,8 handitu da Kutxabanken interes marjina, 234,8 milioiraino. Kutxabankek nabarmendu duenez, duela urtebete, oraindik zeroaren inguruan zeuden interesak, eta, hortaz, orain gertatutakoa «normalizazioa» da. Urteak aurrera egin ahala interesen marjinak gutxiago igoko direla ohartarazi dute bankuko iturriek.
Gainera, BBK, Kutxa eta Vitalen bankuak nabarmendu du «jarduera komertzial bizia» izan duela urteko lehen hiruhilekoan. Hau da, «aurreikuspenak gainditu« dituela hipoteka, kontsumorako kreditu eta enpresei emandako maileguetan. Hipoteketan, esaterako, 836 milioi euro mailegatu ditu.
Inbertsio funtsetan, sendo
Kutxabanken emaitza onen beste zutabea inbertsio funtsen kontratazioa da. «Harpidetza garbi handienak lortu dituen bigarren erakundea» izan da, «merkatuko sarrera garbi guztien %15 bereganatuta». Kutxabankek kudeatzen dituen bezeroen baliabideak %4,1 hazi dira, 76.106 milioiraino. Horietatik, 23.700 milioi dira inbertsio funtsetan inbertitutakoak, eta %7,34ko kuota du Espainiako finantza sisteman.
Saneamenduetarako 55 milioi euro baztertu ditu bankuak: iazkoaren antzeko kopurua. Edonola ere, berankortasun tasa gero eta apalagoa da: maileguan emandako diruaren %1,4 soilik ikusten ditu arriskuan.
Urratsez urrats, Kutxabankek bere kapitala sendotzen jarraitzen du. 2023ko martxoan %17,4koa zen, CET1 fully loaded irizpidearen arabera. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227276/nbek-salatu-du-erresuma-batuak-protesta-baketsurako-eskubidea-mugatu-duela.htm | Mundua | NBEk salatu du Erresuma Batuak protesta baketsurako eskubidea mugatu duela | Erakundearen iritziz, berriki onarturiko Ordena Publikoaren Lege proiektua «guztiz kezkagarria» da, eta «ez da bateragarria» herrialdeak giza eskubideen arloan dituen nazioarteko betebeharrekin. | NBEk salatu du Erresuma Batuak protesta baketsurako eskubidea mugatu duela. Erakundearen iritziz, berriki onarturiko Ordena Publikoaren Lege proiektua «guztiz kezkagarria» da, eta «ez da bateragarria» herrialdeak giza eskubideen arloan dituen nazioarteko betebeharrekin. | NBE Nazio Batuen Erakundeak kezka agertu du Erresuma Batuko Parlamentuak atzo onartu zuen Ordena Publikoaren Lege proiektua dela eta —erregearen baimena falta zaio lege bilakatzeko—. Erakunde horren Giza Eskubideetarako komisario Volker Tuerkek gaur esan du herritarren oinarrizko eskubideak urratzen dituela testu horrek, eta, batez ere, protesta baketsurako eskubidea mugatzen duela. «Lege hau ez zen batere beharrezkoa, Erresuma Batuko Poliziak lehendik badituelako eskumenak manifestazio biolentoen kontra ekiteko», argudiatu du Tuerkek, komunikatu baten bitartez.
Ordena Publikoaren Lege proiektuak jasotzen dituen neurrietako askok haserrea eragin dute. Kezkagarrienak, NBEren eta GKE gobernuz kanpoko erakundeen iritziz, honako hauek dira: poliziek edonor atxilotzeko eta miatzeko aukera izango dutela, susmagarriak ez badira ere; eta auzitegiek aukera izango dutela norbanakoei «toki eta une jakin batzuetan» egoteko debekua ezartzeko, baita zibil «jakin batzuekin» egotekoa eta Internet «modu jakin batzuetan» erabiltzekoa ere.
Horrekin batera, lege proiektuaren kontrako kritikoek esan dute «neurriz kanpokoak» direla protestetan parte hartzen dutenen edota halakoak antolatzen dituztenen kontra aurreikusitako zigorrak. Tuerkentzat, gobernuak «behartuta» daude manifestazio baketsuak «erraztera», eta, aldi berean, herritarrak «istilu serio eta aztoratzaileetatik babestera»; baina, Erresuma Batuaren kasuan, ohartarazi du «arrisku larri bat» badela agindu horien inguruan: «Mugatu egiten dute norbanakoek etorkizunean beren eskubideak legitimoki erabiltzea».
Hori guztia kontuan harturik, NBEren ordezkariak argudiatu du «guztiz kezkagarria» dela berriki onarturiko lege proiektua, eta ez dela «bateragarria» Erresuma Batuak giza eskubideen arloan dituen nazioarteko betebeharrekin. Are, Tuerkeren arabera, «justifikaziorik gabeko muga larriak» ezartzen dizkie oinarrizko askatasunei —«adierazpenekoa eta elkartzekoa» aipatu ditu, adibidez—.
Horregatik, NBEren Giza Eskubideetarako komisarioak Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroari eskatu dio Ordena Publikoaren Lege proiektua indargabetzeko —Ingalaterran eta Galesen sartuko da indarrean, Eskoziak eta Ipar Irlandak zeinek bere poliziak baitituzte—. «Tamalez, lege hau onartzeak giza eskubideen arloko betebeharrak ahultzen ditu».
Arraza diskriminazioaren afera
Amnesty Internationalek, berriz, uste du parlamentuak onarturiko neurriek «ziurrenik arraza diskriminazioa handitzea» ekarriko dutela.
Atxilotzeei eta miatzeei buruzko neurrietan jarri du arreta GKEak, argudiatuta polizien jardunean «arrazismo instituzionala» dagoela lehendik, eta esan du «diskriminazio» horretan eragina izango duela Ordena Publikoaren Lege proiektuak, protesta baketsurako «oinarrizko eskubidea» erabiltzeko «gogoa kenduko» dielakoan «muturreko polizia zaintza duten komunitateetako» kideei.
Kritika horiek jaso arren, Erresuma Batuko Gobernuak argudiatu du «erabat babesten» duela manifestazio baketsuak egiteko eskubidea, baina uste du protestarien «gutxiengo txiki batek» sortzen dituzten «istilu larriek agerian» utzi dutela «gehiago» egin beharra zegoela herritarrak eta enpresak babesteko «onargarriak ez diren ekintza horietatik».
Hala, Londresen arabera, lege proiektuko neurri berriak «beharrezkoak» dira Poliziaren eskumenak «indartzeko» eta modu «eraginkorrago batean» erantzuteko protesta «arriskutsuei». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227277/emakumeek-vatikanoko-sinodoan-bozkatu-ahalko-dute-lehenbizikoz.htm | Mundua | Emakumeek Vatikanoko sinodoan bozkatu ahalko dute lehenbizikoz | Gutxiengoa izango dira emakumeak (%11) gotzainen sinodoaren batzar orokorrean; urrian ekingo diote. «Aldaketa» bai, baina «ez da iraultza», sinodoko ordezkarietako baten arabera. | Emakumeek Vatikanoko sinodoan bozkatu ahalko dute lehenbizikoz. Gutxiengoa izango dira emakumeak (%11) gotzainen sinodoaren batzar orokorrean; urrian ekingo diote. «Aldaketa» bai, baina «ez da iraultza», sinodoko ordezkarietako baten arabera. | «Arrakala esanguratsua da beirazko sabaian». Horrela definitu du Emakumeen Ordenazioaren Konferentziak Vatikanoaren azken erabakia. Gaur egun arte, emakumeak behatzaileak baizik ez ziren Gotzainen Sinodoaren Ohiko Batzar Orokorretan; urritik aurrera, ordea, bozka eskubidea izango dute. Urte luzez, Elizak «kontra egin dio» emakumeei benetan ahotsa emateari; aitortu gabeko «arrazoia beti izan da sexismoa», adierazi du emakumeen konferentziak.
Dena dela, gutxiengoa izango dira emakumeak batzarrean. Hamarkada luzez, gotzainek izan dute boto eskubidea. Horiek ez ezik, Elizako kideak diren gutxi batzuek ere bozkatu ahal izan dute —gizonak guztiak—. Vatikanoak iragarri duen aldaketarekin, behatzaileak izan ohi diren kide gutxi batzuk boza eman ahalko dute: bost emakume eta bost gizon erlijiosok.
Sinodoaren batzar horietan, auditore talde bat ere egon ohi da orain arte; urrira begira ezabatuko dute. Horren ordez, «beste fededun batzuk ordezkatzen dituzten» 70 kideko taldea eratuko dute, boto eskubidea izango dutenak. Horietatik erdiak inguru emakumeak izango dira.
Aurreikusten da laurehun lagun inguruk parte hartzea XVI. Gotzainen Sinodoaren Ohiko Batzar Orokorrean; 370ek eman ahalko dute botoa, eta bostetik bat baino zerbait gehixeago izango dira gotzainak ez direnak. Horiek horrela, 40 bat emakumek izango dute ahotsa (ia %11).
Jean-Claude Holleric sinodoko ordezkarietako baten ahotan, «aldaketa garrantzitsua da, baina ez da iraultza». Gogoratu du aldaketak aldaketa batzarra gotzainena izango dela «aurrerantzean ere», «gehiengoa» izango direlako. «Kide berri hauek lekuko gisa» ulertu behar dira.
Batzar orokorretan biltzen da sinodoa urte gutxian behin, eta Eliza katolikoaren kezkez eta eraldaketez eztabaidatzeko ardura du. Hainbat proposamen bozkatzen dituzte horietan. Aita Santuak du, halere, azken hitza, eta haien iritziak entzun ostean osatzen du testu propioa. Aurtengo urrian ekingo diote, eta urtebete inguru iraungo du.
1965ean sortu zuten Gotzainen Sinodoa, Aita Santuari Eliza katolikoa gidatzen laguntzeko. Hamarkada luzez eskatu dute Eliza katolikoko emakumeek errepresentazio handiagoa izatea haren egituran bertan. Emakumeen Ordenazioaren Konferentziak espero du sinodoak «etorkizun hurbilean jainkoaren herria guztiz ordezkatzea». Oraintsu arte, bide horretan aldaketarik esanguratsuena izan da Nathalie Becquart erlijiosoa gotzainen sinodoko idazkariorde izendatzea. Hark ere badu bozkatzeko aukera, idazkariorde den aldetik.
Azken urteetan ozendu egin dira emakumeek batzarretan aktiboki parte hartzeko eskakizunak. Gero eta emakume gehiago parte hartuz joan dira, betiere aditu edo auditore gisa. Mario Grech sinodoko idazkari nagusiak adierazi du Becquarten izendapena «atea irekitzea» izan dela bozketaren aferan: «Ikusiko dugu zer aurrerapauso eman daitezkeen etorkizunean». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227278/gainbehera-zantzuak-ageri-dira-arnasguneetako-hainbat-datutan.htm | Gizartea | «Gainbehera» zantzuak ageri dira arnasguneetako hainbat datutan | UEMA Udalerri euskaldunen mankomunitateak VII. Inkesta Soziolinguistikoko datuak aztertu ditu propio udalerri euskaldunetako egoerara begira; eremu euskaldunenetako datuen harira, kezka du | «Gainbehera» zantzuak ageri dira arnasguneetako hainbat datutan. UEMA Udalerri euskaldunen mankomunitateak VII. Inkesta Soziolinguistikoko datuak aztertu ditu propio udalerri euskaldunetako egoerara begira; eremu euskaldunenetako datuen harira, kezka du | Igaro asteotan VII. Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak ezagutarazi dituzte Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta EEP Euskararen Erakunde Publikoak. Udalerriz udalerriko daturik ez du biltzen azterlan horrek, baina inkesta garrantzitsua da, bost urtean behin egoera soziolinguistikoaren berri ematen duen erretratu esanguratsua. Horregatik UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzarekin batera eredu bat adostu du udalerri euskaldunetako datuak lortzeko. Udalerri euskaldunetan euskaldunen ehunekoa %63-100 tartean egoten da eta, beraz, Inkesta Soziolinguistikoaren lagin osotik hartu dituzte %63-100 ezagutza duten udalerrietan egindako inkestak. Datu horiek «xehetuta» ikerketa bat plazaratu du orain UEMAk, eta eremu euskaldunenetara begira, bereziki euskararen arnasgune diren horietara, aurrez ere erakutsi izan duen kezka berritu du: «gainbehera» zantzuak ageri dira hainbat datutan.
Laugarren gune soziolinguistikoko udalerriak daude batetik, euskaldunenak; euskaldunak %80 dira horietan. Hirugarren gune soziolinguistikoan ehunekoa apalagoa da: euskaldunak %63-80 dira.Bien artean badira aldeak datuetan. Atalka, horra:
Hizkuntza gaitasuna Udalerri euskaldunetako 16 urtetik gorako biztanleen %76 euskaldunak dira. Herritarren %8 euskaldun hartzaileak dira, eta %15 erdaldunak. %76ko portzentajea 1990eko hamarraldikoen parekoa da, nahiz eta azken urteetan gora egin duen. «Alde horretatik, Euskal Herriko bilakaeraz bestelakoa daukate udalerri euskaldunek; ezagutza datuak apalagoak dira Euskal Herrian, baina hamarraldiotan igoera adierazgarria izan dute; udalerri euskaldunetan nabarmen dago hedatuagoa euskararen ezagutza, baina aurrerapen mugatuak izan dira», ondorioztatu du UEMAk. Udalerri euskaldunetan, oro har, ageri dira «bi dinamika» klase. Laugarren gune soziolinguistikoan behera egin du euskaldunen ehunekoak, eta 2021ekoa igaro 30 urteotako datu apalena da.Horra aldea: 1991. urtean euskaldunak %90 ziren; orain, %81,9. «Alde horretatik, laugarren gune soziolinguistikoa nabarmen ari da ahultzen», ohartarazi du UEMAk. Bestelakoa da eboluzioa 3. guneko udalerrietan; urteotan «pixkanaka» haztera egin du euskaldunen portzentajeak, eta egun %73,9 dira.
Transmisioa «Euskara da udalerri euskaldunetako herritar gehienen lehen hizkuntza (%63), eta etxean ele biak jasotakoak gehituta (%8), hamarretik zazpi dira», nabarmendu du UEMAk azterlanean. Atzera begira, ehuneko hori apaldu egin dela adierazi du: «Euskal Herrian oro har gertatu da lehen hizkuntza euskara dutenen jaitsiera, baina bereziki nabari da udalerri euskaldunetan», ohartarazi du. 1991an lehen hizkuntza euskara zutenen ehunekoa %74 zen; orain, %63. Hauskorrago ageri dira honetan ere udalerri euskaldunenak: «Hirugarren gunean baino handiagoa da jaitsiera laugarren gunean».
Erabilera «Euskara da udalerri euskaldunetako hizkuntza nagusia: %58ko erabilera. 30 urtean bilakaera positiboa izan du: zazpi puntuko irabazia», nabarmendu du UEMAk. Euskal Herriko datu orokorrak konparatuta, «diferentziarik handiena» hortxe dagoela adierazi du. Hauskor ageri da berriro ere laugarren gunea: «Erdararen erabilerak gora egin du laugarren gunean, eta lau herritarretatik baten hizkuntza da orain». Udalerri euskaldunetan euskara gehien gazteek erabiltzen dute, eta gutxien 50-64 urte artekoek. «Aldaketa handia gertatu da hamarkada hauetan; 1991n, zenbat eta helduago, handiagoa zen euskararen erabilera; orain erabat hautsi da hori. Batez ere, hirugarren gune soziolinguistikoan gertatu da, gazteen eskutik».
Jarrera Euskara sustatzearen alde daude biztanle gehienak, zazpitik sei; aurkako jarrera bazterrekoa da, %2. «Euskararen ezagutza giltzarria da», ohartarazi du UEMAk, «euskaldunen %92k dute aldeko jarrera; erdaldunen %59k». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227279/boluntario-faltsuen-bidez-olinpiar-jokoak-sabotatzeko-antolatzen-ari-da-talde-bat.htm | Kirola | «Boluntario faltsuen» bidez Olinpiar Jokoak sabotatzeko antolatzen ari da talde bat | Saccage 2024 taldeak adierazi duenez, olinpiadek enpresa eta elite handiei soilik egiten diete mesede, eta ez harrera egiten duten herrialdeetako biztanleei. | «Boluntario faltsuen» bidez Olinpiar Jokoak sabotatzeko antolatzen ari da talde bat. Saccage 2024 taldeak adierazi duenez, olinpiadek enpresa eta elite handiei soilik egiten diete mesede, eta ez harrera egiten duten herrialdeetako biztanleei. | Saccage 2024: Horrela du izena datorren urtean Parisen egitekoak diren Olinpiar Jokoak sabotatzeko antolatzen dabilen taldeak. Horretarako, «boluntario faltsuak» errekrutatzen ari dira. «Boluntariotzak guztion ongizaterako izan beharko luke, baina hori ez da Olinpiar Jokoen kasua, ez du helburu onik», adierazi dute. Haien erranetan, olinpiadek eragin negatiboa izanen dute ingurugiroan, eta bertakoei ez baizik elite eta enpresa handiei on eginen die.
Taldeak ez du jakinarazi zenbat lagun egonen diren sabotatze lanetan, baina azaldu du parte-hartze interesak gora egin duela Emmanuel Macron agintariak erretretaren erreforma indarrean jarri zuenetik.
Olinpiar Jokoen antolatzaileek 45.000 boluntario eskatu dituzte, eta maiatzaren 3a bitarte ematen ahalko da izena. Ez dute ezer erran sabotatze asmoak dituen taldeari buruz, baina garbi adierazi dute aurkezten direnen «zintzotasuna» aztertuko dutela, baita bakoitzaren jatorria ere. Hautagaiek beren motibazio eta esperientzia ere frogatu beharko dituzte.
Jules Boykoff irakaslearen erranetan, ez da lehenbiziko aldia Olinpiar Jokoak erabiltzen direla gisako aldarrikapenak egiteko. «Olinpiar Jokoetan erabilitako dirua ez da oinarrizko beharretan erabiltzen, etxebizitzan, hezkuntzan, osasunean eta pentsioetan. Jokoak aktibisten suminaren helburu nagusietako bat dira».
Boluntarioen auzia
Ez da lehenbiziko aldia boluntarioen aferak gorabeherak eragiten dituela. Frantziako Tourreko antolatzaileek, adibidez, mila boluntario eskatu dituzte soilik Arabarako. Eskaerak, baina, ez du harrera ona izan Arabako Txirrindularien Federazioan. Honela mintzatu zen Julia Liberal taldeko presidentea: «Instituzioek diru nahiko jarri dute mahai gainean, eta diru hori antolakuntzak jasotzen du, enpresa pribatu batek. Bitartean, boluntarioek eta federazioek ez dute ezer jasotzen». Boluntario gisa lanean aritzen diren horiei trukean zerbait emateko eskatu dute.
Eskala txikiagoan ere gertatzen da. Gipuzkoan, adibidez, hainbat lasterketa bertan behera utzi behar izan dituzte, bi arrazoirengatik: batetik, Ertzaintzak ez dituelako beharrezkoak diren agente guztiak jartzen segurtasuna bermatzeko, eta, bertzetik, motorrekin laguntza ematen dutenentzat ez dagoelako asegururik. Motorrekin lanean aritzen diren horien jarduera legez lanbide gisa araututa ez dagoenez, ezin diete aseguru osorik egin. Hau da, gidaria bera babestuta dago, baina bere motorrarekin aritu behar duenez, ibilgailua ez dago babestuta. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227280/hitzarmen-berria-adostuta-gipuzkoako-elikadura-sektoreak-bertan-behera-utzi-ditu-greba-deialdiak.htm | Ekonomia | Hitzarmen berria adostuta, Gipuzkoako elikadura sektoreak bertan behera utzi ditu greba deialdiak | Soldatak KPIa adina igoko dizkiete langileei, eta urteko lanaldia lau ordu gutxiagokoa izango da. ELAk, CCOOk eta UGTk sinatu dute akordioa, eta LAB aurka agertu da. | Hitzarmen berria adostuta, Gipuzkoako elikadura sektoreak bertan behera utzi ditu greba deialdiak. Soldatak KPIa adina igoko dizkiete langileei, eta urteko lanaldia lau ordu gutxiagokoa izango da. ELAk, CCOOk eta UGTk sinatu dute akordioa, eta LAB aurka agertu da. | ELA, CCOO eta UGT sindikatuek akordioa sinatu dute Adegi patronalarekin, Gipuzkoako elikaduraren sektoreko hitzarmena berritzeko. 6.000 langileri eragiten die hitzarmenak, eta elikadura industriako, banaketako eta merkataritzako profesionalak biltzen ditu. Soldatak KPI kontsumorako prezioen indizearen arabera handitzea adostu dute, baita urteko lanaldia lau ordu laburtzea, 1.727ra. Hemendik aurrera, hilabetean bi larunbat jai izateko eskubidea izango dute langileek, eta gauetan lan egiteagatiko plusa ezarri dute.
Lau urteko iraupena izango du akordioak, 2022tik 2025aren amaierara. ELAk «akordio ona» dela adierazi du, «historikoki feminizatua eta prekarizatua izan den» lan sektore bateko baldintzak hobetzea lortu dutelako. Bestalde, CCOOk gogorarazi du pandemiaren garairik gogorrenetan «funtsezkoa» izan zela sektorea. UGTk ere akordioa ona dela adierazi du.
LAB izan da akordioa sinatu ez duen sindikatu handi bakarra. Adierazi du LABek berak deitu zuela larunbateko eta maiatzaren 2ko greba deialdietara, eta nabarmendu du gainontzeko sindikatuak deialdira batu ondoren sinatu dutela akordioa patronalarekin. Sindikatu abertzaleak uste du greba deialdia mantenduta lan baldintza are hobeak lortuko zituztela, eta gehitu du beste hiru sindikatuek «papur batzuen truke» saldu dituztela langileen eskubideak. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227281/zubietako-erraustegia-geldirik-dago-apirilaren-17tik-sorkuntza-sistemaren-matxura-batengatik.htm | Gizartea | Zubietako erraustegia geldirik dago apirilaren 17tik, sorkuntza sistemaren matxura batengatik | GuraSOSek jakinarazi duenez, hondakinak pilatzen ari dira instalazioetan. GHK-k aitortu du «matxura elektriko txiki» bat izan dela, baina «normal» ari direla dio, «geldialdirik gabe». Ekopolek egindako txosten baten arabera, Zubietako instalazioak ez du lortu balorizazio energetiko planta bat izatearen izendapenik. | Zubietako erraustegia geldirik dago apirilaren 17tik, sorkuntza sistemaren matxura batengatik. GuraSOSek jakinarazi duenez, hondakinak pilatzen ari dira instalazioetan. GHK-k aitortu du «matxura elektriko txiki» bat izan dela, baina «normal» ari direla dio, «geldialdirik gabe». Ekopolek egindako txosten baten arabera, Zubietako instalazioak ez du lortu balorizazio energetiko planta bat izatearen izendapenik. | Ia bi aste hondakinak erre gabe. Halaxe dago Zubietako (Donostia, Gipuzkoa) erraustegia apirilaren 17tik, GuraSOSek zabaldu duenez. Plataforma horren arabera, sorkuntza elektrikoko sistemaren matxura batek gelditu du instalazioa. Siemens turbosorgailuak egiten du lan hori, sorkuntzaren interkonexioaren ziega batzuekin batera. GuraSOSek jakinarazi duenez, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak (GHK) eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ez diete intzidentzia horren berri eman hondakinak biltzeaz arduratzen diren mankomunitateei. GHK-k zabaltzen dituen datu publiko bakanen arabera, duela egun batzuetatik hona ez da ageri funtzionamenduaren daturik erraustegiaren bi lerroetako bakar batean. «Horrek alarma piztu du, eta hainbat iturri kontsultatuta, GuraSOSek jakin du turbo-sorkuntza elektrikoak huts egin duela».
GHK-k aitortu du erraustegian «matxura elektriko txiki bat» izan dela, baina ukatu du horrek ondorio larririk duela. Izan ere, hondakinak «normaltasunez hartzen eta kudeatzen» ari direla gaineratu du. «Matxurak ez dauka garrantzia handirik. Profesionalak hura konpontzeko lanean ari dira, ahalik eta lasterren martxan egon dadin berriro ere», dio. Ohar baten bidez erantzun dio GuraSOSi. Gezurtatu egin du erraustegia geldirik dagoela, eta GuraSOSi egotzi dio «adierazpen alarmistak» egitea. GHK-k ziurtatu du hondatutako gailua hurrengo egunetan ordezkatuko duela enpresa emakidunak, eta matxura zergatik gertatu den ikertzen ari dela.
GuraSOSek gogorarazi du ez dela lehen aldia matxura larri bat dagoena Zubietako erraustegian. Bi labe galdaretan homologazio arazoak izan zituztela nabarmendu du, eta aldiro «programatu gabeko etenak» izaten dituztela. Transformadorea ere erre egin zen 2019ko udan, BERRIAk urte hartako udazkenean argitaratu zuen moduan. Gasen arazte sistemak ere akatsak izan dituela aipatu du GuraSOSek, hezetasuna pilatzen zelako aurrezkailuan. Arazo horrek eraman zituen erraustegiko arduradunak proiektuan ageri ez zen tutu bat instalatzera (horren berri ere kazeta honek eman zuen), eta Donostiako epaitegietan ikertzen ari dira balizko delitu gisa). Azkenik, Zubietako plantaren estankotasunak ere arazoak eman ditu, hautsita baitago gutxienez bi tokitan. GuraSOSek dio horren erruz ohi baino lixibatu kantitate handiagoa ateratzen dela instalazioetatik at eta hori ere ikertzen ari direla ingurumen delitu gisa.
«Balorizazio energetikorik eza»
Bestalde, Gorka Bueno Ekopoleko kide eta EHUko irakasleak egin duen ikerketa baten arabera, Zubietako erraustegiari ez diote eman energia balorizazio planta bat izatearen ziurtagiririk. Irakasleak Jaurlaritzaren agiriak miatuz ondorioztatu duenez, kudeatzaileak (Ekondakin S.A.) eta ingurumen baimen bateratuaren (IBB) jabea GHK-k ez dute bete eraginkortasun energetikoaren ezarpenaren legezko betebeharra. Hau da, ez dute lortu balorizazio energetikoaren instalazio bat dela bermatzen duen R1 ziurtagiririk. Kanpoko agente batek neurtu beharko luke, Europako Batasunak ezarritako arauei jarraiki, erraustegiak eraginkortasun energetikoaren gutxieneko balioa betetzen duen.
Buenok ondorioztatu duenez, baina, ez dute halakorik egin, eta, beraz, balorizazio planta bat dela bermatuko lukeen izendapenik gabe ari dira lanean. Buenoren iritziz, D10 eliminazio operatzaile gisa izendatu beharko lukete erraustegia. Horrek arazo bat eragin beharko lioke Zubietako erraustegiari, berez, funtzionatzea baimentzen dion IBBa horrek baldintzatzen baitu. Halaber, hondakinak tratatzeko baimenaren eraginkortasuna galtzea ere ekarri beharko lioke horrek, ikerketa egin duen irakaslearen hitzetan. Gorka Buenoren ikerketaren ondorioa ere ukatu du GHK-k, ziurtatuz erraustegiak «aise betetzen» duela eraginkortasun energetikoaren gutxieneko balioa.
Izan ere, SGS Tecnosek 2021ean eraginkortasun energetikoaren inguruan eginiko ikerketak (Jaurlaritzaren eskuetan da) ez ditu kalkuluak justifikatzen, eta atal horren inguruko legedia urratu eta baliogabetu egiten du. Halaber, kanpoko agente batek horri buruz egindako ikerketa bakarra 2016koa da, baina lan hori proiektuaren gainean egina dago, eta, beraz, ez dago instalazioen jardunean frogatuta. GuraSOSek nabarmendu du iaz urtean 55.092 megawatt orduko (MW/h) sorkuntza elektrikoa izan zuela instalazioak, agindu zuen kopuruaren heren bat, urtean 160.000 MW/h-koa iragarri baitzuen. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227282/euskal-kazetariak-formatzeko-unibertsitate-diploma-baionan.htm | Gizartea | Euskal kazetariak formatzeko unibertsitate diploma Baionan | Aldizkako formakuntzan eginen da, bi urte iraunen du. UPPA, EHU eta IJBAk emanen dute, eta praktikak izanen dira hedabideetan. | Euskal kazetariak formatzeko unibertsitate diploma Baionan. Aldizkako formakuntzan eginen da, bi urte iraunen du. UPPA, EHU eta IJBAk emanen dute, eta praktikak izanen dira hedabideetan. | Euskaraz arituko diren kazetariak prestatzeko unibertsitate diploma abiatuko dute heldu den irailean Baionan. UPPA Paueko eta Atuarrialdeko unibertsitateak, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta IJBA Bordele-Akitania Kazetaritza Institutuak elkarlanean emanen dute, EEP Euskararen Erakunde Publikoak koordinaturik. Ikasleek Ipar Euskal Herriko hedabideetan eginen dituzte praktikak, euskaraz. «Hizkuntza politikaren ikuspegitik proiektu egituratzailea da», adierazi du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak. « Hedabideei esker esker, euskara egunerokotasunean entzungai, ikusgai eta irakurgai da. Hori dela eta, hedabideak hizkuntza antolamenduaren elementu saihetsezinak dira».
Ipar Euskal Herriko hedabideekin osatutako lantalde bat sortu du EEPk azken urteetan, eta hortik atera da kazetari euskaldunak formatzeko beharra. Unibertsitate diploma pasa nahi duen ikasleak profesionalizazio kontratua egin beharko du hedabide batekin, ondoren praktikak enpresa horretan egiteko; hedabidearen gain izanen da langilearen lansaria. Hedabidearen hizkuntza hautua edozein izanik ere, praktikak euskaraz izanen direla baieztatu du EEPk. Jadaneko hamar hedabide prest agertu dira balizko ikasleei kontratua egiteko. Ikaslearen formakuntza AFDAS erakundeak ordainduko du, eta EEPk 8.000 euroko laguntza emanen dio kontratua egiten duen hedabideari.
Ekonomikoki bizigarria izan dadin, gutxienez hamar ikasle behar dira formakuntza abiatu ahal izateko; gehienez ere hamabost onartuko dituzte. Bi urte iraunen dituen aldizkako formakuntza izanen da: bi astez unibertsitatean arituko dira, eta sei astez enpresan. Zikloaren bukaeran, hiru eremutan gaitasun hartze bat segurtatuko die ikasleei: euskara, kazetari lanbidea eta lurraldearen ezagutza.
Hautagaitzak EEPn
Kazetaritza diploma hau ez da lizeotik atera berritan egitekoa; unibertsitate ziklo batean engaiatuak diren ikasleei begirakoa da, horiek lan mundura bideratzeko helburuarekin. Lanbidez aldatu nahi duen batentzat ere egokia izan liteke. Haatik, ez da jadanik kazetaritzan ari direnak prestatzeko pentsatua. Interesa duenak EEPrekin harremanean jarri behar du i.aguirrebarrena@mintzaira.fr helbidera idatzita.
Euskarazko B2 maila eskatuko diete ikasle hautagaiei. «Helburua da formakuntzatik ateratzean gutxienez C1 maila eskuratzea, ahal bada C2», esplikatu du Celine Mounole Euskal Ikasketetako irakasle-ikerlariak. Ezagutzari bezainbat garrantzia emanen diote hizkuntzaren kalitateari.
Klaseak Baionako fakultatean emanen dituzte nagusiki, baina ikasgai batzuen behar teknikoek Bordelera (Okzitania) eta Leioara (Bizkaia) eramanen dituzte ikasleak. IJBAk emanen du multimedia kazetari izateko formakuntza orokorra; espezializazioa hedabide bakoitzean eginen du ikasleak. Bi urteko prozesuaren ondotik, hiru unibertsitateek aitortutako diploma emanen diete ikasleei.
Unibertsitate diplomaren onurak laudatu ditu EEPk. «Lurraldean euskarazko ekoizpen mediatikoen garapen perspektibei modu eraginkorrean erantzutea ahalbidetuko du» Kurutxarriren erranetan. «Kazetari euskaldunen belaunaldi berri baten formakuntza lortuko da, eta horrela euskarazko kazetaritza lanaren sendotzea eta grapena ahalbidetuko da». |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227283/20500dik-gora-gorritxok-beteko-dituzte-cartujako-harmailak.htm | Kirola | 20.500dik gora gorritxok beteko dituzte Cartujako harmailak | Sevillako Fernando Magallanes parkean jarriko dute gorritxoen txokoa. 11:00etatik 18:30era egongo da irekita. | 20.500dik gora gorritxok beteko dituzte Cartujako harmailak. Sevillako Fernando Magallanes parkean jarriko dute gorritxoen txokoa. 11:00etatik 18:30era egongo da irekita. | Milaka eta milaka futbolzalek gorriz tindatuko dute Sevillako Fernando Magallanes parkea datorren asteko zapatuan; hor jarri dute Osasunaren fan zone edo jarraitzaileen txokoa. Espainiako Kopako finala hasi aurretik, egun osoan aparteko giroa izango dute han. 11:00etatik hasi eta 18:30era arte egongo da irekita. Ez da leku txarra: Cartujako futbol zelaitik ordu erdira dago oinez. Fran Canal Osasunako zuzendariak berak esan du: asmoa «gorritxoen martxa» Cartujarantz abiatzea da, denak elkarrekin joatea. Estadioko hego hegala beteko dute gorritxoek.
Eta ez da martxa txikia izango. Osasunak baieztatu duenez, 20.610 sarrera dituzte maiatzaren 6ko aurrez aurrekorako. Horietatik gehienak, 18.626 sarrera (%94), bazkideek eskuratu dituzte; 703, Gorritxoa Naiz txartela dutenek; eta beste batzuk klubeko hainbaten artean banatu dituzte. 62 sarrera sobran dira mugitzeko arazoak dituztenentzat —horiek eskuratzeko «garaiz» daude oraindik—.
Jarraitzaileen txokotik gertu egongo da Osasunako zaleen autobusen gunea. Eskatu dute lekuren bat nahi dutenak klubarekin harremanetan jartzeko. Era berean, txokoaren alboan aparkaleku bat lortzeko negoziazioetan daude; sare sozialen bidez jakinaraziko dute halakorik izatekotan.
Canal zuzendariak segurtasunagatik estadiora sartu ezin diren objektuak ere zerrendatu ditu: 25x25 zentrimetro baino gehiagoko poltsa eta motxilak, bateria eramangarriak, megafonoak, banderen makilak, dunbalak, bengalak eta antzeko suziriak, aterkiak, eta 2x1,5 metro baino handiagoak diren kartel eta pankartak.
Jarraitzaileen txokora ez ezik, 6.500 pertsonarentzako lekua duen gune batera ere joan ahalko dira gorritxoak, behin txokoa itxi ostean (18:30-05:00). Egun bat lehenago, festa egingo dute han (20:00-05:00).
Omenaldia 2005ekoentzat
Bederatzi egun geratzen dira finalerako, baina bada ordura arte egitekorik. Omenaldia egingo diete bihar bertan 2005eko Espainiako Kopako finalera heldu ziren Osasunako jokalariei. Betisen aurka jokatu zuten; finalera heldu ziren lehen aldia izan zen hura. Patxi Puñal Osasunako jokalari ohiak gogotsu erreparatu dio bai duela hemezortzi urteko garaiari, bai oraingoari: «Etapa bat bizi izan genuen —ez dut esango klubeko etaparik onena izan zela—; espero dugu oraingo etapa hau hobea izatea».
Inprobisatutakoa da guztiz. Joan den astean otu zitzaien halakorik egiteko ideia. Puñal bera egongo da biharko omenaldian, Osasunatik igaro diren beste hainbat jokalarirekin batera: Pablo Garcia, Savo Milosevic, Ivan Rosado, Rafa Clavero, Pierre Webo, Juanma Ortiz, Carlos Cuellar, Quique Corrales, David Lopez, Unai Exposito, Juantxo Elia, Miguel Flaño, Gonzalo Eraso, Richard Sanzol, Josetxo Romero, Cesar Krutxaga, Valmiro Lopes Valdo, Ludovic Delporte, Mohamed El Yaagoubi Moha eta Juan Iribarren —prestatzaile fisikoa da azken hori—. Gorritxo askok «buruan eta bihotzean» daramatzate jokalari horiek; final horretan izan zirenek «konpromiso izugarria» erakutsi dute, «eta oraindik ere erakusten dute».
20:45ean ekingo diote ekitaldiari, Sadarren, Realaren kontrako partida hasi aurretik. Partida amaitu ostean, 2005eko jokalariak eta gaur egungoak joko zelaian bilduko dira. |
2023-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/227284/arnaut-oihenarten-hiru-poema-ezezagun-aurkitu-ditu-gidor-bilbao-ikertzaileak.htm | Kultura | Arnaut Oihenarten hiru poema ezezagun aurkitu ditu Gidor Bilbao ikertzaileak | Kopla berriak liburuan daude jasota. Bila segituz gero, «gauza gehiago» ere aurkitzeko aukera dagoela azaldu du ikerlariak, Miel A. Elustondok Euskal Idazleen Elkartearen webgunean egin dion elkarrizketan. | Arnaut Oihenarten hiru poema ezezagun aurkitu ditu Gidor Bilbao ikertzaileak. Kopla berriak liburuan daude jasota. Bila segituz gero, «gauza gehiago» ere aurkitzeko aukera dagoela azaldu du ikerlariak, Miel A. Elustondok Euskal Idazleen Elkartearen webgunean egin dion elkarrizketan. | Arnaut Oihenart (Maule, 1592–Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1668), idazlea, abokatua, historialaria eta politikaria izan zen, euskal idazle klasikoen artean elizgizona izan ez zen bakarrenetakoa. Haren lan ezagunen artean, Notitia Utriusque Vasconiae, tum Ibericae, tum Aquitanicae (1638) historia liburua eta Les proverbes Basques (1657) literatur lana daude —azken hori, bi partetan banatua: atsotitz bilduma, batetik, eta poemak, bestetik: Oihenarten gastaroa neurthitzetan—. Obra horri guztiari, baina, orain arte ezagutzen ez ziren hiru poema gehitu behar zaizkio. Gidor Bilbao EHUko Ikasketa Klasikoen Saileko irakasle eta Monumenta Linguae Vasconum taldeko ikertzaileak egin du aurkikuntza, eta haren nondik norakoak kontatu dizkio Miel A. Elustondori, elkarrizketa batean —www.idazleak.eus webgunean dago osorik irakurgai, baita poemak ere—.
