date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227715/dock-of-the-bay-jaialdiak-rock-chicks-im-not-female-to-you-dokumentala-saritu-du.htm | Kultura | Dock of The Bay jaialdiak 'Rock Chicks. I'm Not Female to You' dokumentala saritu du | Ilina Bathiaren 'The Color Orange' lanak film laburrik onenaren saria jaso du, eta Arriguren 'Esna kanta'-k, berriz, epaimahaiaren aipamen berezia | Dock of The Bay jaialdiak 'Rock Chicks. I'm Not Female to You' dokumentala saritu du. Ilina Bathiaren 'The Color Orange' lanak film laburrik onenaren saria jaso du, eta Arriguren 'Esna kanta'-k, berriz, epaimahaiaren aipamen berezia | Marita Stockerren Rock Chicks. I'm Not Female to You filmak jaso du musika dokumentalik onenaren saria Donostiako Dock of The Bay jaialdian. Christina Rosenvingek, Dario Oliverak eta Lur Olaizolak osatutako epaimahaiak azaldu duenez, filmak «rock musika sortu zuten hainbat emakume figura» erakusten ditu, «eta bere bokazio artistikoari jarraitzea aukeratzen duen emakumeari laguntzen diola dirudien narrazio tragiko klasikotik aldentzen da». Filmak 1950eko hamarkadan rockaren bidea urratu zuten hainbat emakume ekartzen ditu lehen planora: Memphis Minnie, Big Mama Thornton, Sister Rosetta...
Film laburren atalean, berriz, Ilina Bathiaren The Color Orange lana izan da garaile.
Epaimahaiak aipamen berezia egin dio palmaresean Arriguren Esna kanta filmari. Eñaut Elorrietak Fantasia diskorako idatzitako Esna kanta abestiaren sormen prozesuan arakatzen du film labur horrek.
Publikoak ere bere sariak ematen ditu Dock of The Bay jaialdian. Film luzerik onenaren saria Cesar Martinezen La importancia de llamarse Ernesto y la gilipollez de llamarse Eric-i eman dio, eta film laburrik onenarena, berriz, Jon Martijaren PVC eta aluminiozko zatitxoak lanari. The Window Ventanas euskal musika taldeak 1993an Suitzan egin zuen biraren berri ematen du lan horrek. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227716/herritarren-erdiek-uste-dute-osasun-publikoak-baliabide-eskasak-dituela.htm | Gizartea | Herritarren erdiek uste dute osasun publikoak baliabide eskasak dituela | Erabakitzeko eskubidea izan behar dutela uste dutenak horren kontra daudenak halako hiru dira, baina lurralde guztietan egin du behera horien kopuruak. | Herritarren erdiek uste dute osasun publikoak baliabide eskasak dituela. Erabakitzeko eskubidea izan behar dutela uste dutenak horren kontra daudenak halako hiru dira, baina lurralde guztietan egin du behera horien kopuruak. | Osasun arretarako aurrez aurreko hitzordua eskatzeko aukera okertu egin da; hala uste dute hamar herritarretik zazpik. Are, osasungintzari lotutako zenbait aldagaik okerrera egin dutela uste dute herritar gehienek; hamarretik seik uste dute lehen mailako arreta eta osasungintzako langileen kopurua kaskartu direla, eta hamarretik bostek, gauza bera gertatzen dela arreta espezializatuko kontsultekin. Hiru kasuetan —aurrez aurreko arreta, langile kopurua eta arreta espezializatua—, pertzepzio hori okerragoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hobea Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Tartean daude nafarrak. Atal bakarrean nagusitzen da zerbitzuak berdin jarraitzen duelako iritzia: ospitaleko arretan.
Datu horiek jaso ditu Telesforo Monzon laborategiak eginiko Naziometroaren bosgarren neurketak. Barometro horrek, batetik, burujabetza nahiei buruzko iritziak aztertu ohi ditu, eta, bestetik, neurketa bakoitzean gai jakin baten inguruan galdetzen du. Bosgarrenean, osasungintza izan dute aztergai.
Herritarrak kritiko dira administrazioek osasungintza publikoari eskainitako arretaren eta baliabideen harira; ia erdiek uste dute jartzen dituzten baliabideak eskasak (%35,7) edo oso eskasak (%12) direla, eta hirutik batek uste du baliabide horiek erdipurdikoak direla. Soilik hamarretik batek uste du baliabide «asko» jartzen direla osasungintza publikorako.
Ildo horretan, %34k uste dute osasun sistema publikoak «funtsezko aldaketak» behar dituela, «nahiz eta gauza batzuek funtzionatzen duten», eta %33k iritzi hobexeagoa dute: iruditzen zaie ondo funtzionatzen duela baina «aldaketa batzuk» behar dituela. %17,9k diote funtzionamendua ona dela oro har. «Funtsezko aldaketak» behar direla uste dute gehiagok EAEn (%36), eta, nafarren artean, iritzi nagusia da ondo funtzionatzen duela baina aldaketa batzuk egin behar direla (%35,3). Ipar Euskal Herrian, berriz, sistemak ongi funtzionatzen duela pentsatzea da joera nagusia (%29).
Hala ere, zerbitzuak okerrera egin duela iritzita ere, herritarrak baikor daude osasun sistemaren funtzionamenduaren inguruan; batez beste, 5,8ko nota jartzen diote, eta maizen errepikatzen den erantzuna da 6-8 bitarteko puntuazioa merezi duela funtzionamendu horrek; galdetutakoen erdiek jartzen diote balorazio hori. Gainera, gehienek uste dute Europarekin alderatuta osasun zerbitzu hobea dutela beren erkidegoan. Hala ere, desoreka handiak nabari dira hor: Ipar Euskal Herrian, euren osasun zerbitzua hobea dela uste dute %41,7k, baina portzentaje hori askoz apalagoa da Hego Euskal Herrian: %25,8 Nafarroan eta %21,5 Euskal Autonomia Erkidegoan. Baina bada iritzi komun bat: Iparraldean uste dute zerbitzu hobea jasoko luketela osasungintza hurbilagoko administrazio batek kudeatuko balu (%36,4), eta Hegoaldean, %50,7k uste dute zerbitzua hobea dela osasungintza Espainiako Estatuak kudeatu ordez erkidegoen eskumena delako.
Osasungintza publikoaz eta pribatuaz den bezainbatean ere joerak oso nabarmenak dira; hogei urte barru osasun sistema nola antolatu behar den galdetuta, osasungintzak guztiz publikoa izan beharko lukeela uste dute %45,2k, eta publikoak gaur egun duen baino pisu handiagoa izan beharko lukeela iritzi diote %40,4k. Bestalde, bost herritarretik lau ez dira inoiz baztertuta sentitu osasun sisteman, baina hala sentitu direnen artean, lautik batek dio gazte izateagatik diskriminatu dutela, %14k maila sozioekonomikoagatik, %13k euskalduna izateagatik, %12k etnia edo arrazagatik eta %10ek emakume izateagatik.
Arreta euskaraz
Osasun arreta euskaraz jasotzeko eskubideaz ere itaundu du Naziometroak. %56k uste dute asistentzia euskaraz jasotzeko aukerak eskubide bat izan beharko lukeela, eta %32,5ek uste dute ezetz. Edonola ere, hor ere badira aldeak lurraldearen arabera; Euskal Autonomia Erkidegoan %61,2 dira hori uste dutenak, baina Ipar Euskal Herrian, %36,5, eta Nafarroan, %48,3. Halaber, herritarren beharrak asetzeko, unibertsitateek mediku euskaldunen kopuru minimo bat bermatu beharko luketela diote %52,6k, eta kontrakoa uste dute %31,5ek.
Bosgarren neurketarako, 1.597 inkesta egin dituzte. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 595; Nafarroan 582; eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan 420. Azkenak dauka orain arte eginiko bost inkestetatik laginik handiena. Landa lana otsailean eta martxoan egin zuen Aztikerrek.
Erabakitzeko eskubidea: nagusi baina apaltzen
Telesforo Monzon laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz ikerketa taldeak 2020an abiatu zituen neurketak, helburu batzuk zehaztuta: independentzia nahia neurtzea, independentziarako arrazoi nagusiak zehaztea, euskal estatu baten inguruko jarrerak neurtzea, eta jarrera horien atzean egon daitezkeen motibazioak ezagutzea. Beraz, gai horiez ere galdetu dute bosgarren neurketan, osasungintzaz ez ezik. Datuek aurkia eta ifrentzua dute: aurreko neurketetan bezala, erabakitzeko eskubidea izan behar dutela uste dutenak horren kontra daudenak halako hiru dira, baina lurralde guztietan egin du behera; are, 2020an Naziometroa abiatu zenetik eskuratutako daturik apalenak dira; hamarretik sei daude alde.
Bide berean, galdetuta ea Espainiako eta Frantziako gobernuek onartu edo debekatu egin beharko luketen etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzearen aldeko erreferendum bat, azken Naziometroan erreferenduma onartzearen aldeko iritzia orain arteko apalena da (%56).
Horrez gain, Espainiako eta Frantziako lurralde antolaketarako formula gogokoenei dagokienez, aldaketa gertatu da azken neurketetan. Orain arte antolaketa eredu gogokoena izan da erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen dien estatua; %32tik %26ra jaitsi da azken bi neurketetan. Aldiz, aurreko neurketetan bigarren aukera moduan ikusi zen eredua lehen postura igaro da: eskumen gehiago duten erkidegoez osatutako estatu bat (%26tik %29ra).
Azkenik, bosgarren inkestak ere frogatu du ez dela gauza bera independentziaz edo euskal estatuaz galdetzea, bigarrenak onarpen handiagoa baitu. Zehazki, independentziaren aurkakoak gehiago dira (%42,2) aldekoak baino (%22,9), baina joera bat nabari da: aurkakotasun hori lau puntu murriztu da hiru urtean, eta batez ere zer erantzun ez dakitenen kopuruak egin du gora. Aldiz, euskal estatuaz galdetuta, %35,1 leudeke alde, eta %27,5 kontra. Kasu horretan ere, aldekoak nahiz kontrakoak apalduz doaz, eta pisua irabazten ari dira zer posizio hartu ez dakitenak: %13,5 ziren duela hiru urte, eta %20,7 dira orain. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227717/wagnerrek-baieztatu-du-moskuk-agindutako-armak-bidaliko-dizkiola-bakhmuten-segitzeko.htm | Mundua | Wagnerrek baieztatu du Moskuk agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmuten segitzeko | Donetskeko hiritik alde egiteko mehatxua egin ostean heldu da Prigozhin talde paramilitarreko buruaren adierazpena: «Munizioa jasoko dugulakoan gaude». Errusiak dozenaka misil jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara. | Wagnerrek baieztatu du Moskuk agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmuten segitzeko. Donetskeko hiritik alde egiteko mehatxua egin ostean heldu da Prigozhin talde paramilitarreko buruaren adierazpena: «Munizioa jasoko dugulakoan gaude». Errusiak dozenaka misil jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara. | Errusiako Wagner talde paramilitarrak badaramatza zenbait hilabete Donetsk probintziako Bakhmut hiria kontrolpean erabat hartzeko ahaleginean. Ukrainako armadak, ordea, ez du amore eman nahi bataila luzean, eta Wagnerreko buru Jevgeni Prigozhinek behin baino gehiagotan esana du taldeak munizio gabezia duela borrokan jarraitzeko; azkena, iragan ostiralean. Hori gutxi ez, eta Prigozhinek Moskuri mehatxu egin zion, esanez Wagner etzi Bakhmutetik erretiratu egingo zela. Bada, badirudi Errusiako talde paramilitarrak gerra frontean jarraituko duela. Izan ere, Prigozhinek baieztatu du Kremlinek agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmut erabat har dezan.
Ikusi gehiago: Asteazkenean Bakhmutetik ateratzeko mehatxua egin dio Wagnerrek Moskuri
«Operazioekin jarraitzeko behar adina munizio eta arma bidaliko dizkigute», adierazi zuen atzo Prigozhinek Telegramen. Gainera, ziurtatu zuenez, talde paramilitar pribatuak «53.000 metro koadro» hartu ditu azken egunotan izandako borroketan. «2,37 kilometro koadro daude etsaien kontrolpean. Aurrera goaz. Munizioa jasoko dugulakoan gaude», erantsi zuen. Prigozhini erantzunez, berriz, Ukraina ekialdeko armadako eledun Serhi Txerevatik esan du Errusiako indarrek munizioa «nahikoa baino gehiago» dutela. «489 artilleria talka egon dira Bakhmut inguruan azken 24 orduetan».
Bien bitartean, Errusiak beste erasoaldi bat egin du gerra frontetik urrun. Ukrainako armadak jakinarazi duenez, Moskuk dozenaka misil eta «Iranen ekoitzitako» 60 drone jaurti ditu Ukrainako zenbait hiritara; besteak beste, Kievera, Kharkivera, Khersonera, Mikolaivera eta Odesara. Oldarraldi horietan, errusiar indarrek gutxienez pertsona bat hil dute, eta beste bost zauritu. Alerta antiaereoak herrialdeko eremu askotan ordu luzez entzun ostean, Zaporizhian ere leherketak izan dira, tokiko komunikabideek jaso dutenez; hain zuzen, Errusiak iazko irail amaieran anexionatutako hiri horretan dago Europako zentral nuklearrik handiena.
Errusiak eraso horiek egin ditu, hain zuzen, Garaipenaren Egunaren bezperan —Sobietar Batasunak 1945ean Alemania naziari gerra irabazi izana ospatzen dute—. Bada, Ukraina Errusiarengandik eta Sobietar Batasunaren tradiziotik aldentze aldera, Volodimir Zelenski presidenteak aurrerantzean nazismoaren aurkako garaipena maiatzaren 8an ospatzea proposatuko dio Ukrainako Parlamentuari, eta erabaki du hemendik aurrera Europako Eguna ospatuko dutela Ukrainan, maiatzaren 9an, Europako Batasunera lerratzeko helburuarekin. Horrekin lotuta, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen Kievera joatekoa da bihar, Zelenskirekin batzartzeko.
Ukrainako indarrek, berriz, Errusiak 2014an anexionatutako Krimeari egin zioten eraso asteburu honetan. Kremlinek eskualde horretan ezarritako buruzagiak Kievi egotzi zion gutxienez hamar drone jaurti izana; horietatik hiru erorarazi zituzten Errusiaren aireko defentsa sistemek, Sebastopolgo portuaren inguruan.
Larunbatean, berriz, Errusiaren operazioaren aldeko idazle Zakhar Prilepin larri zauritu zen, haren autoak eztanda egin ostean, Nizhni Novgoroden —Moskutik 400 kilometro ekialdera—. Prilepinekin batera zihoan gidaria hil egin zen. Errusiako fiskaltzak ustezko erasotzailea atxilotu zuen, ekintza «terrorista» egitea egotzita, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Prilepinen aurkako atentatua «babestu» izana leporatu zien Errusiako Atzerri Ministerioak Ukrainari eta Mendebaldeko estatuei, bereziki Ameriketako Estatu Batuei. Ukrainako segurtasun zerbitzuek ez zuten baieztatu erasoan parte hartu zutenik, ezta ukatu ere. Kontrara, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek adierazi zuen agintari errusiarrak egon zirela gertakari horren atzean. AEBetako Estatu Departamentuak ere ez zuen iruzkinik egin. TASS agentziak Kremlineko iturriak aipatuta jakinarazi zuen ustezko erasotzailea «Ukrainakoa» dela.
Ebakuazioa, Zaporizhian
Ukrainaren kontraerasoa gertu dagoen honetan, Kremlinek Zaporizhia eskualdean ezarritako gobernadore Jevgeni Balitskik atzo adierazi zuenez, 1.700 pertsona baino gehiago ebakuatu zituzten zentral nuklearraren ingurutik, tartean 660 bat adingabe. Eta, gaur, Tokmak herritik zibilak Berdianskera ebakuatzeko agindua eman du Balitskik, baita Enerhodarko herritarrak ere; han bizi dira zentral nuklearreko langile gehienak. Hain zuzen, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusi Rafael Grossik hilabeteak daramatza bi aldeetako buruzagiei ohartarazten zentralaren inguruan babes eremu bat ezar dezaten, «hondamendi arriskua murritzeko» asmoz. Iazko otsailean borrokak hasi zirenetik, zentrala sei aldiz geratu da zerbitzutik kanpo.
Errekrutatzea, Asia erdialdetik
Asia erdialdetik, Tajikistan edo Uzbekistango errepubliketatik, Errusiara joandako etorkinak errekrutatzeko ahaleginak egiten ari dira Kremlineko agintariak. Ukrainara borrokatzera bidali nahi dituzte, hilean 3.700 euroko soldata eta errusiar hiritartasuna lortzeko «bide azkar bat» eskaintzearen truke. Hala dio Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak gaur kaleratutako txostenak. Londresen ustez, Moskuk derrigorrezko mobilizazioa ahalik eta gehien atzeratu nahi du; izan ere, iazko irailean Vladimir Putin presidenteak iragarritako mobilizazio partzialaren ondotik —300.000 erreserbista mobilizatu zituen—, adin militarrean zeuden ehunka mila errusiar erbesteratu ziren.
Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren arabera, errekrutatzaile militar errusiarrek meskitak eta immigrazio zentroak bisitatu dituzte boluntarioak lortzeko. Txostenak dio tajikera eta uzbekera hitz egiten duten immigrazio bulegoetako langileek maiz egiten dituztela etorkinak errekrutatzeko saiakerak.
Radio Free Europe irrati katearen arabera —AEBek finantzatzen dute, eta Europa ekialdeko herrialdetan jarduten du—, Moskuk 2.163 eta 3.765 euro arteko soldata eskaini die atzerritarrei, baita gehienez urtebeteko epean errusiar herritartasuna lortzeko modu «azkar bat» luzatu ere —gutxi gorabehera bost urte egon behar izaten dute zain—. Londresek esan du Errusiako Defentsa Ministerioak bide batetik edo bestetik 400.000 boluntario bildu nahi dituela gerra frontera bidaltzeko. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227718/arabiar-ligara-itzuli-berritan-siriak-errespetua-eta-elkarrekiko-babesa-eskatu-ditu.htm | Mundua | Arabiar Ligara itzuli berritan, Siriak «errespetua» eta «elkarrekiko babesa» eskatu ditu | Erakundeak ohartarazi du berriz kide izateko erabakiak ez dakarrela, oraingoz, harremanak normalizatzea. Hilaren 19an dute hurrengo goi bilera, eta Al-Assadek hartan parte hartu ahalko du. | Arabiar Ligara itzuli berritan, Siriak «errespetua» eta «elkarrekiko babesa» eskatu ditu. Erakundeak ohartarazi du berriz kide izateko erabakiak ez dakarrela, oraingoz, harremanak normalizatzea. Hilaren 19an dute hurrengo goi bilera, eta Al-Assadek hartan parte hartu ahalko du. | Hamabi urteren ondoren, Arabiar Ligara itzuli da Siria, eta, berriz ere, erakunde horretako eskubide osoko kidea da. Blokeko Atzerri ministroen atzoko bilkuran harturiko erabakia beste garaipen diplomatiko bat da Baxar al-Assad Siriako presidentearentzat, eta urteotako bakartzetik ateratzeko pauso garrantzitsu bat ere bai, batez ere eskualdeko integrazioari eta inguruko estatuekin dituzten harremanei dagokienez. Adiskidetzeko eta herrialdeko egoerari irtenbidea emateko, Damaskok ezinbestekotzat jo du «arabiar ekintza eta lankidetza bateratua sendotzea», eta, horregatik, «errespetua» eta «elkarrekiko babesa» eskatu zizkien atzo beste estatu kideei.
Arabiar Ligak 2011n eten zuen Siriaren kidetza, argudiatuta urte hartan Al-Assadek bortizki kudeatu zituela bere kontrako protestak. Manifestazio horien ondoren, gerra zibil bat piztu zen herrialde horretan, eta, harrezkeroztik, gutxienez milioi erdi lagun hil dituzte, eta hamahiru milioi pertsonak desplazatu behar izan dute. Gerraren hasieran, bazirudien Siriako presidentearen kontrakoek hura agintetik botatzea lortuko zutela; urteek aurrera egin ahala, ordea, eta hainbat faktorek lagunduta —Errusia eta Iran aliatuen laguntzaz, adibidez—, estatuburuak herrialde ia osoaren kontrola berreskuratzea lortu du.
Azken hamarkadan, Siriaren inguruko hainbat herrialdek Damaskorekin zuten harremana hautsi edo mugatu dute gerra hori dela eta, baina gatazkaren bilakaerak eta zenbait gertakarik —otsaileko lurrikarak, adibidez— estrategia aldatzera behartu ditu horietako asko. Zeregin horretan, batez ere Arabiar Emirerri Batuak eta Saudi Arabia —iragan martxoan Iranekin harremanak normalizatu zituenetik— izan dira Siriaren aliatu gainontzeko gobernuak konbentzitzeko, baina beste batzuek lehengo jarrerari eusten diote. Kasurako, Qatarrek, zeina ez baitago ados Arabiar Ligak harturiko erabakiarekin, eta, horren erakusgarri, ez du ordezkaririk bidali atzoko bilkurara —22 kideetatik hamahiruk egin zuten—.
Zehazki, Qatarko Atzerri Ministerioaren bozeramaile Majed bin Mohammad al-Ansarik atzo adierazi zuen harremanak normalizatzea «erabaki subirano bat» dela, eta herrialde bakoitzari dagokiola zer egin erabakitzea. Adierazpen horrek berretsi egin zuen Arabiar Ligaren idazkari nagusi Ahmed Abul Gheitek esandakoa, ohartarazi baitzuen erakunde horretara itzultzeak ez dakarrela, oraingoz, harremanak normalizatzea.
Hain justu, Gheitek uste du Damaskok zeregin batzuk dituela hori lortzeko, eta Arabiar Ligak jarrera hori islatu zuen atzoko bilkuran onarturiko ebazpenean. Kasurako, zehazten da Siriako Gobernuak «pauso praktiko eta eraginkorrak» eman behar dituela gatazka konpontzeko; «atzerriko indar ilegal guztiak» herrialdetik atera behar direla; narkotrafikoaren kontrako borroka areagotu beharra dagoela; eta errefuxiatuei itzultzeko modua ematea ezinbestekoa dela, bermatuta ez dutela arriskurik izango jatorrizko herrialdean.
Ikusi gehiago: XXI. mendeko gerra nagusia
Misioa betetzen laguntzeko, Arabiar Ligak atzoko bileran adostu zuen erakunde horretako idazkari nagusiak lantalde bat osatuko duela Egiptorekin, Irakekin, Jordaniarekin, Libanorekin eta Saudi Arabiarekin batera, helburu izango duena Siriarekin harremanak izatea eta kolaboratzea, «krisiari irtenbideak» bilatze aldera, zeinak «mailaz mailakoak» izango diren. Associated Press albiste agentziak, Jordaniako diplomazialari bat aipatuta, argitara atera du xedea dela «arabiarrak gidari dituen bide politiko bat» negoziatzea.
Arabiar Ligak hilaren 19an egingo du hurrengo bilkura, Saudi Arabian. Gheitek azaldu zuenez, Al-Assadek, nahi izanez gero, hartan parte hartu ahalko du.
Nazioartearen erreakzioa
Arabiar Ligak harturiko erabakiak askotariko erreakzioak sortu ditu nazioartean. AEB Ameriketako Estatu Batuek, esaterako, atzo adierazi zuten ez dutela uste Siriak «orain» erakundean berriz sartzea «merezi» duenik. Hori bai, zehaztu zuten babestu egiten zituztela Siriako krisia konpontzeko Arabiar Ligak dituen «epe luzera begirako helburuak».
Tariq Ahmad Erresuma Batuko Atzerri Ministerioko kideak bide beretik jo zuen erabakia kritikatzeko orduan, eta adierazi zuen Erresuma Batua «Al-Assaden erregimenarekin engaiatzearen» kontra dagoela.
Siriaren aliatuetako batek, Errusiak hain zuzen, begi onez ikusi du Arabiar Ligak emandako pausoa. Maria Zakharova Atzerri Ministerioaren bozeramaileak zera adierazi zuen, komunikatu baten bitartez: «Moskuk ontzat jotzen du aspaldi esperotako pauso hori. Siria arabiar familiara itzultzeko prozesuaren emaitza logikoa da». |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227719/tolono.htm | albisteak | Toloño | Araba eta Errioxa arteko muga egiten du Toloñok, eta Nafarroako Pirinioetatik Urbionera, ikusmira paregabea eskaintzen du. Bastidako San Gines baselizaren ondotik abiatuta osatuko dugu txangoa. | Toloño. Araba eta Errioxa arteko muga egiten du Toloñok, eta Nafarroako Pirinioetatik Urbionera, ikusmira paregabea eskaintzen du. Bastidako San Gines baselizaren ondotik abiatuta osatuko dugu txangoa. | Guztiz argi ez badago ere, Toloñoko mendilerroak eta hau burutzen duen mendiak barduliarren jainko bati zor dio bere izena, hain zuzen Tullonio edo Tullonium jaikoari. Izan ere, gaur egun ikusgai dagoen kristau monasterioaren arrastoak dauden lekuan, jainko horri eskainitako tenplu bat zegoen eraikita. Aldiz, beste aditu batzuek diote Tullon hitz zeltikoan duela oinarria.
Teoriak teoria, egiaztatu daitekeena da Arabak Errioxarekin muga egiten duen mendi honetan bisitaririk ez dela sekula falta, lurralde honetako mendirik ibilienetakoa baitugu. Txangoak zailtasun teknikorik ez duen arren, aparkalekuan topatu dugun gazte baten esanetan, «lehenengo aldapatik gorantz ari zarela gogorarazten dizun mendi horietakoa da Toloño».
Guztira 3 Km eta erdi egin behar dira 600 metroko desnibela gainditzeko eta atsedenerako toki lau askorik ez dago. Hala ere, bidearen erosotasunak eta Arabar Errioxa eta Errioxako lautadaren ikuspegiak hain atsegin egiten du igoera, ezen konturatu orduko, monasterioaren parean izanen baikara, gailurretik oso gertu.
Tontorretik dagoen ikuspegiak, Nafarroako Pirinioetatik (eta haratago) Urbion aldera dagoen guztia ikusteko aukera eskaintzen du, zalantza izpirik gabe, aitzakia ezin hobea trasteak hartu eta bertara gerturatzeko.
San Gines-Santutxo
Bastida herriaren ipar-mendebaldean kokatzen den San Gines baselizaren ondoan dagoen aparkalekuan hasiko dugu gaurko ibilbidea. Aparkalekuaren goialdean eta ezker aldetik, iparrera abiatzen den pistan hain zuzen ere.
Aparkalekuaren goialdeko atarian gaudela, pista hasi bezain laster, seinale tantaia duen bidegurutzean eskuin aldetik doan bidean barneratuko gara. Gutxira, bidebanatzean, eskuin aldeko bidetik jarraituko dugu IE norabidean, nahiz eta bi bideek aurrerago bat egin. Metro gutxitan, bihurgune batek berriro ere iparrera begira jarri eta bidebanatze batera eramango gaitu. Bertan ezkerretik jarraituko dugu, IM aldera bira eginez.
Aztarna zuri eta horiei jarraituz, eskuin aldera zuhaitzen artetik igotzen den bidexkari jarraituko diogu, bide nagusitik aldenduz, bidegurutze berri batera iritsi arte. Norabiderik aldatu gabe, zuzen jarraituko dugu garaiera azkar batean hartuz.
Soilgune batean dagoen pisten bidegurutze batera iritsiko gara eta bertan ere zuzen jarraituko dugu, eskuinetik datorren pistari eta ezkerretara jaisten den bideari uko eginez. Mendiaren orografiari jarraituz, IE aldera bira egin eta pistatik jarraituko dugu. Berehala, pista atzean utziko dugu, eskuinerako bihurgunearen erpinean abiatzen den mendi-bidetik zuzen jarraituz.
IE aldera norabidea mantenduko dugu eta Toloñoko mendilerroa osatzen duen hormetara iritsi aurretik malda areagotu egiten da. Arrapalarik gogorrenean, ezker aldera banatzen den bidea hartuta, bira txiki bat eginez aldapa handiena saihestu daiteke, eta jaisteko biderik aproposena ere bada, harri askeak direla eta. Goialdean, HE norabidean bira egin eta bidetik aldenduko gara ezker aldean dagoen Santutxo baselizaren arrastoen ondora iristeko.
Santutxo-Toloño
Santutxon ezkerretara bira egingo dugu eta gorantz egiten duten bi bideen artean ezker aldekoa hautatuko dugu, grabaketarako oztopatzen duten zuhaitzen adar baxuetatik at. Metro gutxiren buruan, bideak ekialderantz jo eta Peña del Castillo mendiaren hego mazela zeharkatzen du goialdeko harkaitz-zerrenda eteten den arte.
IE norabidean bira egin eta malda zuzen hartuko dugu, Toloñoko monasterioaren bertikalaren inguruan. Sigi-saga txiki batek monasterioaren hego-mendebaldeko elur-zuloaren ondotik bideratuko gaitu eta hortik, iparrera bira bat egingo dugu monasterioaren ekialdera iritsiz, informazio panelaren ondoan.
Iparrera dagoen hesiaren beste aldera egin eta lautada txikia IE aldera zeharkatuko dugu, aurrean dugun muinorantz. Bideak landarediaren artean alde batera eta bestera egiten du goialdera iritsi arte. Bertan, bidearen azkeneko metroek bukaerako aldapa malkartsura bideratuko gaitu, eragozpenik gabe bukaerako maila gainditu eta gailurrean bukatuz.
Oso nabarmena da bertan gertatzen den klima bereizketa. Gailurraren ipar aldeko isurialdeko zuhaiztiak oso bestelakoak dira, hegoaldekoekin alderatuz: pagadiak alde batean eta artadiak bestean.
Ikuspegiaren aldetik, ipar aldera begira, inolako arazorik gabe bereiztu daitezke Gorbeia, Anboto, Udalatx, Aizkorri eta Beriain. Argazkiek jaso ez duten arren, Bisaurin ere ikusgai zegoen, Joar mendiaren ezker aldera, eta noski, Nafarroako Pirinioetako zenbait tontor ere.
Hegoalderantz berriz, lautada zeharkatuz, Ebro ibaia eta inguruko herri eta mahastiak. Haratago, Ezkarai eta Urbion inguruko mendiak. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227720/desmobilizazioaren-mamua-eta-psnren-bozen-osteko-jarrera-nafarroako-gako-nagusiak.htm | Politika | «Desmobilizazioaren mamua» eta PSNren bozen osteko jarrera, Nafarroako gako nagusiak | Juan Kruz Lakasta, Amaia Alvarez, Ibai Fernandez eta Joxerra Senar aritu dira maiatzaren 28ko bozen giltzarriak aztertzen, Iruñeko Katakraken eginiko mahai-inguruan. | «Desmobilizazioaren mamua» eta PSNren bozen osteko jarrera, Nafarroako gako nagusiak. Juan Kruz Lakasta, Amaia Alvarez, Ibai Fernandez eta Joxerra Senar aritu dira maiatzaren 28ko bozen giltzarriak aztertzen, Iruñeko Katakraken eginiko mahai-inguruan. | Geroz eta gutxiago falta da maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetarako. Nafarroan, hainbat gai giltzarrik baldintzatuko dituzte bozak: eskuinaren zatiketaren ondorioek; PSNren, Geroa Bairen eta EH Bilduren arteko lehiak, nor geratuko aurretik; kanpainari begirako alderdien arteko estrategiek; eta maiatzaren 29tik aurrerako agertoki politikoei begirako asmoek, besteak beste. Parlamentuan ez ezik, udal nagusietan ere asko egongo da jokoan, batik bat Iruñekoan.
Ikusi gehiago: Nafarroako Parlamentua: Gehiengoen jokoa, airean
Gako horiek aztertzeko, mahai inguru bat antolatu dute BERRIAk, Euskalerria Irratiak, Martin Ugalde kultur parkeak eta Katakrakek. Lau aditu aritu dira: Juan Kruz Lakasta Euskalerria Irratiko zuzendaria, Amaia Alvarez NUPeko Zuzenbidearen Historiako irakaslea, Ibai Fernandez Diario de Noticias egunkariko kazetaria eta Joxerra Senar BERRIAko kazetaria. Uxue Rey Gorraiz BERRIAko kazetaria aritu da saioa gidatzen.
Iruñeko Katakrak liburu dendan egin dute, eta streaming bidez zabaldu du, zuzenean, BERRIAk.
Lakastak PSNren aukerak aztertu ditu. Gizartearen desmobilizazioaren eragina aipatu du, eta galdetu du horrek ez ote duen ekarriko desmobilizazioa botoa emateko orduan. PSN «sendo» ikusten du kazetariak. Lau urteren buruan lidergo serio bat dauka: Maria Txibite, eztabaida antzuetatik kanpo utzi dutelako. Europako Batasunetik helduriko diru laguntzen «dena olioztatu» duela nabarmendu du. UPNri ezker abertzalearen mamua besterik ez zaiola geratu ohartarazi du, eta dagoeneko ez dutela diskurtso hegemonikorik. «Mamu hori astintzea ez da eraginkorra izango PSN higatzeko».
Fernandezek adierazi duenez, Geroa Baik ez du erraza PSNren aurretik geratzea, nahiz eta helburu hori jarri bere buruari. Gobernuari sostengua eman dioten alderdietatik «ahulena» dela gaineratu du, bigarren mailan egon delako legegintzaldi osoan.
Senarren arabera, EH Bilduk «espektatiba» onak ditu. Aurrekontuetan eta beste gai garrantzitsuetan eginiko akordioen bidez erakutsi du baliagarria dela. Madrilen ere sorturiko ezkerreko blokeak zaildu egingo dio PSNri UPNrekin akordioa egitea Nafarroan. Ikusi behar da, ordea, lortuko ote duen baliagarritasun hori boto bihurtzen.
Udalen gaiaren inguruan Senarrek gogoratu du duela lau urte PSNk hainbat alkatetza eman zizkiola UPNri, tartean Iruñekoa. «Ikusi behar oraingoan zer egiten duten».
Alvarezek «demokraziaren gabeziatzat» jo du udaletarako aurkezturiko hautagaiak «pertsonalismoan» oinarritu izana. Mezuen sinplekeriarekin, pertsonaia gailentzen zaio politikari, azaldu duenez. Zer akordio egingo diren? PSNren jarrera izango da gakoa horretan, Alvarezentzat.
Ikusi gehiago: Iruñeko Udala: Haize berria sartuko da
Aldi berean, lurraren eta etxebizitzaren arazoaz Herrian bizitzeko erronkak izenburuko telebista emankizun berezia eskaini dute BERRIAk, Kanaldudek, Kazeta-k, Herria-k, Euskal Irratiak eta Ipar Euskal Herriko Hitza-k. Hori ere zuzenean eman dute BERRIAren webgunean. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227721/n-1eko-eta-a-15eko-bidesariak-ontzat-hartu-ditu-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Ekonomia | N-1eko eta A-15eko bidesariak ontzat hartu ditu EAEko Auzitegi Nagusiak | Gipuzkoako Aldundiak urtarrilean piztu zituen berriro kobratzeko arkuak. Autobideen ibilbide guztia ordainpekoa da orain, epaileek esan zutelako atzera botatako lehen bi arauak baztertzaileak zirela. | N-1eko eta A-15eko bidesariak ontzat hartu ditu EAEko Auzitegi Nagusiak. Gipuzkoako Aldundiak urtarrilean piztu zituen berriro kobratzeko arkuak. Autobideen ibilbide guztia ordainpekoa da orain, epaileek esan zutelako atzera botatako lehen bi arauak baztertzaileak zirela. | Lehen bitan kale, eta hirugarrenean bale. Gipuzkoako Aldundiak hiru foru arau egin behar izan ditu N-1 eta A-15 autobideetan kamioiei jarritako bidesariak auzitegien onespena jasotzeko. Lehen biak, 2016koa eta 2018koa, atzera bota zizkion EAEko Justizia Auzitegiak, kanpoko garraiolariak baztertzen zituelakoan. Hirugarrenaren funtsari, ordea, ez dio eragozpenik jarri, eta indarrean jarraituko du.
Gipuzkoako Aldundiak urtarrilaren 23an piztu zituen berriro kamioiei bidesaria kobratzeko arkuak, baina berritasun handi batekin: aurretik, hemeretzi kilometro baizik ez ziren ordainpekoak ibilgailu astunentzat; hirugarren foru arauarekin, berriz, bi autobide horien Gipuzkoako zati osoa da ordainpekoa; 76 kilometro, hain zuzen ere. Horretarako, aurretik zeuden hiru arkuei beste lau arku gehitu dizkiete, eta beste 109 arku txiki jarri dituzte N-1eko eta A-15eko sarrera eta irteera guzti-guztietan.
Modu horretara eragotzi nahi zuen aldundiak inork diskriminazioa leporatzea. «Ez dago aukerarik bazterketa dagoela interpretatzeko, ez zuzenean ez zeharka, lotune guztiak eta mugimendu guztiak zergapetuko direlako», justifikatu zuen bere garaian Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Bide Azpiegituretako diputatuak.
«Poz handiko» eguna
Helburua lortuta, oso pozik azaldu zen atzo Oiarbide. «Oso egun garrantzitsua da, poz handikoa. Beti esan dugu [bidesariei buruz] batzar nagusiek onartu dituzten foru arau guztiek Europako Batzordearen babes osoa izan dutela», azaldu zuen. «Aitzindariak izan gara, eta aitzindariak izatearen ordainsaria pagatu behar izan dugu, baina azkenean denborak arrazoia eman digu».
Foru arauei helegitea jarri zien Espainiako garraiolarien elkarteak, Fenasdimerrek, salatu du bidesariek «eragin basatia» dutela garraiolarientzat, «eta bereziki egiten diela kalte gipuzkoarrei beraiei». Gipuzkoakoak beste hainbat herrialdek ezarritakoak baino askoz handiagoak direla ziurtatu du Fenasdimerrek. «Alemaniakoak baino %30 eta %40 handiagoak dira, eta Belgikakoak baino %50 handiagoak, nahiz eta bi herrialde horietan errenta hemengoa baino askoz handiagoa den».
Zehazki, 3,5 eta 12 tona bitarteko ibilgailuek kilometroko 22 zentimo ordaintzen dituzte, eta eta 12 tonatik gorakoek, berriz, 28. Deskontuak dituzte, berriz, ibilgailu elektrikoek, hidrogenoa erabiltzen dutenek eta Euro 6 eta Euro 5 kategoria dutenek. Hain zuzen ere, deskontu horiek ez ziren agertzen hirugarren foru arauan, eta argudio hori eman zuen Fenasdimerrek helegitea aurkezteko.
Atal horretan arrazoi eman diote epaileek garraiolarien patronalari, baina ez du eraginik izango, aldundiak dagoeneko zuzendu zuelako egoera hori, eta deskontuak indarrean daudelako urtarrilaz geroztik. Gainera, urriaz geroztik %10 gutxiago ordainduko dute hilean 21 eta 50 aldiz erabiltzen dutenek, eta %13koa 51 bidaia baino gehiago egiten dutenek.
Bizkaian eta Nafarroan ere bai
Bidesariekin bildutako dirua errepideak konpontzeko behar duela argudiatu du aldundiak, eta arrazoi hori bera eman du Bizkaiko Aldundiak ere kamioiei N-240 eta BI-625 errepideen erabilera ordainarazteko.
Nafarroako Gobernuak ere asmo hori du, baina Europako Batzordearen baimenaren zain dago. Iritsiko balitz, N-1 (A-1) autobideko bere zatiarekin hasiko litzateke, Ziordiatik Etzegaratera doanarekin. 2024an beste hiru bide ordainpeko bihurtzekoak dira: A-68 autobidea (Castejon-Cortes), A-15a (Irurtzun-Leitza), |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227722/eh-bildu-osakidetzako-lep-berriaz-ez-da-egia-mediku-eta-erizain-gehiago-izango-ditugunik.htm | Gizartea | EH Bildu, Osakidetzako LEP berriaz: «Ez da egia mediku eta erizain gehiago izango ditugunik» | Koalizio abertzaleak salatu du Osakidetzako LEP berriarekin ez dela murriztuko langileen behin-behinekotasuna. Aurreko LEPak ebazteko ere eskatu du. | EH Bildu, Osakidetzako LEP berriaz: «Ez da egia mediku eta erizain gehiago izango ditugunik». Koalizio abertzaleak salatu du Osakidetzako LEP berriarekin ez dela murriztuko langileen behin-behinekotasuna. Aurreko LEPak ebazteko ere eskatu du. | Osakidetzaren «historiako enplegu prozesurik jendetsuena» iragarri zuen Eusko Jaurlaritzak aurreko astean: aurtengo uztailetik azarora, 7.639 lanpostu aterako ditu Osasun Sailak «enplegua egonkortzeko eta finkatzeko Osakidetzan». EH Bilduk Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari leporatu dio Osakidetzako lan eskaintza publiko (LEP) berriarekin irudikatu nahi duela “milaka eta milaka lanpostu” sortzen ari direla, eta ez dela horrela gertatuko. «Ez da egia ospitaleetan eta anbulatorioetan egunerokoan lanean ari den plantilla handituko denik, mediku eta erizain gehiago izango ditugunik», adierazi du Rebeka Uberak, EH Bilduko legebiltzarkideak.
Uberak nabarmendu du LEP horren bidez ja badauden hainbat lanpostu egonkortuko direla, eta beste batzuk «modu irregularrean ari direnak erregularitzatzeko» izango direla. «Hori ez dago gaizki, baina ez da nahikoa: ez du konponduko Osakidetzan dugun arazoa. Gogoan izan behar da helburua behin-behinekotasun tasa %8ra jaistea dela, eta LEP honekin hori ezinezkoa izango da. Beraz, mediku faltaren arazoa ere konpondu gabe geratuko da», adierazi Uberak, gaur, Eusko Legebiltzarrean egindako prentsaurreko batean.
Gogorarazi du Osakidetzako langileen %50 behin-behinean ari direla lanean —ELA sindikatuaren arabera, 24.600 langile—, eta 109.029 lagunek eman dute izena 2020ko, 2021eko eta 2022ko LEPetan eta 2021eko egonkortze probetan. Uberaren arabera, datu horiek erakusten dute «ez dela egia» osasungintzan profesionalak falta direla: «Osakidetzan arazoa ez da hori, darabilen kontratazio eredua baizik, ezinezko egiten duelako mediku eta erizainei kontratu egokiak, duinak eta erakargarriak eskaintzea. Arazoa da Osakidetzak uko egiten diola profesionalak baldintza egokietan kontratatzeari».
Aurtengo uztailetik azarorako prozesu horretan eskainiko dituzten 7.639 lanpostu horietatik 6.082 lehiaketa oposizio bidez esleituko dituzte, hau da, hautaketa probak eginez; eta gainerakoak (1.557), merezimenduen balorazioaren bidez. Hala ere, 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak oraindik ez dituzte jakinarazi. Uberak adierazi du «funtsezkoa» dela aurreko LEPak ebaztea: «Jende askok egin zituen aurreko oposizioak, eta oraingoan ere izena eman du, ez dakielako ziur aurrekoetan plaza lortu duen ala ez. Egoera horretan dagoen jendeari Jaurlaritzak tasak itzuli behar dizkio, baita kalte ordainak eman ere».
SATSE sindikatuak 12.000 sinadura baino gehiago lortu ditu Jaurlaritzari eskatzeko ebatzi gabeko LEPen emaitzak argitara ditzala. Hori lortzeko behar diren «baliabide material eta giza baliabide guztiak» jartzeko eskatu dio erizainen sindikatuak Osasun Sailari.
Egiturazko arazoak
Osakidetzako kontratazio politika eta LEPen eredua «errotik» aldatzeko eskatu dio Uberak Jaurlaritzari. Eusko Legebiltzarrean Osasun Sailari eskatuko dio «mahai sektorialaren izaera negoziatzailea» berreskuratzeko. «Sindikatuekiko elkarrizketari eta negoziazioari bide eman behar dio, zabalik dauden gatazkak behingoz konpontzen hasteko», nabarmendu du legebiltzarkideak.
ELA sindikatuak ere kritikatu egin du Osasun Sailaren erabakia. «Ematen du Osasun Sailak iragarpen horiek egiten dituenean lantaldea handitu egingo dela, lan kargak murrizteko eta, era berean, arretaren kalitatea hobetzeko. Baina lanpostu horiek lortzen dituzten langileak dagoeneko lanean ari dira Osakidetzan», azaldu du sindikatuak. 2018ko eta 2019ko LEPen emaitzak oraindik argitaratu gabe egotea ere gaitzetsi egin du sindikatuak: «LEP bat bestearen atzetik egitera behartzeaz gainera, aurreko LEPa ebatzi gabe dagoenez, izena ematera behartzen dituzte langileak deialdi honetan ere».
Horren harira, Sagarduik azaldu zuen langileei eragindako kalteak arintzeko, azterketak egin aurretik aurreko lan eskaintza publikoko hautagaien behin-behineko zerrendak argitaratuko direla. Baina horrek ez du saihestuko, ELAren arabera, langile askok izena eman, tasak ordaindu eta ikasten hasi behar izatea. Guztira, 116.793 hautagai izan ziren 2018ko eta 2019ko LEP haietan.
Bestalde, Osakidetzan grebara deitu dute sindikatuek, maiatzaren 18rako eta 19rako, eta Euskal Osasun Zerbitzu Publikoko langile guztiak daude deituta lanuztera. SATSE, ELA, LAB, SME, CCOO eta UGT sindikatuek salatu dute mahai sektoriala «erabat blokeatuta» dagoela, eta langileek «tratu txar sistemikoa» pairatzen dutela. Osasun sistema publikoaren arazoak «egiturazkoak» eta pandemiaren aurrekoak direla zehaztu zuen deialdia iragartzeko egunean Esther Saavedra ELAko ordezkariak, eta «berehalako konponbide sakonak» behar direla horiek konpontzeko. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/227723/profil-teknologikoak-lan-merkatuko-eskarien-erdigunean.htm | albisteak | Profil teknologikoak, lan merkatuko eskarien erdigunean | Euneiz Unibertsitateak bost gradu teknologiko eskaintzen ditu, aitzindariak Euskadin, oraintxe etorkizunik handienekotzat jotzen diren lanbideetan trebatzeko espezializazioak: hala nola sorkuntza eta programazio digitala, zibersegurtasuna, bideojokoak, eta musika ekoizpena eta soinua. | Profil teknologikoak, lan merkatuko eskarien erdigunean. Euneiz Unibertsitateak bost gradu teknologiko eskaintzen ditu, aitzindariak Euskadin, oraintxe etorkizunik handienekotzat jotzen diren lanbideetan trebatzeko espezializazioak: hala nola sorkuntza eta programazio digitala, zibersegurtasuna, bideojokoak, eta musika ekoizpena eta soinua. | Iraultza teknologikoak hainbeste eraldatu dizkigu bizitzeko eta erlazionatzeko moduak, non hutsik egin gabe esan ahalko baikenuke garai aldaketa bat dugula aurrez aurre. Jada ez dago oztoporik, ez fisikorik eta ez geografikorik, klik bakarrean esku-eskura baititugu edonolako zerbitzuak: besteak beste, adimen artifizialeko sistemak, turismo egun bat antolatzeko gai direnak; gure etxea dekoratzeko lanabes birtualak; online salmentarako plataforma ohikoak, non produkturik sinesgaitzenak ere aurkitzen baitira; euskarri digitalak, gure bankuarekin edozein gestio egiteko modua ematen digutenak, etxetik mugitu ere egin gabe; nabigatzaileak, irudi errealetarako sarbidea ematen digutenak munduko edozein tokitatik; edota gure erlazio sozialak mundu osoan zehar banaturiko komunitateetan handitzeko ahalbidea. Hori eta askoz ere gehiago aurkituko dugu online unibertsoan, non, gainera, esperientzia birtualak bizi ahal izango baititugu metabertsoaren bidez: esaterako, lursail bat edo artelan bat erostea, edo aisialdiko jarduerez disfrutatzea, errealitatean egingo genukeen antzera.
Ingurune teknologiko horren eraginez, instituzioek, enpresek eta partikularrek beren lasterketa propioari ekin diote, garai berrietako galdekizunetara egokitzeko asmoz. Izan ere, orotariko erakundeek eskatzen dituzte profil teknologiko askotarikoak, eraldaketa digitaleko erronkei aurre egiteko, edo azken-azkeneko lanabes teknologikoetatik eratorritako zerbitzuak eskaintzeko. Beraz, teknologia berrietan trebatzeak gaur egun gehien eskatzen diren —eta laster batean eta luze gabe ere gehien eskatuko diren— lanbideetako batzuk hautatu ahal izatea bermatzen du.
Euneiz, DNA teknologikoa
Euneiz Unibertsitatean ondo baino hobeto dakigu zer rol dugun enpresen ehuna galdatzen ari zaigun talentu eta ezagutza hori sortzeko zereginean. Eta gure DNA teknologikoa abiapuntutzat harturik, balio erantsi hori gehitzen diegu titulazio guztiei, bai beren formakuntza oinarria teknologia berrietan dutenei, bai osasun alorrekoei, non lanabes horiek osagai bereizgarri moduan eransten baititugu. Hain zuzen, teknologiko hutsak diren horietan, Euneizek aukera eskaintzen du etorkizunik handieneko lanbide batzuetan trebatzeko, eta, gainera, Euskadin, modu aitzindarian: datu analistak, adimen artifizialeko adituak, Gauzen Interneteko espezialistak, web programatzaileak, zibersegurtasuneko edo hodei arkitekturako profilak, bideojokoen diseinua, rigger-animazioa (2D eta 3D), musika ekoizpena… Horiei denei, eta askoz gehiagori ere, zabaltzen dizkie ateak Euneiz Unibertsitateak.
Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatearen barruan, eta irailaz geroztik, Euneiz Multimediako Gradua ematen ari da, sektore digitaleko ingeniaritzarik berritzaileena, zeinaren helburua baita jende profesionala trebatzea, edonolako produktu eta zerbitzu interaktiboak garatzeko, diseinatzeko eta kudeatzeko gai izango dena. Diziplina aitzindaria da Euskadin, eta 25 urte daramatza etengabeko bilakaeran, eraldaketa teknologikoa bultzatuz eta alor guztietan —osasuna, kirola industria eta kultura— eskaera handia duten adituak eskainiz, irtenbide transbertsalak eskaintzen baititu ekonomiako sektore guztietarako. Titulazio honen bidez, askotariko gaitasunak eskuratzen dira: hala nola sare sozial bat diseinatzea 3Dn metabertsoko ingurune batean, robot bati adimen artifiziala inplementatzea hezkuntzan, edo museo bateko tour birtualerako gida bat gaitzea.
2022-2023ko ikasturte honetan beste gradu bat estreinatu da: Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua; bakarra da Euskal Herrian, eta musika unibertsitateraino iritsi izanaren erakusgarri. Ikasleak musika eta soinu ekoizpenerako beharrezkoak diren ezagutzaz eta gaitasunaz janzteko asmoz, unibertsitate formakuntza eskaintzen die musika teknologia berrietan, soinuaren eta musikaren diseinuan, eta horiek eduki digitaletan aplikatzeko orduan. Maila profesionalean garatu nahi duten musikarientzat ez ezik, musika eta soinu alorreko profil teknikoentzat ere badago bideratua; profil askotarikoa izaki jomuga, ikasleak gaitzen dira gauza izan daitezen musika konposizioan, soinuaren postprodukzioan, ekoizpen katean, jabetza intelektualaren alorrean, edukiak argitaratzen eta ustiatzen, eta soinua ingurune interaktiboetan txertatzen aritzeko. Gradu honetako titulua lortzen dutenek sektore nagusi hauetan aurkitu ahalko dute lanerako aukera: musikaren industrian, bideojokoen industrian, publizitatearen industrian, ikus-entzunezkoen industrian eta filmen industrian.
Bideojokoen lehenbiziko gradu ofiziala Euskadin
Hain zuzen, bideojokoen sektorera bideratuak izango dira Euskadin 20023-2024ko ikasturtean emango dituzten lehenbiziko bi graduak: bi titulazio, bideojokoen diseinatzaile, programatzaile eta artista/animatzaile profilean trebatzeko. Bideojokoen Diseinu eta Garapeneko Gradua, izan ere, ingeniaritza bat da, zeinaren funtsezko helburua baita bideojoko bat sortzeko behar besteko gaitasuna eskaintzea etorkizuneko garatzaileei eta joko diseinatzaileei bideojoko bat sortzeko; hartara, ganoraz ekin ahal izango diote bideojokoak garatzeko prozesuak berekin dakartzan pauso guztiei, hasierako sorkuntzatik amaierako gauzatze teknikora eta komertzializaziora. Ikasketa planean uztartuta daude, batetik, bideojokoetara bideratutako programazioaren oinarriak, eta, bestetik, diseinurako eta garapen teknikorako metodoek emandako eskarmentua; horretarako, industria horretan gaur egun darabiltzaten lanabesik abangoardistenak baliatzen dira. Titulazio honen bidez, azkenean, %41-68 ingurukoa da enplegagarritasun tartea; bideojokoen programaziorako eta diseinurako profilak aintzat hartuta, bai eta Joko Artista, Datu Analista eta Multimedia aditu izateko titulazioak ere —horietarako aukera ere emango baitu gradu honek—.
Bideojokoetako eta Animazioko Arteko Gradua, berriz, formakuntza aitzindaria da Euskadin, bideojoko bat ekoizteko prozesuan parte hartzen duten arte digitaleko adar guztiak biltzen dituena: ilustrazioa eta arte kontzeptuala, 3Dko modelatzea eta animazioa. Horretarako, diseinu digitaleko eta animazioko zenbait proiektu egingo dituzte, bai eta mundu birtualak sortu ere, bakoitza bere ingurunean eta bere pertsonaiekin, hala bideojokoetarako eta joko aplikatuetarako, nola artearen, komunikazioaren, publizitatearen eta sektorearteko bestelako diziplina batzuen alorrerako. Bideojokoen eta joko aplikatuen garapen artistikoarekin zerikusia duten profilen bidez, azkenean, gutxienez %34ko eta gehienez %68ko enplegagarritasun tartea eskaintzen da; artista eta animatzaile profilak sartuta, bai eta graduan hautaturiko espezializazioak ahalbidetzen dituenak ere —programazioa, artista, eta soinu diseinua—.
Bestalde, Zibersegurtasuneko Gradua titulazio berritzailea da, helburutzat duena ezagutza hauek dituzten profesionalak prestatzea: ingeniaritza, programazioa, sareak, segurtasuna eta esparru juridikoa, denak ere zibersegurtasunaren alorrean aplikatu ahal izateko. Gorabidean den eremu bat da, lanbide alorrean etorkizun handikoa, eta espezialistak prestatuko ditu, sare informatikoak, sistemak, webguneak eta aplikazioak babesten adituak, segurtasun digital egoki baterako esparrua bermatuko dietenak antolakundeei, instituzioei eta, oro har, gizarteari. Eraldaketa digitala mundu osoan gertatzen ari denez, eskakizun globala bihurtu da zibersegurtasuna, eta, hortaz, gaur-gaurkoz, etorkizunik handieneko lanbideetako bat da. Profil honen eskaera gero eta handiago da, baina lan merkatuko gabezia ere handia da, ez baitago espezialista kualifikaturik, ez gaur egungo beharrei erantzuteko eta ez etorkizunean aurreikustekoak diren eskaerei aurre egiteko.
Berritasun gisa, hiru gradu berri hauei dagozkien ikasketa planetan 48 ECTS kredituko hiru espezializazio ildo sartu dituzte azkeneko ikasturtean, eta, horien bidez, ikasleek zenbait aipamen lortu ahalko dituzte area espezifiko batzuetan: Datu Zientzia, Soinu Diseinua, Multimedia, Programazioa, Bideojokoak eta Arte Digitalak. Hain zuzen, indarrean dauden graduen inguruko programa akademikoa eta datorren urtera begirako titulazioak jakinarazteko asmoz, Euneiz Unibertsitateak ateak irekitzeko jardunaldiak antolatu ditu maiatzaren 13rako (Multimediako Gradua eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua) eta maiatzaren 20rako (Zibersegurtasuneko Gradua, Bideojokoetako eta Animazioko Arteko Gradua, Bideojokoen Diseinu eta Garapeneko Gradua). Titulazio horiek biltzen dituzten sektore ekonomikoak aztertuko dituzte informazio saio horietan, eta gradu bakoitzak zer lan aukera dakarren ere ezagutaraziko da. Informazio gehiago: www.euneiz.com.p> |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227724/etxebizitzaren-inguruko-eztabaida-egin-dute-euskal-hedabideetan.htm | Gizartea | Etxebizitzaren inguruko eztabaida egin dute Euskal Hedabideetan | Auzapezak eta Euskal Hirigune Elkargoko ordezkariak, eta Lurzaindiako eta Alda elkarteetako kideak bildu dituzte. | Etxebizitzaren inguruko eztabaida egin dute Euskal Hedabideetan. Auzapezak eta Euskal Hirigune Elkargoko ordezkariak, eta Lurzaindiako eta Alda elkarteetako kideak bildu dituzte. | Ezin herrian bizi. Arazoa bera da Euskal Herriko bazter askotan. Horren inguruan eztabaidatzeko saio berezia antolatu dute Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideak sareak. Bigarren etxebizitzak, Airbnb eta halako plataformen kalteak, espekulazioa eta nekazaritzako lurrak galtzea: besteak beste, gai horiek landu dituzte, baina baita itxaropena ematen duten bestelako fenomenoak ere, azken boladan sarri egiten ari diren mobilizazioak eta ekintzak, tartean.
Kanaldude telebistak, Euskal Irratiak, Kazeta.eus, Ipar Euskal Herriko Hitza eta Herria komunikabideen ekimenez egin dute eztabaida, Herrian bizitzeko erronkak izenburupean. Euskal hedabideak lau haizeetara emankizunaren barruan egin dute saio berezia. Aurretik grabatuko zuten, Larzabaleko Espelletenia ostatuan (Nafarroa Beherea).
Filipe Aramendi izan da gonbidatuetako bat. Urruñako (Lapurdi) auzapeza da, eta Euskal Hirigune Elkargoko kontseilari delegatua. Besteak beste, lurralde antolaketaren ardura du horretan.
Harekin batera, ordezkari politikoen artean, Andre Larralde egon da. Donaixti-Ibarreko auzapeza da, eta Euskal Hirigune Elkargoko kontseilaria. Gizarte mugimenduen ordezkari gisa, Maryse Cachenaut aritu da. Laboraria da lanbidez, eta Lurzaindia elkarteko presidentea.
Haren ondoan Ainize Butron aritu da. Alda mugimenduko burua da. Etxebizitzaren arazoaren inguruan egiten du lan elkarte horrek, espekulazioa salatzen eta maizterren defentsan, besteak beste. Otsailean, Baionako etxe agentzia bat okupatu zuen, alokatze kontratu batean eginiko «jukutria» salatzeko. Iritziez gain, lurraren eta etxebizitzaren gaiari lotutako erreportaje bat eta lekukotasunak eman dituzte, eztabaida bideratzeko. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227727/gor-diskoetxea-itxiko-dute-udazkenean-patxi-gonik-erretiroa-hartzean.htm | Kultura | Gor diskoetxea itxiko dute udazkenean, Patxi Goñik erretiroa hartzean | 280 bat lan argitaratu dituzte 32 urtean; tartean, ibilbide oparoa egin duten musikari askoren lehen diskoak: Berri Txarrak, Ken Zazpi eta Zea Mays taldeenak, besteak beste. | Gor diskoetxea itxiko dute udazkenean, Patxi Goñik erretiroa hartzean. 280 bat lan argitaratu dituzte 32 urtean; tartean, ibilbide oparoa egin duten musikari askoren lehen diskoak: Berri Txarrak, Ken Zazpi eta Zea Mays taldeenak, besteak beste. | Talde berriak plazaratzea eta euskal musikarien esparru estilistikoa zabaltzea izan dira, besteak beste, Gor diskoetxearen ardura nagusiak. Erreferentziazko zigilua izan da urte askoan. Orain, 32 urteko ibilbidearen ondoren, azkenera iristear da: udazkenean itxiko dute, Patxi Goñi diskoetxeko arduradunak erretiroa hartzearekin batera. Disko gogoangarri ugari argitaratu ditu Marino Goñi eta Antonio Goñi anaiekin abiatutako bidean.
Hirurek sortu zuten Gor, 1991. urtean, Iruñean, Soñua eta Oihuka zigiluetan lortutako esperientziaren laguntzaz. Ordurako editatuak zituzten Kortatu, Hertzainak, La Polla Records, Barricada eta Delirium Tremens taldeen lehen lanak. «Beste batzuentzat lan egindakoak ginen, baina independentzia nahi genuen», kontatu du Patxi Goñik. «Gauza askotan aritu gara: goitik behera ibili ditugu Albaceteko Mediamarkt [Espainia], Alucheko Fnac [Espainia]... Euskal industrian gutxik egingo zituzten horrelako lanak». Izan ere, diskoak argitaratzeaz gain, kontratazioan eta banaketan zuzenean jardun du Gorrek.
Euskaraz argitaratu zituzten lehen diskoen artean dira Julio Kagetaren Bihar eta berandu (1991), eta, nola ez, Balerdi Balerdiren aurreneko lana (1991); Marino Goñi eta Patxi Goñi musikari aritu ziren taldearen lehenengo aroan. Gainera, Balerdi Balerdik aurten atera duen Udaberri alua singlea izango da Gorren azken erreferentzia: «Kasualitate hutsa izan da. Durangoko Azokarako prest izan behar genuen, baina, fabrikakoak atzeratu zirenez, martxoaren 21ean atera genuen, eta, hala, Udaberri alua kantuari keinu bat egin». Kasualitate polita, hala ere: «B aldeko Azken kanta-k esanahi berezia hartu du».
Independentzia ez ezik, izaera eklektikoa ere bere-berea izan du zigiluak. Rockaren inguruan aritu dira nagusiki, baina hor egon dira, esaterako, Zazpi Eskale, bertsoa musikara eramanda; Jousilouliren metala; Hemendik At taldearen dancea; Kerobiaren pop-rocka; eta Kojon Prieto y Los Huajolotesen rantxerak.
Diskoetxearen aurreneko arrakasta Urtz taldeak ekarri zuen, Ekaitzaren garrasia lehen diskoarekin (1992) —hurrengo hirurak ere Gorrek argitaratu zituen—, eta ondorengo urteetan ere asmatu zuen gerora ospe handia izango zuten zenbait talderen lehen lanak argitaratzen. Berri Txarrak da, segur aski, adibiderik garbiena: Gorrek argitaratu zuen taldearen lehen lana, 1997an, baita hurrengo laurak ere, Jaio.Musika.Hil-era arte (2005). Bidea Gorren abiatu zuten, bestalde, Ken Zazpik —Atzo da bihar (2001), Bidean (2003) eta Gelditu denbora (2005) diskoekin— eta Zea Maysek —Zea Mays (1998) eta Elektrizitatea (2000) lanekin—.
Zerrenda luzea da, hala ere: ehun talde baino gehiagoren lanak kaleratu ditu Gorrek. Gertutik erreparatu izan die, bereziki, Nafarroako proposamen berriei (Leihotikan, Hesian, Vendetta, Altxatu...).
Bigarren garai neketsua
280 bat erreferentzia argitaratu dituzte denera, Goñiren arabera. Katalogo horrekin guztiarekin zer egin pentsatzen aritu dira azken urteetan, baina ixtea beste erremediorik ez dute izan: «Zigilu askorekin hitz egin dugu, kolaboratzaile bila aritu gara, eta gauzak ez dira aurrera atera».
Diskoetxearen bilakaeran bi aro bereizi ditu Goñik: 2004ra arteko garai bizi eta oparoa, eta ordutik aurrerako beherakada, 2008ko krisiak muturreraino larriagotu zuena: «Formatuaren krisia ekarri duen iraultza teknologiko basatiaren ondorioz, mundu analogikotik mundu digitalera egindako jauzian geure burua birziklatu eta berrasmatu behar izan dugu», kontatu zion Badok atariari 2015ean.
2011ko udaberrian, Marino Goñik eta Antonio Goñik erretiroa hartu zuten, eta, geroztik, Patxi Goñi izan da zigiluaren arduraduna. «Ez zeudenen partez ere lan egin dut ordutik; ahal izan dudan beste, muga fisikoen eta psikikoen barruan. Lehengo guztiari eutsi diogu, apalago aritu arren. Beti gurutzatzen dira taldeak, eta atera ditugu lehen aro hartako Gorrek aterako ez zituen lan batzuk agian, baina beti daude harritzen zaituzten gauzak; gure ideiak ez dira askorik aldatu».
Gor diskoetxearen itxiera musika industriaren barneko eredu baten agortzearekin ere lot liteke. «Agian, gu berandu gabiltza, sistema osoak pare bat urte baitaramatza zeharo eraldatzen. Oraindik ez dakigu zer gertatuko den, baina garai aldaketa betean gaude. Hala ere, zuzeneko kontzertuek eta kantuak egiteko gogoak hortxe iraungo dute; beti ezagutu ditugun bezala, edo antzera», Goñiren hitzetan.
Udazkenean, erretiroarekin batera, atsedena iristea nahi luke, beste ezer baino gehiago. «Ez dut plan handirik: atseden hartuko dut, musikaren aktualitateari kasu egingo diot, eta nahikoa». Hortaz, abenduan, Gorrek ez du erakusmahairik izango Durangoko Azokan. «Ez dut izango Durangoko Azokarik, eta ez dut izango Durangoko Azokara joan behar dudala pentsatzeak sortutako estutasunik», esan du, barrez. Hala ere, badu nahikoa lan, dena bukatu aurretik: enpresa ixten, eta materiala husten. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227728/donoztirin-etxalde-bat-milioi-bat-euroan-saldu-nahi-dutela-salatu-du-lurra-eta-etxebizitza-taldeak.htm | Gizartea | Donoztirin etxalde bat milioi bat euroan saldu nahi dutela salatu du Lurra eta Etxebizitza taldeak | Protesta bilkura bat antolatu dute etxaldean, maiatzaren 18rako | Donoztirin etxalde bat milioi bat euroan saldu nahi dutela salatu du Lurra eta Etxebizitza taldeak. Protesta bilkura bat antolatu dute etxaldean, maiatzaren 18rako | Etxebizitza hutsen eta espekulazioaren aurkako Lurra eta Etxebizitza taldeak protesta bat antolatu du gaur zortzirako —maiatzak 18—, Donoztirin (Nafarroa Beherea), hango etxalde bat 1.270.000 euroan saldu nahi dutela salatzeko.
Baserri izandako etxalde zahar bat da, 1830. urtekoa, zenbait eraikin, baso eta zelai barne, eta iaztik dago salgai. Lurra lan tresna eta bizi lekua da, espekulazioari ez lelopean egingo dute protesta.
Herriko Sanoki gelaren ondoan bilduko dira, 11:00etan. Ondoren, martxan abiatuko dira etxe horretaraino, eta han «bilkura, protesta, piknika» egingo dute, hitzalditxo batekin batera.
Lurra eta Etxebizitza taldea 2008. urtean sortu zuen gazte talde batek, etxe hutsen eta bigarren etxebizitzen kopuruarekin larrituta.
2014ko martxoan, manifestazioa egin zuten Donibane Lohizunen, egoera «larria» salatzeko, etxebizitzen metro koadroen prezioen gorakadarengatik. «Hemen lan egin eta bizitzea gero eta zailago da», adierazi zuten. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227729/1936ko-gerran-hildako-lau-soldaduren-gorpuzkiak-aurkitu-dituzte-zornotzako-hilerrian.htm | Gizartea | 1936ko gerran hildako lau soldaduren gorpuzkiak aurkitu dituzte Zornotzako hilerrian | Uste dute inguruan gorpuzki gehiago egon litezkeela lurperatuta, eta eremu osoa induskatuko dute orain | 1936ko gerran hildako lau soldaduren gorpuzkiak aurkitu dituzte Zornotzako hilerrian. Uste dute inguruan gorpuzki gehiago egon litezkeela lurperatuta, eta eremu osoa induskatuko dute orain | 1936ko gerran hildako lau soldaduren gorpuzkiak aurkitu dituzte Zornotzako hilerriko lursail batean. Aranzadik eta Gogora institutuak gerra horretan hildakoak bilatzeko daukaten programaren bidez egin dute indusketa, eta Zornotzako Udalak diruz lagundu du.
Dokumentazio historikoaren laguntzarekin aurkitu dituzte hildakoak. Izan ere, ikertzaileek bazekiten bertan hilerrian lurperatu zituztela ez bakarrik soldaduak, baizik eta ospitalean hildako zaurituak eta Zornotzako kartzelan preso zeuden emakumeak.
Gogorak adierazi duenez, belardiak 200 metro koadro inguru ditu, eta lehen indusketan sei metro koadro ikertu dituzte. Hezurrak eta objektuak aurkitu dituzte; besteak beste, Euzkadiko Gobernuak 1937ko urtarrilean jaulkitako bi pezetako txanpon bat, eta gerriko baten belarria. Ikertzaileek uste dute inguruan gorpuzki gehiago egon daitezkeela lurperatuta, eta eremu osoa induskatuko dute orain. Ez dute zehaztu zer aldetakoak ziren aurkitutakoak, baina, txanponarengatik, pentsatzekoa da bando errepublikanokoak zirela. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227730/hezkuntzako-sindikatuek-manifestazioa-eginen-dute-nafarroan-hilaren-24an.htm | Gizartea | Hezkuntzako sindikatuek manifestazioa eginen dute Nafarroan hilaren 24an | Carlos Gimeno kontseilariaren dimisioa eskatu dute LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek, negoziazioari uko egin diola iritzita. | Hezkuntzako sindikatuek manifestazioa eginen dute Nafarroan hilaren 24an. Carlos Gimeno kontseilariaren dimisioa eskatu dute LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek, negoziazioari uko egin diola iritzita. | Adostasun sindikal ia erabatekoa erdietsi du Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok, bere kudeaketaren aurka. LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuek kontseilariaren kargugabetzea galdegin diote Nafarroako Gobernuari, eta manifestazioa eginen dute maiatzaren 24an, hauteskunde kanpaina betean, Hezkuntza Departamentuak negoziazio bide oro «blokeatu» duela argudiatuta. Bi greba egin ostean ere, gobernuak «ezikusiarena» egin diela salatu dute.
«Bigarren lanuztearen ondoren, LAB, Steilas, CCOO, ELA eta UGT sindikatuok bilera bat eskatu genion Maria Txibite lehendakariari, hezkuntza publikoa hobetzeko negoziazioa abiarazte aldera. Dirudienez, ordea, ez lehendakariak, ez Carlos Gimeno kontseilariak ez zuten beren agendetan tarterik topatu hilabete osoan gurekin elkartzeko, eta, euren ordez, bi zuzendari nagusi bidali zituzten maiatzaren 3ko bilerara», salatu dute sindikatuek ohar batean.
Bilera horretan, gainera, gobernuko bi zuzendari horiek «argi eta garbi» adierazi zuten «ez zutela sindikatuen aldarrikapenak aztertzeko asmorik», argudiatuta negoziazio sindikalerako organoak «beste batzuk» direla. «Jarrera hori ez dator bat Nafarroako Gobernuak beste sektore batzuetan agertutakoarekin, horietan langileen kontratazioak eta soldata igoerak adostu baitituzte», irakur daiteke sindikatuen oharrean. «Beraz, gezurra da esatea hobekuntza horiek ezin direla negoziatu Nafarroako Parlamentua desegin ostean eta Nafarroako Gobernua jardunean den bitartean», gaineratu dute. Gezurretan aritzea ere egotzi diote Gimenori, Hezkuntza Departamentuak ezarritako ratioak «sindikatuek eskatzen dutenaren azpitik» daudela adierazteagatik: «Ezin dira herrialde osoko batez besteko ratioak erabili, hiriguneetako ikastetxe askotako masifikazioa ezkutatzeko».
Hori dela eta, LABek, Steilasek, CCOOk, ELAk eta UGTk gaitzetsi egin dute kontseilariaren jokabidea, eta haren kargugabetzea eskatu: «Bere burua aurrerakoitzat duen gobernu batek ezin du Hezkuntzako buru izan irakasleen ordezkariekin negoziatzeari uko egiten dion pertsona bat». Hori dela eta, manifestaziorako deia egin dute: heldu den maiatzaren 24an izanen da, Iruñean. Bertan, sindikatuek gobernuari galdeginen diote ratioak murrizteko, lantaldeak egonkortzeko, lan gainkarga arintzeko eta langileek galdutako erosahalmena itzultzeko. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227731/matthewsek-ginga-jarri-dio-jaycoren-lanari.htm | Kirola | Matthewsek ginga jarri dio Jaycoren lanari | Australiarrak esprintean irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa. | Matthewsek ginga jarri dio Jaycoren lanari. Australiarrak esprintean irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa. | Urteak bete arren, hasierako gose berarekin ekiten die Michael Matthewsek (Jayco) itzuli handiei. Italiako Giroan, Frantziako Tourrean eta Espainiako Vueltan etapa garaipen bat lortu duten txirrindularien talde pribilegiatuan dago, baina argi utzi du garaipenak pilatzen jarraitzeko asmoa daukala. Australiarrak irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa, Italiako lasterketan lortu duen hirugarrena. Esprintean gailendu da, ohikoa duen moduan. Mads Pedersen (Trek) eta Kaden Groves (Alpecin) izan ditu atzetik.
Alexander Konychevek eta Veljko Stojnicek (Corratec) etapa hasi eta berehala hartu diote aurre tropelari, eta bi taldekideak elkarlanean aritu dira eguneko ihesaldian. Bizpahiru minuturen aldea izan dute gehienez, eta tropelak ez die biderik egiten utzi. Egunaren bigarren erdian bi mendateri egin behar izan diete aurre txirrindulariek: Valido Dei Laghi Di Monttichio (6,4 kilometro eta %6,3ko pendiza), eta Valico la Croce (2,6 kilometro %7,5an). Helmugan Matthewsek eramango zituen loreak, baina aurreko mendateetan Jaycok egindako taldeko lana bikaina izan da. Australiarraren taldekideak tropeletik tiraka aritu dira azken kilometro horietan. Garaipena lehiatzeko aurkaririk indartsuenak lehia horretatik kanpo utzi nahi izan dituzte, eta, horregatik, abiadura bizian aritu dira eguneko malda bakanetan. Pedersenek, adibidez, majo sufritu du, eta, esprintean ondo lehiatu bada ere, indarrak xahututa iritsi da azken metroetara. Matthewsek berak abiatu du esprinta urrunetik, eta, luze egin bazaio ere, inor ez zaio ondora iritsi.
Sailkapen nagusiari dagokionez, faborito guztiak elkarrekin iritsi dira. Aurrez, tarteko esprintean lehiatu dira maglia arrosa irabazteko asmoz bi faborito nagusiek; Remco Evenepoelek (Quick-Step) eta Primoz Roglicek (Jumbo-Visma). Hiru eta bi segundo hartu zituzten, hurrenez hurren, eta, hortaz, 44 segundo da orain bien arteko aldea sailkapenean. Biharko etapan maldan gora eta behera arituko dira etengabe; igoera ikaragarririk gabe, baina atseden hartzeko astirik gabe. Cole Molellako aldapa pikoetan amaituko da etapa (4 kilometro %9an), eta Roglicek Evenepoelek daukan aldea murrizten hasi nahiko du. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227732/pegasus-auziko-batzordeak-eskatu-du-europolek-esku-hartu-dezala-ikerketa-arintzeko.htm | Mundua | 'Pegasus auziko' batzordeak eskatu du Europolek esku hartu dezala ikerketa arintzeko | Europarlamentuaren ikerketa batzordeak kritikatu du Espainiak ez diola eman eskatutako informazioa. | 'Pegasus auziko' batzordeak eskatu du Europolek esku hartu dezala ikerketa arintzeko. Europarlamentuaren ikerketa batzordeak kritikatu du Espainiak ez diola eman eskatutako informazioa. | Ondorioen txostena onartu du gaur Pegasus auzia aztertzeko Europako Parlamentuak eratu zuen batzordeak. Idatziak ziurtzat jo du Espainiak politikari independentista gehiago espiatu zituela CNI Espainiako zerbitzu sekretuek aitortu baino, eta Europolek ikerketan parte hartzeko eskatu du. Halaber, salatu du Madrilek ez diola informazioa eman.
Iazko apirilean, Pegasus programarekin espiatutako 65 kalteturen zerrenda argitaratu zuen The Citizen Lab ikerketa zentroak —ia denak Kataluniako politikari independentistak eta beste bi EH Bildukoak: Arnaldo Otegi eta Jon Iñarritu—. CNIk aitortu zuen hemezortzi lagun espiatu zituela, Auzitegi Gorenaren baimenarekin, Kataluniako independentisten aurkako ikerketekin lotuta. Horien artean dago Kataluniako presidente Pere Aragones —presidenteordea zen zelatatu zuten garaian—. Europarlamentuaren batzordeak gainerako 47 kasuen gaineko ikerketa «justu eta eraginkor bat» eskatu du orain, eta Espainiari galdegin dio informazio gehiago eman diezaiola segurtasun nazionalaren izenean egin zituen entzuketen inguruan.
Txostenak gaineratu du auziari lotutako prozesu judizialak espero baino motelago doazela. Hori dela eta, elkarlan handiagoa eskatu die Espainiako agintariei, eta gomendatu dute Europolek ikerketan parte hartzea, prozesua arintzeko.
Txostena urtebete eta hiru hilabeteko ikerketaren emaitza izan da, eta Europako Parlamentuaren osoko bilkurak bozkatu beharko du orain. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227758/israelek-hamabost-palestinar-hil-ditu-gaza-bonbardatuta.htm | Mundua | Israelek hamabost palestinar hil ditu Gaza bonbardatuta | Gutxienez lau adingabe hil dituzte erasoaldian. Hamasek eta Jihad Islamikoak erantzun egingo dutela adierazi dute. Netanyahuk ohartarazi du Tel Aviv «edozein aukeratarako prest» dagoela. | Israelek hamabost palestinar hil ditu Gaza bonbardatuta. Gutxienez lau adingabe hil dituzte erasoaldian. Hamasek eta Jihad Islamikoak erantzun egingo dutela adierazi dute. Netanyahuk ohartarazi du Tel Aviv «edozein aukeratarako prest» dagoela. | Gaza bonbardatu du goizaldean Israelgo armadak. Jihad Islamikoa zuen helburu Ezkutua eta gezia deituriko operazio militarrak, eta, Tel Avivek berak jakinarazi duenez, talde armatuko hiru buruzagi hil dituzte erasoaldian. Palestinako Osasun Ministerioak, ordea, bestelako datuak eman ditu: gutxienez hamabost palestinar hil dituzte bonbardaketetan, horietatik lau adingabeak, eta beste hogei pertsona zauritu. Benjamin Netanyahu buru duen eskuin muturreko gobernuak ez du operazioari buruzko adierazpenik egin, baina segurtasun indarrek etxean geratzeko agindu diete Gazatik gertu bizi diren israeldarrei. Babesleku publikoak zabaldu dituzte, eta bertan behera utzi dituzte gaurko eskolak.
Israelek emandako aholkuak gorabehera, Gazatik gertu bizi diren 2.000 israeldar inguruk hustu egin dituzte beren etxeak, Hamasen erantzunaren beldur. Inguruetako udaletako arduradunek iragarri dute beste hainbeste lekualdatzeko prest daudela —Sderoten soilik 4.500 pertsona zerrendatu dituzte—. Etxea uztera behartutako herritarrak hoteletara eta aterpetxeetara eramango dituzte.
Hamasek eta Jihad Islamikoak erasoari erantzungo diotela adierazi dute, eta Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak ohartarazi die Tel Aviv «edozein aukeratarako prest» dagoela. «Etsaiei aholkatzen diet gu ez haserretzeko». Azaldu duenez, Tel Avivek operazio bat agindu zuen joan den astean Gazatik jaurtitako zenbait suziri Israelen lehertu ostean —kolono bat zauritu zen—. Operazioaren helburua izan da Jihad Islamikoaren liderrak hiltzea, eta talde armatuari «burua moztea».
Israelek beste bi palestinar hil ditu gaur arratsaldean, Gaza hegoaldean egin duen aire eraso batean. Jihad Islamikoak adierazi du hildakoak herritar zibilak direla, eta ez talde armatuko kideak. Israelen esanetan, berriz, Jihad Islamikoko kideak ziren, tankeen aurkako unitate batekoak, eta eraso bat egiteko bidean zihoazela bonbardatu dituzte.
Israelgo estatu indarrek emakume palestinar bat ere hil dute arratsaldean, Zisjordanian. Tel Aviven arabera, kolonia judu bati eraso egitear zegoela hil dute, tiroka. Horrez gain, borrokak izan dira goizean Zisjordaniako Nablus hirian. Lekukoen arabera, militarrek inguratu egin dute ustez Lehoiaren Gordelekua talde armatuko ekintzaile batena den etxea, eta taldeko kideek tiroka erantzun zuten. Tiroketan, 14 urteko palestinar bat zauritu dute.
Palestinako Atzerri Ministerioak ohar bat plazaratu du «Israelen krimenak» gaitzetsi eta nazioarteari laguntza eskatzeko. Bertan leporatzen dio Tel Avivi indar militarra baliatzea irtenbide baketsua behar lukeen gatazka politiko bat konpontzeko: «Bere eskubideak aldarrikatu besterik egin ez duen herri baten aurkako gerra bat da hau; ondorio lazgarriak dituena eta izango dituena».
Urtea hasi zenetik, ehundik gora palestinar hil ditu Israelek, gehienak lurralde okupatuetan egindako operazioetan. Tentsioa ez da baretzen Ekialde Hurbilean. Hilaren hasieran, Jihad Islamikoko buruzagi bat hil zen preso zegoela, gose greba luze baten ostean. Heriotzak protestak eragin zituen Zisjordanian, eta suziriak ere jaurti zituzten Gazatik Israel aldera. Ordu gutxiren buruan, baina, su etena hitzartu zuten bi aldeek. Israelek, ordea, urratu egin du menia hori goizaldean, Hamasen kontrolpeko eremua bonbardatu duenean.
Hilketa selektiboak
Haaretzek zabaldu duenez, Netanyahuk duela hainbat hilabete jakinarazi zien gobernuko kideei hilketa selektiboen politika berreskuratzeko asmoa zuela. Iturri horren arabera, lehen ministroak eman zien «helburuen berri», baina esan gabe zer neurri izango zuen erasoaldiak. Bilera hartan gobernuko kideen onespena jaso zuen lehen ministroak.
Hilketa selektiboei kritika asko egin dizkiete nazioartean, baina Tel Avivek maiz baliatu izan ditu palestinarren aurka. Israelgo presidente Isaac Herzogek berak goraipatu egin du gaur Netanyahuk agindutako erasoaldia. Haren esanetan, «terrorismoari huts eginarazteko eta Israelgo estatua eta herritarrak defendatzeko ekintza» izan da bonbardaketa, eta armadaren aginduak betez «erantzukizunez» jokatzen du gobernuak: «Gure bihotzak eta gogoak armadarekin eta hegoaldeko herritarrekin daude». Presidenteak ez du hitzik esan erasoaldian hildako zibilei buruz.
Aldiz, Hamasek ohar bat plazaratu du, eta ohartarazi «neurri berean» erantzungo diola Israelen erasoari: «Ez dugu onartzen erasoa soilik Jihad Islamikoaren aurkakoa izan denik. Hamasen ikuspegitik, palestinar guztien aurkako eraso bat izan da, eta neurri bereko erantzuna jasoko du». Talde islamistak esan du lurraldeko talde armatu guztiek bat egingo dutela Tel Aviven aurka.
NBE Nazio Batuen Erakundeak «onartezintzat» jo ditu hilketak. NBEren ordezkari berezi Tor Wenneslandek kritikatu egin du Israelek bere gain hartu ez izana zibilen hilketa, eta soilik hiru ekintzaileena aitortu izana. Bide beretik, erasoak gelditzeko eskatu die bi aldeei, «gatazkak okerrera egin ez dezan». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227759/nagua-albak-juan-karlos-izagirre-babestu-du.htm | Politika | Nagua Albak Juan Karlos Izagirre babestu du | Gara-k argitaratutako artikulu batean, Ahal Dugu-ko idazkari nagusi ohiak dio EH Bilduko hautagaiak Donostia «zaindu» dezakeela. | Nagua Albak Juan Karlos Izagirre babestu du. Gara-k argitaratutako artikulu batean, Ahal Dugu-ko idazkari nagusi ohiak dio EH Bilduko hautagaiak Donostia «zaindu» dezakeela. | Nagua Alba Ahal Dugu-ko Euskal Autonomia Erkidegoko idazkari nagusi izandakoak Juan Karlos Izagirre EH Bilduren Donostiako alkategaia babestu du maiatzaren 28ko udal hauteskundeei begira. Gara egunkariak argitaratutako iritzi artikulu batean, kexu agertu da Donostiaren egoerarekin, batez ere etxebizitzaren gaian, eta adierazi du Izagirrek hiria «zaindu» dezakeela: «Lagun batek [...] esan zidan Donostiak Venezia bihurtzeko arriskua zuela [...]; han bizitzea ezinezko bihurtu da bere bizilagunentzat [...]. Uste dut garaiz gaudela saihesteko, berriro edukitzeko hiri abegikor hura, harro erakustekoa, baina bizi dutenek egina. Baina hori bakarrik gertatuko da udaletik irteten badira hiria hondatzen dutenak, eta donostiarrek babesten badute, Juan Karlos Izagirre bezala, hura zaintzeko gobernatzera iritsi daitezkeenak».
Albak azaldu du «beste Donostia bat posible delako itxaropena berreskuratzen» duela Izagirre entzutean zenbait proposamen egiten; auzoen saturazio maila eta biztanleriaren zaurgarritasun maila neurtzea, kasu.
Alba (Donostia, 1990) Ahal Dugu-ko idazkari nagusi aukeratu zuten 2016ko martxoan, eta 2017ko abendura arte egon zen karguan. Espainiako Kongresuan diputatua ere izan zen 2016tik 2019ra bitartean. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227760/lan-merkatuan-euskal-talentua-nagusi-harrobia-ikastolaren-eskutik.htm | albisteak | Lan merkatuan euskal talentua nagusi, Harrobia ikastolaren eskutik | Harrobia ikastolak etorkizuneko langile prestatuak eskaintzen dizkio lan merkatuari, langile prestuak eta ondo prestatuak. | Lan merkatuan euskal talentua nagusi, Harrobia ikastolaren eskutik. Harrobia ikastolak etorkizuneko langile prestatuak eskaintzen dizkio lan merkatuari, langile prestuak eta ondo prestatuak. | Garai berriak datoz, horretan ez da zalantzarik. Eta garai berrietara egokitzen diren pertsonak nahi ditu lan merkatuak. Antzina ez bezala, espezializazioaren aldean balio anitzeko langileak beharko dira, teknologiarekin trebeak, jakintasunean murgiltzen iaioak, arazoei irtenbideak bilatzen abilak; azken batean, lan merkatu berriak izango dituen eskakizunetarako trebatutako langileak, eta, gainera, motibatuta daudenak, sortzaileak, autonomoak baina, aldi berean, talde lanean jarduteko gaitasuna dutenak. Horiexek dira talentu hitzak ezkutatzen dituen ezaugarriak.
Harrobia ikastolak hori guztia eskaintzen dio lan merkatuari, langile prestuak eta ondo prestatuak, etorkizuneko langile prestatuak. Izan ere, Harrobia ikastola Lanbide Heziketako Ikastetxe Integratua izaki, oraingo eta etorkizuneko langileen prestakuntzan dihardu bi eremu nagusitan: industria sortzaileak eta kirol industria. Bi eremu horietan eskaintza zabala dauka oinarrizko, erdi mailako eta goi mailako zikloetan eta lanbide heziketako masterrean. Baina horrekin batera, prestakuntza ekintza andana dauka langile eta langabetuentzat ere: bizikleta ibilbideen gidaritza, sorospena, zibersegurtasuna, mindfulness, mendiko ibilbideen gidaritza, marketin digitalerako tresnak, zaintza eta segurtasuna,... Gizartea hobetzeko talentua Alabaina, talentuak ez dauka zentzu handirik jendartearen hobe beharrean erabiltzen ez bada. Hala, gizartea hobetzeko baliatu nahi dute talentua; horregatik dauzka ikastolak erro sendoak Bizkaiko ehun ekonomiko eta sozialean. Esaterako, Tkgunearen bitartez, berrikuntza proiektuak eskaintzen dizkie enpresei, haien beharrei erantzuten laguntzeko; gainera, orientazio lan pertsonalizatua ez ezik bitartekaritza lana ere egiten du orientazio zerbitzuak, lan eskaintzak eta eskariak uztartuz, Harrobia enplegu agentzia ofiziala baita, besteak beste. Baina erro sendoak ez dira enpresetara mugatzen; Bilbo Zaharra, Zabala, Miribilla eta San Frantzisko auzoetako elkarteekin lanean dihardute, dela migratzaileen proiektuak bultzatuz, dela merkatari txikiei prestakuntza emanez, dela beste elkarte batzuekin proiektu inklusiboetan elkarlanean arituz...
Harrobia ikastolako bi ikasle, irakasle batekin. HARROBIA IKASTOLA
Ikasketarako metodologia berritzailea Hezkuntza zikloei dagokienez, bideojokoen industria, kirol egokitzapena, kirol instalazioen kontserbazioa, natura inguruneko gidaritza lanak, marketina eta publizitatea, eta informatika ikas daitezke Bilboko Harrobia plazako instalazioetan, den-denak egungo gizartean beharrezkoak diren sektoreak, bistan denez. Ikas-metodologiak proiektu errealekin lan egitera daramatza. Horren erakusgarri, Kirol Egokitzapeneko ikasleek adinekoen artean ohitura osasungarriak sustatzeko egitasmo bat egin dute Bizkaiko zenbait udalerrirekin elkarlanean, adibidez; Marketin zikloko ikasleek, berriz, merkatari txikiei laguntzen diete Marketin solidarioa proiektuaren bitartez; eta nola ahaztu Elkarteneten lanari esker Saharara, Mauritaniara eta Iparraldera heldu diren ordenagailu eramangarriak, Harrobia ikastolako ikasleen laguntzarekin. Ekintzailetza sustatzen Talentua ustiatzen duten proiektuen bultzatzailea ere bada Harrobia; horren adibide dira orain arte sortu diren 19 enpresa proiektuak, landutako 35 proiektu baino gehiagotatik; gainera, horietatik %60k martxan diraute oraindik. Sektore askotako enpresak dira: kirolekoak, elikadurakoak, bideojokoen arlokoak, bidaia agentziak, proiektu sozialak eta solidarioak... Ikasketak, euskaraz Izenburuko euskal hitza aipatuta, Ikastolen Elkarteko kidea den heinean, Harrobia ikastolak euskaraz eskaintzen ditu ikasketak; euskaraz eskaini nahi ditu ikasleek enpresetan jasotzen duten prestakuntza, eta, lan munduan eta bere txikitasunetik hasita, inpaktua eragin nahi du haren harreman sarean dauden eragile guztiengan, euskarak presentzia handiagoa izan dezan lan munduan. Honenbestez, esan daiteke euskal talentua barreiatuz doala Ibaiondotik Bilbora, Bilbotik Bizkaira; etorkizuna euskaraz dator, eta mundu aldakor hau erronkaz beterik dator, baina Harrobian prest daude jada. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227762/azkorbebeitia-eta-zubizarreta-garaile-domusa-teknik-40-mlk-proban.htm | albisteak | Azkorbebeitia eta Zubizarreta garaile Domusa Teknik 40 MLK proban | Azpeitiko ultra distantziako lasterketaz gain, Txindokiko kilometro bertikala eta Ioar-Kanpezu maratoi erdia ere izan dira asteburuan. Txindokiko igoeran, Naiara Irigoien burlatarra eta Ïu Net kataluniar gaztea nagusitu dira. Kanpezun, berriz, Maud Combarieu eta Walther Becerra. | Azkorbebeitia eta Zubizarreta garaile Domusa Teknik 40 MLK proban. Azpeitiko ultra distantziako lasterketaz gain, Txindokiko kilometro bertikala eta Ioar-Kanpezu maratoi erdia ere izan dira asteburuan. Txindokiko igoeran, Naiara Irigoien burlatarra eta Ïu Net kataluniar gaztea nagusitu dira. Kanpezun, berriz, Maud Combarieu eta Walther Becerra. | Oihana Azkorbebeitia abadiñarra (Bizkaia) eta Borja Zubizarreta azkoitiarra gailendu ziren larunbatean Azpeitian, ultra distantziako Domusa Teknik 40 MLK mendi lasterketan. 500 korrikalari baino gehiago abiatu ziren Azpeitiko plazatik. Neurriak ez ziren berriketakoak (65 kilometro eta 3.700 metroko desnibela), eta eguraldiak hainbestean eutsi zion. Euskal Herriko Kopa Ultraren bigarren proba ere izan zen Domusa Teknik.
Emakumezkoetan, Azkorbebeitia zen faborito nagusia. Iaz, lehen edizioan, aise irabazi zuen eta bigarrenean ere ez zuen hutsik egin. Abadiñokoak ez zien aukerarik eman bere aurkariei: Gazume tontorreko lehen kontrolean, 11 kilometroren buruan, ia 5 minutu eta erdiko aldea zuen Sara Peña bigarrenarekiko, eta handik aurrera areago handitu zituen aldeak. Helmugan, 7:09:13ko denbora egin zuen Azkorbebeitiak. Bigarren posturako nor baino nor aritu ziren Larraitz Aragon durangarra eta Sara Peña oriotarra. Azkenean, Aragon izan zen bigarren eta Peña hirugarren.
Gizonezkoetan ezustekoa eman zuen Borja Zubizarretak. Aritz Egea iazko txapelduna zen faborito nagusia, eta hasieratik nabarmendu zen urretxuarra. Lasterketaren hirugarren ordura arte probaren buruan joan zen Egea, baina bero kolpe baten ondorioak eta kalanbreak jasaten hasi zen probaren erdialdetik aurrera. Zubizarreta azkoitiarra aldeak murrizten hasi zen orduan, eta Pagotxeta inguruan gainditu egin zuen Egea. Handik gutxira, Azpeitiko Ikasberri Ikastolaren gunean lasterketa bertan behera uztea erabaki zuen iazko txapeldunak. Hortik aurrera, Zubizarretak arazorik gabe eutsi zion lasterketaren buruari amaieraraino. Azkoitiarrak 05:53:33 behar izan zituen lasterketa osatzeko, eta iaz Egeak eginiko denbora (06:00:33) ere hobetu zuen. Bigarren Ibarrako (Gipuzkoa) Goar Lopetegi izan zen, ia ordu erdira (06:21:16), eta hirugarren Marcos Ramos terueldarra (Espainia) izan zen.
Enkarterri Extrem eta Domusa Teknik 40MLK lasterketen ondoren Sara Peña eta Goar Lopetegi dira ultra distantziako Euskal Herriko Kopako liderrak.
Domusa Teknik 40 MLK probako sailkapenak.
Irigoien nafarra eta katalan gaztetxoak Txindokiko bertikalean
Azpeitiko probaz gain, asteburuan bazen beste lasterketa garrantzitsu bat: Txindokiko kilometro bertikala, modalitate honetako Euskadiko txapelketa. Iaz heldu zitzaion berriro lasterketa honi, eta aurten goi-mailakoa izan da partaidetza. 240 korrikalari zeuden izena emanda, baina azkenean 148 izan ziren lasterketan parte hartu zutenak, horietatik 47 emakumezkoak. Larraiztik abiatu, Gaintzako bidegurutzeraino era neutralizatuan jaitsi, eta handik ekin zioten lasterkariek kilometro bertikalari (3,6 km eta 980 m desnibel).
Kilometro bertikaleko emakumezkoen podiuma. EMF
Bi irabazleek, Ïu Net kataluniarrak eta Naiara Irigoien burlatarrak sekulako lasterketa osatu zuten, eta iazko denborak aise gainditu zituzten. Joan den urtean, Asier Larruzeak 35 minutu eta 59 segundo behar izan zituen Txindoki gailurra jotzeko; igandean, Net kataluniarrak 34 minutu eta 22 segundotan geratu zuen kronometroa. Naiara Irigoienek ere errekorra ezarri zuen: nafarrak 40 minutu eta 20 segundotan osatu zuen igoera.