Ikertzailea aspalditik dabil Oihenarten arrastoaren atzetik. Elkarrizketan kontatu duenez, konfinamendu garaian, etxetik hainbat katalogo arakatzen ari zela, Grenoblekora (Frantzia) heldu zen. «Oihenarten Oten gastaroa neurthizetan poema liburuaren ale ezezagun bat han zegoela ikusi nuen, eta, honenbestez, ongi ez katalogatutako besterik ba ote zen begiratu nuen. Eta hantxe, Cobla berriae (Vers basques) ikusi nuen, akats eta guzti, alegia, berriac ordez, berriae». Ez zen ez datarik, ez lekurik, ez autorerik ageri. Baina orri kopuruak Baionako Udal Bibliotekan gordetako Oihenarten liburura eraman zuen ikertzailea. «Grenoblekoan, lau orrialde gehiago ziren». Kopia bat eskatu zien hango artxibozainei, eta berehala bidali zioten. «Eta jaso orduko ohartu nintzen poema berriak zirela! Begi bistakoa gertatu zitzaidan!».
Bilbaoren hitzetan, artean ez zekien —eta esan du orain ere ez dakiela guztiz ziur— poema berri horiek liburu bat osatzen zuten, edota Oihenarten gastaroa neurthizetan liburuaren eranskin bat ziren. Idazleak ustez inprentara bidalitako lan guztiak banan-banan aztertu zituen, latinez, frantsesez eta euskaraz idatzitakoak, eta Grenobleko aleetako bati esker argitu ahal izan zuen Oihenartek bi poema liburuxka plazaratu zituela: lehendik ezaguna zena, eta Kopla berriak deritzona. «Bigarren honetako poema gehienak ezagutzen genituen, Baionako udal bibliotekako alean daudelako, baina, orain dakigunez, Baionako alearen parte horrek orri bat du eskas hasieran, eta beste bat amaieran (guztira lau orrialde)», zehaztu du ikertzaileak elkarrizketan. «Lehenengo orrian, Kobla berriak izenburua dago, eta orain arte ezagutzen ez genituen zazpi ahapaldi (poema horretako azken hiru ahapaldiak ezagutzen genituen, Baionako aleari esker). Bestalde, Jorraleen koblak izenburua ezagutzen genuen, Baionako alearen azken orrialdearen barrenean zegoelako, baina ez genituen ezagutzen poemak. Orain, berriz, azaldu da falta zena: Jorraleen koblak I eta Jorraleen koblak II. Eta XX. mendearen hasieraz gero ezagutzen genituen xikitoen moldekoak dira jorraleen hauek».
Bere teoria poetikoa, praktikara
Liburuxkaren hasierako kopletan, Oihenartek beste inon erabili ez zuen egitura metrikoa erabili zuen, Bilbaok azaldu duenez. «Irudipena daukat horrek egilearen helburu nagusietako bat salatzen digula, hau da, euskarazko poesiagintzan era askotako egitura metrikoak erabil daitezkeela erakustea. Hori, azken finean, bat dator bere L’art poétique-n adierazi zuen asmoarekin». Hala, ikertzaileak uste du kobla horietan Oihenartek «praktikan» jartzen duela bere teoria poetikoa, hainbat bertso molde nola erabili daitezkeen erakutsiz eta neurri ezberdinak probatuz.
Kasu honetan, hiru urrats egin ditu ikertzaileak: «Edizio filologikoa aurkeztu, grafia egokiturik eskaini, eta parafrasia ere osatu». Anuario del Seminario de Filología Vasca Julio de Urquijo (ASJU) aldizkariaren webgunean jarri ditu ikusgai oraingo grafiara ekarritako koplak.
Aurkikuntzarekin, batetik, XVII. mendeko poesia berriak agertu direla adierazi du Bilbaok, «eta ez da gutxi»; eta, bestetik, Oihenarten «jokatzeko moldea ezagutzen jarraitzeko bidea» dagoela uste du. «Oihenarten poema berriak aurkitu ditugu, bai, eta bila segitzen badugu, gauza berri gehiago aurkituko ditugu». |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227285/quincoces-eta-campos-hirugarren-izan-dira-mezzalaman.htm | albisteak | Quincoces eta Campos hirugarren izan dira Mezzalaman | Mendiko eskiko proba aitzindari eta gogorrenetakoan podiumera igo dira bi euskal eskiatzaileak, Valentine Fabre frantsesarekin hirukotea osatuta. Quincoces, gainera, bigarren izan da La Grande Course zirkuituan. Jon Ander Aranburu, Asier Alonso eta Asier Labairu ere bikain aritu dira. | Quincoces eta Campos hirugarren izan dira Mezzalaman. Mendiko eskiko proba aitzindari eta gogorrenetakoan podiumera igo dira bi euskal eskiatzaileak, Valentine Fabre frantsesarekin hirukotea osatuta. Quincoces, gainera, bigarren izan da La Grande Course zirkuituan. Jon Ander Aranburu, Asier Alonso eta Asier Labairu ere bikain aritu dira. | Mendiko eskiko proba zaharrena da Mezzalama, baita gogorrenetakoa ere. 1933an sortu zen eta aurreko larunbatekoa 23. edizioa izan da, bi urtean behin egiten baita lasterketa. Monte Rosako glaziarretan egiten da proba, goi-mendian, eta lau mila metroko hiru gain igotzen dira: Castore, Naso del Lyskamm eta Roccia della Scoperta. Ibilbidearen zati handi bat glaziar-eremuan denez, segurtasunagatik, hiruko taldetan egiten da lasterketa: hiru taldekideek soka berari lotuta joan behar dute, arrakalen arriskua gutxitzeko, eta horrek areago zailtzen du ibilia. Jatorrizko ibilbidea Breuil-Cervinian abiatzen da eta Gressoney-La-Trinite herrian bukatu. 45 km dira guztira, eta goranzko desnibela ia 3.000 metrokoa da. Ibilbidea, gainera, 4.000 metrotik gora doa kilometro askotan, eta, beraz, funtsezkoa da altuerara ondo egokituta egotea.
Nahia Quincoces (Mendexa, 1983) eta Igone Campos (Zumarraga, 1991) Aste Santuan joan ziren Alpeetara, gorputza altuerara egokitzeko, eta bien esanetan, hori izan da lasterketa hain ona egin izanaren gakoa. «Aurreko asteetako egonaldi hori, altuerara aklimatatzea, funtsezkoa izan da altueran ondo sentitzeko. Nahia eta bion artean komentatzen genuen Lekeition egongo bagina bezala sentitzen ginela. Oso sentsazio onak izan ditugu altueran», nabarmendu du Igone Camposek.
Quincocesek hirugarren aldia zuen Mezzalaman. 2015ean egin zuen lehen aldiz, Marta Riba eta Marta Garcia katalanekin batera, era laugarren izan ziren.«Duela lau urte, Marta Riba berarekin eta Valentine Fabrerekin atera nintzen, eta zazpigarren izan ginen orduan. Hirugarren honetan, ilusio handia neukan ondo prestatzeko eta ondo egiteko», nabarmendu du.
Camposek, berriz, lehen Mezzalama zuen. «Ilusio eta gogo izugarria nuen lasterketa honetarako. Lehen igoeran gogorarazi nion Nahiari, ezagutu ginenean, duela urte batzuk jada, nola esan nion gustatuko litzaidakeela noizbait Mezzalaman parte hartzea. Bera ordurako eredu bat zen niretzat, ni hasiberria nintzen. Orduan oso urrun ikusten nuen Mezzalama, baina bost urte geroago, han ginen biok, Mezzalama egiten».
Breuil-Cerviniatik abiatu eta lehen igoera horretan 2.000 metrotik gorako desnibela gainditu behar zuten eskiatzaileek, eta Quincocesek eta Camposek nabaritu zuten hirukoteko beste kidea, Valentine Fabre frantziarra, pixka bat justuago zihoala. Munduko Kopako probetatik ezagutzen zuen Quincocesek frantziarra: «Elkarrekin egin ditugu taldekako zenbait proba, duela lau urteko Mezzalama bera adibidez, eta ez da erraza maila bertsuan dauden hiru neska topatzea».
Erritmoa egokitu, hirurentzat martxa egoki bat hartu, eta aurrera jarraitu zuten. Bukatzea eta ahalik eta hobekien egitea, ez zuten goragoko helbururik, «eta are gutxiago podiumera igotzea», dio Camposek, baina 45 kilometroko mendiko eskiko proba batek bakoitza bere lekuan jartzen du. «Aurrera egin ahala, gure aurretik ziren frantses talde bat eta suitzar talde bat erretiratu egin ziren, altueragatik eta nekeagatik. Hirugarren ginela jakin genuenean, tipi-tapa, ilusio handiz jarraitu genuen amaieraraino», oroitu du Quincocesek.
Nesken podiumean, eskuinean, Igone Campos, Nahia Quincoces eta Valentine Fabre. Mezzalama
Lehen igoera luzearen ondoren, Breithorneko lepoan lotu ziren sokara, glaziar eremuan segurtasun handiagoz joateko, araudiak agintzen duen moduan. Probaren hiru laurden gutxi gora behera, azken jaitsieraren erdi parera arte (Mantova aterpera arte), lotuta egin behar izaten da. «Eta ez da batere erraza, batez ere jaitsieretan. Tarte batzuetan dezenteko arrakala batzuk pasa genituen eskiekin gainetik, eta kontuz ibili behar da uneoro», azaldu du Quincocesek. «Hirukotean aurrean joanez gero, bastoiak erabil ditzakezu, baina atzean ez, sokari heldu behar diozulako, eta orekari hankekin eutsi behar diozu. Ni aurretik joan nintzen jaitsieretan, uneoro abisatzen ‘orain biraketa, orain eskuin, orain ezker’. Lotuta, asko moteltzen da abiadura. Edozein tiraldiren ondorioz erori egin zaitezke. Ez da erraza», azaldu du Camposek.
Biak ala biak «indartsu» sentitu ziren proba osoan. Orain hurrena elkarrekin egin zuten lasterketan, Adamellon (Italia), «txispa faltarekin» ibili zen Quincoces. «Oraingoan, aldiz, beste sentsazio bat, beste indar bat neukan; asko gozatu dut Mezzalaman». Eta Camposek ere, berdin, «zoragarri» sentitu zela dio. «Altueran ibili izan naizenetan oso ondo moldatu naiz, eta sentsazio oso onak izan nituen karrera osoan zehar».
Podiumeko hirugarren postua «ezustekoa eta berezia» izan da bientzat. Camposentzat denboraldia «gorabeheratsua» izan da: «Gauza asko uztartu behar izan ditut, lana, unibertsitateko ikasketak, entrenamenduak, lasterketa asko ezin izan ditut egin, eta egia esan, denboraldiaren bukaeran buelta pixka bat eman diot, eta Mezzalama bezalako proba batean, hirugarren izatea aurtengo eta nire ibilbide osoko emaitzarik bereziena izan da».
Quincocesen kasuan, gainera, ezustekoa are handiagoa izan da, Mezzalama amaitzean jakin baitzuen La Grande Course zirkuitu osoan bigarren izan dela. Bi urte irauten du zirkuitu horrek, eta mendiko eskiko lasterketa klasiko, mitiko eta garrantzitsuenak biltzen ditu: Pierra Menta, Adamello, Tour de Rutor, Altitoy, Patrouille des Glaciers eta Mezzalama. Gehienak bi urtean behin egiten dira, eta horregatik irauten du zirkuituak bi urte. «Sekulako ilusioa egin zidan Grande Coursen bigarren izateak, hori bai ez nuela espero. Munduko lasterketarik berezienak dira guretzat zirkuitu horretakoak . Iaz Altitoy irabazi genuen Igonek eta biok elkarrekin, iazko Pierra Mentan zortzigarren izan nintzen Julia Casanovasekin, Tour de Rotourren zazpigarren egin nuen Anitarekin (Ana Alonso); aurten Adamellon bederatzigarren izan gara Igone eta biok, eta orain hirugarren Mezzalaman. Beraz, lasterketa guztietako puntuak batuta, bigarren. Poz handia».
Alpeak, «beste dimentsio bat»
Nahia Quincoces eta Igone Campos ez dira euskal eskiatzaile bakarrak izan Mezzalaman. Gizonezkoen artean, Monte Rosako glaziarretan izan dira Jon Ander Aranburu zumarragarra (Gipuzkoa) eta Asier Alonso oñatiarra (Gipuzkoa), Loic Thevin frantziarrarekin batera hirukotea osatuz, eta Asier Labairu iruindarra (Nafarroa), Carlos Llerandi eta Pablo Ruiz De Almiron espainiarrekin taldea osatuz.
«Asier Alonso eta biok hitz eginda ginen, eta hasiera batean Asier Labairurekin batera joatekotan ginen, baina datak zirela eta, ezingo zuela esan zigun, eta orduan hirugarren taldekide bat bilatu genuen. Loic Thevin aurrez ezagutzen genuen, frantsesa da, baina Pirinioetakoa, eta gure inguruko lasterketetan elkarrekin ibiliak ginen. Halaxe osatu genuen taldea. Loic esperientzia handiko eskiatzailea da, oso aurrean ibilitakoa, baina gaur egun esango nuke maila paretsuan gabiltzala. Ondo moldatu gara», azaldu du Jon Ander Aranburuk. Labairuk, hasiera batean ezingo zuela joan uste bazuen ere, azkenean aukera izan du, eta Llerandi asturiarrarekin eta Ruiz De Almiron andaluziarrarekin osatu du taldea.
Eskiatzaileak elkarri lotuta, glaziar-eremuan. Mezzalama
Aranburu, Alonso eta Thevin 25. sailkatu dira. Gustura dira emaitzarekin, sentsazio onarekin itzuli dira, baina Aranburuk arantzatxo bat ere ekarri du: «Oro har, karrera ona egin genuen, postu ona lortu dugula uste dut, baina arazo tekniko batzuk izan genituen kranpoiekin, eta denbora eta postu batzuk joan zitzaizkigun hor. Uste dut, arazo horiek gabe, aurrerago ibili gintezkeela. Hori kenduta, pozik, gustura eta beteta etorri gara». Asier Labairu, berriz, 44. izan da, bi espainiarrekin.
Italiako Alpeetan, Adamello eta Mezzalama probetan lehiatu dira aurten Alonso eta Aranburu, eta hura «beste dimentsio bat» dela nabarmendu dute: «Pirinioetan ere baditugu lasterketa teknikoak eta gogorrak, baina hura beste maila bat da. Alpeetako mendi altuetan elurte bat botatzen duenean, metro erdiko elur-hautsa izan dezakete denbora luzean. Pirinioetan oso bakanetan izaten ditugu horrelakoak. Alpeetan, igoerak eta jaitsierak oso luzeak dira. Mezzalamako azken jaitsierak, adibidez, 2.500 metroko desnibel negatiboa zuen, gelditu gabe. Guk, hemen, 600 metro ingurukoak ditugu, gehienez», azaldu du Aranburuk.
Hori guztia dela eta, Alpeetako herrietako eskiatzaileak (italiarrak, frantsesak, suitzarrak...) urrun samar sumatzen dituzte oraindik. «Militarrak eta profesionalak dira asko. Maila handiagoa dute bai fisikoki eta bat teknikoki, mendiko eskirako bizi dira, elurretan entrenatzen dira ia urte guztia... Guk, berriz, gure lana dugu, elurra urrun, eta eskia zaletasun bat da guretzat. Agian, proba motzagoetan, aldeak ez dira hain handiak, baina Mezzalama bezalako lasterketa gogorretan, hor ikusten da zer maila duten. Jaitsieretan, batez ere. Harrigarria da nola jaisten diren inolako beldurrik gabe, abiadura horietan, sokarekin...».
Profesional horien artean lehenak, gizonezkoetan, Davide Magnini, Matteo Eydallin eta Robert Antonioli italiarrak izan dira Mezzalaman. Italiar armadako kideak lehia estuan ibili ziren uneoro Samuel Equy, Matheo Jacquemoud eta Xavier Gachet frantziarrekin. Hirugarren, Werner Marti eta Martin Anthamatten suitzarrak eta Jakob Herrmann austriarra izan dira.
Emakumezkoetan, berriz, Alba De Silvestro, Giulia Murada eta Giulia Compagnoni italiarrak nagusitu dira; bigarren, Marianna Jagercikova eslovakiarra, Elena Nicolini italiarra eta Iwona Januszyk poloniarra izan dira, eta hirugarren euskal ordezkariak.
Emakumezkoak 1.- Alba De Silvestro, Giulia Murada, Giulia Compagnoni 06:20:00 2.- Marianna Jagercikova, Elena Nicolini, Iwona Januszyk 07:11:03 3.- Nahia Quincoces, Igone Campos, Valentine Fabre 08:48:58
Gizonezkoak 1.- Davide Magnini, Matteo Eydallin, Robert Antonioli 04:55:49 2.- Samuel Equy, Matheo Jacquemoud, Xavier Gachet 04:58:33 3.- Werner Marti, Martin Anthamatten, Jakob Herrmann 05:03:24 25.- Asier Alonso, Jon Ander Aranburu, Loic Thevin 07:37:14 42.- Asier Labairu, Carlos Llerandi, Pablo Ruiz de Almiron 08:20:29 |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227286/athleticek-irrist-egin-du-eta-galdu-egin-du-sevillako-aurka.htm | Kirola | Athleticek irrist egin du, eta galdu egin du Sevillako aurka | Zorigaiztoko jokaldi batek erabaki du neurketa San Mamesen. Yerayk irrist egin du area barruan, eta penaltia egin dio Ocamposi. Argentinarrak berak sartu du gola. | Athleticek irrist egin du, eta galdu egin du Sevillako aurka. Zorigaiztoko jokaldi batek erabaki du neurketa San Mamesen. Yerayk irrist egin du area barruan, eta penaltia egin dio Ocamposi. Argentinarrak berak sartu du gola. | Athleticek partida ona jokatu du San Mamesen Sevillaren aurka, baina zorigaiztoko jokaldi batek erabaki du partida azken minutuan. Yerayk akats galanta egin du area barruan irrist eginez, eta penaltia egin dio Lucas Ocamposi. Argentinarrak sartu du gola, eta garaipena eman dio Jose Luis Mendilibarren taldeari. Une gozoan dago Zaldibarko prestatzailea. Sevillara iritsi zenetik ez du neurketarik galdu; bost irabazi ditu, eta bi berdindu. Gainera, lehen aldiz irabazi du Mendilibarrek San Mamesen. Jardunaldia oso txarra izan da Athleticentzat, aurretik zituen taldeek punturen bat lortu baitute. Horrekin nahikoa ez, eta bi puntura hurbildu zaio Osasuna, hirura Rayo Vallecano, eta bostera Sevilla eta Girona.
Markagailuak erakutsi duen bezala, partida osoa orekatua izan da. Bi taldeak oso antzekoak dira; sendo aritzen dira atzean, eta baloia lapurtzean abiadura bizian egindako trantsizioetan izan ohi dira arriskutsuak. Hori baliatu du Athleticek, eta Williams anaiek hegaletatik min egin dute. Lehen ordu laurdenean bi gol egin dituzte zuri-gorriek, baina biak baliogabetu ditu epaileak. Lehenengoan, 9. minutuan, taldeko jokaldi ederra egin dute lehoiek. Oscar de Marcos iritsi zaio baloia hegalean, eta haren pasea sarera bidali du Nico Williamsek. Baina jokoz kanpo zegoen. Gauza bera gertatu da 16. minutuan; Nicoren erdiraketa sarera bidali du Gorka Guruzetak, baina aurreratua zegoen donostiarra.
Horrek denak gogortu egin du Athleticen jokoa, eta, San Mamesen bultzada baliatuz, presio itogarria egin dute zuri-gorriek. Sevillak sufritu egin du une horretan. Behin eta berriro ahalegindu da Athletic joko zuzena baliatuz, baina ez dute lortu aukera nabarmenik sortzea. Lehen zatiaren amaieran, berriz, hobeto aritu dira bisitariak, eta zuri-gorriei nekea sumatu zaie. Hala ere, Guruzetak lehen gola egiteko aukera izan du 40. minutuan, baina ez da Yuri Bertxitxek egindako erdiraketara iritsi.
Bigarren zatian, golaren bila abiatu dira zuri-gorriak, baina ez dira fin ibili Marco Dmitrovicen ate aurrean. Nico Williams izan da Athleticen jokalari arriskutsuena, eta, bigarren zatian, haren jokoak buruhauste ugari eragin dizkie Sevillako atzelariei. Hala ere, Sevilla ez da oso deseroso egon San Mameseko soropilean. Mendilibarrek asko hobetu du liga hain gaizki hasi zuen Sevilla, eta bigarren zatian partida gogortzeko gai izan da Zaldibarkoaren taldea.
90. minutuan etorri da zorigaiztoko jokaldia. Baloia atzetik ateratzen ari zela, irrist egin du Yerayk area barruan, eta presioa egiten ari zen Ocampos zangotrabatu du. Epaileak argi ikusi du jokaldia. Ez du zalantzarik izan, eta penaltia zela ebatzi du, San Mameseko zaleen haserregarri. Ocamposek berak hartu du ardura, eta argentinarrak ez du huts egin. Horrela amaitu da partida, eta aukera paregabea galdu du Athleticek goiko postuetara hurbiltzeko. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227311/geroa-bai-alderdia-beroa-bai-gisa-aurkeztu-da-altsasuko-zerrendan.htm | Politika | Geroa Bai alderdia 'Beroa bai' gisa aurkeztu da Altsasuko zerrendan | Uxue Barkosek adierazi duenez, «akats bat» izan da alderdiaren izen aldaketa. | Geroa Bai alderdia 'Beroa bai' gisa aurkeztu da Altsasuko zerrendan. Uxue Barkosek adierazi duenez, «akats bat» izan da alderdiaren izen aldaketa. | Hiztripua. Horrela definitu daiteke Geroa Bai alderdiak Altsasuko (Nafarroa) hauteskunde zerrendetan duen izen bitxia: Beroa Bai gisa aurkeztu baita. Uxue Barkos alderdiko parlamentuko eledunak gaur Euskadi Irratian adierazi du «akats bat» bertzerik ez dela izan.
Adierazpenak iritsi bitartean, akatsak zeresana eman du sare sozialetan, klima aldaketari eta ingurugiroari buruzkoak gehienak.
Joan den asteazkenean, hilaren 26an, argitaratu zituzten Nafarroako Aldizkari Ofizialean parlamenturako, udaletarako eta kontzejuetarako hauteskundeetarako hautagaien zerrendak. Altsasuko zerrendan dago jasota akatsa.
'Hiztripuak'
Uste baino ohikoagoak dira Geroa Bairena bezalako akatsak, nahi gabe zentzua dutenak. Lanaldia idazten pasatzen duten horien kasuan are gehiagotan gertatzen da, baita BERRIAn ere. Hauteskundeak ate-joka direla kontutan izanik, segur aski BERRIAko kazetari batek baino gehiagok nahiko luke idatzi abestentzioei edo presidentente berriei buruz. Erabakia hartzeko, kazetariek negozatu beharko dute. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227312/nafarroan-ere-moteldu-egin-da-ekonomiaren-hazkundea-04raino.htm | Ekonomia | Nafarroan ere moteldu egin da ekonomiaren hazkundea, %0,4raino | Industriaren eta eraikuntzaren ekarpen eskasagoa nabarmendu du Nastatek. bEuroguneak atzeraldiari izkin egin dio, Espainiak, Italiak eta Frantziak konpentsatu dutelako Alemaniaren geldialdia. | Nafarroan ere moteldu egin da ekonomiaren hazkundea, %0,4raino. Industriaren eta eraikuntzaren ekarpen eskasagoa nabarmendu du Nastatek. bEuroguneak atzeraldiari izkin egin dio, Espainiak, Italiak eta Frantziak konpentsatu dutelako Alemaniaren geldialdia. | Atzeralditik urrun, baina polikiago hazten. Horrela labur daiteke Nafarroako ekonomiak 2023ko lehen hiruhilekoan izan duen bilakaera. 2022. urtea uste baino sendoago amaitu zuen, %0,8ko hazkundearekin, baina erritmo horri jarraitzerik ez du izan. Urteko lehen hiruhilekoan %0,3 hazi da Nafarroako BPG barne produktu gordina. Urte arteko tasak ere beheraka egin du: %3tik %2,4ra.
Nastatek azaldu duenez, industriaren eta eraikuntzaren «dinamismo txikiagoak» eragin du moteltzea. Inbertsioak ere gutxiago hazi dira, baina azken kontsumoak galera konpentsatu du. Xehetasun gehiago ekainaren 23an emango ditu Nastatek.
Aste batzuk lehenago, ekainaren 2an, zabalduko ditu Eustatek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kontu ekonomikoei dagozkien datuak. Astelehenean aurreratu zuenaren arabera, bilakaera Nafarroakoaren oso antzekoa da, eremu batean zein bestean: hiru lurraldeetan hamarren bat moteldu da hazkundea, %0,4raino.
Espainia, uste baino hobeto
Motelaldirik ez du izan, berriz, Espainiako ekonomiak. INE estatistika institutuak aurreratu duenez, aurreko hiruhilekoan %0,5 hazi da, aurreko hiruhilekoan baino hamarren bat gehiago —%0,2ko datua berrikusi eta %0,4ra igo du INEk—. Urte arteko tasa ere bizkortu da, %3,8raino.
Susperraldiaren arrazoien artean esportazioak daude. Azken hiruhilekoan %10,2 handitu dira; batez ere zerbitzuen esportazioa handitu da (%23), baina ondasunenak ere hobera egin du (%4,9). Turismoaren ekarpena ere oso handia izan da: ez egoiliarren gastua %3,6 uzkurtu zen duela urtebete, eta %34,3 hazi da aurten, urte arteko tasan.
Enpresen inbertsioa ere handitu zen, Europako Batasuneko Next Generation funtsen laguntzarekin, baina inflazio handiak familien gastuaren hazkundea asko moteldu dute, %2,9tik %1,5era.
Espainia da euroguneko kideen artean gehien hazten ari direnetako bat, baina horrek badu beste azalpen bat ere: hura da COVID-19ak eragindako itxialdiaren aurretik zuen BPGa berreskuratu ez duen bakarra. %0,2 baizik ez zaio falta, Ekonomia Ministerioak aipatu duenez. «Berreskuratu behar den azken erakuslea da, gainontzekoak oso gainetik daudelako, enplegua esaterako».
Espainiaren hazkundea uste baino handiagoa izan da, eta, Italiak izan duenari batuz gero (%0,5), eurogunea geldialditik atera dute. Eurostatek kaleratu duenez, euroa diru gisa duten hogei herrialdeetako jarduera ekonomikoa %0,1 hazi da urteko lehen hiruhilekoan. Datu hobea espero zuten Reutersek galdezkatutako adituek (%0,2), baina, edonola ere, ez da gertatu iragarlerik ezkorrenek urte hasierarako espero zuten atzeraldia.
Hazkundea uste baino laburragoa izatearen arrazoi nagusia Alemania da. Euroguneko ekonomiarik handienak ez du aurrera ez atzera egin urtarriletik martxora. Horrela eragotzi du atzeraldi teknikoan sartzea —2022ko azken hiruhilekoan %0,5 uzkurtu zen—, baina kasu horretan ere, espero baino emaitza kaskarragoa izan du. Destatis estatistika agentziak jakinarazi duenez, familien gastua eta gastu publikoa txikitu egin dira, baina hazi egin dira, berriz, inbertsioak eta esportazioak. Espainian gertatu denaren antzekoa, hain zuzen ere.
Frantzia, geldialdirik ez
Frantziak, berriz, espektatibak gainditu ditu: iazko azken hiruhilekoan pare egin ondoren (%0), 2023ko lehen hiru hiru hilabeteetan %0,2 hazi da, iragarleek esandakoa baino hamarren bat gehiago. Familien kontsumoa egonkorra izan da, baina Frantzian ere bizkortu egin dira esportazioak, eta industriak hiruhileko ona izan du. «Sendo dago Frantziako ekonomia; enpresek inbertitzen jarraitzen dute, eta enplegua sortzen», esan du Bruno Le Maire Finantza ministroak. Urte osorako %1eko hazkundea espero du, baina hortik beherako aurreikuspena egin dute OCDEk eta NDF Nazioarteko Diru Funtsak (%0,7).
Kopuru horietara iritsi gabe geratzekoa da Alemania, nahiz eta aste honetan Berlinek bere iragarpenak hobetu dituen: %0,4ko uzkurtzea izan behar zuena, %0,4ko hazkundea izango da.
Herrialde handietatik kanpo, gorabeheratsua da euroguneko kideen bilakaera. Eurostati datuak eman dizkietenen aldetik, Portugalek du hazkunderik handiena (%1,6), eta zenbaki positiboak izan dituzte Letoniak (%0,5), Belgikak (%0,4), eta Suediak ere (%0,2).
Kontrako aldean dago Austria, -%0,4rekin. Irlandaren datua are okerragoa da (-%2,7), baina harenak tentuz hartu behar dira, BPGa puztu egiten dutelako AEBetako multinazional gehienen Europako egoitza han izateak. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227313/inflazioak-gora-egin-du-apirilean-erregaien-ondorioz.htm | Ekonomia | Inflazioak gora egin du apirilean, erregaien ondorioz | Iazko apirileko deskontuaren eta argindarra gutxiago merkatzearen eraginez, Espainiako inflazioa %3,3tik %4,1era igo da. | Inflazioak gora egin du apirilean, erregaien ondorioz. Iazko apirileko deskontuaren eta argindarra gutxiago merkatzearen eraginez, Espainiako inflazioa %3,3tik %4,1era igo da. | Egutegiaren efektuak inflazioaren gorakada ekarri du Espainian. INE estatistika erakundearen arabera, zortzi hamarren egin du gora urte arteko inflazioak, %3,3tik %4,1era.
Bi arrazoi eman ditu INEk horretarako. Lehena da iazko abenduan erregaiak merkatu egin zirela, orduan jarri baitzen indarrean Espainiako Gobernuak erregai litroari emandako deskontua, hogei eta 25 zentimo artekoa. Deskontu horrek gasolina nabarmen merkatu zuen iazko apirilean, eta halakorik ez da gertatu apiril honetan.
Hego Euskal Herrian, batez beste, 1,677 euro kostatu da gasolina litroa apirilean, eta 1,535 gasolioa. Deskontua kontuan hartuz gero, duela urtebeteko antzeko prezioak dira.
Bigarren arrazoia da argindarra ez dela merkatu 2022ko apirilean merkatu zen adina.
Kontrara, INEk aurreratu du elikagaiak eta edari ez-alkoholdunak aurtengo apirilean ez direla garestitu iazkoan bezainbeste. Elikagaiak %15etik gora garestitu dira azken urtean, baina igoera hori apaltzen hasiko dela uste du Espainiako Gobernuak.
Elikagai freskoak eta erregaiak kontuan hartzen ez dituen azpiko inflazioak, berriz, beherakada nabarmena izan du apirilean, oraindik oso handia bada ere. Zehazki, martxoko %7,5etik apirileko %6,6ra igaro da.
Maiatzaren 12an zabalduko ditu datuak INEk, eta orduan jakingo da zer gertatu den Hego Euskal Herrian ere. Martxoan %3,4koa izan zen, eta %15,8 elikagaiena. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227314/gizon-bat-atxilotu-dute-bilbon-bikotekidea-atxiki-eta-jipotzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Bilbon, bikotekidea atxiki eta jipotzea egotzita | Uretamendi auzoan gertatu da, eta bikotearen bi ume adingabe ere etxean zeuden. | Gizon bat atxilotu dute Bilbon, bikotekidea atxiki eta jipotzea egotzita. Uretamendi auzoan gertatu da, eta bikotearen bi ume adingabe ere etxean zeuden. | 40 urteko gizon bat atxilotu dute Bilbon bere bikotekidea atxiki, jipoitu eta mehatxatzea egotzita. Uretamendi auzoan gertatu da, eta bikotearen bi ume adingabe ere etxean zeuden.
Ertzaintzak, gertatutakoaren berri jakitean, berehala erantzuteko patruila bat mobilizatu du. Izan ere, abisuaren arabera, atxilotuak labana bat zuen, eta emakumea eta bi adingabeak atxikita zeuzkan. Poliziak etxebizitzara sartzea lortu duenean, gizonak ez die aurre egin, eta indarkeria matxista egotzita atxilotu dute.
Bai biktima eta bai bi haurrak erietxe batera eraman dituzte, eta, jarraian, salaketa jartzera. Atxilotua polizia etxean dago, eta aurreikusten da gaur geldituko dela epailearen esku. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227315/saizek-utzi-egingo-ditu-nafarroako-gobernuan-dituen-ardurak.htm | Politika | Saizek utzi egingo ditu Nafarroako Gobernuan dituen ardurak | Aurrerantzean, sailburu sozialistak Iruñeko alkate izateko lehian jarriko ditu indarrak | Saizek utzi egingo ditu Nafarroako Gobernuan dituen ardurak. Aurrerantzean, sailburu sozialistak Iruñeko alkate izateko lehian jarriko ditu indarrak | Nafarroako Gobernuko bozeramaile eta Ekonomia eta Ogasun sailburu Elma Saizek iragarri du utzi egingo dituela Nafarroako Gobernuan dituen ardurak, Iruñeko udal hauteskundeetan zentratzeko. PSNren Iruñeko alkategaia da, eta lehia horretan jarri nahi ditu indarrak.
Saizek azaldu duenez, legeak ez du behartzen gobernuaren arduren eta Iruñeko hautagaitzaren artean aukeratzera, baina hala egitea erabaki du: «Politika egiteko modu hori Iruñeko Udalera ere eraman nahi dut».
Pozik agertu da gobernuan egindakoarekin: «Oso lan mardula izan da, agintaldi zail batean egindakoa, buru egin behar izan baitiegu mundu mailako pandemia bati eta Europako ateetan piztutako gerra bati».
Saizek gogorarazi du koalizio gobernu batean aritu dela, eta uste du formula horrek iraun egingo duela gerora ere: «Elkarrizketa, gizarte osoari entzutea eta politika eraginkorra ezaugarri nagusiak izan dira sail honetan. Uste dut aurrera begirako oinarriak ezarri direla, badago-eta gauzak beste modu batera egitea».
Ordezkoa, Cigudosa
Haren tokia Juan Cruz Cigudosa Unibertsitate, Berrikuntza eta Teknologia kontseilariak hartuko du; hots, egun duen ardurari Ekonomia eta Ogasunarena gehituko dio. Bozeramaile gisa, berriz, Javier Remirez lehen presidenteordea ariko da.
Arratsaldean, Saizek Iruñeko Udalerako hautagaitza aurkeztu du. Aipatu du hiriari begira etorkizuneko «alternatiba erreal bakarra» harena dela, eta UPNren eta EH Bilduren proiektuek huts egin zutela.
Adierazi du gobernuan kudeaketarako eta akordioak egiteko erakutsitako ahalmena udalera eraman nahi duela. Genero berdintasunaren eta ekonomiaren arloan zuzeneko erantzukizunak hartzeko prest dagoela gaineratu du. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227316/errusiak-ukrainako-zenbait-hiri-bonbardatu-ditu-eta-21-lagun-hil.htm | Mundua | Errusiak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu ditu, eta 21 lagun hil | Azken bi hilabeteetako erasoaldirik bortitzenak egin dituzte Errusiako indarrek, gerra frontetik urrun. Moskuren oldarraldiaren aurka «erantzun bateratu bat» emateko eskatu du Zelenskik. Ukrainako Defentsa ministroak ziurtatu du kontraerasorako prestaketa «azken txanpan» sartu dela. | Errusiak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu ditu, eta 21 lagun hil. Azken bi hilabeteetako erasoaldirik bortitzenak egin dituzte Errusiako indarrek, gerra frontetik urrun. Moskuren oldarraldiaren aurka «erantzun bateratu bat» emateko eskatu du Zelenskik. Ukrainako Defentsa ministroak ziurtatu du kontraerasorako prestaketa «azken txanpan» sartu dela. | Sirena hotsarekin esnatu dira gaur Ukrainako zenbait hiri nagusi, tartean Kiev. Izan ere, Errusiako armadak azken bi hilabeteetako erasoaldirik bortitzenak egin ditu, eta hirien aurka egindako bonbardaketetan errusiar indarrek gutxienez 21 pertsona hil dituzte, agintari ukrainarren arabera. Herrialdeko presidente Volodimir Zelenskik gogor gaitzetsi du Errusiaren oldarraldia. «Ukrainak eta nazioarteak erantzun bateratu bat eman behar diote Errusiaren indarkeriari. Ez dugu krimen bakar bat ere ahaztuko», esan du Zelenskik, sare sozialetan zabaldutako mezu batean.
Errusiaren azkenaldiko erasoaldirik handiena gertatu eta ordu batzuetara, Ukrainako erreskate taldeak eraikin suntsituen hondakinen artetik herritarrak ateratzen aritu dira. Ukraina erdialdeko Uman hirian, gutxienez hemeretzi pertsona hil dira —tartean 10 urteko bi gazte—, eta hamazazpi zauritu, Errusiako armadak jaurtitako misil batek etxebizitza eraikin bat jota, Ihor Klimenko Barne ministroak jakinarazi duenez.
Txerkasi probintziako Dnipron, berriz, hiriko alkate Boris Filatoven arabera, bi hildako izan dira errusiar indarren oldarraldiaren ondorioz: emakume bat eta haur txiki bat. «Ez dago hitzik», esan du Filatovek.
Ukrainako hiriburuan ere leherketak entzun dituzte, baina Kieveko agintariek baieztatu dute Errusiak jaurtitako lehergaien ondorioz ez dela inor hil, eta erantsi dute aireko defentsa sistemek gutxienez 11 misil eta piloturik gabeko bi hegazkin suntsitu dituztela; orotara, 21 misil erorarazi dituzte. Ukraina erdialdean, Krementxuken eta Poltavan ere izan dira leherketak, eta Mikolaiven ere bai, hegoaldean, Ukrainako Interfax albiste agentziaren arabera.
Errusiako Defentsa Ministerioak adierazi du «helburu militarrak» zituela erasoak. Neguan azpiegitura zibilei eraso zien aldizka, bereziki energia azpiegiturei. Joan den urtearen amaieratik aurrera, Errusiak ia astero egin zituen gisa horretako oldarraldiak, negua amaitzean eraso kopuruak behera egin bazuen ere. Bide horretan, Mendebaldeko herrialdeek baieztatu zuten Moskuk irismen luzeko misilen armategiaren zati handi bat erabili zuela Ukraina higatzeko.
Kremlinek, berriz, esan du ez diela zibilei zuzenean erasotzen, baina Kievek salatu du gerra frontetik urrun dauden hirien aurkako ekintzek ez dutela inolako asmo militarrik. Horiek horrela, «gerra krimenak» egitea egotzi dio Moskuri.