Gizonezkoetan, Kataluniako selekzioko gaztetxoek sekulako maila erakutsi zuten. Ïu Net (34:22) eta Jan Castillo (34:36), biak junior mailakoak, izan ziren bi lehenak. Haien atzetik, Alain Santamaria errioxarra (34:58) izan zen hirugarren. Hain zuzen, Ezcarayko korrikalaria izan zen gizonezko seniorretan lehena. Emakumezkoetan, Naiara Irigoien burlatarraren atzetik, Gabriela Lasalle kataluniarra (42:52) eta Silvia Lara espainiarra (43:06) izan ziren bigarren eta hirugarren.
Euskadiko Txapelketari dagokionez, EAEko lehen korrikalariak Iñigo Alzola Gordoa arrasatearra eta Maite Zabaleta Egaña aretxabaletarra izan ziren.
Txindokiko bertikaleko sailkapen guztiak hemen.
Kanpezu-Ioar maratoi erdia
Azkenik, lineako lasterketen Euskal Herriko Kopako 4. lasterketa ere jokatu zen igandean: Kanpezu-Ioar mendi maratoi erdia. Ia 400 lasterkari aritu ziren Kanpezuko (Araba) proban (26 km, 1930 m+). Emakumezkoetan Maud Combarieu nagusitu zen (3:14:12), Oihana Zubillaga izan zen bigarren (3:15:59) eta Oihane Unzalu hirugarren (3:27:15). Gizonezkoetan, Walther Becerra nagusitu zen (2:30:10), Irazu Aranburu izan zen bigarren (2:32:53) eta Pablo Gonzalez hirugarren (2:33:32).
Kanpezu-Ioar probako sailkapen guztiak hemen. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227763/entzierroaren-irudi-batek-iragarriko-ditu-aurtengo-sanferminak.htm | Bizigiro | Entzierroaren irudi batek iragarriko ditu aurtengo sanferminak | Raul Lopez Martin diseinatzaile bizkaitarrak irabazi du kartel lehiaketa, Une bat izeneko lanarekin. | Entzierroaren irudi batek iragarriko ditu aurtengo sanferminak. Raul Lopez Martin diseinatzaile bizkaitarrak irabazi du kartel lehiaketa, Une bat izeneko lanarekin. | Enrique Maia Iruñeko alkateak gaur jakinarazi du zer kartel aukeratu duten aurten iruindarrek sanferminak iragartzeko. Entzierroaren irudi bat hautatu dute, Une bat izenburukoa, zeinetan ikusten den korrikalari bat zezena atzean duela. Kartelaren egilea Raul Lopez Martin diseinatzaile barakaldarra da. «Festaren istant txiki bat islatu nahi izan dut kartel honekin. Denbora gelditzen den unea. Esfortzua, abiada, dinamismoa, indarra... Entzierroa bera. Hori guztia islatzen du kartelak».
Lopezek gehitu du teknika mistoa erabili duela, analogikoa eta digitala, diseinua ontzeko: «Pinturaren arrastoak, pintzel markak eta tantak... hori guztia benetakoa da, inprobisazioaren kutsua eman nahi niolako; gero, irudia digitalizatu, eta tresna digitalekin osatu dut konposizioa», azaldu du kartel irabazlearen aurkezpenean. Funtsean, «kaos kontrolatua» erabili duela esan du: «Kaotikoak diruditen zertzeladak, baina ongi pentsatuta».
Guztira, 6.242 boto eman dituzte herritarrek: 3.945 udal webgunean, 2.182 aurrez aurreko arretarako bulegoetan, eta 115 boto telefono bidez. Horietatik guztietatik, 1.913 boto jaso ditu kartel irabazleak (%30,7). Bigarren sailkatua izan da Alfredo Leon Mañu diseinatzaile nafarraren 204 ordu izeneko kartela, 1.551 botorekin (%24,9) eta hirugarrena, berriz, Martin Legasa Cortesen Bederatzi letra, bederatzi egun, bederatzi enblema, 897 boto paper lortuta (%14,4).
Ibilbide profesional luzea
Eskarmentua du kartelgintzan Lopezek. Arte Ederrak ikasi zituen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, eta diseinu grafikoan eta ilustrazioan espezializatu da. 30 urteko ibilbide profesionalean, 200 sari baino gehiago lortu ditu kartelgintzan Euskal Herrian, Katalunian eta Espainian. Besteak beste, Bilboko Aste Nagusiko kartel lehiaketa irabazi zuen 2001. urtean, eta haren sinadura daramate Nafarroako hainbat herrietako jaiak iragartzeko afixek ere; hala nola Tafallan, Lerinen, Aiegin, Uharten, Barañainen, Altsasun, Larragan eta Atarrabian. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227764/frantziako-justiziak-herriko-etxeetako-osoko-bilkuretan-katalana-erabiltzea-debekatu-du.htm | Mundua | Frantziako Justiziak herriko etxeetako osoko bilkuretan katalana erabiltzea debekatu du | Montpellierko Administrazio Auzitegiak ebatzi du katalana erabiltzea konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako. Auzapezek helegitea aurkeztuko dute. | Frantziako Justiziak herriko etxeetako osoko bilkuretan katalana erabiltzea debekatu du. Montpellierko Administrazio Auzitegiak ebatzi du katalana erabiltzea konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako. Auzapezek helegitea aurkeztuko dute. | Elnako, Els Banys i Palaldako, Portvendreseko, Tareraceko eta Sant Andreu de Suredako herriko etxeek (Ipar Katalunia) beren araudiak aldatzea erabaki zuten osoko bilkuretan katalanaren erabilera bermatzeko, baina Montpellierko Administrazio Auzitegiak gaur ebatzi du bileretan hizkuntza horretan aritzea Frantziako Konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako. Erabaki horren ondorioz, bost udalerriek datozen hiru hilabeteetan aldatu beharko dute, berriz, beren araudia.
Herriko etxeek argudiatu zuten Hizkuntza Gutxituen Europako Itunak ahalbidetzen ziela katalana erabiltzea, baina auzitegiak erantzun du akordio hori betetzea ez dela «nahitaezkoa». Epailearen arabera, araudiek frantsesaren estatusari kalte egiten diote, osoko bilkuretan «lehenik katalanez» aritu eta «gero frantsesera itzultzen» den kasuetan; hau da, argudiatu du frantsesera itzultzea ez dela nahikoa, ordena horretan hizkuntza hori bigarren mailakotzat jotzen dutelako. «Katalanaren erabilera itzulpenean dago baimenduta».
Elna izan zen lehena bere araudia aldatzen, eta prozedura hau zehaztu zuen: katalanez mintzatu nahi duten hautetsiek hala egin dezaketela, betiere esandakoa gero frantsesera itzultzen bada. Testuen kasuan ere, frantsesaren itzulpena bermatzea zen asmoa, eta hizkuntza horretan idatzitakoak nabarmentzea katalanaren aurrean.
Auzitegiaren erabakiaren berri jakin eta berehala, herrietako hautetsiek agerraldia egin dute, eta azaldu dute oraindik ez dutela agortu bide judiziala. Elnako auzapezorde Pere Manzanaresek, adibidez, adierazi du «lasterketaren lehen etapa galdu» dutela, baina «gainontzeko aukerak» ere erabiliko dituztela: «Helegitea [Okzitaniako] Tolosako Administrazio Auzitegian, gero [Frantziako] Estatu Kontseiluan, eta, azkenik, beharrezkoa balitz, Giza Eskubideen Europako Auzitegian».
Hori bai, herriko etxeen abokatu Mateu Ponsek azaldu du auzitegiaren erabakiak «inplizituki» ireki diola atea bilera horietan lehenik frantsesez hitz egin eta gero katalanera itzultzeari. Hortaz, Portvendreseko auzapez Gregory Martik esan du horren arabera aldatuko dutela bere herriko araudia: «Eta gero ea zer egiten duen prefetak».
Rodrigue Furcy Ekialdeko Pirinioak departamenduko prefetak eraman zuen kasua justiziara, argudiatuta «Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa» dela. Herriko etxeei eskatu zien araudia aldatzeko, baina, ezezkoa jaso zuenez, auzitara jotzea erabaki zuen.
Korsikeraren kasua
Gaurko erabakiak joan den martxoko beste bat oroitarazi du, korsikerarekin zerikusia duena. Bastiako Administrazio Auzitegiak ebatzi zuen hizkuntza hori ezin zela erabili Korsikako Asanblean, hori egitea Frantziako Konstituzioaren kontrakoa delakoan.
Uharteko parlamentuak 2021ean onarturiko ebazpenak dio «Korsikako Asanblearen hizkuntza eta eztabaidak frantsesa eta korsikera» direla, baina justiziak ez zuen legezkotzat jo hori, eta bertan behera utzi zuen testua.
Frantziako Gobernua eta Korsikako hautetsiak irlaren etorkizun instituzionala negoziatzen ari diren honetan hartu zuen erabakia auzitegiak, eta horrek are gehiago gaiztotu du bien arteko harremana.
2014an ere, Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota zuen Uztaritzeko Herriko Etxeak (Lapurdi) harturiko deliberoa: euskara hizkuntza ofizial izatea. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227765/talentua-sustatzen-inmakulada-ikastolan.htm | albisteak | Talentua sustatzen Inmakulada Ikastolan | 2023-2024ko ikasturtetik aurrera, osasun familiako hezkuntza-eskaintza areagotuko dute Inmakulada Lanbide Ikastolan, eta goi mailako Protesi Audiologiako teknikari izateko prestakuntza ere emango dute. | Talentua sustatzen Inmakulada Ikastolan. 2023-2024ko ikasturtetik aurrera, osasun familiako hezkuntza-eskaintza areagotuko dute Inmakulada Lanbide Ikastolan, eta goi mailako Protesi Audiologiako teknikari izateko prestakuntza ere emango dute. | Talentua sustatzearen alde egiten du Tolosako (Gipuzkoa) Inmakulada Lanbide Ikastolak, eta aitzindaria ere bada. Izan ere, 2023-2024ko ikasturtetik aurrera, osasun familiako hezkuntza-eskaintza areagotu egingo du, eta goi mailako Protesi Audiologiako teknikari izateko prestakuntza ere emango du. Beraz, Euskal Autonomia Erkidegoan arlo horretako prestakuntza ematen lehena izango da Inmakulada Lanbide Ikastola.
Horrela, osasun arloko espezializazioan oinarrituta, audiologia-ebaluazioa egin eta entzumen-protesiak hautatu eta egokitzeko profesionala izateko prestatuko ditu Protesi Audiologiako teknikari gisa aritzeko asmoa duten ikasleak. Lan munduan behar handiko zikloa da, eta prestakuntza prozesuan Osasuna eta Teknologiak uztartuko dira.
Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolan oso garrantzitsua da talentua eta ekintzailetza sustatzea, Ana Monge zuzendariak azpimarratu duenez: «Arduraz hartzen dugu gaur egun gizartean hain baloratua den talentua sustatzeko enkargua. Ikasle autonomo, kritiko eta iniziatibadunak ezinbestekoak dira informazioaren gizartean. Bizi proiektua izatea, sormena eta adimen emozionala ezaugarri garrantzitsu bilakatzen dira ziurgabetasun garaian. Etorkizuna digitala, eleaniztuna eta globala da, eta, erronka honi aurre egiteko, ekintzailetzan heziko zaituztegu. Aurreko ezaugarri horiek guztiak bilduz, pertsona kooperatibo eta konprometituak izan nahi ditugu gure artean».
Suhar proiektua
Hori guztia lantzeko, Inmakulada Lanbide Ikastolaren tresnarik garrantzitsuena bere hezkuntza proiektua da: Suhar. «Aipatutako ezaugarri horiek lantzeko, espazio anitz eta sortzaileak topatuko dituzue: espazio fisiko egokituak, teknologiaz jantzitako gelak, harremanak garatzeko esperientzia eta proiektu berritzaileak (ikastolan zein ikastolatik kanpo); hori guztia gertutasun eta malgutasun giroan».
Suhar hezkuntza proiektuarekin izango dituzten esperientziekin ikasleek haien talentua garatu ahal izango dute, Mongek azaldu duenez. «Erronkak, ikasketa zerbitzu eta proiektuak (bertako zein nazioartekoak) ditugu ardatz. Dual berria eta aurreratuaren bidez ikastolako ikaskuntzak lan errealitateko bizipenekin kontrastatuz, konpetentzia horiek potentziatzen ditugu. Batzorde autokudeatuek lidergoa eta haien interesak garatzeko aukera izango duzue, ekintzailetasun digitala barne».
Halaber, Erasmus proiektuekin eta ikasleen arteko trukeekin, nazioarteko begirada lantzen dute Inmakulada Ikastolan, «Hazitokia dugu garapen pertsonala lantzeko espazio aproposa. Urteroko boluntariotza azokak gizarte arloko enpresak ezagutu eta haiekin elkarlanean gizartearekin konpromisoa lantzeko aukera eskaintzen dizue».
Ikastolako langileen talentua garatzea ere oinarrizkoa da Inmakulada Lanbide Ikastolan: «Konpetentzia horiek ikastolaren helburuak eta langileen gaitasunak alineatuz lantzen ditugu. Hezkuntza beharrez haratago, gizartearen beharrei ere erantzun behar die langileek. Ikastola ez da agente bakartu bat: auzo, herri eta gizarte ingurune baten parte aktiboa da, eta horrek ikastolako kide guztien konpromisoa eskatzen du elkarrekin hazi, ikasi eta bizitzeko».
Ana Monge zuzendariak Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolan prestatzera animatzen ditu ikasleak: «Zatoz eta hazi, hezi eta gozatu gurekin!». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227766/sudango-militar-buruaren-esanetan-rsfk-khartumen-segituz-gero-ez-da-su-etenik-izango.htm | Mundua | Sudango militar buruaren esanetan, RSFk Khartumen segituz gero ez da su etenik izango | Gatazkari irtenbide bat emateko negoziazioetan ari dira armada eta paramilitar taldea, Saudi Arabian. Al-Burhanen arabera, «Sudango estatu guztietan egoera egonkorra da, hiriburuan izan ezik». | Sudango militar buruaren esanetan, RSFk Khartumen segituz gero ez da su etenik izango. Gatazkari irtenbide bat emateko negoziazioetan ari dira armada eta paramilitar taldea, Saudi Arabian. Al-Burhanen arabera, «Sudango estatu guztietan egoera egonkorra da, hiriburuan izan ezik». | Sudanen ehunka hildako eta zibilen exodoa eragin dituen gerrari irtenbide bat emateko lehen negoziazioetan ari dira bi aldeak, armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarra, Jiddan (Saudi Arabia), AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Hego Sudanen laguntzarekin. RSFren buruzagi Mohamed Hamdan Dagalok iragan larunbatean adierazi zuen espero duela aldeek su eten iraunkor bat hitzartzea lortuko dutela. Bada, militarren komandante buru Abdel Fattah al-Burhan ezkor mintzatu zen atzo, Dagalori erantzun zion meniarik gabe ez dela paramilitar taldearekin akordio batera helduko. Are, elkarrizketak arrakasta izateko, RSFk Khartumetik erretiratu egin behar duela nabarmendu zuen.
Ikusi gehiago: Sudango paramilitarren buruak su eten iraunkor bat adostea espero du negoziazioetan
Bi aldeek larunbatean hasitako elkarrizketen helburu nagusiena da menia bat negoziatzea, apirilaren 15az geroztik hondamendi humanitario batean murgilduta dagoen Afrikako herrialde horretara laguntza iristeko eta zibilentzako korridore humanitarioak bermatzeko. «Horretarako, talde paramilitarreko kideak etxebizitza eremuetatik irten behar dute. Hori da su etena lortzeko bide bakarra. Saudi Arabian erdietsi nahi dugu tratu hori, eta lortzen ez badugu elkarrizketek ez dute emaitza onik emango», esan zuen Al-Burhanek, Egiptoko Al-Qahera News telebistari eskainitako elkarrizketa batean.
Armadako buruzagiaren arabera, «Sudango estatu guztietan egoera egonkorra da, Khartumen izan ezik». Izan ere, paramilitarrak hiriburuan pilatu dira; besteak beste, zibilen etxebizitza inguruetan, geltokietan, eraikin publikoetan, gasolindegietan eta ospitaleetan «gotortuta» daude, «armadaren bonbardaketetatik babesteko». Leku horietatik guztietatik alde egin behar duela exijitu dio Al-Burhanek RSFri. «Eskera hori bete ondoren, beste gai batzuez hitz egin ahalko dugu; hala nola, egoera politikoaz edota Sudango krisiaren konponbideaz». Guda piztu zenetik, zenbait su eten hitzartu dituzte bi aldeek, baina elkarri egotzi izan diote menia urratu izana.
Bien bitartean, Sudango borrokek ez dute etenik. Al-Jazeera hedabideak jasotako zenbait lekukoren arabera, liskar gogorrak eta tiroketak izan ziren atzo Khartumen, batez ere presidentearen jauregiaren inguruan eta erdialdean; armadak airez eraso zien paramilitarrei, eta haiek, berriz, lurretik erantzun zioten. Ipar Khartumen ere artilleriako bonbardaketak ere izan ziren.
Egoera, «tragikoa»
Horrekin lotuta, gerrak eragindako egoera «tragikoaz» ohartarazten ari dira nazioarteko GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta tokiko komunikabideak. Osasun sistema geratzeko zorian dago, eta medikuek Al-Jazeerari esan diote Khartum inguruko ospitaleetako egoera «oso larria» dela: «Langile gutxi ditugu. Laguntza behar dugu».
Mahjoub Salah, 28 urteko medikua, borroka gogorren lekuko izan zen joan den hilean; Ekialde Hurbileko hedabideari azaldu dionez, begien aurrean ikusi zuen haren bizilagun bati nola egin zioten tiro; sabelean jaso zuen. Salah eta haren familia Sudandik irteteko ahalegin berezia egiten ari dira. «Pasaporteak noiz emango dizkiguten zain gaude oraindik, baina ez dakigu zenbat denbora beharko duten». Port Sudandik Saudi Arabiara joan asmo dute.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak emandako azken datuen arabera, 604 lagun hil eta 5.127 zauritu dituzte hiru asteotan, batez ere Khartumen, horren inguruan eta herrialdearen mendebaldean dagoen Darfurren. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, gutxienez 114.000 herritarrek pasatu dute muga inguruko zazpi herrialdeetara ihes egiteko; UNHCRk espero du kopuru hori 860.000ra igoko dela asteotan. Horrez gain, jada 700.000 barne desplazatu eragin ditu gerrak, eta erakundeak ohartarazia du giza hondamendi bat gertatuko dela borrokak ez badituzte eteten.
Ikusi gehiago: Sudango gerra, milaka lagun ihesean
Hain justu, MEP Munduko Elikadura Programak berriki salatu du iragan asteburuan arpilatzeak egon zirela erakundeak Khartumen dituen bulego eta biltegietan. MEPeko eledun Farhan Haqren esanetan, orotara 17.000 tona elikagai «galdu» dituzte armadaren eta paramilitarren arteko borrokak hasi zirenetik. Bide horretan, NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek gatazkako bi aldeei gogorarazi die «errespeta eta babes» ditzatela langile humanitarioen eta erakundeen instalazioak, baita zibilenak ere.
Washingtonek eta Rigak bultzatutako ekinbidea Khartumgo zenbait eremu gudu zelai bihurtu dituzten borrokaldiei amaiera emateko lehen saiakera serioa izan da; izan ere, azken urteetako istiluen ondoren gobernu zibila ezartzeko nazioartean babestutako egitasmoa oztopatu dute, eta krisi humanitarioa eragin. Saudi Arabiako Atzerri Ministerioak atzo adierazi zuenez, «atariko» elkarrizketak «luze gabeko su eten eraginkorra» lortzea du xede, «laguntza humanitarioa errazteko».
Turkiaren prestasuna
AEBetako Estatu Departamentuak uste du aldeek zibilen auzia ere eztabaidatu dutela, «akordio iraunkorrago» bati buruzko elkarrizketek «urrun» diruditen arren. Bada, hain zuzen, Al-Burhan armadako buruaren mandatari Dafallah Alhajek hau esan zuen atzo, Hego Sudanen: «Oraintxe bertan, ez gaude prest [Dagalo] Hemedti jeneralarekin negoziatzeko».
Bestalde, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek Al-Burhani jakinarazi dio Ankara prest dagoela bitartekari lana egiteko, gatazkari irtenbide bat emateko asmoz. Erdogan «kezkatuta» azaldu da borroken ondorioz hildakoen eta zaurituen kopuruak gora egin duelako. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227767/torturaren-inguruko-karpeta-urdinak-dokumentalak-publikoaren-saria-irabazi-du-documenta-madrid-jaialdian.htm | Kultura | Torturaren inguruko 'Karpeta urdinak' dokumentalak publikoaren saria irabazi du Documenta Madrid jaialdian | Ander Iriarte zuzendariak eskerrak eman dizkie Madrilgo ikusleei, ikus-entzunezkoak izan duen harreragatik: «Milaka eta milaka torturaturi esan diezue sinisten diezuela». | Torturaren inguruko 'Karpeta urdinak' dokumentalak publikoaren saria irabazi du Documenta Madrid jaialdian. Ander Iriarte zuzendariak eskerrak eman dizkie Madrilgo ikusleei, ikus-entzunezkoak izan duen harreragatik: «Milaka eta milaka torturaturi esan diezue sinisten diezuela». | «Bake prozesuan gauden honetan, bestearen mina aitortzeko lekua utzi behar da. Ez dakit lehen aldia den, baina Madrilgo ikusleek —eta hori, sinbolikoki, asko da— milaka eta milaka torturaturi esan diezue mina aitortzen diezuela, sinisten diezuela. Eta hori oso garrantzitsua da, eskerrik asko». Ander Iriarte zinemagileak (Oiartzun, Gipuzkoa, 1986) horrela amaitu du Documenta Madrid jaialdiko sari banaketan eman duen hitzaldia. Publikoaren saria jaso du Iriartek zuzendu eta ekoitzitako Karpeta urdinak dokumentalak.
Torturaren inguruko dokumental horrek 113 minutu irauten du, eta Pako Etxeberriak Eusko Jaurlaritzarentzat zuzendu zuen txostenean dago oinarrituta. Joan den irailean estreinatu zuten, Donostiako Zinemaldian. Lana Mirokutanarekin ekoitzi zuen Iriartek, Gastibeltza Filmak-ekin batera.
Estreinaldiaren egunean BERRIAri azaldu zionez, «konbentzituak ez daudenek begiak irekitzea» zen bere nahia, eta Madrilen eman duen hitzaldian ere horretan egin du azpimarra. Dokumentala egiteko ehun protokolo baino gehiago irakurri eta ikusi zituen. Zuzenean ez zuen torturaturik elkarrizketatu, baina ikerketaren material originala erabili zuten: «Elkarrizketa horiek psikologoek, psikiatrek, antropologoek eta auzi medikuek egin dituzte», azaldu zuen.
Iriarteren aita torturatua izan zen, eta ageri da ikus-entzunezkoan. Besteak beste, Ertzaintzako agenteek egindako torturak ere aipatzen dira.
Documenta Madridekoa ez da Karpeta urdinak lanak jaso duen lehen aitortza. Azken hilabeteetan, nazioarteko hainbat jaialditan ikusi ahal izan da dokumentala, eta jardun hori herriz herriko emanaldiekin uztartzen dabiltza ekoizleak. Hurrengo emanaldiak Zornotzan (Bizkaia), Valentzian (Herrialde Katalanak) eta Azpeitian (Gipuzkoa) izango dira. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227768/ikastolen-elkarteak-dio-hezkuntza-lege-proiektua-laquobalekoaraquo-dela-baina-laquogabeziakraquo-ere-badituela.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak dio Hezkuntza Lege proiektua «balekoa» dela baina «gabeziak» ere badituela | Ikastolen Elkarteak Hezkuntza Lege proiektuaren balorazioa egin du. Uste dute hizkuntza ereduak «isilbidez indargabetuta» daudela, baina murgiltzea eskatu dute. | Ikastolen Elkarteak dio Hezkuntza Lege proiektua «balekoa» dela baina «gabeziak» ere badituela. Ikastolen Elkarteak Hezkuntza Lege proiektuaren balorazioa egin du. Uste dute hizkuntza ereduak «isilbidez indargabetuta» daudela, baina murgiltzea eskatu dute. | Pil-pilean jarraitzen du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege proiektuak, eta hezkuntza eragileak bata bestearen atzetik ari dira iritzia ematen. Gaur, Ikastolen Elkarteak egin du balorazioa, Donostiako Ikastolen Etxean, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariaren eta Nekane Artola lehendakariordearen ahotik. Laburbilduta, hauxe ikastolen iritzia: proiektua «balekoa» da, baina, aldi berean, «hainbat gabezia» nabaritu dizkiote. Oraindik bidea dago urratzeko, eta ziurtatu dute «jarrera eraikitzailearekin» jarraituko dutela, baina adostasunak ezinbestekoak direla hezkuntza sistema berri baterantz egiteko. «Aldebakarreko politika egiteari uzteko eskatzen diogu gobernuari, eta eragileen artean adostasunak bilatzeko eta gogoeta eta eztabaida sustatzeko mekanismoak martxan jar ditzala ere bai, betiere denoi joko arau garden eta berdinak ezarriz».
Positibotik hasi dira, lege proiektuak eskaintzen dituen «aukera esanguratsuetatik». Elkartearen esanetan, lehenengoz «publikotasun eredu berri bat» definitzen du, eta, hezkuntza sistema propio bat eraikitzeko bidean, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoaren «ideia» jasotzen du. Gainera, irailean argitaratu zuten zirriborrotik aurrerapausoa ikusi dute: «Jasota daude Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa osatuko duten ikastetxeek, administrazio titulartasunekoak izan ala ez, bete beharreko baldintzak, printzipioak, konpromisoak eta betebeharrak eta lortu beharreko helburuak».
Halaber, esan dutenez, bat datoz proiektuan jasotako doakotasun printzipioarekin eta helburuarekin, «ikasle eta familia guztiei hezkuntza eskubidea bermatze aldera»: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan egongo diren ikastetxe guztien finantzaketa bermatuko dela adierazten da, doakotasun erreala ziurtatuz». Adierazi dute bide horretan urratsak egiten ari dela Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila, «finantzaketa gehigarria emanez».
Hizkuntzaren arloan ere ikusi dituzte «aurrerapauso batzuk». Nabarmendu dutenez, jasota dago neurriak hartuko dituztela euskararen erabilera bultzatzeko, eskola komunitatearen motibazioa sustatzeko eta ikasleen arteko harremanetan euskararen erabilera indartzeko. Gainera, Ikastolen Elkartearen esanetan, aitortu dute euskara egoera gutxituan dagoela eta irakasle guztiek C1 maila lortzeko prestakuntza sustatuko dutela. Eta: «Ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dute Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerakoan».
Dena ez da baikorra
Oro ez da urre, ordea. «Hainbat gabezia» ere atzeman dituzte proiektuan: «Gabezia hauek arazo bilakatzen dira Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publiko propio eta bateratzaile bat gauzatzeko orduan».
Esaterako, legeak zehaztapenak falta dituela uste dute: «Gai garrantzitsu gehiegi, deskribapen labur baten ondoren, araudi bidez garatzeko geratzen dira». Iruditzen zaie horrek «aldebakarreko politika» ahalbidetzen duela eta hezkuntza eragileei zailtasunak ipintzen dizkiela prozesuan parte hartzeko. Adibidez, diotenez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan zehaztapen falta dago: «Publikotasun berri bat definitu eta hezkuntza sistema propioa eraikitzeko bidea jasotzen bada ere, publiko-pribatu dikotomia juridikoa ez du gainditzen». Doakotasuna ere mintzagai dute. Ikastolen Elkartearen irudiko, ez dute inon aipatzen doakotasunera iristeko modua, ezta horretarako baliabideak ere. Horiek horrela, eskatu dute epe zehatz batzuk jartzeko eta lantalde bat osatzeko. Kazetariek gaiaz galdetuta, Tellituk esan du doakotasuna prozesu «luzea eta korapilatsua» dela eta «konplikatua» iruditzen zaiola hori «epe jakin batean» lortzea. Dena den, aitortu du finantzaketa %15-%20 igo zietela joan den urtean, eta nabarmendu du isla izango duela horrela: «Bultzatzen ari gara ehuneko berean ikastolok kuotak jaistea. Aurten beste igoera bat badago, gauza bera egingo dugu. Bi gauzak lotuta daude: finantzaketak gora egiten badu, kuotek behera egingo dute. Momentu batean lortzen bada finantzaketa legean agertzen den moduan oso-osorik izatea, kuotak desagertuko dira».
Euskarari eta Euskal Herriari dagokionez, nabarmendu dute ez dagoela bermatuta «euskara eta euskal kultura ardatz izango dituen sistema». Murgiltzea nahi dute: «Hizkuntza ereduak isilbidez indargabetuta badaude ere, ikastetxeek euskararen alorrean jasotzen diren helburuak lortzeko, lege berriak benetako murgiltze eredua gauzatu beharko luke, oraingo hizkuntza ereduek ezartzen dituzten desberdintasunak gaindituta». Eta DBH amaitzerako B2 lortzen duten ala ez jakiteko, proposatu dute kanpo ebaluazio bat egitea. Halaber, uste dute Euskal Herria bere osoan ez dela ageri lege proiektuan, eta, gainera, ez duela eraikitzen euskal curriculumean oinarritutako hezkuntza sistema bat. «Ikastolok, ordea, euskal curriculuma oinarri izango duen hezkuntza sistema bat nahi dugu, oso-osorik bertatik bertara eraikitako curriculumean oinarrituko dena».
Azkenik, uste dute legeak bidea ireki behar diola «titulartasun partekatuko ereduak esperimentatzeari». Kazetarien galderei erantzunez, Tellituk erantsi du ez dela «bihar edo etzi» egiteko gauza bat, ateak zabaltzea baino ez dutela eskatzen. «Gerta daiteke herri batean titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean, udalaren laguntzarekin, proiektu bat aurrera eramatea».
Matrikulazioa
Hezkuntza Legea izan da gai nagusia, baina Jose Luis Sukiak, Ikastolen Elkarteko zuzendari nagusiak, kazetariek matrikulazioaren inguruan zituzten zalantzei ere erantzun die. Azaldu duenez, leku batzuetan ikasle «zaurgarrien» eta «ez zaurgarrien» banaketa ez da orekatua izan. Alegia: «Ikastoletatik atera diren familiak gehiago izan dira gero bertara etorri direnak baino». Kasu horietan, azaldu duenez, «momentu honetan dauzkaten legezko baliabide guztiak» erabiliko dituzte horri aurre egiteko.
Ikastolen Elkartea ez da izan matrikulazioaz aritu den bakarra. Bingen Zupiriak ere, Jaurlaritzako bozeramaileak, horixe izan du hizpide. Esan du Hezkuntza Sailak ez duela uste ikastolek leku guztiak bete eta ez dutela lekurik gordekomatrikula biziarentzat —ikasturtea hasita dagoela iristen diren ikasleentzat—. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227769/gazte-bati-hamabi-urte-eta-erdiko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-santurtzin-gizon-bat-hiltzeagatik.htm | Gizartea | Gazte bati hamabi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri diote, Santurtzin gizon bat hiltzeagatik | Konplize gisa aritu zen 19 urteko gazteari zazpi urteko zigorra ezarri diote. | Gazte bati hamabi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri diote, Santurtzin gizon bat hiltzeagatik. Konplize gisa aritu zen 19 urteko gazteari zazpi urteko zigorra ezarri diote. | 2021eko apirilean Santurtzin (Bizkaia) 51 urteko gizon bat hil zuela onartu du 19 urteko gazte batek: hamabi urte eta erdiko zigorra ezarri diote, hilketagatik eta indarkeriaz lapurretak egiteagatik. Adin bereko bertze gazte bat, berriz, zazpi urtera kondenatu dute, konplize izateagatik. Epaiketa aste honetan egitekoa bazen ere, aldeen artean akordioak egin dituztenez, Bizkaiko Probintzia Auzitegiak bi gazteen kontrako epai irmoa emanen du. Adingabe batek bi gazteak lagundu zituen. Gainera, 30 euro ebatsi zizkioten hildakoari.
Fiskaltzak adierazi duenez, 2021eko apirilaren 1ean akusatutako bi gazteak eta adingabe bat «azpilanean aritu ziren» egun batzuk lehenago Santurtziko parkean, «oso mozkorra» zegoen gizon bat lokalizatzeko. Helburua «irabazi ekonomiko bidegabe bat» lortzea zen. Hala, 22:30 aldera bilatzen ari ziren gizona aurkitu zuten, «edari alkoholikoen eraginpean». Harekin solasean hasi, eta gazteetako batek biktima haren autoraino lagundu zuen, bertze biek atzetik jarraitzen zituzten bitartean. Hala, «modu koordinatuan» gizona jipoitu zuten. Biktima ihes egiten saiatu bazen ere, sastakatu egin zuten, eta zauri horiengatik hil zen.
Erasotzaileek egindakoa onartu dute, eta 40.000 euro ordaindu dituzte –20.000 bakoitzak–, erantzukizun zibilagatik. Horrez gain, epaiketaz kanpo onartu dute hilabetero 300 euro ordainduko dizkiotela hildakoaren bikotekideari –120.000 euro arte– eta beren seme-alabei –40.000 euro arte–. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227770/cebekek-greba-gehiegi-antolatzen-dituztela-egotzi-die-sindikatu-abertzaleei.htm | Ekonomia | Cebekek greba gehiegi antolatzen dituztela egotzi die sindikatu abertzaleei | Bizkaiko patronalak «astakeriatzat» jo du ELAk eta LABek negoziazioetan duten «malgutasun falta», eta goratu egin du CCOOk eta UGTk Madrilen duten jarrera | Cebekek greba gehiegi antolatzen dituztela egotzi die sindikatu abertzaleei. Bizkaiko patronalak «astakeriatzat» jo du ELAk eta LABek negoziazioetan duten «malgutasun falta», eta goratu egin du CCOOk eta UGTk Madrilen duten jarrera | «Euskal Herrian dugun lan gatazken kopurua onartezina da; sindikatu abertzaleen malgutasun gabezia astakeria bat da», Carolina Perez Toledo Cebekeko presidenteak hitz oso gogorrak izan ditu ELA eta LABentzat egoera ekonomikoaren inguruko urteroko inkestaren emaitzen aurkezpenean. Era berean, goratu egin du Espainiako Elkarrizketa Sozialeko mahaian sinatu berri den akordioa, baita hari esker osasun agiriak emateko orduan mutualitateek izango duten zeregin berria ere.
Bizkaiko enpresarien elkartea ernegatuta dago azken urteetan euskal enpresetako langileak egiten ari diren greba kopuruarekin. Cebeken arabera, sortzen duten enplegua «ez da prekarioa», eta gogoratu du soldata igoerak «Espainiakoak baino handiagoak» direla. Aletu duenez, iaz soldatak %4,11 igo zituzten batez beste, eta aurten, %4,16. Indarrean eta berrituta dauden lan hitzarmenen datua da hori.
Bizkaiko patronalaren kalkuluen arabera, 2019tik 2022rako tartean KPIa %8 igo zen; haien lan hitzarmenetako soldatak, berriz, %8,31. Era berean, kritikatu du batez beste hiru urte eta erdi behar izaten direla lan hitzarmenak berritzeko, eta «astakeria» horrek langileei eta enpresei kalte egiten diela. Gaur egun Bizkaiko langileen %17k bakarrik dute enpresa hitzarmena, eta horietako «gehienek» sektore mailako hitzarmena dute oinarrian.
Greba eskubidearen mugak
Cebekek onartu du ELArekin akordioak lortzea gehiago kostatzen zaiela, baina bi sindikatu abertzaleei egin die kritika. «Konfrontazio sindikatutzat jotzen dute beren burua, elkarrizketa alboratzen dutelako», salatu du Perez Toledok: «Greba eskubide bat da, baina negoziazio batean arrakastarik ez dagoenean erabili beharko litzateke, ez hasieratik». Era berean, nabarmendu du gero eta zailagoa dela KPIaren azpitik dauden soldata eguneraketak adostea, eta egoera zailetan bi aldeek egin behar dutela ahaleginen bat negoziazioan.
Beste muturrean, Cebekek goratu egin du Espainiako patronalak CCOOrekin eta UGTrekin lorturiko akordioa. Haren ustez, sindikatu horiek «heldutasuna» erakutsi dute, eta «akordio garrantzitsuak» lortzeko gaitasuna. Aldi berean, adierazi du begi onez ikusiko lukeela akordio horren arabera mutualitateek duten rola Euskal Herrira iristea: «Osasun publikoan itxaron epeak luzatzen ari dira eta asko arinduko lituzke langileek osasun agiria lortzeko egin behar dituzten tramiteak».
«Egonkortasuna» nagusi
Cebekek ohiko batzar nagusia egingo du bihar Euskalduna jauregian, eta, haren atarian, Bizkaiko enpresen egoeraren erradiografia egin du. Inkesta bidez lorturiko iritziak dira, eta, horien arabera, urte hasieran baino baikorragoak dira oro har. Eskariei dagokienez, enpresen %54entzat egoera normala da; %15entzat, ona; eta %30entzat, ahula. Batezbesteko hori %33koa zen iaz. Fakturazio datuak antzekoak dira: %55 iazko mailetan daude, %25 hobeto, eta %20 okerrago. Etorkizunera begira, lautik hiruk antzera jarraitzea espero dute aurten; eta %22k gora egitea.
«Datuek erakusten dute oro har jardun ekonomikoa hobera egiten ari dela, eta atzean utzi dugu balizko atzeraldi baten arriskua», nabarmendu du Perez Toledok. Dena den, azaldu du errentagarritasuna jaisten ari dela, enpresa asko ekoizpen kostuen garestitze osoa azken preziora eraman ezinda dabiltzalako, eta egoera horrek irabazi marjinei eragiten diela. Enpresen %44entzat marjina hori iazkoa bera da, eta %25entzat txikiagoa. Kostuen arloan, Cebekek salatu du interes tasen igoeraren eraginez enpresei gero eta gehiago kostatzen zaiela maileguak lortzea.
Enpresen %63, langile egokiak aurkitu ezinda Cebeken inkestako daturik deigarrienetako batzuk lan merkatuaren egoerari buruzkoak dira. Enpresen %81ek uste dute oraingo lantaldeari bere hartan eutsiko diotela aurten; %14k, berriz, handituko egingo dutela, eta %5ek murriztu egingo dutela. Gai berean, %63k onartu dute arazoak dituztela beren beharrak asebeteko dituzten langile aproposak aurkitzeko, eta %53k iaz kontratazioren bat egiteke utzi zutela arazo horregatik. Buruhauste hori bereziki larria da industrian, sektore horretako enpresen %70ek adierazi baitute langile aproposak aurkitu ezinda dabiltzala.
Cebeken ustez, trebaturiko langileen gabezia «arazo oso larria» bilakatzen ari da, eta okerrera egingo du arrazoi demografikoen eraginez. Gaur egun, Bizkaian 500.762 langile daude Gizarte Segurantzan izen emanda, duela urtebete baino 8.188 gehiago (+%1,5). |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227771/hipotekaren-sarrera-ordaintzeko-abalak-emango-ditu-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Hipotekaren sarrera ordaintzeko abalak emango ditu Espainiako Gobernuak | Adingabeak dituzten familiei eta gazteei zuzenduta dago ekimena. Etxeko hipotekaren %20a ordaindu ahal izango da abalekin | Hipotekaren sarrera ordaintzeko abalak emango ditu Espainiako Gobernuak. Adingabeak dituzten familiei eta gazteei zuzenduta dago ekimena. Etxeko hipotekaren %20a ordaindu ahal izango da abalekin | Kreditu Ofizialeko Institutuak etxeko hipotekaren %20a ordaintzeko abalak emango dizkie adingabeak dituzten familiei, zein 35 urtetik beherako gazteei. Gaur hartu du erabakia Espainiako Ministroen Kontseiluak, eta adierazi du gazteei eta familiei zuzendutako laguntza dela: «etxe bat erosteko kaudimena eta gaitasun ekonomikoa dituzten baina etxea erosteko beharrezkoa den lehen sarrera ordaintzeko ahalmenik ez daukaten horientzat izango da».
Bankuek eskatu ohi dute lehenbiziko sarrera hori guztizkoaren %20koa izan ohi da —%25eraino igo daiteke etxearen energia kalifikazioa D motakoa bada—, eta akordio berriarekin, Kreditu Ofizialeko Institutuak emango die hori ordaintzeko abala familia eta gazteei.
Espainiako Gobernuak adierazi du abal horiek ez dutela kosturik izango eskatzaileentzako, eta horiek eskatzeko epea zabaldu du, 2025eko abenduaren 31 arte, eta bi urte gehiago luzatzeko aukerarekin. Eskatzaileek, hala ere baldintza batzuk bete beharko dituzte abala eskatzeko: IPREM ondorio anitzen errenta adierazle publikoa baino 4,5 aldiz baxuagoak izatea abala eskatzen duen pertsonaren diru sarrerak, eta bikoitza bikoteen kasuan. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227772/lau-greba-egun-antolatu-ditu-lasarteko-michelineko-enpresa-batzordeak.htm | Ekonomia | Lau greba egun antolatu ditu Lasarteko Michelineko enpresa batzordeak | Ekainean eta uztailean izango dira greba egunak, eta sindikatu guztiek plataforma bat osatu dute negoziazio mahaian. | Lau greba egun antolatu ditu Lasarteko Michelineko enpresa batzordeak. Ekainean eta uztailean izango dira greba egunak, eta sindikatu guztiek plataforma bat osatu dute negoziazio mahaian. | Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Michelinen lantegiko enpresa batzordeak lau greba egunetara deitzea adostu du, ekainerako eta uztailerako, hitzarmen berriaren negoziazioa dela eta. LAB, CCOO, UGT, ELA eta CSI sindikatuetako ordezkariek osatzen dute batzordea, eta soldataren kontzeptu guztiak inflazioa adina igotzea babestu dute, baita erosteko ahalmenaren galera amaitzea ere. Hori dela eta, bost sindikatuek plataforma bateratua osatu dute zuzendaritzarekin negoziatzeko, eta ostegunean izango dute hurrengo bilera. Horrez gain, sindikatuek zuzendaritzarekin akordioa lortuz gero langileek erreferendum bidez onestea hitzartu dute bost sindikatuek.
Ekainaren 5ean eta 19an eta uztailaren 10ean eta 11n egingo dituzte grebak, baina aurretik, maiatzaren 17an eta 24an, protestak egingo dituzte lantegiko atarian. Enpresaren beste lantegi batzuetako langileak protestetara batzea espero dute.
Autoen gurpilentzako pneumatikoak egiten dituzte Lasarte-Oriako lantegian, eta 500 langile inguru daude. Zuzendaritza aldaketa betean da, joan den astean Vicente Rodriguez industria ingeniaria hautatu baitzuten lantegiko zuzendari; uztailaren 1ean hartuko du kargua. Oraingo zuzendaria, David Udakiola, Gasteizko lantegiko zuzendaria izango da aurrerantzean. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227773/gipuzkoako-eraikin-eta-lokaletako-garbitzaileek-astebeteko-lanuztea-egingo-dute-maiatzaren-22tik-28ra.htm | Ekonomia | Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek astebeteko lanuztea egingo dute maiatzaren 22tik 28ra | ELA sindikatuak deitu du grebara. Sindikatuaren arabera, sektore feminizatuen soldata arrakalaren eta prekarietatearen aurka borrokatzeko garaia da; Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe. | Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek astebeteko lanuztea egingo dute maiatzaren 22tik 28ra. ELA sindikatuak deitu du grebara. Sindikatuaren arabera, sektore feminizatuen soldata arrakalaren eta prekarietatearen aurka borrokatzeko garaia da; Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek bost urte daramatzate hitzarmena berritu gabe. | «Emakume aurpegia du prekaritateak». Horixe adierazi dute Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileen ELAko ordezkariek gaur goizean, sindikatuaren egoitzan egin duten prentsaurrekoan. Izan ere, 5.000 langile inguru daude sektorean, eta emakumeak dira %90 baino gehiago. Soldata txikiak, lanaldi partzialak eta lan karga handiak salatu dituzte, eta astebeteko grebara deitu dute maiatzaren 22tik 28ra.
Mobilizazioen helburua da «erabat feminizatutako» sektore horren lan baldintzak hobetzea; zehazki, hauexek: soldatak KPIaren arabera igotzea, eta langileen erosahalmena bermatzea. Bada, bost urte daramatzate sektoreko hitzarmen probintziala eguneratu gabe, eta garbitzaileek erosahalmenaren %15 galdu dute ordutik.
Gaur-gaurkoz, 1.180 euro gordin irabazten dituzte hilean lanaldi osoan lan egiten duten garbitzaileek. Baina sektoreko langile ia guztiek, %80k baino gehiagok, lanaldi partzialak dituzte. Hortaz, hilean mila eurotik behera irabazten dute gehienek. Sindikatuaren esanetan, halako baldintzek «egiturazko pobrezia sistematikora» kondenatzen dituzte garbikuntzako langileak. Gainera, lanbide feminizatua da garbitzaileena, eta, horrenbestez, sektoreko soldata arrakala salatu dute ELAko ordezkariek. Haien arabera, emakumeei baino %40 gehiago ordaintzen diete garbitzaile gizonei.
Patronalaz harago, milaka langileren egoeraren erantzuletzat jo dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erabakiguneetan dauden arduradun politikoak: «EAEn lanbide arteko gutxieneko soldata eskatzen duten arduradun politiko horiek dira gero beren udaletan garbikuntzako langileak prekarietatera kondenatzen dituztenak, hileko 1.180 euroko soldatekin». Are, «arduraz jokatzeko» eskatu diete arduradun horiei, baita hauteskundeetako kanpaina politikoa alde batera utzi, eta sektorearen onerako liratekeen politikak bultzatzeko ere.
Bost urteko borroka
2018tik hona, birritan irten dira kalera Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileak: 2019an, 2020an eta 2021ean egin zituzten lanuzteak. Garai hartako helburua oraingoaren antzekoa zen, zera: «funtsezko» sektore batean lan baldintza duinak bermatzea, eta langileen erosahalmena babesteko neurriak hartzea.
Patronalaren erantzunaren aurrean, negoziazio mahaiak eten zituzten gaur bi urte, eta joan den otsailaren 9an ekin zioten eztabaidari beste behin. Gaur-gaurkoz, ez da adostasunik sindikatuen eta patronalaren artean, baina ELAren ustez, sektore feminizatuen soldata arrakalaren eta prekaritatearen aurka borrokatzeko garaia da.
Hain justu, ELA da sektorean ordezkaritza gehien duen sektorea: %50etik gora. Halere, LAB, ESK, CCOO eta UGT sindikatuak ere bilduko dira negoziazio mahaian. Maiatzaren 16an dute hurrengo hitzordua, zazpi eguneko greba hasi baino lehen. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/227774/usurbilgo-lanbide-eskola-bikaintasunaren-bila.htm | albisteak | Usurbilgo Lanbide Eskola, bikaintasunaren bila | Usurbilgo Lanbide Eskola Lanbide Heziketako Bikaintasun Zentroen Estatuko Sarean sartu da aurten, Energia Berriztagarrien esparruan. | Usurbilgo Lanbide Eskola, bikaintasunaren bila. Usurbilgo Lanbide Eskola Lanbide Heziketako Bikaintasun Zentroen Estatuko Sarean sartu da aurten, Energia Berriztagarrien esparruan. | Bikaintasuna da Usurbilgo Lanbide Eskolaren ardatz nagusi bat. Horrela, Lanbide Heziketako Bikaintasun Zentroen Espainiako Estatuko Sarean sartu da aurten Energia Berriztagarrien esparruan. Sare horren helburu nagusia kalitatezko prestakuntza-programen garapena sustatzea da, lan-merkatuaren beharrei erantzuteko eta ikasleen garapen profesionalari laguntzeko.
Baina bikaintasuna ezin da arlo, programa edo ziklo batera mugatu, sare honen parte dira espezializazio adimendunean oinarritutako Lanbide Heziketako zentroak, ekosistema berritzaileen katalizatzaile bihur daitezkeenak. Azken batean, antolatzeko, lan egiteko, ikasteko eta irakasteko, izateko modu bat da.
Hori dela eta, azken urteetan apustu garrantzitsua egiten ari dira ikastetxean, ibilbide luzeko lanbide arloak egungo teknologia eta prozesuetara ekartzeko, horretarako instalazio eta baliabide teknikoetan inbertituz eta ikaskuntza eredu berrietara apustu ziurra eginez.
Jakintzek ezin dira izan euren artean bakartutako ikasgai eta moduluak izan, hori jada aspaldi ulertu zuten Lanbide Heziketan, baina nola txertatu eredu berri hau ikasleen ikaskuntza prozesuan? «Etengabeko hobekuntza prozesu bat izaten ari da», Usurbilgo Lanbide Eskolako arduradunen hitzetan. «ETHAZI eredua txertatu genuen, erronkak diseinatu eta ikasleen errola birdefinitu, euren ikaskuntza prozesuko protagonista eta arduradun bilakatuz. Ondoren, Balioak 4.0 bidez ezinbesteko hausnarketa txertatu genuen eredu honetan, nolako gizartea nahi dugu etorkizunean, nolako langile, bizilagun, aktore sozial behar ditugu? Aurten pauso bat aurrerago goaz, kalifikazio batetik haratago nola berma dezakegu gure ikasleek etorkizunean behar dituzten gaitasunak garatu dituztela zikloan zehar? Eta lanketa honetan gabiltza, eragile sozial ezberdinekin lan arlo bakoitzeko gaitasunak definitzen, baita horiek lortzeko ikaskuntza ibilbidea diseinatzen ere, etengabeko hobekuntza, hori ere bikaintasuna baita».
Enpresako egonaldi formatu berriak
Lanbide Heziketaren eta inguruko enpresen arteko elkarlana ezinbestekoa da ikasleen prestakuntzan. Enpresetan etengabe gertatzen ari diren antolakuntza aldaketek eta aurrerakuntza teknologikoek beren espazioa izan behar dute ikaskuntza prozesuan, benetan eguneratutako prestakuntza eskaini nahi bada.
Hori dela eta, enpresako egonaldi formatu berriak txertatu dira Usurbilgo Lanbide Eskolan, ikastetxeko prestakuntza eta lantokikoa euren artean osagarri eta ezinbesteko baitira. «Honela, iaz pilotu gisa hasi genituen lehen mailako enpresetako praktikekin jarraitu dugu aurten ere. Horrez gain, betiko aukerek ere jarraitzen dute: ikasleek praktikaldia egin ditzakete bigarren ikasturtean, hiru hilabeteko egonaldia eginez bertako edo Europako enpresa batean; edota DUAL programa ere hautatu dezakete, urte oso batean ikasketak uztartuz enpresa batean, kontratu edo beka batekin, lan eginez».
2022-2023ko ikasturtean praktikak atzerrian egiteko aukera izan dute erdi eta goi mailako zikloetako ikasleek. Aurten sei herrialde hauetan ari dira: Suedian, Portugalen, Herbehereetan, Txekiar Errepublikan, Italian eta Polonian. «Honez gain, azken urteetan nazioarteko departamentuak eginiko lanketari esker, Europako eta munduko harremanak sendotzen joan gara ikasle eta irakasleentzako aukera berriak zabalduz atzerrian. Aurten, erdi mailako Fabrikazio Mekanikoko eta Instalakuntzak eta Mantentzeko zikloetako lau ikasle hamabost egunez Alemanian izan ditugu, hango ikasleekin euren eguneroko bizimodua eta erronkak aurrera eramanez; maiatzean Alemaniako ikasleak izango dira gure ikastetxean. Formatu berean izan ditugu Danimarkako ikasleak gure ikastetxean Energia Berriztagarrietako zikloan, eta, orain, maiatzean gure ikasleak joango dira euren herrialdera».
STEAM Prestakuntza osagarria
Ikastetxeak STEAM Prestakuntza Osagarria bigarren urtez martxan izan du aurten, erdi mailako ikasleentzat. Helburua, STEAM gaitasunak indartzea da, aurrerago goi mailako ikasketekin jarraitu nahi dutenentzako. Horrela, astean sei orduko errefortzua eskaintzen da, ondorengo arloak landuz: Robotika eta Programazioa (Arduino, Scratch, Python), Matematika, Fisika, Kimika, Gaztelania eta Pentsamendu Kritikoa.
Aipagarria da aurten bigarren ikasturteko ikasleek Bartzelonan antolatutako VEX Robotics Competition Estatalean hirugarren postua lortu dutela, eta binakako txapelketan, lehen postua.
Aurrematrikula datak
Usurbilgo Lanbide Eskola bertatik bertara ezagutu nahi duenarentzat ateak zabalik daude. Aurrematrikula epea maiatzaren 8tik 26ra zabalik egongo da. Ikastetxean bertan egin daiteke edota online, Ikasgunea plataforman. Hori bai, ondoren matrikulatzeko aukera izateko, ezinbestekoa da aurrematrikula egitea. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227775/iraia-iparragirrek-erretiroa-hartuko-du.htm | Kirola | Iraia Iparragirrek erretiroa hartuko du | Lasarte-Oriako atzelariak zortzi denboraldi egin ditu Realean, eta 108 partida jokatu ditu gorengo mailan.«Oso lasai eta asebeteta»doa. Uzteko unea dela nabarmendu du. «Belaunaldi berriei lekukoa eman behar diegu. Zikloak amaitzen jakin behar da». | Iraia Iparragirrek erretiroa hartuko du. Lasarte-Oriako atzelariak zortzi denboraldi egin ditu Realean, eta 108 partida jokatu ditu gorengo mailan.«Oso lasai eta asebeteta»doa. Uzteko unea dela nabarmendu du. «Belaunaldi berriei lekukoa eman behar diegu. Zikloak amaitzen jakin behar da». | Maila gorenean zortzi denboraldi eta 108 partida jokatu ostean, Iraia Iparragirrek, Realeko kapitainetako batek, erretiroa hartzea erabaki du. «Oso lasai eta bakean noa, asebeteta, hustu egin naizen sentsazioarekin. Hori seinale ona da. Belaunaldi berriei lekukoa emateko momentua da», nabarmendu du klubak zabaldutako bideo batean Iparragirrek. Lasarte-Oriako atzelaria Espainiako Kopako txapeldunetako bat izan zen, 2019an, Granadan. Erabakia «ondo hausnartuta» hartu duela berretsi du. «Azken batean Realean jokatzeko trena behin pasatzen da azken batean». Baina uzteko unea ailegatu da. «Ahal bezainbeste disfrutatu dut, baina bizitzari beste bide batetik heltzeko momentua ailegatu dela sentitzen dut. Zikloak amaitzen ere jakin behar da».
Realean jokatzea «txikitako ametsa»izan zela azaldu du. «Nire auzoko parkean jokatzen hasi nintzen, gero eskola kirolean, eta hor bi kirol nituen gustuko: esku pilota eta futbola". Bigarrena aukeratu zuen. «Bi kiroletan emakumeek zuten errealitatea ikusita hartu nuen erabakia». Ostadarren eta Añorgan jokatu ostean iritsi zen Realera. «Ostadarrek oso bi urte polit eman zizkidan, eta Añorgarekin Euskal Kopa irabazi genioen Athletici. Oroitzapen ederra dut partida hartatik». Lau urte egin zituen Añorgan. «Azken urte horretan gauza asko galdetu nizkion neure buruari, batez ere zer egin nahi nuen, non ikusten neure burua... Futbola uzteko erabakia hartu zuen, eta mendiko kirolei lotutako ikastaro bat egitea». Baina orduan Garbiñe Etxeberriak, Realeko egungo kirol zuzendariak, deitu zion. «Realek nirekin kontatzen zuela esan zidan, eta ezin nuen ezetz esan».
Urte hauetan «espero ez zituen gauza asko» lortu dituela berretsi du. Bere kirol ibilbideko momentuen begiratuta, bi aukeratu ditu: Espainiako Kopako garaipena eta Realarekin sartutako lehen gola. Kopa irabazi izana «dena» izan zen beretzat. Lehen gola, berriz, honela gogoratu du. «Logroñoren aurka izan zen. Galtzen ari ginen, eta bigarren zatian atera nintzen. Korner batean, lehen zutoinera joan, buruz errematatu eta barrura joan zen baloia. Gero, Maddik [Torre] beste bat sartu zuen. Berdindu egin genuen, baina guretzat izugarria izan zen».
Une txarrik ez dela izan dio. «Txarrak baino gehiago, horren gozoak izan diren momentuak egon direla esango nuke. Horietatik ere atera ditut gauzak onak, ikasgaiak: adibidez, lesioek [bi larri izan ditu belaunean]. Gogorra da, zuk nahi duzuna jokatzea baita. Baina aldi berean, aukera eman dizu asko pentsatzeko, eta bizitza beste modu batera ikusteko. Nire buruarekin egoteko momentuak izan dira, eta horrek asko eman dit». Taldekideei futbola uzteko erabakia jakinarazi zienean, beste mezu bat ere eman zien: «Argi esan nien geratzen zena bete betean bizi nahi nuela, gozatu, disfrutatu egin nahi nuela beraiekin. Izan ere, multzo hau ez da berriz errepikatuko»". Zaleei mezu argia eman die:«Jarrai dezatela gurekin ametsetan, eta horiek egi bihurtzen». |
2020-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/227776/forau-daigualluts-menditxiki.htm | albisteak | Forau d'Aigualluts | Menditxiki | Forau, lurrazpiko haitzulo erraldoi bat da, urak kareharriaren gainean egindako higaduraz osatua, honen sabaia erori egin zelarik, dorretxo izena jasotzen duen hustubide handi bat agerian utziz. Aiguallutseko Forauak 40 metroko sakonera du eta fenomeno geologiko bitxia gertatzen da bertan. | Forau d'Aigualluts | Menditxiki. Forau, lurrazpiko haitzulo erraldoi bat da, urak kareharriaren gainean egindako higaduraz osatua, honen sabaia erori egin zelarik, dorretxo izena jasotzen duen hustubide handi bat agerian utziz. Aiguallutseko Forauak 40 metroko sakonera du eta fenomeno geologiko bitxia gertatzen da bertan. | Besurta zelaigunetik hasi dugu ibilbidea. Egurrezko zubia pasa eta zuzen jarraitu dugu pistatik. Bidea xenda bihurtu eta 600 bat metrora, Renclusa aterpera doan bidea gure eskuinera utzi dugu. Ezkerretik jarraitu dugu haranaren hondoan Aiguallut tontorra ikusten delarik. Kilometro pare bat bete eta gero, 100 bat metroko desnibela gainditu eta Forau dÁiguallutsera heldu gara. Hustubide honetara, Aneto eta Maladetako glaziarretatik datozen urak erortzen dira, eta Mendi gaiztoen oinetan dauden elurtegi ezberdinek, eta, dirudienez ez bezala, ez dute haranean behera bidaiatzen jarraitzen, baizik eta lurpeko galerietatik igarotzen dira 3,6 km-tan, Uelhs Deth Jòeun berriz agertzeko, Arango haranean, non Arango urak elikatzen dituen. Foraua ezkerretik inguratuz, Aigualluts ur-jauziaren hasierara iritsi gara, eta, ondoren, Pla d 'Aigulluts izeneko lautadara. Lautada horretan baretuta igarotzen dira urak, meandro txikiak eratuz, lur azpiko bidaia misteriotsua hasi aurretik. Mendi gaiztoen oinetan dagoen Pla d 'Aigualluts Pirinio guztietako txokorik ikusgarrienetako bat da. Hemendik ikus daiteke Aneto, 3.404 metrorekin Pirinioetako tontorrik garaiena dena, eta bere glaziarra, mendilerro osoko zabalena. Lekuak lasaitzeko eta jolasteko gonbita egiten du. Itzulera joaneko bide beretik egin dugu. |
2020-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/227778/ordesako-ur-jauzien-ibilbidea-menditxiki.htm | albisteak | Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki | Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki. | Ordesako aparkalekutik atera eta Soasorantz zuzentzen den bide nagusitik aurrera egin dugu. Pilar Birjinaren irudiaren ondotik pasa, Cotatuerora doan xenda ezkerrera utzi eta aurrera segitu dugu. Laster, Arripaseko ur-jauzia ikusi dugu eta gorantz jararituz, eskuinera desbideratu eta Las Cuevas ur-jauzia ikusteko aukera izan dugu. Metro batzuk gora egin eta Estrecho ur-jauzi ederraz gozatu dugu. Etorritako bidetik atzera egin eta, ibaiaren beste aldera pasa gara zubi batetik. Hemendik aparkalekuraino bide eroso eta ederrean zehar egin dugu. | |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227779/zermatteko-lakuak-menditxiki.htm | albisteak | Zermatteko lakuak | Menditxiki | Zermatteko lakuak | Menditxiki. | Funikularrek Blauherd mendi estaziora eramaten dituzte mendizaleak, 2500 metrora. Handik, mendi ibilbideak Stellisee, Grindjisee, Grünsee, Moosjisee eta Leisee lakuetara eramaten du. Mendiko bost lakuek berezko forma, kolorea eta nortasuna dute. Leiseean bainugela eta haurrentzako dibertsioa dira nagusi. Grünseen, paisaia alderik idorrenetik ikus daiteke, non mendiek beren kokalekua mantentzen duten, harea eta harritzarra gorabehera. Grindjisee, berriz, lorez zipriztindua dago. Ibilbideak ez du igoera eta jaitsiera handirik, eta mendien ikuspegi panoramiko izugarria du, baita atsedenaldiak egiteko aukera ere. Guk bost horietatik hiru bisitatu ditugu. | |
2021-12-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227780/gavarnieko-glaziar-zirkua-menditxiki.htm | albisteak | Gavarnieko glaziar-zirkua | Menditxiki | Naturaren benetako mirari bat da: 6,5 kilometroko zirkunferentzia, 1500 metroko altuera, 3.000 metrotik gorako tontorrak eta Europako ur-jauzi handienetako bat. Gavarnie herritik ikus daiteke, eta sartzeko ordubete behar da oinez edo zaldiz. UNESCOren Mundu Ondarea eta Pirinioetako Parke Nazionalaren gune enblematikoa, "Objektu posible eta ezohiko hau", Victor Hugok deskribatu bezala, oso ederra da. | Gavarnieko glaziar-zirkua | Menditxiki. Naturaren benetako mirari bat da: 6,5 kilometroko zirkunferentzia, 1500 metroko altuera, 3.000 metrotik gorako tontorrak eta Europako ur-jauzi handienetako bat. Gavarnie herritik ikus daiteke, eta sartzeko ordubete behar da oinez edo zaldiz. UNESCOren Mundu Ondarea eta Pirinioetako Parke Nazionalaren gune enblematikoa, "Objektu posible eta ezohiko hau", Victor Hugok deskribatu bezala, oso ederra da. | Gavarnieren zirkuaren ospea, sortu ahal izan dituen esplorazio ezberdinei esker lortu da. XVI. mendetik, botanikariek, zientzialariek, poetek, erronka edo emozio handien bila zebiltzan mendizaleek Pirineismoa deritzonaren sorleku bihurtu dute Gavarnie.
Ibilaldi erraz eta enblematikoaren ideiak, 2 ordu inguru joan-etorria leku harrigarri hau gertutik miresteko, edo, bestela, jende gutxiago ibiltzen den ibilaldiak, goitik miresteko. |
2021-11-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227781/troumouseko-glaziar-zirkua-menditxiki.htm | albisteak | Troumouseko glaziar-zirkua | Menditxiki | Troumouseko Zirkua, Gavarnie bezain bertikala ez dena, ordea, hiruretan handiena eta irekiena da, 11 kilometro inguruko zirkunferentziarekin. | Troumouseko glaziar-zirkua | Menditxiki. Troumouseko Zirkua, Gavarnie bezain bertikala ez dena, ordea, hiruretan handiena eta irekiena da, 11 kilometro inguruko zirkunferentziarekin. | Udan, Troumousek behi eta ardi talde ugari hartzen ditu. Bere handitasunak, giro lasai eta landaretsuarekin batera, xarma berezia ematen dio. Troumousera daraman errepidea, berez, benetako ikuskizuna da: kotxez Plateau du Mailleteraino joan daiteke, eta, ondoren, oinez edo trenez jarraitu Zirkora iristeko. Mendiko paisaia babestu eta enblematikoa! Mendi-ibilien ideiak Troumouseko Viergetik ikusita, leku honen handitasunaz jabetzeko aukera dago. Eskarmentu gehien dutenak La Muniarekin ausartuko dira, Espainia hurbiletik, harresi harritsuaren atzean, miresteko eskalatu daitekeen "3000" horietako batekin. Héasetik ateratzen den ibilbidea ere aurkitzeko modu egokia da. |
2022-7-20 | https://www.berria.eus/albisteak/227782/ingelesen-ur-jauzia-korsika-menditxiki.htm | albisteak | Ingelesen ur-jauzia (Korsika) | Menditxiki | Ingelesen ur-jauzia Agnone haranean, Vizzavonatik gertu, ur-jauzi txiki talde bat da. Altuak eta ikusgarriak ez badira ere, bikainak dira. Ibilaldi hau ezin hobea da ibiltari zaleentzat Vizzavonako baso eder eta atseginean, Monte d 'Oro mendiaren oinean. | Ingelesen ur-jauzia (Korsika) | Menditxiki. Ingelesen ur-jauzia Agnone haranean, Vizzavonatik gertu, ur-jauzi txiki talde bat da. Altuak eta ikusgarriak ez badira ere, bikainak dira. Ibilaldi hau ezin hobea da ibiltari zaleentzat Vizzavonako baso eder eta atseginean, Monte d 'Oro mendiaren oinean. | Ibilaldi hau aproposa da udan, bero garaian, ur putzu ugarien eta ur kristalinoen ertzean egarria freskatzeko eta asetzeko, nahiz eta udaberrian ur-jauziak ederragoak izango diren izotza urtzeak elikatuta.
Vizzavonako geltokiaren irteera erraz aurki daiteke; kartel batek ur-jauzietara iristeko jarraitu beharreko norabidea adierazten du. Zailtasunik gabe jarraituko diogu GR20ko baso-pistari, zuri-gorriz seinaleztatua, eta 3 kilometroko ibilaldiaren ondoren, itsas mailatik 1092 metrora dauden lehen ur-jauzietara iritsiko gara. Cascades des Anglais toki paregabea da Korsikan, bi dozena ur-jauzi txiki eskaintzen dituzte, igerileku naturalekin, bata bestearen atzetik errenkadan doazenak. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/227783/plaiaundi-institutua-mende-erdia-trebakuntza-beharrei-erantzuten.htm | albisteak | Plaiaundi Institutua, mende erdia trebakuntza beharrei erantzuten | Irungo Plaiaundi ikastetxeak 50 urte bete berri ditu. Enplegagarritasun handiko heziketa zikloak eskaintzen ditu, gaur egungo prestakuntza beharrei erantzuteko. Hiru ziklo berri emango ditu hurrengo ikasturtean. | Plaiaundi Institutua, mende erdia trebakuntza beharrei erantzuten. Irungo Plaiaundi ikastetxeak 50 urte bete berri ditu. Enplegagarritasun handiko heziketa zikloak eskaintzen ditu, gaur egungo prestakuntza beharrei erantzuteko. Hiru ziklo berri emango ditu hurrengo ikasturtean. | Irungo (Gipuzkoa) Plaiaundi institutuak 1973ko urtarrilaren 8an ireki zituen ateak, Bidasoko eskualdean Lanbide Heziketan zegoen irakaskuntza arautuaren premiari aurre egiteko. 50 urteotan, eremu zabal bateko prestakuntza beharrei erantzuten aritu da, enplegagarritasun handiko zikloak ematen. «Enpresek eta ikasleek eskualdean nahi dutena kontuan hartuta, orokorrean oso azkar lortzen dute lana hemendik ateratakoan, zuzenean doaz lan mundura», Santi Rodrigo Plaiaundi institutuko zuzendariak azpimarratu duenez. Irungo Udalak utzitako eraikin batean hasi ziren lanean Plaiaundi ikastetxean, Mendibil parkean zegoen Etxeandia eraikinean, 120 ikaslerekin, eta, urtez urte, ikastetxea hazten eta sendotzen joan da, prestakuntza sustatzen eta berritzen. Ikasle kopurua handitzen ari zenez —urte gutxiren buruan 1.200 ikasle ziren jadanik— eta leku gehiagoren premia zutenez, Anakako eskola publikoetara lekualdatu ziren. Azkenik, 1980an, Anaka utzi eta egungo kokalekuan errotu zen institutua, Plaiaundi parke ekologikoaren aldamenean. Ikastetxeak, gaur egun, 730 ikasle eta 94 irakasle ditu, eta ikastetxeak dituen hiru eraikinetan bideratzen dute euren eguneroko jarduna. Ziklo berriak Plaiaundi institutuak hamahiru heziketa ziklo eskaintzen ditu, erdi mailako lau eta goi mailako bederatzi, A, B eta D hizkuntza ereduetan. 32 dira guztira zentroak dituen taldeak, eta adar hauetako prestakuntza ematen dute: Informatika, Administrazioa eta kudeaketa, Osasungintza, Merkataritza eta garraioak, eta Gizarte eta kultura zerbitzuak. Horrez gain, langile eta langabeentzako ikastaroak egin daitezke Plaiaundi ikastetxean, Lanbide Euskal Enplegu Zerbitzuaren bidez, bai eta Europako Batasuneko Gizarte Funtsaren bidez ere. Aipagarria da eskaintza handitzekoa asmoa dutela eta 2023-2024ko ikasturtean hiru heziketa ziklo berri eskainiko dituztela: goi mailako bat, Sareko informatika-sistemen administrazioko goi-mailako teknikaria, eta erdi mailako bi: Farmazia eta Parafarmaziako teknikaria eta Errepide garraiorako ibilgailuak gidatzeko teknikaria. Heziketa ziklo horien guztien nondik norakoen berri jakinarazteko eta Plaiaundi ikastetxearen instalazioak ezagutarazteko, ate irekien jardunaldiak izango dira maiatzaren 9an eta maiatzaren 10ean. Hilaren 9an erdi mailako zikloak ezagutarazteko eta biharamunean goi mailako zikloak. Aurrematrikulazioa egiteko epea maiatzaren 8tik 26ra zabalik egongo da, eta ikastetxean bertan edo online ere egin daiteke, plaiaundi.hezkuntza.net webgunearen bidez. Ospakizun ekitaldiak 50 urteotan, guztira, 400 irakasle baino gehiago eta 20.000 ikasle inguru aritu izan dira Plaiaundi institutuan. Ikastetxetik igaro diren pertsona horiek guztiek berrogeita hamargarren urteurrenaren ospakizunean parte hartu ahal izan dezaten, institutuak atal bat sortu du bere webgunean (plaiaundi.hezkuntza.net), ikasturte amaierarako programatutako ekitaldien berri emateko. Horrela, besteak beste, maiatzaren 2an, Plaiaundin aritutako ikasleen topaketa izan da, maiatzaren 3an irakasleen eta langileen topaketa, maiatzaren 5ean 50. urteurreneko ekitaldi ofiziala egin da, eta institutuko ikasleek lantokiko prestakuntza egiten duten enpresei aitorpena egin diete, eta maiatzaren 6an oroimenezko argazkiak egin dira Mendibil parkeko Etxeandia eta Anakako eraikinetan izandako irakasleekin, langileekin eta ikasleekin. Azkenik, maiatzaren 12an, 50. urteurreneko bazkaria antolatu da, Plaiaundi institutuan lan egin duten irakasleentzat eta langileentzat. Mende erdia beteta, Rodrigok «beste berrogeita hamar izan daitezen» nahi du, eta epe motzean dituzten helburu eta proiektuak azaldu ditu, etorkizunera egokitzeko gakoak izango direnak: «Espero dugu ikastetxe integratua izatea. Zentroa ere birmoldatu nahi dugu. Instalazioak berritu behar ditugu, eta hemendik lauzpabost urtera espero dugu Plaiaundi berri bat erakustea». |
2020-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/227784/estany-llong-menditxiki.htm | albisteak | Estany Llong | Menditxiki | Estany Llong | Menditxiki. | Planell d 'Aigüestortesetik Estany Llongera ibilbidea Ribagorza Garaiko Aigüesttores Parke Nazionalean dago, Kataluniako Pirinioetan. Ibilbide hau maila errazekoa da. Planell d'Aigüallusetik abiatu eta, pista zabala jarraituz Estany Llong aterperaino igo gara. Aurrera segi eta izen bereko lakuaren ertzera heldu gara. Itzulera bide beretik egin dugu. | |
2020-7-19 | https://www.berria.eus/albisteak/227785/bujaruelo-otal-harana-menditxiki.htm | albisteak | Bujaruelo, Otal harana | Menditxiki | Bujaruelo, Otal harana | Menditxiki. | Bujarueloko San Nikolas ospitale zaharretik hasi dugu ibilbidea, gaur egun aterpetxe bihurtuta dagoena, eta garai batean haran horietan zehar Pirinioak zeharkatzen zituzten erromes, artzain eta merkatariei laguntzeko balio izan zuena. Gure eskuinera XII. mendeko baseliza zahar baten aurriak eta zubi erromanikoa utzi, eta itzulera egin ondoren, zirkulazioari moztutako baso-pista bat hartu dugu. Seinale batek Otal bailararako norabidea adierazten digu. Pista utzi gabe, Ara ibaiaren ibilguaren ondotik egin dugu aurrera kilometro eta erdiz, Femalla iturrira iritsi arte. Oncinseko zubirako desbideraketa hartu dugu, eta 200 metro aurrerago gurutzatu dugu. Ibaia gure ezkerrera utzita, metro batzuk aurrera egin dugu seinaleztatutako desbideratze bat aurkitu arte. Eskuineko bidezidorra hartu dugu Bujaruelorantz, GR-11ren marra zuri eta gorriei jarraituz, hemendik aurrera azkeneraino lagunduko digutenak. Pinu eta serbalen artean aurrera egin dugu baso eta belardi guneak txandakatuz, atseden hartzera eta inguruan bizi diren hegaztien soinua entzutera gonbidatzen gaituztenak. Ibilbide honetan zehar hainbat paneli esker, horien inguruko informazioa aurki dezakegu. Laña Luzeko belardiak zeharkatu ditugu, eta aurrerago Sandarueloko sakaneko urak salbatzen dituen pasabide bat. Bujaruelora iritsi baino lehentxeago, bunker baten eta seinaleztatutako desbideratze baten ondotik igaro gara, Bujaruelo edo Gavarnieko portura doana. Beste behin, Ara ibaia Bujarueloko San Nikolas Zubi erromaniko preziatutik zeharkatu dugu ibilbidea amaitzeko. | |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227786/plataforma-bat-sortu-dute-oinarrizko-errenta-unibertsala-bultzatzeko.htm | Ekonomia | Plataforma bat sortu dute oinarrizko errenta unibertsala bultzatzeko | Iazko maiatzean Eusko Legebiltzarrak atzera bota zuen egitasmoarekin jarraitzeko asmoa agertu du taldeak. Nabarmendu dutenez, Euskal Herrian «pobrezia eta desberdintasun soziala areagotzen» ari dira. | Plataforma bat sortu dute oinarrizko errenta unibertsala bultzatzeko. Iazko maiatzean Eusko Legebiltzarrak atzera bota zuen egitasmoarekin jarraitzeko asmoa agertu du taldeak. Nabarmendu dutenez, Euskal Herrian «pobrezia eta desberdintasun soziala areagotzen» ari dira. | Eusko Legebiltzarrak babestu ez arren, ez dute amore emango: lanean jarraituko dute herritar guztientzat eta baldintzarik gabe oinarrizko errenta bat lortu arte. Orain deituriko plataforma bat sortu dute, eta astearte honetan aurkeztu dute, Bilbon.
Azaldu dutenez, Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako HEL herri ekinaldi legegilea bultzatu zutenetako asko daude duela hilabete gutxi sortu zuten talde horretan eta sustatzaileen artean.
Iazko maiatzean, legebiltzarrak ez zuen tramiterako onartu egitasmoa, EAJ, PSE, PP-Ciudadanos eta Voxen aurkako botoekin; EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk soilik babestu zuten. Legebiltzarrera iristeko, 22.000tik gora sinadura bildu zituzten, eta 80 kolektibo eta gizarte erakunde baino gehiagoren atxikimendua jaso zuten.
Orduko babesak eta gaur egungo egoerak eraman ditu egitasmoarekin jarraitzera. «Prozesu horretan parte hartu zuten pertsona guztien militantzia nekaezina izan zen; horrek erakutsi zuen oinarrizko errentaren aldarrikapena premiazkoagoa dela eta inoiz baino indar handiagoa duela».
Elkarrizketa. «Oinarrizko errenta luzerako etorri da; hau ez da amaitu»
Nabarmendu dutenez, «pobrezia eta desberdintasun soziala areagotzen» ari dira Euskal Herrian, enplegu «gero eta prekarioago eta okerrago ordainduengatik» eta inflazioaren «neurrigabeko hazkundearengatik»; horri administrazioek zerbitzu publikoak «merkantilizatzeko eta pribatizatzeko» duten joera gehitu diote. «Gehienok gero eta bizimodu pobretuagoa dugu; merkatuak, berriz, bere etekinak handitzen jarraitzen du gure kontura», salatu dute.
Plataformako kideen ustez, aberastasuna banatuko duten politika publikoen aldeko apustua egiteko garaia da, «pertsona guztiek bizi baldintza duinak izateko duten eskubidea bermatzeko baldintzarik gabe».
Kolektiboaren aurkezpenarekin batera, Kataluniako Oinarrizko Errentaren Plan Pilotuari buruzko mahai inguru bat antolatu dute, astearte honetan Bizkaiko Batzar Nagusietan, 18:00etan, Alba Camps ERCko parlamentariarekin, Dolors Medina plan pilotuko bulegoko soziologoarekin eta Itziar Gerendiain Orain plataformako kidearekin. |
2022-9-25 | https://www.berria.eus/albisteak/227787/bachimanako-iboiak-menditxiki.htm | albisteak | Bachimañako iboiak | Menditxiki | Bachimañako iboiak | Menditxiki. | Aragoiko Mendi Federazioaren Casa de Piedra aterpearen ondotik hasten da ibilbide hau, Panticosako bainuetxean, hain zuzen ere. Pirinioetako GR-11aren bide-seinaleek erakutsi digute hartu beharreko bide zuzena. Aldats gogorrak, Caldarés errekaren eskuineko ertz arrokatsutik eraman gaitu, gure eskuinean ur-jauzi desberdinak utziz. Lehen geldialdi Erreginaren Begiratokira iristean egin dugu, eta aurrerago eskailera-buru belartsu batera irtetean, Bozueloko Belardira heldu gara, non bidexkak arnasa hartzeko aukera ematen duen Bachimañako igoerari aurre egin aurretik. Eremu ireki horren amaieran, Fraidearen aldapan gora doan bidezidorra dago; tarte sigi-sagatsua da, ezkerretik ibaiaren urak amiltzen diren zirku malkartsua gainditzen duena, Fraidearen ur-jauzia osatzen duena. Azken aldats gogorra igo eta gero, Bachimaña goi-iboira iritsi gara eta gertu, aterpe ikusi dugu. Bertatik, igo gara Bachimaña goi-iboiraino. Itzulera ibilbide beretik egin dugu | |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227788/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-onespena-eman-dio-2010eko-abortuaren-legeari.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak onespena eman dio 2010eko Abortuaren Legeari | PPk zuen jarria legearen kontrako helegitea, andrazkoek kasu jakin batzuetan bakarrik aborta dezaketela argudiatuta | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak onespena eman dio 2010eko Abortuaren Legeari. PPk zuen jarria legearen kontrako helegitea, andrazkoek kasu jakin batzuetan bakarrik aborta dezaketela argudiatuta | Espainian abortuak arautzeko 2010ean ondu zuten legearen bidez, zabaldu egin zuten haurdunaldiak borondatez eteteko aukera; lehen hamalau asteen barruan inolako arrazoibiderik eman gabe aborta daiteke ordutik. Aurrez, legean ezarrita zegoen bortxaketen ondoriozko haurdunaldietan, fetuak malformazioak zituenean eta andreen osasuna arriskuan zegoenean baino ezin zitekeela eten haurdunaldia. PPk 2010eko aldaketaren aurka egin zuen urte hartan bertan, eta helegite bat jarri zuen horretarako Auzitegi Konstituzionalean. Gaur jakin da auzitegiak atzera bota duela helegite hori, behin betiko.
PPren helegiteak aurkako zazpi boto jaso ditu Auzitegi Konstituzionalean, eta aldeko lau; era horretan bota dute atzera. Helegitearen aldeko jarrera azaldu duten lau magistratuek epaiaren aurka egin dute, eta boto partikular bat eman dute horretarako. Boto partikular bat ondu du beste magistratuetako batek ere; eman den ebazpenaren mamiarekin bat etorri arren, bere irizpideak zein diren zehaztu nahi izan du.
Hamahiru urte behar izan dira auzitegiak helegite horren kontrako ebazpena emateko. Gaiaren gaineko adostasun falta argudiatu dute maiz auzitegian atzerapenaren kausa moduan. Otsailetik argi zegoen, dena dela, zein izango zen Auzitegi Konstituzionalaren erantzuna. Urtarrilean epaimahaia berritu zuten, eta jakina zen gehienek Abortuaren Legea zegoenean uztearen aldeko jarrera zutela.
Helegitearen alde egin duten magistratuetako batek ponentzia bat aurkeztu zuen justu urte hasieran. 2010eko legearen mamia onartu arren, legearen 17. artikuluaren kontra egin zuen; adierazi duen hor esaten dela soilik idatziz jaso behar dutela informazioa abortatu nahi duten andreek, eta horrekin ez dela aski. Ez zuen aski babes izan, ordea. Inmaculada Montalban magistratua hautatu zuten ondoren helegitearen gaineko ebazpena idazteko; haren soslaia aintzat hartuta, jakina zen 2010eko legearen alde egingo zuela, eta aldeko botoak ere jasoko zituela gero haren ebazpenak. Halaxe gertatu da.
Espainiako Gobernuko ordezkariek poza azaldu dute gaur erabakia dela eta. Isabel Rodriguez ministro eta gobernuaren eledunak, esaterako, esan du Konstituzionalaren ebazpenak argi utzi duela andreek «eskubidea» dutela haurdunaldia eteteko. «Ospatu egin behar dugu epai hau», nabarmendu du. «Eskubide eta askatasunetan aurrera egite aldera» lanean ari direnentzat erabaki goresgarria dela adierazi du. PPk, berriz, bide bat bakarra du halako aurrerapausoen aurrean, Rodriguezen ustez: «Bertan behera uztea, edota helegiteak jartzea». Pentsatzen du jarrera horiek atzean utzi dituela gizarteak, oro har, eta ebazpenak bat egiten duela, oro har, abortatzeko eskubidearen gainean herritar gehienek duten jarrerarekin.
Aurrerago ordutik
Abortatzeko eskubideak 2010eko legetik izan ditu aldaketak, legealdi honetan onduak. Erreformaren ondorioz, orain 16-17 urteko adingabeek badute modua gurasoen baimenik gabe haurdunaldia eteteko. Era berean, idatzizko informaziorik ez dute nahitaez jaso behar abortatzera doazen andreek, eta hiru eguneko epe bat ere ez zaie eman behar erabakiaren gainean hausnartzeko. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227789/maite-dituzten-filmetako-zer-argazki-hautatu-dituzte-euskaldunek.htm | Kultura | Maite dituzten filmetako zer argazki hautatu dituzte euskaldunek? | Maite dituzten filmetako zer argazki hautatu dituzte euskaldunek?. | "Maite duzun film bateko argazki bat, zergatia azaldu gabe". Euskaraz @josu_goiko erabiltzaileak hasi zuen haria, eta ez dira gutxi izan segida eman diotenak. Twitterreko hainbat erabiltzailek gustuko duten pelikula bateko fotograma bat txiokatu dute azken bizpahiru egunetan, eta, azkenerako, sorta zabala bildu dute.
Garai, genero eta herrialde ugaritako filmak dira euskarazko komunitateak hautatutakoak. Errepikatu den bat edo beste ere izan da. BERRIAk fotograma horietako hainbat bildu ditu, eta argitu du zer pelikulatatik ateratakoak diren. Horiek hautatu izanaren arrazoiak, ordea, erabiltzaileek argitu beharko dituzte.
Ikusi bilduma, osorik, hemen. | |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227790/eh-bilduk-uste-du-erakunde-askotan-jauzi-handia-egingo-duela.htm | Politika | EH Bilduk uste du «erakunde askotan jauzi handia» egingo duela | «Herriz herri arnasten» ari da koalizio abertzalea «ilusioa eta baikortasuna». Ortuzarrek Otegiri erantzun dio «elkarbizitza lokatzera» eramateko saioaren adierazpena dela eta: «Lokatzan sartu nahi ez, eta eskuak sartu ditu sorbaldaraino». | EH Bilduk uste du «erakunde askotan jauzi handia» egingo duela. «Herriz herri arnasten» ari da koalizio abertzalea «ilusioa eta baikortasuna». Ortuzarrek Otegiri erantzun dio «elkarbizitza lokatzera» eramateko saioaren adierazpena dela eta: «Lokatzan sartu nahi ez, eta eskuak sartu ditu sorbaldaraino». | EH Bilduk 4.197 pertsona baino gehiago ditu hauteskunde zerrendetan, «herri eta hiri bizigarriagoak eta demokratikoagoak egiteko konpromisoa hartuta». Koalizioak azaldu du gizon baino emakume gehiago daudela hautagai gisa, eta, horietatik, «asko» direla gazteak. Politikarekiko «desafekzioa» dagoen arren, EH Bilduren proiektuarekin «konprometitzeko prest» daudela esan du koalizioak. Halaber, 7.500 ahaldun interbentore izango ditu EH Bilduk hauteskunde egunean. Kanpainan 1.700 ekitaldi baino gehiago egingo dituzte, era berean. «283 udal hauteskunde-zerrenda aurkeztea lortu dugu, aurreko hauteskundeetan baino hamahiru gehiago».
Bakartxo Ruizek eta Unai Urruzunok EH Bilduren hauteskunde kanpainaren nondik norakoak plazaratu dituzte gaur. Kanpainari «anbizio osoz» egingo diotela aurre nabarmendu dute. «Badakigu egiten, beste batzuetan egin dugu, eta berriro egingo dugu», esan dute. Lantegietan, kaleetan, herri mugimenduetan, «bidegabekeriei aurre egiten» dabilen jendeak osatu ei ditu koalizioaren zerrendak, «euskara, berdintasuna, ekologismoa edota justizia soziala sustatzen urte luzeak daramatzan jendeak». Ruizek esan du «herriz herri arnasten» ari dela koalizio abertzalea «ilusioa eta baikortasuna».
EH Bilduko bozeramaileek garbi esan dute maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeak «oso garrantzitsuak» direla koalizioarentzat. «Hauteskunde ziklo bati hasiera emango diogulako, non hurrengo urteetarako jokaleku politikoa jokatuko dugun», azaldu dute. Euskal Herrian koalizioa lehen indar munizipalista dela gogoratu dute, eta «erakunde askotan jauzi handia» egin dezaketela uste dute. Gipuzkoa begiz jota dauka EH Bilduk, eta Nafarroa ere bai; «ez da ulertzen eskuina Nafarroako gobernutik eta udal askotatik kanporatu izana, Euskal Herria Bilduk izan duen indar eta zeregin erabakigarririk gabe».
Egoera horren aurrean «eskuinaren urduritasuna nabaria» dela uste du koalizioak. Dagoeneko «etorkizuneko Euskal Herria eraikitzen» ari dela ziurtatu dute EH Bilduko bozeramaileek, eta maiatzaren 28a «beste urrats bat» izango dela prozesu horretan.
Ortuzar eta lokatza
EAJko EBBko presidente Andoni Ortuzar ere aritu da kanpainaren inguruan, Radio Euskadin, eta garbi utzi du PSE-EErekin aliantzak berritzeko prest dagoela, nahiz eta ez dakien «telefonoa hartuko ote duten», PSE «apur bat bihurri» ikusten duelako. Edonola ere, Ortuzarrek uste du EAJk ez dituela azken emaitzak hobetuko, «oso zaila delako emaitza zoragarri horiek hobetzea». Batera edo bestera, «hemen gehiengoak osatzeko aukera» dagoela esan du; «zergatik ez ditugu gehiengo horiek berrituko?».
Ortuzarrek helarazi du EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik PSE-EEri «eskua luzatu» diola, eta ez EAJri. «Bilduk gu ordezkatu nahi gaitu; gu kanporatu, eta, horretarako PSOE behar du, eta hauteskundeak irabazi, baina hori ez da gertatuko». Otegiren adierazpenei erantzunez, «betikoa», agintari jeltzalearen ustez, «batzuetan ona da»; aldaketa baino hobea dela azpimarratu du, «aldaketa hori txarra denean». Gipuzkoan, orain bi legegintzaldi egon zen aldaketa; Bilduk foru gobernua hartu zuenean, EAJko presidentearen arabera, «izugarri okerrera» egin zen. «Argi aldaketekin», ohartarazi du.
Era berean, Ortuzarrek Otegiri erantzun dio, hark «lokatza» aipatu zuelako atzo, alderdi batzuek ETAri erreparatzen diotelako aldiro-aldiro, «kudeaketaz ezin direlako aritu». «Lokatzan sartu nahi ez, eta eskuak sartu ditu, eta sorbaldaraino», esan du Ortuzarrek. Oroimenaren webguneen auzia gogoratu du ETA kanpainan aipatu behar izana arrazoitzeko. «Horretaz ere ezin badugu hitz egin... Jakina, ez dute gustuko, baina oso erraza dute: Urriaren 18ko adierazpena osa dezatela, eta bukatu da». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227791/euskozenoa-aurkeztu-dute-euskal-nortasunaren-adierazpen-libreak-sustatzeko-plataforma.htm | Kultura | Euskozenoa aurkeztu dute, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» sustatzeko plataforma | Euskalduntasunaren inguruko hausnarketa saioak antolatu dituzte, eta «interpretazio sortzaileak» adierazi, diziplina askotako artistekin lanean. Iruditeria berriak sortu nahi dituzte, «etorkizun posibleak irudikatzeko». | Euskozenoa aurkeztu dute, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» sustatzeko plataforma. Euskalduntasunaren inguruko hausnarketa saioak antolatu dituzte, eta «interpretazio sortzaileak» adierazi, diziplina askotako artistekin lanean. Iruditeria berriak sortu nahi dituzte, «etorkizun posibleak irudikatzeko». | Plataforma bat da Euskozenoa, plataforma «independente, aske eta ireki» bat, eta «kultura astintzera dator», Ana Gazpio kidearen esanetan. Bilboko Dot kooperatibak jarri du martxan, Errenteriako (Gipuzkoa) Badalab Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategiaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz. Euskalduntasunaren inguruan jarduteko proiektuak lantzen ari dira, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» azaleratzeko asmoz. Gaur aurkeztu dute orain arte egindako lana, Badalaben egoitzan.
«Uste dugu imajinario berri bat behar dugula euskalduntasunetik etorkizun posibleak irudikatzeko», kontatu du Gazpiok; «erakargarria dena, indarra eta autoestimua ematen dizkiona komunitateari». Esparru zabal bat dute gogoan: «Etorkinak daude, bigarren belaunaldiko euskaldunak, euskaraz ez dakitenak, Euskal Herritik kanpo bizi direnak...». Horiek guztiak kontuan izanik bultzatu dituzte gizartean eragiteko «artefaktuak».
Hitzak proiektuan, hizkuntzaren bilakaera islatu nahi dute, hitz batzuk desagerraraziz (adibidez, jaun ta jabe eta amazulo) eta beste batzuk sartuz (lesbiama, inshallabedi). Munduratzeak izeneko proiektuan, euskal nortasunari buruzko hausnarketa saio kolektiboak antolatu dituzte. Bi saio egin dituzte oraingoz, bata euskal herritarrekin, eta bestea euskal diasporakoekin; larunbatean egingo dute hirugarrena.
Plataformaren barneko hirugarren «artefaktuak» Gorpuzteak sorta da: «Euskal kulturaren protagonista berriak irudikatzeko interpretazio sortzaileak». Bi gorpuzte egin dituzte: batean, El Chivo Peludo artista bisualak etorkizun distopikoak irudikatu ditu; bestean, Javi Rivero sukaldariak argazki berezi bat sortu du diasporarekin egindako saiotik abiatuta.
«Euskalduntasunaren inguruko sorkuntza bat egiteko proposatu zidatenean, berehala joan zitzaidan burua plater edo menu batera», azaldu du Tolosako (Gipuzkoa) Ama jatetxeko sukaldariak. «Baina errazegia zen...». Hausnarketa saioan entzundakoen artean, Riverori arreta piztu zion nola parte hartzaile batek baino gehiagok aipatu zuten mahai baten inguruan izandako egoeraren bat. «Euskal Herrian mahai inguruek garrantzi handia dute, egoera onak eta txarrak konpartitzeko». C. Tangana musikariak egindako Tiny Desk kontzertuko irudia etorri zitzaion burura, eta horrela sortu zen bere proposamena, ez zena plater bat, ezta menu bat ere, baizik eta kontzeptu hori biltzeko argazki bat. Momentu estudioarekin egin dute lan hori, eta prozesu osoa bideo batean jaso du Euskozenoak.
Hurrengo gorpuztea Amaia Lejarreta artistak egingo du. Margolaria da, eta body painting teknika lantzen du. Euskaldunen etorkizunari buruz hausnartuko du bere lanerako, eta Janire Etxabe dantzariarekin batera ariko da elkarlanean «formatu berri batean», Lejarretak azaldu duenez. «Etorkizunik ba ote dugun galdetzen dugunean, ni iraganera joaten naiz, eta hango informazioa eraldatzen dut, etorkizun bihurtzeko. Etorkizuna ibilian egiten da, esperientziaren bitartez».
Naturak garrantzi berezia izango du lan horretan, artistaren arabera: «Lurra oso garrantzitsua da euskaldunentzat, eta sen horrek izugarrizko magnetismoa du. Biok emakume sortzaileak garenez, sorginak garenez, euskal mitologia berreskuratu nahi dugu: gure gorputzetik pasatu, eta birmoldatu».
SOS Arrazakeriarekin saioa
Proiektu horietan guztietan, Euskozenoak Badalab laborategia du bidelagun. Izaro Arruti kideak eman du tokiaren definizio osoa: «Etorkizuneko interakzio fisiko eta digitaletan euskara existituko dela bermatzeko hizkuntza berrikuntza laborategia». Errenteriatik, eta hizkuntza komunitate osoa kontuan izanda, lankidetzak sustatzeko bideak jorratzen dituzte. «Hutsuneak bilatzen ditugu, orain arte egin ez den hori probokatuz, eta martxan dauden gauzak indartzen ditugu». Etorkizunari begiratuta, hiztun komunitatea «birpentsatu» nahi dute, «jarrera probokatzaile batez».
Han egingo dute Euskozenoak bultzatutako hirugarren munduratze saioa, Badalaben egoitzan, datorren larunbatean, SOS Arrazakeria elkartearekin batera. «Espazio seguru bat izango da pertsona horiek hizkuntzarekin eduki dituzten sinesmen, bizipen, min eta poz horiei guztiei tokia egiteko», azaldu du Arrutik. Gainera, saio horretan parte hartuko dutenek aukera izango dute prozesu artistiko bat abiatzeko Dejabu konpainiarekin.
Gaian interesa duten guztiak beraiekin bat egitera deitu ditu Euskozenoak, proiektu bereziren bat sortu nahi izanez gero. «Horretarako tokia dago hemen, eta, batez ere, babesa. Behar diren tresnak emango ditugu». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227792/paret-peintrek-irabazi-du-giroko-laugarren-etapa-eta-leknessund-jarri-da-lider.htm | Kirola | Paret-Peintrek irabazi du Giroko laugarren etapa, eta Leknessund jarri da lider | Frantziarra eta norvegiarra eguneko ihesaldian sartu dira, eta bakarrik geratu dira aurrean azken igoeran. Ez da erasorik egon faboritoen artean | Paret-Peintrek irabazi du Giroko laugarren etapa, eta Leknessund jarri da lider. Frantziarra eta norvegiarra eguneko ihesaldian sartu dira, eta bakarrik geratu dira aurrean azken igoeran. Ez da erasorik egon faboritoen artean | Pozez gainezka amaitu dute Aurelien Paret-Peintrek (Ag2r) eta Andreas Leknessundek (DSM) Italiako Giroko laugarren etapa. Paret-Peintrek haren kirol ibilbideko garaipenik handiena lortu du: etapa bat itzuli handi batean. Bi garaipen besterik ez zituen lortuak sei urtean, baina biak lasterketa apaletan; ezer ez Giroan irabaztearekin alderatuta.