Hain justu, gerra fronteari dagokionez, Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek gaur ziurtatu du kontraerasorako prestaketa «azken txanpan» sartu dela: «Oro har, prest gaude». Hori bai, Reznikovek aurreratu du Kiev ez dela zain egongo AEBen Abrams tankeak noiz iritsiko. «Komandanteek erabakia hartu bezain pronto egingo dugu», zehaztu du hedabideen aurrean egindako agerraldian. The New York Times egunkariak atzo filtrazio bat dela medio argitaratutako AEBetako dokumentu militarraren arabera, Ukrainako hamabi brigada —4.000 soldadu guztira— gerra frontera joatekoak dira datozen egunotan. Kievek espero du kontraerasoak gerraren jokalekua aldatzea eta Errusiak okupatuta dauzkan eremuak berreskuratzea.
Errusia eta Txina, batuta
Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoigu eta Li Shangfu Txinakoa New Delhin bildu dira gaur, bigarren aldiz azken hamar egunetan. TASS Errusiako albiste agentziak jakinarazi duenez, bi aldeak SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileratik kanpo bildu dira. Bi ministroak apirilaren 18an batzartu ziren azkenekoz, Moskun, eta bien arteko lankidetza militarra areagotzeko erabakia hartu zuten. Xoiguk gaur adierazi du Mendebaldeak Ukrainan duen helburu nagusia dela Errusia estrategikoki garaitzea eta monopolio posizioari eustea. Eta erantsi du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialde «ia guztiek» euren gaitasun militarrak hedatu dituztela Errusiaren aurka aritzeko.
Kremlinek, bestalde, aldaketa bat egin du gobernuan bertan. Aleksandr Sladkov errusiar blogari militar batek eta RBC albiste atariak jakinarazi dutenez, Mikhail Mizintsev koronel jenerala Defentsa ministrordearen kargutik kendu dute. Mizintsevek Ukrainako Mariupol hiriaren setioa gidatzeko ardura izan zuen; hain justu, errusiar indarrek iazko maiatz erdialdean Mariupol erabat okupatzea lortu zuten, Azovstal altzairutegian 80 egunetik gora gotortuta zeuden Ukrainako soldaduek eta Azov batailoi paramilitarreko kideek —eskuin muturreko talde armatu bat da— amore eman ostean.
AI «atsekabetuta», txostenak eragindako kritikagatik
AI Amnesty Internationaleko zuzendaritza gogoeta prozesu batean egon da hainbat hilabetez, iazko abuztuan Ukrainako indarren aurkako salaketei buruz kaleratutako txostenak eragindako kritiken harira; AIk tropa ukrainarrei leporatu zien zibilak «arriskuan» jarri izana. «Nazioarteko giza zuzenbidea urratzen dute, zibilak helburu militar bihurtzen baitira», esan zuen garai hartan AIko idazkari nagusi Agnes Callamardek.
The New York Times-ek hemezortzi orrialdeko txostenaren kopia bat eskuratu du, eta nabarmendu GKEak «zailtasunak» izan dituela Ukrainako gatazkako aldeei nazioarteko zuzenbidea aplikatzeko orduan; giza eskubideen taldearen aurka izandako erreakzio «basati eta azkarra» ere azpimarratu du. Txostenaren arabera, zibilak arriskuan jartzen dituzten borroka taktikak erabili zituen Ukrainako armadak; besteak beste, base militarrak jarri dituzte zibilak bizi diren eremuetan, erietxeetan eta ikastetxeetan. Errusiak bat egin zuen AIren ikerketarekin; Kievek ez, ordea. Zehazki, Zelenskik AIri leporatu zion «biktimak eta erasotzaileak» parekatu izana, eta, haren iritziz, ezin zen «toleratu» erakundearen txostena.
Erantzun gisa, AIk «atsekabe handia» agertu du ikerketak eragindako «larritasunagatik eta haserreagatik», eta iragarri du txostena berrikusi egingo dutela, jakiteko «zerk huts egin zuen eta zergatik». Behaketa horren barruan, AIko zuzendaritza batzordeak eskatu du berrikuspen juridiko independentea egiteko eta adierazpenen edukia legitimoa ote zen zehazteko.
Hiritartasuna, okupatutako lurretakoei
Errusiak Ukrainan okupatutako eta anexionatutako Zaporizhia, Kherson, Luhansk eta Donets eskualdeetako herritarrei herritartasuna emango diete. Hori ahalbidetzen du Vladimir Putin Errusiako presidenteak sinatutako dekretu batek. Reuters berri agentziaren arabera, hori egiteko moduan egongo dira 2024ko uztailaren 1era arte; baina tramitea betetzeari uko egiten diotenek deportatuak izateko arriskua edukiko dute. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227317/urtebeteko-grebaren-ostean-akordioa-lortu-dute-gipuzkoako-errepideetako-elektrizitatearen-mantentze-lanetakoek.htm | Ekonomia | Urtebeteko grebaren ostean, akordioa lortu dute Gipuzkoako errepideetako elektrizitatearen mantentze lanetakoek | Gipuzkoako Foru Aldundiak azpikontratatutako 22 langileek %22ko soldata igoera lortu dute. 2022ko maiatzaren lehenean hasi ziren greba mugagabearekin. | Urtebeteko grebaren ostean, akordioa lortu dute Gipuzkoako errepideetako elektrizitatearen mantentze lanetakoek. Gipuzkoako Foru Aldundiak azpikontratatutako 22 langileek %22ko soldata igoera lortu dute. 2022ko maiatzaren lehenean hasi ziren greba mugagabearekin. | Datorren astelehenean, maiatzaren lehenean, urte bat beteko da Gipuzkoako errepideetako elektrizitatearen mantentze lanak egiten dituzten 22 langileak greban hasi zirenetik. Hala ere, ez dira urtebeteko borrokaldira iritsiko, akordio bat lortu baitute Gertek enpresarekin; Bidegik eta Gipuzkoako Foru Aldundiak azpikontratatutako enpresa bat da, AP-1/AP-8 eta N-636 errepideetako mantentze lanak egiteko. Greba hasi aurretik zituzten soldatak %22 igotzea lortu dute —6.000 euro gehiago urtean—, eta adostu dituzten plus berriek soldata beste %10 handitu dezaketela adierazi du ELA sindikatuak, ohar bidez.
Soldata igoerez gain azpikontratazioari mugak jartzea lortu dutela esan du ELAk; izan ere, Gertek enpresako langileak ITS ABEE aldi baterako enpresa elkartera subrogatuko dira.
Grebalariek hilabeteak daramatzate salatzen aste batzuetan 70 ordu egiten dutela lan, eta batzuetan hamabi orduko guardiak egiten zituztela. Hala ere, sindikatuak ez du adierazi alde horretatik hobekuntzarik egon den ala ez. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227318/pintto-txakurra-hil-da-gora-kira-eta-thor.htm | Bizigiro | Pintto txakurra hil da; gora Kira eta Thor | Hego Euskal Herriko «txakur izenik ohikoenen» zerrenda plazaratu dute | Pintto txakurra hil da; gora Kira eta Thor. Hego Euskal Herriko «txakur izenik ohikoenen» zerrenda plazaratu dute | «Hator, Pintto!». «Hoa, Xarpa!». «Beltzi, guau guau, lagun maitagarria, denontzat pozgarri», kantaren arabera. Txakur izen klasikoak izan dira horiek Euskal Herrian. Bat, Bi, Hiru, Lau eta Bost izen irudimentsuak ere asko erabili izan dira batzuen lagunik hoberenei esateko. Ikerketa ofizialik ez badago ere, Hegoaldean txakurren izenik ohikoenen 2022ko zerrenda argitaratu dute.
«Izen batek esanahi garrantzitsua du, eta gure txakurrentzat aukeratzen ditugun izenek gehien axola zaizkigun gauzak islatzen dituzte, askotan». Soziologia eta txakurrologia nahastu ditu Rover konpainiak 2022ko 100 txakur izenik ohikoenak ikerketan. Animalientzako jana banatzen du enpresa horrek, eta bere datu basean jasotako izenak aztertu ditu. Horrekin, zerrenda bat osatu du.
Hegoaldeko datuak erkide autonomoetan bananduta eman ditu, ordea.
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoari dagokienez, hauek dira iazko izenik ohikoenak datuon arabera:
Txakur arrak:
1. Max 2. Bruno 3. Thor 4. Argi 5. Lur 6. Coco 7. Luka 8. Rocky 9. Noa 10. Toby
Txakur emeak:
1. Nala 2. Kira 3. Luna 4. Lola 5. Sua 6. Bimba 7. Mia 8. Cooper 9. Gala 10. Kala
Nafarroan, berriz:
Arrak:
1. Coco 2. Thor 3. Argi 4. Lolo 5. Rocky 6. Simba 7. Aslan 8. Blu 9. Choco 10. Jack
Eta emeak:
1. Luna 2. Kira 3. Lia 4. Lola 5. Aria 6. Laika 7. Lua 8. Nala 9. Nina 10. Pepa
Beraz, esan daiteke Hegoaldean oro har Argi dela euskarazko izenik ohikoena, arren artean. Argiarekin loturiko ideiak ere nagusi dira emeentzat: Kira (distiratsu, japonieraz) eta Luna (ilargia, latinez, gazteleraz, italieraz eta portugesez) lirateke txakur emeen artean ohikoenak. Azken hori boladan dago pertsona izen gisa ere. Askoren arabera, Harry Potter nobela saileko pertsonaia batek izen hori izateak bultzatu du moda.
Gizarte aldaketak islatzen dituzte izenek, maskotei zein gizakiei jarritakoek.
Ikusi gehiago: Julen eta Ane, jaioberrien izenik arruntenak Hego Euskal Herrian 2019an |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227319/pencek-deklaratu-du-bidenen-garaipena-eragozteko-trumpen-ustezko-saiakerari-buruz.htm | Mundua | Pencek deklaratu du Bidenen garaipena eragozteko Trumpen ustezko saiakerari buruz | Espero da haren lekukotza erabakigarria izango dela. Presidenteorde ohia estu hartu zuen orduan haren nagusia zenak, 2021eko urtarrilaren 6an ez zezan berretsi hauteskundeen emaitza. | Pencek deklaratu du Bidenen garaipena eragozteko Trumpen ustezko saiakerari buruz. Espero da haren lekukotza erabakigarria izango dela. Presidenteorde ohia estu hartu zuen orduan haren nagusia zenak, 2021eko urtarrilaren 6an ez zezan berretsi hauteskundeen emaitza. | Lekukorik garrantzitsuenak deklaratu du. Mike Pence AEBetako presidenteorde ohiak (2017-2021) testigantza eman zuen atzo Donald Trump AEBetako presidente ohiaren kontrako auzietako batean. Zehazki, Trump Joe Biden egungo estatuburuaren hauteskunde garaipena blokeatzen saiatu al zen argitu behar duen auzian deklaratu zuen, zinpeko epaimahai baten aurrean.
Pencek Trumpen gobernu berean jardun zuen, eta presidente ohiak presio egin zion, Biden bozetan irabazle izan zela berretsi aurreko egunetan, haren izendapena eragotzi zezan. Trumpek eskatu zion Senatuko presidente zenez gero zegozkion eskumenak erabil zitzala Bidenen garaipena zapuzteko, baina Pencek uko egin zion horri. Espero da haren lekukotza erabakigarria izango dela Trumpen kontrako auzian. Epaimahaiari esandakoak ez dira publiko, saioa ateak itxita egin baitzuten –bost ordu baino gehiago iraun zuen–.
Trumpen bigarrena urte hasieran deitu zuen deklaratzera epaimahaiak. Bai Trumpek eta bai Pencek berak ahaleginak egin dituzte deklaratu behar ez izateko. Azken horrek salatu du konstituzioak salbuesten duela Senatuko presidente gisa zituen funtzioei buruz azalpenak ematetik. Trumpek argudiatu du bere presidenteordearekin izan zituen elkarrizketak babestuta daudela presidenteari aitortzen zaizkion pribilegioen bitartez.
Justiziak baztertu egin zituen Trumpen argudioak, baina arrazoia eman zion Penceri, neurri batean. Hori dela eta, Trumpen bigarrenak ez du azalpenik eman beharko 2021eko urtarrilaren 6an, Senatuak Biden bozetako irabazletzat jo zuenean, ganberako presidente gisa zituen egitekoengatik, baina behartuta dago Trumpen ustezko jokabide kriminalen inguruko lekukotza ematera.
2024ko hauteskundeetan Trumpen aurkari izango den ala ez argitzeko aste gutxi falta direnean eman du Pencek testigantza, hain justu. Trumpek iragarria du hautagai izango dela, eta Pencek ez du esan oraindik Alderdi Errepublikanoko presidentegaia izateko lehian parte hartuko duen ala ez.
Trumpek gogor kritikatu zuen Pence pribatuan eta jendaurrean, uko egin ziolako 2021eko urtarrilaren 6an Bidenen garaipena ez berresteari. Presidenteorde ohia Trumpen jarraitzaileen jopuntu bihurtu zen, eta, Kapitolioa hartu zutenean, Senatuak Bidenen garaipena berretsi zuen egun berean, Pence urkatzearen aldeko leloak oihukatu zituzten. Urka bat ere eraman zuten Kapitolioaren parera. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227320/epaiketa-eta-lokal-berria-urte-berean.htm | Gizartea | Epaiketa eta lokal berria urte berean | 2021eko agorrilaren 21ean, Hazparneko Davidenia etxea okupatu zuten Ttattola gaztetxeko kideek; handik lau astera kanporatuak izan ziren. Jabeak ezarri salaketaren ondorioz, epaiketa ukanen dute maiatzaren 25ean, Baionan. Herriko etxeak, bestalde, gaztetxe bat eginen die laster. | Epaiketa eta lokal berria urte berean. 2021eko agorrilaren 21ean, Hazparneko Davidenia etxea okupatu zuten Ttattola gaztetxeko kideek; handik lau astera kanporatuak izan ziren. Jabeak ezarri salaketaren ondorioz, epaiketa ukanen dute maiatzaren 25ean, Baionan. Herriko etxeak, bestalde, gaztetxe bat eginen die laster. | Aste hastepenean, sare sozialetan jakinarazi dute Hazparneko Ttattola gaztetxe ohiko kideek epaiketa ukanen dutela heldu den maiatzaren 25ean. 2021eko agorrilean Ttattola gaztetxe ezagunaren mentsa sentiarazteko, eta, bide batez, Hazparneko etxe hutsen kopurua salatzeko, hiriguneko etxe huts bat okupatu zuten, hura gaztetxe bilakatzeko xedez. Agorrilaren 21ean izan zen; aste bat berantago, jabeak hala galdeturik, kanporatze agindua eskuratu zuten. Okupazioak duela bi urteko irailaren 21a arte iraun zuen, halere, eta orduan hedexuriek kanporatu zituzten. Jabearen salaketaren ondorioz, orain Ttattolako kide bat epaitua izanen da.
Salaketatik auzira
2021ean, urtarrilean, Ttattola gaztetxearen hemezortzi urteko bide luzea gelditu zen jabeak bere lokala berreskuratu nahi zuelako. Egoitzarik gabe izateak kezkatu zituen gazteak, Iulen Vrignon gaztetxeko kidearen erranetan: «Guretzat aski kezkagarria zen, zeren gaztetxe bat galtzen delarik eraiki den guztia eta dinamika biziki fite hausten da; politikoki, kulturalki… biziki pobre bilakatzen da». Hauteskunde garaiak zirenez haiek, aurkeztu ziren hiru zerrendekin bildu, eta denek hartu zuten gaztetxearentzat egoitza berri bat atzemateko engaiamendua.
Isabelle Pargade auzapez izendatu eta urte eta erdiz ez zelako lokal proposamen izpirik izan, hiriguneko jabe pribatu baten eraikina okupatzea deliberatu zuten. Pargadek salatu zuen okupazioa, baina gazteekin «okupazioa aitzin, okupazio denboran eta ondotik harremanetan» egon dela erran du beti. Aste hasiera honetan, Ipar Euskal Herriko Hitza-ren galderei ihardestean, ez zuen oraino epaiketaren berria ukana. Okupazioa hasi eta fite heldu zen, Prefeturatik, kanporatze agindua. Gazteek helegite bat ezarri zuten Paueko (Okzitania) Auzitegi Administratiboan, baina ez zuen kanporaketa trabatu. Irailaren 21ean sartu zen Polizia Davidenean.
Okupatu etxe haren jabeak ezarri salaketa baten ondorioa da heldu den maiatzaren 25ean Baionan iraganen den epaiketa. 2021eko irailaren 21ean, kanporatze egunean present zen kide bat da, zehazki, epaitua izanen; baina, Vrignonek erran duenez, ez da hura bakarrik joanen: «Ezin diote elkarte bati auzia egin, soilik pertsonei. Pertsona bakar batek du auzia, baina guk hastapenetik erran genuen okupazioa kolektiboa zela eta ondorioak ere kolektiboki hartuko genituela, eta hori eginen dugu».
Maiatzaren 17an sostengu gaualdia antolatu dute horregatik, Aiherrako denen etxean. Isun bat pagatzera zigortuak izatea ez dute baztertzen, eta, «sostengu ekonomikoa» aitzinikusten hasiak badira ere, Vrignonen ustez sostengu «morala» da inportanteena: «Geure burua berriz erakusteko, berriak emateko, errateko borrokatu garela eta, ondorio juridikoak baldin badira ere, herritarren sostenguari esker lortzen ahal direla ondorioak», zehaztu du, umilki ari direla gehiturik.
Gaztetxe berri bat bidean
Okupazioaren ondoriotzat jotzen du Vrignonek, hain zuzen, Hazparneko Herriko Etxeak eskaini dien lokala; axuri merkatua bi partetan zatitu eta gaztetxe bat izanen da merkatuaren ondoan, obrak bukatzean, hiriaren erdigunean: «Okupazioak aitzinarazi du dena. Okupazioa izan eta hilabete batzuk berantago auzapezak proiektua aurkeztu zigun, eta hori zen ideia: gauzak azeleratzea eta erakustea gazteen problematikak zeintzuk diren, bigarren etxebizitzen eta etxe hutsen kopuruak erakutsiz».
Pargade auzapezak bere hitza betetzen duela erran du proiektu berria aipatzean: «Badu urte bat aitzinkontuaren kredituak bozkatu ditugula, eta orain gaztetxea eraikitzen ari gara. Enpresen kontsultak abiatu dira, merkatu publikoa bidean da; obrak hasiak dira hirigunean gaztetxe berri bat egiteko». Egoitza berritzeko planak Ttattolako kideekin landu dituztela gehitu du Pargadek.
Okupazioa aitzin, 2021ean herriak bestelako proposamenak egin zituen gaztetxe bat nahi zutenentzat, herriko egoitzak eskas zirelakoan: herriko lokal batzuk puntualki erabiltzea. Vrignonek gogoratu du ez zitzaiela proposamen egokia iruditzen: «Herriko lokalak proposatzen zizkigun, puntualki baliatzeko, eta hori ezin da. Gaztetxe bat autokudeatua da, guk dugu barnea antolatzen, guk dugu gure egiten…; gaztetxe batek nortasun bat badu. Nahi dugularik biltzeko da, herriko etxeari baimena galdegin gabe aste bat lehenago».
Alta, Pargade zinez atxikia da partekatze ideia horri oraino ere. «Gaztetxearentzat ala beste nornahirentzat, nik beti erraten dut egoitzak mutualizatu behar direla. Lehentasunez gaztetxearentzat izanen da, baina haiek ez dutelarik erabiliko, beste elkarteek baliatzen ahalko dute, beste egoitza sozialekin egiten dugun bezala. Ondasun publikoa ondasun komuna da, eta ezin da manera pribatu batez hartaz jabetu».
Hazparne erdigunean okupatu zuten eraikina gaztetxe bilakatuko zutela iragarri zuten Ttattolako kideek. Auzapezari, aldiz, ez zitzaion egokia iruditzen; besteak beste, auzoz inguratua zelako. Ezkerparetaren ondoan, berriz, axuri merkatuaren egoitza aparkalekuek inguratzen dute; gainera, herriak gaztetxearentzat abiatu obrekin, bakartua izanen da egoitza, eta, Pargadek argitu duenez, ¨lasaiki antolatzen ahalko dituzte haien aktibitateak auzoen arrangura ukan gabe. Erdigunean da, baina auzoak hurbil ukan gabe».
1996an ukan zuten Hazparneko eta inguruko gazteek lehen gaztetxea, Batzokia izenekoa, 2000. urtea arte. Azken belaunaldiek ezagutu duten lokal koloreztatua, berriz, 18 urtez gaztetxe izana zen 2002az geroztik. Bi lokalak alokairuan hartu zituzten gazteek, eta gaur egungoek ere begiratu zituzten jabe pribatuen proposamenak gaztetxe berri bat bilatzean, baina «prezioak karioegi» zitzaizkien.
Okupazioarekin, lokal baten beharra agerian uzteaz gain, Hazparneko etxe huts eta bigarren etxebizitzen kopurua ere salatu nahi izan zuten Ttattolako kideek, bostehun etxe hutsen kopurua zabalduz. Gaztetxearen beharraz gain, Hazparneko Herriko Etxean etxebizitza hutsei buruzko eztabaidak ere ireki ziren okupazioaren ondoko herriko kontseiluetan.
KRONOLOGIA
Momentu berean iragarri dituzte biak: epaiketa eta sostengu gaualdia. Ttattola Hazparneko gaztetxearen aldeko sostengu gaualdian Zetknin, Ramonheurs de Menhirs eta DJ Mixela ariko dira Aiherrako denen gelan.
1996. Batzokia, Hazparne inguruko lehen gaztetxea. 2000. Batzokia utzi zuten jabeak, egoitza berreskuratu nahi zuelako. 2002. Ttattola gaztetxearen lehen urtea. 2021eko urtarrila. Batzokia bezala, jabeak lokala berreskuratu zuen. Gaur egun lokal komertziala da. 2021eko agorrila. Agorrilaren 21ean hasirik, Davidenia etxearen okupazioa lau astez, kanporatuak izan arte. 2023. Maiatzaren 17an, sostengu gaualdia Aiherran; 25ean, epaiketa Baionan. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227321/herri-bat-ospatzeko-eta-aldarrikatzeko-egunak.htm | Gizartea | Herri bat ospatzeko eta aldarrikatzeko egunak | Ijito Herriaren Nazioarteko Eguna da apirilaren 8a, eta IrunÌeko ijitoek Argaren ibaiertzean ospatu zuten: loreen zeremonia egin zuten, euren herriaren diaspora oroitzeko. Apirilak badu bertze egun nabarmenik, hala ere, herrialdeko ijitoentzat: Gaz Kalo federazioak Nafar Ijitoen Eguna ospatu zuen ostegunean. | Herri bat ospatzeko eta aldarrikatzeko egunak. Ijito Herriaren Nazioarteko Eguna da apirilaren 8a, eta IrunÌeko ijitoek Argaren ibaiertzean ospatu zuten: loreen zeremonia egin zuten, euren herriaren diaspora oroitzeko. Apirilak badu bertze egun nabarmenik, hala ere, herrialdeko ijitoentzat: Gaz Kalo federazioak Nafar Ijitoen Eguna ospatu zuen ostegunean. | Bestak eta aldarriak bat egiten dute apirilean ijitoen artean: Ijito Herriaren Nazioarteko Eguna da 8a; 27a, berriz, Nafarroako ijitoena. Apirilaren 27an, 1435ean, Zuria I.a Nafarroakoak dokumentu bat sinatu zuen ijito talde bat aske ibil zedin erresuman barrena. Ordukoak dira ijito herriaren erroak herrialdean, baina luze bezain ezezaguna da ijito nafarrek geroztik egin duten bidea. Kultura aberatsekoa da ijitoen herria, baina egun, oraindik ere, zaila dute estereotipoen eta aurreiritzien zamari ihes egitea. Anitz dute ospatzeko, bai eta salatzeko ere.
«Ezin dugu segitu sistemaren begirada arrazista onartzen; ezin dugu onartu aurrerantzean ere ijitoon inguruko betiko estereotipoak sustatzea». Horixe erran du Bruno Jimenezek (Zangoza, 1973). Maisua da, Kasedako eskolako zuzendaria; musikaria ere bada, eta Zangozako Nora abesbatzako burua. Hitz bat jarri du erdigunean: ezjakintasuna. «Payo-ek ez dute ijitoon kulturaren berri, eta ijito anitzek ere ez dute ezagutzen euren historia».
Ez dute ezagutzen, ez dietelako irakatsi. Nafarroako Gobernuak huts hori konpontzen hasi nahi du, eta Hezkuntza Departamentuak eskatuta, hain zuzen, ijito herriari buruzko materiala prestatzen ari da Jimenez, curriculumean txertatzeko. «Ezinbertzekoa da ijitoen historia eskoletara eramatea».
1435ean hasi zen Nafarroan ijitoen historia hori. Santiagora bidea egin nahi zuen erromes talde bat zen Zuria I.a Nafarroakoaren baimena jaso zuen hura. XV. mendearen hasieran ailegatu ziren ijitoak Europara, eta, ezagutzen diren agirien arabera, Indiatik heldu zirela erran zuten herritar haiek. Errege-Erregina Katolikoek 1499. urtean ezarri zuten ijitoen aurkako aurreneko araudia. Nafarroan, berriz, ijitoak herrialdean gelditzea debekatzen zuen lehendabiziko testua 1549. urtekoa da.
«Gure kontrako jazarpena etengabekoa izan da», erran du Bruno Jimenezek; ondorioz, eusten ikasi behar izan du ijitoen herriak. «Aurre egin diogu beti jasandako jazarpenari; eutsi diogu», berretsi du. Silvia Aguerok eta Nicolas Jimenezek sinatutako Resistencias gitanas (Ijitoen erresistentziak) liburuak (Libros.com, 2020), hain zuzen, erresistentziaz betetako bide horren berri ematen du. Bertze batzuen artean, lan horrek bi data nabarmentzen ditu, ijitoen aurkako jazarpenaren adibide: 1749ko Sarekada Handia —uztailaren 30eko gauean, 12.000 ijito atxilotu zituzten ijito izateagatik, Gaztelako Kontseiluaren aginduz; Nafarroari ere eragin zion—, eta 1933tik 1945era naziek egindako Samudaripen edo Porrajmos; hitz horiek erabiltzen ditu ijito herriak bere aurkako genozidioaz hitz egiteko. Zenbait iturriren arabera, naziek milioi erdi ijito hil zituzten kontzentrazio esparruetan; milioi eta erdi izan zirela aipatzen dute bertze aditu batzuek. 1944. urteko abuztuaren 2an, 4.400 ijito inguru hil zituzten Auschwitz nazien kontzentrazio eta deuseztatze esparruan, Poloniako Oswiecim hirian. 2015etik, naziek ijitoen aurka egindako genozidioaren biktimak oroitzeko Europako eguna da abuztuaren 2a.
Bazterketa salatu
Iragan hori ezagutzeko eta oroitzeko beharra nabarmendu du Bruno Jimenezek; gainera, uste du jasandako minaren aitortza eta erreparazioa zor zaizkiola ijito herriari. Oraina jarri nahi izan du maisuak erdigunean, halere, eta erran du ijito herriak berdintasunean garatutako harremanak behar dituela orain. «Integratu behar dugula erraten digute anitzetan; zer erran nahi du horrek, ordea? Berdinen arteko harremanak behar ditugu». Jimenezen ustez, «berri ona» da ijitoen aurkako jarrerak gorroto delitu gisa onartu izana.
Jarrera horiek gibelean utzi eta berdintasunezko harremanak garatzeko, «funtsezkoa» da ijitoen inguruko estereotipoak baztertzea, Jimenezen hitzetan. «Tamalez, indarrean dira oraindik ere». Hitz horiekin bat egin du Angelines Hernandezek ere (Tafalla, 1969). «Lapurtzat hartzen gaituzte denda batean sartu bezain pronto. Beti gertatu zait hori. Errainak 26 urte ditu, eta 5 urteko semearen aurrean hamaika aldiz miatu diote haurraren aulkitxoa. Aski dela errateko garaia da, nire ustez; nahikoa dugula errateko eta gertatzen dena salatzeko garaia».
Gauzak aldatzen ari direla garbi du Hernandezek, urte luzez «normaltzat» jo dituzten ijitoen aurkako jarrera horiei aurre egiten hasi direlako belaunaldi gazteak, batez ere. Ijito elkarteen lana nabarmendu du Hernandezek, bertzeak bertze, aldaketa horiek azaltzeko. Tafallan, Sinando Kali (ijito izanda) sortu zuten Hernandezek eta herriko bertze hogei emakume inguruk, 2001. urtean. «Elkartearen helburua da herriko emakumeei tresnak ematea, senti dezaten ez daudela bakarrik».
Hernandezek gogora ekarri du Sinando Kali martxan jarri aurretik Tafallan bazela herriko hainbat gizonek osatutako ijito elkarte bat. «Emakumeok ez genuen geure burua ordezkatua ikusten; geure kabuz antolatzea erabaki genuen». Orain, osasunari, hezkuntzari eta etxebizitzari buruzko auziak lantzen dituzte, batez ere «eguneroko arazoei» aurre egiteko. Bitartekari lanetan aritzeko prestatu da Hernandez, eta esperientzia hori baliatu nahi du berdintasunezko harremanak garatzen laguntzeko. «Ezagutu gaitzatela, aurreiritzirik gabe».
Izan ere, etxebizitza bat alokatzeko «zailtasunak» dituzte ijitoek oraindik ere, eta Bruno Jimenezi iruditzen zaio hezkuntza sisteman ere ez dutela jasotzen behar duten arreta eta laguntza. «Ijitoak dira, baina eskolak ez die ijitoei buruz hitz egiten», salatu du.
Erreferenteak
Harrotasunez mintzo dira Hernandez eta Jimenez euren herriari, euren kulturari buruz, eta kultura horren berri zabaltzeko «irrikan» direla erran dute. Jimenezek onartu du seme-alaben eraginez ohartu dela, batik bat, ijito izateko harrotasun hori zabaltzeko beharraz. «Nik ez nuen erraten ijitoa naizela; payo-ek ere ez dute erraten payo-ak direla! Baina seme-alabek erran zidaten behin bertze ijitoek eta payo-ek izan behar dutela egiten dugunaren berri, erreferente positiboak behar direla».
Erreferenteak eta esperientziak erdigunean jartzeko, hain zuzen, Palabra gitana (Ijitoen hitza) izenburuko proiektua abiarazi du Nafarroako ijitoen elkarteen Gaz Kalo federazioak, Labrit Multimediarekin batera: zaharren memoria jaso, gorde eta zabaltzeko dokumentala prestatu dute. Nafarroako Gobernuak diruz lagundu du, eta lan horren laburpen bat estreinatu zuten atzo erakunde horren egoitzan. Nafarroako Gobernuak harrera egin zien ijito elkarteei, Nafarroako Ijitoen Eguna ospatzeko. Apirilaren 8a, berriz, Iruñean ospatu zuten, Argaren ibaiertzean; loreen zeremonia egin zuten, euren herriaren diaspora gogoratzeko.
Bada zer ospatu. Hori berretsi dute Bruno Jimenezek eta Angelines Hernandezek. Badute, gainera, zer aldarrikatu eta zer borrokatu. Maiatzaren 16a ijitoen erresistentziaren eguna da.
NABARMENTZEKOAK |
2023-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/227322/tokiko-bezeroak-izan-nahi-ditugu-ez-bakarrik-turistak.htm | Kirola | «Tokiko bezeroak izan nahi ditugu, ez bakarrik turistak» | Neguko denboraldia bukatutzat eman dute Larra-Belagua zentroan, bi hilabetean elurra izan eta gero. Klima aldaketak eskian izan duen eragina aipatu du Julen Garjon zentroko zuzendariak. | «Tokiko bezeroak izan nahi ditugu, ez bakarrik turistak». Neguko denboraldia bukatutzat eman dute Larra-Belagua zentroan, bi hilabetean elurra izan eta gero. Klima aldaketak eskian izan duen eragina aipatu du Julen Garjon zentroko zuzendariak. | Larra-Belagua eski zentroko zuzendaria da Julen Garjon (Erronkari, 1993). Erronkarin, maite duen kirolean lan egitea lortu du: eskian. Aurten jada gorde dituzte eskiak, eta neguko denboraldia agurtu, eta, urtero bezala, makilen trukaketa egin dute: eskiatzaileek, urrezko makila hartu, eta artzainei ematen diete. Negua amaitu da. Kezka du etorkizunarekin, klima aldaketaren ondorioz elur gutxiago botatzen duelako. Horregatik, zentroko arduradunak jarduera berriak aurkeztu nahi ditu, betiere eskiari eutsiz.
Zure zaletasuna ogibide bihurtu duzu?
Bai. Txikitatik egon naiz eski munduan murgilduta. Erronkarin elurra zegoen, eta guztiok eskiatzen genuen. Kirola asko gustatzen zaidanez, entrenatzaile gisa lan egiten hasi nintzen. Gero, Brasilgo selekzioarekin lan egin nuen, eta, aldi berean, Nafarroako federazioan teknikari gisa.
Nola sortu zen Brasilgo selekzioarekin lan egiteko aukera?
Brasilgo selekzioa Erronkarira etorri zen entrenatzera, eta hor hasi nintzen Manex Salsamendirekin lan egiten. Zortzi eskiatzaile inguru zeuden selekzioan, baina nik Salsamendirekin lan egin nuen hiru urtez, eta Europako hainbat txapelketatara joan nintzen harekin.
Besteak beste, 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan izan zinen. Nolakoa izan zen esperientzia?
Brasilgo selekzioarekin egin nuen azkeneko bidaia izan zen hori. Kirol munduan lan egiten duen norbaitentzat, Olinpiar Jokoak izugarriak dira. Pekinen munduko hoberenekin bazkariak partekatzea eta gero jokoen egitura gertutik ikustea ikaragarria izan zen.
Zer eginkizun zenuen entrenatzaile gisa?
Entrenatzailea izateaz gain, bileretara joaten nintzen; sukaldariak gara, baita psikologoak ere. Eskiak prestatzen ditugu, baina, bestalde, kirolariaren ongizateaz ere arduratzen gara.
Orain Larra-Belagua zentroko arduraduna zara. Eskiarekin duzun harremanak zentroa kudeatzen lagundu du?
Bai. Eskia da zentroko aktibitate nagusia, eta, betidanik hemen eskiatu dudanez, badakit pistak nola dauden, zer hobetu dezakegun, edo zer mantendu behar dugun.
Eskia maitatu behar da zentroko arduraduna izateko, zure ustez?
Bai. Proiektua zurea sentitu behar duzu. Erronkarikoa izatea ezinbestekoa da, eta kirola maitatzea. Saiatzen gara kalitatea eta hurbiltasuna eskaintzen, baita Erronkariko ingurua errespetatzen ere.
Neguko denboraldia amaitutzat eman duzue. Klima aldaketaren eragina nabaria da?
Elur gutxiago egiten du, hori egia da. Aurten bi hilabetez izan dugu elurra, besterik ez. Gainera, tenperatura aldaketak ikaragarriak dira: agian, egun batean elurra egiten du, eta tenperatura -6 gradukoa da, eta, hurrengo egunean, 10 gradu dauzkagu. Gaur egun, elurra ez da konstantea.
Nola aurre egin diozue?
Klima aldaketa kontuan hartuz, beste ekintza batzuk egin nahi ditugu: jokoak, bizikletarekin ibiltzeko bideak, antzerkia… Elurra izaten denean, jende gehiago etortzen da, noski. Elurra amaitzen denean, jendeak jarrera aldatzen du, eta eguraldi ona nahi izaten du, besterik ez. Guk erakutsi nahi dugu Erronkarin beste ekintza batzuk egiteko aukera ere badagoela, betiere ibarra zainduta, noski. Erronkarin bizi garenok gure ibarra maite dugu, eta badakigu gure lurra zaindu behar dugula.
Larra-Belaguan eskia ez da ekintza bakarra izango, beraz?
Ez. Orain, saiatzen ari gara proiektu berriak aurkezten. Ez badugu eboluzionatzen, hil egingo gara. Beti elurra eta eskia kontuan izanda, eta non gauden, noski. Aurten, egitasmo oso bitxi bat egin dugu, Winter Wonderland (Negu liluragarria) deitzen dena. Lurrean egin daitezkeen aktibitateak —korrika, adibidez—, eskiarekin nahasi genituen; herri kiroletako ariketak ere egin genituen. Txapelketa batean, musika, zozketak eta bazkaria antolatu genituen. Oso egun polita pasatu genuen.
Eskiarekin zerikusirik ez duen jendea azaldu zen?
Bai. Orain konturatu dira Larra-Belaguan hainbat ekintza egiteko aukera dagoela. Ekintza berri horien harira gure zentrora etorri ziren askok ez zekiten eskiak zer diren ere. Orain, horietako asko eskiatzen hasi dira, eta hilabetean behin etortzen dira familiarekin eguna pasatzera.
Zeintzuk dira ohiko bezeroen ezaugarriak?
Betiko bezeroak daude, askotan eskiatzen duten horiek. Baina, ekintza horiei esker, askotariko bezeroak ditugu orain. Egia da orokorrean ezjakintasuna nagusitzen dela; askok ez dakite Larra-Belagua badagoenik ere, eta Pirinioetara joaten dira zuzenean. Baina Erronkarin elurra dago, eta eskiatzeko aukera ere bai.
Turistak nagusitzen dira eski pistan?
Bai, izan daiteke. Tokiko bezeroak izan nahi ditugu, ez bakarrik turistak. Larra-Belagua gure altxorra da, zaindu beharrekoa; lan handia dago proiektuaren atzean. Arratsaldean Erronkariko gurasoak haurrekin pistetara igotzen ikustea oso berezia da niretzat. Ez dira parkera joan, elurretara igo dira. Hori ikusteak poz handia ematen dit. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227323/las-buenas-companias-filmak-irabazi-du-ikusleen-saria-giza-eskubideen-zinemaldian.htm | Kultura | ‘Las buenas compañías’ filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian | Abortu eskubidearen aldeko borrokaren gaineko istorio bat kontatzen du film irabazleak. 'The Lost Souls of Syria'-ri eman diote Amnesty International saria, eta 'Yellow' laburrari gazte epaimahaiarena. | ‘Las buenas compañías’ filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian. Abortu eskubidearen aldeko borrokaren gaineko istorio bat kontatzen du film irabazleak. 'The Lost Souls of Syria'-ri eman diote Amnesty International saria, eta 'Yellow' laburrari gazte epaimahaiarena. | 1976ko uda da. 16 urte ditu Beak (Alicia Falcó). Emakume talde batean militatzen du, hain zuzen ere, feminismoa aldarrikatzeko eta abortatzeko eskubidearen alde egiteko. Miren ezagutuko du orduan (Elena Tarrats), eta laguntasun estu bat izango du harekin. Hain justu, Bearen bizitzan mugarri izango da harreman hori. Istorio hori kontatzen du Las buenas compañías filmak. Hain justu, Donostiako Giza Eskubideen XX. Zinemaldiko ikusleek lan horri eman diote jaialdiko sari nagusia.
Amnesty International erakundearen saria, berriz, Stephane Malterreren eta Garance Le Caisneren The Lost Souls of Syria filmari eman diote. Siriar erregimeneko artxibo ezkututik lapurtutako 27.000 argazkiren inguruko film bat da. Bertan kontatzen denez, 2014an atera ziren argitara artxibo ezkutuok. Atxilotuak eta torturatuak ageri dira horietan; eta biktima horien senideak eta aktibistak justiziaren alde ari dira borrokan, Europa osoko auzitegietako ateak joz.
Giza eskubideen aldarrikapena
Gazte epaimahaiak film laburrik onenari emandako saria, berriz, Elham Ehsas zuzendari afganiarraren Yellow lanak lortu du. Laliren istorioa kontatzen du filmak. Hain zuzen ere, Talibanek kontrolatutako Afganistanen bizi da, eta, etorkizun berriari aurre egiteko, aurreneko belo integrala erosiko du Kabulgo burka denda batean. Horixe du abiapuntua filmak. Lanaren kalitate zinematografikoa eta giza eskubideen arloan «sentsibilizatzeko duen gaitasuna» hartu ditu kontuan epaimahaiak, zeina berrogeita hamar kidez osatuta baitago. Hala azaldu du Oihane Gonzalo de Nava epaileak: «Ia hitz egin gabe istorio eder bat ulertarazteaz gain, giza eskubideen aldarrikapen argi eta sentibera aurkezten duela uste dut».
Gaur banatuko dituzte sariak, 20:00etan, Viktoria Eugenia antzokian. Ondoren, zinemaldiko itxiera filma pantailaratuko dute: Beatrice Polleten Toi non plus tu n'as rien vu (2022) filmaren proiekzioarekin. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227324/izugarrizko-ezjakintasuna-nabari-dut-lan-gaixotasunen-inguruan.htm | Ekonomia | «Izugarrizko ezjakintasuna nabari dut lan gaixotasunen inguruan» | Urte askoan CCOO sindikatuan langileen eskubideen alde aritu da lanean Jesus Uzkudun. Asbestosi gaixotasuna diagnostikatu zioten duela bi urte, «amiantoarekin urte askoan lan egiteagatik». | «Izugarrizko ezjakintasuna nabari dut lan gaixotasunen inguruan». Urte askoan CCOO sindikatuan langileen eskubideen alde aritu da lanean Jesus Uzkudun. Asbestosi gaixotasuna diagnostikatu zioten duela bi urte, «amiantoarekin urte askoan lan egiteagatik». | Gaztetatik izan da militante Jesus Uzkudun (Donostia, 1949). Lan munduari lotutako ekintzetan aritu izan da beti, fabrikan lanean hasi eta berehala eman zuelako pauso hori. CCOO sindikatuan barrutik aritu da lanean, eta Asviamie amiantoaren biktimen elkarteko bozeramailea da egun.
Frankismo garai betean, nola gogoratzen duzu haurtzaroa?
Nik, batez ere, eskola gogoratzen dut, nola [Donostiako] Igara auzoko eskolan denak baserritarrak ginen eta ez genekien gaztelaniaz. Asto belarriak jarrita eta kolpeak jasoz gogoratzen ditut garai haiek. Geroago, gogoan dut beste baserri batera joan ginela bizitzera; trenbidea egiten hasi ziren baserriaren lurretan, eta guardia zibilez beteta egoten zen dena. Kontziente nintzen gertatzen ari zenaz, baina haurra nintzen.
Aipatu duzu euskaraz bizi zinetela zuek. Hizkuntzak garrantzi handia izan du zuregan?
Bai, noski. Gurasoak euskaldunak ziren, eta hori irakatsi zidaten niri; ez nekien besterik. Ikasketa guztiak gaztelaniaz egin behar izan nituen, baina nik beti izan dut euskara oso presente. Beti izan dut hizkuntzarekiko kontzientzia.
Donostian igaro zenuen haurtzaroa, baina Hernanin gaztaroa, ezta?
Hala da. Nik 13 urte nituela etorri ginen Hernanira bizitzera. Eskola profesionalean hasi nintzen orduan, eta 17 urte bete berri nituela Urnietako enpresa batean hasi nintzen, mekanizazio lanetan. Garai hartan kristaua nintzen ni, eta kontzientzia soziala hartzen hasia nintzen, baita fabriketako egoeren inguruan ere.
Kontzientzia horrek barneratu zintuen militantzian?
Parrokiaren zentro bat zegoen [Hernaniko] Florida auzoan, eta ekintza sozial batzuk egiten zituzten bertan; horietan parte hartzen nuen nik. Mendi talde bat sortu nuen han, eta kristau munduko gazte batzuk hainbat ekintza sozial egiten hasi ginen: irakurri, eztabaidatu… Mendi irteerak ere egiten genituen, eta hainbat gai lantzen genituen irteera haietan.
Lanketa horretan pauso gehiago eman zenituen jarraian…
ETAko langile frontean hasi nintzen segituan. Era berean, Hernanin lan munduko legeak ikasten aritu nintzen talde batekin, eta ikasi nuen, bai! Garai hartan ni fabrikan lanean ari nintzenez, fabrikak gelditzeko mugimenduko buru bihurtu nintzen; ardura ez nuen nik hartu, jendeak eman zidan. Enpresa guztiak propagandaz josten genituen orduan, eta sinadurak biltzen genituen lan baldintza hobeak eskatzeko. Gogoan dut bi buzo eta soldata igoera bat lortzea izan zela lehendabiziko eskaera. Jendearentzat harrigarria zen lan baldintzen inguruan zerbait jakitea; horregatik nintzen ni burua. Harremanak egiteko aukera eman zidan horrek.
Beraz, lan munduarekin lotura duten mugimenduetan ibili izan zara zu beti, ezta?
Bai. Ardura maila aldatu arren, arlo horretan aritu izan naiz beti borrokan. Horregatik, ETA zatitu zenean, ETA VI.ekoekin egin nuen bat nik; geroago, Liga Komunista Iraultzailearekin (LKI); eta, azkenik, Zutik-ekin.
CCOO sindikatua sortu zenuen gero Hernanin.
Hogei bat lagunekin biltzen nintzen herrian, eta, ordura arteko bidean egindako harremanekin, ibarrean CCOO sindikatua sortzea beharrezkoa zela ikusi nuen. Hein handi batean, nik bat egin nuen mugimendu horrekin. Langileak sindikalismora bideratzeko, sortu beharra zegoen zerbait herrian. Hala ere, sindikatuaren barruan hainbat tirabira eduki izan ditut nik; hori ere esan beharra dago.
Sindikalismoa, beraz, garrantzitsua izan da zure bizitzan…
Noski. Nik beti pentsatu izan dut iraultza eta sozialismoa lortu nahi baditugu langileekin lortu behar ditugula, eta egoeraz kontziente izatea da langileen lehen pausoa. Horretarako da garrantzitsua sindikalismoa: langileei dena argitu eta haien bidean edo borrokan laguntzeko. Horregatik, gorabeherak izanik ere, betidanik sinisten dudan bidean jarraitu dut nik CCOO sindikatuan ere.
CCOO ez da euskarak garrantzirik handiena duen sindikatua. Zu euskaltzalea izanik, nola hartu izan duzu hori?
Ez da erraza. Euskara bermatzeko ardura sortu nuen CCOOn, eta Euskal Kontseiluan eta beste hainbat kontseilutan aritu nintzen euskararen alorra bermatzeko; hala jarraitzen du nire ondorengoak ere [Alfonso Rios]. Beti esan izan dut herri honetan sindikatuko ardura duenak bi hizkuntzak menderatu behar dituela, gutxienez. Neurri batean lortu nuen: gaur egun Madrilen dago Unai Sordo [Espainiako CCOOko idazkari nagusia], baina hark euskaraz ikasi zuen. Hori bai, presio falta dagoela nabari dut. Afiliazioa erdalduna bada, oso erraza da korporatibismoan gaztelaniara jotzea eta erdaldunen eskaeretan bakarrik zentratzea. Hori hala bada, zulora goaz; kontraesan hori dut nik neure barruan. Ez nago ados sindikatuan hizkuntzarekin duten tirabira horrekin, baina 74 urte egingo ditut laster, eta jada ez nago eztabaidetan hasteko. Lan egiteko banago, baina eztabaidetarako, ez.
Gaur egun nola ikusten duzu sindikalismoa?
Arazo bat baino gehiago ikusten ditut. Batetik, ideologikoki prestatuta daude sindikalismoan ardura duten asko, baina ez dira pasatu lan mundutik, eta eragin egiten du horrek. Pertsona hori lan munduan gogortu ez bada, zerbait falta zaiola iruditzen zait niri. Bestalde, sindikalismoak afiliazioa behar du, eta, nire ustez, gaur egun eskatzen da afiliazioa, baina aurretik ez da zabaltzen hazirik. Afiliazio gosea zabaldu behar da lehenengo, landu egin behar da gai hori, eta dena ondo ulertzen dutenean afiliatu behar dute langileek. Gainera, zatiketa handia dago sindikatuen artean, eta horrek ez du laguntzen. Langile bat hiltzen denean, sindikatu bakoitzak bere iritzia ematen du, bere oharra zabaltzen du, baina horrelakoetan erantzun bateratu bat eman beharko litzatekeela uste dut. Indarra galtzen dugu sindikatuak elkarrengandik banatzen, eta ez diegu heltzen beharrezko borroka edo gaiei.
Zein dira gai horiek?
Batzuek uste dute langileak emantzipatuko direla soldatak igota eta erretiroak eskatuta, baina zerbait gehiago behar dela uste dut nik. Gaur egun, garrantzi handiagoa izan beharko lukete, adibidez, lan osasunak, berdintasunak eta ingurumenaren aldeko konpromisoak. Nik askotan aipatzen dut Europan, urtero, 90.000 pertsona baino gehiago hiltzen direla amiantoak sortutako gaitzengatik, eta lanketa gutxi egiten da horrekin. Ez al du merezi horrelako gerra bat egitea? Elkarlana behar du sindikalismoak: mugimendu feministarekin, ekologistarekin…
Amiantoaren gaia gertutik bizi izan duzu zuk, eta Asviamie elkarteko bozeramailea zara gaur egun.
Askotan kontatu izan dut 1982an asko nekiela amiantoaren inguruan, baina beti irakurtzen nuen uralita fabriketan eta ontzioletan erabiltzen zela; inoiz ez nuen irakurtzen siderurgia fabriketan ere erabiltzen zela. Siderurgian lan egin nuen nik, eta, konturatu nintzenerako, berandu zen. Duela bi urte diagnostikatu zidaten asbestosi gaixotasuna; amiantoarekin urte askoan lan egin izana dago horren atzean, eta oso jende gutxi konturatzen da horretaz. Adibidez, duela gutxi Bizkaiko lagun batek esan zidan amiantoarekin lan egin zuela; ea Osalaneko zerrendetan zegoen galdetu nion, dena ondo aztertzeko. Zerrendan ez dagoenez, ez diote egin amiantoak sor ditzakeen gaixotasunen inguruko azterketa zehatzik. Gerta daitekeenaz kontziente naizelako nengoen ni zerrendetan, eta, kolpetik ez duenez eragiten, jendeak ez dauka horrekiko kontzientziarik.
Nola ikusten duzu gaur egungo militantzia eredua?
Ez da erraza aitona zaharrek gazteen kontuez hitz egitea. Hala ere, nik sumatzen dut galdu egin dela gure belaunaldiak militantziarako zuen konpromisoa eta apustua. Egia da 1968an, agian, ez zegoela militantziarako konpromiso hori; gauzak egiteko laguntza eskatu eta aitzakiak jartzen zituen jendeak. Gorakada bat izan zen gero, militantzia modan zegoela esan daiteke, eta errazagoa zen. Gaur egun, berriz, beherakadatxo bat izan da, nire ustez; ez da berdina. Bestalde, jende askok kritikatu egiten duela nabari dut, baina horiek ez daukate konpromisorik gauzak aldatzeko. Ez dakit, geure belaunaldiarekin alderatuta, desberdintasun hori ikusten dut nik. Oso aktiboak ginen gu, eta beharrezkoa ikusten genuen egoera horiei buelta ematea.
Zein esango zenuke dela gaur egungo militantziaren erronka nagusia?
Batetik, lan munduan, abokatuetatik hasi eta medikuetaraino, izugarrizko ezjakintasuna nabari dut lan gaixotasunen inguruan, eta erronka handia dauka esparru horretan. Duela gutxi sententzia bat izan da Frantzian: erizain baten bularreko minbizia gauez lan egitearen ondorioa izan dela epaitu dute; gure gorputzaren erritmoak aldatzeak eragin larriak izan ditzakeela eta horrelako egoerak sor ditzakeela demostratu dute. Nire ustez, hori da bidea: aztertuta egon beharko luke gure lan jardunek zer kalte sor ditzaketen, eta prebentzioan lan egin beharko genuke. Baina prebentzioan lan egiteak ez du esan nahi jada ondorioak jasaten ari direnek arretarik merezi ez dutenik. Bi gauzak landu behar dira, noski: prebentzioa eta ondorengo zaintza. Bestalde, lehen aipatu dudanez, langileen arteko elkarlana bilatzea da beste erronka nagusia; borroka asko hobeak dira elkarrekin eginda. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227325/kirola-eskubide-eta-aldarrikapen.htm | Kirola | Kirola: eskubide eta aldarrikapen | Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hogei urte bete zituen iazko abenduan. Behar bati tiraka sortu zuten federazioa, eta tarte laburrean "asko" egin dutela azpimarratu dute Blanca Arangurenek, Alicia Figueroak eta Amaia Elizondok, Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioko ordezkariek. | Kirola: eskubide eta aldarrikapen. Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioak hogei urte bete zituen iazko abenduan. Behar bati tiraka sortu zuten federazioa, eta tarte laburrean "asko" egin dutela azpimarratu dute Blanca Arangurenek, Alicia Figueroak eta Amaia Elizondok, Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioko ordezkariek. | Kirola egin ahal izatea. Eskubide gisa. Horixe. Ez besterik. Edo hori guztia. “Duela hogei urte, ezinezkoa zen”, zehaztu du Amaia Elizondo Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko finantza eta komunikazio zuzendariak (Andoain, 1984). “Gipuzkoa guztian eskola kirol egokitua izatea lortu dugu hogei urteotan [20 urte artekoentzat], eta hori jada bada zerbait; lehen, heziketa bereziko gelaren batean zegoen haurrak edo desgaitasun larri samarren bat zeukanak ez zeukan eskola kirolerako sarbiderik”, gaineratu du Blanca Aranguren Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko presidenteak (Donostia, 1968). Eta Eskola adineko kirol inklusiboagorako gida ere sortu dute, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin elkarlanean. Eskolekin lantzen ari dira jada.
Ikusi gehiago: Leire Esnal, kirola zeinetan sartuta
Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioak hogei urte bete zituen iazko abenduan. “Gutxi dira, azkar igaro dira, baina asko egin dugu”, ziurtatu du Arangurenek. Amaigabea da urteotan egindakoen zerrenda. “Baina, horien artean, ikusgai egin dugu ageriko desgaitasunik ez dutenen errealitatea, adimen urritasuna dutenena, esaterako, eta oso garrantzitsua da hori”.
Kirol formakuntzan lanketa
Alicia Figueroa Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko zuzendari teknikoak (Tacoronte, Espainia, 1971) zehaztu du “lehiaketara bideratutako kirol jarduna” besterik ez zegoela 2002an. “Eta kirol trebakuntza ere landu dugu, piramide guztia osatu. Aukeratu ahal izateko askatasuna irabazi dugu”. Herriz herriko kirol eskaintza indartu nahi dute orain. “Aholkulari eta bideratzaile soilak izan nahiko genuke hogei urte barru”, aitortu du Arangurenek.
Figueroak Jose Ignacio Olaizola Kote 1999tik 2003ra Gipuzkoako Foru Aldundiko Kirol diputatu izan zena eta Mikel Izagirre Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioko presidente ohia (2002-2012) ekarri ditu gogora bi hamarkada atzera eginda. “Gaur egungo egitura sortzeko beharra sumatu zuen Kotek, eta pausoa eman zuen Mikelek [Izagirre], kluben babesarekin. Kirol diziplina guztientzako aterki bat sortu zuten”. Federazioak beste hiru presidente izan ditu ordutik: Iban Perez (2012-2016), Igor Otaegi (2016-2020) eta Aranguren bera (2020tik). Gaur-gaurkoz, federazioak sei langile dauzka bulegoan, eta 30 monitore dauzkate kontratuarekin, eskola kirol egokiturako. “Lege aldaketarekin, lantaldean sartu ditugu guztiak”, zehaztu du Arangurenek. “Profesionalizatuta daukagu dena”, gaineratu du Elizondok.
Ikusi gehiago: Alex Prior, diagnostikoa iraulita
Figueroak gogoratu du 2002an ez zeukatela daturik desgaitasunen bat zuten herritarren kirol ohiturei buruz. “Ikerketa lan zaila izan zen, baina altxor bat sortu genuen gerora. Oso txikiak gara, baina gauza asko egin ditugu hogei urteotan”. Ibilbide guztian Gipuzkoako Foru Aldundia “bidelagun” izan dutela azpimarratu dute hirurek, eta, besteak beste, goratu egin dute Gipuzkoako Futbol Federazioa eta Reala fundazioa kirol egokituaren alde egiten ari diren lana. “Pilota, atletismo, igeriketa… federazioekin ere elkarlana sustatzen ari gara”, zehaztu du Figueroak. Horren ondorio da urteotan Gipuzkoak izan duen paralinpiar kirolarien kopurua —Iñigo Llopis eta Nahia Zudaire 2021eko Tokioko Paralinpiar Jokoetan izan ziren—. “Baliabide askorik gabe, klubak gogotik ari dira lanean”. Zuzendari teknikoak hogei urteotako lorpenen artean sartu du Donostiako Hegalak kirol zentroa ere. “400 metro koadro eskaini zizkiguten, eta 4.000 metro koadro ditu gaur egun”, azaldu du Arangurenek.
Hamar herritarretik bat
Datu zehatzik ez badago ere, egun herritarren %10ek daukate aitortutako desgaitasunen bat. “Kopuru handia da”. Eta generoaren gaiak ere arduratzen du Aranguren. “Emakumeek, orokorrean, gizonek baino kirol gutxiago egiten dute, eta desgaitasunen bat dutenen artean, are gutxiago. Hor ere lanketa handia daukagu egiteko”. Elizondok gaineratu du emakumeek beharrezko dituztela “emakumeenak soilik izango diren guneak”. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227326/diagnostikoa-iraulita.htm | Kirola | Diagnostikoa iraulita | 2 urte zeuzkala, Perthesen gaixotasuna diagnostikatu zioten Alex Priorri; gurpil aulkian aritzen da orain eskriman eta saskibaloian. Begiz jota dauzka 2024ko Parisko Paralinpiar Jokoak. | Diagnostikoa iraulita. 2 urte zeuzkala, Perthesen gaixotasuna diagnostikatu zioten Alex Priorri; gurpil aulkian aritzen da orain eskriman eta saskibaloian. Begiz jota dauzka 2024ko Parisko Paralinpiar Jokoak. | Alex Prior (Donostia, 1991) “amaren ekimenez” hasi zen eskriman, “2008-2009 inguruan”. 15-16 urterekin udalekuetara joateko aukerarik ez zeukala-eta, amak esan zion ez zela etxean geldituko; oharkabean topo egin zuen eskrimarekin; probatu, eta gustatu egin zitzaion.
2 urte zeuzkala, Perthesen gaixotasuna diagnostikatu zioten Priorri: odol fluxuaren gabezia dela eta, izterrezurraren buruari eragiten dio gaixotasun horrek; hezurra deformatu egiten da. Bizpahiru ebakuntza egin behar izan zizkioten gaztetan, eta badaki ziurrenik protesi bat beharko duela etorkizunean —ibiltzeko, makuluekin moldatzen da gaur egun—. “16-17 urterekin, ebakuntzak egin zizkidaten garaian, ikusi nuen gurpil aulkiko eskrima ere bazegoela”. Eta erabat lotu zuen kirol hark ere.
Hainbeste lotu zuen, COVID-19aren pandemiak soilik urrundu zuen Tokioko Paralinpiar Jokoetatik; aukera dezente zituen hara iristeko. “Amorru handia eman zidan, oso ondo bainengoen. Pena izan zen, baina…”. Hurrengo urteko Parisko Paralinpiar Jokoei begira dago Prior jada. “Goi mailako kirola da hau, oso zaila, baina uztailean dugu Munduko Kopa, Jokoetarako puntuagarria, eta gogotik saiatuko naiz”.
Fortuna eta Salto Bera Bera
Kirolak “bizia” eman dio donostiarrari. “Entrenamendu bakoitza poza da niretzat. Umetan, jolas nintekeen pixka bat parkean, lagunekin, baina 16 urterekin, adibidez, ezin nuen jokatu futbolean; gogorra izan zen niretzat”. Kirol egokituari esker egiten ari da gaztetan egin gabe utzitakoa. Donostiako Fortuna taldean aritzen da eskriman, eta Salto Bera Beran gurpil aulkiko saskibaloian. Aulki berezi bat erabiltzen du kirol jarduera bakoitzerako. Irunen lan egiten du, Likale enpresako laborategian, teknikari, 06:00etatik 14:00etara, eta arratsaldean izaten ditu entrenamenduak.
Priorren ustez, herritarrek ez dakite benetan Gipuzkoako Kirol Egokituko Federazioak zenbateko lana egiten duen. “Ez dituzte lizentziak bakarrik ematen; ikastetxeetara joan eta gaia umeekin lantzen dute, itsuen egunerokoa islatu… Edonork izan dezake zorte txarra, eta gurpil aulkian bukatu; eta oso garrantzitsua da kontzientziazio lana egitea”. Begiradari eman dio garrantzia donostiarrak: “Egunero nabaritzen da ‘gaixoa’ esanez bezala begira dagoela norbait, baina guk ez dugu pena eman nahi”. Begirada hori pixkanaka “zuzenduz eta normalizatuz” joatea espero du. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227327/sanchez-galan-hautatu-dute-berriz-iberdrolako-presidente-2027ra-arte.htm | Ekonomia | Sanchez Galan hautatu dute berriz Iberdrolako presidente, 2027ra arte | Zuzendaritzak aurkeztutako proposamen guztiak onartu dituzte akziodunen batzar orokorrean. Langileen erosahalmena %11 apaldu dela salatu dute sindikatuek. | Sanchez Galan hautatu dute berriz Iberdrolako presidente, 2027ra arte. Zuzendaritzak aurkeztutako proposamen guztiak onartu dituzte akziodunen batzar orokorrean. Langileen erosahalmena %11 apaldu dela salatu dute sindikatuek. | Iberdrolaren akziodunen batzar orokorra egin dute gaur Bilbon, eta aurrerantzean ere presidentea Jose Ignacio Sanchez Galan izatearen alde bozkatu dute, 2027ra arte. Konpainiak adierazi du enpresaren gestioak akziodunen «babes handia» izan duela, eguneko puntu bakoitzaren alde bozkatu baitute batez beste %98k. Armando Martinezek ere kontseilari ordezkari jarraituko du.
Akziodunen %72k parte hartu dute batzarrean, eta dibidenduetan akzio bakoitzeko 0,49 euro banatuko ditu, iaz baino %10 gehiago. Jakinda 6.400 milioi akzio baino gehiago dituela, 3.130 milioi euro inguru banatuko ditu. Merkatu kapitalizaziorik handiena duen Europako enpresa elektrikoa da Iberdrola, eta munduko bigarrena —76.000 milioi euroko balioa du—; 2001ean baino zazpi bider handiagoa da enpresa.
Finantzei dagokienez, enpresa ondo dagoela nabarmendu du Sanchez Galanek, Iberdrolaren zorraren %75 interes tasa finkokoa baita. Bestalde, 21.000 milioi euroko likidezia dutela adierazi du, datozen bi urteko behar finantzarioak estaliz.
Iazko akziodunen batzarrean, zuzendarien soldatei buruzkoa izan zen punturik gatazkatsuena, eta akzioen ia %25 ordezkatzen duten titularrek soldata planaren aurka bozkatu zuten. Bilerak egin dituzte azkenaldian, eta, gaur, babes zabala jaso du zuzendarien soldata planak: %97 alde agertu dira.
Konpainiak adierazi du azken hogei urteetan 140.000 milioi euro inbertitu dituela «energia garbietan», eta erantsi Iberdrola trantsizio energetikoaren «abangoardia» dela munduan. Itsasoko haize errotek garrantzia hartuko dute datozen urteetan Iberdrolaren plan estrategikoan, eta 11.000 milioi euro jarriko dituzte horretarako. Hiru urtean 12.000 pertsona kontratatuko dituztela kalkulatu du.
Soldata igotzeko eskaerak
ELAk alde batetik eta UGTk eta CCOOk beren aldetik elkarretaratzeak egin dituzte Bilboko Iberdrola dorrearen aurrean, enpresako langileen egoera salatzeko. Izan ere, ELAren arabera, Iberdrolako langileen erosahalmena %11 apaldu da azken bi urteetan, eta, garai berean, enpresak 8.000 milioi euro irabazi ditu.
600.000 akzio baino gehiago ordezkatzen dituzten jabeen babesa lortuta, ELAk tarte bat izan du batzarrean hitz egiteko, eta langileen egoerari buruzko kezkak azaldu ditu. Horren aurrean, Galanek adierazi du lan harremanen inguruko kezka guztiak dagokion taldeari helaraziko dizkiola, «elkarrizketa» bidez adosteko. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227328/kirola-zainetan-sartuta.htm | Kirola | Kirola zainetan sartuta | Umetatik oso kirolzalea da Leire Esnal zumaiarra. Pilotan eta futbolean aritzen da. Emakumeen aurka lehiatu nahiko luke, talde mistorik gabe. | Kirola zainetan sartuta. Umetatik oso kirolzalea da Leire Esnal zumaiarra. Pilotan eta futbolean aritzen da. Emakumeen aurka lehiatu nahiko luke, talde mistorik gabe. | Lana, lagunak, pilota eta futbola. Gutxi-asko, lau oinarri horiek ditu Leire Esnalen (Zumaia, 1999) egunerokoak. Gureak enpresan aritzen da lanean, Goienetxe eraikinean, Donostian, “kable instalazioan”. Adimen urritasuna dauka. Bete-betea izaten du astea. “Astelehenetan, kadete mailako neskak entrenatzen ditut Zumaian, futbolean; asteartean, umeak entrenatzen ditut esku pilotan; asteazkenean, futboleko entrenamendua izaten dut Realarekin —Genuine ligan ari da—; eta ostiraletan, futboleko entrenamendua izaten dut”. Asteburuetan, berriz, entrenamenduak eta partidak izaten ditu. “Igandean, 07:30erako autobusa hartu behar izaten dut, 09:00etan entrenamendura iristeko”.
Esnal 9 urterekin hasi zen futbolean, Zumaiakon, baina, kadete mailan, entrenatzaileak esan zion ez zuela ikusten besteen pare. “Gogorra izan zen”. 16-17 urterekin izan zuen kirol egokituaren berri, eta “ate asko” ireki dizkiola aitortu du. Zarauzko pala egokituko taldearekin Gipuzkoako Txapelketa irabazita zegoen 2016rako. Garaikurrak pilatzen ari da ordutik. Besteak beste, Pilota Egokituko Espainiako txapeldun izan zen iazko abenduan, Eneko Sagarmendirekin; omenaldi txiki bat egin zioten otsailean Azpeitian, Reala fundazioak sustatuta. “Oso polita izan zen”.
Ikusita ezin zela egun guztian aurrera eta atzera ibili, Zumaian kirol egokituarekin zerbait sortu beharra zeukala sentitu zuen duela hiru urte, eta bidea egiten ari da taldetxo hura. “Gero eta jende gehiago animatzen ari da, Gipuzkoan ez baitago horrelako aukera askorik”.
Esnalek “esker on hitzak” besterik ez dauzka Kirol Egokituko Federazioarentzat. “Haiek gabe, gu ez geundeke hemen. Neska-mutikoak gero eta gazteagotan hasten dira orain kirol egokitua egiten, eta pozgarria da hori”. Aldarrikapen bat ere badu, ordea: neskek nesken kontra jokatu ahal izatea, “bikote eta talde mistoetan ez”. “Lanean segitzeko” eskatu dio federazioari. Berak kirolarekin disfrutatu egin nahi du aurrerantzean ere. “Disfrutatu, eta gazteei kirola eta bizitza bera gogorrak direla erakutsi”. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227329/borras-kargugabetzeko-sententzia-irmo-bat-behar-dela-adierazi-du-kataluniako-parlamentuak.htm | Mundua | Borras kargugabetzeko sententzia irmo bat behar dela adierazi du Kataluniako Parlamentuak | Ganberak bere jarrera azaldu dio Espainiako Hauteskunde Batzordeari. JxCko buruari lau urte eta erdiko kartzela zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri zizkion Kataluniako Auzitegi Gorenak, ustelkeriagatik. | Borras kargugabetzeko sententzia irmo bat behar dela adierazi du Kataluniako Parlamentuak. Ganberak bere jarrera azaldu dio Espainiako Hauteskunde Batzordeari. JxCko buruari lau urte eta erdiko kartzela zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri zizkion Kataluniako Auzitegi Gorenak, ustelkeriagatik. | Laura Borrasi ezin zaio Kataluniako Parlamentuko presidente kargua kendu haren aurkako sententzia irmo bat izan gabe. Ganberako zerbitzu juridikoen iritzia da hori, eta parlamentuak Espainiako Hauteskunde Batzordeari helarazi dio gaur. Letraduek gogorarazi dute Borrasek etena duela parlamentuko presidentearen kargua joan den uztailaren 28tik. Ganberak hartu zuen erabaki hori, Borrasen aurkako ahozko epaiketa hasi zenean, parlamentuko araudian jasotakoa betetze aldera. Txostenaren esanetan, Kataluniako Auzitegi Gorenak Borrasen aurka eman zuen epaia irmoa ez denez, une honetan ez da zuzena «sententziatik eratorritako inolako erabaki, ebazpen edo neurri hartzea».
Hauteskunde Batzordeak gaur arteko epea eman zion Kataluniako Parlamentuari Borrasek ganberan duen aulkiari buruzko jarrera zehaztu dezan. Kataluniako Auzitegi Gorenak ustelkeriagatik zigortu zuen, martxoaren 30ean. Lau urte eta erdiko kartzela zigorra eta hamahiru urteko inhabilitazioa ezarri zizkion, Kataluniako Letren Institutuko zuzendari zen garaian —2013tik 2018ra— hemezortzi kontratu publiko ustez modu irregularrean esleitzeagatik ezagun bati.
Ikusi gehiago: Borrasi lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri dio Kataluniako Auzitegi Nagusiak
Borrasen defentsak ere bere jarreraren berri eman dio Espainiako Hauteskunde Batzordeari, alegazio bidez. Gonzalo Boye abokatuaren idatzian, defentsak argudiatu du batzordeak ez duela eskumenik Borrasen diputatu karguaren gaineko erabakiak hartzeko. Halaber, Borrasen errugabetasun printzipioa errespetatzeko eskatu du. Boyek nabarmendu du soilik «inhabilitazio zigor irmo batek» eragin dezakeela Borrasek parlamentari kargua galtzea.
ERCko presidente Oriol Junquerasek, berriz, «barne liskarrak» gainditzera deitu du JxC Junts Per Catalunya alderdia. «Arduraz» jokatzeko eta Borrasen ordezko bat lehenbailehen izendatzeko eskatu dio. «Kontratuak zatitzeak ez du inolako onurarik independentismoarentzat», adierazi du. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227330/vw-taldeak-baterien-fabrika-landabenen-jartzea-aztertuko-du.htm | Ekonomia | VW taldeak baterien fabrika Landabenen jartzea aztertuko du | Iruñeko lantokiko zuzendaritzako eta langileen batzordeko ordezkaritza bat Alemanian izan da, auto elektrikoentzako bateriak muntatzeko lantokian euren instalazioen barruan egon dadin adierazteko. | VW taldeak baterien fabrika Landabenen jartzea aztertuko du. Iruñeko lantokiko zuzendaritzako eta langileen batzordeko ordezkaritza bat Alemanian izan da, auto elektrikoentzako bateriak muntatzeko lantokian euren instalazioen barruan egon dadin adierazteko. | Bederen, VW taldea prest dago egoera berriz aztertzeko. Duela hilabete inguru, taldeak helarazi zion Iruñeko lantokiari dirurik ez zegoela auto elektrikoentzako bateriak muntatzeko lantokia Landabenen jartzeko eta lan hori azpikontratatzea hobetsi zuela.
Ikusi gehiago: Sindikatuek azaldu dute 600 lanpostu «jokoan» direla VWen
Erabaki horrek asaldura eragin zuen langileen batzordean. Horregatik, lan hori fabrikak bere gain hartzeko nahia adierazteko asmoz, langileen batzordeko presidente Alfredo Morales eta CCOOko Carlos Zalduendo egunotan Wolfsburgen izan dira, taldearen egoitza nagusian. Eurekin batera izan da Kai Feuerherdt Iruñeko giza baliabideetako arduraduna ere.
Asteazkenean egin zuten bidaia eta ostegunean zein gaur taldeko arduradunekin batzartu dira: giza baliabideetako zuzendariarekin, mundu mailako batzordeko buruarekin, eta zuzendaritzako kideekin —tartean, finantza arloko arduraduna eta osagaien arduraduna—.
VW Nafarroak eta langileen batzordeak elkarrekin zabaldu duten oharraren arabera, bilerak «adiskidetasun giroan» egin dira, eta gardentasuna eta intentsitatea izan dira ezaugarri nagusiak. Bileretan, Iruñeko ordezkariek azpimarratu dute Landabengo lantokia produktibitaterik handienetakoa dela, eta bertako langileek hamarkadatan frogatu dutela balio handikoak direla.
Oharraren arabera, taldeak konpromisoa hartu du bateriak muntatzeko lantoki hori Landabengo fabrikaren barruan jartzea aztertzeko. Onartu du zailtasunak dituela hitzemandako inbertsio guztiak betetzeko. Trantsizio epeak langileen baldintzetan ondorioak izango dituela aipatu du, eta taldearentzat «lehentasunezkoa» izango da egungo lanpostuei eustea inbertsioak erabakitzeko orduan.
Taldeak ziurtatu du trantsizio epea amaituta Iruñeko lantokiak gehienezko produkzio mailari eutsi ahalko diola, eta urtean 350.000 ibilgailu egiteko helburua jarri du. Dena den, gogorarazi du hori merkatuaren erantzunaren araberakoa izango dela, eta baldintza hori beteko ez balitz bi aldeek «bestelako agertokiak» aztertu beharko dituztela.
Alfredo Morales pozik azaldu da bilkura guztiak amaitutakoan. Bi egunotan bileraz bilera ibili direla eta guztiak emankorrak izan direla goraipatu du. Moralesen arabera, taldeak begi onez hartu du Iruñetik egindako planteamendua eta «atea ireki dio» Nafarroako Gobernuarekin batera VW Nafarroak baterien fabrikari buruz mahai gainean jar ditzakeen alternatibak aztertzeari. «Zuzeneko harremana egongo da gobernuaren, VW Nafarroaren eta taldearen artean», aipatu du. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227331/astelehenetik-aurrera-sartuko-dira-indarrean-renferen-doako-abonu-berriak.htm | Gizartea | Astelehenetik aurrera sartuko dira indarrean Renferen doako abonu berriak | Iazko irailetik dago neurria martxan Hego Euskal Herrian; lau hilabetean behin berritu behar dira doako abonuak. | Astelehenetik aurrera sartuko dira indarrean Renferen doako abonu berriak. Iazko irailetik dago neurria martxan Hego Euskal Herrian; lau hilabetean behin berritu behar dira doako abonuak. | Amaitzear da apirila, eta, horrekin batera, iraungitzear dira Renferen deskontu abonuak. Lau hilabete irauten dute abonuek; hortaz, datorren astelehenetik aurrera berriak erabili beharko dira Renferen tren zerbitzuan —abuztu amaierara arte balioko dute—. Renferen webgunean, aplikazioan, geltokietako makinetan edo aurrez aurre berritu daiteke abonua.
Iazko udan iragarri zuen Espainiako Gobernuak garraio publikoa sustatzeko neurri hori, beste hainbaten artean. Energia krisi bete-betean, inflazioari aurre egiteko jaitsiarazi zituen garraio publikoaren prezioak. Lau hilabeterako zen printzipioz, irailetik urte amaierara arte, baina 2023 osora luzatu zituzten deskontuak.
Erabakiak aldiriko trenei eta distantzia erdikoei eragiten diete; horietako abonuak doakoak dira. Ohi gisa, 10 euroko bermea ordaindu behar da aldirikoetan, eta 20 eurokoa distantzia ertainekoetan. Lau hilabetean gutxienez hamasei bidaia eginda, dirua itzultzen zaio erabiltzaileari. Beste zerbitzu batzuetan, erdi prezioan garraiatzeko aukera ematen du Renfek.
Eta harrera ona izan dute doako abonuek urte hasieran, oro har. Hilabeteko epean, Renfek 93.000 abonutik gora banatu zituen —92.236 izan ziren irailean—. Hortaz, ez dira behin-betiko datuak; zenbaketa horietan ez daude lauhileko bakoitzeko gainontzeko hiru hilabeteetan banatu direnak. Dena dela, orokorrean apur bat gora egin du garraio publikoaren erabilerak, Renferi dagokionez.
Abonu horien guztien artean, %91 aldiriko trenei zegozkien (84.677 abonu), eta gainontzeko %9, berriz, distantzia erdikoei (8.356). Aurreko aldian baino 4.000 abonu gehiago banatu zituzten aldirietan; distantzia erdikoetan, berriz, ia 4.000 gutxiago.
Aldirietako bi zerbitzu daude Hegoaldean: Bilbokoa eta Donostiakoa. Urtarrileko datuen arabera, ia bi heren Bilbokoan garraiatzeko eman zituen Renfek (53.850). Nabarmen gehiago izan ziren iraileko abonuekin alderatuta; ordukoekin alderatuz gero, 7.709 gehiago. Gainontzekoak Donostiako aldirietako linearako eman zituen Renfek (30.827). Koska bat behera egin zuten: irailean baino 3.000 inguru gutxiago banatu dira.