Pozarren frantziarra, eta pozarren Leknessund. Elkarrekin ihesean iritsi, eta Remco Evenepoeli (Soudal) bi minutuko aldea aterata, hark jantzi du maglia arrosa. Haren kirol ibilbideko lorpenik handiena da ere bai. 23 urte bakarrik ditu, baina lau urte daramatza jada profesionaletan, eta palmares nahiko betea du. Erlojuaren aurka nabarmendu izan da, baina ez du modalitate horretan lortu haren garaipenik sonatuena: iaz izan zen, Suitzako Itzuliko bigarren etapan. Maila nagusiko proba da, baina txiki geratzen da Giroarekin konparatuz gero. Gainera, hurrengo etapak zailtasun handikoak ez direla kontuan hartuta, itxura du egun batzuetan gozatuko duela liderra izateaz. 28 segundo ateratzen dizkio Evenepoeli, eta 30 Paret-Peintreri.
Norvegiarra eta frantziarra eguneko ihesaldian izan dira beste bost txirrindularirekin batera. Lan egin behar izan dute tropelaren zaintza atzean uzteko. Eraso festa izan da hasi eta berehala, baina kilometro asko pasatu behar izan dira ihesaldi ona osa zedin; etaparen erdian izan da ia. Zazpi txirrindularik egin dute aurrera, eta sei minutu pasatxoko aldea izan dute gehienez. Evenepoelen taldeak utzi egin die joaten, eguneko azken igoerarako indarrak gorde nahian. Borroka espero zen Colle Molella Bigarren Mailako mendatean. Ez zuen muturreko gogortasuna, baina min egin zezakeen, eta aldeak egin. Baina ez da halakorik gertatu, faboritoen artean inork ez baitu ahaleginik egin. Horri esker jantzi du maglia arrosa Leknessundek. Ez dirudi Soudali asko axola dionik; mesede egingo dio indarrak ez xahutzeko.
Gaurko etaparen aldean, lasaiagoa dirudi biharko etapak, Giroko bosgarrenak. Gorabeheratsua da ibilbidea, baina azken 40 kilometroak maldan behera dira. Aproposa dirudi esprinterrentzat. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227793/azaroaren-4an-manifestatzera-deitu-du-kontseiluak-oldarraldi-judiziala-salatzeko.htm | Gizartea | Azaroaren 4an manifestatzera deitu du Kontseiluak, «oldarraldi judiziala» salatzeko | Maiatzaren 10eko adierazpena agiria plazaratu du Bilbon, agerraldi jendetsu batean. Bertaratutako eragileek kezka adierazi dute, azkenaldiko epaiek hizkuntzaren biziberritze prozesua «galgatzen» dutelako. | Azaroaren 4an manifestatzera deitu du Kontseiluak, «oldarraldi judiziala» salatzeko. Maiatzaren 10eko adierazpena agiria plazaratu du Bilbon, agerraldi jendetsu batean. Bertaratutako eragileek kezka adierazi dute, azkenaldiko epaiek hizkuntzaren biziberritze prozesua «galgatzen» dutelako. | Kontseiluak agerraldi jendetsu bat egin du gaur Bilbon, azken hilabeteotan epaitegietatik euskararen aurka ateratako ebazpenen kontra protesta egiteko. Agerraldian Maiatzaren 10eko adierazpena agiria plazaratu dute, «oldarraldi judiziala» salatzeko. Azaroaren 4an Bilbon manifestatzera deitu dituzte herritarrak, «milaka herritarren bizitzen bizigarritasuna baitago auzitan, eta harekin batera berdintasuna, justizia eta kohesio soziala. Funtsean, bizikidetza».
Kontseiluak kezka agertu du, auzitegien ebazpenek «euskararen biziberritzea helburu duten neurrien kontra» egiten dutelako. «Euskararen normalizazio prozesua trabatu eta egindako bidean atzerapausoak eragiteko olatu erreakzionario, atzerakoi eta euskarafoboa» salatu dute.
Plazaraturiko azken ebazpenak aletu dituzte ondoren. Apirilaren 18an, Bilboko auzitegi batek ebatzi zuen Erandion lanean ari den udaltzain bati ezin ziotela eskatu euskarazko B2 maila.
Aurretik, Uliazpi fundazioaren lan deialdiaren aurka jo zuten epaileek, eta hori baino lehen antzeko erabakiak plazaratu zituzten Barakaldo (Bizkaia), eta Irungo (Gipuzkoa) udaltzainen hizkuntza eskakizunen inguruan. Ahaztu gabe euskara hizkuntza «zailegia» dela esan zuen epailearen kasua, zeinak arrazoi hori eman baitzuen Laudioko Udaleko (Araba) funtzionario bati hizkuntza maila eskatzea baztertzeko.
Kontseiluak gogoratu du gizartean ez dagoen arazo bat sortu nahian dabiltzala auzitegietatik, eta nabarmendu du Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian «lau biztanletik hiruk uste dutela euskaraz jakin behar dela administrazioan lan egiteko».
Horrez gain, gogora ekarri dute helegitea jarri diotela EAEko Udal Legeari, «toki erakundeek beren jarduerak euskaraz egitea ahalbidetzen» duelako.
Oldarraldia «Euskal Herritik harago Espainiako eta Frantziako estatuetako beste hizkuntza gutxituen eremuetan ere gertatzen ari dela» ohartarazi dute.
Izan ere, atzo bertan, Frantziako epaitegi batek ebatzi zuen Ipar Kataluniako herriko etxeetako osoko bilkuretan katalana erabiltzea Frantziako Konstituzioaren aurkakoa dela, «frantsesaren nagusitasuna» zalantzan jartzen duelako.
Kontseiluak adierazi du ezinbestekoa dela gizartea mobilizatzea. «Gizarte eragileoi dagokigu desadostasuna kalean erakustea. Bada garaia urrats bat aurrera egin, euskararen gaia erdigunean jarri eta elkarrekin eragiteko». Ohartarazi dutenez, erabakiok «atzerapauso handiak eragin ditzakete urte luzeetako ahaleginari esker lortutako eskubideetan eta euskararen biziberritze prozesuan».
Eragileak, kezkatuta
Ehunka norbanakok eta eragilek bat egin dute Bilbon. Bestek beste, Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria izan da bertan: «Oso kezkatuta bizitzen ari gara epaitegietatik datozen sententzien errealitatea». Adierazi duenez, epaiek «oso oinarri ideologikoak» dituzte eta «aurreiritziz beteta» daude. Are gehiago, helburu argi bat dute: «Epaien helburu bakarra hizkuntzaren biziberritze prozesua galgatzea da». Amonarrizek gogoratu du aspalditik aldarrikatu dutela administrazioek herritarren hizkuntza eskubideak bete behar dituztela. «Administrazioa dago herritarren zerbitzura; beraz, zerbitzu horrek elebiduna izan behar du bi hizkuntza ofizial dituen herrialde batean».
Bestalde, lehendakariak esan du lan egiteko euskaraz jakin behar dela, «modu progresibo batean». Eta iritzi berekoa da Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusia: «Euskaldunok badakigu gaztelera eta moldatzen ahal gara gazteleraz, baina euskara gure hizkuntza da; euskaraz lan, bizi eta egon nahi dugu». Ez du uste eskatzen dutena «arraroa» denik: «Euskal Herrian euskaraz egitea beharrezkoa izatea, beste toki batera joaten zarenean beste hizkuntza horretan egin behar duzun bezala».
Euskararen biziberritze prozesuan, epaiak eraso «larria» direla argi utzi du Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak. Eta esan du hizkuntza politika aurrerakoiak beharrezkoak direla. «Legearen interpretazio xelebreak eginda, epaitegietatik murrizten ari dira udaletxeok eta bestelako erakundeok dugun hizkuntza politikarako gaitasuna murrizten ari dira», salatu du. Era berean, manifestazioaren garrantzia aldarrikatu du: «Euskarak ezin du fronte bat ere baztertu; kaletik erantzutea ezinbestekoa da». Idoia Ugalde Berbaizu Euskara Elkarteko kideak ere «euskalgintza elkartzearen» beharra nabarmendu du: «Asko gara, elkar topatu behar dugu, ezagutu eta aldarrikapena partekatu; indartsu agertu behar dugu». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227794/binarismoak-hausteko-poemak.htm | Kultura | Binarismoak hausteko poemak | Libe Goitia Artetxek bere lehen poesia liburua plazaratu du: Fast fatum. Bata edo bestea hautatu beharrean, olerkietan surrealismoa eta eguneroko hizkuntza uztartzea erabaki du. | Binarismoak hausteko poemak. Libe Goitia Artetxek bere lehen poesia liburua plazaratu du: Fast fatum. Bata edo bestea hautatu beharrean, olerkietan surrealismoa eta eguneroko hizkuntza uztartzea erabaki du. | Hizkuntzaren iturri jakin batetik edaten dute zenbait poemek; surrealismotik edo logikoak ez diren irudietatik. Beste iturburu bat dute beste zenbaitek; egunerokotasuna, alegia. Baina salbuespenak baino ez dira horiek, pieza bakanak. Libe Goitia Artetxek ohartarazi duenez, «beste olerki gehienetan bi modalitateek bat egiten baitute, hau da, logikoak ez diren irudiek eta egunerokotasunetik edaten duen hizkuntzak». Hautu hori egin baitu idazleak bere lehenengo poema liburuan: «Bateratze horrek sortzen duen gauza hibrido horrekin gelditzea erabaki dut, batarekin eta bestearekin, elkartasun batean». Eta hautu horri jarraituz osatu ditu Fast fatum poema liburuko aleak. Susa argitaletxearekin plazaratu berri du bere estreinako lana.
Izenburuak «patu azkarrari» egiten diola erreferentzia azaldu du idazleak, baina gehitu du «herri handi bat izan arren hiri izatera heltzen ez den toki bateko norbaiten biziari buruzko ikuspuntua» ere badela liburua. Haren ustez, bada dikotomia bat «bizilekuek eragin dezaketen nahasmenduarekin» zerikusia duena, baina segituan zehaztu du berea ez dela «anabasatik» jaiotako lan bat: «Lan hau bizian lehenengo aldiz ideiak argi edukitzen hasten hasi nintzenean ekin nion idazteari».
Aurretik, poema bat plazaratua zuen, 2019. urteko Urruzunotarrak Gehituz lehiaketaren irabazleak jasotzen dituen liburuan. Beraz, aurrez ere idazten zuen, baina Galdakaotik (Bizkaia) Gasteizera, unibertsitatera joan zenean, aldaketa hura «salto handi bat» bezala bizi izan zuen, eta bizipen horrek bultzatuta hasi zen liburua idazten. «Nik, behintzat, oso momentu gutxitan eduki izan dut argi zer egin gura dudan. Orduan hasi nintzen idazten».
Harentzat, «eguneroko detaileetan» dago poetikotasuna. Eta zehaztu duenez, izenburutik hasita, askotariko erreferentziak izan ditu lagun liburua idaztean, tartean, Bernardo Atxaga eta Ruper Ordorika. Dikotomiaren ideiari berriro helduz, adierazi du erreferentzia klasiko ugari daudela bere lanean —Celan, Nietzsche eta Holderlin, tartean—; «baina badaude baita Lorde, Sufjan Stevens, gamerrak edo askotan poesiaz kanpo gelditzen edo uzten ditugun erreferente asko ere, niretzat klasikoak bezain edo ia garrantzitsuagoak direnak». Hala, haren ustez, kontraste horrek eragiten du liburuak lotura izatea bai garai bateko letrekin, bai gaurkotasunarekin.
«Binarismoa» da poema bildumaren ezaugarrietako bat, haren esanetan, baina segidan zehaztu du «binarismoa amaitzeko saiakera» bat dagoela liburuan. «Binariotik kanpo dagoena hitzetan jartzeko saiakera bat, azken batean. Ez da herri handia edo hiri txikia, surrealismoa edo egunerokotasunaren hizkuntza, erreferente klasikoak edo gaur egunekoak, hizkuntza soila edo pedantea; dena biltzen duen hautu bat baizik».
Bide horretan, Atxagaren poesia erreferente moduan eduki izana ez dela kasualitate bat adierazi du, hark bazuelako molde batzuk hausteko nahia Etiopia plazaratu zuenean, «eta Fast fatum ere forma batzuk hautsi edo transgreditzen saiatzen delako, beste maila batean; horregatik ez dira gaiak bakarrik garrantzitsu, baizik eta formak ere bai».
Forma horiek askotarikoak direla eta bere xedeetako bat ironia edo probokazioa lortzea dela ere azaldu du Goitiak, eta horrek baduela filosofia bat atzetik: «Poesia aspergarria dela eta ondo pasatzeko genero gisa zilegi ez dela uste da askotan; horren aurka joateko bulkada bat da ironia, eta irakurketa ariketa kontziente bilakatzeko saiakera da probokazioa». Horretarako, besteak beste, galdera zuzenak baliatu ditu zenbait poematan, irakurlea interpelatzeko. «Moskeoa ere beste baliabide bat da hain irudi kontrajarriak maneiatzerakoan, badirudielako ez dakidala ezta zein den nire estiloaren xedea ere, eta ez da inondik inora hala: liburu osoa intentzionala eta pentsatua da, baina horrekin jolasten dut». Guztiz zilegitzat dauka poesia sentimenduak plazaratzeko baliatzea, baina, haren ustez, «zerbait meditatua» ere izan behar du.
Sei geltokiko ibilbide bat
Azpi-izenburu bat ere badu liburuak: Sei kapitulutan abestutako olerki bat. Hain zuzen ere, aitzinsolas batek, sei kapituluk eta epilogo batek osatzen dute. Eta leku izenak ageri dira atal guztien tituluetan: Aitzinsolasa: Nafarroa; Traumak: Balanzategi; Partitzea: Ternua; Bizia ziutatean: Holtzarte; Maitemina: Aginaga; Maitasuna: Orio; Herioa: Itzaltzu; eta Epilogoa: Bilbo. Leire Lopez Ziluaga Susako editorearen hitzetan, halako atalkatzeak ohikoagoak izaten dira bestelako liburuetan, baina ez poesian. «Beraz, esango nuke badagoela liburuan nahi bat berez desordenatua den hori (bizitza, burutik pasatzen zaiguna) ordenatzeko».
Idazleak «abestutako olerkia» izateari egin dio azpimarra bereziki. «Niretzat, garrantzitsuagoa da abestua izate hori, olerki asko ia kantu bat legez irakurri daitezkeelako, musikalitatea edukitzea bilatu dudalako». Gainera, gogorarazi du txikitan ere ahots gora irakurriz ikasten dela irakurtzen, eta, beretzat behintzat, irakurketarik gabe ez dagoela idazketarik. «Beraz, bada sustraietara itzultzeko modu bat gehiago».
Editoreak laburbildu du «sei geltokitatik igarotzen den zeharkaldi poetikoa» osatu duela idazleak. «Gai agorrezinen bideetatik —partitzea, hiria, maitasuna, heriotza—, geografia propio bat eraiki du, eta intuizioz zein ziurtasunez betetako lerroen artean ageri da poeta bizitzaren zantzuak haztatzen —amaren eskuak, herdoilaren edertasuna, odolezko marrazkiak—, tradizioarekin zein adierazpide garaikideenekin elkarrizketa betean». |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227795/euskal-filologia-mantentzeko-eskatu-dio-euskaltzaindiak-espainiako-gobernuari.htm | Gizartea | Euskal Filologia mantentzeko eskatu dio Euskaltzaindiak Espainiako Gobernuari | Euskal Filologia Hizkuntza Modernoen edo Filologia Hispanikoaren barruan jartzeak «ez dauka inolako justifikaziorik eta ulertezina da, ez baitu onartzen behar bezala ezarritako eta erraz bereizitako errealitate zientifiko eta akademikoa», Euskaltzaindiaren arabera. | Euskal Filologia mantentzeko eskatu dio Euskaltzaindiak Espainiako Gobernuari. Euskal Filologia Hizkuntza Modernoen edo Filologia Hispanikoaren barruan jartzeak «ez dauka inolako justifikaziorik eta ulertezina da, ez baitu onartzen behar bezala ezarritako eta erraz bereizitako errealitate zientifiko eta akademikoa», Euskaltzaindiaren arabera. | Euskaltzaindiak gutun bat bidali dio Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuari, Euskal Filologia «berariazko jakintza arlotzat manten dezala» eskatzeko. Akademiak gaur eman du gutunaren berri, baina maiatzaren 4an bidali zuela adierazi du, txio baten bidez.
Gutunean, Andres Urrutia Badiola euskaltzainburuak «kezka» adierazi dio Sanchezi, erakundearen izenean, Espainiako Gobernuak jakintza eremuak arautzeko lantzen ari den dekretuaren inguruan. Izan ere, horren 2. artikuluan, zirriborroak Hizkuntza Modernoak eta filologia hispanikoa, klasikoak eta antzinako mundukoak baino ez ditu aipatzen.
Euskaltzaindia kezkaturik dago, sailkapen hori ezarriz gero legeak aipatzen dituen arlo horien azpian geratuko litzatekeelako Euskal Filologia. «Mendekotasun horrek, baina, ez dauka inolako justifikaziorik, eta ulertezina da, ez baitu onartzen behar bezala ezarritako eta erraz bereizitako errealitate zientifiko eta akademikoa».
Horrez gain, gogoratu dio euskara hizkuntza ofiziala oinarrizko ikasgaia dela humanitate ikasketetan. «Hortaz, aitorpen zientifikoa eta ikusgarritasuna eman behar zaizkio nazioan eta nazioartean, Filologia Hispanikoari, Filologia Klasikoari eta estatuko gainerako hizkuntzei aitortzen zaien modu berean». Hori dela eta, Euskaltzaindiak eskatu du Euskal Filologia artikulu horretan berariazko jakintza arlotzat txertatzeko.
Joan zen astean harrabotsa sortu zuen Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak Unibertsitate Lege berria garatzeko ondu duen errege dekretuaren proiektuak.
EHU Euskal Herriko Unibertsitateak alegazio bat igorri zion joan zen astean Unibertsitate Ministerioari, Euskal Filologia ezagutza eremu «zehatz» moduan txerta zezan. Beste hainbat erakunde eta alderdiren erantzuna eragin zuen zirriborroak. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227796/trump-zigortu-du-epaitegi-batek-sexu-abusuengatik.htm | Mundua | Trump zigortu du epaitegi batek sexu abusuengatik | Salatzaileari bost milioi dolarreko kalte ordaina ematera kondenatu dute AEBetako presidente ohia. Epaiak baztertu egin du bortxaketa akusazioa. | Trump zigortu du epaitegi batek sexu abusuengatik. Salatzaileari bost milioi dolarreko kalte ordaina ematera kondenatu dute AEBetako presidente ohia. Epaiak baztertu egin du bortxaketa akusazioa. | Donald Trump AEBetako presidente ohia sexu abusuagatik kondenatu zuen atzo New Yorkeko epaimahai batek. Epaiaren arabera, Trumpek sexu abusuak egin zizkion E. Jean Carroll idazleari, eta iraindu egin zuen. Aldiz, epaimahaiak baztertu egin zuen presidente ohiaren aurkako bortxaketa akusazioa.
Sententziak Trump zigortu du Carrolli bost milioi dolarreko kalte ordaina —4,5 milioi euro— ordaintzera. Presidente ohiak, baina, ez du ordainketarik egin beharko oraingoz. Haren defentsak iragarri zuen helegitea aurkeztuko duela, eta ez du zigorra bete beharko epaia irmoa ez den artean.
Carrollek Trump salatu zuen saltoki handi batzuetako aldageletan bera bortxatzeagatik, 1990eko hamarkadaren erdialdean. Idazleak salaketa publiko egin zuenean bera iraintzea ere egotzi zion. Carrollek 2019an argitaratutako liburu batean jaso zuen epaimahaiaren aurrean eman duen lekukotza, eta Trumpek sare sozialetan idatzi zuen haren kontakizuna «gezurra», «iruzur hutsa» zirela.
Epaimahaiak hiru ordu besterik ez ditu behar izan aho batez Trump erruduntzat jo duen epaia onartzeko. Epaia «lotsagarria» dela adierazi zuen Trumpek sare sozialetan, kondenaren berri izan eta gutxira. 2024ko presidentetza bozetarako hautagai denak, gaineratu zuen ez duela «inolako ideiarik emakume hori nor den».
Ikusteko dago sexu abusuengatik jaso duen zigorrak Etxe Zurirako hautagaitza zailduko ote dion Trumpi. Oraingoz, Alderdi Errepublikanoko hautagaia izateko faboritoa da, nahiz eta oraindik alderdikide gehiagok bere hautagaitza aurkeztea espero den. Horien artean, Ron DeSantis Floridako gobernadorea.
Presidente ohiaren defentsak erabaki du epaian ez parte hartzea, epaimahaiak Carrollen salaketa oinarri nahikorik gabekoa dela iritziko zionaren esperantzarekin. Auzitegitik kanpo, presidente ohiak behin eta berriz esan du idazlearen salaketa 2019an argitaratu zuen liburuaren salmentak puzteko kanpaina baten parte zirela, eta bere irudi politikoa zikintzeko ahalegin bat. Epaiketan beste bi emakumek adierazi dute sexu abusuak jasan zituztela Trumpen aldetik. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227797/rita-lee-konpositore-eta-abeslari-brasildarra-hil-da.htm | Kultura | Rita Lee konpositore eta abeslari brasildarra hil da | 75 urterekin zendu da, gaixotasun baten ondorioz | Rita Lee konpositore eta abeslari brasildarra hil da. 75 urterekin zendu da, gaixotasun baten ondorioz | Brasilgo musikagile garrantzitsuenetako bat izan zen Rita Lee; erreferente izan zen 1970eko hamarkadako zenbait gitarra jotzaile hasiberrirentzat. Hainbat kanturen egile da; besteak beste, Ovelha negra, Mania de voc, Lança perfume, Agora so faltas tu, Baila conmigo, Baño de burbujas, Lo siento por tu, Hierba venenosa, Amor y sexo, Ora, Chico bonito, Flagra eta Dulce vampiro kantuenak. Emakumeen askatasunaren gaineko aldarrikapenez bete ohi zituen, oro har, abestiak, eta askotan, ironia puntu batekin.
1966an, Os Mutantes taldea sortu zuen Arnaldo eta Sergio Dias Baptista anaiekin batera. Hainbat disko kaleratu zituzten elkarrekin; tartean, Os Mutantes, Mutantes, A Divina Comedia, Ando Meio Desligado, Jardim Eletrico, Mutantes E Seus Cometas No País Dos Bauretz eta Technicolor. 1972an, baina, desegin egin zen taldea.
Tutti Frutti taldera batu zen segidan, eta disko batzuk atera zituen orduan ere: Fruto proibido, Entradas e bandeiras, Babilonia, Atrás do porto tem uma cidade. 1978an utzi zuen taldea.
Bere ibilbide musikalaz gain, Radioamador izeneko umorezko irratsaio bat gidatu zuen bederatzi hilabetez, 1986an. Gainera, haurrei zuzendutako lau liburu ere idatzi zituen, ekologismoarekin lotutakoak. Hainbat aldizkaritako zutabegile gisa ere aritu zen, eta aktore lanak ere egin zituen Brasilgo zenbait filmetan. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227819/arraunlari-talde-bat-erreskatatu-dute-zumaian-trainerilla-irauli-ondoren.htm | Gizartea | Arraunlari talde bat erreskatatu dute Zumaian, trainerilla irauli ondoren | 18:30ak aldera gertatu da, Santiago hondartzaren parean. Olatuek Telmo Deun arraun elkarteko trainerilla bat irauli dute. Arraunlariak onik atera dira uretatik. Bideoa, albistearen barruan. | Arraunlari talde bat erreskatatu dute Zumaian, trainerilla irauli ondoren. 18:30ak aldera gertatu da, Santiago hondartzaren parean. Olatuek Telmo Deun arraun elkarteko trainerilla bat irauli dute. Arraunlariak onik atera dira uretatik. Bideoa, albistearen barruan. | Susto galanta izan zuen atzo arratsaldean Zumaiako (Gipuzkoa) Telmo Deun arraun elkarteko arraunlari talde batek. Trainerilla ligan murgilduta dago kluba, eta ontzi horietako batekin ari ziren entrenatzen mutilak Urolaren itsasadarrean. Bokalera hurreratu zirenean, baina, olatu batek eraman egin zuen ontzia, baita irauli ere.
18:30ak aldera gertatu zen. «Antxoatan dauden arrantza ontziei begira geunden, eta han ikusi dugu trainerilla bat zegoela Santiago hondartzaren aurrean. Haize olatu handia zegoen, eta olatu horietako batek ontzia jo du. Arraunlariek kontrola galdu dute, eta halako batean irauli egin da», adierazi dio Baleike-ri lekuko batek. Herritar horrek larrialdietako telefonora deitu duen bitartean, bertan zeuden beste lagun batzuk klubeko arduradunei deika hasi ziren. Klubetik bi lantxa bidali zituzten arraunlariak erreskatatzera.
Jarraitu irakurtzen: Arraunlari talde bat erreskatatu dute Santiago parean trainerilla irauli ondoren |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227820/bizkaiko-metaleko-hamar-grebalari-epaitegietan-deklaratzen-hasi-dira-sindikatuen-babesarekin.htm | Ekonomia | Bizkaiko metaleko hamar grebalari epaitegietan deklaratzen hasi dira, sindikatuen babesarekin | Deklaratzen hasi aurretik, elkarretaratzea eta prentsaurrekoa egin dituzte Barakaldoko (Bizkaia) epaitegien atarian. Hilaren 15ean beste bik dute deklaratzeko txanda. | Bizkaiko metaleko hamar grebalari epaitegietan deklaratzen hasi dira, sindikatuen babesarekin. Deklaratzen hasi aurretik, elkarretaratzea eta prentsaurrekoa egin dituzte Barakaldoko (Bizkaia) epaitegien atarian. Hilaren 15ean beste bik dute deklaratzeko txanda. | Bizkaiko metalgintzako grebarekin lotuta, sektoreko hamar grebalari deklaratzen hasi dira gaur Barakaldoko epaitegietan, ikertu gisa. Hitzarmena berritzeko negoziazioetan zegoen blokeoagatik deitu zuten grebara, eta hainbat egunetan istiluak izan ziren Ertzaintzaren eta manifestarien artean. Datorren astelehenean, maiatzaren 15ean, beste bi kidek deklaratuko dute.
Ikusi gehiago: Bizkaiko metalgintzako hitzarmena berritzeko akordioa.
Deklaratzen hasi aurretik, sindikatu guztiek —ELAk izan ezik, bere kabuz ibili baitzen hitzarmena negoziatzen— elkarretaratzea egin dute Barakaldoko epaitegietan, baita prentsaurrekoa ere. Babesa eta beroa eskaini diete sindikatuek eta lankideek grebalariei, eta adierazi dute «langile klasearen eskubideak defendatzea» ez dela delitua.
Guztira 22 grebalariren aurkako prozesu judizialak ireki dituzte: zazpirenak artxibatu egin dituzte, hiru epaiketaren zain daude, eta hamabik irekita dute oraindik —gaur deklaratzen hasi diren hamarrek, eta maiatzaren 15ean deklaratuko duten biek—. Desordena publikoak eta agintearen aurkako erasoak dira, besteak beste, leporatzen dizkieten delituak. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227821/jaurlaritzaren-lpsak-57-udalerritako-mendiguneak-hautatu-ditu-zentral-eolikoak-egiteko.htm | Gizartea | Jaurlaritzaren LPSak 57 udalerritako mendiguneak hautatu ditu zentral eolikoak egiteko | Hautatutako kokapen eremuak izendatu dituzte zentral eoliko eta fotovoltaiko handiak ezartzeko. Eguzki instalazio handiak 53 udalerritan kokatuko dituzte. | Jaurlaritzaren LPSak 57 udalerritako mendiguneak hautatu ditu zentral eolikoak egiteko. Hautatutako kokapen eremuak izendatu dituzte zentral eoliko eta fotovoltaiko handiak ezartzeko. Eguzki instalazio handiak 53 udalerritan kokatuko dituzte. | Hasierako onarpena eman dio Eusko Jaurlaritzak Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialari, eta bere webgunean argitaratu du horren inguruko hasierako onespenaren agindua. Horiek horrela, maiatzaren 10etik hasita 45 egun izango dituzte udalek eta herritarrek alegazioak eta ekarpenak egiteko. Besteak beste, 2030erako energia berriztagarrien hazkunde handi bat bideratzeko helburuari bide eman nahi dio Jaurlaritzak plangintza horrekin, bereziki zentral eoliko eta fotovoltaiko handiak eraikita.
Besteak beste, Euskadi 2030 Energia Estrategiaren helburuak lortzeko tresnak ezarri nahi dituzte. Helburua da urte horretan energiaren bukaerako kontsumoaren %21 berriztagarrien bidez lortzea. Gaur egun, %10ekoa da kontsumo hori. Energia eolikoa eta fotovoltaikoa sustatu nahi ditu bereziki Jaurlaritzak; besteak beste, 2020an instalatuta zegoen potentzia biderkatuz. Potentzia eolikoa 167 megawattetik 783ra handitu nahi du; eta fotovoltaikoa, 55 megawattetik 293ra.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 57 udalerritako mendiguneak hautatu dituzte zentral eolikoak ezartzeko. Planta fotovoltaikoak egiteko, berriz, 53 leku (23na Araban eta Bizkaian eta zazpi Gipuzkoan). Hautatutako kokapen eremu izendapena eman diete toki horiei LPSan.
Energia eolikoari dagokionez, Arabako hemeretzi udalerritan, Bizkaiko 26tan eta Gipuzkoako hamabitan ezarriko lituzkete haize instalazio handiak. Eskala handiko parkeak izango dira; hots, bost haize errota baino gehiago izango dituzte, edo 30 megawatteko baino potentzia handiagoa. Kontuan izan behar da 50 megawatt baino potentzia handiagoa dutenak Espainiako Gobernuak kudeatzen dituela.
Energia fotovoltaikoari dagokion mapa (egin klik irudian handiago eta hurbilago ikusteko). Eusko Jaurlaritza
LPSaren arabera, lurraldearen gaineko egokitasun «altua edo ertaina» daukate kokapen horiek; urteko haizearen batez besteko abiadura segundoko 6,22 metro da, eta gutxienez bi kilometro luze dira, jarraian edo etenekin.
Zerrenda horretan sartu dituzte LPSaren aurrerapen txostenean ageri ziren kokagune asko, baina beste batzuk desagertu egin dira hasierako zerrenda horretatik: esate baterako, Mandoegiko instalazioa, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan. Aurreko mapan ageri ez zen proiektu bakarra ezarri dute oraingo mapetan, ordea: Cantoblanco-La Manzanerakoa (Araba). Halaber, eskala ertaineko instalazio eolikoak utzi dituzte zerrenda horretatik at. Horiek dira bost errota baino gutxiago dituzten instalazioak eta 30 megawatteko potentziatik beherakoak. Horiei dagokienez, Jaurlaritzak ebatzi du LPSak ezin dituela instalazio horietako lur erreserbak aurreikusi modu zuzenean. Funtzio hori beheragoko lurralde antolaketarako beste araudi batzuek dutela ebatzi du, lurralde plan partzialek (LPP) eta hiri antolamendurako plan orokorrek (HAPO), besteak beste. Irizpide horrek zuzenki eragingo dio, esate baterako, Arabako Errioxari, eremu hori energia eolikoaren ustiaketarako egokitzat jo baitzuten ia osorik. Orain, baina, erabaki dute Arabako Errioxako LPPak zehaztu beharko dituela kokagune zehatzak. Antzera geratuko dira aurrerapen dokumentuan Gipuzkoarako aurreikusita zeuden kokaleku asko. Beraz, LPSak ezarritako proiektu eoliko eta fotovoltaikoez gain, beste batzuk ere garatu ahal izango dira etorkizunean, lurralde antolaketarako eskualde mailako beste plan batzuen bidez. Muga bakarra izango dute egitasmo horiek: esklusio eremuetan ez egotea.
Esklusio guneen mapa (egin klik irudian handiago eta hurbilago ikusteko). Eusko Jaurlaritza
Hautatutako kokapen eremuen ezaugarri nagusia da lur erreserbak zuzenki ezarri ahalko direla, eta, beraz, udal hirigintzako arauek bere gain hartuko dituztela industria erabilera horiek modu automatikoan. Administrazioak proiektuei ematen dien eraikitzeko baimenean LPSaren planoak aurreikusi dituzten lur okupazioak doitu ahal izango dituzte, eta haien hedadura %20raino handitu, betiere esklusio eremuetan sartu ezean.
Nekazaritza lurrak
Lurraldea antolatzeko irizpideen arabera banatu dituzte eremuak, eta haietan mugatu dute instalazio berriztagarriak ezartzea. Nekazaritza eta abeltzaintzaren atalean, LPSak eragotzi egingo du balio estrategiko handiko nekazaritza lur eta mendi larreetan planta eoliko eta fotovoltaiko handiak ezartzea. Horrek esan nahi du, esaterako, 2,5 megawattetik gorako potentzia duten planta fotovoltaikoak ezin izango direla eraiki halako guneetan. Horrek eragin dezente izango du Araban; besteak beste, aurrerapen dokumentuan Arabako Errioxan agertzen ziren proiektu fotovoltaiko asko ez direlako agertzen orain onartutako dokumentuan.
Edozein moduz, Arabako mapan ageri da eskala handiko proiektu fotovoltaiko gehien, Lautadan eta Añana inguruan. Agerikoa da, alde horretatik, desoreka bat dagoela hiru herrialdeen artean. Bizkaiko mapari erreparatuz gero ere, instalazio berriztagarri gehienak Enkarterrin egongo lirateke.
Horri dagokionez, saturazio eremuak aipatu ditu txostenak. Instalazio fotovoltaikoetarako saturazio indizea %10 dela dio LPSak, eta ekoizpen eolikoaren instalazioetarako, 4,5 haize errotakoa 100 hektareako. Saturazio indize hori planoetan jasotako eskualde edo ikuseremu guztietan aplikatuko da. Ikuseremu horretan hautatutako kokapen eremu bat egonez gero, saturazio indizea %15era handitu daiteke fotovoltaikoetarako, eta 7 haize errotara energia eolikorako.
Parke eolikoen zaharberritzea
Eginda dauden parke eolikoak euren bizitza baliagarriaren amaierara iristear direla-eta, zaharberritzeko eta berrindartzeko aukera aurreikusi du planak. Horrela, kokagune horiek (Elgea-Urkilla, Oiz eta Badaia, kasurako) zaharberritu ahal izango dituzte, besteak beste, jarrita daudenak gaur egungo haize errota berri eta handiagoekin ordezkatuz. Hedaduraz gehienez %20 handiagoak izatea onartuko lukete horien kasuan ere, betiere mugatutako eremuetan sartu ezean. Adibide baterako, Elgea-Urkillan potentzia %40 inguru handitzeko aukera ikusten dute, eta Oizen, %63. Are eta gehiago handituko litzateke Badaiaren potentzia: %110. Ingurumen azterketak dioenez, baina, zaharberritzeak «aukera mugatuak» ditu, eta ohikoez gain beste ingurumen kalte batzuk eragingo lituzkeela aitortu du.
Elkarrekin Podemos-IUk kritikatu egin du LPSaren hasierako dokumentua onartzeko garaia: justu udal hauteskundeen atarian. Horrek alegazioak jartzea zailduko duela salatu du Miren Gorrotxategi Eusko Legebiltzarreko Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak. Udal eta foru erakundeen ahotsa jasotzeko prozesua trabatu egingo duela uste du. Naturaguneen arteko zubi diren korridore ekologikoetan proiektuak bideratzea gaitzetsi du, halaber, Gorrotxategik, hegaztien populazioetan izan dezakeen eraginagatik. |
2020-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227822/ordesako-ur-jauzien-ibilbidea-menditxiki.htm | albisteak | Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki | Ordesako ur-jauzien ibilbidea | Menditxiki. | Ordesako aparkalekutik atera eta Soasorantz doan bide nagusitik aurrera egin dugu. Pilar Birjinaren irudiaren ondotik pasatu, Cotatuerora doan xenda ezkerrera utzi, eta aurrera segitu dugu. Laster, Arripaseko ur jauzia ikusi dugu, eta, gorantz jarraituz, eskuinera desbideratu eta Las Cuevas ur jauzia ikusteko aukera izan dugu. Metro batzuk gora egin, eta Estrecho ur jauzi ederraz gozatu dugu. Etorritako bidetik atzera egin, eta ibaiaren beste aldera pasatu gara zubi batetik. Hemendik aparkalekuraino bide eroso eta ederrean zehar egin dugu. | |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227823/desgaitasunen-bat-dutenentzako-zentroek-218-enplegu-sortu-zituzten-iaz.htm | Ekonomia | Desgaitasunen bat dutenentzako zentroek 218 enplegu sortu zituzten iaz | EHLABEko kideek pandemia aurreko enplegu kopurua gainditu dute. Diru publikotik jasotzen duten euro bakoitzeko, zazpi sortzen dituzte. | Desgaitasunen bat dutenentzako zentroek 218 enplegu sortu zituzten iaz. EHLABEko kideek pandemia aurreko enplegu kopurua gainditu dute. Diru publikotik jasotzen duten euro bakoitzeko, zazpi sortzen dituzte. | 2022a oro har urte ona izan zen enpleguari dagokionez, eta hala gertatu da elbarritasunen bat dutenentzat ere. Haiei enplegua ematen dieten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gizarte ekimeneko zentro bereziek 218 pertsona gehiagori eman zieten lana, eta gainditu egin dute jada pandemiaren aurretik zuten kopurua.
EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkarteak 2022. urteko balantzea egin du gaur goizean, Donostian. Hamalau enpresa eta elkarte biltzen dira hartan, eta horien artean daude Bizkaiko Lantegi Batuak eta Usoa, Gipuzkoako Gureak, eta Arabako Indesa. EHLABEko presidente Asier Vitoriak azaldu duenez, desgaitasunen bat zuten 8.317 langile ari ziren zentro horietan 2022. urtearen bukaeran, 2019aren amaieran baino gehiago. Sexu aldetik alde handia dago, ia bi herenak gizonezkoak direlako (5.390) eta herena eskas emakumeak (2.981).
Elbarritasun fisikoa dute %37k, adimen desgaitasuna %29k, gaixotasun mentalen bat %26k, eta zentzumen desgaitasuna %8k. Adinean aurrera doazenak dira haietako asko. Zehazki, zentro berezietako langileetatik 5.781ek dituzte 45 urte edo gehiago, eta 539 dira 30 urtetik beherakoak. Langileen %77k dute kontratu mugagabea, eta %23k aldi baterakoa.
Iaz gehitutako enpleguetatik, 152 «premia handiagoak» dituzten langileentzat izan ziren. Horien artean sartzen dituzte gaixotasun mentalen bat, desgaitasun intelektuala edo %65etik gorako desgaitasun fisikoa edo sentsoriala dutenak.
EHLABEko kideen beste helburua da elbarriak zentro berezietatik enplegu arruntetara igarotzea, enplegu lagundua deitutakoaren bitartez. Urrats hori 166 langilek egin zuten iaz, eta gehien-gehienak desgaitasun handikoak izan ziren (142).
794 milioiren ekarpena
EHLABEk neurtu egin du bere kideek gizarteari dirutan egiten dioten ekarpena: 794 milioi euro dira. Horien barruan sartzen du bere kideen fakturazioa (338 milioi euro), baina baita desgaitasuna duten langileei ordaindutako soldatak, Gizarte Segurantzako kotizazioak, enplegua aurkitzeko orientazioa eta prestakuntza, eta pertsona horiek enplegua izateak gizarte babesari eta familiei eragindako aurrezkia ere. Diru hori elbarrien enplegua sustatzeko administrazioak emandako laguntzekin erkatu ondoren, ekarpena handia dela azaldu Vitoriak, jasotako euro bakoitzeko zazpi euro sortu baitituzte.
Batez ere industriako lanetan aritzen dira EHLABEko kideak. Sektore horretan 238 milioi euro fakturatzen dituzte, eta gainontzeko ehun milioiak zerbitzuetan. Gero eta atal gehiagotan aritzearen «balio gehigarria» nabarmendu du Vitoriak. Batetik, dibertsifikazioak ekonomikoki ematen duen abantailarengatik; eta, bestetik, gero eta jarduera gehiagotan arituz gero aukera gehiago dagoelako desgaitasun bakoitzera egokitutako enpleguak eskaintzeko.
Alfonso Gurpegi Eusko Jaurlaritzako Enplegu kontseilariordea ere izan da aurkezpenean, eta goretsi egin du desgaitasunen bat dutenak laneratzeko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sortu den eredua. Haren esanetan, «erreferentea» da Europan, lan ibilbide osoan aritzen baita haiekin. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227824/pakistango-ministro-ohiaren-atxiloketak-liskarrak-eragin-ditu-herrialdean.htm | Mundua | Pakistango ministro ohiaren atxiloketak liskarrak eragin ditu herrialdean | Islamabadeko auzitegi batek zortzi eguneko badaezpadako atxiloaldia ezarri dio Imran Khani, ustelkeria egotzita. Agintarien arabera, ia mila lagun atxilotu dituzte, eta gutxienez lau pertsona hil dira. Ministro ohiaren PTI alderdiak protestan jarraitzera deitu du. | Pakistango ministro ohiaren atxiloketak liskarrak eragin ditu herrialdean. Islamabadeko auzitegi batek zortzi eguneko badaezpadako atxiloaldia ezarri dio Imran Khani, ustelkeria egotzita. Agintarien arabera, ia mila lagun atxilotu dituzte, eta gutxienez lau pertsona hil dira. Ministro ohiaren PTI alderdiak protestan jarraitzera deitu du. | Pakistango ustelkeriaren aurkako indarrek Imran Khan ministro ohia atxilotu zuten atzo, Auzitegi Gorenean. Bada, atxilotu eta ordu gutxira, auzitegiak zortzi eguneko atxiloaldi prebentiboa ezarri dio gaur PTI Pakistango Justiziaren Aldeko Mugimendua alderdiko presidenteari. Khanen atxiloketak haserre olatua eragin du herrialde osoan, eta estatuko indarren eta manifestarien artean liskar gogorrak egon dira. Agintariek emandako azken datuen arabera, ia mila lagun atxilotu dituzte Punjaben, Pakistango probintziarik jendetsuenean. Horrez gain, gutxienez lau pertsona hil dira Khyber-Pakhtunkhwa eskualdean, eta 130 bat polizia zauritu. Liskar horien harira, gobernuak armadari eskatu dio ezar dezala «legea eta ordena» Punjaben, Khyber-Pakhtunkhwan eta Balutxistanen.
Tokiko komunikabideen arabera, Khan Islamabadeko auzitegi batean dute atxilo. Fiskaltzak hamalau eguneko behin-behineko espetxealdia eskatu du harentzat, baina oposizioko buruaren defentsak eskari horren aurka egin du. Qadir Trust auziarekin lotutako delitu batengatik atxilotu dute ministro ohia. Joan den ekainean, koalizio gobernu berriak salatu zuen Khanek eta haren emazteak, Malik Riaz pakistandar enpresariaren bitartez, ustez lursailak eskuratu zituztela unibertsitate bat jartzeko, 160 milioi euroren truke. Agintariek ehun delitu baino gehiago leporatu dizkiote, sedizioa eta ustelkeria barne.
Rangers unitateko 50 bat kidek hartu zuten parte Khanen atxiloketan; ministro ohia eta haren segurtasun taldea inguratu ondoren, oposizioko burua ibilgailu beltz batean sartu zuten. PTI alderdiak salatu duenez, operazio hartan Rangerseko indarrek indarkeria erabili zuten, eta zenbait lagun zauritu zituzten; torturak jasan zituztela ere salatu dute. Khanen defentsak esan du ministro ohiaren atxiloketa «erabat legez kanpokoa» izan dela, eta operazioa aztertzeko eskatu dio auzitegiari.
Xah Mahmood Qurexi PTIko goi buruzagiak adierazi duenez, alderdiko zuzendaritza «ahalegin berezia» egiten ari da Khanekin biltzeko. «Kalera ateratzeko dei egiten diegu PTIko kideei, langileei, jarraitzaileei eta Pakistango herriari, konstituzioaren aurkako jokabide horren aurka protesta baketsuak egiteko», esan du Qurexik, Twitterren. «Beti borrokatuko gara [lehen gobernadore nagusia izandako Muhammad Ali] Jinnahen Pakistanen alde».
Protestak baretzeko
Liskarrik bortitzenak Punjab probintzian daude, Pakistan ekialdean. Rawalpindi hirian, esaterako, hainbat manifestari armadaren egoitzara sartu dira indarrez, tokiko hedabideek jasotakoaren arabera. Gobernuko bozeramailearen esanetan, manifestariek Poliziaren 25 bat ibilgailu eta erakunde publikoetako hamalau eraikin hondatu dituzte.
Horiek horrela, armadako indarrak eskualde horretara bidaltzeko agindu du Barne Ministerioak, «probintzia osoan ordena mantentzeko» asmoz. Handik gutxira, Khyber Pakhtunkhwako eta Balutxistango gobernuek ere eskaera bera egin diote armadari, «ordena eta bakea» lehengoratzeko. Protestak baretzeko, salbuespen neurri batzuk ere ezarri dituzte Islamabaden eta Punjaben; besteak beste, herritarren bilkurak eta mugitzeko askatasuna murriztu dituzte.
Legea errespetatzeko deia
Pakistanen ez ezik, nazioartean ere erreakzio ugari eragin ditu Khanen atxiloketak. AEB Ameriketako Estatu Batuak eta NBE Nazio Batuen Erakundea «kezkatuta» azaldu dira herrialdean piztutako liskarren ondorioz, eta legea errespetatzeko deia egin dute. «Ziur egon nahi dugu Pakistanen gertatzen den edozer zuzenbide estatuaren eta konstituzioaren araberakoa dela», esan du AEBetako Estatu idazkari Antony Blinkenek.
Antzeko adierazpena egin du NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek ere, Farhan Haq erakundeko bozeramailearen bitartez: «Arduratuta gaude Pakistango figura politikoak zintzotasunez tratatuko ote dituzten edo ez, eta prozesu judizial justua izango den edo ez. Gure kezkak aintzat hartuko dituztelakoan gaude». |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227825/basurtuko-bihotz-kirurgia-lekualdatzeko-prozesua-etetea-babestu-du-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | Basurtuko bihotz kirurgia lekualdatzeko prozesua etetea babestu du EAEko Auzitegi Nagusiak | Auzitegiak eutsi egin dio zerbitzu hori Gurutzetako ospitalera lekualdatzeko asmoa behin-behinean eteteko epaileek hartutako erabakiari. Jaurlaritzak dio epaiak ez duela berritasunik, eta ez diola heltzen Osakidetzak bere zerbitzuak antolatzeko duen gaitasunaren aferari. | Basurtuko bihotz kirurgia lekualdatzeko prozesua etetea babestu du EAEko Auzitegi Nagusiak. Auzitegiak eutsi egin dio zerbitzu hori Gurutzetako ospitalera lekualdatzeko asmoa behin-behinean eteteko epaileek hartutako erabakiari. Jaurlaritzak dio epaiak ez duela berritasunik, eta ez diola heltzen Osakidetzak bere zerbitzuak antolatzeko duen gaitasunaren aferari. | EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak eutsi egin dio Basurtuko ospitaleko (Bilbo) Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua Gurutzetako ospitalera (Bizkaia) lekualdatzeko proiektua behin-behinean eteteko Arabako administrazio auzitegiak hartutako erabakiari, eta, hala, atzera bota du Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako apelazio helegitea. Gaur publiko egin den autoan, hilabeteko epea zabaldu du erabakiaren aurkako kasazio errekurtsoa aurkezteko.
Arabako administrazio auzitegiak azaroan ebatzi zuenez, bihotz kirurgia Gurutzetako ospitalera lekualdatuz gero, ezingo litzateke zerbitzu bera espezialista berberekin berriro martxan jarri. Orain, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak dio zerbitzuaren lekualdatzeak «bizirauteko» aukera duten gaixo batzuengan «eragin kaltegarria» izan lezakeela; hortaz, epaia irmoa izan arte Basurtuko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuak bere lekuan jarraitzea ebatzi du.