Distantzia erdiko trenek Hego Euskal Herriko lau hiriburuak lotzen dituzte, eta horiek Mirandarekin, Zaragozarekin eta Santanderrekin. Urtarrilean zehar 8.356 abonu banatu zituzten distantzia erdiko zerbitzurako. 4.286 Nafarroan, eta 4.070 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Tokiko erakundeen edo autonomia erkidegoen eskumenaren pean diren garraiobideek %30eko deskontuak dituzte. Espainiako Gobernuak ordaintzen du desberdintasun hori. Horretaz gain, garraioa beste %20 merkatzeko aukera dute tokiko erakundeek eta tokiko erakundeek, haien kontura. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hala egin dute; Nafarroan, oinarrizko %30eko deskontua dute. Zerbitzuen gaineko informazio gehiago, hemen. |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227332/euriak-ere-ahaztu-du-bidea.htm | Bizigiro | Euriak ere ahaztu du bidea | Euriak ere ahaztu du bidea. | Esan izan da bide guztiak Erromara doazela, baina Gasteizen, San Prudentzio egunez, bide guztiek Armentia dute helmuga. Erromesen pare, tropelka zihoan jendea goizeko lehen orduan Sendako ibilbidean aurrera. Norabide bakarrean zihoazen gehienak, hegoalderantz; baina, bazen kontrako bidean zihoanik ere. Gutxi batzuk baino ez ziren, dena den. Eduardo Gonzalez zen horietako bat. «Goizean goiz lehen osteratxoa egitea gustatzen zait; ez da eguerdiko jendetzarik egoten, eta erosoa da erosketak egiteko». Mañeko gozotegiko poltsa zeraman eskuetan. Euskal pastela eta erroskillak erosi zituen.
Carmenek ere ongi ezagutzen du bidea, egunero egiten baitu ibilian-ibilian. Apirilaren 28an, ordea, bidea bera izanagatik ere, joan-etorriak beste xarma bat izaten du. «Gaur bezalako egunetan, gozoagoa izaten da», zehaztu zuen, barrez, poltsa bete gozo eskuetan zeramala. Ez da gutxiagorako, hiriaren erdigunea eta Arabako zaindariaren omenezko baselizaren arteko hiru kilometroko bidea egiteak «bekatua» izaten baitu sari San Prudentzio egunean: talo, sagardo eta pastel itxurako bekatua. «Ospakizunerako eguna da eta!».
Horregatik, akaso, batzuek mezetarako bidea egiten dute aurrena. Badaezpada, zaindariari bisita egitea lagungarri izango zaielakoan. Beste batzuk ohiturari jarraituz joaten dira baselizara, agintariak bezala. Eta, hain zuzen ere, horixe gogorarazi zioten protestan ari ziren Tuvisako langileek hauteskunde giroan murgilduta zeuden politikariei: haietaz eta haien lan baldintzez ez ahazteko. Edonola ere, jendetza bildu zen basilika inguruan beste urte batez.
Zintzurrak eta larreak, idor
Salmenta postuak txukun-txukun jarrita zeuden ordurako, eta jende oldea noiz bilduko zain ziren denak. Jakin baitzekiten erosle goiztiarrak salbuespenak direla, eta gehienak eguerdirako bertaratzen direla. Pozik eta irrikaz zeuden denak, halere, urteko salmenta egun garrantzitsua izaten baita Armentiako azokakoa. Hala aitortu zuen Ekaitz Otxoak, Gorbeialdeko gazta saltzaileak: «Nik ezagutzen ditudanen artean, gehien saltzen dugun egunetakoa izaten da gaurkoa guretzat. Beraz, espero dugu aurten ere ongi joatea dena».
Diru kutxa betetzen hasiak zirenak Goierriko talogileak ziren. Lehen ordutik ilararik luzeena zuen janari postua zen haiena; dozenaka lagun zeuden zain, eguzki galdatan, haien txanda noiz iritsiko. Izan ere, goizak aurrera egin ahala, gosea nabari zen bertaratutakoen artean. Joseba Ramirez de Maeztuk eta Malen Goikoetxeak, hain justu, ez zuten zain egon nahi izan, eta nahiago izan zuten ondoko talogileei erosi. Baselizaren aurreko berdegunean eseri ziren, sagardo edalontzi banarekin, mokaduaz gozatzeko. «Sargori honekin zintzurra ere erraz lehortzen da eta!». Zerua ez zen guztiz oskarbi eguerdian, baina bero egiten zuen.
Armentiako zelaia berde zegoen, dotore, egun handirako xehe-xehe moztuta. Ez zen lehortearen zantzurik ikusten bertan. Perretxikozaleek, ordea, nabaritu zuten basoak ihartzen hasiak direla. «Lehorte handia dago; espero dezagun datorren astean euria egitea, eta kanpainari behar bezala ekitea», azpimarratu zuen Lolak, Delicias del Bosque perretxiko saltzaileak. Arabako perretxiko kiloa 46 euroan zuen salgai.
Larreak ere behar baino idorrago daude garaiotan, Gorka Flores Arbizuko (Nafarroa) Poxtiñeneko gaztagileak nabarmendu duenez. Eta horrek eragin zuzena du hark ekoizten dituen produktuetan: «Ganaduak jateko gutxiago duenez, guk ere esne gutxiago biltzen dugu». Pentsuaren kostuak ere nabarmen igo zaizkie azkenaldian, eta, ondorioz, hark ere gaztaren prezioa zertxobait igo behar izan duela aitortu du. Pozik da jendearen erantzunarekin, dena den. «Eutsi beharko diogu!».
Gauzak zer diren: hamarkadetan euria uxatzen aritu ondotik, ur eskean dira orain denak santu pixontziari. Baita karakolak ere; askok ia zer diren ere ez dute jakingo lapikoan sartzerako. Euriak ere ahaztu baitu Armentiarako bidea honezkero. | |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227333/salatu-dute-kontsumitzaileen-araudian-ez-dutela-pausorik-eman-euskaldunen-alde.htm | Gizartea | Salatu dute kontsumitzaileen araudian ez dutela pausorik eman euskaldunen alde | Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren Legeari egin dizkioten ekarpenetako bat ere ez dutela onartu. | Salatu dute kontsumitzaileen araudian ez dutela pausorik eman euskaldunen alde. Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren Legeari egin dizkioten ekarpenetako bat ere ez dutela onartu. | Atzo onartu zuen Eusko Legebiltzarrak Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren Legea, EAJren, PSE-EEren, Elkarrekin Podemos-IUren eta PP+C’s-en babesarekin; aldiz, aurka bozkatu zuten EH Bilduk eta Voxek. Atzo, ohar batean, kritiko mintzatu ziren Euskalgintzaren Kontseilua eta Hizkuntz Eskubideen Behatokia, euskaldunentzat aurrerapausorik ez dakarrela irizten zaielako: «Lege berriak ez dakar inolako urrats berritzailerik gaur egungo eta etorkizuneko herritar euskaldunen eskubideak bermatzeari dagokionez».
Legeak «izaera estrategikoa» du bi taldeen irudiko. Horregatik, iazko ekainean jada 33 ekarpen egin zizkioten Eusko Legebiltzarrean. Orduan Kontseiluko idazkari nagusi zen Paul Bilbaok esan zuenez, bi norabidetan egin nahi zizkioten zuzenketak: batetik, hizkuntza eskubideen «transbertsaltasuna» aintzat hartzea eta gainerako eskubideetan ere txertatzea nahi zutela azaldu zuen, eta, bestetik, 2003ko legeak —orain indarrean dagoena— zituen elementuak «berreskuratu» nahi izan zituzten. Izan ere, Patxi Lopezen gobernuak aldaketak egin zizkion legeari. Orain legea publiko egin denean ikusi dutenez, ez dizkiete onartu: «Tamalez, 33 ekarpen horietatik bakarra ere ez da onartu legean».
Araurik ez
Ez daude ados, beraz. Haien esanetan, legearen zioen azalpenetik bertatik hizkuntza ofizialak erabiltzeari dagokionez, «sustatzeko eta bultzatzeko neurriak» hobesten dituzte arautzearen aurretik: «Hasieratik uko egiten dio legearen izaera arautzailea behar bezala baliatzeari eta derrigortasunak ezartzeari. Ondorioz, herritarren eskubideak bermatzeko sustapena izango da ardatza, eta ez, ordea, legezko betebeharra».
Gainera, azaldu dutenez, euren ekarpenei «entzungor» eginda, legeak hizkuntza eskubideei buruzko aparteko atal bat dauka. Ziurtatu dutenez, atal horretatik kanpo hirutan baino ez dute hizkuntzari buruzko aipamena egiten: «Gainerako ataletan ez da berariaz hizkuntzaren ikuspegi integrala txertatu». Horrek ondorioak dituelakoan daude: «Legeak berak ez du hizkuntzaren ikuspegia modu integralean jasotzen».
«Atzerapausoak»
Beraz, lege berrian euskaldunentzat aurrerapausorik ez dagoela irizten zaie. Baina areago: nabarmendu dute 2003ko legearekin alderatuz gero, «atzerapausoak» ere badaudela.
Izan ere, esan dutenez, aurreko araudi horretan diru publikoz lagundutako enpresei «betebeharrak» ezartzen zizkieten, «euskaldunen eskubideak berma zitzaten». Orain, ordea: «Euskararen sustapenerako laguntza jasotakoek besterik ez dute betebeharrik izango». Haien esanetan, guztiz desagertu dira produktuak saldu eta zerbitzuak eskaintzen dituzten establezimenduek dituzten «betebeharrak». «Eta beste hainbeste jatorri izendapena duten produktuetan euskararen derrigortasunarekin», erantsi dute. Gainera, hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da arau haustea izango. «Beste eskubide batzuen urraketekin ulertezina litzateke horrelakorik egitea».
Bi taldeek gogorarazi dutenez, martxoan plazaratu zuen Behatokiak Hizkuntz Eskubideen Egoera 2022 txostena, eta bertan ohartarazi zuten sektore pribatuan euskararen presentzian eta erabileran «atzerapauso ugari» atzeman zituztela. Jakinarazi zuten, esaterako, merkataritza gune handi «askok» legez ezarriak dituzten betebeharrak ez dituztela betetzen, «herritarren eskubideak urratuz inolako ondoriorik gabe». Horregatik, «urgentziazkotzat» jo zuen bezeroen hizkuntza eskubideak bermatzeko «neurri eraginkorrak» behin betiko hartzea.
Eta ildo horri jarraitu dioite behin legea onartuta ere. Uste dute lege honetan ez dutela kontuan hartu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bi hizkuntza ofizial daudela, eta euskaldunen eskubideak bermatzeko aukera bat galdu dutelakoan daude. Halaber, nabarmendu dute beharrezkoa dela legeak herritar guztien eskubideak aintzat hartzea, baita hizkuntza eskubideei dagokienez ere. «Bestela, berriz ere, kontsumitzaile eta erabiltzaile euskaldunen eskubideak bermatzea enpresen borondatearen menpe geratuko da». |
2023-4-28 | https://www.berria.eus/albisteak/227334/realak-urrezko-hiru-puntu-lortu-ditu-sadarreko-derbian.htm | Kirola | Realak urrezko hiru puntu lortu ditu Sadarreko derbian | Txuri-urdinak Txapeldunen Ligako postuetan sendotu dira. Osasunak festa egin du partidaren amaieran, eta zaleen aupada jaso dute jokalariek Espainiako Kopako finala jokatu aurretik. | Realak urrezko hiru puntu lortu ditu Sadarreko derbian. Txuri-urdinak Txapeldunen Ligako postuetan sendotu dira. Osasunak festa egin du partidaren amaieran, eta zaleen aupada jaso dute jokalariek Espainiako Kopako finala jokatu aurretik. | Garaipen garrantzitsua lortu du Realak Sadarren, Osasunaren aurkako derbian. Sergio Herrerak nahi gabe sartu du baloia bere atean partida hasi eta berehala, eta maldan gora jarri zaio partida Osasunari. Gorritxoak ahalegindu dira berdinketa lortzen, baina partidaren hondarrean Take Kubok 0-2koa egin du. Aurrerapauso nabarmena da Realarentzat Txapeldunen Ligako postuetan sendotzeko.
Osasuna oso talde sendoa izaten da Sadarren jokatzen duen bakoitzean, baina bereziki lehen minutuetan izaten da arriskutsua. Atzera begiratu ere egin gabe egiten dute aurrera, eta hegaletatik erdiraketa andana egiten dute. Gaur, baina, Reala izan da lehen minutuetan nagusitu den taldea. 3. minutuan Mikel Merinok barkatu egin du, baina hurrengo jokaldian gola sartu dute txuri-urdinek. Ander Barrenetxearen erdiraketa bere atera desbideratu du Sergio Herrerak.
Golaren ostean, aurrera egin du Osasunak, eta pixkanaka neurria hartu dio partidari. Kike Garciak aukera argia izan du, gainera, berdinketa ezartzeko, baina ez da fin ibili. Bigarren zatiaren hasieran ikusi da lehen aipatutako Osasuna bertikal hori. Oldarkorra izan da defentsan, eta erasoan min egin du trantsizio azkarrekin. Hala ere, Realak izan ditu bigarren zatiko aukera garbienak. Mikel Oiartzabal eta Alexander Sorloth bigarren zatian zelairatu dira, eta bakoitzak aukera garbi bat izan du. Eibartarraren errematea Herrerak atera du atepean, eta Sorlothek, berriz, zutoinera bidali du baloia dena alde zuenean. Aurrelariek ez dute asmatu, baina, partida amaitzear zegoela, 0-2koa egin du Kubok, area barruan ezkerrarekin egindako erremate batekin. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227357/sare-herritarrak-indarrean-dauden-salbuespen-politikei-aurre-egitera-deitu-du.htm | Politika | Sare Herritarrak indarrean dauden salbuespen politikei aurre egitera deitu du | Bizikidetzaren alde lan egiteko konpromisoa adierazi du plataformak, eta Etxera leloaren gaurkotasuna defendatu: «Espetxe arloko legeek babesten dute eskakizun hori». | Sare Herritarrak indarrean dauden salbuespen politikei aurre egitera deitu du. Bizikidetzaren alde lan egiteko konpromisoa adierazi du plataformak, eta Etxera leloaren gaurkotasuna defendatu: «Espetxe arloko legeek babesten dute eskakizun hori». | «Etapa berri baten» hasiera irudikatu du Sare Herritarra plataformak Donostiako Artzain Onaren eskaileretan egindako agerraldi jendetsuan. «Zigorra familiaren etxetik gertu» betetzeko eskubidea onartu den arren, euskal presoen «eskubideen urraketek» hor dirautela nabarmendu dute Bego Atxa eta Joseba Azkarraga eledunek, argudiatuta azken hilabeteetan bestelako arazoak azaleratu direla; «fiskaltzak eta justizia auzitegiek sortutakoak» direla diote, «berezko botere politiko» bilakatu direnez gero.
Plataformako eledunek adierazi dute euskal gizarteak 34 urte egin dituela euskal presoei ezarritako urruntze politika «ankerra eta gizagabea» salatzen, iritzita presoen oinarrizko eskubideen kontrakoa zela: «Min eta sufrimendu handia ekarri du, eta horrek denoi eskatzen digu haren biktima izandakoei erreparazioa ematea».
Sakabanaketa albo batera geratu dela baliatuta, baina, gainerako urraketen kontra indarrak batzeko deia egin du Sarek; nagusiki, gradu progresioen harira Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak eta Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak duten jarreraren aurka. Izan ere, Sarek uste du fiskalak eta auzitegiak ezbaian jarri dutela Eusko Jaurlaritzak eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzelek martxan jarritako espetxe politika, euskal presoen «kalterako» egin ere: «Salatzen ditugu beren togak mendekurako tresna bihurtu dituzten horiek, ederki asko baitakite hartzen dituzten erabakiak legez kontrakoak direla».
Zenbait datu ere izan dituzte hizpide. Urte eta erdi igaro da Eusko Jaurlaritzak Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) kartzelen kudeaketa bere gain hartu zuenetik, eta, tarte horretan, 42 presori onartu diete hirugarren gradua. Fiskalak bi herenen kontrako helegiteak jarri ditu —denera, 28 kasu—; eta auzitegiak, oraingoz, hamabi lagun espetxeratzeko agindu du, bigarren gradura itzularazita.
Kasu horietako bat azpimarratu du plataformak, Joseba Arregi preso oñatiarrarena (Gipuzkoa). Arregik 77 urte ditu, eta horietatik 30 baino gehiago daramatza preso. Bi aldiz eman diote hirugarren gradua, baina fiskaltzak helegitea aurkeztu du bietan. Lehen aldian, zortzi hilabete egin zituen erdi-askatasunean, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak espetxeratzeko agindu arte. Bigarren aldian, apenas egin zituen egun batzuk, Auzitegi Gorenaren ebazpen bat tarteko, orain nahikoa baita errekurtsoa tramiterako onartzea progresioa behin-behinean eteteko.
Egoera kontuan izanik, Sarek salatu du gradu erregresioek kalteak eragin dizkietela euskal presoei berriz gizarteratzeko prozesuan: «Horietako batzuek hilabeteak zeramatzaten bizimodu normala egiten, lan merkatuan sartuta eta bizitza sozial eta familiarra egiten».
Eledunek azaldu dutenez, plataformak ez du «inongo pribilegiorik» eskatu presoentzat, haien eskubideen urraketa etetea baizik: «Eskakizun hori inpunitatearekin nahasten dutenei, nahita nahastu ere, gogorarazi ahal zaie, batez beste, hogei urte preso daramatzaten pertsonak direla, horietako batzuek 30 urte baino gehiago».
Bide beretik, plataformak Etxerat elkartearekin batera aurkeztutako Etxera leloa ere babestu dute Atxak eta Azkarragak: «Espetxe arloko legeek babesten dute eskakizun hori, ez baitute inola ere esaten zigorrak espetxeko hormen artean bete behar direnik azken egunera arte». Gehitu dute «eskakizun demokratiko bat» dela, eta kontrako noranzkoan egiteak ukatu egiten diela presoei gizartearekin harreman estuagoa izateko aukera.
Fiskaltzaren eta auzitegien erabakien oinarrian, salbuespen legediaren aplikazioa dago. Hala, Sarek 5/2003, 7/2003 eta 7/2014 lege organikoak indargabetzeko eskatu du, hamarkadak preso egin dituztenei «etxera itzultzeko bidea zabaltzeko». Lehena indarrean sartzean, Auzitegi Nazionalaren esku geratu zen euskal presoen inguruko erabaki oro, EAEko eta Nafarroako espetxe zaintzako epaitegien eskumenekoa izan beharrean. 7/2003 lege organikoak, berriz, gehienezko espetxealdia 30 urtetik 40ra luzatu zuen, eta gradu aldaketak eta espetxe baimenak jasotzeko epeak luzatu. Azkenik, 7/2014 lege organikoaren arabera, Frantzian betetako zigor urteak ez zaizkie kontuan hartzen presoei. Era berean, gehitu dute erbesteratu eta deportatuek ere etxera itzultzeko aukera izan behar dutela.
Biktimei begirunea
«Denbora nahikoa eta gehiago jarrerak eta legeak bakearen, bizikidetzaren eta konponbidearen zerbitzuan jar daitezen», gehitu dute bozeramaileek, ETAk bere jardun armatuaren amaiera iragarri zuenetik hamabi urte igaro direla gogoratuta.
Era berean, azaldu dute egindako eskakizunek ez dutela alboratzen Euskal Herrian indarkeria jasan duten biktimei «elkartasuna eta begirunea» adieraztea; haien «erabilera alderdikoirik» egin gabe, eta «arma gisa» baliatu gabe. «Euskal gizarteari gure konpromisoa helarazi nahi diogu, bakearen, bizikidetzaren eta konponbidearen alde lan egiteko», azaldu dute, eta gehitu horretarako beharrezkoa dela «salbuespen jokaerak» etetea eta kontsentsu politiko, sindikal eta sozialetarako indar egitea. Bide horretatik, Sarek esan du lan egingo duela eskubide urraketa guztiak kontakizunean jasota geratzeko, lehen eta bigarren mailako biktimarik ez egoteko eta bizikidetza eraikitzeko. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227358/zubietako-erraustegia-ixteko-eskatu-du-errausketaren-aurkako-mugimenduak.htm | Gizartea | Zubietako erraustegia ixteko eskatu du Errausketaren Aurkako Mugimenduak | Errausketaren Aurkako Mugimenduak urteroko martxa antolatu du Lasarte-Oriatik Zubietara, erraustegiaren kalteak salatzeko. | Zubietako erraustegia ixteko eskatu du Errausketaren Aurkako Mugimenduak. Errausketaren Aurkako Mugimenduak urteroko martxa antolatu du Lasarte-Oriatik Zubietara, erraustegiaren kalteak salatzeko. | Lasarte-Oriako udaletxearen aurreko Okendo plazan ezohiko mugimendua zegoen gaur goizean; 11:00etarako minutu gutxi falta zirela, dozenaka herritar biltzen hasiak ziren jada, zira jantzita gehienak, hodei grisez jositako zeruari so. Bandera zuriak zeramatzaten askok, makila luzeetatik zintzilik; erraustegiaren irudia ageri zuten, zirkulu gorri batez inguratuta. Hirugarren urtez, plaza horretatik abiatuta, Zubietako errauste lantegirainoko ibilbidea egiteko prest bildu dira, erraustegia itxi dezatela eskatzeko, Errausketaren Aurkako Mugimenduak deitu eta Donostia Bizirik, Eguzki eta Ekologistak Martxan elkarteek babestuta.
Erraustegia, airea, ura eta lurra kutsatzen zioen pankarta eraman dute aurrealdean. Herioren mozorroa zeramaten herritarrek eta musikak girotu dute martxa. Pauso lasaian abiatu dira manifestariak, eta horrela egin dute Zubietarainoko bidea. Hara heldu direnean, Erraustegiaren Aurkako Mugimenduko kideek hitza hartu dute.
Salatu dute erraustegiaren arduradunek eta agintari politikoek «ezkutuan eta isilpean» gorde nahi dituztela erraustegiak eragindako kalteak. Hala ere, azken hilabeteetan argitara ateratako kalte horietako batzuen berri eman dute; besteak beste, Arkaitzerrekako isuriak eta inguruko aireari, lurzoruari, urari eta landareei eragin dien dioxina eta metal astunen kutsadura aipatu dituzte.
Gehienezko kutsadura maila gaindituta
«Ekopol elkarteak egindako azterketak erakutsi du erraustegiak bi mila aldiz gainditu zuela gehienezko kutsadura maila 2020an», azaldu dutenez. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumeneko sailburuak otsailean onartu zuen ez zituela betetzen ingurumen baldintzak, baina manifestariek gaitzetsi dute hala ere ez dutela neurririk hartu.
Parisen izandako kasuan ere jarri dute arreta. Hango erraustegiak asko kutsatzen duenez gero, agintariek herritarrei eskatu diete oilategietako arrautzarik ez jateko. «Hori ez da konponbidea: erraustegiek sortutako kutsaduraren arazoa konpontzeko, erraustegiak itxi behar dira», adierazi dute martxa bukatuta. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227359/krimeako-erregai-biltegi-bat-erasota-zigortu-du-ukrainak-errusia.htm | Mundua | Krimeako erregai biltegi bat erasota «zigortu» du Ukrainak Errusia | Leherketak ez du biktimarik eragin. Kievek ohartarazi du jarraituko duela penintsulan instalazio militarrei eraso egiten | Krimeako erregai biltegi bat erasota «zigortu» du Ukrainak Errusia. Leherketak ez du biktimarik eragin. Kievek ohartarazi du jarraituko duela penintsulan instalazio militarrei eraso egiten | Eraso batek Sebastopolgo erregai biltegi bat txikitu du gaur, Krimeako penintsulan, eta Ukrainako Gobernuak hori aldarrikatu du. Defentsa Ministerioak ohar batean nabarmendu du «Jainkoaren zigor bat» izan dela Errusiak 2014an anexionatutako penintsulako hirian gertatutako leherketa. Zeren, Errusiako armadak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu zituen atzo, eta gutxienez 26 pertsona hil; tartean bost adingabe. Hori bera gogoratu du Kievek testuan. Sebastopolgo gobernadore Mikhail Razvozhaevek RIA Novosti Errusiako berri agentziari esan dio biktimarik ez dagoela, eta eztandak eta ondorengo suteak ez diotela eragingo hiriaren erregai hornikuntzari.
Errusiako iturriek adierazi dute drone bat erabili dutela erasorako. Hain zuzen, horiek baliatuz penintsulari eraso egitea egotzi izan dio Moskuk Kievi azken hilabeteetan. AEBek eta EB Europako Batasunak iradoki izan dute gerraren testuinguruan zilegi dela Krimeari eraso egitea, eta Ukrainako Defentsa Ministerioak nabarmendu du gaur ez dela izango penintsulari egindako azken erasoa, eta ohartarazi die hango herritarrei urrundu daitezela instalazio militarretatik eta Errusiako armada hornitzeko zeregina dutenetatik.
Ikusi gehiago: Errusiak Ukrainako zenbait hiri bonbardatu ditu, eta 21 lagun hil
Kievek oharrean azaldu du «Sebastopol okupatuan» txikitutako instalazioko hamar urtegiek 40.000 tona biltzeko gaitasuna zutela, eta Errusiako ontzidiarentzat zirela, zeinak Sebastopolgo portuan duen Itsaso Beltzeko baseetako bat. Ukrainak modu horretan justifikatu du erasoa. Errusiak ere gauza bera egin zuen atzo: esan zuen «helburu militarra» zutela bonbardaketek.
Horrekin lotuta, Erresuma Batuko Gobernuaren inteligentzia zerbitzuek jakinarazi dute Errusiak atzo egindako erasoaren asmoa izan zitekeela «bidea moztea» azkenaldian Mendebaldeak Ukrainari emandako hornidura militarrari eta erreserbako unitateei. «Aukera oso errealista da hori. Errusiak lehenesten du atzemandako behar militarra, eragin ditzakeen albo kalteen prebentzioaren gainetik; zibilak hiltzea barne hartuta», esan du gaur argitaratutako txostenean.
Bestalde, Europako Batzordeak espero du konponbidean jarriko dituztela Ukrainako zerealak beste herrialde batzuetara inportatzea oztopatzen dituzten «botila lepoak». Hori adierazi du batzordeko Merkataritza komisario Valdis Dombrovskisek, gaur, Stockholmen, talde komunitarioko herrialdeetako Ekonomia ministroen bilera batera iristean. Batzordea akordio batera heldu zen, atzo gauean, Ukrainarekin muga egiten duten herrialdeekin, eta, modu horretan, Poloniak, Hungariak, Bulgariak, Errumaniak eta Eslovakiak ez dituzte blokeatuko Ukrainatik iritsitako zerealak.
Ikusi gehiago: Ukrainako zerealak Poloniatik garraiatzea adostu du Varsoviak
Bost herrialde horietako gobernuak kexu agertu ziren aurreko asteetan, Bruselak Ukrainako produktu horiei behin-behinean muga zergak kendu zienez, herrialde horietakoak baino nabarmen merkeagoak zirelako. Baina komisarioaren esanetan, «egun gutxi barru» hasiko dira produktu batzuei –gariari, artoari eta eguzki lore haziari, esaterako—, atzera, muga zergak ezartzen. Ukrainako Finantza ministro Sergi Martxenkok akordioa txalotu du.
Prigozhinen mehatxua
Yevgeny Prigozhin Wagner taldeko buruak Bakhmutetik (Ukraina) alde egingo duela mehatxu egin du. Mertzenario taldeko buruzagiak elkarrizketa bat eman dio Kremlinen gertuko Semion Pegov blogariari, eta adierazi dio munizio gabeziaren arazoa konpontzen ez baldin badute bi aukera besterik ez dituztela edukiko: «hiltzea edo erretiratzea». Ohartarazi du egunero gorpu «pila bat» sartu behar izaten dituztela hilkutxetan, «eta etxera bidali». Wagnerreko buruak Telegrameko bere kanaletan zabaldu du, gaur, elkarrizketa; ez dago argi noiz egin zuten.
Azken hilabeteetan, Prigozhinek behin baino gehiagotan eskatu du munizio gehiago, eta Errusiako Defentsa Ministerioaren buruzagiei traizio egitea leporatu die. |
2023-4-29 | https://www.berria.eus/albisteak/227360/gasteizko-gaztetxeari-kontzertuak-egitea-debekatu-diote-udaltzainek.htm | Gizartea | Gasteizko gaztetxeari kontzertuak egitea debekatu diote udaltzainek | Soinu teknikaria atxilotuta eraman, eta 35. urteurreneko jaiarekin ez jarraitzeko agindu diete poliziek. | Gasteizko gaztetxeari kontzertuak egitea debekatu diote udaltzainek. Soinu teknikaria atxilotuta eraman, eta 35. urteurreneko jaiarekin ez jarraitzeko agindu diete poliziek. | 35. urteurrena ospatzen aritu da Gasteizko gaztetxea aste honetan. Aste osoan egin dituzte ekitaldiak, eta gaur egun osoko jaia zuten antolatua. Urtero ospatu ohi dute urteurrena, baina aurten ezohiko bukaera izan du jaiak. Hala Bedi irratiaren arabera, bazkalostean udaltzainak joan dira gaztetxera, 17:30 aldera. Esan diete musika oso altu zeukatela, eta kontzertuak egitea debekatuta daukala gaztetxeak. Soinu teknikaria atxilotu dute, eta handik ordu batzuetara askatu.
Sound Riders eta Skabidean taldeak ziren kontzertua egitekoak, 19:30etik aurrera. Soinu probetan ari zen teknikaria atxilotu egin dute udaltzainek, agenteei «oldartu» zaiela leporatuta. Hala Bedi irratiaren arabera, baina, Gaztetxeko kideek adierazi dute lurrera bota eta atxilotuta eraman dutela agenteekin hitz egitera gerturatu den kidea, eta salatu dute poliziek mehatxatu egin dituztela: «Aurrera jarraitzen baduzue, guztiarekin etorriko gara, eta zaurituak egongo dira bi aldeetan». Izan ere, poliziek ohartarazi dute jaiarekin jarraituz gero debekatzera joango zirela, gaztetxeak ez duelako baimenik ezertarako.
Batzarra egin dute gaztetxean bildutakoek, eta kontzertuari eusteko asmoa agertu dute. Adierazi dutenez, ez dute polizien «erasorik» eta «jarrera autoritariorik» onartuko, eta Gasteizko Alde Zaharrean dagoen udaltzain kopurua txarretsi dute, gorantz egin duelakoan. Hala, euren jarduerekin jarraitzeko asmoa adierazi dute, «bizilagunen deskantsua errespetatuz eta auzoa zainduz». Era berean, Udaltzainen eta Gasteizko Udalaren jokabidea salatzeko elkarretaratzea egin dute 20:30ean. Dozenaka lagun bildu dira gaztetxearen atarian. Gogorarazi dute urteetan aritu dela herri mugimendua «hiriko bizilagun guztientzako aisialdi eta kultura eremu ireki bat» lantzen Gasteizen eta Alde Zaharrean, eta horren alde egitera eta espazio hori defenditzera dei egin dute. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227386/espetxeratu-egin-dute-iruneko-buztintxuri-auzoan-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta-atxilotutako-gizona.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Iruñeko Buztintxuri auzoan sexu eraso bat egitea leporatuta atxilotutako gizona | Larunbatean 22:25 aldera gertatu zen erasoa. Espetxeratu egin dute atxilotua. Tuteran beste gizon bat atxilotu dute, bikotekidea jotzeagatik. | Espetxeratu egin dute Iruñeko Buztintxuri auzoan sexu eraso bat egitea leporatuta atxilotutako gizona. Larunbatean 22:25 aldera gertatu zen erasoa. Espetxeratu egin dute atxilotua. Tuteran beste gizon bat atxilotu dute, bikotekidea jotzeagatik. | Iruñeko Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen bart Buztintxuri auzoan, emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Trenbidea kalean izan zen erasoa, 22:25 aldera. Bizilagunek eman zioten abisua Poliziari, eta haiek artatu zuten biktima agenteak iritsi arte. Unean bertan atxilotu zuten erasotzailea.
Biktima Nafarroako Ospitale Unibertsitariora eraman zuten, probak egiteko, eta bere etxean dago jada. Atxilotuak aurrekari penalak ditu, eta epailearen aurretik igaro ostean espetxeratu egin dute.
Atxilotu bat Tuteran
Tuterako Udaltzaingoak ere atxilotu baten berri eman du; kasu hartan, 27 urteko gizonezko bat atxilotu dute bere bikotekidea jotzeagatik. Emakumeak berak jarri du salaketa. |
2023-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/227387/bidaideak-txapeldunen-ligako-txapeldunorde.htm | Kirola | Bidaideak, Txapeldunen Ligako txapeldunorde | Finalean ezinean aritu dira bilbotarrak, eta 69-53 galdu dute Italiako Santo Stefano Sport taldearen kontra. Denboraldi bikaina egin dute. | Bidaideak, Txapeldunen Ligako txapeldunorde. Finalean ezinean aritu dira bilbotarrak, eta 69-53 galdu dute Italiako Santo Stefano Sport taldearen kontra. Denboraldi bikaina egin dute. | Bidaideakek ezin izan du Txapeldunen Liga irabazi. Denboraldi ederra egin du aurten Bilboko taldeak, baina gaurkoan gehiago izan da Italiako Santo Stefano Sport taldea; hasieratik amaierara arte izan du neurketa kontrolpean (69-53).
Bidaideakek Txapeldunen Ligako finala jokatu duen hirugarren aldia izan da gaurkoa. Atzo, finalaurrekoan, 74-51 irabazi zion Padova Milenium taldeari. Italiako Cantú hirian jokatu da txapelketa, Lombardian.
Aurten Espainiako Kopa irabazi du Bilboko taldeak, eta ligan hirugarren postuan amaitu du. |
2023-4-30 | https://www.berria.eus/albisteak/227388/finalerdietan-da-jokin-altuna.htm | Kirola | Finalerdietan da Jokin Altuna | Partida gogorra jokatu dute Elordik eta biek. 15-18 atzetik zen, baina erreskadan egin ditu azken zazpi tantoak. Elordiren eta Lasoren artekotik irtengo da multzoko beste sailkatua. | Finalerdietan da Jokin Altuna. Partida gogorra jokatu dute Elordik eta biek. 15-18 atzetik zen, baina erreskadan egin ditu azken zazpi tantoak. Elordiren eta Lasoren artekotik irtengo da multzoko beste sailkatua. | Jokin Altuna eta Aitor Elordi traineruak itsaso txarra izaten denean bezala ibili dira gaur Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan. Olatu ona hartzen zuenak erakusten zuen branka; Elordik hartu du lehen olatu ona (5-8), Altunak asmatu du gero (14-8), Elordi atera da zulotik jarraian (15-18), eta, azken txanpan, olatu ona, amezketarra helmugaraino eraman duena izan da (22-15).
Boladaka, baina partida ederra jokatu dute biek. Egin dute akats bat edo beste, baina sakez min handia egin diote elkarri, eta tantoak bukatzen ere asmatu dute. Gaurko garaipenari esker, Buruz Buruko Txapelketako finalaurrekoa jokatzeko sailkatu da Altuna. Bizirik jarraitzen du Elordik ere: azken jardunaldian Unai Lasok eta biek jokatuko duten partidan erabakiko da Darioren aurkaria. Altunak Joseba Ezkurdia edo Peio Etxeberria izango du parean.
Gaurkoari dagokionez, Elordi izan da indartsuen kantxaratu dena. Mallabikoak hasieratik egin du min sakez, eta maisuki amaitu ditu hainbat tanto. Txoratzen ziren haren zaleak. Altunak sakea berreskuratu duenean, ordea, erabat aldatu da joera. Ohiko sendotasuna erakutsi du Amezketakoak, eta Elordiri erregaia amaitu zitzaiola zirudien. Pasa den asteko gidoia errepikatuko zela zirudien: Laso ere indartsu hasi zen Altunaren aurka jokatu zuen partidan, baina, azkenerako, egurra jaso zuen.
Elordik, ordea, onenen pare ibiltzeko gai dela erakutsi du. Sakea berreskuratu du, eta 10-1eko partziala egin du, 14-8tik 15-18raino. Ez zegoen eroso Altuna, eta haserre joan da aldagelerata azken hutsarte luzean. Handik itzulitakoan erakutsi du, ordea, zergatik den gaur egun esku huskako pilotak duen izar handienetako bat: sakea berreskuratu du, arriskatu egin du, eta asmatu ere bai. Zazpi tanto jarraian egin, eta finalaurrekoetarako txartela poltsikora. Astelenan elkartutako pilotazaleak zutik jarri ditu, txaloka.
Gauza onak
Dena den, Altunak aitortu du «oso zaila» dela Elordiren aurka jokatzea, eta neurketako gakoetako batean egin du azpimarra: «Sakea hartzen duenean beldurra ematen du». Ligaxkako azken partida Elezkano II.aren aurka jokatuko du; ez batak ez besteak ez dute ezer jokoan.
Elordi, bere aldetik, amorratuta baina pozik agertu da egindako lanarekin: «Gauza onak erakutsi ditut, horrekin geratu behar dut», hausnartu du. Lasoren aurkakoan erabakiko da finalaurrekoetan izango den edo ez, eta aitortu du txapelketa hasi aurretik sinatuko zukeela ligaxkako azken partidara aukerekin iristea.
Ikusi gehiago: Lasaitu ederra hartu du |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227389/erretretaren-erreformaren-aurka-eta-langile-borrokaren-balioa-azpimarratuz-atera-dira-sindikatuak-kalera.htm | Ekonomia | Erretretaren erreformaren aurka eta langile borrokaren balioa azpimarratuz atera dira sindikatuak kalera | Sindikatuen arabera, 30.000 lagun elkartu dira Baionan. ELAk eta LABek nor bere aldetik ospatu dute Maiatzaren Lehena. Hiriburu guztietan dira manifestazioak. | Erretretaren erreformaren aurka eta langile borrokaren balioa azpimarratuz atera dira sindikatuak kalera. Sindikatuen arabera, 30.000 lagun elkartu dira Baionan. ELAk eta LABek nor bere aldetik ospatu dute Maiatzaren Lehena. Hiriburu guztietan dira manifestazioak. | Beste urte batez, Euskal Herriko sindikatu nagusiak kalera atera dira gaur Maiatzaren Lehena ospatzera eta langileen eskubideak aldarrikatzera. Bi izan dira eskakizun nagusiak. Ipar Euskal Herrian Emmanuel Macron Frantziako presidentearen erretretaren erreformaren aurkako mugimendua neurtzeko balio izango du. Bi aste igaro dira Frantziako Kontseilu Konstituzionalak oniritzia eman zionetik, eta sindikatuek mugimendua berriro indartu nahi zuten. Gaur Baionan ikusitakoaren arabera, lortu dute, jende andana bildu baita karrikan, sindikatuen arabera, 30.000 lagun elkartu dira; 7.000 izan dira Poliziaren arabera..
Ipar Euskal Herriko manifestazio nagusia izan da Baionakoa, eta 10:30ean abiatu da tren geltokitik. LABek toki eta ordu berean deitu du protestara, baina ez du leku berean amaitu, intersindikalarengandik jasaten duen bazterketa salatzeko. Manifestazioak Errobiren alde batetik besterako ibilbidea egin du: «Hiru zubiak bete ditugu manifestazio hasierarekin soilik, lagunak!», entzun da Solidaires eta FSUko blokeko bozgorailuetatik.
Baionako manifestazio hasiera giro goxoan iragan da, musikari batzuk batu dira protestara. Horietako bat izan da Jerome, 35 urteko musikaria: «Oraindik ez naiz ohartzen erreforma honek ukango duen erangina nire ogibidean, baina kalera atera naiz printzipioz, zaurgarrienei elkartasunez». Manifestazio amaieran Bizi! eta Aldaren giza katea eraiki dute protestari batzuek, langilez jantzirik; panpin bat zeramatzaten sorbaldan, Macron aurpegia zuen errege bat irudikatuz.
ELA Bilbon eta Iruñean manifestatut da eta jendetza bildu du Bizkaiko hiriburuan. Greban dauden langileei omenaldia egin diete han, eta Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak grebei esker lorturiko «garaipenak» goratu ditu. Mugimendu feministak deituriko greba ere babestuko dutela nabarmendu du.
Amaieran diskurtso oso politikoa egin du Lakuntzak, eta kritika zorrotzak egin dizkie ezkerreko alderdiei. «Ez dago neurririk ez ausardiarik enpresei mugarik jartzeko», gaineratu du.
Ikusi gehiago: Mitxel Lakuntza: «Grebek herri hobe bat eraikitzen dute»
Baionakoaz gain, beste zazpi manifestazio deitu ditu LABek gaurko Banatuz eraldatu. Egiteko beste mundu bat! leloarekin. Garbiñe Aranburu Baionan izan da eta Igor Arroyo, Bilbon. Zabalburu plazan hasi da azken hori eta pentsiodunen babesean eta pentsio duinen aldeko oihu artean egin du LABek. «Gora, gora, gora, langileon borroka!», ere oihukatu dute.
Igor Arroyo koordinatzaile nagusiaren lehen hitzak gaurko protestan parte hartu duten preso ohientzat izan dira: «Lortuko dugu etxera ekartzea», esan du. Ondoren, beste mundu bat aldarrikatu du: «Esan genuen sindikalgintza berrasmatu behar genuela. Lan baldintzak hobetzeaz gain, eredua aldatu nahi dugu». Amaieran Irati Sienrak txalo artean gogoratu ditu borrokan dauden sektore guztiak. «Feminismo, sindikalismo, sozialismo eta antiarrazismo gehiago» aldarrikatu ditu.
Arroyoren arabera, «borroka sindikalaren loraldia» izaten ari da Euskal Herrian. Maiatzeko hauteskundeei so hala esan du: «Langile botorik ez euskal neoliberalei; langile botorik ez eskuineko alderdiei. Politika publikoak, langileen mesedetara». Geldialdia egin du manifestazioak Bizkaiko Batzar Nagusien aurrean, zaintza sistema publikoa aldarrikatzeko. Arroyok esan du blokeo patronala nabaria dela sektore feminizatuetan: «Bagoaz greba feminista orokorrera. Hau arazo laborala da, baina soziala ere bai».
Ikusi gehiago: Garbiñe Aranburu: «LABek ez du izan patronalaren bultzadarik; hori esan dezakeen sindikatu bakarra gara»
CCOOk eta UGTk elkarrekin ospatuko dute Maiatzaren Lehena, Hego Euskal Herrian. Iruñean 11:00etan atera dira kalera. Zaragoza etorbidean hasi dute manifestazioa, eta bi eskari egin dituzte: «Premiazkoa da soldatak igotzea eta prezioak jaistea». Askotariko aldarriak batu dira, baina, manifestazioan: garraiolarien greba, borroka feminista, pentsioak, etxebizitza, ostalaritzako hitzarmena, herritarrentzako zerbitzuak eta gazteen antolakuntza.
CCOOk eta UGTk elkarrizketa soziala aldarrikatu dute «jendearen bizimodua hobetzeko» eta hauteskundeetan langileen alde egiten duten alderdiei botoa emateko dei egin dute. Manifestazioaren bukaeran PSNren ordezkaritza zabala egon da, besteak beste, Maria Txibite Nafarroako lehendakaria eta Elma Saiz Iruñeko alkategaia. CEN Nafarroako Enpresaburuen Elkartearen aurrean bukatu dute bidea manifestariek.
CGT, CNT, ESK, Solidari eta Steilas ere atera dira kalera Iruñean, 12:00etan Errekoleten kalean Bide bakarra. Batasuna, duintasuna eta borroka lelopean zuten deituta manifestazioa.
Kontseilu Sozialistak ere Iruñean deitu du manifestatzera eta jendetza bildu du. Antoniutti parkean hasi da manifestazioa, Burgesiaren eta bere alderdien aurrean, alternatiba sozialista eraiki lelopean. «Borroka da bide bakarra», «Maiatzaren Lehena borroka eguna!» eta «Gora Iraultza Sozialista» oihuak entzun dira. Manifestazioa Arrotxapea auzoan amaitu da, eta ekitaldian ezinbestekotzat jo dute «egungo baldintzetara egokitutako alderdi komunista handiak eraikitzea». |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227390/moto-gidari-bat-hil-da-irunen.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da Irunen | Erdigunean izan da ezbeharra. Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Moto gidari bat hil da Irunen. Erdigunean izan da ezbeharra. Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart gauean moto gidari bat hil da Irunen, trafiko istripu batean. Irungo Udaltzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da, baina, Euskadi Irratiak aurreratu duenez, lehen zantzuen arabera, bakarrik izan du ezbeharra. Plaiaundi kalean gertatu da. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227391/israelek-17-urteko-palestinar-bat-hil-du-sarekada-batean.htm | Mundua | Israelek 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean | Jerikoko errefuxiatu kanpaleku batean izan da erasoa. | Israelek 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean. Jerikoko errefuxiatu kanpaleku batean izan da erasoa. | Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, Israelgo armadak 17 urteko gazte palestinar bat hil du, Jeriko ondoan dagoen errefuxiatu kanpaleku batean, Zisjordanian. Jibril Muhamad Kamal Lada zuen izena, eta Israelen sarekada batean tirokatu dute. Sei lagun ere zauritu dituzte Israelgo soldaduek.
Israelgo Armadak esan du sarekadaren helburua hiru palestinar atxilotzea zela, eta tiroketa bat izan dela. Hamazazpi pertsona atxilotu dituzte azkenean; hildako gazteari ez diote aipamenik egin goizean zabaldu duten oharrean. Palestinako Atzerri Ministerioak salatu du sarekada «odoltsua eta basatia» izan dela, eta Israelen «krimenek» ez dutela etenik.
Palestinako Osasun Ministerioak, gainera, salatu du Israelek Belengo ospitale bati ere egin diola eraso, eta atarian negarra eragiteko gasak botaz arriskuan jarri dituela gaixoen biziak, batik bat umeena eta adindunena. Osasun Ministerioak nazioarteari eskatu dio presio egiteko Israeli palestinarren osasun erakundeei ez diezaien eraso egin. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227392/donostian-gizon-bat-hil-da-bart-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Donostian gizon bat hil da bart trenak harrapatuta | Euskotrenen Easo eta Anoeta geltokien artean izan zen ezbeharra. | Donostian gizon bat hil da bart trenak harrapatuta. Euskotrenen Easo eta Anoeta geltokien artean izan zen ezbeharra. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, atzo gauean gizon bat hil zen Donostian, trenak harrapatuta. Euskotrenen Easo eta Anoeta geltokien artean izan zen ezbeharra, 22:45ean.
Segurtasun Sailak azaldu du gertatutakoa ikertzen ari dela eta hipotesi guztiak daudela irekita. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227393/errusiak-pavlohrad-bonbardatu-du-eta-34-lagun-zauritu-ditu.htm | Mundua | Errusiak Pavlohrad bonbardatu du, eta 34 lagun zauritu ditu | Kremlinen esanetan, armak, munizioa eta tresneria militarra ekoizten dituen enpresa bat kaltetu du erasoan. Leherketa batek tren bat atera du bidetik Errusiako Briansk eskualdean. | Errusiak Pavlohrad bonbardatu du, eta 34 lagun zauritu ditu. Kremlinen esanetan, armak, munizioa eta tresneria militarra ekoizten dituen enpresa bat kaltetu du erasoan. Leherketa batek tren bat atera du bidetik Errusiako Briansk eskualdean. | Ukrainak kontraerasoa hasteko gutxi falta dela aditzera ematen ari denean, Errusia kanpaina hori oztopatzeko ahaleginetan ari da. Misilak jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara, gaur goizaldean, eta gutxienez 34 lagun zauritu ditu. Bigarren bonbardaketa da hiru eguneko epean.
Oraingoan, Dnipropetrovsk eskualdeko Pavlohrad hiria izan da kaltetuena, Ukrainako trenbide sarearen lotunetako bat da. Hiria Ukraina hego-ekialdean dago kokatuta, ekialdeko eta hegoaldeko gerra fronteetatik gertu, eta, beraz, pentsatzekoa da Ukrainarentzako gune logistiko erabilgarria izango dela kontraerasoa hasten badu inguru horietan. Errusiaren erasoak hemeretzi apartamentu eraikin, familiabakarreko 25 etxe, hiru eskola, hiru haurtzaindegi eta hainbat merkataritza lokal kaltetu ditu, Dnipropetrovsk eskualdeko kontseiluburu Mikola Lukaxuken esanetan.
Ukrainako beste eremu batzuetan ere sirena hotsak entzun dira gauean. Besteak beste, Kieven, eta Sumi, Poltava eta Kharkov eskualdeetako zenbait tokitan, baina ez da zauriturik izan. Ukrainako Gobernuaren arabera, Errusiak jaurtitako hemezortzi misiletatik hamabost suntsitzea lortu dute bere aire defentsek.
Pavlohraden helburu militarrak suntsitu dituela adierazi du Moskuk. «Zehaztutako jomuga guztiak kolpatu ditugu», esan du Defentsa Ministerioak ohar batean. Zehaztu duenez, armak, tresneria militarra eta munizioa ekoizten dituen Ukrainako industria enpresa bat kaltetu du. Erasoan «irismen eta zehaztasun handiko armak» erabili dituela ziurtatu du. Kievek kalteak aitortu ditu Pavlohradeko industria enpresa batean, baina ez du haren jardueraren inguruko xehetasunik eman.
Bonbardaketek kalteak eragin dituzte argindar sarean ere, Dnipropetrovsk eta Kherson eskualdeetako zenbait eremutan. Milaka herritar argindarrik gabe gelditu dira, Ukrainako Energia ministro Herman Halustxenkoren esanetan. Azpiegitura konpontzeko asteak beharko dituzte.
Errusiako armadak Ukrainako hainbat hiri bonbardatu zituen joan den ostiralean, eta gutxienez 21 pertsona hil zituen, Kieven arabera. Azken bi hilabeteetako erasoaldirik bortitzena izan zen. Hiru egun eskasera, berriz jaurti ditu irismen handiko misilak Ukrainaren kontra. Joan den neguan, gisa bereko hainbat eraso egin zituen Ukrainaren azpiegitura estrategikoak kaltetzeko. Azken hilabeteetan, ordea, Moskuk ekialdeko frontean jarri ditu indarrak eta, azken asteetan, Bakhmut hirian ari dira gertatzen borrokarik gordinenak. Alde batek nahiz besteak zailtasun handiak dituzte posizioetan aurrera egiteko.
«Etsaia muturreko ahalegina egiten ari da, eta ez zaio ezer ere inporta», adierazi zuen atzo Oleksandr Sirski Ukrainako armadako jeneralak. Haren esanetan, Errusiak 25.000 soldadu baino gehiago ditu Bakhmuten, 65 tanke, 45 ibilgailu blindatu eta 150 kanoitik gora. Errusiak galera handiak dituela ziurtatu zuen, baina Wagner talde paramilitarreko soldaduek eta beste konpainia pribatu batzuetakoek betetzen dituztela etengabe hutsune horiek.
Leherketa Errusian
Merkantziak garraiatzeko tren bat bidetik irten da gaur Errusian, Ukrainarekin muga egiten duen Briansk eskualdean. Leherketa batek atera du trena errailetatik, eskualdeko gobernadore Alexander Bogomazek azaldu duenez. Trenak petrolioa eta eraikuntzarako materiala zeramatzan. Inork ez du erasoa bere gain hartu. Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik, ugaritu egin dira herrialdeko trenbide sarearen kontrako erasoak.
Eskualde berean, Ukrainaren misilek lau lagun hil zituela salatu zuen atzo Briansko gobernadoreak. Haren hitzetan, leherketak Suzemka herrian gertatu ziren, Ukrainarekiko mugatik bederatzi kilometrotara. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227394/jon-benitok-eta-aritz-gorrotxategik-jaso-dute-espainiako-kritikaren-saria.htm | Kultura | Jon Benitok eta Aritz Gorrotxategik jaso dute Espainiako Kritikaren Saria | Narratiban, Lagun minak lanari eman dio aitortza Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak; eta poesian, berriz, Uda betea poema liburuari. | Jon Benitok eta Aritz Gorrotxategik jaso dute Espainiako Kritikaren Saria. Narratiban, Lagun minak lanari eman dio aitortza Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak; eta poesian, berriz, Uda betea poema liburuari. | Espainiako Kritikaren Saria irabazi dute Jon Benito eta Aritz Gorrotxategi idazleek. Lagun minak (Farmazia Beltza) lanagatik jaso du aitortza Benitok, narratiban; eta Uda betea (Elkar) poema bildumagatik Gorrotxategik, poesian. Bi kategoria horietan, bi liburuok iazko euskarazko lanik onenak direla iritzi dio Espainiako Literatur Kritikaren Elkarteak.
Hirugarren liburua du Lagun minak Benitok (Zarautz, Gipuzkoa, 1981). Poesia landu du aurreko bietan; 2001ean eman zuen lehena, Aingurak erreketan (Susa), eta 2010ean iritsi zen bigarrena, Bulkada (Susa). Iaz aurkeztutako lanean, berriz, poesiaren eta narrazioaren artean dabiltza haren kontakizunak, batzuetan poema itxura hartuz, eta, beste batzuetan, ipuin forma. «[...] Badago liburu osoan prosaren eta poesiaren arteko etengabeko batzuetan joko, beste batzuetan talka, eta beste batzuetan elkar osatze bat», azaldu zion idazleak Iñigo Astiz kazetariari, iazko irailean BERRIAn argitaratutako elkarrizketan.
Gorrotxategik (Donostia, 1975), berriz, eleberriak, ipuinak eta poema liburuak idatzi ditu urteotan. Poesian, Amua (Elkar, 2019) izan zuen aurrekoa, eta harekin hasitako zikloa Uda betea-rekin itxi zuela sentitzen zuen iazko martxoan, liburuaren aurkeztu zuenean. Edonola ere, obra berri bati ekitean, ordura arte egin gabeko zerbait edo era berriren batean egiten saiatu behar du idazleak, haren ustez; eta berak lan berrian argitasunari zuzenean begiratu ziola iritzi zion. «Liburu berriak badu Amua-ko poetikaren antzik, baina liburu hau, konkretuki, pozari eskainitako lan bat dela uste dut».
Iazko lanik onenak
Narratiban zein poesian, aurreko urtean nabarmendutako euskarazko, gaztelerazko, katalanezko eta galegozko liburuei egiten die aitortza, urtero, Espainiako Literatur Kritikarien Elkarteak.
Gaztelaniazko narratiban, Pilar Adon saritu du aurten elkarteak, De bestias y aves eleberriagatik, eta Dionisia Garcia poesian, Clamor en la memoria poema bildumagatik. Katalanezko letretan, berriz, Raquel Ricartek jaso du aitortza narratiban, El dit de Déu nobelagatik, eta Angels Marzok poesian, El rastro nival obragatik. Eta galegoz, Brais Lamelaren narratibak (Ninguén queda) eta Yolanda Castañoren poesiak (Materia) jaso dute aitortza. |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227395/independentistek-gehiengo-osoa-eskuratu-dute-polinesia-frantsesean.htm | Mundua | Independentistek gehiengo osoa eskuratu dute Polinesia Frantsesean | Tavini Huira'atira alderdiak botoen %44,5 eskuratu ditu bozen bigarren itzulian, eta beste inoren babesik gabe eratu ahal izango du datozen bost urteetarako gobernua. | Independentistek gehiengo osoa eskuratu dute Polinesia Frantsesean. Tavini Huira'atira alderdiak botoen %44,5 eskuratu ditu bozen bigarren itzulian, eta beste inoren babesik gabe eratu ahal izango du datozen bost urteetarako gobernua. | Polinesia Frantseseko independentistek gehiengo osoa eskuratu dute lurraldeko hauteskundeen bigarren itzulian. Tavini Huira'atira alderdi irabazleak botoen %44,5 eskuratu ditu, eta harentzat izango dira parlamentuko 57 eserlekuetatik 38. Horrenbestez, ez du oztoporik izango datozen bost urteetarako gobernu bat eratzeko.
Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak alderdi independentista zoriondu du. «Polinesiako herritarrek aldaketaren alde bozkatu dute», adierazi du Twitter bidez. Darmaninek «elkarlana» agindu dio indar irabazleari, «gure herrikideen ohiko bizitza hobetzen jarraitzeko».
Independentistekin batera, bi alderdi autonomista izango dira parlamentuan. Agintea galdu duen Tapura Huira'atira alderdiak botoen %38,5 eskuratu ditu —16 eserleku—, eta botoen %17,2 izan dira A Here alderdiarentzat —hiru ordezkari—.
Independentisten lider Oscar Temaruk lortu du bozen lehen itzulian kanpoan gelditu ziren alderdien babesa bereganatzea, eta hori erabakigarria izan da bigarren itzulian garaipena eskuratzeko. Temaru itzal handiko politikaria da: 78 urte ditu, eta bost aldiz izan da Polinesia Frantseseko presidente.
Uhartedia Pazifikoko 118 irlak osatzen dute —horietatik 78 daude populatuta—, eta 300.000 biztanle ditu orotara.
Tavini Huira'atirak babesen %34,9 jaso zituen lehen itzulian, hilaren 16an, eta bere burua indartuta ikusi zuen gaurko bozketarako. Alabaina, emaitzak bereziki mingarriak izan ziren agintean dagoen alderdiarentzat, Tapura Huira'atira autonomistarentzat, eta, beraz, Polinesia Frantseseko presidentearentzat, Edouard Fritchentzat —2014tik dago kargu horretan—; uhartediko gobernuburua Emmanuel Macron Frantziako estatuburuaren aliatua da, eta boto emaileek bigarrenez zigortu dute hautetsontzien bidez, iazko bozen ondoren. Hori ikusirik, buruzagi autonomista independentziaren mamua astintzen aritu da egunotako kanpainan, bozen lehen itzuliaren gauean bertan hasita: «Hauteskunde hauek autonomisten eta independentisten artekoak dira».
Ikusi gehiago: Polinesia Frantseseko independentistak, garaipenaren atarian |
2023-5-1 | https://www.berria.eus/albisteak/227396/azken-unean-lortu-dute-puntua-zuri-gorriek.htm | Kirola | Azken unean lortu dute puntua zuri-gorriek | Athleticek bana egin du Mallorcan. Iñaki Williamsek sartu du gola penaltiz, 96. minutuan. Valverderenek ez dute partida ona jokatu. | Azken unean lortu dute puntua zuri-gorriek. Athleticek bana egin du Mallorcan. Iñaki Williamsek sartu du gola penaltiz, 96. minutuan. Valverderenek ez dute partida ona jokatu. | Luzapenean, partida amaitzeko 10 segundo falta zirenean, eta penaltiz. Athleticek puntu bat salbatu du Mallorcan, Iñaki Williamsi esker. Beste puntu bat Europarako sailkatzeko bidean: 1-1. Altxor handi bat partida nola joan den ikusita. Zuri-gorriek ez dute partida ona jokatu, eta beste aukera bat galdu dute seigarren postuan jartzeko. Ostegunean izango dute beste abagune bat, Betisen aurka, San Mamesen.
Txandakatzeak egin ditu Ernesto Valverdek. Hasieratik aritu dira Agirrezabala, Paredes, Berenguer eta Raul Garcia. Lehen zatia parekatua izan da. Ander Herreraren jaurtiketa bat izan da zuri-gorrien aurreneko gerturatzea Rajkovicen atera. Baina baloia kanpora joan zaio. Gainera, epaileak falta adierazi dio. Nico Williamsen abiadurarik gabe, eta Muniain eta Sancet falta zirenez, Ander Herreraren lerro arteko jokoa eta paseak bilatu behar zituzten Valverderenek erasoko jokoa sortzeko. Baina Mallorcak ondo itxia zuen. Athleticek gehiago zuen baloia, baina minik egin gabe. Lehen zatiko abagunerik argiena korner batean izan dute etxekoek. Bigarren zutoinean Raillok posizioa irabazi du, buruz jo du baloia, eta aldaratzea Valjenti iritsi zaio. Hark area txikian errematea egin du. Eskerrak baloiak Raul Garcian jo duela, barrura baitzihgoan. 40. minutua zen. Huts eta huts joan ziren aldageletara.
Partidari beste abiadura bat emateko asmoz, Valverdek Nico Williams zelairatu du atsedenaldian, Guruzetaren ordez. Zuri-gorriak gehiago estutuz atera dira. Baina Vivianek egindako huts baten ostean Muriqi gola sartzear egon da. Agirrezabalak ondo erantzun du, ordea. Hurrengo jokaldian Amatek zutoinera bidali du errematea. Kasu horretan, Yerayrena izan da hutsegitea. Mallorcari hauspoa eman diote jokaldi horiek. Hala, Athleticentzat kolpea 57. minutuan iritsi da. Kang In Leek gola sartu du etxekoentzat. Zuri-gorriak bigun aritu dira defentsan. Gainera, Yeray Agirrezabalaren gainera erori da, eta ezin izan du baloia geratu.
Athletici kosta egin zaio kolpeari buelta ematea. Mallorca eroso zegoen, aukera baitzuen kontraerasora jokatzeko, eta hori da haren indargune nagusia. Raul Garciak egindako pare bat erremate izan dira Athleticek sortutako aukera bakarrak. Bihotzarekin jokatu du, buruarekin baino gehiago. 96. minutuan iritsi da penaltia. Baloiak Ruiz de Gallaretaren eskuan jo du, Raul Garciaren erremate baten ostean. Penaltia argia zen. Baina Mallorcako jokalariek protesta egin dute, Raul Garciaren errematea baino lehen Adu Aresek falta egin duela esanez. Epaileak, ordea, ez du erabakia aldatu, eta Iñaki Williamsek ez du huts egin. Hor amaitu da neurketa. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227417/milioi-bat-pasatxo-manifestari-atera-dira-kalera-frantzian.htm | Ekonomia | Milioi bat pasatxo manifestari atera dira kalera Frantzian | Istilu larriak gertatu dira Parisen, Lyonen, Nantesen eta Tolosan, besteak beste, eta dozenaka pertsona zauritu eta atxilotu dituzte. | Milioi bat pasatxo manifestari atera dira kalera Frantzian. Istilu larriak gertatu dira Parisen, Lyonen, Nantesen eta Tolosan, besteak beste, eta dozenaka pertsona zauritu eta atxilotu dituzte. | Erretreten erreformak Frantziako kaleetan pizturiko sua hauspotu egin zuen atzo maiatzaren lehenak. CGT sindikatuaren arabera, bi milioi pertsona baino gehiago atera ziren atzo kalera, eta horietako milioi erdi, Parisen. Frantziako Ministerioak, berriz, adierazi zuen manifestariak 782.000 izan zirela, eta, Parisen, 112.000.
Istiluak gertatu ziren hainbat hiritan; besteak beste, Parisen bertan eta Lyonen, Tolosan (Okzitania) eta Naoneden (Nantes, Bretainia).
Barne MInisterioaren arabera, gutxienez 108 polizia zauritu zituzten atzoko protestetan. Ez du Poliziak zaurituriko protestarien kopururik eman, ordea. Halere, 291 pertsona atxilotu zituztela gaineratu du.
Elisabeth Borne Lehen ministroak adierazi du indarkeria «onartezina» zela.
Sindikatuetako ordezkariek gobernuari ohartarazi diote erretretaren erreformaren aurkako haserrea bizirik dagoela. «Ez dugu orrialdea pasatuko pentsioen erreforma hau baztertzen ez duten arte. Irabazteko gogoa indartsu dago», esan zuen atzo Sophie Binet buruzagiak.
Denera 300 manifestazio inguru egin zituzten atzo. Gerald Darmanin Barne ministroaren esanetan, horietako gehienetan ez zen indarkeriarik egon. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227421/ana-urtxuegiaren-militantzia-etengo-du-pse-eek.htm | Politika | Ana Urtxuegiaren militantzia etengo du PSE-EEk | Lasarte-Oriako alkate ohiak funts publikoak bidegabe erabili izana aitortu du. Ez dute espetxeratuko, ez baita frogatu delitu horren bidez aberastu zenik. PSE-EEk amaitutzat jo du auzia. | Ana Urtxuegiaren militantzia etengo du PSE-EEk. Lasarte-Oriako alkate ohiak funts publikoak bidegabe erabili izana aitortu du. Ez dute espetxeratuko, ez baita frogatu delitu horren bidez aberastu zenik. PSE-EEk amaitutzat jo du auzia. | Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) alkate ohi Ana Urtxuegiaren militantzia etengo du Gipuzkoako PSE-EEk. Urtxuegiak onartu du Nikaraguara bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela. Hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna adostu ditu fiskaltzarekin eta akusazio partikularrekin. Ez dute, ordea, espetxean sartuko, ez delako baieztatu delitu horien bidez bera «aberastu» zenik. Akordioa Gipuzkoako Auzitegiak berretsi beharko du orain, Urtxuegiaren aurkako ahozko epaiketa bertan behera geratzeko.
Gipuzkoako PSE-EEk adierazi du duela bi aste ekin ziola militantzia eteteko kautelazko prozedurari, hiru aldeen akordioaren berri izan ostean; Gipuzkoako Auzitegiak akordioa berretsi ondoren etenaraziko du behin betiko Urtxuegiaren militantzia.
Lasarte-Oriako PSE-EEk amaitutzat jo du auzia, erabaki judiziala «errespetuz» onartuta. Are gehiago, adierazi dute sozialistek udal gobernutik zein oposiziotik lan egin dutela auzia argitzeko: «Lasarte-Oriako gobernu sozialistak 2010ean kanpoko auditoria bat kontratatu zuen Deloitte enpresarekin, bere fiskalizaziorako, eta kudeaketa hartan administrazio irregulartasunak egin zirela onartu zuen ikerketa batzorde baten eraketa eragin zuen hark».
Izatez, 2010ean, Urtxiegiak alkatetza utzi zuen, Eusko Jaurlaritzako SPRI erakundeko Txileko eta Peruko ordezkari kargua hartzeko. Ordurako, balizko irregulartasunen inguruko ikerketa egiten ari zen udal batzorde bat. Kasu hartan, PSE-EEk eta PPk zuten gehiengo osoa baliatu zuten txosten baten ondorioztatzeko alkate ohiak ez zuela deliturik egin diru laguntzekin lotuta; nahiz eta onartu zuten, kudeaketa ez zela legezkoa izan. Oposizioak, ordea, ez zuen harekin bat egin, eta protesta gisa, osoko bilkuratik alde egin zuen bozketaren unean.
Hauteskundeen osteko ordezkari aldaketarekin, EH Bilduk, EAJk eta Lasarte-Oriako Herritar Plataformak berriz heldu zioten auziari, eta epaitegira eraman zuten. 2015ean, Urtxuegia inputatu gisa deklaratzera deitu zuen Donostiako 3. Instrukzio Epaitegiak. Auto batean, epaileak adierazi zuen «irregulartasun formalak» egin zirela, proiektu lagunduetako «zati garrantzitsuak» ez zirela justifikatu eta «funts publikoak modu ilunean desbideratu» zirela; beraz, baziren «nahikoa zantzu eta arrazoi» prozedura abiatzeko. Halere, auzia artxibatu zuen behin-behinean, Nikaraguaren kolaborazio judizialik gabe aurrera egiteko zailtasunak argudiatuta.
Lasarte-Oriako Udalak helegitea jarri zion erabakiari, EH Bilduren, EAJren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin, eta 2021eko maiatzean Gipuzkoako Auzitegiak berriz ireki zuen auzia; orain arte martxan egon dena.
Somoto Nikaraguako hiri bat da, 35.000 herritarrekoa; Hondurasko mugatik gertu dago, eta Lasarte-Oriarekin senidetuta dago. Lasarte-Oriako Udalak bi milioi euro baino gehiago eman zizkien udalerri hartako hiru erakunderi 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa. Funts publiko horien erabilerak, baina, ezbaian jarri zuten oposizioko alderdiek. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227422/eusko-jaurlaritzak-baimena-eman-du-azazetako-parke-eolikoa-egiteko.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak baimena eman du Azazetako parke eolikoa egiteko | Espainiako Gobernuak bide eman dio Labrazako parke eolikoa egiteko proiektuari. Nafarroa eta Araba artean egonen da parke hori. | Eusko Jaurlaritzak baimena eman du Azazetako parke eolikoa egiteko. Espainiako Gobernuak bide eman dio Labrazako parke eolikoa egiteko proiektuari. Nafarroa eta Araba artean egonen da parke hori. | Azazetako (Araba) parke eolikoa egiteko administrazio baimena eman du Eusko Jaurlaritzak. Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu zen atzo ebazpena. Hala ere, proiektuan zenbait aldaketa egin beharko dira, ingurumenari lotutakoak eta honako herri hauei eragiten dietenak: Bernedo, Arraia-Maeztu, Dulantzi, Iruraiz-Gauna eta Durruma. Ebazpena errekurritzeko hilabete bateko epea dago.
Ikusi gehiago: Zentral eolikoak egiteko 33 eremu hautatu dituzte EAEko lurralde plan sektorialean
Aixeindarrek aurkeztutako proiektuaren arabera, zortzi haize errota jarriko dituzte Azazetan, eta 40 megawatteko energia ekoitziko dute. Jaurlaritzaren baimenak dio tramitazioa hasi zenetik zenbait zuzenketa egin dizkiotela, eta orain gehiago egin beharko dizkiotela, proiektuak ingurumenean izanen duen eragina murrizteko.
Hala, Jaurlaritzak eskatu du eremu babestuetatik hurbil kokatuko diren hiru errota lekualdatzeko, eta flora gehiago babesteko. Horretarako, erdi tentsioko linearen zati bat lurperatu beharko da, zuhaitzak ez mozteko. Fauna ere gehiago babestu beharko da, eta, horretarako, elektrokuzioaren kontrako neurriak, edo soinuari aurre egiteko sistemak erabili beharko dituzte. Herritarrei eraginen dien zarata eta bestelako ondorioak murrizteko, goi tentsioko lineak herriguneetatik gutxienez 200 metrora egon beharko dira, eta etxe bakartuetatik 100 metrora.
Jaurlaritzak adierazi du zuzenketa guztiak aplikatu beharko dizkiotela proiektuari, eta aurreikusten du bi urte beharko direla parke eolikoa martxan jartzeko.
Azazetakoa ez ezik Labrazako parke eolikoa egiteko baimena ere jaso du Aixeindarrek. Oion (Araba) eta Aguilar Kodes (Nafarroa) artean jarriko denez, Espainiako Gobernuak eman du onespena. 40 megawatteko energia ekoitziko du horrek ere.
Eolikoa indartzea
Jaurlaritzaren helburua da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen den energiaren %21 baliabide berriztagarriak erabiliz sortzea 2030erako. Urte horretarako, eolikoa indartzea ere xede du: gaur egun, 153 megawatt daude instalatuta, eta 783ra izan daitezen nahi dute. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227423/hollywoodeko-gidoilarien-sindikatuak-greba-mugagabera-deitu-du.htm | Kultura | Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak greba mugagabera deitu du | Hainbat egunetako negoziazioen ostean, Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak ez dute akordiorik lortu. | Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak greba mugagabera deitu du. Hainbat egunetako negoziazioen ostean, Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak ez dute akordiorik lortu. | «Gure Negoziazio Batzordeak prozesu hau akordio justu bat lortzeko asmoz hasi bazuen ere, jasotako erantzuna ez da nahikoa izan, inola ere, idazleak jasaten ari diren krisi existentzialari dagokionez». Hala iragarri du sareetan Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak gaur hasiko duten greba.
600 milioi dolar inguru eskatzen ditu sindikatuak, bai soldata igoeretan, bai eta bestelako irabazietan ere; hala nola residuals direlakoetan, –taldeko kide batek jasotzen dituen konpentsazioak bere produktua telebistan berriro ematen den bakoitzean–.
Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak ziurtatu du gidoilarien gremioari proposamen bat aurkeztu ziola, idazleen ordainsarian «igoera oparoak» jasotzen zituena, bai eta residuals horiek hobetzeko eta eskaintza hobetzeko prest zeudenak ere. Sindikatuaren beste eskaera batzuen «tamaina» dela eta –tartean, telebistako gidoilarien gutxieneko langile kopurua izatea eta programa bakoitzeko, gutxienez, astebeteko lan bermatua izatea–, aliantzak atzera bota du akordiorako aukera.
‘Streaming’ plataformak
Hain zuzen ere, streaming plataformak iritsi zirenetik industriak produkzioan izan dituen aldaketek eragin dituzte idazleen kezka horiek. Izan ere, telebistako produkzioetan gorakada egon den arren, baldintzen kexu da sindikatua, salatu baitute telesailetako kapituluak murriztu direla, «talentu berrietarako aukera gutxi» dagoela eta oraindik onartu ez diren proiektuetan «ordaindu gabeko lana» dagoela. Sindikatuaren arabera, beraz, Hollywoodeko enpresa handiak dira idazle lanbidea «are gehiago debaluatzearen» erantzule, negoziazioetan jarrera «aldaezinak» dituztelako.
2007an egin zen Hollywoodeko gidoilarien azken greba, eta hilabete baino gehiago iraun zuen. 37.000 langile kaleratu zituzten orduan. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227424/erretreten-erreformaren-aurkako-datorren-mobilizazioa-ekainaren-6an.htm | Ekonomia | Erretreten erreformaren aurkako datorren mobilizazioa, ekainaren 6an | Asanblada nazionalak erretreten erreformaren indargabetzea bozkatuko du ekainaren 8an | Erretreten erreformaren aurkako datorren mobilizazioa, ekainaren 6an. Asanblada nazionalak erretreten erreformaren indargabetzea bozkatuko du ekainaren 8an | Intersindikalak gaur jakinarazi du erretreten erreformaren aurkako datorren greba mobilizazioa ekainaren 6an izango dela. Era berean, Frantziako Gobernuaren «erabaki autoritarioak» salatu ditu, «krisi sozialari krisi demokratikoa gehitzen diotenak». Gobernuak berriro ere sindikatuekin hitz egiteko borondatea erakutsi du, «eztabaida gaia eta esparrua zehaztu gabe», sindikatuen arabera. Kasu horretan, erreformarekiko ukoa oroitaraziko dutela adierazi dute. «Mesfidantza handia da, eta elkarrizketa ezingo da berrezarri [Frantziako] gobernuak sindikatuen proposamenak kontuan hartzeko borondatea erakusten ez duen artean».
Ekainaren 8an, LIOT taldeak aurkeztutako lege proposamen berri bat bozkatuko du Frantziako Asanblada nazionalak. Lege proposamenak erretreten erreformako zazpigarren artikulua indargabetzea proposatzen du, hau da, legezko adina 64 urtera pusatzen duen artikuluaren indargabetzea. Horregatik, intersindikalak «haren antolakundeei hautetsiengana joan daitezela» eskatu die, «lege proposamen hori bozkatzera dei ditzaten». Gisa berean, «langileei parlamentariengandik entzunak izateko aukera» proposatu nahi die intersindikalak ekainaren 6, bozkaketa baino bi egun lehenago.
Atzoko manifestazioen balorazio positiboa egin dute; beren «historia sozialeko Maiatzaren Lehen garrantzitsuenetako bat» izan dela adierazi dute. 2,3 milioi kide mobilizatu zirela jakinarazi dute, haietarik 30.000 Baionan. Lau atxilotu izan ziren Baionan, erdiguneko zakarrontziren bati su ematea egotzita. Egunean berean askatu zuten bat. Besteak gaur galdezkatuak izan behar ziren. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227425/preso-palestinar-bat-hil-da-israelgo-espetxe-batean-87-eguneko-gose-greba-egin-ostean.htm | Mundua | Preso palestinar bat hil da Israelgo espetxe batean, 87 eguneko gose greba egin ostean | Jihad Islamikoaren Zisjordaniako buruzagia zen Khader Adnan, eta aurretik ere eginak zituen beste lau gose greba. Jakina zen hilzorian zegoela, eta PANek hilketa egotzi dio Tel Avivi. | Preso palestinar bat hil da Israelgo espetxe batean, 87 eguneko gose greba egin ostean. Jihad Islamikoaren Zisjordaniako buruzagia zen Khader Adnan, eta aurretik ere eginak zituen beste lau gose greba. Jakina zen hilzorian zegoela, eta PANek hilketa egotzi dio Tel Avivi. | Khader Adnan Jihad Islamikoaren Zisjordaniako buruzagiaren gose grebak 87 egun iraun du, eta amaitu zitekeen modu okerrenean amaitu da: talde armatuko kidearen heriotzarekin. Israelgo Gobernuak azaldu duenez, Adnan konorte gabe topatu dute Ramleko espetxeko bere ziegan, eta Tel Aviveko erietxe batera eraman dute; han, hainbat bider saiatu dira presoa suspertzen, alferrik.
Otsailaren 5ean atxilotu zuten 45 urteko gizona, «talde terrorista bateko kide izatea» egotzita. Une hartan bertan ekin zion gose grebari; ez du ezer jan ordutik, ura soilik edan du, eta uko egin die medikuen azterketei eta tratamenduei. Aurrez, Adnanek eginak zituen beste lau gose greba; 2012an egin zuen 66 eguneko bat —elkarrizketa eskaini zion BERRIAri—, eta 2015ean egin zuen 50eko bat izan ziren luzeenak. Gutxienez 11 aldiz atxilotu dute 2004tik, eta erresistentziaren ikur bat zen hainbat palestinarrentzat.
Jakina zen hilzorian zegoela. PHRI Israelgo Giza Eskubideen Aldeko Medikuak erakundeko mediku batek atzo bisitatu zuen kartzelan, eta adierazi zuen edonoiz hil zitekeela, eta berehala eraman behar zutela ospitale batera. Mugitzeko arazoak zituen, eta ez zen «elkarrizketa erraz bat» izateko gai. Artatua izateko nahia erakutsi zuen Adnanek, hiru baldintzarekin: bere senideek bisitatu ahal izatea, PHRIko mediku bat ondoan izatea eta bere inguruko informazio medikua Israelgo erakundeekin ez banatzea.