EAEko Justizia Auzitegiaren epaiaren arabera, zerbitzua bere horretan mantenduz gero, Basurtuko eta Gurutzetako erietxeetako heriotza tasa «egokiei» eta zerbitzuen kalitateari eutsiko zaie. Ez du aintzat hartu, alde horretatik, Jaurlaritzaren argudioa, zeinaren arabera bi zerbitzuak bateratzeak kirurgia zerbitzuaren kalitatea hobetuko lukeen. Hau dio autoak argudio horren aurka: «Basurtuko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzuaren heriotza tasa oso baxua denez, zerbitzu hori mantentzeak, berez, ez du arazo garrantzitsurik sortzen interes publikoarentzat edo hirugarrenentzat». Kautelazko neurria mantentzeak Osakidetzako antolaketa gaitasunari ere eragingo liokeela argudiatu zuen Jaurlaritzak helegitean. Auzitegiak ez du gai horri buruzko iritzirik eman, eta esan du auzia sakonago aztertzen denean helduko diola.
Osasun Sailaren oharra
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar batean adierazi du EAEko Justizia Auzitegiaren ebazpenak ez duela berritasunik, ez duelako iritzirik ematen Basurtuko eta Gurutzetako ospitaleen zerbitzuak bateratzeari buruz.
Osasun sailak gogoratu du bi zerbitzuak bateratzeari buruzko bista ez dela egin oraindik, eta auzitegiak soilik berretsi egiten dituela joan den azaroan jarritako kautelazko neurriak. Gotzone Sagarduiren sailaren ustez, auzitegiak ez dio erantzun kautelazko neurriak altxatzeko eskaerari: «Oraindik gaiaren funtsari buruzko erabakia, alegia, Osakidetzak bere zerbitzuak antolatzeko duen gaitasunari buruzkoa eman behar duen bista egiteko dago».
EH Bilduren eskaria
EAEko Auzitegi Nagusiaren epaia ezagututa, EH Bilduk ohar batean esan du Eusko Jaurlaritzak amaitutzat eman beharko lukeela Basurtuko ospitaleko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua Gurutzetara lekualdatzeko prozesu judiziala, «zentzugabea» baita horretan «tematzea» Basurtuko profesionalak horren aurka daudenean eta justiziak geldiarazi duenean. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Osasun sailari eskatu dio bide judiziala baztertzeko eta Osakidetza «indartzeko». Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua bi ospitaleetan mantentzearen alde agertu da Ubera, eta Osasun Sailari galdegin dio azter dezala Basurtuko eta Gurutzetako profesionalekin batera, ea ospitale horietan egin litezkeen gaur egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik at bideratzen diren arritmien zauri txikiko kirurgiak eta beste teknika berritzaileak.
Erabakiari kritika ugari
Osakidetzak iazko azaroaren 17an itxi nahi zuen Basurtuko erietxeko Bihotzeko Kirurgia Zerbitzua, eta Gurutzetakora eraman nahi zuen. Kritika ugari eragin zituen aldaketa hori egiteko asmoak, eta prozesua kautelaz etetea erabaki zuten epaitegiek, Basurtuko zerbitzuko medikuek abiatutako auzibide baten harira. Gasteizko epaitegi batek aurrena, eta Arabako auzitegiak gero, ebatzi zuten prozesuak aurrera jarraitzen bazuen «kalteak» eragin zitzakeela, osasun profesionalek eta pazienteek pairatuko zituztela ondorioak, eta, horiek horrela, medikuek abiatutako auzibidea argitu bitartean, bederen, gerarazi egin behar zela. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227826/filologiak-deituriko-ezagutza-arloaren-barruan-egongo-da-euskal-filologia-madrilek-esan-duenez.htm | Gizartea | 'Filologiak' deituriko ezagutza arloaren barruan egongo da Euskal Filologia, Madrilek esan duenez | Joan Subirats Unibertsitate ministroak esan du «aintzat» hartuko dituela bere dekretu proiektuak jaso dituen alegazioak, baina ez du bete EHUk eta Euskaltzaindiak eskatutakoa. | 'Filologiak' deituriko ezagutza arloaren barruan egongo da Euskal Filologia, Madrilek esan duenez. Joan Subirats Unibertsitate ministroak esan du «aintzat» hartuko dituela bere dekretu proiektuak jaso dituen alegazioak, baina ez du bete EHUk eta Euskaltzaindiak eskatutakoa. | Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak landu duen errege-dekretu proiektu baten arabera, Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari utziko lioke, eta beste bi eremuren barruan kokatu beharko litzateke: Filologia Hispaniko eta Klasikoen arloan, edo Hizkuntza Modernoen eta Haien Literaturen arloan. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta Euskaltzaindiak, besteak beste, alegazioak aurkeztu dizkiote Espainiako Gobernuari, Euskal Filologiak ezagutza arlo espezifiko bat izaten jarrai dezala eskatzeko. Gaur, EH Bilduk Espainiako Diputatuen Kongresuan egindako galdera bati erantzunez, Joan Subirats Unibertsitate ministroak esan du dekretu proiektuak «alegazio ugari» jaso dituela: «Aintzat hartu beharko dira». Ez ditu EHUren eta Euskaltzaindiaren eskariak bete, baina aldaketa bat proposatu du: Filologiak deituriko ezagutza arlo baten barruan egongo da Euskal Filologia.
Unibertsitate sisteman, ezagutza arlo jakin bati atxikita egon behar dute irakasleek eta ikertzaileek, eta, eremu horren barruan, ezagutza espezialitate bati. Gaur egun, ezagutza arlo bat da Euskal Filologia, eta horri atxikitako irakasleak ezagutza espezialitate desberdinei atxikitzen zaizkie, esaterako, euskal literatura garaikideari. Dekretu proiektuak ezartzen zuen Filologia Hispaniko eta Klasikoak eta Hizkuntza Modernoak eta Haien Literaturak izango zirela ezagutza arloak, eta Euskal Filologiak horietakoren baten barruan egon beharko lukeela, ezagutza espezialitate moduan. Subiratsek gaur esan duenez, Euskal Filologia ezagutza espezialitate bat izango da, Filologiak deitutako ezagutza arloaren barruan.
Subiratsek azaldu du dekretu proiektuak «zientzia irekiaren logikari» jarraitzen diola, «konpartimenturik gabekoa». Horregatik, ezagutza eremu «zabalak» sortzeko «joera» duela esan du. Nabarmendu du ezagutza espezialitateek irakasleen lanpostuen atxikimenduarekin izango dutela lotura, eta, EH Bilduren galderari erantzunez, «bermatu» du Euskal Filologia, Katalan Filologia eta Galiziar Filologia ezagutza espezialitate izango direla. Espainiako Gorteek martxoan onartutako Unibertsitate Lege berria —LOSU deiturikoa— garatzeko asmoa du dekretu proiektuak, eta horri egin dio erreferentzia Unibertsitate ministroak: «LOSUk jasotzen duen hizkuntza aniztasuna ziurtatuta geratuko da dekretuan. Kontraesankorra izango litzateke aldaketa drastiko bat egitea».
EHUk eta Euskaltzaindiak, ordea, Euskal Filologiak ezagutza arlo izaten jarraitzeko eskatu zioten Unibertsitate Ministerioari; Subiratsek aipatutako Filologiak arloaren pare egoteko, alegia. Haien arabera, Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari uzteko aukera «ulertezina eta justifikaziorik gabekoa» da, «ez duelako aitortzen ondo ezarritako eta bereizitako errealitate zientifiko eta akademiko bat».
EAJk eta EH Bilduk ere bere egin dituzte eskari horiek, eta horregatik egin dio gaur koalizio abertzaleak auzi horrekin lotutako galdera bat Subiratsi, haren «kezka» adieraziz. EAJk bilera bat egin zuen atzo ministroarekin, eta, jeltzaleen arabera, haren proposamena ez da «nahikoa»; Euskal Filologiak ezagutza eremu izan behar duela berretsi dute. Subiratsek adierazi du ezagutza espezialitateak arautzen dituen beste dekretu proiektu bat ondu duela bere ministerioak, eta «datozen egunetan» egingo dutela publiko, alegazioak aurkezteko aukerarekin.
Alegazioak
Espainiako Gobernuak prestatu duen dekretu proiektuak harrabotsa handia sortu du, eta unibertsitateek alegazio asko aurkeztu dituzte. Eneko Zuloaga Euskal Filologiako irakaslea da EHUn, eta duela astebete BERRIAri nabarmendu zion Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak ez duela ikusten aldaketa hori justifikatuko lukeen «arrazoi zientifikorik, akademikorik ez objektiborik». Euskal Filologiak espezifikotasuna galduko balu, autonomia ere galduko luke, haren arabera: «Praktikan ekar dezake, esaterako, Euskal Filologiako postu bat zehazteko epaimahaian Filologia Hispanikoko jendea egotea, edo Filologia Hispanikoan aditua den pertsona bat Euskal Filologiako gaiak ematen sartzea».
Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak egindako alegazioaz gain, EHUk ere erakunde moduan beste bat igorri zion Unibertsitate Ministerioari; biak ala biak Euskal Filologiak ezagutza eremu izaten segi behar duela eskatzeko. Euskaltzaindiak maiatzaren 4an gutun bat bidali zion Pedro Sanchezi, Espainiako Gobernuko presidenteari, gauza bera eskatzen.
Oraingoz, Subiratsek iragarritako aldaketa bakarra Filologiak deituriko ezagutza arloaren sorrera da, eta, ondorioz, ez dela Filologia Hispanikoaren edo Hizkuntza Modernoen aterkipean ere egongo. Hori ere kritikatu zuen EHUko Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak. Alegazioan azaldu zuten Euskal Filologia Filologia Hispanikoaren aterkipean sartzea «metonimikoa» litzatekeela, euskara ez dutelako soilik Hego Euskal Herrian hitz egiten; Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ere bai. Gainera, nabarmendu zuten hizkuntza moderno izendapena «paradoxikoa» dela ikuspuntu linguistikotik: «Gaur egun hitz egiten diren hizkuntza guztiak dira modernoak. Gaztelaniari Filologia Hispanikoaren arloa ematen zaio, baina hizkuntza moderno bat ere bada».
Zuloagak adierazi zuen Euskal Filologiako ikasketak ez daudela arriskuan «oraingoz». Etorkizunean jarri zuen soa, ordea: «Egia da behin jakintza arloa disolbatu egiten bada edo arlo zabalago baten menpe jartzen bada, horrek ate bat irekitzen duela etorkizun batean graduak ere eskema horren arabera planteatzeko, beste unibertsitateren batean egiten duten bezala». |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227827/bidenek-esan-du-mexikoko-mugan-laquokaosaraquo-izango-dela-migrazio-politika-aldatzean.htm | Mundua | Bidenek esan du Mexikoko mugan «kaosa» izango dela migrazio politika aldatzean | Ostegunean bertan behera geratuko da 42. titulua, etorkinak iritsi ahala kanporatzeko AEBetako araua. Washingtonek jende oldea espero du, eta bi herrialdeen arteko «koordinazioa» iragarri du. | Bidenek esan du Mexikoko mugan «kaosa» izango dela migrazio politika aldatzean. Ostegunean bertan behera geratuko da 42. titulua, etorkinak iritsi ahala kanporatzeko AEBetako araua. Washingtonek jende oldea espero du, eta bi herrialdeen arteko «koordinazioa» iragarri du. | Egunak dira milaka migratzaile AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Mexikoren arteko mugan biltzen ari direla. 2020ko martxoan, Donald Trumpek, koronabirusaren pandemia zela eta, erabaki zuen indarrean sartzea etorkinak iritsi ahala kanporatzeko araua, gatazka eta eztabaida handia eragin duen 42. titulua. Hain justu, neurri hori bertan behera geratuko da bihar gauerdian, eta migratzaileek aldaketa hori baliatu nahi dute AEBetan sartzen saiatzeko. Joe Biden herrialde horretako presidenteak uste du «kaosa» piztuko dela hegoaldeko mugan datozen egunetan, gaurko agerraldi batean azaldu duenez.
Etxe Zuriak lan handia aurreikusi du, eta horregatik mintzatu zen Biden atzo Mexikoko presidente Andres Manuel Lopez Obradorrekin, telefonoz. Bi gobernuek «koordinazioa» iragarri dute jende olde horri begira, eta, egunotako adierazpenak entzunda, badirudi etorkinek muga militarizatu bati egin beharko diotela aurre AEBen aldean. Texasko gobernadore Greg Abbottek atzo esan zuen Guardia Nazionalaren indar bereziak bidali dituela hara, eta helikoptero bat eremua zaintzen ari dela; hilaren hasieran, berriz, AEBetako estatuburuak jakinarazi zuen 1.500 soldadu ere mugan izango direla.
42. tituluaren bidez, Washingtonek eskumena izan du toki eta herrialde jakinetako migratzaileak herrialdetik kanporatzeko, irizten bazion «osasun arriskuek gora egin» zezaketela; hau da, besteak beste, asilo eskariak ez onartzeko aukera izan du, eta etorkinak iritsi ahala botatzeko. Orain, arau hori indargabeturik geratuko den honetan, migratzaileek, adibidez, asilo eskaerei ekin nahi diete berriz ere, eta erantzuna jakin arte AEBetan geratzeko eskubidea izango dute —prozedurek urteak iraun dezakete—.
Etxe Zuriak ohartarazi du 42. titulua bertan behera geratzeak ez duela esan nahi muga irekita egongo denik. Hori bai, esan du erantzun «ordenatua eta humanoa» emango dutela datozen egunetan, hori nola egingo duten zehaztu gabe; Bidenek eta Lopez Obradorrek, atzoko bilkuran, helburutzat jarri zuten mugan bilduta dauden migratzaileen kopurua «txikitzea».
Soldaduak bidaltzeaz gain, Washingtonek indarrean jarriko du berriz 8. titulua —pandemiaren aurretik indarrean zegoena—, zeinak, esaterako, asiloa ahalbidetzen duen, eskatzaileak frogatzen badu jatorrizko herrialdera itzulita jazarria edo torturatua izango dela. Kontrara, zigor ekonomikoak aurreikusten ditu muga baimenik gabe gurutzatzen dutenentzat —46 eta 228 euro bitartekoa—, baita espetxealdiak ere, sei hilabete eta bi urte bitartekoak.
Aldi berean, Etxe Zuriaren asmoa da AEBetan sartzeko «bide legalak» sustatzea migratzaileen artean, Karine Jean Pierre bozeramaileak gaur azaldu duenez; eta, horrekin batera, «diplomazia» baliatzea etorkinak konbentzitzeko herrialdean legez kanpo ez sartzeaz. Halere, Washington prest dago eskura dituen «baliabide eta tresna guztiak» erabiltzeko. Iturri ofizialen arabera, azkeneko hiru urteotan ia hiru milioi papergabe kanporatu dituzte AEBetatik, 42. titulua erabilita.
El Pasoko egoera
Bien bitartean, El Pason (Texas), milaka migratzailek egunotan lortu dute bi herrialdeen arteko muga pasatzea, eta, azkenean, agintarien presioaren ondorioz, beren burua entregatu dute Mugako Patruilarenean. Esan diete dokumentazioa lortzeko aukera gehiago izango dutela, eta, hortaz, ilara luze bat egin dute, mugako hormari itsatsita.
Etorkin gehienak Venezuelakoak dira, eta EFE berri agentziari adierazi diotenez, «gauzak legez» egin nahi dituzte. Hori bai, 42. tituluak ordu batzuez indarrean jarraituko du, eta, beraz, inork ez die bermatzen paperik jaso eta AEBetan segitu ahalko dutenik.
Ehunka migratzaile El Pason (Texas), atzo, dokumentazioa jasotzeko ilara batean. Jesus Rosales / EFE
Urte eta erdi falta da AEBetako presidentetzarako hauteskundeetarako, eta gutxiago Alderdi Demokratak eta Alderdi Errepublikanoak primarioak egiteko. Hilabeteotan, errepublikanoek agerian utzi dute migrazioa izango dela beren kanpainaren ardatzetako bat, eta, horregatik, Bidenek geroz eta presio handiagoa izango du datozen egunetan. Besteak beste, alderdi horretako politikariek esana baitute 42. titulua mantentzea modu bat dela «legez kanpoko immigrazioa» kontrolatzeko.
Izango du auzi horren oroitzapenik AEBetako presidenteak, kargura iritsi eta hilabete gutxira migrazioaren aferari aurre egin behar izan baitzion, herrialdean sartu ziren ehunka familia banandu egin baitzituzten; kasu askotan, gurasoak eta haien seme-alabak. Horrek haserre handia eragin zuen herrialdean eta nazioartean. Gobernuz kanpoko erakundeek egoera hori salatu zuten, baita haurren kanporatzeak ere. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227828/str-taldeak-egin-du-euskal-eskola-publikoaren-jaiaren-abestia.htm | Gizartea | STR taldeak egin du Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren abestia | 'Jagon' izenburua du Bizkaiko taldearen kantak. Ekainaren 4an egingo dute Euskal Eskola Publikoaren Jaia, Mungian (Bizkaia), Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatuta. | STR taldeak egin du Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren abestia. 'Jagon' izenburua du Bizkaiko taldearen kantak. Ekainaren 4an egingo dute Euskal Eskola Publikoaren Jaia, Mungian (Bizkaia), Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatuta. | Gaur aurkeztu dituzte Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren abestia eta biodeoklipa: Bizkaiko STR taldeak egin du, eta Jagon du izenburua. Ekainaren 4an Mungian (Bizkaia) egingo dute Euskal Eskola Publikoaren jaia: 30. aldia izango du, Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatu dute, eta Jagon eskola publikoa izango da egun horretarako aukeratu duten leloa. Izenburu horretatik abiatuta eta «zaintzaren, babesaren eta laguntasunaren kontzeptuaren ildotik» idatzi dituzte hitzak STR taldekoek. «Denona den eta denontzat den hezkuntza publikoaren zaintza eta sustapena bermatzeko oihua da Jagon», azaldu dute gaur aurkezpenean.
Iker Villak, Danae Riañok, Oihan Morenok, Lander Camposek eta Xabier Bengoak osatzen dute STR taldea, eta aurkezpenean izan dira Villa eta Riaño. Haiekin batera egon dira Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzailea eta Ainhoa Alustiza EITB Mediako zuzendaria. EITBren Bilboko egoitzan egin dute aurkezpena.
Agerraldian azaldu dutenez, eskolan eta eskolatik harago sortzen diren harremanak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu nahi izan diote. «Euskara, gure hizkuntza, eta gure nortasunaren zaintza ere azpimarratu nahi izan ditugu». |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227829/ekuadorko-parlamentuak-erabaki-du-presidentea-kargugabetzeko-epaiketa-egitea.htm | Mundua | Ekuadorko Parlamentuak erabaki du presidentea kargugabetzeko epaiketa egitea | Bi aste barru izango da Lassoren aurkako epaiketa, eta 92 boto beharko dituzte hura erruduntzat jo eta presidente kargutik kentzeko. Funts publikoak bidegabe erabiltzea egozten diote. | Ekuadorko Parlamentuak erabaki du presidentea kargugabetzeko epaiketa egitea. Bi aste barru izango da Lassoren aurkako epaiketa, eta 92 boto beharko dituzte hura erruduntzat jo eta presidente kargutik kentzeko. Funts publikoak bidegabe erabiltzea egozten diote. | Abian da Ekuadorko presidente Guillermo Lassoren epaiketa politikoa. Euskal Herriko ordu txikietan hartu zuen erabakia Ekuadorko Parlamentuak, atzo. Epaiketa politikoaren alde bozkatu zuten 88 diputatuk, aurka 23k, eta abstenitu egin ziren bost. Parlamentuko presidente Virgilio Saquicelak bost eguneko epea du orain presidentearen aurkako osoko bilkurara deitzeko.
Epaiketa noiz izango den zehazteko dagoen arren, aurreratu dute hil honetako 20aren eta 22aren artean izango dela. Gutxienez 92 diputaturen babesa beharko dute Lasso erruduntzat jo eta presidente kargutik kentzeko —137 diputatuk bozkatuko dute guztira—.
Bien bitartean, epaiketara joango dela baieztatu du Lassok, bere betebeharra delako «herriaren aurrean aurpegia ematea». Halere, presidenteak eskumena du parlamentua desegin —behin bakarrik egin dezake hori, haren agintaldiaren lehen hiru urteen barruan— eta hauteskunde orokorretara deitzeko. Eta, hain justu, horrekin egin du mehatxu.
Presidentearen aldekoen arabera, legez kanpokoa izan zen atzoko saioa. Izan ere, Ekuadorko Fiskalizazio Batzordeak txosten bat argitaratu zuen joan den larunbatean, zeinak zehaztu zuen ez dagoela nahikoa ebidentziarik presidentea zigortzeko. Baina batzorde hori eta parlamentuko kontrol politikoko batzordea osatzen duten legegileek txostena baliogabetu zuten —txostenaren alde bozkatu zuten lauk, eta aurka bostek—.
Dena den, oraingoa ez da Lasso kargutik kentzeko lehenengo saiakera. Iazko ekainean, haren aurkako zentsura mozio bat aurkeztu zuten zenbait diputatuk, baina ez zituzten eskuratu hura kargugabetzeko adina boto. Mugimendu indigenek bizitza garestitzearen aurkako protesta andana egin zituzten garai hartan.
6,1 milioi dolarreko kaltea
Funts publikoak bidegabe erabiltzea: horixe leporatzen diote 67 urteko presidenteari. Oposizioaren arabera, Flopec Ekuadorko petrolio enpresak petrolioa garraiatzen duten zenbait konpainia pribatutako langileei ordaintzeko baliatu zituen funts horiek, eta herrialdeari 6,1 milioi dolarreko kaltea eragin zion horrela.
Bada, ekintza horien berri izatea egozten diete Lassori eta haren ordezkari Hernan Luqueri. Presidentearen defentsak esan du, ordea, kontratu horiek 2018an sinatu zituztela; Lassok kargua hartu baino bi urte lehenago —2021eko maiatzean izendatu zuten presidente—. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227830/usansolo-herri-bilakatzeko-proposamen-bateratua-aurkeztu-dute-eajk-eh-bilduk-eta-podemosek-kongresuan.htm | Politika | Usansolo herri bilakatzeko proposamen bateratua aurkeztu dute EAJk, EH Bilduk eta Podemosek Kongresuan | Usansolotarren borondatea errespetatzeko eskatu diote Espainiako Gobernuari. | Usansolo herri bilakatzeko proposamen bateratua aurkeztu dute EAJk, EH Bilduk eta Podemosek Kongresuan. Usansolotarren borondatea errespetatzeko eskatu diote Espainiako Gobernuari. | «Orain arteko oztopoak gainditzeko» lege aldaketa bat proposatu dute gaur Espainiako Kongresuan EAJk, EH Bilduk eta Podemosek. Mertxe Aizpuruak esan duenez, Usansoloko herritarrek (Bizkaia) egin duten eskaera aintzat hartzeko baino ez dute eskatzen. Bizkaiko Foru arauak errespetatzea galdegin dute, eta Espainiako Gobernuaren esku utzi dute erabakia. «Espero dugu usansolotarren borondatearen alde egitea».
Herri galdeketa egin zuten Usansolon, eta azken 30 urteetako eskaerari bide emanda bozkatu zuten herritarrek. %81ek egin zuten Usansolo Galdakaotik bereiztearen alde. Bizkaiko Batzar Nagusiek iazko azaroan onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerria izateko eskaera. Halere, hilabete geroago, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri, Usansolok ez zuelako gainditzen 5.000 biztanleren langa. Errekurtsoa ezartzearekin batera, Usansolo udalerri bihurtzeko prozesua eteteko eskatu zuen abokatutzak, behin-behineko neurri gisa, baina, otsailaren amaieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen halakorik onartu: auzia ebatzi bitartean, tramiteekin aurrera jarraitu dezakete Usansolon.
Eta egin dute bidean aurrera. Maiatzaren 5ean Usansoloko Udala osatzeko batzordea sortu zuten. 11 lagunek osatu dute: Usansolo Herria plataformako zortzi kidek eta EAJko beste hiruk. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227831/voxek-euskararen-aurkako-bideo-bat-egin-du-baina-nahastu-egin-da.htm | Politika | Voxek euskararen aurkako bideo bat egin du, baina nahastu egin da | Arabako Voxeko hautagaiak, besteak beste, Euskararen Etxearen kontra hitz egin du bideoan, baina jauregiz okertu da: Ruiz de Bergaratarren Jauregitzat hartu du Alamedako Markesaren Jauregia. | Voxek euskararen aurkako bideo bat egin du, baina nahastu egin da. Arabako Voxeko hautagaiak, besteak beste, Euskararen Etxearen kontra hitz egin du bideoan, baina jauregiz okertu da: Ruiz de Bergaratarren Jauregitzat hartu du Alamedako Markesaren Jauregia. | Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen atarian, euskarafobiaren jokalekura atera da Arabako Vox. Jonathan Romero lurraldeko presidente eta ahaldun nagusi izateko hautagaiaren eskutik, euskararen aurkako bideo bat plazaratu du alderdi ultraeskuindarrak, Vox: espainieraren defentsa euskararen inbasioaren aurrean izenburupean.
«Euskararen inposizio gehiagorik ez oposizioetan eta hezkuntzan. Arabarrek jakin behar dute Vox dela gure probintziako bizitza publikoan gaztelaniari lehentasuna emateko berme bakarra», adierazi du hautagaiak Twitter bidez zabaldutako bideoan.
Jarraitu irakurtzen: Voxek euskararen aurkako bideo bat egin du, baina nahastu egin da |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227832/zaintza-arloko-beharginek-ertzainei-egotzi-diete-neurriz-kanpo-jokatzea.htm | Gizartea | Zaintza arloko beharginek ertzainei egotzi diete «neurriz kanpo» jokatzea | Atzo Bilbon egindako protesta batean hartutako irudiak zabaldu dituzte langileen ordezkariek, eta adierazi dute bi beharginek osasun arta behar izan dutela ertzainen bultzada baten ondorioz. | Zaintza arloko beharginek ertzainei egotzi diete «neurriz kanpo» jokatzea. Atzo Bilbon egindako protesta batean hartutako irudiak zabaldu dituzte langileen ordezkariek, eta adierazi dute bi beharginek osasun arta behar izan dutela ertzainen bultzada baten ondorioz. | Bideo bat zabaldu dute Gaude enpresako ordezkariek, salatzeko ertzainen jokaera «neurriz kanpokoa» izan zela atzo zaintzaren arloko Bizkaiko langileek egin zuten protesta batean . Aditzera eman dutenez, erasoak ugariak izan ziren, eta, bultzada baten ondorioz, osasun arta behar izan zuten bi beharginek. Andrazko bi dira; ezpainean ebakia du langileetako batek, eta, osasun arta jaso ostean, minaren kontrako botikak hartzen ari da bestea.
Gorabide, Aspace, Madres Mercedarias eta Gaude enpresetako beharginak lan hitzarmenen negoziazioak desblokeatzeko eta erosteko ahalmena berreskuratzeko exijitzen ari dira hainbat mobilizazioren bidez. Lehengo astean agerraldi bat egin zuten jakinarazteko greba egunak izango zituztela asteon, hilaren 8an eta 9an. Adimen urritasuna dutenei arta ematen diete lau elkarteek, Bizkaian. Aldarri horien harira egin zuten atzo protesta, Bilbon, Itsas Museoan, bertan udal eta foru hauteskundeekin lotutako ekitaldi bat izango zela jakinda, eta ekitaldi hori, gainera, desgaitasunak dituztenei zuzendua zela kontuan hartuta, propio haien boto eskubideak ere balio duela adierazteko pentsatuta baitzegoen. Langileen arabera, talde politikoetako ordezkariak zeuden ekitaldira gonbidatuta, protestan ari diren beharginen lantokietako arduradunak ere agertzekoak ziren, eta horregatik egin nahi izan zuten bertan protesta ordu eta toki horretan. Adimen urritasuna duten hainbat pertsona ere joanak ziren ekitaldira, bertan parte hartze aldera.
Gaude enpresako langileen ordezkaria da Borja Llonin Fernandez. Han zegoen, eta langileen eledun ari da gaur. Protesta egiteko baimena eskatua zutela adierazi du, eta 11:00etarako zutela deia egina. Adierazi du ertzainak hasieratik izan zirela inguruan. Azaldu duenez, politikariak agertu zirenean, beren lantokietako arduradunak ere ekitaldira hurbildu ahala, langileek pankartak zabal erakutsi zituzten, oihu ere egin zuten, eta giroa «berotu» egin zen Itsas Museoko atarian. Ertzainen jokabidea orduan guztiz «neurriz kanpokoa» izan zela salatu du. Irudietan, ertzain batek egindako bultzada bat ikusten da, adibidez, eta bi zaurituek hor min hartu zutela zehaztu du: «Nire lankide bati egin zion bultza ertzain batek, atzeraka erori zen, eta, orduan, atzean zuen beharginari eman zion buruarekin; ezpainean eman zion, eta odoletan hasi zen». Biek behar izan zuten osasun arreta.
Aurrera begirakoak
Eraso horrez gainera gehiago ere izan zirela esan du Lloninek. «Ni, adibidez, borrarekin jo ninduten; ez dago erregistratuta, baina etengabe jardun zuen niri eraso egiten». Atxilotzeko «mehatxu» ugari egin zizkiotela ere esan du. LAB sindikatuko kidea da Llonin, eta aditzera eman du orain sindikatu barruan aztertzen ari direla osasun arta behar izan duten langileok pairatu duten erasoaren harira salaketaren bat jartzea. «Nahiko genuke norbaitek zigortzea ertzain hori, edo esatea bere portaera ez zela egokia izan; guztiz neurriz kanpo jardun zuela iruditzen zaigu».
Lloninek salatu du ez dutela jaso beren lantokietako buruen eta instituzioetako ordezkarien inolako erantzunik eta babesik. Iragarrita zeuzkaten bi greba egunak eginda, negoziatzea nahi dute orain, baina jasoko duten erantzunaren beldur direla onartu du. «Agian, orain, zaintzaile izan beharrean erasotzaile garela pentsatuko dute. Berdin zaigu; guk gure lan ildoarekin jarraituko dugu, eta gure erreklamazioekin». |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227833/gizonezko-bat-hil-da-irunean-ustez-bikotekide-ohiak-labanaz-eraso-eginda.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Iruñean, ustez bikotekide ohiak labanaz eraso eginda | 14:15 inguruan gertatu da hilketa, Arrotxapean. | Gizonezko bat hil da Iruñean, ustez bikotekide ohiak labanaz eraso eginda. 14:15 inguruan gertatu da hilketa, Arrotxapean. | 45 urteko gizonezko bat hil dute gaur arratsaldean Iruñeko Bernardino Tirapu kalean, Arrotxapea auzoan, labanaz eraso eginda. 14:15 eta 14:30 artean gertatu da erasoa, eta Udaltzaingoak atxilo hartu du emakume bat, erasotzailea delakoan; 31 urte ditu andrazkoak, eta gizonaren bikotekide ohia eta elkarrekin duten alabaren ama da.
Berri agentziek zabaldu dutenaren arabera, erasoa gizonezkoaren etxebizitzan gertatu da, eta biktima ezkaratzera jaitsi da laguntza eske. Haraino bertaratu dira Iruñeko Udaltzaingoa, Foruzaingoa, 112 larrialdi zerbitzuak eta suhiltzaileen anbulantzia bat. Labanaz zauritutako gizonezkoa ezkaratzean topatu dute eta aldamenean zegoen bikotekide ohia. Poliziek emakumea atxilotu egin dute tokian bertan. Larrialdi zerbitzuetako langileek suspertze maniobrak egin dizkiote gizonari, baina ordurako hilotz zela egiaztatu dute.
Iruñeko 1 zenbakiko Instrukzio Epaitegiko epailea ere Bernardino Tirapu kaleko etxebizitzaraino bertaratu da eta agindu du hilotza jaso eta Nafarroako Auzi Medikuntza Institutura eraman dezatela. Autopsia eginen diote han. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227834/ondarroako-zubi-zahar-ikastola-herrira-zabaltzeko-baliatu-nahi-dute-aurtengo-ibilaldia.htm | Gizartea | Ondarroako Zubi Zahar ikastola «herrira zabaltzeko» baliatu nahi dute aurtengo Ibilaldia | Maiatzaren 21ean egingo dute aurtengo Ibilaldia, 'Xe' lelopean. Ibilbideak bost kilometro izango ditu eta lau gunetan banatuta egongo da. | Ondarroako Zubi Zahar ikastola «herrira zabaltzeko» baliatu nahi dute aurtengo Ibilaldia. Maiatzaren 21ean egingo dute aurtengo Ibilaldia, 'Xe' lelopean. Ibilbideak bost kilometro izango ditu eta lau gunetan banatuta egongo da. | Aurtengo Bizkaiko ikastolen jaiari buruzko xehetasunak eman dituzte gaur antolatzaileek. Ondarroan egingo da Ibilaldia, maiatzaren 21ean, eta Zubi Zahar ikastolak antolatuko du, Xe lelopean. Bost helburu izango ditu aurtengo jaiak, antolatzaileek jakitera eman dutenez. Batetik, «euskara eta euskal kultura» ardatz dituen ikastola «herrira zabaltzeko» baliatu nahi dute festa. Horrekin batera, herriko eragile eta taldeekin harremanak «sendotu» nahi dituzte, bai eta hezkuntza komunitateak ikastolarekiko duen «atxikimendua» areagotu ere. Laugarren xede bat ere jarri dute: ikasleei «auzolanaren» garrantzia erakustea, guraso eta ikastolako komunitate osoa eredu izanik. Azkenik, ikastolaren azpiegitura «pedagogia berrietara» egokitzeko dirua biltzeko asmoa agertu dute. Aurtengoarekin, hirugarren aldia izango da Ibilaldia Ondarroan ospatzen dutena —aurretik, 1993an eta 2011n egin zuten—. Xe lelopean egingo dute. Ondarroako hizkerara ekarri nahi izan dute jaia bera; izan ere, herrian Ibilaldixe deritze. «Xe esanez hitz egiteko modu bat ez ezik herri bat ere irudikatu nahi dugu. Euskara berea duen herri bat», azaldu dute antolatzaileek. «Gure herria, gure herrixe, horrelakoxea delako: Bixixe. Alaixe. Argixe. Iraixe». Turrun hotsa da aurtengo jaiaren abestia.
Axular Arizmendik sortu du abestia. Aiora Renteriak eta Eñaut Elorrietak ahotsa jarri die Turrun hotsa-ri. Aiora Ponce ondarroarrak zuzendu du bideoklipa. «Melodia erraza duen abestia da, erraz abestekoa, eta Ondarroako eta Euskal Herriko marinel guztiei omenaldi txiki bat egiten dio», azaldu dute. Publiko guztientzako egitaraua Aurtengo Ibilaldia bost kilometro luze izango da eta lau gunetan banatuta egongo da: Zubixe (Zubi Zahar Herri ikastola), Mazixe (Anexoa), Herrixe (Zeledonio) eta Talaxe (Itsasaurre). Jakinarazi dutenez, aurten, estrainakoz, datafono zerbitzua jarriko dute kontsumo puntu guztietan, Ibilaldira doazenen esperientzia «erosoagoa» izan dadin. Publiko guztientzako moduko egitaraua antolatu dute, eta guneak sektorialak ez izaten saiatu direla azaldu dute: «Gune guztietan denentzako moduko edukiak tartekatzen ahalegindu gara». Eskaintza zabala egongo da ikastolen festan: 26 ekimen antolatu dituzte, horietatik 18 guneetan izango dira, eta beste zortziak ibiltariak izango dira. Ikuskizunez eta jaiaz gain, aldarrikapenerako tartea ere egongo da «lurraldetasunaren ikuspegiarekin». Izan ere, Azterketak euskaraz lemapean euskarak Ipar Euskal Herrian duen egoerari ikusgarritasuna emateko mobilizazio bat egingo da. Gaztetxoen parte hartzea lortzeko, berriz, aurten ere Erronka izeneko egitasmoa martxan jarriko dute, 14-16 urte arteko gazteen parte hartze aktiboa bilatzeko asmoz. Hainbat herritako ikasleak batuko dira elkarrekin «egun paregabea» igarotzeko, 11:00etatik aurrera. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227835/lufthansaren-6000-milioi-euroko-erreskatearen-aurka-egin-du-europako-justiziak.htm | Ekonomia | Lufthansaren 6.000 milioi euroko erreskatearen aurka egin du Europako justiziak | Epaitegiaren arabera, Europako Batzordeak «hainbat akats» egin zituen Alemaniako gobernuaren 6.000 milioi euroko erreskatea ahalbidetzean. | Lufthansaren 6.000 milioi euroko erreskatearen aurka egin du Europako justiziak. Epaitegiaren arabera, Europako Batzordeak «hainbat akats» egin zituen Alemaniako gobernuaren 6.000 milioi euroko erreskatea ahalbidetzean. | Ryanair eta Condor hegazkin konpainien helegitea babestu du Europako Batasuneko Auzitegi Orokorrak, eta indargabetu egin du Alemaniako gobernuak 2020an Lufthansa konpainiari eman zion 6.000 milioi euroko diru laguntza. Koronabirusaren krisiagatik, turismo eta aisialdi mugimenduak debekatuta egon ziren, eta asko egin zuen behera aireportuetako jardunak. Hala, 2020ko ekainean, Europako Batzordeak baiezkoa eman zion Alemaniako gobernuari Lufthansa 6.000 milioi eurorekin birkapitalizatzeko.
Zehazki, epaiaren arabera, Bruselak huts egin zuen Lufthansak bere bidez finantzaketa lortu ezin zuela ebatzi zuenean. Hala, justiziak uste du erreskate horrekin lehia arauak hautsi direla, Ryanairrek eta Condorrek salatu zuten moduan. Bestalde, adierazi dute Bruselak ez zuela neurririk hartu enpresak Alemaniako gobernuaren partizipazioak ahalik eta lasterren erosteko.
Irlandako Ryanair aire konpainiak, helegitea aurkeztu zuten enpresetako batek, «pozik» hartu du Europako justiziaren epaia, nahiz eta Lufthansak helegitea jar dezakeen oraindik. Enpresa horrentzat, Alemaniako gobernuak Lufthansari emandako laguntzak «baztertzaileak» ziren: «Zenbait gobernu nazional, hala nola Alemaniakoa, Suediakoa eta Danimarkakoa, diru-laguntza plan diskriminatzaileak onartzen hasi ziren presaka beren hegazkin konpainia nagusientzat, alde batera utzita Europako Batasuneko ekonomiari eta konektagarritasunari onura egiten dioten gainontzeko konpainiak».
Hala, Ryanairrek uste du gaurko epaia «garaipen» bat dela Europako Batasuneko barne merkatuarentzat, eta gaineratu du Europako Batzordeak «erreskate masiboekiko» izan duen jarrera epaitzen dutela. Izan ere, enpresarentzat, batzordeak Europako ekonomiarik indartsuenen aire konpainiak lagundu ditu bereziki jarrera horrekin.
Ekonomia Egonkortzeko Funtsa
Pandemiaren lehen hilabeteetan, Alemaniako ekonomiari bultzada emateko plana onartu zuen Angela Merkel kantziler ohiak 2020ko ekainaren 12an, Ekonomia Egonkortzeko Funtsa, eta handik egun gutxira Bruselaren onespena jaso zuen. Guztira 500.000 milioi euroren diru laguntzak onartu ziren: 400.000 milioi euro enpresen zorrak ordaintzeko, eta 100.000 milioi euro maileguentzat eta kapital inbertsioentzat. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227836/israelgo-armadak-beste-zazpi-palestinar-hil-ditu-gaza-bonbardatuta.htm | Mundua | Israelgo armadak beste zazpi palestinar hil ditu, Gaza bonbardatuta | Bi egunean gutxienez 22 palestinar hil dituzte, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Miliziek 270 suziri botata erantzun dute; Tel Avivek ez du biktimen berri eman. | Israelgo armadak beste zazpi palestinar hil ditu, Gaza bonbardatuta. Bi egunean gutxienez 22 palestinar hil dituzte, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Miliziek 270 suziri botata erantzun dute; Tel Avivek ez du biktimen berri eman. | Israelgo armadaren bonbardaketen bigarren egunean, militarrek beste zazpi palestinar hil dituzte gaur, Gazan. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, atzotik gutxienez 22 lagun dira hildakoak, eta 37 zauriturikoak. Ezkutua eta gezia operazioa Jihad Islamikoaren kontrakoa da, eta Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak adierazi du «prest» daudela eraso horiek «zabaltzeko».
Hamasek eta Jihad Islamikoak erasoari erantzungo ziotela esan zuten atzo, eta gaur 270 suziri bota dituzte Israelgo hainbat hiritara; Tel Avivek, horietaz aritzean, ez du biktimen berri eman. Hamasen buruzagitzako kide Moxeer al-Masrik Al-Jazeera telebista kateari esan dio «erresistentziak bere herritarrekin eta martiriekin duen konpromisoaren» erakusle bat dela palestinarren erantzuna.
Hori bai, organizazio politiko islamista hori ez da parte hartzen ari Israelen kontrako erasoetan; hala ziurtatu du, eta hala baieztatu du Israelgo armadaren bozeramaile Daniel Hagarik ere. Halere, Gazako milizia guztiak fronte bateratu modura ari dira antolatzen.
Bien bitartean, Egiptoko Gobernuak su etenerako deia egin du, Reuters albiste agentziak azaldu duenez; are, informazio horren arabera, Kairo menia bat lortzeko bitartekaritza lanetan hasi da. Arabiar Ligak, gainera, Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluari eskatu dio Israeli «beharrezko presioak egiteko», eraso horiek gelditzea helburu.
Netanyahuk aurreratu du Israelen kanpaina militarra ez dela amaitu oraindik, eta, Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallanten esanetan, Tel Avivek operazioa «laster» amaitzea espero du, baina gertu dago hura luzatzen bada ere. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227837/kanaldudek-casting-batera-deitu-du-telebistako-mus-txapelketa-batean-parte-hartzeko.htm | Bizigiro | Kanaldudek casting batera deitu du, telebistako mus txapelketa batean parte hartzeko | Bi sari izango dira jokoan: 3.000 eurokoa bata eta 1.500 euroko bestea, eta bikote irabazleek aukeratuko dute zer elkarteri eman dirua. | Kanaldudek casting batera deitu du, telebistako mus txapelketa batean parte hartzeko. Bi sari izango dira jokoan: 3.000 eurokoa bata eta 1.500 euroko bestea, eta bikote irabazleek aukeratuko dute zer elkarteri eman dirua. | Kanaldude Telebistak casting bat zabaldu du, telebista saio baterako muslariak hautatzeko. «Telebista emankizun moldean antolatua den mus txapelketa batean parte hartzeko» jokalarien bila ari da, eta parte hartzeko baldintzen berri eman du. Ezinbestekoa da euskalduna izatea eta 18 urtetik gora izatea, Euskal Herrian edo diasporan bizitzea, eta musean ondo aritzea eta jolaskide bat izatea.
Izena emateko posta elektroniko bat bidali behar da. Izen-abizenez gain, herria eta lurraldea adierazi behar dira. Deialdian azaldu dutenez, bikoteak aukeratzeko orduan genero parekidetasuna aintzat hartuko dute. Gainera, izena eman nahi dutenek bideo bat bidali behar dute, euren burua aurkezteko.
Bi sari egongo dira: 3.000 eurokoa bat eta 1.500 eurokoa bestea. Dirua parte hartzen dutenek aukeratutako elkarte batentzat izango da. Horregatik, bideoan adierazi beharko dute parte hartu nahi dutenek zer elkarte aukeratu duten dirua emateko eta zergatik aukeratu duten elkarte hori.
TXAPELKETA SARIAK |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227838/errobi-taldearen-omenezko-kontzertua-egingo-dute-miarritzen-baina-duhalde-eta-ducau-gabe.htm | Kultura | Errobi taldearen omenezko kontzertua egingo dute Miarritzen, baina Duhalde eta Ducau gabe | Xabi Pery gitarristak bildutako zazpikote batek euskal talde horren kantuak interpretatuko ditu, hilaren 17an, Atabal aretoan. Duhaldek esan du balitekeela datorren urtean eurek «zer edo zer egitea». | Errobi taldearen omenezko kontzertua egingo dute Miarritzen, baina Duhalde eta Ducau gabe. Xabi Pery gitarristak bildutako zazpikote batek euskal talde horren kantuak interpretatuko ditu, hilaren 17an, Atabal aretoan. Duhaldek esan du balitekeela datorren urtean eurek «zer edo zer egitea». | Errobi musika taldea 1973an sortu zuten Anje Duhaldek eta Mixel Ducauk, eta data horren 50. urteurrena aurten betetzen denez, hainbat musikari elkartu ditu Xabi Pery gitarristak haren omenezko kontzertua egiteko. Hilaren 17an izango da emanaldia, Miarritzeko Atabal aretoan (Lapurdi), eta Atzar Hadi izena jarri diote, Errobiren lehengo diskoko kantu bati (Nora goaz) erreferentzia eginez. Edonola ere, emanaldia antolatzeko moduaz ez daude pozik Duhalde eta Ducau, eta adierazi dute ez direla joango kontzertura, Francebleu irratiak zabaldu duenez.
Errobiren sortzaileek adierazi dutenez, azken unean bakarrik jakinarazi diete kontzertua egingo dutela, «dena antolaturik eta finkaturik zegoenean».
Duhaldek Francebleuri adierazitakoaren arabera, «gutxienekoa» izango zen antolatzaileek eurekin egitasmoaz hitz egitea. «Ezin dugu debekatu, aparteko egitasmo bat delako». Kontzertua iragartzeko deitu zietenean, esan zuten ez zutela parte hartuko: «Ez delako geure egitasmoa».
Halere, Errobiren musikaz gozatzeko beste aukera bat zabalik utzi du Duhaldek. «Lanean eta bizirik jarraitzen dugunez, uste dut Errobi ez dagoela hilik, inondik inora». Gaineratu duenez, baliteke datorren urtean «zeozer egitea». Edonola ere, ohartarazi du ezin duela ezer baieztatu. «Baina zergatik ez?». Gaur zortziko emanaldian, Peryz gain (gitarra elektrikoa), Patxi Amulet (ahotsa), Jojo Bordagarai (ahotsa), Mikel Artieda (baxua), Javier Perez de Azpeitia (teklatuak), Xabi Albistur (gitarra akustikoa) eta Patrick Calvet (bateria) igoko dira oholtzara Errobiren kantuak interpretatzeko. Ez da izango, baina, musika hutsa eskainiko duen ikuskizun bat, ikus-entzunezkoak ere eskainiko baitituzte: garai hartako argazkiak eta bideoak, besteak beste.
Errobi 1973an sortu zuten Duhaldek eta Ducauk, eta hasieratik izan zuten hirugarren kide bat, Daniel Landart, hitzez arduratzen. Errobi (1975) diskoarekin estreinatu zen taldea, euskal rockaren lehenengo diskotzat jo izan den lana. Disko horretan euskal folkaren eta nazioartean puri-purian zeuden rock joeren oihartzunak nabaritzen ziren, eta taldearen ikur bilakatuko ziren lehen kantuak zeuden: Aitarik ez dut, Euzkadi...
Geure lekukotasuna diskoarekin (1977) bide horretan sakondu zuten, eta lehenengo diskoko hitz politiko eta sozialei eutsi zieten. Segidan, Azkoitian (Gipuzkoa) eta Tolosan (Gipuzkoa) emandako kontzertuen zatiekin osatutako zuzeneko diskoa atera zuten, Bizi Bizian (1978), eta hurrengo urtean, berriz, taldearen lan handinahiena, Ametsaren bidean (1979), rock progresibora modu agerikoagoan jotzen zuena. Sei urteko etenaren ondoren, Agur t'erdi diskoa kaleratu zuten, Errobiren azkena. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227839/sanchez-zabalza-auziaz-ikerketa-judizialak-egin-dira-eta-espejo-jenerala-ez-dute-inputatu-ez-zigortu.htm | Politika | Sanchez, Zabalza auziaz: «Ikerketa judizialak egin dira, eta Espejo jenerala ez dute inputatu, ez zigortu» | Espainiako Gobernuko presidenteak esan du «ulertzen» duela Zabalza familiaren mina, baina bere egin du Barne ministroaren iritzia. | Sanchez, Zabalza auziaz: «Ikerketa judizialak egin dira, eta Espejo jenerala ez dute inputatu, ez zigortu». Espainiako Gobernuko presidenteak esan du «ulertzen» duela Zabalza familiaren mina, baina bere egin du Barne ministroaren iritzia. | Eneko Anduezak, PSE-EEko idazkari nagusiak, «lotsa eta haserrea» erakutsi zituen, apirilean, Mikel Zabalzaren auziaren eta Arturo Espejo Guardia Zibilaren teniente jeneral eta Sostengu Agintaritzako buru izendatu izanaren harira. Gaur, EAJk Espainiako Gobernuko presidenteari, Pedro Sanchezi, galdetu dio ea sentimendu berak dituen horren inguruan. Sanchezek esan du «ulertzen» duela Zabalza familiaren mina, baina, Espejori buruz, ez du bere alderdikidearen iritzi bera adierazi: «Ikerketa judizial zehatzak egin dira, eta Espejo jenerala ez dute inputatu, ez zigortu».