Middle East Eye GKEak, berriz, salatu du atxiloketa administratiboa zela Adnanena; hori baliatuta, Israelek epaiketarik eta kargurik gabe atxilotzen ditu palestinarrak, eta preso izaten ditu hiru eta sei hilabete artean. Israelgo espetxeak Segurtasun Nazionaleko ministroaren eskuduntza dira, eta, gaur egun, Alderdi Sionista Erlijiosoko kide Itamar Ben-Gvir-ek du kargu hori. Postua hartu berritan, azaroan, hitzeman zuen «zorrotzago» tratatuko zituela Israelen segurtasunarekin lotuta atxilotutakoak.
Hilketa
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehek Adnan erailtzea egotzi dio Israelgo Gobernuari: «Okupazioak, espetxeen arduradunek eta botere judizialak berariaz hil dute Adnan; hura askatzeko eskaerari uko egin diote, ez diote arta medikorik eman, eta, muturreko osasun egoeran egon arren, bere ziegan mantendu dute», gaitzetsi du. PANek jakinarazi du Nazioarteko Justizia Auzitegira txosten bat bidaliko duela, eta heriotza ikertzeko nazioarteko batzorde bat eratzeko ere eskatu du.
Jihad Islamikoak, berriz, esan du Adnanen heriotza ez dela «erantzunik gabe» geratuko, eta erresistentziak «indartsu eta ausart» jarraituko duela borrokan: «Hilketa horren arduradun erabatekoa eta zuzena Israelen okupazioa da. Tresna zikinak erabili dituzte Adnanen aurka: epaimahai faltsuak, segurtasun agentzia terroristak eta prozesu militarrak», salatu du erakundeak.
Hamasek ere gaitzetsi du «hilketa», eta Tel Aviv egin du erantzule.
Suziriak
Heriotzaren albistea jakin berritan, Gazatik hiru suziri jaurti dituzte Israelera. Israelgo Armadak jakinarazi duenez, ordea, inor bizi ez den eremuetan erori dira hirurak. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227426/zerbitzu-publikoen-murrizketak-ebren-egonkortasun-itunaren-albo-kalteak.htm | Ekonomia | Zerbitzu publikoen murrizketak, EBren Egonkortasun Itunaren albo kalteak | Zorra BPGaren %60ra mugatu beharko dute EB Europako Batasuneko kideek 2024tik aurrera. ELAk itun fiskalaren erreforma aztertu du txosten batean, eta salatu du «izaera kontinuista» duela, eta zerbitzu publikoak izango direla kalteturik handienak. | Zerbitzu publikoen murrizketak, EBren Egonkortasun Itunaren albo kalteak. Zorra BPGaren %60ra mugatu beharko dute EB Europako Batasuneko kideek 2024tik aurrera. ELAk itun fiskalaren erreforma aztertu du txosten batean, eta salatu du «izaera kontinuista» duela, eta zerbitzu publikoak izango direla kalteturik handienak. | Lau urteko etenaldiaren ostean, zorra BPGaren %60ra mugatu beharko dute EB Europako Batasuneko kideek 2024tik aurrera. Apiril bukaeran aurkeztu zuen Europako Batzordeak Egonkortasun Ituna erreformatzeko proposamena. Gaur argitaratutako txosten batean, ELAk adierazi du proposamena «kontinuista» dela, eta zerbitzu publikoak eta gizarte laguntzak izango direla kalteturik handienak.
Ituna izoztuta egon da 2020tik, EBk gastu publikoa baliatu baitzuen COVID-19aren pandemiari erantzuteko. Orain, ordea, estatu kideek gerrikoa estutu beharko dute berriro. Helburua zera da: herrialdeek zorra BPGaren %60ra mugatzea, eta defizita, berriz, BPGaren %3ra. Halere, bere ezaugarrien araberako doikuntza planak egin beharko ditu estatu bakoitzak, eta, ondoren, plan horiek Bruselarekin negoziatuko ditu.
Aitor Murgia sindikatuko Azterketa Bulegoko kideak egin du txostena, eta, haren arabera, proposamenak ez du aurreikusten diru sarrerak handitzeko eta gastu publiko «nahikoa» bermatzeko erreforma fiskalik. Are, gastu soziala apaltzea izango da helburua betetzeko «bide bakarra».
Sindikatuaren arabera, horrek nabarmen areagotuko du Europako erakundeek estatu bakoitzaren aurrekontu publikoetan duten kontrola. Salatu du gero eta «mugatuagoa» izango dela estatu kideek aurrekontuak garatzean duten subiranotasuna. Espainian, Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentea arduratuko da kontrolaz, eta ELAk ez du begi onez ikusi: «Ustez independenteak diren erakunde horiek aitzindari dira doikuntza eta austeritate politikak ezartzen».
Bide beretik, txostenean ohartarazi du 2024tik aurrera gastu publikoa murriztu behar izateak zuzenean eragingo diola Hego Euskal Herriari, EAEk eta Nafarroak ere beren aurrekontuak mugatu beharko dituztelako ziurrenik. «Erabaki eremuak gero eta urrunago daude Hego Euskal Herritik», salatu du dokumentuan.
Dena den, proposamena behin betiko onartzeko dago oraindik. Azken hitza Europako Parlamentuak eta Europar Kontseiluak izango dute.
27 herrialde, 27 egoera
Zor gutxi dute estatu batzuek —Estonia (%18,4), Bulgaria (%22,9)...—, eta sekulakoa beste batzuek. Greziak BPGaren %171,3 zor du, kasurako. Horiek horrela, doikuntza planak dira proposamenak aurkezten duen aldaketa funtsezkoa. Lau urterakoak izango dira, baina hiru urte luzatu ahal izango dira, eta sei hilean behin gainditu beharko dute azterketa. Bruselak finkatutako muga gainditzen badute —BPGaren %60—, isuna ordaindu beharko dute herrialdeek; BPGaren %0,05etik hasi eta %0,5eraino pilatu ahal izango dena.
Sindikatuaren esanetan, zor publikoa murrizteari lehentasuna emateak Europa hegoaldeko zorpetuen eta iparraldeko «aurreztaileen» arteko haustura areagotuko du, eta gogorarazi du horixe gertatu zela 2008ko krisiari aurre egiteko neurri murriztaileak hartu zituztenean. Halere, iritzi dio ezen, COVID-19aren krisiarekin eta horri aurre egiteko gastu publikoa areagotzearekin, besteak beste Alemania, Frantzia eta Austria ere ez direla «gai» EBk finkatutako mugak betetzeko.
Iazko adierazleen arabera, 2022 amaieran hamahiru estatu kidek gainditzen zuten itunak finkatutako zorraren gehienezko muga, eta hamazazpik defizitarena. Are, batez beste BPGaren %84 zor zuen EBk, eta %91,6 euroguneko kideek. Gaur-gaurkoz, BPGaren %113,2 zor du Espainiak, eta %4,8ko defizit publikoarekin itxi zuen 2022a. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227427/euroguneko-inflazioa-7ra-igo-da-eta-interes-tasen-beste-igoera-bat-hauspotu-du.htm | Ekonomia | Euroguneko inflazioa %7ra igo da, eta interes tasen beste igoera bat hauspotu du | Azpiko inflazioa hamarren bat apaldu da (%5,6), baina ez Europako Banku Zentralak nahi duen erritmoan. Ostegunean bilduko da tasei buruz erabakitzeko. | Euroguneko inflazioa %7ra igo da, eta interes tasen beste igoera bat hauspotu du. Azpiko inflazioa hamarren bat apaldu da (%5,6), baina ez Europako Banku Zentralak nahi duen erritmoan. Ostegunean bilduko da tasei buruz erabakitzeko. | Martxoarekin alderatuta, Euroguneko inflazio tasa hamarren bat igo da apirilean, %7raino, batez ere jakien prezioen igoerak bultzatuta, Eurostaten arabera.
Hala ere, azpiko inflazioa hamarren bat apaldu da (% 5,6ra) –inflazio mota horrek ez ditu aintzat hartzen energiaren, elikagaien, alkoholaren eta tabakoaren prezioak–. Europako Banku Zentralarentzat (EBZ), hori izan ohi da erreferentziazko adierazlea interes tasen inguruko estrategia finkatzeko orduan. Eta haren helburuetatik oso urrun dago oraindik —%2ra jaitsi nahi du—.
Inflazio tasarik handienak Letoniakoa (%15), Eslovakiakoa (%14), Lituaniakoa (%13,3) eta Estoniakoa (%13,2) dira. Inflazioa bi hamarren jaitsi da Alemanian, % 7,6raino, baina igo egin da Frantzian –bi hamarren, % 6,9ra–, Italian –zazpi hamarren, %8,8ra– eta Herbehereetan –1,4 puntu, %5,9ra–.
EBZ ostegun honetan bilduko da, interes tasak berriro igoko ote dituen aztertzeko. Itxura guztien arabera, hala egingo du. Martxoaren 16ko bileran beste 50 puntu igo zituen, %3,5eraino. AEBetako SVB bankuaren eta Suitzako Credit Suissen hondoratzeak sortutako finantza ekaitzak ez zuen kikildu EBZ, ezta AEBetako Erreserba Federala ere.
Izan ere, gertakari horiek zalantzan jarri zuten banku zentralek aplikatutako tasen igoerek finantza erakundeetan duten eragina, bankuek diru gehiago itzuli behar dietelako bezeroei eta batzuek likidezia arazoak dituztelako.
Bankuen egoera
Euroguneko finantza erakundeak ez daude egoera horretan, EBZren arabera. Haietan ere likideziak apur bat okerrera egin duen arren, kapitalari ondo eusten diotela azpimarratu du, eta, horretarako, finantzaketa kostuak handitu dituztela; beste modu batean esanda, enpresentzako eta etxebizitzak erosteko kredituen estandarrak gogortu dituzte.
Euroguneko bankuen %27k aitortu du urteko lehen hiruhilekoan gogortu egin dituela enpresei emandako kredituen baldintzak –%27k gogortu egin zituen iazko laugarren hiruhilekoan–. Eta %19k dio gauza bera egin duela etxebizitza erosteko maileguekin (%21ek gogortu egin zituen aurretik).
EBZk dio 2011ko krisiaz geroztik ez zela halako gogortzerik izan eta urteko bigarren hiruhilekoan joera horri eutsiko zaiola, «baina modu moderatuagoan». |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227428/enplegua-egonkortzeko-inoizko-lep-jendetsuena-iragarri-du-osakidetzak-7639-lanpostu.htm | Gizartea | «Enplegua egonkortzeko inoizko LEP jendetsuena» iragarri du Osakidetzak: 7.639 lanpostu | Aurtengo uztailetik azarora egingo dituzte probak, Barakaldoko BECen eta Gasteizko EHUn, eta 109.029 lagunek eman dute izena. | «Enplegua egonkortzeko inoizko LEP jendetsuena» iragarri du Osakidetzak: 7.639 lanpostu. Aurtengo uztailetik azarora egingo dituzte probak, Barakaldoko BECen eta Gasteizko EHUn, eta 109.029 lagunek eman dute izena. | Euskal Osasun Zerbitzu Publikoaren «historiako enplegu publikoaren prozesurik jendetsuena» iragarri du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Gasteizko gobernuak Osakidetzan, «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko». Osasun Sailak lau urtean 4.000 lanpostu egonkortzeko konpromisoa hartu zuela gogorarazi du Sagarduik, eta, «pandemia gorabehera», prozesu horren amaieran 11.000 aterako direla zehaztu du, «Osakidetzako langileen heren bat».
Barakaldoko BECen eta Gasteizko EHUn egingo dituzte 2020, 2021 eta 2022ko LEPak eta 2021eko egonkortzeko probak, eta horietan 109.029 lagunek eman dute izena. Erizaintzan eskaintzen da lanpostu gehien (2.228); erizain laguntzaileentzat, 1.231 dira tokiak; administrazioan, 727; zeladore gisa, 331; eta zerbitzuetan, 497. Medikuei dagokienez, familia medikuentzat 314 lanpostu aterako dituzte; larrialdietan, 151 toki; eta anestesia eta bizkortze atalean, 135.
Sagarduik esan du saiatuko direla 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak proba berrien aurretik jakinarazten. Izan ere, profesionalen eta sindikatuen kezka da iraganeko proba horien emaitzak jakin ezinik hurrengo probetan izena eman behar izatea, badaezpada. Sailburuak helarazi du Osakidetza lanean ari direla 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak jakinarazteko «garaiz», eta ez dela «erraza».
Atzerapenaren kaltea, ordea, egina dago profesional askorentzat, ELAko ordezkari Esther Saavedrak BERRIAri esan dionez: «Askok eman dute izena jada proba berrietan, eta ordaindu dituzte tasak; eta ikasten ere hasi dira». Saavedrak dio espezialitate batzuetarako azterketak uztailean izango direla. «Bi hilabete lehenago eman dute abisu. Familia medikuena, adibidez, badator, eta profesionalek oporrak hartuak dituzte jada. Badakigu lehen arreta nola dagoen. Nondik aterako dute denbora ikasteko?».
Azterketak garaiz zuzentzeko
Sagarduik jakinarazi du aurtengo probak planifikatzeko, «espezialitate bateko azterketak egin baino lehen gutxienez aurreko proben emaitzen behin-behineko zerrenda» jakin behar dela, 2018-2019ko probei erreparatuz. Baina ELAko kide Saavedrak gogorarazi du behin-behineko emaitza jakinda ere hurrengo probetan parte hartu beharko dutela askok. «Behin betikoak jakin arte, ez da segurua plaza atera dela, ez bada gertatzen zerrendan oso aurrean egotea».
Guztira, 116.793 hautagai izan ziren 2018ko eta 2019ko LEP horietan, eta Osasun sailburuak «eskerrak» eman die «azterketak zuzentzeko, merezimenduak baloratzeko, baliabideak hornitzeko eta zerrendak egiteko prozesu neketsuan» parte hartu dutenei, egindako «lan eskergagatik». Eta jakinarazi du giza baliabideetako taldeak «indartzera» behartu duela Osakidetza.
Aurtengo uztailetik azarora eskainiko dituzten postuei dagokienez, berriz, lehiaketa oposizio bidez eskainiko dituzte 6.082 lanpostu, hau da, hautaketa probak eginez, eta gainerakoak (1.557), merezimenduen balorazioaren bidez.
Greba Osakidetzan
Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako, eta, hura saihesteko Osasun Saila sindikatuekin harremanetan ote dagoen galdetuta, Sagarduik hauteskunde kanpainarekin lotu du lanuztea. Grebara deitzea eta egitea «eskubide bat» dela esan du, eta «ez egitea» ere hala dela. «Udal eta foru hauteskunde kanpainaren barruan» ulertu behar da sindikatuen greba deialdia, Sagarduirentzat.
37.000 langile daude deituta grebara. Izan ere, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela oraindik eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu zuen deialdia iragartzeko egunean Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227429/errusiak-arma-ekoizpena-handitzeko-neurriak-hartu-ditu.htm | Mundua | Errusiak arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu ditu | Moskuren arabera, urtea amaitu bitarterako nahikoa munizio dute borrokarako; Erresuma Batuak kontrakoa uste du. AEBen esanetan, azkeneko bost hilabeteotan Errusiako indarren 20.000 bat kide hil dira. | Errusiak arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu ditu. Moskuren arabera, urtea amaitu bitarterako nahikoa munizio dute borrokarako; Erresuma Batuak kontrakoa uste du. AEBen esanetan, azkeneko bost hilabeteotan Errusiako indarren 20.000 bat kide hil dira. | Borrokarako munizio gabeziaz kexatu izan dira Errusiako indarrak azkeneko hilabeteetan. Wagner talde paramilitarraren buru Yevgeny Prigozhinek ohartarazi izan du behar beste muniziorik ez badute atzera egin beharko dutela gudu zelaian, eta, hori plazaratzeagatik, hain zuzen, arazoak izan ditu Sergei Xoigu Defentsa ministroarekin. Bada, Xoiguk adierazi du gaur neurriak hartu dituztela armen eta ekipamendu militarraren ekoizpena handitzeko. Hori bai, Errusiako RIA Novosti berri agentziak jaso duenez, ministroak nabarmendu du urtea amaitu bitarterako Errusiako indarrek nahikoa munizio dutela borrokatzeko.
Horren harira, hain justu, Erresuma Batuko Gobernuaren zerbitzu sekretuek kontrakoa uste dute. «Ez du behar beste munizio erasoan arrakastatsua izateko», jaso du kaleratu duen azken txostenean. Iruditzen zaio ezen, arma industriaren jarduna lehentasunen artean dagoen arren, Kremlinek «porrot» egin duela eskariari erantzuterakoan. Eta gogoratu du, horrekin guztiarekin lotuta, Moskuk azkenaldian aldaketak egin dituela buruzagi militarren artean. Izan ere, lehengo astearen amaieran, logistika buru berri bat izendatu zuten: Alexei Kuzmenkov.
Eta joera horri jarraikiz, AEBetako zerbitzu sekretuek jakinarazi dute azkeneko bost hilabeteotan Errusiako indarretako 20.000 bat kide hil direla gerra frontean, eta zaurituak 80.000 inguru direla. John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak eman zituen datu horiek atzo gauean, eta ez zuen zehaztu AEBek nola egin zuten kalkulua; erantsi zuen, hori bai, zendutakoen erdiak Wagner mertzenario taldeko kideak zirela. Errusia mertzenario talde horrekin ari da borrokatzen Bakhmuten (Donetsk). «Errusiak Donbassen egindako eraso saiakerak porrot egin du. Ez da gai izan ikuspuntu estrategiko batetik esanguratsua den toki bakar batez ere jabetzeko», azaldu zuen Kirbyk.
Errusiak berak ere eman ditu datu batzuk. Xoiguren arabera, azkeneko hilabetean Ukrainako indarretako 15.000 bat pertsona hil dira. «Mendebaldeko herrialdeen laguntza militarra inoiz aurretik ikusi ez bezalakoa izan den arren», azpimarratu du Defentsa ministroak, Errusiako Interfax berri agentziak jaso duenez. Iazko otsailean inbasioa hasi zenetik Errusiako 191.500 militar hil direla esan du Ukrainako armadak ordu batzuk lehenago, Facebook bidez.
Kieven esanetan, Bakhmuten kontraerasoan ari dira, eta, horren ondorioz, azken orduetan Errusiak posizio batzuk «abandonatu» behar izan ditu han. Hori esan du Oleksandr Sirskii jeneralak, gaur. Azken hilabeteotako bataila ikonikoena da Bahmutekoa. Ukraina hura defendatzen ari da, nahiz eta ez dagoen argi balio estrategikorik ote duen.
Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat
Ukrainak, bide batez, «dena» du prest gerra frontean kontraerasora jotzeko. Halaxe jakinarazi zuen atzo Oleksii Reznikov Defentsa ministroak. Horretarako, Mendebaldeko herrialdeek emandako laguntza militarra baliatzekoa da. Eta Ukrainako Luhansk eskualde okupatuan Errusiak duen ordezkari militar Andrei Marotxkok ohartarazi du hilaren 9an hasiko dela kontraeraso hori; hain zuzen, Errusian Garaipenaren Eguna ospatzen dutenean, 1945eko egun horretan naziek Sobietar Batasuneko armadari amore eman ziotela eta. «Eguraldi ona espero da astebururako, eta horrek ahalbidetuko die ukrainarrei bete-betean erabiltzea NATOko herrialdeek emandako armak. Ziurrenik, Garaipenaren Eguna zapuzten ahaleginduko da etsaia», esan du, Errusiako TASS berri agentziak jaso duenez.
Zerealen akordioa
Ukrainako, Errusiako, Turkiako eta NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkariak zerealen akordioaz hitz egiteko bilduko dira bihar, Kieveko iturri ofizial batek Reuters berri agentziari esan dionez. Ituna hilaren 18an bukatzen da berez. Joan den uztailean sinatu zuten, eta bi aldiz luzatu dute: azaroan eta martxoan. Horrekin lotuta, NBEko iturri batek adierazi du erakundearen merkataritza buru Rebeca Grynspan Moskura bidaiatzekoa dela asteon, akordioa luzatzea errazteko. Kremlinek uste du ituna ez dela bete-betean funtzionatzen ari, iruditzen baitzaio bere nekazaritza produktuen esportazioei jarritako oztopoak mantentzen direla. Mendebaldearen zigorrek ez diete eragiten produktu horiei, baina kexu da, iritzita zigorrek zaildu egiten duela garraioa segurtatzea, finantzatzea eta kontratatzea, besteak beste. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227430/lehorteak-40000-hektareari-kalte-egin-die-nafarroan.htm | Ekonomia | Lehorteak 40.000 hektareari kalte egin die Nafarroan | Lehortearen Mahaiaren bileran, Nafarroako Gobernuak iragarri du Europako Batasunean laguntza zuzenak jasotzeko aukera aztertzen ari direla Madrilgo gobernuarekin batera. | Lehorteak 40.000 hektareari kalte egin die Nafarroan. Lehortearen Mahaiaren bileran, Nafarroako Gobernuak iragarri du Europako Batasunean laguntza zuzenak jasotzeko aukera aztertzen ari direla Madrilgo gobernuarekin batera. | Nekazariek aurretik ohartarazi zuten Nafarroa hegoaldean gari eta garagar uzta galduta zegoela lehortearen ondorioz. Kalte horren tamaina neurtu du Nafarroako Gobernuak. Erriberan eta Nafarroa erdialdeko eremu batzuetan, lehorteak 40.000 hektareari kalte egin die guztira.
Galera «larria» dela nabarmendu du Itziar Gomez Nafarroako Gobernuko Landa Garapeneko kontseilariak. Gainerako eskualdeei dagokionez, larreen eta laboreen egoera «onargarria» dela uste du. Ureztatzen diren lurretan, goiz da eragina neurtzeko: «Oraindik ere artoa erein eta planifikatzen den garaian gaude. Maiatza hilabete giltzarria izango da».
Aurten hirugarren aldiz, lehortearen mahaia bildu da Landa Garapen Departamenduaren Iruñeko egoitzan. Gobernuko ordezkariekin batera, bertan izan dira sektoreko eragileak;âÂÂÂÂÂÂÂÂhala nola EHNE eta UAGN laborantza sindikatuak, UCAN kooperatiben elkartea, Alinar kontserba enpresen elkartea eta Aemet meteorologia zentroa.
Bilkura horretan, gobernuak oraingo egoeraren eta aztertzen ari diren neurrien berri eman die eragileei.
Ikusi gehiago: Zerura eta urtegietara begira
Laborariek aurreratu bezala, udazkenean erein eta udan biltzen diren zerealen uztari bete-betean eragin dio lehorteak. Batik bat goi eta behe Erriberan. Nafarroa erdialdeko eremu batzuetan ere galera handia da. «Horiek dira gehien zigorturiko zonak», azaldu du Gomezek. Gaur-gaurkoz, 40.000 hektarea inguru, baina kanpaina amaitzeko bi hilabete falta direnez, baliteke galera handiagoa izatea, eguraldia aldatu ezean.
Nafarroan, ureztatze sistema darabilten lurrek 119.000 hektareako azalera hartzen dute, eta handik ura hartzen duten laborariak murrizketen beldur dira. Nafarroako ubideko lehen zatiko lurretan (30.000 hektarea) Itoizko urtegiko ura hartzen dute, eta bertako hornidura «erabat bermatua» dago, Gomezen arabera.
Bardeako ubidean, %50
Aldiz, Esako urtegitik ura jasotzen duten Bardeako ubideko erabiltzaileen egoera kezkagarriagoa da. Gaur egun, urtegia %55 dago beteta. Iaz garai honetako egoeraren aldean, uraren erabilera erdira murriztu du Ebroko Ur Konfederazioak: egun, hektareako 2.500 metro kubiko ur har daitezke. Are hustuago dago Ebroko urtegia, Kantabrian (Espainia): %40,5 dago beteta. Hango urak ureztatzen du Erriberaren zati handi bat, Lodosako ubidearen bidez.
Neurriei dagokionez, laguntzen tramitazioa azkartzeko eskatu diote Europako Batzordeari, laborariek lehenago jaso dezaten dirua. Egoerari aurre egiteko, berriz, zuzeneko laguntzak ematea aztertzen ari da Nafarroako Gobernua Madrilekin batera. Espainiako Nekazaritza Ministerioak Europako Batzordeari eskatu dio ezohiko krisietarako laguntza bereziak aktiba ditzala. Adibidez, iaz hori egin zuen Ukrainako gerraren ondorioei eurre egiteko, eta Nafarroan sei milioi euro banatu ziren abeltzainen artean, udazkenean. Horrez gain, Nekazaritza Politika Bateratuko laguntzak jasotzeko baldintza tekniko batzuk malgutzea bilatuko du gobernuak.
Azkenik, Gomezek azaldu du ezohiko laguntza guztiek legedi berezi bat beharko dutela: Espainiako Gobernua errege dekretu bat prestatzen ari da natur hondamendi baten pare jartzeko lehortean kaltetutako eremuak. Eskualde horiek mugatzeko irizpideak ezartzen ari da Aemet. Maiatzaren 16rako dekretuaren zirriborroa prest egotea espero da.
«Gehiago espero genuen. Oraintxe Nafarroako Gobernuak ez du marjina handirik krisi neurriak hartzeko», aipatu du EHNEko Patxiku Irisarrik bilera amaitutakoan. Neurriei dagokionez, errenta zerga jaistea eskatu du: «Espainiako Estatuan moduluan daudenei %25eko jaitsiera ezarri diete. Nafarroan ez dugu modulurik baina eskatu dugu bide hori jorratu behar dela». Gainera, zerealeko lastoa biomasa gisa erre eta energia iturri gisa erabili ordez, animalien bazkarako lehenestea proposatu zuen.
Antzeko eskaera egin du UAGNko presidente Felix Bariainek. «Bilera etsigarria izan da. Egoera oso-oso zaila da, eta neurri zehatzak egongo zirela uste genuen. Neurri sendoak hartu behar dira, eta arin». EHNEren modura, zergak jaisteko eta lastoa bazkarako erabiltzeko eskatu zuen. Bariainen ustez, funtsezkoa da laguntzen tramitazioa azkartzea eta malgutzea. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227431/vina-rock-jaialdian-25-urteko-gasteiztar-bat-hil-da.htm | Gizartea | Viña Rock jaialdian 25 urteko gasteiztar bat hil da | Larunbat iluntzean konortea galdu zuen jaialdi eremuaren sarreran. Baztertu egin dute heriotza bortitza izan denik. | Viña Rock jaialdian 25 urteko gasteiztar bat hil da. Larunbat iluntzean konortea galdu zuen jaialdi eremuaren sarreran. Baztertu egin dute heriotza bortitza izan denik. | Gasteizko gazte bat hil da asteburuan Villarrobledon (Espainia) ospatu den Viña Rock musika jaialdi ospetsuan. Larunbat iluntzean, jaialdiaren eremura sartzeko gunean, gaizki sentitzen hasi zen 25 urteko gaztea, eta konortea galdu zuen. Haren lagunek eman zieten abisua osasun zerbitzuei; hasieran, lortu zuten gaztea suspertzea, baina azkenean ospitalean hil zen.
Ikerketa zabaldu dute heriotzaren arrazoiak argitzeko. Lehen hipotesien arabera, litekeena da bihotzeko gaitz baten baten ondorioz hil izana. Baztertu egin dute heriotza bortitzaren aukera, baina oraindik analisi toxikologikoa eta autopsia egiteko zain daude.
Gorka Urtaran alkateak doluminak eman dizkie hildakoaren gertukoei: «Oso albiste tristea da». Fitness Gasteiz klubean karatea egiten zuen hildakoak. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227432/gizon-batek-salatu-du-beltza-izateagatik-ez-ziotela-utzi-sartzen-gasteizko-pub-batera.htm | Gizartea | Gizon batek salatu du «beltza izateagatik» ez ziotela utzi sartzen Gasteizko pub batera | Gorroto delituen aurkako salaketa aurkeztu du SOS Arrazakeriaren laguntzaz. Ertzaintzara bertaratu zen aurretik, baina «gomendatu» zioten ez salatzeko, halako kasuek «ibilbiderik» ez dutelako izaten. | Gizon batek salatu du «beltza izateagatik» ez ziotela utzi sartzen Gasteizko pub batera. Gorroto delituen aurkako salaketa aurkeztu du SOS Arrazakeriaren laguntzaz. Ertzaintzara bertaratu zen aurretik, baina «gomendatu» zioten ez salatzeko, halako kasuek «ibilbiderik» ez dutelako izaten. | Gizon batek, Arabako SOS Arrazakeriaren laguntzaz, gorroto delituen aurkako salaketa aurkeztu du Arabako Probintzia Fiskaltzan, «beltza izateagatik» ez baitzioten utzi sartzen Gasteizko La Comarca pubean. Bertako atezainaren eta arduradunaren aurka aurkeztu du, «jarrera arrazista, xenofobo eta baztertzaileagatik».
Apirilaren 21eko ordu txikietan gertatu zen: gizona eta haren lagun bat, «jatorri afrikarrekoa bera ere», pubeko ilaran zain ziren noiz sartuko. Ordu erdi zeramaten itxoiten, eta atezaina gerturatu zitzaien, esanez gehiago ez egoteko esperoan, ezingo zirelako sartu. Horren arrazoirik ez zien eman, eta «ez ikusiarena» egin zuen atezainak.
Salatariak adierazi du «ez dela lehenengo aldia» pub horretako atezainek «iraingarriki» jokatu dutela haiekin. Egoera ikusita, erreklamazio orria eskatu zien. Jaramonik egin ez, eta bi bider ere eskatu zuen orria. Lokaleko arduraduna joan zen haiengana, eta «garrasika» esan zien ez ziela emango erreklamazio orririk; mehatxu egin zien eskatzen segitzekotan Ertzaintzari dei egingo ziola. Orriekin tematu, eta hirugarren aldian lortu zituzten.
Erreklamazioa idatzi bitartean heldu ziren ertzainak. Gizona identifikatu zuten; dei egin zieten esanez «mozkor» zegoela eta ilaran itxaron gabe sartu nahi zuela. «Agenteek egiaztatu ahal izan zuten justifikazio horren zehaztasunik eza. Nik ez baitut alkoholik edaten; musulmana naiz, eta, gainera, 30 minutu neramatzan ilaran lagunarekin, lasai», esan du gizonak.
Biharamunean, Lakuako Ertzaintzaren komisariara joan zen salataria, gorroto delituen aurkako salaketa jartzeko asmoz. «Gomendatu zidaten hori ez egiteko, halako salaketek ez dutelako inongo ibilbiderik izaten, zaila izango zelako frogatzea ez zidatela uzten sartu beltza izate soilagatik». Adierazi du ez dakiela bertaratu ziren ertzainek deklaraziorik hartu zieten pub kanpoko lekukoei eta atestatua itxi duten. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227433/kontseiluak-dio-erandioko-udaltzainaren-epaiak-herritarren-eskubideei-kalte-egiten-diela.htm | Gizartea | Kontseiluak dio Erandioko udaltzainaren epaiak «herritarren eskubideei kalte egiten» diela | Hilaren 10ean agerraldia eginen dute, erakusteko ez daudela ados herritarren eskubideen kontrako esku hartze judizialekin. | Kontseiluak dio Erandioko udaltzainaren epaiak «herritarren eskubideei kalte egiten» diela. Hilaren 10ean agerraldia eginen dute, erakusteko ez daudela ados herritarren eskubideen kontrako esku hartze judizialekin. | Euskalgintzaren Kontseiluak «euskararen normalizazioaren aurkako oldarraldi judizialarekin» lotu du Erandion (Bizkaia) udaltzain lanpostu baten hizkuntza eskakizuna atzera bota izana. Gaineratu du «herritarren eskubideei kalte egiten» diela. Bilboko Administraziorekiko Auzien 1. Epaitegiaren sententzia bat da, eta, haren arabera, ez da derrigorrezkoa euskaraz jakitea Erandion udaltzain gisa lan egiteko. Iaz herri hartan lanean zebilen udaltzain batek lortu nahi zuen hizkuntza eskakizuna atzera botatzea. Udalak ez zuen kontuan hartu eskaera; epaileak bai, ordea.
Ikusi gehiago: Udaltzain lanpostu baten hizkuntza eskakizuna atzera bota dute
«Agente guztiek euskararen gutxieneko ezagutza izatea jartzen da ezbaian, lanpostu batzuek edukitzearekin nahikoa dela argudiatuz; beraz, herritarrei edozein agentek eman behar dion zerbitzuaren ezaugarrietan oinarritu beharrean, hautagaiek egun dituzten ezaugarrien araberako lanpostuak diseinatu nahi dituzte epaitegiek». Idurre Eskisabel Kontseiluko eledunak adierazi duenez, udaltzainak langile publikoak diren heinean, eta herritarrei «zuzeneko zerbitzua» ematen dietenez, lanpostu horretan hizkuntza eskakizuna kendu izanak baldintzatu egiten du herritarrek udaltzainekin euskaraz mintzatzeko duten eskubidea. Eskubide urraketa horrek, gainera, «herritarren segurtasunari berari ere kalte egiten eta hura baldintzatzen» ahal dutela azpimarratu du.
Eskisabelentzat, ez da gertaera bakana, eta, oraingoan, herritarren eskubideak ez ezik «udalek langile publikoei euskararen ezagutza eskatzeko duten eskumena» ere izan du epaiak jopuntuan. «Ikusten ari gara epaitegietatik behin eta berriro datozela euskaldunon eskubideak urratzea are eta errazagoa izateko modua emango duten epaiak». Azaldu du gaur egungo legerian hizkuntza eskubideak bermatzeko dauden aukerak «ixten» ari direla epaien laguntzarekin.
Hala, gisako epaiak «euskararen normalizazio eta biziberritze prozesurako oztopoak» direla nabarmendu du: «Ez da bidezkoa euskaraz bizitzeko ahalegina auzitegiek kamustu nahi izatea; ez da bidezkoa, eta ez zilegi ere». Gehitu du, Kontseilua harremanetan jarriko dela Erandioko Udalarekin adierazteko babesa emanen diola helegitea jartzeko, eta laguntzailekide gisa aritzeko ere prest dagoela. Horrekin batera, maiatzaren 10ean Kontseiluak eta bertze zenbait eragilek agerraldia eginen dute Bilbon, 11:00etan, erakusteko ez daudela ados herritarren eskubideen kontrako esku hartze judizialekin.
Udalaren zain
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea epaiaz mintzatu zen atzo Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian. Adierazi zuenez, hedabideen bidez jakin dute auziaren berri. Hala ere, Erandioko Udalaren erabakiaren zain geldituko dira, eta haiek aztertuko dute epaia: «Edozein modutan, uste dut bide luzea egin dugula hizkuntza politiketan, eta hortik jarraitzea dagokigula». |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227434/sudango-armadak-eta-paramilitarrek-astebeteko-su-etena-adostu-dute.htm | Mundua | Sudango armadak eta paramilitarrek astebeteko su etena adostu dute | Ostegunean hasiko da menia. NBEren arabera, baliteke 800.000 errefuxiatu izatea borroken eraginez. | Sudango armadak eta paramilitarrek astebeteko su etena adostu dute. Ostegunean hasiko da menia. NBEren arabera, baliteke 800.000 errefuxiatu izatea borroken eraginez. | Beste tregoa bat adostu dute Sudango armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak. Akordioa ostegunean sartuko da indarrean, eta, «printzipioz», astebete iraungo du. Hala jakinarazi du Hego Sudango Atzerri ministerioak. Herrialde horretako ordezkariak dabiltza bitartekari lanetan.
Sudango armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek eta paramilitarren buru Mohamed Hamdan Dagalok oniritzia eman diote tratuari, Salva Kiir Hego Sudango presidentearekin telefonoz hitz egin ostean. Kiirrek esan du garrantzitsua dela «su eten iraunkor bat» erdiestea, eta beharrezkotzat jo du bakea lortzeko ordezkariak izendatu eta negoziazio prozesu bat hastea.
Ostiralean, beste 72 orduz luzatu zuten egun hartan amaitzekoa zen su etena. Hala ere, aldeek ez dute erabat errespetatu, eta borrokek jarraitu egin dute Khartumen. Lekukoen arabera, ehunka lagun hil dira tregoa indarrean zegoen bitartean. Atzo ere izan ziren tiroketak hiriburuan.
800.000 iheslari
Duela bi aste borrokak hasi zirenetik, ehunka lagun hil dituzte: Sudango Medikuen Sindikatuaren arabera, 436 dira, eta, OME Osasunaren Mundu Erakundearen aburuz, 450. Horrez gain, erietxe asko itxita daude, eta ia ezinezko bilakatu da oinarrizko baliabideak eskuratzea; ondorioz, askok herrialdetik ihes egitea erabaki dute. NBE Nazio Batuen Erakundeak gaur emandako datuen arabera, litekeena da 800.000 lagunek baino gehiagok ihes egitea Sudandik. Filippo Grandi NBEren ordezkariak eman du datua: «Espero dugu ez direla hainbeste izango, baina indarkeriak ez badu etenik, beste milaka lagun ikusiko ditugu gune seguruetara ihes egiten», abisatu du.
Borrokak hasi baino lehenago ere, herrialdeko biztanleen herenak giza laguntzaren menpe bizi ziren. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227435/hasi-dira-habanan-kolonbiako-gobernuaren-eta-elnren-arteko-bake-elkarrizketak.htm | Mundua | Hasi dira Habanan Kolonbiako Gobernuaren eta ELNren arteko bake elkarrizketak | Bien arteko bake elkarrizketen hirugarren erronda da, eta su-eten bat lortzea dute helburu nagusi. | Hasi dira Habanan Kolonbiako Gobernuaren eta ELNren arteko bake elkarrizketak. Bien arteko bake elkarrizketen hirugarren erronda da, eta su-eten bat lortzea dute helburu nagusi. | Kolonbiako Gobernua eta ELN Nazioa Askatzeko Armada gerrilla hasi dira ofizialki negoziatzen Habanan. Gaur arratsaldean bildu dira bi aldeak Kubako hiriburuan. Bien arteko bake elkarrizketen hirugarren erronda da hau, aurretik Venezuelan eta Mexikon egon baitziren elkarrekin. Oraingo negoziazioaren helburu nagusia su-etena lortzea da, batik bat azken hilabeteetako indarkeriaren ostean. Ez dirudi erraza izango denik. Otty Patiño du buru Gobernuak negoziazioz horretan, eta Pablo Beltran, ELNk. Bruno Rodriguez Kubako Atzerri ministroak ordezkatuko du Kuba. 2016an Gobernuaren eta FARCen arteko akordioa sinatu zuten leku berean bildu dira. Su-etenaz gain, bake prozesuan gizarteak izan beharko lukeen parte hartzea eta ekintza humanitarioak ere izango dituzte orain hizpide.
2018an eten ziren Kolonbiako Gobernuaren eta ELNren arteko negoziazioak. Ivan Duque Kolonbiako presidenteak eten zituen, ELNren atentatu baten ondoren. Iazko azaroan hasi ziren berriro hitz egiten, Caracasen, Gustavo Petrok Kolonbiako presidentetza hartu ostean horretarako borondatea agertu ondoren. Aurten otsailean Mexiko Hirian bildu ziren berriro, eta Gobernuak «erakunde armatu errebelde» gisara aitortu zuen ELN.
ELNko buruzagitzaren arabera, Kolonbian «erabateko bakea» lortuko bada, ez da aski gerrilla armagabetzea. «Askok defendatzen dute oraindik baketze narratiba zaharra, zeinak dioen armak isilarazi behar direla, baina oinarrizko arazoez hitz egin gabe», zioen buruzagitzak apirilean sareetan zabaldutako oharrak.
Agendako puntu nagusiak
Mexikon adostu zuten bide orrian zehazten dira negoziazio hauetan mahai gainean dituzten puntu nagusiak. Horietako batean, hauxe diote: «Ikuspegi demokratiko batetatik aztertu behar dira eredu ekonomikoa, erregimen politikoa eta batasun eta adiskidetze nazionala oztopatzen dituzten doktrinak». Puntu hori da eztabaida handiena eragin dutenetako bat, oposizioak egozten baitio gerrillari bere politikak ezarri nahi izatea, bake elkarrizketak baliatuta.
Baina ELN ez da herrialde eredua hizpide hartu duen bakarra izan. Petro presidentea bera 2016ko bake akordioa berrikustearen aldekoa da, argudiatuz FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak desegiteko modua eman zuen hitzarmenean ez zela eztabaidatu eredu ekonomikoa aldatzeko aukeraz. «FARCekin sinatutako bake akordioaren lehen puntuan jasotzen da hiru milioi hektareari eragingo dien nekazaritza erreforma bat egingo dela. Hogei milioi hektarea lur emankor ditu Kolonbiak, lantzen ez dituen gutxiengo baten esku. Zenbat eman zuen aurreko gobernuak? 17.000 hektarea lau urtean. Zertarako sinatu zuen akordio bat hura betetzeko asmorik ez bazuen?».
Juan Manuel Santos presidente zela sinatu zuten bake akordio hura, eta, ondorioz, kritikak ez dira estatuburu ohiaren gustukoak izan. Hala, hark «ELNren eskariei amore ematea» egotzi dio egungo estatuburuari. Martxo amaieran, baina, giroa baretzeko ahalegina egin zuen Petrok berak, eta Santosekin bildu zen Bogotan.
Hiru urteko agintaldia du aurretik Petrok, eta tarte horretan zail izango du horrenbestetan nabarmendu duen «erabateko bakea» eskuratzea. ELNrekiko negoziazio mahaian ez ezik, etxean ere ez ditu denak aldeko. Baina urratsak egiten ari da, elkarrizketak hasi dituzte, eta badute bide orri bat; orain, su etena adostea da lehentasuna, beste atentatu batek lortutako guztia leherrarazi ez dezan. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227436/aurrerapauso-garrantzitsuak-gipuzkoako-metalgintzan.htm | Ekonomia | «Aurrerapauso garrantzitsuak» Gipuzkoako metalgintzan | Patronalak proposatutako soldata igoerekin ados daude sindikatuak. ELAk bere militantziarekin aztertuko du; LABentzat eta CCOOrentzat ez da aski | «Aurrerapauso garrantzitsuak» Gipuzkoako metalgintzan. Patronalak proposatutako soldata igoerekin ados daude sindikatuak. ELAk bere militantziarekin aztertuko du; LABentzat eta CCOOrentzat ez da aski | Gipuzkoako metalgintzako hitzarmenaren negoziazioan gero eta gertuago dago akordioa. Zazpigarren bileran, Adegi patronalak zehaztu egin du apirilaren 19an egindako proposamena. Sindikatu guztiek «aurrerapausotzat» jo dute eskaintza, eta bereziki ELAk. Hura da sindikatu nagusia mahaian, ordezkaritzaren %48rekin. Komunikabideetara bidalitako oharrean ez du patronalaren proposamenaren punturik kritikatu, eta ez du eskaera berririk egin. Jakinarazi du testua bere militantziarekin aztertuko duela, eta ondoren erantzungo duela.
Gainerako sindikatuek ñabardura batzuk egin dituzte. LABentzat —ordezkaritzaren %36—, «urrats positiboa» egin du Adegik, eta adierazi du hori «egindako presioaren emaitza» dela. Hala ere, azpimarratu du akordioa urrun dagoela oraindik «Bidea hasi besterik ez da egin». Kritikoago mintzatu da CCOO. Haren ustez, «barregarriak» dira patronalaren azken mugimenduak. Dena den, aitortu du negoziazioak «momentu garrantzitsu batean» daudela, eta «ausardiaz» jokatzeko eskatu dio Adegiri. Aurreneko biak baino baikorrago agertu da UGT, eta azaldu du patronalaren proposamenak bere aldarrikapen ia guztiak betetzen dituela.
Oro har, bi dira Adegiren eskaintzaren puntu nagusiak. Soldatei dagokienez, 2023rako %5eko igoera proposatu du, eta 2024rako, KPIa eta beste %0,7. 2025erako eta 2026rako berriz, KPIa. Horrekin batera, azpikontratatutako langile guztiek subrogazioa bermatua izango lukete.
Beste proposamenak
Istripu eta gaixotasunei dagokienez, aurreko bileretan eskainitakoari eutsi dio patronalak: soldata osorik estaltzea, in itinere kasuetan izan ezik. Horrez gain, beste puntu hauek jasotzen ditu: baimenetan, guraso bakarreko familietan zortzi ordu gehiago —24 guztira—mediku kontsultetarako, eta Langileen Estatutuko lizentzia guztiak gutxieneko eskubidetzat hartzea.
50 langiletik gorako enpresetan euskara bultzatzeko planak egitea, betiere sindikatuek hala eskatzen badute; sexu jazarpenaren aurkako protokolo bat; eta sexu aldaketa egiten ari direnei beren nortasuna aitortzea, baita prozesua amaitu ez dutenena ere.
Halaber, hitzarmena blindatuta egongo litzateke edozein lan erreformaren aurrean, aurrerako eragina bermatuko luke, eta ezingo litzateke aplikatu gabe utzi langileekin adostu gabe.
Jardunaldi murrizketa ere jasotzen du: 2025etik aurrera bi ordu gutxiago urtean —CCOOk eta UGTk puntu hori kritikatu dute, eta 2024an ere ezartzeko eskatu—. Hitzarmenak, halaber, ekoizpen arrazoiengatik egindako kontratuak sei hilabetetik hamabira luzatzeko aukera eskainiko luke, lan erreformak baimentzen duen moduan, nahiz eta CCOOk horretarako beharrik ez duen ikusten. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227437/bederatzi-lagun-ate-bat-irekitzeko.htm | Ekonomia | Bederatzi lagun ate bat irekitzeko | Frantziako Kontseilu Konstituzionaleko kideek gaur erabakiko dute erretreten erreformari buruzko erreferendum bat baimentzen ote duten. Onartuz gero, ia bost milioi sinadura bildu beharko dituzte erreferendumaren aldekoek. | Bederatzi lagun ate bat irekitzeko. Frantziako Kontseilu Konstituzionaleko kideek gaur erabakiko dute erretreten erreformari buruzko erreferendum bat baimentzen ote duten. Onartuz gero, ia bost milioi sinadura bildu beharko dituzte erreferendumaren aldekoek. | Jendetsuak baina eraginkortasun apalekoak izan dira Frantziako sindikatuek erretretaren erreformaren aurka antolatutako mobilizazioak. Baina milioika lagunen haserre erakustaldiak lortu ez dutenari atea ireki diezaiokete gaur gela bakar batean bildutako sei gizonek eta hiru emakumek. Frantziako Kontseilu Konstituzionaleko kideak dira, eta haien esku dago erreforma bertan behera geratzeko azken aukera izan daitekeena: Ekinaldi Partekatuko Erreferendum bat (RIP, frantsesezko laburduran) egiteko prozedura baimentzea. Gaur emango dute beren epaia, baina askorik ez dute espero sindikatu batzuek. «Ez funtzionatzeko sortutako prozedura bat da», esan du Sophie Binet CGTko idazkari nagusiak.
Zer erabaki behar du Konstituzionalak?
Frantziako Konstituzioarekin bat egiten al duen erretretaren erreformaren puntu nagusiari buruzko erreferendum bat antolatzeko eskaerak. Ezkerreko parlamentari talde batek galdegin zuen erreferenduma, apirilaren 13an, Konstituzionalak antzeko eskaera bat atzera botatzearen bezperan. Orduko hartan, Konstituzionalak ebatzi zuen ezin zela erreferendumik antolatu, atzera bota nahi zen artikulua —erretretaren adin ofiziala 62 urtetik 64 urtera atzeratzen duena— artean ez zegoelako indarrean. Izan ere, Emmanuel Macron presidenteak apirilaren 15ean sinatu zuen erreformaren legea, Konstituzionalak berak haren aurkako bi helegite baztertu ondoren.
Atzera botatako eskaera bera al da?
Ez erabat. Lehen eskaerak artikulu bakar bat zuen, erretretaren adinaren gibeleratzeari buruz. Artikulu hori du bigarrenak ere, baina baita bigarren bat ere, CSG zergaren emendatzeari buruzkoa.
Onartuko al dute?
Ez dago garbi. Hiru baldintza bete beharko ditu eskaerak: gutxienez 185 diputatuk eta senatarik aurkeztu izana —aurrekoa 252k eskatu zuten—; gutxienez urtebetez indarrean egondako lege bat izatea erreferendum bidez atzera bota nahi dena —gaur-gaurkoz, bi aste egin ditu indarrean—; eta «nazioaren politika ekonomikoari, sozialari edo ingurumenekoari dagokion erreforma bat» izatea. Sinaduren egokitasunari buruzko galbahea pasatuko duela espero da, baina aurrekariek iradokitzen dute Konstituzionaleko kideek argudioak ikus ditzaketela beste bi baldintzak betetzen direla ukatzeko.
Zer diote aurrekariek?
Ez dela inoiz RIP motako erreferendum bat egin. Frantziako V. Errepublikaren konstituzioa 1958koa da, baina 2008tik dago indarrean mota horrelako galdeketak baimentzen dituen artikulua. Hiru eskaera iritsi direla Kontseilu Konstituzionalaren mahaira. Lehenengoa soilik onartu zuen: 2019an eskatu zioten Parisko aireportuak kudeatzen dituen ADP enpresaren zerbitzu publikoaren izaerari buruzko erreferenduma baimentzea, eta hala egin zuen. Eskatzaileek, baina, 1,1 milioi sinadura bakarrik bildu zituzten, eta prozedura eten egin zen. Beste bi eskaerak ez ditu onartu: 2021ean, ospitale publikoetan arta unibertsala bermatzeko legea erreferendum bidez ebazteko eskaera atzera bota zuen, legearen artikulu bakar bat iruditu zitzaiolako konstituzioaren aurkakoa; 2022an, enpresen mozkin handien gaineko zerga bat eskatzeko erreferendum bat baztertu zuen, ez zelako politika ekonomikoaren inguruko erreforma bat, estatuaren aurrekontuari buruzko kontu bat baizik.
Onartuz gero, noiz da erreferenduma?
Ez dago datarik. Are gehiago, baliteke ez egitea, Konstituzionalaren epaiak ez du berez erreferenduma baimentzen, baizik eta hura egiteko prozeduraren urrats bat da. Onartuz gero, erreferendumaren sustatzaileek bederatzi hilabete izango dituzte hautesleen %10en sinadura biltzeko —hau da, 4,88 milioi—. Barne Ministerioaren lana izango da sinadurak modu elektronikoan biltzeko sistema bat plantan ezartzea. Parisko aireportuei buruzko erreferendumaren kasuan, Kontseilu Konstituzionalak berak ohartarazi zuen arazo tekniko handiak izan zirela.
Eta sinadurak bilduz gero, zer?
4,88 milioi sinadurak lortzen ez badira, erreferendumaren prozedura eten egingo da, eta ezingo da gai horri buruz berriro galdetu gutxienez hamar urtez. Baina izenpetzeak erdietsiz gero, erreferendum eskaera Frantziako Asanbleara eta Senatura itzuliko da, eta horiek sei hilabete izango dituzte horri buruz bozkatzeko. Ez badute egiten, erreferendumera deitu beharko du Errepublikako presidenteak.
Nork osatzen du konstituzionala?
Bederatzi lagun dira, baina horien artean ez da epailerik: bost politikoak dira eta beste laurak, berriz, goi funtzionarioak. Politikarien artean bi izen nabarmentzen dira: Laurent Fabius eta Alain Juppe. Fabius lehen ministro izan zen (1984-1986) François Mitterrand presidente zela, eta François Hollande alderdikideak hautatu zuen Kontseilu Konstituzionaleko presidente, 2016an. Alain Juppe, berriz, Jacques Chiracekin izan zen gobernuburu (1995-1997) eta Bordeleko auzapez ondoren (2006-2019). Haiekin batera, Macronekin ministro izandako bi —Jacques Mezard eta Jacqueline Gourault— eta François Pillet eskuineko senatari ohia esertzen dira Kontseiluan. Beste herrialde batzuetan bezala, botere politikoak hautatutako kideak ditu Kontseilu Konstituzionalak. Errepublikako lehendakariak eta Asanbleako eta Senatuko presidenteek izendatzen dituzte kideak. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227438/gizon-bati-hamabi-urte-eta-erdiko-espetxe-zigorra-jarri-diote-pisukidea-hiltzeagatik.htm | Gizartea | Gizon bati hamabi urte eta erdiko espetxe zigorra jarri diote pisukidea hiltzeagatik | Hilketa Bilbon izan zen, iazko urrian. Epaiari ez diote helegiterik jarriko. | Gizon bati hamabi urte eta erdiko espetxe zigorra jarri diote pisukidea hiltzeagatik. Hilketa Bilbon izan zen, iazko urrian. Epaiari ez diote helegiterik jarriko. | Herri epaimahaiak aho batez hartu du erabakia: ebatzi dute gizon bat bere pisukidearen hilketaren erruduna dela. 2022ko urriaren 22an hil zuen pisukidea, Bilbon zuten pisuan. Herri epaimahaiaren erabakia oinarri, kasuaz arduratu den epaileak jarri dio zigorra: hamabi urte, sei hilabete eta egun bateko espetxe zigorra bete beharko du hilketagatik, berrerortzearen astungarriarekin eta alterazio psikikoaren aringarrairekin. Behin kartzelatik aterata, zaintzapean aske egongo da hamar urtean. Gainera, biktimaren sei anaietako bakoitzari 16.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio. Alde guztiak ados daude zigorrarekin, eta, horrenbestez, ez dute helegiterik jarriko.
Bizkaiko probintzia auzitegian egindako lehen saioan bertan onartu zuen gizonezkoak pisukidea hil zuela. Zenbait aiztokada sartu zizkion, eta, ostean, etxetik alde egin zuen, biktima lurrean utzita. Handik hiru egunera hil zen, ospitalean. Gizonezkoa beste hilketa batengatik ere zigortu zuten aurrez. |
2023-5-2 | https://www.berria.eus/albisteak/227439/osasunaren-esfortzuak-ez-du-saririk-izan-camp-noun.htm | Kirola | Osasunaren esfortzuak ez du saririk izan Camp Noun | Azken uneko gol batek punturik gabe utzi du Osasuna Bartzelonaren zelaian. Tinko eutsi du defentsan, minutu luzez jokalari bat gutxiagorekin aritu den arren. Herrando hasiberriak ikusi du txartel gorria | Osasunaren esfortzuak ez du saririk izan Camp Noun. Azken uneko gol batek punturik gabe utzi du Osasuna Bartzelonaren zelaian. Tinko eutsi du defentsan, minutu luzez jokalari bat gutxiagorekin aritu den arren. Herrando hasiberriak ikusi du txartel gorria | Emaitza ez da jakina, baina ia ziurra da Osasunak sufrimenduzko minutuak izango dituela Real Madrilen aurkako finalean. Uneren batean, mahukak bildu eta bere atetik gertu defendatzea egokituko zaio. Zentzu horretan, prestaketa ezin hobea izan du gaur Bartzelonaren zelaian. Ez da kikildu Ligako liderraren aurrean, ordubete luzez hamar jokalarirekin aritu behar izan duen arren. Gogotik egin dute lan golik ez jasotzeko, eta ia bukaerara arte iraun dute zutik. Albak apurtu du nafarren harresia, 85. minutuan.
Larunbateko lehia gogoan izanik, goitik behera aldatu du hamaikakoa Jagoba Arrasatek: bederatzi aldaketa egin ditu. Aukera eman die harrobiko zenbait jokalariri. Jorge Herrando izan da horietako bat. Aurreneko partida zuen Lehen Mailan, eta gutxi iraun dio pozak, txartel gorria ikusi baitu 26. minutuan. Azken jokalaria zen, eta bultza egin dio Pedriri.
De Jongen pase sakon batek eragin du egoera hori. Herbeheretarrak gorritxoen bizkarrera bidalitako baloiak izan dira Bartzelonaren argudio nagusia lehen zatian. Bestela, Osasunak apenas izan du arrakalarik atzeko lerroan. Espazioak ondo itxi ditu txartel gorriaren aurretik, baita ondoren ere. Kataluniarrak behin eta berriz hurbildu zaizkio areara, baina lehen zati osoan jaurtiketa bakar bat ere ez diote egin.
Atsedenaren ostean, baina, erruz egin behar izan du lan Aitor Fernandezek. Etxekoek askoz ere zorrotzago jardun dute, eta erakustaldia egin du Osasunako atezainak. Gelditu ederrak egin dizkie Ansu Fatiri, De Jongi eta Lewandowskiri. Jokaldiei ginga jarri ezinik zebiltzan kataluniarrak. Baloi bat sareratzea lortu dute 79. minutuan, baina Ferran jokoz kanpo zegoen.
Osasuna ausartu da Bartzelonaren arean agertzen. Iker Muñozek izan du aukerarik onena, areaz kanpoko jaurtiketa batekin. Halere, garaipenak utopia zirudien. Bartzelonak setaz bilatu du gola, eta azken txanpan aurkitu du zirrikitua, Jordi Albaren erremate zehatz bati esker. Galdu arren, lehiarako prest dagoela erakutsi du Osasunak. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227440/realak-gero-eta-gertuago-du-txapeldunen-ligarako-sailkatzea.htm | Kirola | Realak gero eta gertuago du Txapeldunen Ligarako sailkatzea | Talde txuri-urdinak Real Madrili irabazi dio Anoetan, eta partida bat gehiago jokatuta, zortzi puntura du bosgarren sailkatua. Kubok eta Barrenetxeak sartu dituzte neurketako bi golak. | Realak gero eta gertuago du Txapeldunen Ligarako sailkatzea. Talde txuri-urdinak Real Madrili irabazi dio Anoetan, eta partida bat gehiago jokatuta, zortzi puntura du bosgarren sailkatua. Kubok eta Barrenetxeak sartu dituzte neurketako bi golak. | Realak pauso handia eman du hamar urteren ostean Txapeldunen Ligarako sailkatzeko. Talde txuri-urdinak 2-0 irabazi dio astearte gauean Real Madrili Anoetan, eta horri esker, sendotu egin da sailkapenaren laugarren postuan. Liga amaitzeko bost jardunaldi falta direla, zortzi punturen aldea du bosgarren sailkatuarekin, Vila-realekin, eta hamabi punturena seigarrenarekin, Betisekin. Bi talde horiek partida bat gutxiago jokatu dute. Vila-real Valentziaren zelaian ariko da asteazkenean, eta Betis Athleticen aurka ariko da San Mamesen, ostegunean.
Alaba, Camavinga, Modric, Vinicius, Benzema… jokalari garrantzitsu asko geratu dira Madrilen, Donostiara bidaiatu gabe. Itxura zuen Real Madrilek Osasunaren aurkako larunbateko Espainiako Kopako finalean zuela burua. Baina hasi eta berehala geratu da argi Carlo Ancelottik zuzendutako taldea ez dela eguna pasatzera etorri. Realak irabazi nahi bazuen, gogotik egin beharko zuen lan.
Jarrerari, gainera, aukerak gehitu dizkiote bisitariek. Bosgarren minutuan, Tchouamenik urrutitik jaurti du, eta Remirok baloia urrundu du. Askoz argiagoa izan da hiru minutu geroago Militaok izan duen aukera. Buruz errematatu du, eta Remirok geldiketa ederra egin behar izan du baloia desbideratzeko.
Bizi-bizi zihoan lehia; joan-etorrikoa zen. Txuri-urdinen txanda izan da hurrengo minutuetan. Hiru aukera izan dituzte: Sorlothek lehena, Zubimendik bigarrena, eta Silvak hirugarrena. Zubimendirena izan da garbiena: korner batean bakar-bakarrik geratu da area barruan, ate aurrean, baina haren jaurtiketak langa jo du.
Polemika egon da handik gutxira. Oiartzabal zangotrabatu dute area barruan, baina ez epaileak, ez VAR-ak ez dute penaltirik ikusi. Hurrengo jokaldian, gainera, epaileak txartel horia atera dio Gorosabeli, txuri-urdinen haserrea eraginez. Jarraian etorri da Real Madrilen aukera garbiena lehen zatian. Militaok izan du berriro, buruz, baina gutxigatik bota du kanpora baloia. Hutsik gabe amaitu da aurreneko zatia.
Militao izan da Real Madrilen jokalaririk onena lehen zatian, baina haren huts bati esker sartu du Realak gola bigarren zatia hasi eta berehala, 46. minutuan. Erdiko atzelariak irrist egin du, eta egoera konpondu nahian, atzera egin du pasea. Baina han azaldu da Kubo, bizi-bizi, Courtoisi aurrea hartzeko eta gola sartzeko. Bikain ari da japoniarra: zortzi gol daramatza ligan. 1-0. Nekez has zezaketen txuri-urdinek bigarren zatia.
Egoerak hobera egin du 60. minutuan epaileak Carvajali bigarren txartel horia erakutsi eta hura kanporatu eta gero. Reala jokalari bat gehiagorekin aritu da hortik aurrera. Imanol Alguacilek segituan egin ditu lehen aldaketak: Aritz Elustondo eta Pacheco zelairatu ditu 63. minutuan Aihenen eta Zubeldiaren ordez. Azken horrek min hartu du. Hamar minutu geroago, berriz, Carlos Fernandez eta Barrenetxera atera ditu, Kuboren eta Sorlothen ordez.
Ez da ezer aldatu: Reala nagusi izan da. 81. minutuan, Barrenetxeak gertu izan du bigarren gola, falta jaurtiketa batekin, baina Courtois bizi ibili da. Bigarren ahaleginean, ordea, ez du huts egin. 86. minutuan Silvaren pase bikaina jaso du, eta erremate ederra egin du. Gol horrek erabakita utzi du norgehiagoka. Militaok gertu izan du gola luzapenean, baina ez du asmatu errematatzen.
Partida amaieran, festa piztu da Anoetan. Gero eta gertuago dago helburua. Hori gutxi ez, eta gaur irabazita, Realak bolada txarra eten du: lau urte zeramatzan Real Madrili etxean irabazi gabe. Lehen aldiz nagusitu zaio estadio eraberrituan. Garaipenak sekulako indarra emango dio. Bi aste izango ditu horretaz gozatzeko. Hilaren 13an jokatuko du hurrengo partida, berriro bere zaleen aurrean, Gironaren aurka. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227459/israelek-eta-agintari-palestinarrek-su-eten-bat-adostu-dute.htm | Mundua | Israelek eta agintari palestinarrek su eten bat adostu dute | Ordu batzuk lehenago, Israelek Gaza bonbardatu du. Gutxienez palestinar bat hil da Israelen bonbardaketetan. | Israelek eta agintari palestinarrek su eten bat adostu dute. Ordu batzuk lehenago, Israelek Gaza bonbardatu du. Gutxienez palestinar bat hil da Israelen bonbardaketetan. | Azken bi egunetako borroken ostean, Israelek eta agintari palestinarrek su eten bat adostu dute bart gauean. 05:00etan sartu da indarrean, Maan Palestinako hedabidearen arabera.
Tentsioak eta borrokak azken bi egunetan areagotu dira. Igandean, Khader Adnan Jihad Islamikoko buruzagia hil zen, Israelen espetxe batean, 85 eguneko gose greba baten ondoren. Palestinarrek Israel egin zuten heriotza horren erantzule, eta atzo hainbat suziri bota zituzten.
Israelek bart gauean erantzun du, Gaza bonbardatuz, Israelgo Defentsarako Indarrak (FDI) jakinarazi duenez. Gauerdian hasi da erasoa, eta, Wafa Palestinako albiste agentziaren arabera, bota dituzten misiletako bost zibilak bizi diren eraikinetan erori dira. Ondorioz, gutxienez pertsona bat hil da, eta beste bost zauritu. Khan Yunisen eta Jabalian ere erori dira misilak. FDIren arabera, Hamasen entrenatzeko gune bati eta arma fabrika eta biltegi bati egin diote eraso.
Ordu batzuk geroago adostu dute menia bi aldeek. Su etena indarrean sartu ondoren, Israelek alarmak piztu ditu Gaza ondoko mugan, baina gero azaldu du alarma faltsu bat izan dela.
Bestalde, azken orduetan hamabost palestinar atxilotu dituzte Zisjordanian. Bost pertsona atxilotu dituzte Ramallahn, tartean preso ohi bat; Hebronen atzeman dituzte beste zazpi palestinar; tartean, 67 urteko diputatu ohi Azzam al-Tamimi eta haren hiru semeak. Tulkaremen eta Jerusalemen izan dira gainontzeko atxiloketak. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227460/realzaleek-ere-ale-osasuna-ale-ale.htm | Kirola | Realzaleek ere: 'Ale, Osasuna, ale, ale!' | Donostiako taldeak Real Madrili irabazi ostean, begirada larunbateko kopako finalean jarri dute zale txuri-urdinek ere, eta gorritxoak animatu dituzte Anoetatik. | Realzaleek ere: 'Ale, Osasuna, ale, ale!'. Donostiako taldeak Real Madrili irabazi ostean, begirada larunbateko kopako finalean jarri dute zale txuri-urdinek ere, eta gorritxoak animatu dituzte Anoetatik. | Larunbateko Espainiako Kopako finalaren aurrerapena bizi izan zen atzo, non eta Anoetako estadioan (Donostia). Real Madrilek gau iluna izan zuen atzo. Realaren aurka galtzeaz gain, Donostiako taldearen zaleen kantak entzun behar izan zituen, Osasuna animatzen.
«Ale, Osasuna, ale, ale!», izaten da zale gorritxoen ohiko kantuetako bat, eta badirudi txuri-urdinek ere ondo ikasia dutela. Anoetan aireratu zuten atzo doinua, Reala Madrilgo taldearen aurka irabazi ostean. Donostiarrak 2-0 nagusitu ziren, eta sendotu egin dira Ligako sailkapenaren laugarren postuan.
Sare sozialetan askok zabaldu dituzte txuri-urdinen kantuaren bideoa. Twitterren ohiko giroa erasoa eta haserrea izaten bada ere, askok eskertu egin dute donostiarren keinua.
«Zirrara sortzen du honek, benetan. Ikaragarriak zarete!», idatzi du txiolari batek. «Anoeta, ale, 'Osasuna, ale, ale!' abesten. Larunbatean denak nafarrak!», beste batek.
«Oiloipurdia» jarri zaiola adierazi du Osasunaren zale batek. Haur bat baino pozikago dagoela gaineratu du beste batek, eta zaleek «Madriiiz entzuun Osasuna txapelduuun» ere abestu dutela nabarmendu du.
Bada ere, gertaturiko eremu politikora eraman duena, eta Javier Esparza UPNko buruari mintzatu zaiona: «Zein handia den Euskal Herria, ezta Javier? Zergatik uste duzu gertatzen dela hau? Jarrai dezala jaiak igandera arte, gutxienez».
Nabarmentzekoa da adiskidantza keinua, gainera, kontuan hartuta aurreko ostiralean, Realak 0-2 irabazi ziola Osasunari Sadarren, Ligako partidan.
Larunbatean, Sevillan jokatuko dute gorritxoek Madrilen aurka. Han ere entzungo da «Ale, Osasuna, ale, ale!». |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227462/lep-berria-propaganda-dela-dio-elak-eta-lantaldea-ez-duela-handituko.htm | Gizartea | LEP berria «propaganda» dela dio ELAk, eta lantaldea ez duela handituko | «Errealitate bakarra» ikusten du sindikatuak, Osakidetzako lanpostuak finkatzeko eta egonkortzeko asmoz uztailetik azarora egin diren proben ondoren: «Behin-behinekotasuna %50etik gora mantenduko da». | LEP berria «propaganda» dela dio ELAk, eta lantaldea ez duela handituko. «Errealitate bakarra» ikusten du sindikatuak, Osakidetzako lanpostuak finkatzeko eta egonkortzeko asmoz uztailetik azarora egin diren proben ondoren: «Behin-behinekotasuna %50etik gora mantenduko da». | «Inoizko lan eskaintza publiko handiena» eta antzeko izenburuen atzean, «behin-behinekotasuna dago», ELA sindikatuarentzat, 24.600 langileri baino gehiagori eragiten diena, ohar bidez zehaztu duenez. «Ia 9.000 langilek zortzi urte baino gehiago daramatzate behin-behinekotasun egoera horretan. Errealitate bakarra egongo da LEPa amaitu ondoren: behin-behinekotasuna % 50etik gorakoa izango da».
Euskal Osasun Zerbitzu Publikoaren «historiako enplegu publikoaren prozesurik jendetsuena» iragarri zuen atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Gasteizko gobernuak Osakidetzan, «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko», eta 109.029 lagunek eman dute izena 2020ko, 2021eko eta 2022ko LEPetan eta 2021eko egonkortzeko probetan. Bada, eskainitako lanpostu horiek esleitu ondoren, «ez da langile gehiagorik egongo Osakidetzan», ELAk salatu duenez.
«Ematen du Osasun Sailak iragarpen horiek egiten dituenean lantaldea handitu egingo dela, lan kargak murrizteko eta, era berean, arretaren kalitatea hobetzeko. Baina lanpostu horiek lortzen dituzten langileak dagoeneko lanean ari dira Osakidetzan», esplikatu du sindikatuak. Aurreikusi du, era berean, lan eskaintza publikoa amaitzen denean, aurtengo abenduan, aldi baterako langileek beteko dituzten 2.000 lanpostu gehiago egongo direla, «Osakidetzan 1.000 erretiro inguru izaten baitira urtero».
Aurreko probetako emaitzak ebatzi gabe
Edonola ere, Osakidetzaren langileen egoera are gehiago okertuko den ustea du ELAk, azken lan eskaintza publikoaren prozeduran arazo gehigarri bat antzeman baitu. «LEP bat bestearen atzetik egitera behartzeaz gainera, aurreko LEPa ebatzi gabe dagoenez, izena ematera behartzen dituzte langileak deialdi honetan ere». Bestela esanda, lantaldea «behartu» dute udan hasiko diren probak prestatzera, «aurrekoan tokirik atera ote duten ez dakitelako». 2018ko eta 2019ko proben lanpostuak dira eman gabe daudenak.
Auzi horri dagokionez, Sagarduik azaldu zuen langileei eragindako kalteak arintzeko, azterketak egin aurretik aurreko lan eskaintza publikoko hautagaien behin-behineko zerrendak argitaratuko direla. Baina horrek ez du saihestuko, ELAren arabera, langile askok izena eman, tasak ordaindu eta ikasten hasi behar izatea, alferrik gerta daitekeen arren, azkenerako. «Erreklamatu eta aldatu daitezken behin-behineko emaitzak argitaratzeak ez du ziurtatzen lanpostua lortuko denik; beraz, oposizioetara aurkeztutakoek ezin izango dute kasu guztietan erabaki azterketa egingo duten ala ez».
Horrez gain, ELAk salatu du proba batzuk hiru hilabete baino gutxiagoko tartearekin ezagutarazi direla, «eta hautagai askok uda azterketa prestatzen» eman beharko dutela, «iaz gertatu zitzaien bezala». Proba uztailean egingo duen kategorietako bat familiako medikuarena da, eta sindikatuak gogoratu du arreta maila hori, bereziki udan, kaskarra izaten dela: «Oporretako ordezkapenik eza eta laneko gainkarga kontuan hartuta, bereziki zaila da kolektibo horrentzat probak prestatzea». Osasun Sailak martxan jarri beharko luke egoera horren «konponbidea», eta zein den ere azaldu du sindikatuak: «Langileak erakarri, eta haien lan baldintza prekarioak hobetu. Baina Osakidetza, berriro ere, kontrako norabidean doa». |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227463/tolosaldeko-asuncion-klinikako-langileak-grebara-deitu-dituzte.htm | Gizartea | Tolosaldeko Asuncion klinikako langileak grebara deitu dituzte | Tolosaldeko Osasun Publikoaren Alde plataformak manifestazioa eginen du larunbatean. | Tolosaldeko Asuncion klinikako langileak grebara deitu dituzte. Tolosaldeko Osasun Publikoaren Alde plataformak manifestazioa eginen du larunbatean. | ELA eta LAB sindikatuek deituta, Tolosako (Gipuzkoa) Asuncion klinikako langileek lanuzteak eta grebak eginen dituzte maiatzean zehar. Azaldu dutenez, hitzarmenak bere hartan dirau, eta, negoziazio mahaia eratu zenetik –duela urte bat baino gehiago–, zuzendaritzak murrizketak bakarrik proposatzen ditu.
Hitzarmen berrirako lan baldintza duinak eskatzen dituzte. Soldatari dagokionez, KPIaren araberako igoerak nahi dituzte, onartezina zaielako negoziazioaren ondoren langileak «lehenago baino pobreago» izatea. Izan ere, klinikako langileek zerbitzu publikoa eskaintzen dute, Osakidetzako bertze edozein langilek bezala.
Bi orduko lanuzteak eginen dituzte gaur, bihar eta etzi. Greba egunak, berriz, hamar egunez izanen dira; eta auto karabanak, bost egunez. Horrez gain, datorren larunbatean, hilaren 6an, Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde plataformak manifestaziora deitu ditu herritarrak. «Osasungintzaren kalitatea asko jaisten ari da, osasun publikoa defenda dezagun», adierazi dute. Gehitu dute arazoa ez dela soilik Tolosakoa, Tolosalde osokoa baizik. Hortaz, garrantzitsua dela herri txikietako jendea ere manifestaziora joatea.
Ospitale publikoa
Ez da berria Tolosaldeko ospitale publikoaren auzia. Asuncion klinika pribatua den arren, zerbitzu publikoa eskaintzen du Osakidetzarekin duen hitzarmen bati esker. Herritar anitz, baina, ez daude eredu horrekin ados, eta urteak daramatzate ospitale publiko bat eskatuz.
Horrez gain, Basurtuko Ospitalean ere kontzentrazioa eginen dute bihar 08:15ean, SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek deituta. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227464/falange-espainolak-bertan-behera-utzi-du-atochako-hiltzaileetako-bat-buru-zuen-bilboko-hautagaitza.htm | Politika | Falange Espainolak bertan behera utzi du Atochako hiltzaileetako bat buru zuen Bilboko hautagaitza | Carlos Garcia Julia alkategaiari 193 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, CCOOko bost abokatu hiltzeagatik 1977an. Donostiako eta Gasteizko zerrendak ere baztertu egin dituzte. | Falange Espainolak bertan behera utzi du Atochako hiltzaileetako bat buru zuen Bilboko hautagaitza. Carlos Garcia Julia alkategaiari 193 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, CCOOko bost abokatu hiltzeagatik 1977an. Donostiako eta Gasteizko zerrendak ere baztertu egin dituzte. | Maiatzaren 28an, Bilboko, Donostiako eta Gasteizko herritarrek ez dute Falange Espainolaren boto papera topatuko hauteslekuetan. Alderdi faxistak hautagaitzak aurkeztu zituen hiru hirietan, baina asmoa baztertu behar izan du azkenean. Eskualdeetako Hauteskunde Batzordeek zerrendek zituzten irregulartasun batzuk zuzentzeko eskatu zioten Falangeari, eta, konpondu ez dituztenez, bertan behera utzi dituzte.
Hautagaitzarik sonatuena Bilbokoa zen. Han, faxisten hautagaia Carlos Garcia Julia zen, Atochako hilketen egileetako bat. Espainiako trantsizioko eraso latzenetako bat izan zen hura: Madrilgo CCOOren bulegoan bost abokatu hil zituzten, tiroz, 1977ko urtarrilaren 24an.
Hilketa haiengatik 193 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 1980an, baina, espetxean hamalau urte pasatu ostean —1977tik 1991ra—, lan egiteko eman zioten baimen bat baliatu zuen Hego Amerikara joan eta ihes egiteko, 1994an. 25 urte eman zituen ihesean, 2018ko abenduan Brasilen atxilotu zuten arte. Bi urte geroago, 2020an, Espainiara estraditatu zuten, eta Soto del Real kartzelan sartu. Urte hartan bertan berrikusi zioten zigorra, eta azaroan atera zen kartzelatik.
Donostia eta Gasteiz
Ezaguna zen Donostiako alkategaia ere: Martin Saenz de Ynestrillas Perez enpresari falangista. Hautagai hori Ricardo Saenz de Ynestrillasen anaia da; 1989. urtean Herri Batasuneko diputatu Josu Muguruza hiltzeagatik epaitu zuten hura, besteak beste. Haien aita, Ricardo Saenz de Ynestrillas Martinez militarra, ETAk hil zuen, 1986an.
Joan den astean, Madrilen, atxilotu egin zuten Ynestrillas, Primo de Rivera faxistaren gorpuzkiak Erorien Haranetik atera zituztela-eta izandako protestetan.
Otsailean, zeresana eman zuen Donostiako Cantabriko klubean egitekoa zen ekitaldi faxista batek, eta orduan ere tartean zen Ynestrillas. Jesus Longueira poliziak sinaturiko ETA, ni olvido, ni perdón liburua aurkeztu behar zuten han. SND argitaletxe falangistak plazaratu zuen liburua, eta hitzaurrea idatzi zion neonaziak. Donostiako Udalak «probokaziotzat» jo zuen zuen ekitaldia, eta arbuiatu egin zuen.
Gasteizko hautagaia, berriz, Norberto Pico Sanabria madrildarra zen, alderdiaren egungo burua.
Gaur egun, Falangea alderdi erabat minoritarioa da Espainian, eta zer esanik ez Euskal Herrian. Espainiako Kongresurako azken hauteskundeetan, 616 boto eskuratu zituen denera. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.