Espainiako Diputatuen Kongresuan Sanchezek esan du ETAren aurkako gerra zikinaren kontra «irmo borrokatu» dela, eta ez dela «bidezkoa» Espainiako Poliziaren «jokabide zuzena zikintzea», ezta zuzenbide estatuaren funtzionamendua «zalantzan» jartzea ere. «Nik ez dut inoiz terrorismoaren drama erabiliko gizartea zatitzeko», esan du Sanchezek, PPko diputatuak Kongresuan esertzen diren eskuineko aldea seinalatuz. «Mikel Zabalzaren heriotzak Euskadin eta Espainian bizitako une oso gogorrak gogorarazten dizkigu, eta, horregatik, uste dut oinarrizkoa dela ez instrumentalizatzea», esan dio Espainiako Gobernuko presidenteak EAJri.
Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaskaren iritzia bere egin du Sanchezek. Barne ministroak duela aste batzuk esan zuen Espejoren izendapenean ez dagoela zuzendu beharreko ezer, eta Guardia Zibilaren ibilbidea orbanik gabekoa dela, ez delako inoiz egon «inongo ebazpen zehatzetan inputaturik».
1985. urtean atxilotu zuen Guardia Zibilak Zabalza. Bertsio ofizialaren arabera, bere kasa hil zen, Bidasoa ibaira salto egin ostean, Donostiako Intxaurrondoko kuarteleko bi guardia zibilekin batera zulo baten bila ari zela. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak sustatutako Balorazio Batzordeak duela urtebete egindako txostenaren arabera, «susmo handiak» daude pentsatzeko Zabalzari «tortura eta tratu anker eta gizagabeak» ezarri zizkiotela atxilotuta egon zen bitartean, eta horren ondorioz hil zela. Jaurlaritzak ontzat eman zuen txostena, eta giza urraketen biktimatzat aitortu zuen. CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako audio batzuek azaleratu dute torturen eraginez hil zutela.
Mikel Zabalzaren atxiloketa eta heriotza ekarri zituen polizia operazioaren buru izan zen Espejo, 1985ean. Are gehiago: hura izan zen hedabideen aurrean agertu zena esateko Zabalzak «ihes egin» zuela eta bere burua Bidasoara bota zuela, igeri egiten jakin ez eta eskuak loturik izan arren.
Zabalzaren familiak salatu du Madrilgo gobernuak Espejo mailaz igo izanak «iraindu» egin dituela, guardia zibil horrek erlazio zuzena duelako Zabalzaren kasuarekin. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227840/angulen-trafikoaren-aurkako-operazio-bat-egin-dute-gipuzkoan-eta-nafarroa-beherean.htm | Gizartea | Angulen trafikoaren aurkako operazio bat egin dute Gipuzkoan eta Nafarroa Beherean | Oiartzunen, Getarian eta Bidaxunen miaketak egin dituzte, eta, EITBren arabera, gutxienez hogei pertsona atxilotu dituzte | Angulen trafikoaren aurkako operazio bat egin dute Gipuzkoan eta Nafarroa Beherean. Oiartzunen, Getarian eta Bidaxunen miaketak egin dituzte, eta, EITBren arabera, gutxienez hogei pertsona atxilotu dituzte | Angulen legez kanpoko trafikoaren aurkako operazioa egin dute gaur Guardia Zibilak, Jendarmeriak eta Europolek Gipuzkoan eta Nafarroa Beherean. EITBren arabera, gutxienez hogei pertsona atxilotu dituzte.
Goizean hasi da operazioa. Gipuzkoan, Oiartzunen arrain produktuak banatzen dituen enpresa bat miatu dute, eta beste bat Getarian. Azken horretan hainbat pertsona atxilotu dituzte, EFE agentziaren arabera. Angula biziz beteriko kamioi bat atera dute gutxienez Oiartzungo enpresatik, iturri berak adierazi duenez. Gipuzkoako Aldundiko eta Eusko Jaurlaritzako teknikarien zaintzapean, Nafarroako biltegi batera eraman dituzte, bizirik mantentzeko.
Beste enpresa bat miatu dute Bidaxunen (Nafarroa Beherea), eta hor ere zenbait pertsona atxilotu dituzte.
Ikerketako iturrien arabera, OLAF Iruzurraren Aurkako Europako Agentziako agenteak aritu dira operazioan.
Angularitza profesionalizatu
Europako Batasunak debekatu egin zuen angularen kirol arrantza joan zen abenduan, eta jarduera profesionalera mugatu zuen legezko harrapaketa. Apirilaren amaieran zabaldu zutenez, Eusko Jaurlaritzak eta Euskadiko Anguleroen Elkarteak akordio bat lortu zuten sektorea profesionalizatzeko.
Horren bidez, angula harrapatzeko 150 lizentzia profesional sortuko dituztela iragarri zuten. Horrek asko mugatuko du arrantza, aurreko sasoian Jaurlaritzak aisialdiko arrantzarako 700 lizentzia eman baitzituen.
Azaroan hasiko da hurrengo sasoia, eta, urtarrilera arte arrantzatu ahalko dute angula, baina, oraingoan, esan bezala, bakarrik profesionalek. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227841/irati-komikia-berrargitaratu-egin-du-ereinek.htm | Kultura | ‘Irati’ komikia berrargitaratu egin du Ereinek | Paul Urkijoren izen bereko filmak izandako oihartzunaren harira erabaki dute lana berriro argitaratzea. Lau albumek osatzen dute obra, eta erdaraz baino ez zeuden atalak itzulita; euskaraz osorik irakur daiteke orain. | ‘Irati’ komikia berrargitaratu egin du Ereinek. Paul Urkijoren izen bereko filmak izandako oihartzunaren harira erabaki dute lana berriro argitaratzea. Lau albumek osatzen dute obra, eta erdaraz baino ez zeuden atalak itzulita; euskaraz osorik irakur daiteke orain. | Duela ia 30 urte jaio zen Irati, Juan Luis Landa marrazkilariaren eskutik. Pertsonaiaren istorioak jarraipena izan zuen lehen albumaren ondotik, irudigilearen eskuei Joxean Muñoz gidoilariarenak batu zitzaizkionean. Duela gutxi, pertsonaia biziberritu egin da, Paul Urkijoren izen bereko filmari esker. Eta pelikulak oinarrian duen komikia berrargitaratu egin du orain Erein argitaletxeak. Hala, lau albumek osatzen duten obra oso-osorik, eta euskaraz irakur daiteke orain; lehen hiru liburuak argitalpen berean bildu ditu Ereinek —laugarrena, Xabiroi-k publikatutakoa, eskuragarri dago oraindik—. «Asmoa da Landak eta Muñozek lehenik eta Urkijok ondoren sortutako Iratiren unibertsoak etenik ez izatea», azaldu du Uxue Razkin Erein argitaletxeko editoreak. Poza agertu dute komikiaren bi egileek eta zinemagileak, Iratiren unibertsoak «bizirik» jarraitzen duelako.
Irati eta Eneko pertsonaiek urteotan paperean egin duten ibilbidea ekarri du gogora editoreak, eta azaldu Paul Urkijoren filmak «piztu duen arreta eta unibertso honi eman dion bultzada aprobetxatuta» erabaki dutela edizio berria plazaratzea. Bi edizio dira, izatez: euskarazkoa eta gaztelerazkoa.
Izan ere, lehen albuma, Autzaren esnatzea, gazteleraz, frantsesez zein alemanez plazaratu zuen Landak, Glenat argitaletxearekin, 1995. urtean —Ipurbeltz aldizkariak atalka eta euskaraz argitaratu zuen gerora—. Haren ondotik, beste bi album eman zituen Landaren eta Muñozen arteko elkarlanak: Boldroren domina (1997) eta Iratiren zigorra (2003). Hiru albumak euskarazko itzulpenean eta liburu bakarrean bildu ditu argitaletxeak orain. Laugarrena, Saiak, 2007an Xabiroi bilduman argitaratu zuen Ikastolen Elkarteak, eta, oraindik eskuragarri dagoenez, argitalpenean ez sartzea erabaki dute. Gaztelerazko edizioan, berriz, lau albumak bildu ditu Ereinek, eta Landaren hainbat zirriborro gehitu dizkio.
Landa 1984an hasi zen ilustrazioaren arloan lanean. Juanba Berasategirekin animazioan egin zituen lehen urratsak, Ipurbeltz aldizkarian hainbat komiki plazaratu zituen, eta Lur argitaletxearen Gabai komiki sailean ere aritu zen lanean, besteak beste. «Indar handiko adierazpide bat aurkitu nuen komikian». Gustuko zituen istorioak sortzeko nahiari segituz, Irati marraztean bere hiru «pasioak» elkartu zitzaizkiola azaldu du: «Pirinioetako natura, Nafarroako Erresumaren sorrera, eta euskal mitologia». Haren hitzetan, Nafarroako mendialdean ibiltzeak inspiratu zuen lan hura.
Lehen albumaren ondotik, eta lanez gainezka zegoela eta, bigarrenari ekiteko Muñozengana jo zuen; animazioan ibili zen garaitik zuen ezaguna, eta gidoia idazteko eskatu zion. «Ilusioz hartu zuen ideia, eta, harekin, beste dinamismo bat hartu zuen Irati-k; aberastu egin zuen». Bi lan osatu zituzten elkarrekin, eta, urte batzuk geroago, Dani Fano Xabiroi aldizkariko zuzendari eta komikigileak proposatuta, baita istorioaren laugarren atala ere.
Denbora igaro zela ekarri du gogora irudigileak, eta Iratiren ibilbidea bukatutzat zeukatela lau album haiekin. «Guk landatu genuen zuhaitzak bere fruituak eman zituen, eta, lehorra zegoela uste genuenean, bat-batean ikusi dugu bizirik segitzen duela, Paul Urkijoren eskutik». Horregatik, esker oneko agertu da bai Urkijorekin, bai Muñozekin, bai Ereinekin.
Landaren hiru grinak oso ongi laburbiltzen ditu Irati-k, Muñozen ustez. Haren talentua goretsi du, eta, lana luzatu zitzaienez, irudietan «eboluzio nabarmen bat» sumatzen dela iritzi dio. Laugarren atalaren ondotik, «abentura hura itxita» utzi zuten, «baina seriea zabalik», jarraitzeko asmotan. Baina bere horretan geratu zen ideia. «Paul azaldu zen arte, berriz ere Iratiri bizitza eman diona». Ilusioz hartu dute bi egileek Urkijoren lana, baita Ereinen berrargitalpena ere, ikusle eta irakurle berriak izango dituelako. «Guretzat oso momentu pozgarria da, ez bakarrik guk sortu genuen Irati bizirik dagoela ikusten dugulako, baizik eta hazi bat delako beste batzuek beren gauzak sortzeko. Ea horrek sortzen duen sortzeko eta irakurtzeko gogoa».
Paperetik pantailara
Txikitatik izan da mitologia, historia eta komiki zalea Urkijo. Aitortu duenez, komikia irakurrita, segituan «maitemindu» zen istorioarekin. Halaber, zinemagintzan hasi zenetik, beti izan zuen buruan euskal mitologiari buruzko film bat egitea, eta komikian aurkitu zuen bidea. «Konturatu nintzen komikiko pertsonaiak zirela ibilgailurik onena mitologiaren iturburu horretara hurbiltzeko. Amodio istorio bat da, dualismo oso eder bat sortzen duten bi pertsonaiarekin, eta dualismo hori indartsua iruditu zitzaidan kontatu nahi nuen istorioa sortzeko».
Horregatik, eta, filma egiteko asmoa agertu zienean erakutsi zioten konfiantzagatik, eskerrak eman dizkie komikiaren egileei. |
2023-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/227842/evenepoelek-eta-roglicek-sustoa-izan-dute-eta-grovesek-etapa-irabazi-du.htm | Kirola | Evenepoelek eta Roglicek sustoa izan dute, eta Grovesek etapa irabazi du | Flandriarra bi aldiz erori da Giroko bosgarren etapan, eta esloveniarra, behin; baina arazorik gabe iritsi dira helmugara. Grovesek irabazi du etapa esprintean, eta Leknessund da lider oraindik ere | Evenepoelek eta Roglicek sustoa izan dute, eta Grovesek etapa irabazi du. Flandriarra bi aldiz erori da Giroko bosgarren etapan, eta esloveniarra, behin; baina arazorik gabe iritsi dira helmugara. Grovesek irabazi du etapa esprintean, eta Leknessund da lider oraindik ere | Txirrindularitzan, lasaia dirudien etapa bat korapilatu egin daiteke. Esan diezaietela, bestela, Giroa irabazteko hautagai nagusi diren Remco Evenepoeli (Quick Step) eta Primoz Roglici (Jumbo-Visma). Lehena bi aldiz erori da gaurko etapan, eta bigarrena, behin. Salernoko helmugara iristean arnasa hartu dute biek, eguna salbatu dutelako. Etapako garailea, berriz, Kaden Groves (Alpecin) izan da, Jonathan Milanekin izandako esprint estu batean. Arriskutsua izan da esprinta, Mark Cavendishek (Astana) egindako mugimendu bat tarteko. Hiru esprint eta hiru garaile izan ditu aurtengo Giroak. Lehen postuan dago oraindik ere Andreas Leknessund norvegiarrak (DSM).
Txirrindulariek 171 kilometroko bidea zuten aurretik, Atripalda eta Salerno artean. Ibilbidea gorabeheratsua zen, hanketan min egiten duten horietakoa. Halakoak ez dira gustagarriak izaten txirrindularientzat. Euriak gogaikarriagoa egin du eguna. Eruagatik izan ez bada ere, hemezortzigarren kilometroan izan du lehen ezustea Evenepoelek. Txakur bat errepide erdira atera, eta flandriarra erori egin da. Berehala adierazi du behatzarekin ondo zegoela, eta taldekideek lagunduta tropelera bueltatu zen.
Beste bi sustoak etapako azken kilometroetan ailegatu dira Giroko oilarrentzat. Zazpi kilometro falta zirenean, erorikoa izan da tropelean, eta Roglic tartean harrapatu du. Bizikleta matxuratu egin zaio, eta Sam Oomen taldekideak utzi behar izan dio berea aurrera egiteko. Hortzak estutu behar izan ditu taldekideen multzora itzultzeko. Tropela abiadura betean joan da azken kilometroetan, eta berriro hainbat txirrindulari joan dira lurrera hiru kilometro baino gutxiago falta zirenean. Tartean zen Evenepoel. Eskerrak hor izan den, eta atzerapena ez duenik.
Etapari dagokionez, eguneko ihesaldia Samuele Zoccaratok (Brandiani), Thomas Championek (Cofidis) eta Stefano Gandinek (Corratec) osatu dute. Lau minutu inguruko aldea izatera ailegatu dira. Baina ibilbideak gora eta behera egin ahala, aldea galduz joan dira.. Kilometro askoan bi minutu inguruan egon da aldea. 25 kilometro falta zirenean bere kabuz ahalegindu zen Zoccarato. Champion eta Gandin, berriz, helmugatik 19 kilometrora irentsi ditu tropelak. Zoccarato ere harrapatu dute. Azken kilometroetan, aipatutako bi erorikoak egon arren, esprinterrek beren legea ezarri dute. Groves izan da bizkorrena. Biharko etapa Napoli eta Napoli artean jokatuko da (162 km). Gaur bezala, baliteke esprintean erabakitzea. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227869/gipuzkoako-metalgintzako-ituna-berritu-dute-adegik-elak-eta-ugtk.htm | Ekonomia | Gipuzkoako metalgintzako ituna berritu dute Adegik, ELAk eta UGTk | 2023an, %5 handituko dituzte soldata taulak; 2024an, KPIaren igoera eta beste %0,7; eta 2025ean eta 2026an, KPIa adina. Urteko lanaldia bi ordu murriztea adostu dute, 2024tik aurrera. | Gipuzkoako metalgintzako ituna berritu dute Adegik, ELAk eta UGTk. 2023an, %5 handituko dituzte soldata taulak; 2024an, KPIaren igoera eta beste %0,7; eta 2025ean eta 2026an, KPIa adina. Urteko lanaldia bi ordu murriztea adostu dute, 2024tik aurrera. | Adegi patronala eta ELA eta UGT sindikatuak akordio batera iritsi dira gaur Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena berritzeko. 2022ko amaieran osatu zituzten sindikatuek plataforma propioak negoziazio mahaian jarduteko, eta, zortzi bilera egin eta gero, patronalak mahaiko bi sindikaturekin lortu du akordioa, ELArekin (%47,8) eta UGTrekin (%4,3). Azken xehetasunak adostu behar izan dituzte, baina akordioa joan den astean patronalak proposatutakoaren oso antzekoa da. 45.000 langile inguru daude hitzarmen horrekin lanean Gipuzkoan.
ELAk hitzarmena berritzearen tantoa bereganatu du, «Hego Euskal Herriko soldata igoera handienak eta eskubide berriak dituen hitzarmena» lortu dituela iritzi baitio. Haien esanetan, Araba, Bizkai eta Nafarroako metaleko itunekin alderatuta, Gipuzkoakoak soldata igoera «handiagoak» jasotzen ditu, eta nabarmendu du KPIa bermatua duen herrialde bakarra dela. Gipuzkoako eta Bizkaiko lehen mailako ofizialen soldatetan urtean 6.000 euroko aldea dagoela dio.
UGTk ere ontzat jo du hitzarmena, eta sindikatuaren azken eskaria hitzarmenean gehitu dela adierazi du: urteko lanaldiaren bi orduko murrizketa 2024tik aurrera aplikatzea. UGTren arabera, aldaketa hori funtsezkoa izan da hitzarmen berria sinatzeko, astelehenean sindikatuaren asanbladan hala erabaki baitzen: lanaldiaren murrizketa 2024an ez bazen aplikatzen, UGTk ez zuen sinatuko. Horrez gain, sindikatuarentzat itun berriak «nabarmen» hobetzen du 2020koa. Orduan, UGTk ez zuen hitzarmena sinatu, baina oraingoan, sindikatuak 2020an ere eskatzen zituen kontzeptu batzuk sartu direnez, baiezkoa eman dio itunari.
Adegirentzat ere akordioa ona da, bai enpresentzat eta baita langileentzat ere, eta nabarmendu du «gatazkarik» gabe baina «negoziazio eta lan gogorraren ostean» lortu dutela adostasunera iristea: «Azpimarratu nahi dugu akordioak soldata txikienak dituzten langileak babesten dituela, soldata igoera handienak izango baitituzte. Nabarmendu nahi dugu negoziazio honek azaleratu egin dituela akordioaren kulturaren onurak».
Azken asteetan patronalaren proposamenaren aldeko jarrera izan dute ELAk eta UGTk, baina mahaiko beste bi sindikatuek, LABek (%35,8) eta CCOOk (%12,2), iritzi ezberdina izan dute mahai gainean zegoenarekiko. LABek lehen bileratik egotzi dio Adegiri proposamen integralik ez eramatea mahaira, eta, joan den asteko bileran, zazpigarrenean, «lehenengoz» eraman zuen proposamen oso bat. Hori zen, hain zuzen ere, lehen urratsa LABentzat negoziatzen hasteko, baina azkenean sindikatu abertzalearen onespenik gabe sinatu dute ituna.
LABen iritziz, KPIaren igoeraren adinako soldata igoerak ez dira bermatuak izango, soldata errealetan (gutxieneko soldatetatik gora daudenak) KPIaren %85 bermatuko baita soilik. Hori dela eta, ituna sinatu aurretik, sei greba egun proposatu zituen LABek maiatzerako eta ekainerako.
CCOOk ere ez zuen begi onez ikusi patronalaren proposamena, «gutxieneko mugimendu» bat egin zuela uste baitzuen; «ausarta» izatea eskatu zion Adegiri. Horren aurrean, mobilizazio fase batekin hastearekin mehatxu egin zuen CCOOk, baina azkenean ez da inora joango, gehiengoa duten sindikatuek sinatu egin baitute ituna.
SOLDATA IGOERAK
Oinarrizko soldaten taulak KPIaren arabera igoko dituzte. 2022a %5,6ko inflazioarekin itxi zuen Hego Euskal Herriak —%5,7 Espainiak—, eta langileei igoera hori adina igoko diete soldata, bi urtean. 2023an, %5 handituko diete soldata, eta datorren urtean aurtengo KPIa eta beste %0,7 igoko dizkiete. Hurrengo bi urteetan, 2025ean eta 2026an, KPIa adina moldatuko dituzte soldatak.
Hala ere, oinarrizko soldata baino gehiago irabazten dutenek ez dute inflazioa adinako soldata igoera izango, horren %85 baizik. Hori izan da sindikatuen artean zatiketa eragin duten puntu nagusietako bat. ELA eta UGTrentzat, langileen KPIa bermatuta dago, baina CCOOk eta LABek uste dute langileen erosahalmena apaldu egingo dela, hain zuzen ere, askori KPIaren igoeraren %85 bakarrik handituko dietelako soldata. Hala, soldata horiek %4,25 igoko dira aurten, KPI+%0,7aren %85 2024an, eta KPIaren %85 2025ean eta 2026an.
LANALDIA ETA LIZENTZIAK
2024tik aurrera urteko lanaldia bi ordu murriztea adostu dute sindikatuek eta patronalak. Hala, jardunaldi zatitua duten langileek 1.695 ordu egingo dute lan urtean, eta lanaldi jarraitua dutenek, berriz, 1.680 ordu. Bestalde, guraso bakarreko familietako kide diren langileek urtean zortzi orduko lizentzia berezia izango dute seme-alabak mediku kontsultetara laguntzeko.
BAJAK
Soldata osoa irabaziko dute lanarekin zerikusia duen gaixotasunen bat duten langileek eta laneko istripu bat izaten dutenek. Hala ere, in itinere istripuak, etxetik lanera edo lanetik etxera bidean jazotakoak, ez dira talde horretan sartuko.
BESTELAKOAK
Kontratazioari dagokionez, ekoizpenaren gorabeheren arabera egindako kontratuak gehienez urtebetez luzatu ahal izango dira, eta azpikontratatutako langileek subrogaziorako eskubidea izango dute. Beraz, azpikontratatuako enpresan aldaketarik balego, langileak eskubidea izango du bertan lan egiten jarraitzeko.
Trantsitua egiten ari diren langile transexualak nortasun berriaren arabera aitortu beharko dituzte enpresek administrazio tramiteak hasi eta gero, nahiz eta prozedura hori bera oraindik ez amaitu. Gainera, sexu jazarpenaren aurkako protokolo bat egiteko proposamena jasotzen du itunak.
Euskara bultzatzeko neurri bat ere badu hitzarmen berriak. Hala, 50 langiletik gorako enpresetako langileen ordezkaritzak hala eskatuz gero, euskara normalizatzeko pausoak eman beharko ditu zuzendaritzak. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227870/israelek-gazara-jaurtitako-misilek-gutxienez-28-palestinar-hil-dituzte-bi-egunean.htm | Mundua | Israelek Gazara jaurtitako misilek gutxienez 28 palestinar hil dituzte bi egunean | Gazako miliziek 270 suziritik gora jaurti dituzte Israelera, eta pertsona bat hil da. Egiptok su etenerako deia egin du, eta bitartekaritza lanetan hasi da, baina ez da adostasunik. | Israelek Gazara jaurtitako misilek gutxienez 28 palestinar hil dituzte bi egunean. Gazako miliziek 270 suziritik gora jaurti dituzte Israelera, eta pertsona bat hil da. Egiptok su etenerako deia egin du, eta bitartekaritza lanetan hasi da, baina ez da adostasunik. | Zertxobait baretu diren arren, oraingoz ez dute etenik Israelgo armadaren bonbardaketek. Gazara jaurtitako erasoen hirugarren eguna da gaurkoa, eta militarrek dagoeneko 28 palestinar baino gehiago hil dituzte: horietatik gutxienez lau emakumeak ziren, eta, sei, haurrak. Gainera, Gazara jaurtitako misilek 80 lagunetik gora zauritu dituzte, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera.
Ezkutua eta gezia operazio militarraren barruan ari dira egiten aire erasoak. Jihad Islamikoa dute helburu, eta, hain justu, gaur organizazio horretako bi liderren heriotzaren berri eman du Israelgo armadak: Ali Ghali eta Ahmed Abu Daqqa. Jihad Islamikoko beste bi kideren heriotzak ere jakinarazi ditu Israelek.
Hamasek eta Jihad Islamikoak eraso horiei erantzun diete; atzo hasita, bostehun suziritik gora bota dituzte egunotan Israelera —hango armadak emandako datuak dira—. Besteak beste, Ramla, Ashkelon, Sdero eta Rehovot hirietan lehertu dira horietako batzuk. Azken bi horietan, zenbait eraikin kaltetu dituzte, eta pertsona bat hil da Rehovoten —Tel Avivetik 20 bat kilometro hegoaldera—.
Gazatik jaurtitako suzirietatik 110 inguru zerrendan bertan erori dira, eta gutxienez lau palestinar hil dira horien ondorioz —horietatik bi, adingabeak—, Israelgo armadako bozeramaile Daniel Hagariren arabera. Baina Jihad Islamikoak gezurtatu egin du halakorik gertatu izana.
Gazako milizia guztiak fronte bateratu gisa ari dira antolatzen Israelgo indarrei aurre egiteko. Hamasen buruzagitzako kide Moxeer al-Masriren esanetan, «erresistentziak bere herritarrekin eta martiriekin duen konpromisoaren» erakusle bat da palestinarren erantzuna.
Erasoen erdian, zaurituei laguntzeko lanean ari dira GKE gobernuz kanpoko erakundeak eta erreskate taldeak. Are, dozenaka etxe birrinduta gelditu dira bonbardaketen ondorioz, eta zenbait familiari etxetik irteteko eskatu diete Palestinako agintariek.
Su etenerako bidean
Israelek aire erasoekin jarraitzen duela ikusita, su etenerako deia egin du gaur goizaldean Egiptoko Gobernuak. Reuters albiste agentziaren arabera, Kairo menia bat lortzeko bitartekaritza lanetan hasi da. Harekin bat egin dute Alemaniako, Frantziako eta Jordaniako Atzerri ministroek. Halere, lan horiek ez dute arrakastarik izan oraingoz. Hala esan du Egiptoko Atzerri ministro Sameh Shukryk.
Jihad Islamikoak hiru baldintza jarri ditu su etena adosteko: lehenik, «Israelek organizazioko goi kargudunen hilketa selektiboa amaitzea»; bigarrenik, taldeko bozeramaile ohi Khader Adnanen hilotza ematea —joan den astean hil zen, Israelgo espetxe batean, gose greban 85 egun baino gehiago egon ostean—; eta, azkenik, bertan behera uztea Jerusalemgo Egunerako antolatu duten desfilea —datorren astean izango da—.
Eskaerak iritsi eta ordu gutxira erantzun du Israelek: Jihad Islamikoko liderren «hilketa selektiboak» mahai gainean daudela oraindik, bereziki, «zuzeneko mehatxu» bat badira. Are, datozen egunetan «operazio gehigarriak» egingo dituztela iragarri du Yoav Gallant Israelgo Defentsa ministroak. Herrialdeko lehen ministro Benjamin Netanyahuk ere esana du oraindik ez dela amaitu Israelen «kanpaina militarra».
Hamasek eta Jihad Islamikoak, berriz, erantzuten jarraituko dutela adierazi dute adierazpen bateratu batean, eta Israeli ohartarazi diote «oker neurtu» dituela bere erasoaren ondorioak. «Erresistentziaren esku pisutsua gai da etsaiari sufrimendua eragiteko».
Nazioartearen deia
Arabiar Ligak Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluari eskatu zion, atzo, Israeli «beharrezko presioak egiteko», eraso horiek gelditu ditzan. NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek gaur goizaldean erantzun du, eta Israeli eskatu dio bete ditzala nazioarteko araudi humanitarioaren betebeharrak.
EB Europako Batasuna bi aldeei zuzendu zaie su eten bat eskatzeko. «Berehalako su etena eskatzen dugu, Israel Gazan egiten ari den operazio militarrak amaituko dituena, baita Israelen kontrako suziri jaurtiketak ere, onartezinak baitira», adierazi du EBko diplomazia buru Josep Borrellek.
AEB Ameriketako Estatu Batuek ere hitz egin dute egunotako erasoen inguruan. Bakerako deia egin dute, baina berretsi dute «erakunde terroristen suzirien aurrean defendatzeko eskubide osoa» duela Israelek.
Nazioarteko su eten eskarien aurrean, Hamasek adierazi du menia lortuko dela Israelek «sarraskia» gelditzen duenean. «Zergatik ari gara eskatzen su eten bat? Zergatik ez diogu Israeli eskatzen basakeria amaitzeko?», adierazi dio Khaled Qadomi Hamaseko kideak Al-Jazeerari. «Kontua ez da palestinarrek zer egiten duten, nazioarteko komunitateak zer egin behar duen baizik». |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227871/bero-handiko-egunetan-debekatuta-egongo-da-kalean-zenbait-lan-egitea.htm | Ekonomia | Bero handiko egunetan debekatuta egongo da kalean zenbait lan egitea | Hego Euskal Herrian, 37 eta 39 gradutik gora dagoenean ezarriko dira debekuak. Abeltzainek dirua jasoko dute pentsu garestiak konpentsatzeko. | Bero handiko egunetan debekatuta egongo da kalean zenbait lan egitea. Hego Euskal Herrian, 37 eta 39 gradutik gora dagoenean ezarriko dira debekuak. Abeltzainek dirua jasoko dute pentsu garestiak konpentsatzeko. | Negu eta udaberri hasiera bero eta lehorrek alarmak piztu dituzte Espainiako Gobernuan, eta lehortearen aurkako neurri sorta bat hartzera bultzatu dute. Baina batez ere nekazariei eta abeltzainei laguntzeko neurrien artean, bada askoz sektore gehiagori eragin diezaiekeen bat: muturreko beroa egiten duenean kalean zenbait lan egitea debekatzea.
Apirilean ohikoak izan dira 30 gradutik gorako tenperaturak Espainia erdialdean eta hegoaldean, eta kezka handia zabaldu da uda betean zer gertatuko den. Bero kolpeek langile askoren heriotza eragiten dute urtero, baina batzuk bakarrik azaltzen dira hedabideetan. Iaz kasu bat egin zen oso ezaguna, beroak Madrilen hil zuen kale garbitzailearena, 40 gradutik gora zeuden egun batean.
Horrelako kasuak eragozteko, enpresak behartuta egongo dira beroa arrisku faktore izan daitekeen jardueren zerrenda bat egitera, eta neurriak hartzera arriskuak txikitzeko. Prebentzio neurrien artean, muturreko gertakari meteorologikoak daudenean debekatuta egongo da leku irekietan zenbait lan egitea. Nekazaritzan eta eraikuntzan ez ezik, jarduera fisiko «handia» eskatzen duten beste lanbide batzuetan ere ezarriko dira debekuak.
Aemet Espainiako meteorologia agentziak alarma laranja edo gorria ezartzen duenean, enpresak behartuta egongo dira langileen lan baldintzak aldatzera, dela ordutegiak aldatuz eta laburtuz, dela zenbait jarduera debekatuz.
Bi eremu Hegoaldean
Beroari dagokionez, Hego Euskal Herria bitan zatitua du Aemetek. Horrela, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroako Pirinioetan gehienezko tenperaturak 37 graduak gainditzen dituenean pizten du alarma laranja, eta 40tik gorako tenperatura denean, berriz, alarma gorria —alarma horia, 34 gradutik gora—. Araban eta Nafarroako gainontzeko eremuetan, berriz, 36 gradu behar dira Aemetek alarma horia pizteko, 39 gradu laranjarako, eta 42 gradu gorrirako.
Nafarroan ere alarma horiek baldintzatuko dituzte kanpoan egin daitezkeen lan batzuk. Izan ere, iazko udan makinen txinpartek eragindako sute handiak gogoan, Nafarroako Gobernuak zehaztu egin du zein tenperaturatik gora ezingo den soroetan makinekin lan egin. Alarma horiarekin, traktoreak, uzta biltzeko makinek eta besteek ez dute mugarik izango, baina sua itzaltzeko mila litroko ur biltegi bat edo suebakietarako aparailua eraman beharko dute. Alarma laranjarekin, 14:00etarako bukatu beharko dituzte lanak, eta gorriarekin ezingo dira makinak erabili. Basolanetarako ere muga batzuk izango dira.
NPB eta aseguruak
Nekazarien eta abeltzainen aldeko neurriak dira nagusi Espainiako Gobernuak atzo onartutako lehortearen aurkako dekretuan. Horietako batzuek ez dute eraginik izango Hego Euskal Herrian, hala nola hauek: lehortea pairatzen ari direnei errenta zerga apaltzea, eta itsasoko urari gatza kentzeko plantak eraikitzea Andaluzian eta Katalunian.
Baina badira Hegoaldeko lehen sektoreari eragin diezaioketen neurriak ere. Horien artean dago NPB Nekazaritza Politika Bateratuaren diru laguntzak eskatzeko epea ekainaren 30 arte atzeratzea; abeltzainei laguntza zuzenak ematea pentsuen eta beste ekoizpen kostuen garestitzeagatik konpentsatzeko; erlezainei bost milioi ematea; ureztatzeko ur gutxiago jasoko dutenei kuotak apaltzea; eta laguntzak ematea lehortearen aurkako aseguruak kontratatzeko.
Erriberan, lehorte handia
Espainia hegoaldean eta erdialdean lehortea handia da, eta halakoa da egoera Portugalen, Italiako Po haranean eta Frantziako Mediterraneoko kostaldean ere. Euskal Herrian ere, oro har, ohi baino euri gutxiago egin du azken hilabeteetan, eta kezka dago ur erreserbei buruz, batez ere Ipar Euskal Herrian. Isurialde atlantikoan ez da, berez, lehorterik —eta euria iragarritako dago hurrengo egunotarako—, nahiz eta prezipitazio apalagoak ondorioak izan dituen larreetan: joan den astean, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi zuen lehen belar mozketan ohi baino %40 belar gutxiago bildu zela Araban eta Bizkaian, eta %20 gutxiago Gipuzkoan.
Egoera okerragoa da isurialde mediterraneoan, eta haren hegoaldean batez ere. Nafarroako Erriberan eta erdialdeko zenbait eremutan, 40.000 hektarea dagoeneko hondatu ditu euri faltak. Lurrak ureztatzeko euri gutxiago izango dute aurten eremu batzuetan, eta ureztatzen ez diren labore asko dagoeneko galdutzat eman dituzte nekazariek. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227872/diman-eta-muxikan-jokatuko-dira-gaur-bizkaiko-bertsolari-txapelketarako-sailkatzeko-saioak.htm | Kultura | Diman eta Muxikan jokatuko dira gaur Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkatzeko saioak | Dimako eskolan eta Muxikako Ariatza auzoko eskolan izango dira, 18:30ean. | Diman eta Muxikan jokatuko dira gaur Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkatzeko saioak. Dimako eskolan eta Muxikako Ariatza auzoko eskolan izango dira, 18:30ean. | Bigarren eguna du gaur Bizkaiko Bertsolari Txapelketako sailkapen faseak. Diman eta Muxikan jokatuko dira bi saioak, 18:30ean.
Herriko eskolan izango da Dimako saioa, eta bertsolari hauek arituko dira kantuan: Aitor Arrutia Azkueta, Ander Sarriugarte Garcia, Iker Garitagoitia Astigarraga, Iñaki Iturriotz Zuluaga, Koldo Gezuraga Seijido eta Peio Lago Iturriaga. Igor Menika Bengoetxea ariko da gai jartzaile lanetan.
Muxikako saioari dagokionez, berriz, honako bertsolari hauek abestuko dute Ariatzako eskolan: Ana Picallo Perez, Ibai Amillategi Omaetxebarria, Inazio Vidal Gurrutxaga, Maite Sarasola Isazelaia, Naroa Torralba Rodriguez eta Peru Vidal Gurrutxaga. Zihara Jainaga Larrinaga izango da gai emailea.
Zortzi kanporaketa
Joan den astean abiatu zen Udabarria bertsotan sailkapen fasea. Bi saio jokatu ziren, Urdulizen eta Durangon, eta Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi zituzten.
Zortzi kanporaketa jokatuko dira denera, maiatzeko lau ostegunetan, eta puntuazioz sailkatuko dira udazkenean hasiko den Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako.
Saio guztietarako sarrerak esteka honetan daude eskuragarri. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227873/kremlineko-eledunak-aitortu-du-ukrainako-egoera-laquooso-zailaraquo-dela.htm | Mundua | Kremlineko eledunak aitortu du Ukrainako egoera «oso zaila» dela | Peskoven esanetan, Moskuk urtebete behar izan du hasieran ezarritako helburu batzuk lortzeko: «Baina operazioak bere horretan jarraitzen du». Wagnerreko buruak jakinarazi du Ukrainaren kontraerasoa «abian» dela. | Kremlineko eledunak aitortu du Ukrainako egoera «oso zaila» dela. Peskoven esanetan, Moskuk urtebete behar izan du hasieran ezarritako helburu batzuk lortzeko: «Baina operazioak bere horretan jarraitzen du». Wagnerreko buruak jakinarazi du Ukrainaren kontraerasoa «abian» dela. | Errusiak iazko otsailean Ukrainan abiatutako operazio militar berezia ez dago garairik onenean. Hala aitortu du Kremlineko eledun Dmitri Peskovek: «Nahiz eta operazioak bere horretan jarraitzen duen, egoera oso zaila da. Eta, noski, urtebete behar izan dugu hasieran ezarritako helburu batzuk lortzeko». ATV Bosniako telebistari emandako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenok Peskovek, TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez. Egoera horren adierazleetako bat izan daiteke azken asteotan Errusiako Wagner talde paramilitarrak munizio gabezia dela-eta Moskurekin edukitako tirabira; Donetskeko Bakhmut hiri estrategikoa kontrolpean erabat hartzeko ahaleginean ari da.
Kremlineko bozeramaileak gogorarazi du Vladimir Putin presidenteak Donbassko herritarren «segurtasuna» bermatzeko abiatu zuela operazioa, eta aitortu du helburu hori «neurri batean baino» ez dela lortu, argudiatuta Donetsken «etengabe» izaten direla Ukrainako armadaren bonbardaketak. «Etsaiari atzera eginarazi behar diogu. Operazioak jarraitu egingo du». Zailtasunak zailtasun, Peskoven esanetan, Errusiak «lurralde garrantzitsuak askatu» ditu Donbassen. «Ez daukat zalantzarik indar errusiarrek Bakhmut hiria kontrolpean hartuko dutela».
Wagnerreko paramilitarrek eta Ukrainako indarrek hilabeteak daramatzate borroka betean, baina Ukrainako armadako jeneral Oleksandr Sirskyik gaur jakinarazi duenez, Errusiako konpainia pribatuko paramilitarrak hirian hartutako kokalekuetatik erretiratu dira, eta «bi kilometro egin dute atzera». Hala izanez gero, Wagnerreko buruzagi Jevgeni Prigozhinek munizio gabezia dela-eta Moskuri aurreko ostiralean egindako mehatxua betetzeko zorian egongo litzateke. Dena dela, Prigozhinek astelehenean baieztatu zuen Errusiak agindutako armak bidaliko zizkiola Bakhmuterako, baina, oraindik, agidanez, Wagnerrek ez du muniziorik jaso. Kremlinek, berriz, ez du eman erretiratze horren inguruko xehetasunik.
Ikusi gehiago: Wagnerrek esan du Moskuk agindutako armak bidaliko dizkiola Bakhmuterako
Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek aurreko larunbatean esan zuen «dena prest» dagoela Errusiaren aurkako kontraerasoa hasteko. Agintari militarrek erabakiko dute noiz, non eta nola ekin kanpainari, «gudu zelaiaren egoeraren arabera». Bada, Volodimir Zelenski presidenteak, gaur BBCri eta beste zenbait hedabideri emandako elkarrizketa batean, aitortu du herrialdeak «denbora gehiago» behar duela kontraerasoa hobeto prestatzeko. «Kontraerasoak arrakasta izango luke, baina jende asko galduko genuke. Hori onartezina dela uste dut. Itxaron egin behar dugu». Azaldu du armadak prest dituela borroka brigadak, baina Kiev oraindik zain da NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak agindutako ibilgailu blindatuak noiz jasoko. Horrekin lotuta, CNN hedabideak Erresuma Batuko Gobernuko iturriak aipatuta jakinarazi duenez, Londresek irismen luzeko misilak bidaliko dizkio Ukrainari, baldintza batekin: «Ukrainako lurralde subiranoan bakarrik erabiltzea, eta ez Errusian».
Ikusi gehiago: Kontraerasoa, «prest»
Wagnerreko buruak, ordea, uste du «amarru bat» dela Zelenskik berriki esandakoa: «Kontraerasoa abian da», esan du Telegramen. Prigozhinek ziurtatu du NATOko kide diren herrialdeetan trebatutako unitate guztiek jaso dutela beharrezko ekipamendua, hala nola armak eta tankeak. Haren arabera, Ukrainako indarrak Bakhmut hiriaren ertzetatik erasotzen ari dira: «Eta, zoritxarrez, leku batzuetan eraginkortasunez jotzen ari dira». Indar ukrainarrek Bakhmuteko frontea hautsi asmo dute, ondoren Brianskera eta Belgorodera joateko, Zaporizhiaraino, Errusiak anexionatutako eskualderaino —lurraldearen %70 inguru du kontrolpean—.
Hain justu, bi aldeen arteko erasoak areagotu diren honetan, gerra frontetik gertu bizi diren herritarrak ebakuatzeko lanean ari dira Zaporizhian; 12.000 bat zibil lekualdatu dituzte gaur, TASS albiste agentziaren arabera. «4.000 pertsona inguru autobusez era antolatuan heldu dira Berdianskera; gainerako 8.000 euren kabuz heldu dira», adierazi dio eskualdeko lehen gobernadoreordeak agentziari, eta erantsi du frontean egoera gehiago gaiztotzen bada prest daudela jendea Moskuk 2014an anexionatutako Krimea eskualdera edota Rostovera (Errusia) eramateko. Orotara, 70.000 herritar inguru lekualdatu dituzte.
Bestalde, bake negoziazioen harira, Zelenskik nabarmendu du Ukraina ez dagoela prest bakearen truke Errusiak okupatuak dituen lurraldeak galtzeko: «Nazioarteak ezin dio Kievi presio egin lurraldeen auzian amore eman dezan». Moskuk Kievi egotzi zion martxoaren 3an Putin hiltzen ahalegindu izana, Kremlin droneen bidez bonbardatuz. Gertakari horren harira, Zelenskik berriz ukatu egin ditu Moskuk Ukrainaren aurka egindako akusazioak, eta erantsi du erantzukizunik ez duela afera horretan. «Artifizialtzat» jo du Errusiaren jarrera.
Zerealen ituna
Bigarren egunez jarraian, Errusiako, Ukrainako, Turkiako eta NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkariak zerealen akordioaz hitz egiten ari dira Istanbulen. Ituna hilaren 18an amaitzen da, baina Turkiako Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk, bederen, espero du akordioa gutxienez beste bi hilabetez luzatzea lortuko dutela. Moskuk, ordea, adierazi duenez, ez du hitzarmena luzatzearen alde egingo, Errusiako zerealak eta ongarriak esportatzeko Mendebaldeak ezarritako oztopoak kendu ezean. NBEren datuen arabera, itun horri esker, Ukrainatik gutxienez 30 milioi tona zereal eta beste hainbat produktu garraiatu dituzte Itsaso Beltzean barrena. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227874/bbk-livek-herrian-jaialdia-egingo-du-lekeition-eta-mungian.htm | Kultura | BBK Livek Herrian jaialdia egingo du Lekeition eta Mungian | Lekeition, ekainaren 3an, Lorena Alvarez, Los Hermanos Cubero, eta Tapia eta Leturia taldeak ariko dira, besteak beste; Mungian, ekainaren 10ean, Goxua'n Salsa, Potato eta Sex Museum. | BBK Livek Herrian jaialdia egingo du Lekeition eta Mungian. Lekeition, ekainaren 3an, Lorena Alvarez, Los Hermanos Cubero, eta Tapia eta Leturia taldeak ariko dira, besteak beste; Mungian, ekainaren 10ean, Goxua'n Salsa, Potato eta Sex Museum. | BBK Live jaialdiaren «espiritua» eta «esperientzia» Bilbotik Bizkai osora zabaltzeko asmoz, Herrian izeneko jarduera osagarri bat sustatu dute BBK-k eta Kreatibo Industriak fundazioak. Ekainaren 3rako eta 10erako, doako kontzertuak antolatu dituzte Lekeition eta Mungian, hurrenez hurren. Lorena Alvarez, Los Hermanos Cubero, Hofe x 4:40, Tapia eta Leturia, Ezpalak, Potato eta Sex Museum taldeek joko dute, besteak beste.
Antolatzaileek «esperientzia bakan bat» sortu nahi dute proiektu horrekin: «Jaialdiaren mugak gainditu, eta gizartea aldatzeko eta kultura aberasteko katalizatzaile bat». Herrian jaialdia «irisgarria eta jasangarria» izango da, Gorka Martinez BBK-ko zuzendari orokorraren hitzetan, eta, kontzertuez gain, bestelako ekintza batzuk ere antolatuko dituzte tokian tokiko elkarteekin batera.
Lekeition, ekainaren 3an, talde hauek ariko dira zuzenean: Airu, Lorena Alvarez, Aviador Dro, Bengo, Boye, Doctor Explosion, Los Hermanos Cubero, Hofe x 4:40, Juantxo Skalari, Karmento, Micky & the Buzz, Montana, Nogen, Silitia, eta Tapia eta Leturia.
Mungian, hilaren 10ean, beste hauek: Alaia, Ana Curra, Ben Yart, Bengo, Ezezez, Ezpalak, Goxua’n Salsa, Hofe x 4:40, Kyne, Lendakaris Muertos, Los Niños Jesus, Potato, Los Saxos del Averno eta Sex Museum.
Urteak dira BKK Live jaialdiak Hirian jarduera sortu zuela: egun bateko jaialdia antolatzen dute Bilboko auzo batean. Bilbo Zaharrean, Deustun eta Santutxun egin dute azken urteetan, eta Basurtun egingo dute aurten, ekainaren 17an. 23 talde eta bakarlari ariko dira, hamar orduz, auzoko zenbait tokitan: besteak beste, Airu, Los Chikos del Maiz, Nena Daconte, Mirua eta Raimundo el Canastero.
BBK Live jaialdia bera, berriz, uztailaren 6tik 8ra egingo dute, Kobetamendin, eta kartelburu hauek izango ditu: Florence + the Machine, The Chemical Brothers, Pavement, Phoenix eta Arctic Monkeys.
Last Tour enpresak antolatzen du jaialdia —baita Azkena Rock, Bime eta Donostia festibala ere—. Kreatibo Industriak fundazioa 2020. urtean sortu zuten, «Last Tourren jarduera enpresariala beste proiektu batzuetatik bereizteko; proiektu horiek izaera soziala dute, eta kultura sustatzea da haien asmo nagusia». |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227875/eh-bilduk-laquolokatzetikraquo-atera-nahi-du-eztabaida-laquosoluzioakraquo-proposatzeko.htm | Politika | EH Bilduk «lokatzetik» atera nahi du eztabaida, «soluzioak» proposatzeko | EH Bilduren udal eta foru hauteskundeetako hautagai nagusiak eta Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusia Gasteizen egon dira. EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta Voxek Arabako hiriburua aukeratu dute kanpaina hasteko. | EH Bilduk «lokatzetik» atera nahi du eztabaida, «soluzioak» proposatzeko. EH Bilduren udal eta foru hauteskundeetako hautagai nagusiak eta Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusia Gasteizen egon dira. EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemosek eta Voxek Arabako hiriburua aukeratu dute kanpaina hasteko. | Gaur gauerdian hasiko da udal eta foru hauteskundeetarako kanpaina. Alderdi politikoek ordutik aurrera eskatuko diete herritarrei euren aldeko botoa eman dezatela maiatzaren 28ko bozetan. Motorrak berotzen hasteko, eta kanpaina ofizialki hasi baino ordu batzuk lehenago, hainbat ekitaldi egiten ari dira alderdiak. Goizean, EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta udal eta foru hauteskundeetako hautagai nagusiak Gasteizen izan dira. Andre Maria Zuriaren plazatik gertu egin dute ekitaldia, San Miguel elizaren parean. Azken egunetan kanpainaren atarian zenbait alderdi ETAri buruz ari direla kontuan hartuta, Otegik mezu argia bidali die eztabaida eremu horretara eraman nahi dutenei: «Kaskarkeriaz eta lokatzaz eztabaidatzea ez da ona. Ez gaitu herri hobea egiten». Eztabaida politikoaren «maila» goratzearen alde agertu da EH Bilduko koordinatzailea, «lokatzetik eta zaratatik» at. Eztabaida politikoa «lokazten» ari direnen aldean EH Bilduk Euskal Herrirako «soluzioak» proposatzen dituela azpimarratu du. «Herri honek merezi duen eztabaida egin behar da». Horixe da, preseski, koalizio subiranistaren asmoa kanpaina honetarako: «Herri honek merezi dituen proposamenak eta eztabaidak sustatuko ditugu». Maiatzaren 28ko hauteskundeei so, «bi aukera» baino ez daudela ohartarazi du Otegik. Lehena: «Betikoek betikoekin akordioak egitea, betikoa egiteko». Bigarrena: «Herri honetan alternatiba bat sustatzea, indartzea eta soluziobideak ematea jendeari». Otegiren ustez, horixe da hauteskundeetako «markoa», eta «samurra» eta «sinplea» da hautua. Horren ildotik, herritarrei eskatu die gogoratu dezatela zeintzuk ziren duela lau urte alderdiek kanpainan hartutako konpromisoak, eta lau urteren ostean ea bete dituzten. «EH Bilduk esaten duena egiten du, eta egiten duena esaten du. Gure hitza betetzen dugu». Horrekin batera, azpimarratu du EH Bildu «soseguz» eta «konfiantzaz» aurkeztuko dela hauteskundeetara, «aldaketa politikoa» sendotzeko esperantzarekin.
Gasteizen kanpaina hasierak
EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemos-IUk eta Voxek Gasteizen hasiko dute kanpaina. Jeltzaleek 21:00etan egingo dute ekitaldia, Plaza Berrian; Andoni Ortuzar EBBko presidentea eta Iñigo Urkullu lehendakaria izango dira bertan. PSE-EEk 18:30ean abiatuko du kanpaina Gasteizen, Alberto Schommer kalean, eta han izango dira Eneko Andueza PSE-EEko idazkaria, Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente ohia eta Patxi Lopez PSOEren Kongresuko eleduna.
Elkarrekin Podemos-IU-Aliantza Berdea-Equok ere Gasteiz aukeratu du kanpainari hasiera emateko. Koalizioko hautagai eta ordezkariak izango dira Europa jauregian, 18:30ean, eta, besteak beste, Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatuak parte hartuko du.
Voxek ere Gasteiz aukeratu du. Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkidea eta alderdiko hainbat ordezkari Konstituzio plazan izango dira. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227876/horrelako-film-dokumental-batek-ezin-du-ametsik-saldu.htm | albisteak | «Horrelako film dokumental batek ezin du ametsik saldu» | Ainara Vera zinemagileak (Iruñea, 1985) Trentoko Mendi Zinemaldiko sari nagusia eskuratu berri du, 'Polaris' filmarekin. Iraganeko zauriak sendatu nahian dabiltzan bi ahizpa frantziarren istorioa kontatzen du pelikulak. Frantziako aretoetan aurki estreinatuko da, eta Euskal Herrikoetan ere nahiko luke bidea egitea. | «Horrelako film dokumental batek ezin du ametsik saldu». Ainara Vera zinemagileak (Iruñea, 1985) Trentoko Mendi Zinemaldiko sari nagusia eskuratu berri du, 'Polaris' filmarekin. Iraganeko zauriak sendatu nahian dabiltzan bi ahizpa frantziarren istorioa kontatzen du pelikulak. Frantziako aretoetan aurki estreinatuko da, eta Euskal Herrikoetan ere nahiko luke bidea egitea. | Nafarroako Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi ondoren, Sorkuntzako Dokumentalen Masterra egin zuen Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean, eta, masterreko 32 ikaslerekin eta Viktor Kosakovski zuzendari errusiarrarekin batera, Demonstration filma ondu zuten. Geroztik, Kosakovskiren laguntzaile aritu da haren azken filmetan. Gaur egun, Bartzelonan ari da lanean, Pompeu Fabra Unibertsitatean bertan, Sorkuntzako Dokumentalen Masterreko muntatzaile, aholkulari eta proiektuen tutore.
Iazko Cannesko zinemaldian estreinatu zenuten Polaris filma, eta orain Trentoko Mendi Zinemaldiko sari nagusia eskuratu du. Zer bide ari da egiten?
Lehen urte honetan, hainbat jaialditan izan da: Sevillako Europako zinemaldian, Bilboko Zinebi jaialdian, Kanadako Hot Docs jaialdian, Amsterdamgo IDFAn... Frantzian oso harrera ona izaten ari da, Frantziako produkzio bat baita, eta ekainaren 21ean estreinatuko da Frantziako aretoetan. Beraz, bide polita ari da egiten.
Pentsatzekoa da Trentoko Mendi Zinemaldiko sari nagusiak ere bultzada emango diola.
Hasteko, ez nekien mendiko zinemaldi batean aintzat hartzeko moduko filma izan zitekeenik. Ez nuen imajinatzen. Hortaz, filma lehiaketarako hautatu zutenean, pentsatu nuen: «Begira, zer bitxia!». Filmak, egia da, oso mendi giroko espiritua du: naturarekiko hartu-emana, nork bere burua esploratzea, abentura ingurunea bera... hor daude. Hortaz, Trentorako hautatu izanak aldatu egin zidan filmaren inguruan neukan ikuspegia. Film bat egiten duzunean, helburua da jendearengana iristea. Hortaz, halako sari bat jasotzea, hainbeste film onen artean, bultzada nabarmena da, «jarrai ezazu filmak egiten» esatea bezala. Azkenean, ez da erraza film bat aurrera ateratzea, are gutxiago film dokumental bat, eta halako aitortzak oso garrantzitsuak dira.
Filmak bi ahizpa frantsesen istorioa kontatzen du, Hayat eta Leilaren istorioa. Bat itsasontziko kapitaina da, Artikoan barna bidaiak gidatzen dituena bere iraganetik ihesi, eta bestea ama izan berri da, bakarrik. Zer transmititu nahi izan duzu?
Portugaldik Groenlandiarako itsas zeharkaldi batean ezagutu nuen Hayat. Bera zen itsasontziko kapitaina. Zeharkaldi konplexua zen teknikoki, eta itsasontzi bakarra zen hori egiten zuena. Ni beste filmaketa batean nengoen orduan, eta Hayatek hamabi bizitzaren ardura zuen bere gain. Itsasontziko guztiek tough cookie gisa hartzen zuten; nola esango nuke, pertsona zailtzat edo. Nik ikusten nuen, ordea, oskol horren atzean pertsona oso sentibera zegoela. Adibidez, kontatu zigun hamar egun zeramatzala aurpegia garbitu gabe, balea batek bere txorrotarekin blai egin zuelako. Nire artean pentsatu nuen: bai pertsona bitxia, ia 40 urterekin, goizero esnatu eta aurpegia garbitu gabe egotea, balearen txorrota hori sentitu nahi duelako. Gau batez, izozmendiak begiztatzeko zaintza lanetan nengoela (iceberg txikiak ez ditu hartzen radarrak), kontatu zidan ahizpa gaztea kartzelan zuela, eta ezin zela bisitatzera joan, gauza asko nahasten zizkiolako. Kontraste hori niri oso deigarria egin zitzaidan: halako kemena duen pertsona bat, gai dena Artikoan barna klima gogorrari aurre egiteko eta hainbeste jenderen ardura bere gain hartzeko, ez gauza izatea ahizpa bisitatzeko. Kemen, sentiberatasun eta hauskortasun konbinazio hori polita iruditu zitzaidan. Finean, niretzat hiruren konbinazioa da bizitza, eta filmaren bidez hori adierazi nahi nuen. Eta naturak nola salbatu zuen Hayat bere demonioetatik.
Hartu-eman berezia sortu zen zuen artean, ez da hala?
Baietz esango nuke, eta Leila ahizparekin ere bai. Hayatekin, prozesu osoan, leialtasun, ulermen eta babes handia sumatu dut proiektuarekiko, bion arteko harremanarekiko... Prozesu osoan egon da adiskidetasuna, eta maitasuna egon dela esatera ere ausartuko nintzateke; maitasuna, arau zurrunetatik harago ulertuta: bestearentzat onena desiratzea.
Eta esango zenuke hartu-eman eta konfiantza hori sakondu ahala bigundu egin dela arestian aipatutako oskol hori?
Hayatek, filma egiteko konpromisoa hartu genuenetik, konfiantza itsua agertu zuen, horrek sortzen duen ardurarekin. «Zugan erabateko konfiantza dut», esaten zidan. Halakoa da: erabat oskolduta eusten dio, edo guztiz zabaltzen dizu barrua, eta nirekin horixe egin zuen. Leilarekiko harremana ez zen erraza izan, nik ez baitut frantsesez hitz egiten. Haurra izan zuenean, une oso politak bizi izan genituen: erditu eta lehen hamar egunetan haren etxean bizi izan nintzen, eta harreman oso polita sortu zen. Haren bizitza zaila da, ordea, eta, denborarekin, harreman hori laxatu egin zen zertxobait, baina betiere errespetuzkoa izateari utzi gabe.
Artikoan nabigatzen duen itsas kapitain bat irudikatzeko esan, eta, seguru asko, gizonkote bizardun, gotor eta zaildu bat etorriko litzaiguke burura. Hayaten soslaia bestelakoa da, ordea. Horren kontra ere borrokatu beharko zuen bere bizitzan, ezta?
Hayat 1,60 metro garai da, eta 43 kilo ditu. Emakume txikia da, baina sekulako indarra du, hala fisikoa nola mentala, eta oso argia da. Baina itsasontzira igo orduko, jendeak galdetzen du: «Non dago kapitaina?». Eta berak esan behar du: «Ni naiz». Areago, zenbaitek ez du harekin joan nahi izan, emakumea delako. Zeharkaldia egiten dutenek, ordea, ezagutzen dute, eta askok errepikatu egiten dute.
Inaya txikiaren izenaren esanahia, arabieraz, ontasuna da. Txikiak, haren izenak, zer esanahi hartzen du bi ahizpen arteko erlazioan?
Hiruren izenak arabiarrak dira. Aita ez zuten ezagutu, baina ama aljeriar jatorriko bigarren belaunaldikoa zen Frantzian. Hayatek bizitza esan nahi du; Leilak, gaua edo iluntasuna; eta Inayak, ontasuna. Inayaren jaiotzari esker, bi ahizpek hartu-emana berreskuratu zuten, eta Hayatentzat familiaren zikloarekin hausteko modu bat izan zen. Amak arazoak izan zituen drogarekin, eta Leila ahizpak ere bai; ama espetxean egon zen, eta Leila ere bai, espetxe berean, eta bientzat beste hasiera bat izan zen Inaya txikia, abiapuntu bat. Nolanahi ere, dena ez da hain erraza; zauri guztiak ez dira bat-batean ixten.
Groenlandia, Islandia, Artikoa oro har, agertoki soil bat da, ala badu haragoko esangurarik edo garrantzirik?
Ez nuen lehen aldia Artikoan, eta han izan naizen aldiro, sentitu izan dut nik ez nuela han egon behar. «Iruñeko neska batek zer egiten du hemen?», pentsatzen nuen nire artean. Eta filmaketan ere sentimendu bera izan nuen. Ekoizleetako bat Groenlandiakoa zen, eta laguntzailea eta argazki zuzendaria ere inuitak ziren, baina, hala ere, sentitzen nuen leku hura ez zegokidala. Ez dut esango kolonialismo modu bat zenik, hitz gogorra delako hori, baina bai sarkina sentitzen nintzela: «Zer egiten dut nik hemen?». Behin han egonda, ardura bat ere sentitzen nuen, hara joateko aukerarik izango ez duen jendearekin edertasun hura guztia partekatzekoa. Ez nuen Groenlandiako postal bat erakutsi nahi; kameraren bidez ingurune hura habitatu nahi nuen. Oreka hori aurkitu nahi nuen: postal turistiko huts bat erakutsi beharrean edo edertasuna banalizatu beharrean, bene-benetako edertasuna agertu nahi nuen.
Ederra bezain gogorra da Artikoa. Alde horretatik badu parekotasunik bi protagonisten bizitzarekin?
Hain zuzen, Hayatek esaten du itsasoan eta Artikoan nabigatzeko behar diren dohain berak behar direla familia zail batean nabigatzeko.
Egilea, filmaketa betean. Ainara Veraren bilduma
Nolakoa izan zen filmaketa Groenlandian eta Islandian?
Aurrez ere egona nintzen han, eta ikasita nindoan pixka bat. Proiektu honetan, zailena ez da izan eguraldi txarrarekin filmatzea, baizik eta haurtzaroko egiazko traumak dituzten pertsonekin filmatzea. Unerik gogorrenetan haien bidelagun izatea, hori izan zen zailena, oreka psikologikoa: filma egitea, bukatzea, une oro errespetua gordez.
Alde horretatik, esan izan duzu film dokumentalen egile batek entzuten jakin behar duela.
Eta ez epaitzen. Denok epaitzen dugu bestea ia oharkabean edo nahi gabe, baina saiatzen naiz ez hori egiten. Filmaketa hau ikasketa oso garrantzitsua izan da niretzat, asko erakutsi didatelako.
Trentoko epaimahaiak adierazi du filma hunkigarria dela, baina sentimentaltasunean jausi gabe. Bat zatoz?
Horregatik dut hain gustuko Hayat. Filmatzen hasi ginenean, lehenbiziko hauxe esan zidan: «Ainara, kontu handia izan esperantzaren kontuarekin». Film dokumentalen egile naizen aldetik, nik ezin dut ametsik saldu, ezin dut ihesbiderako beste zinema mota horrek bezala ametsik saldu. Honelako dokumental batek ezin du hori egin. Ardura bat dut ikus-entzuleekiko, kontzientzia pixka bat duen edonork badakielako bizitzan gauza mingarriak daudela eta diren moduan agertu behar direla. Alde horretatik, Hayatek eta Leilak badute esperantza; gainerakoan, Hayatek ez luke egingo ahizparengatik egiten duena, baina ez dituzte alderdi gogorrak urardotzen. Oso bizitza gogorra izan dute, baina bizitzak ez ditu garaitu, eta, aldi berean, gordin azaltzen dute bizitako guztia.
Aipatu duzu filma aurki estreinatuko dela Frantziako zinema aretoetan. Sari honek zabaldu diezazkioke ateak Euskal Herrian ere estreinatzeko?
Nahiko nuke; ederra litzateke filma Euskal Herriko eta Espainiako aretoetan ere banatzea. Azken batean, ahalik eta jende gehienak ikusteko egiten ditugu filmak. Hala ere, Euskal Herrian eta Espainian oraindik ez dugu banatzailerik. Gutxienez, estreinaldi bat egin nahiko nuke Iruñean, familiak eta lagunek ikusi ahal izaten dezaten. Ea lotzen dugun.
Víktor Kosakovski zuzendariaren laguntzaile izan zara haren azken hiru filmetan. Zer eragin izan du Kosakovskik zure ibilbidean?
Hasieratik haste aldera, Iruñean emakumezkoek antolatutako jaialdi batean ikusi nuen nire lehen film dokumentala, Agnes Vardaren film bat. Oso gaztea nintzen artean. Jaialdi hori gabe, film hori gabe, ez nukeen jakingo zer den film dokumental bat. Ondoren, unibertsitatean, irakasle batek film dokumentalak erakusten zizkigun. Hor zegoen Iruñeko Punto de Vista jaialdia ere, bestelako zinema bat egin zitekeela erakusten ziguna... Hala, behin hazia ereinda zegoela, aurreko mugarri txiki horiei guztiei esker, ezagutu nuen Viktor Kosakovski, sorkuntzako dokumental egileen artean oso kutuna dudan zuzendaria. Eta Viktorrek zinemaz dakien guztia erakutsi dit. Duela hamar urte hasi nintzen haren laguntzaile, eta gaur egun buruz buru egiten dugu lan.
Arena Comunicacion ekoiztetxearekin egin zenuen zure lehen dokumentala, Hasta mañana, si Dios quiere. Haien babesa ere garrantzitsua izan zen, ezta?
Bakarrik hasi nintzen nire lehen film horrekin, eta IDFA jaialdian elkartu nintzen Arenakoekin, Amsterdamen. Eta haiei esker lortu genuen TVEren eta Nafarroako Gobernuaren babesa. Errespetu handiz lagundu zidaten prozesu osoan. Edozein egilerentzat, lehen filmeko ekoizleak oso garrantzitsuak dira, lehen urrats horietan ikasten duzulako industriarekin erlazionatzen, eta Arenako kideak sentiberatasun eta errespetu handiz izan nituen bidelagun, inolako presiorik erantsi gabe. Maite ditut.
Hasi zara beste proiekturen batean lanean?
Hiru ideia ari naiz garatzen. Hirurak dira animaliei loturikoak. Bat desagertutako animalia bati buruzkoa da, baina horraino esan dezaket. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227877/ager-topaketak-andosillan-eginen-dituzte-ekainaren-3an.htm | Gizartea | Ager topaketak Andosillan eginen dituzte, ekainaren 3an | Euskara ardatz duten sei tailer antolatu dituzte. Parte hartzeko, izena eman beharko da maiatzaren 31 baino lehenago. | Ager topaketak Andosillan eginen dituzte, ekainaren 3an. Euskara ardatz duten sei tailer antolatu dituzte. Parte hartzeko, izena eman beharko da maiatzaren 31 baino lehenago. | II. Ager topaketak Andosillan (Nafarroa) eginen dituzte, ekainaren 3an. Lehenbizikoak iazko azaroan egin zituzten, Azkoienen (Nafarroa). «Kausalitatez zein kasualitatez euskara ere sustatzen aritzen garen bakoitzaren egitasmo ezberdinak ezagutzeko eta ideia berriak sortzeko balio izan zuen ordukoak. Eta horri segida emanez, oraingoan, elkar ezagutzeaz gain baliabideak eskaintzea dugu helburu Agerraldian», adierazi dute antolatzaileek.
Ikusi gehiago: Euskararen agerraldia
09:30ean izanen da harrera, eta ordu erdi beranduago Agerraldiaren aurkezpena. Hortik aurrera, sei tailerretan parte hartzeko aukera egonen da: Familiak, baliabideak eta euskara; Despopulazioa eta euskara; Migrazioa, integrazioa eta euskara; Dirulaguntzak (Euskarabidea); Haurrak, nerabeak eta euskara; eta Barne komunikazioa eta saretzea. Tailerretan parte hartzeko, maiatzaren 31 baino lehenago izena eman beharko da, eta guztien artean bat bakarrik hautatzen ahalko da —denak ordu berean dira—. Solasaldi horiek dirauten bitartean, zaintza zerbitzua eskuragarri egonen da.
12:45ean izanen da topaketen amaiera ekitaldia. Hala ere, Herriko Gazteen taldeak Euskararen Eguna antolatu du, egun osoko egitaratuarekin. Bertzeak bertze, haurrentzako tailerrak, azoka, herri bazkaria eta kontzertuak izanen dituzte.
Agerraldia
Errigoraren ekimenez euskara sustatzeko sortu zuten Agerraldia, 2019an. Geroztik, egitasmoaren xede nagusia izan da euskararen ezagutza zabaltzea, erabilera handitzea, eta hizkuntzaren aldekotasuna indartzea. «Bizitzaren esparru guztietara heltzen den agenda zabal eta emankorra erditu du Agerraldiak azken urteotan: bertso eskolak, euskara egunak, elkar ezagutzeko bidaiak, ikerketak, sormen proiektuak, kirol talde euskaltzaleak, kontzertuak, mintzakide programak…». Agenda horren parte dira, hain zuzen ere, Ager topaketak. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227878/egunean-10000-migratzaile-atzeman-dituzte-azken-astean-aebetako-hegoaldeko-mugan.htm | Mundua | Egunean 10.000 migratzaile atzeman dituzte azken astean AEBetako hegoaldeko mugan | Trumpek ezarritako 42. tituluak indarrean egoteari utziko dio gaur, baina beste neurri batzuk sartuko dira indarrean. Migratzaileei, legez kanpo sartuz gero, bost urtez ukatuko diete asiloa eskatzeko eskubidea. | Egunean 10.000 migratzaile atzeman dituzte azken astean AEBetako hegoaldeko mugan. Trumpek ezarritako 42. tituluak indarrean egoteari utziko dio gaur, baina beste neurri batzuk sartuko dira indarrean. Migratzaileei, legez kanpo sartuz gero, bost urtez ukatuko diete asiloa eskatzeko eskubidea. | Aspalditik iragarria da gaur indargabetuko dutela Donald Trump presidente zen garaian onartutako 42. titulua. Pandemia oinarri hartuta onartu zuten hura, eta neurriak ahalbidetzen zien migratzaileak unean bertan kanporatu ahal izatea. Osasun larrialdia amaitu izanak, ordea, ez ditu mugak zabalduko. Errepublikanoek ezarritako neurriak indarrean egoteari uztearekin bat sartuko da indarrean 8. titulua, zeinak asilorako bidea ematen duen, baina soilik kasu batzuetan. Arau berriak migratzaileen jatorria hartuko du kontuan asilo eskubidea aitortzeko, hau da, Kuba, Nikaragua, Venezuela, Ukraina eta Afganistango herritarrek aukera izango dute babes humanitarioa eskatzeko, baldin eta frogatzen badute beren herrialdean jazarriak edo torturatuak izan daitezkeela, eta AEBetan «ekonomikoki lagunduko dien norbait» dutela. Hala ere, gehienez 30.000 babes eskaera soilik onartuko dituzte.
Larrialdia bertan behera utziko dela jakiteak, baina, milaka migratzaile erakarri ditu AEBen eta Mexikoren arteko mugara. Datu ofizialen arabera, aste hasieratik egunean 10.000 pertsona atxilotu dituzte batez beste, muga baimenik gabe igarotzeko ahaleginean. Mexikon, berriz, gobernuz kanpoko erakundeek eta gizarte langileek ohartarazi dute ez daukatela nahikoa baliabide mugara gerturatzen diren guztiei aterpea eskaintzeko. Alferrik ohartarazi du AEBetako Segurtasun idazkari Alejandro Mayorkasek muga legez kanpoko igarotzen atzematen dituztenek ezingo dutela bost urtean asilorik eskatu.
Baina zer aukera geratzen zaie orduan AEBetan sartu nahi dutenei?
Hitzordua eskatu. Bada aplikazio bat mugako kontrolguneetan hitzordua eskatzeko, baina soilik Mexiko hirian edo handik iparraldera dago erabilgarri. AEBek, gehienez ere, mila hitzordu ematen dituzte egunean, eta horietako bat lortzea loteria irabaztearekin parekatzen dute migratzaile askok. Zortea dutenek hitzordua lortzen dute, eta, orduan, migrazio arduradunen esku geratzen da eskabidea onartu edo ez erabakitzea. Onartuz gero, eskatzailea AEBetara sar daiteke, baina han beste bide bat hasi beharko du, eta hainbatean behin auzitegietara joan beharko du herrialdean geratzeko behin betiko baimena lortu bitartean; prozedura hainbat urtez luzatu liteke.
Hori, zortea dutenek. Izan ere, aplikazioak huts egiten du maiz, eta ezinezkoa bilakatzen da hitzordua eskatzen ahalegintzea bera ere; edo, aplikazioa blokeatzen ez denean ere, hilabeteak egin ditzakete migratzaileek hitzordu bat lortu ahal izateko.
Muga legez kanpo igaro. Beste irtenbiderik ezean, hori da azken aukera. Horretarako, baina, bide bat baino gehiago daude: askok basamortuak igarotzen dituzte, edota igerian zeharkatu behar dituzte ur eremu zabalak. Gehienek, hala ere, El Paso hiria aukeratzen dute horretarako, Rio Grande ibaia bertatik igarotzen denean beste tokietan baino mantsoagoa delako. Texasko Gobernua —errepublikanoa— horren jakitun dago, eta, horregatik, azken hilabetean mugako segurtasuna gogortu du.
Deportazio azkarrak edo geldoak. Muga legez kanpo igarotzen atzemanez gero, kanporatu egiten dituzte migratzaileak. Baina, orain arte ez bezala, kanporatzeek ez dute zertan berehalakoak izan. Adingabeekin doazen familientzat bidea luzeagoa izango da ziurrenik, eta tarte horretan AEBetan bizi ahal izango dira, eta, agian, baita bertan geratzeko baimenak lortzen ahalegindu ere, deportazio prozesuak urteak iraun baitezake. Aldiz, bakarrik doazen helduak berehala kanporatu ohi dituzte. Bigarren kasu horretan, migratzaileak argudiatu dezake bere herrialdean jazarria izateko arriskuan dela, baina frogatu egin beharko du hori hala dela, eta, lortu ezean, ezin izango du asilorik eskatu hurrengo bost urteetan.
Bakarrik doazen adingabeak. 42. titulua indarrean zela ere, bakarrik zihoazen adingabeak ez zituzten Mexikora kanporatzen; ondorioz, guraso askok seme-alabak bakarrik uzten zituzten muga zeharkatu zezaten. Baina AEBetako presidente Joe Bidenen asmoa da hori ere mugatzea; izan ere, gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute egun ehunka direla bi estatuen artean harrapatutako adingabeak.
AEBetan daudenak. Muga igarotzeak ez du geratzeko baimenik bermatzen. Migratzailea gai bada frogatzeko bere herrian jazarria izango dela, eta migrazio arduradunek ontzat ematen badituzte haren frogak, asiloa eskatu ahal izango du; frogarik ezean, agian, bestelako baimen bat lor dezake. Gainontzean, deportatu egingo dute. Asiloa eskatzeko aukera izanda ere, hainbat urtez luzatu daiteke prozedura, eta, maiz, ezezkoa izaten da azken erantzuna. Ondorioz, asiloa ukatu zaien migratzaileek AEBetan geratzea erabakitzen dute, nahiz eta jakin ez dutela lege babesik izango, eta edonoiz deportatu ditzaketela. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227879/inflazioa-ote-erdoganen-ahulgunea.htm | Mundua | Inflazioa ote Erdoganen ahulgunea? | Asteburuan presidentetzarako eta parlamenturako bozak egingo dituzte Turkian, eta litekeena da emaitzek Recep Tayyip Erdoganen hogei urteko gobernua amaiaraztea. Lehia oso estua izango da, inkesten arabera. Inflazioaren krisia eta lurrikararen eragina dira hauteskundeetako eztabaidaren ardatza. | Inflazioa ote Erdoganen ahulgunea?. Asteburuan presidentetzarako eta parlamenturako bozak egingo dituzte Turkian, eta litekeena da emaitzek Recep Tayyip Erdoganen hogei urteko gobernua amaiaraztea. Lehia oso estua izango da, inkesten arabera. Inflazioaren krisia eta lurrikararen eragina dira hauteskundeetako eztabaidaren ardatza. | Lurrikarek Turkia astindu zuten duela hiru hilabete, eta 55.000 lagun baino gehiago hil ziren haien ondorioz. Orain, Dogukanek erabat berrekin ahal izan dio bere lanari. Hamar urte daramatza Dukadiroglu intxaur enpresako salmenta arduradun, Kahramanmaras probintzian (Kurdistan), lurrikarak gogorren jo dituen lekuetako batean. «Hainbat aldiz utzi behar izan diogu lanari, bai logistika arazoengatik, eta bai langile asko etxerik gabe geratu direlako. Etxe horiek, izan ere, inor bertan ezin bizitzeko moduan geratu dira», azaldu du.
Lurrikara izan aurretik ere, garai txarrean zegoen enpresa, duela ia bi urtetik herrialdea astintzen ari den inflazio krisi bat dela medio. Urrian jo zuen goia, %85era iritsita. Zenbait ekonomista independentek diote, gainera, datu ofizialek ez dutela benetan islatzen zenbat garestitu diren prezioak, eta, haien arabera, %100 baino handiagoa da gaur egun inflazioa. «Ongarriak eta pestizidak inportatu egiten ditugu, eta egunetik egunera garestiagoa da ekoiztea, eta ez inflazioagatik bakarrik: lira turkiarra ahultzen ari da euroaren aldean, eta garestiagoa da kanpoan erostea», kontatu du. Dogukanek 42 urte ditu, eta esan du Turkiako gaur egungo presidente Recep Tayyip Erdoganen alde bozkatzen zuela orain arte, baina, krisi ekonomikoa dela eta ez dela, duda piztu omen dio haren kudeaketak. Presidentetzarako eta parlamenturako igandeko hauteskundeetan, beraz, oposizioko koalizioaren alde bozkatuko du. Koalizio horretan, bat egin dute zentro-ezkerreko alderdiek, liberalek eta nazionalistek —tartean Erdoganen aliatuak izateari utzitako zenbait—, eta, lehen aldiz, presidentea kanporatzeko aukera handia du aliantza horrek. «Denean igo dira prezioak, baina hemen, askoz gehiago. Egunetik egunera garestiagoa da erosketak egitea», azaldu du Dogukanek. «Uste dut aldaketa bat behar dugula. Emazteak berriz ere Erdogani emango dio botoa, estatuak asko lagundu digulako lurrikararen ondoren. Nire iritziz, ordea, aldaketa batek baino ez gaitu aterako krisi honetatik. Geroak erranen», erantsi du.
Ekonomia oinarri
Bozetarako egun gutxi falta direla, herrialdeko egoera ekonomikoa da presidentegaien hauteskunde kanpainaren muina. Erdoganek azpimarra egin ohi die bere legealdian teknologiaren, eraikuntzaren eta defentsaren arloetan egindako hobekuntzei. Oposizioak, berriz, Erdogan jotzen du egoera ekonomikoaren erantzuletzat, adibide sinpleak jarriz; esaterako, aipatuz nola garestitu diren oinarrizko jakiak, hala nola tipulak, zeinak %300 garestitu baitira azken urtean, Nekazarien Ganberaren datuen arabera.
Oposizioko presidentegaiak, Kemal Kiliçdaroglu sozialdemokratak, sare sozialetan bideo laburrak jarriz ematen ditu halako datuak; bideo horiek oso biralak egin dira, eta aurre egiten diote hedabide jeneralista nagusietan Erdoganen alde zabaltzen den propagandari. Izan ere, komunikabide horietako gehienak gobernuaren gertuko enpresen esku daude, eta, Kiliçdaroglu kolpistatzat jotzeaz gainera, hura «probokatzen» ibiltzen dela esan ohi dute. Erdoganek behin baino gehiagotan ukatu du prezioak gora ari direla, eta erantsi izan du Turkiak «atzean utziak» dituela «arazo ekonomikoak».
Kalean, nabaria da nola garestitu diren dendetako salgaiak, garraio publikoa eta alokairuak. Hala hiri handietako nola landa aldeko herritar askok diote haragi, gasolina, alkohol eta freskagarri gutxiago kontsumitzen dutela orain, denak garestitu direla eta. Azken urte eta erdian, hiru aldiz ere igo du gobernuak gutxieneko soldata, herritarrek inflazioari aurre egin ahal izan diezaioten, baina familia askok arazoak dituzte oraindik hil amaierara iristeko.
Herritarrak, dena den, ez datoz bat zerk garestitu dituen salneurriak. «Lehen baino askoz garestiagoa da dena. Erosketak egitean nabaritzen dugu batik bat. Baina arazo hori ez du Turkiak bakarrik: beste herrialde batzuetan ere inflazio handia dago», segurtatu du, irmo, Istanbulgo jaki denda baten jabeak, Yusufek. «Hedabideek Erdogani egozten diote errua, baina oposizioaren propaganda baino ez da hori. Haiekin, okerrago geundeke», erantsi du. Dendako bezero batek, Aylin Doganek, guztiz bestera pentsatzen du: «Gobernuak piztu du arazo hau, baita gure dibisarekin daukaguna ere. Lehen, gazteek amets izan zezaketen kanpoan ikastea; orain, berriz, ezin aurreztu gabiltza. Erdoganen gobernabideagatik da. Turkiak aldaketa bat behar du», adierazi du Doganek. Eskola publiko bateko irakaslea da, eta, dioenez, nekez iristen da hil amaierara.
Ekonomista gehienek diote Erdoganen neurri ekonomiko heterodoxoengatik goratu direla prezioak. Izan ere, Banku Zentraleko zuzendaritzan esku hartu du behin baino gehiagotan Erdoganek, eta horrek konfiantza nabarmen galarazi die inbertitzaileei. «Orain, ikusten ari gara inflazioa hobetu egin dela iazkoaren aldean, baina ulertu beharra dugu iazko prezioetan jada bazegoela inflazioa; hain justu, iazkoa oinarritzat hartzen delako apaltzen ari da orain. Lehen, %100 zen; orain, %20 erantsi behar zaio horri. Igoaldi bakoitza aurrekoari pilatzen zaio», esplikatu du Veysel Ulusoy ekonomista eta ENAG Inflazioa Ikertzeko Turkiako Taldeko kideak. Talde horrek modu independentean neurtzen du merkatu prezioak zenbat igo diren, eta, dioenez, Turkiako agintarien inflazio datu ofizialak ez datoz bat prezioen benetako gorakadarekin, benetan askoz gehiago igo baitira. «Datu ofizialek benetako inflazioaren erdia baino gutxiago islatzen dute. Inflazioaren datuak oso politizatuta daude», azaldu du Ulusoyk.
Lira gainbehera
Turkiako presidenteak irmo dio ezen, ekonomia suspertzeko, interes tasak apaldu behar direla inflazioaren azpitik, baina politika hori ez dator bat aditu gehienek gomendatzen dutenarekin. Azken hilabeteetan, Turkiako monetak balioa gal ez zezan, gobernuak esku hartu du dibisa merkatuan, eta modu artifizialean mantendu du egonkor liraren balioa.
Etengabeko esku hartze horiek truke sistema dual bat sorrarazi dute, eta ekonomia desegonkorren seinale izaten da hori. Orain, Banku Zentralak diru trukearen tasa jakin batzuk ezarriak ditu, baina banku pribatuetan eta herrialdeko merkatuan bestelakoak dira. «Gobernuaren eraginez, lira ez da dibisa sinesgarria: komuneko papera da lira», azpimarratu du Osman Cevdet Akçay ekonomistak, Turkiako Yapi Kredi bankuko zuzendari ohiak. Seguru dago betiko metodo makroekonomikoek ez diotela mesede egingo Turkiako ekonomiari, eta, aitzitik, merkatuetan konfiantza sortzean datzala konponbidearen parte handi bat. «Oposizioarentzat nekeza izango da; Erdoganentzat, ezinezkoa. Merkatuak konbentzitzen badituzu ezen kosta ahala kosta ekonomia egonkortuko duzula bi urte igaro baino lehen, orduan baduzu modua inflazioa leheneratzeko», esplikatu du. Hala ere, Akçayk duda du egoera ekonomikoak asko eragingo ote dion boto emaileen hautuari. «Jendeak poltsikoa baldin badu buruan, ez zait iruditzen oposizioak aski urrats egin dituenik haiek konbentzitzeko |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227880/botoak-irabazteko-neurri-espresak.htm | Mundua | Botoak irabazteko neurri espresak | Azken urtean gora egin du Erdoganen sostenguak, baina ez da %45era iristen. Boto emaileen %10ek ez dakite zer egingo duten. | Botoak irabazteko neurri espresak. Azken urtean gora egin du Erdoganen sostenguak, baina ez da %45era iristen. Boto emaileen %10ek ez dakite zer egingo duten. | Duela aste batzuk, Erdoganek iragarri zuen zenbait neurri ekonomiko indarrean sarraraziko zituela berehala, eta hori mesedegarri samarra izan zaio gero inkestetan, parlamenturako bozetako boto asmoan gora egiten lagundu baitio. Presidenteak iragarri zuen herritarrek hilabetez doan izango dutela gasa, eta urtebetez gas faktura murriztuko dietela. Horrez gainera, lanpostu publikoak ugaritu ditu, milaka irakasle funtzionario bihur zitezen, eta milioi bat pasatxo langileri modua eman die erretiro aurreratua hartzeko.
TEAMeko inpaktu sozialaren ikerkuntzako nagusi Ulas Tolek dio Erdogani mesede egin diotela neurri ekonomiko espres horiek. «2022ko maiatzean izan zuen onarpenik txikiena: %38raino jaitsi zitzaion, krisi ekonomikoaren eraginagatik. Harrezkeroztik, hobera egin du, baina izugarrizko arazoak ditu oraindik», azaldu du. «Bozetara begira egin dituen mugimendu populisten ondorioz, jendeak gehiago sinetsi du Erdoganek kontrolpean duela egoera, eta inork konpon badezake hark konpon dezakeela, baina ez da gai %45etik gora egiteko: %40-45eko babesa du», ohartarazi du.
Seren Sevil Korkmaz analistak, Instapol ikerketa institutuaren kofundatzaileak, uste du boto gutxi batzuengatik irabaziko duela hurrengo presidenteak, eta hiri handietan aldatuko dela gehien botoa aurreko hauteskundeekin konparatuta. «Kontuan hartu behar dira faktore ekonomikoak, baina baita demografikoak eta identitateari dagozkionak ere. Uste dut hiri handietan gehiago aldatuko dela botoa, krisiak gogorrago jo dituelako metropolialdeak», esplikatu du Korkmazek. «Hirietako udalak, ordea, oposizioaren esku daude; hortaz, baliteke jende askok pentsatzea oposizioak ez diela bizimodua aldatu, eta baliteke horiek berriz ere Erdogan hautatzea», erantsi du. Bi adituak bat datoz boto emaileen %10-15ek ez dakitela zer egingo duten hauteskundeetan, ez dituela konbentzitzen ez gobernuaren proposamenak eta ez oposizioarenak, baina, bozak gerturatu ahala, gero eta gutxiago dira horiek. Nolanahi ere, inkesten arabera, ez Erdoganek eta ez Kiliçdarogluk ez dituzte eskuratuko botoen %50, eta, beraz, berriz ere izango dira aurrez aurre bigarren itzulian.
Kurduen babesa
Kiliçdarogluren proposamena babestu dutenen artean dago ezkerreko koalizio nagusia ere, Lanaren eta Libertatearen Aliantza, HDP buru duena, kurduen aldeko alderdi ezkertiarra, gaur egun parlamentuko hirugarren indarra dena. Kiliçdaroglu modu inplizituan babesteko ekitaldi batean, HDPk ez zuen hautagairik aurkeztu, eta, duela gutxi, eskatu du Erdoganen oposizioko hautagaiari emateko botoa. HDP auzitan dago, alderdi hori ixteko eskatu baitute, «terrorismoarekin» lotura duelakoan; hori dela eta, Ezkerreko Alderdi Berdea izena hartu du (YSP) parlamenturako bozetara aurkezteko.
HDPk boto kopuru bertsua izan ohi du beti, %11 inguru, eta hark Kiliçdaroglu babestea hil edo bizikoa izan liteke. Kurduek, urteetan, gobernuaren errepresioa sufritu dute, eta krisi ekonomikoa ere pairatu behar izan dute, eta, orain, egunotan, milaka kurduk beren hirietan hartu dute Kiliçdaroglu. Haren mitin politikoetan, batzuek turkiar ultranazionalisten sinboloa egiten dute eskuekin; eta beste batzuk, berriz, kurdu ezkertiarrak dira. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227881/txinako-auto-elektrikoak-abiadura-bizian.htm | Ekonomia | Txinako auto elektrikoak, abiadura bizian | BYD konpainia munduko lehen ekoizlea izatear dago. Europan saltzen ari da bere autoak, eta fabrika bat irekitzeko asmoa agertu du. | Txinako auto elektrikoak, abiadura bizian. BYD konpainia munduko lehen ekoizlea izatear dago. Europan saltzen ari da bere autoak, eta fabrika bat irekitzeko asmoa agertu du. | Azken urteetan auto elektrikoen salmentetan marka bat nagusitu bada, hori Elon Musken Tesla izan da. Baina nagusitasun hori amaitzear dago. Txina termometro ona da autogintzaren egoera neurtzeko eta, bereziki, auto elektrikoarenean gertatzen denaz eta gerta daitekeenaz jabetzeko. Herrialde hartakoa da BYD ekoizlea —siglek Build Your Dreams esan nahi dute, eraiki zure ametsak—, eta haren akziodunen artean Muskek oso ondo ezagutzen duen beste milioidun handi bat dago: Warren Buffett. Aurten Txinan auto gehien saltzen ari den konpainia da BYD. Eta munduan eta auto elektrikoen sektorean Tesla gainditzeko gertu dago. Egoerari kezkaz begiratzen diote Volkswagen, Nissan, General Motors, Honda eta beste fabrikatzaile historiko batzuek ere.
Iaz, BYDk behin betiko utzi zion errekuntza motorreko autoak egiteari. «Energia berrikoak» egiten ditu soilik —Txinan kategoria berean sartzen dituzte hibrido entxufagarriak eta elektrikoak—. BYD hazkunde marka guztiak hausten ari da. Urteko lehen hiruhilekoan herrialdean auto gehien saldu duen konpainia izan da —errekuntzakoak barne hartuta—, eta Volkswagen gainditu du lehen aldiz, Txinako merkatuan historikoki nagusi izan den marka. 541 milioi euroren irabaziak izan ditu —aurreko urteko epe beran baino %411 gehiago—, eta, Bloomberg-eko analisten arabera, ezustekorik ezean aurten hiru milioi auto salduko ditu.
2022an 1,82 milioi auto elektriko eta hibrido merkaturatu zituen, aurreko urtean baino %211 gehiago. Eta Txinako marka nagusia da segmentu horretan, alde handiz, gainera. Munduan, Teslak —auto elektrikoak bakarrik egiten ditu— 1,31 milioi saldu zituen (+%40), eta Volkswagenek 839.000 hibrido eta elektriko (+%10). Txinako markak dira gaur egun motor alternatiboko auto gehien saltzen dutenak, eta oraindik Europan oso gutxi ikusten badira ere, aurki BYD, Polestar, MG eta halako markak gero eta ezagunagoak egingo dira.
Kontrol totala
BYDren historia ez da autoekin hasten. 1995ean sortu zen, Motorola, Nokia, LG edota Siemensen gailu teknologikoek behar zituzten baterien eskariari erantzuteko. Urte batzuk geroago, 2003an, martxan jarri zuen ibilgailuen atala —autoak eta autobusak—; errekuntzakoak ziren hasieran, baina bateria elektriko kargagarriak zituzten. Hau da, ibilgailu hibridoen fabrikatzaile gisa hasi zen.
Bere hazkundearen parte handi bat konpainia gisa duen egiturari dagokio. Enpresak ibilgailuen tren guztia egiten du, bateriak barne, eta ibilgailu elektrikoak erabiltzen dituzten erdieroaleak edo mikrotxipak ere bereak dira. Bere produktuaren gaineko kontrol horri esker, kostu finkoak eta aldakorrak murriztea lortu du, ekoizpena handituz eta salmenta prezioak jaitsiz. Eta hazkunde hori izan du, hain justu, autogintzaren industriak mikrotxipen krisiak gogorren jo duen garaian.
Txinak urteak daramatza herrialdeak ekoizten dituen teknologientzako beharrak asetzen; besteak beste, baterietarako lehengaien munduko hornikuntza kateak kontrolatzen. Auto elektrikoen elementu bereizgarria bateriak dira, eta horiek egiteko behar diren materialak ez dira hain errazak eskuratzen —litioa, kobaltoa, nikela, manganesoa, grafitoa...—.
Zailtasun hori pairatzen ari dira Europako eta AEBetako auto ekoizleak. Urteak dira haietako askok Txinan jarri zituztela lantegiak, baina, trukean, Pekingo gobernuak joint-venture edo enpresa partekatuak sortzera behartu zituen. Horrek teknologia transferentzia bat ekarri zien, eta duela hamar-hogei urte baino auto hobeak egiten ari dira Txinako konpainiak.
Europako markak, berriz, arazoak izaten ari dira elektrifikaziorako trantsizioan txinatarren erritmoari eusteko. AEBetako gobernua bere industria babesteko neurriak hartzen ari da, eta Europan gauza bera eskatu dute.
Fabrika bat Europan
BYDek ez du Asiako merkatura mugatu nahi. Kanpoko merkatuetan presentzia handitzea erabaki du. Europan 2021ean hasi zen, eta bost modelo saltzen ditu. Merkatuko batezbestekoan autonomiak dituzten auto elektrikoak dira, teknologia asko dutenak, eta lehiakideenak baino merkeagoak. Oraindik ez du fabrikarik Europan, baina planta bat irekitzeko asmoa iragarri du. Hautagaien artean, hainbat herrialde azaldu dira: Alemania, Polonia, Hungaria, Frantzia eta Galizia. Dagoeneko izena eman du ANFAC Espainiako auto ekoizleen elkartean.
Euskal Herrian autogintzaren sektoreak interes handiz begiratzen dio konpainia txinatarraren gorakadari, eta bereziki Gestampek. Derion (Bizkaia) egoitza duen multinazionala BYDren ohiko hornitzailea da duela urte batzuetatik, eta astearte honetan Bilbon egindako akziodunen batzarrean, Francisco Riberas presidenteak harekin harremanak are gehiago estutzeko asmoa agertu zuen.
Riberasek gogorarazi zuen 2022an munduko automobil ekoizpenaren %14 unitate elektrikoei zegokiela, %71 igo dela 2021arekin alderatuta, eta merkatu kuota hori beste lau puntu handituko dela aurten. Riberasen arabera, auto elektrikoaren «iraultzak» konpainia «berrantolatzera» behartuko du, eta 900 milioi euroko inbertsioa iragarri du. Gestamp nazioarteko erreferentea da autoen txasisetako eta baterien kutxetarako elementuen ekoizpenean. Egiten dituen osagaien %18 auto elektrikoetarako dira. 43.000 langile ditu, 24 herrialdetako ehun bat lantegitan banatuta; haietako 11, Txinan. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227882/egunean-behin-jokoak-12-sasoia-hasiko-du-astelehenean.htm | Bizigiro | Egunean behin jokoak 12. sasoia hasiko du astelehenean | Bederatzi aste iraungo du denboraldiak, uztailaren 16ra arte, eta oraindik ez dute erabaki finalik egingo duten edo ez | Egunean behin jokoak 12. sasoia hasiko du astelehenean. Bederatzi aste iraungo du denboraldiak, uztailaren 16ra arte, eta oraindik ez dute erabaki finalik egingo duten edo ez | Martxoaren 31n jokatu zuten Egunean Behin jokoaren finala, Donostiako Teknologia Parkean. Aurreko igandean amaitu zen 11. sasoia, eta, geroztik, abstinentzia sindromea izango zuen Egunean Behin-en zale batek baino gehiagok. Amaitu da Garizuma horientzat. Astelehenetik aurrera, galdera jokoaren 12. sasoia jokatu ahalko dute.
Aurreko denboraldian 65.000 pertsona aritu ziren jokatzen, Egunean Behin plazaratu eta kudeatzen duen Codesyntax enpresaren zenbakien arabera.
Astelehenetik aurrera eta uztailaren 16ra arte antzeko jokalari kopurua batzea espero dutela adierazi dute.
Aurreko denboraldia martxoaren 31ko zuzeneko finalarekin amaitu zen, baina oraindik ez dakite uztailan ere halakorik egingo ote duten. «Ez dugu erabaki oraindik; ikusiko dugu».
Elkar izango da 12. sasoiaren babeslea. Argitaletxe eta banatzaileak jarri ditu sariak. Lehenengo sailkatuak 150 euroko erosketa bonu bat jasoko du; bigarrenak, 100 euroko bat; eta hirugarrenak, 50eko bat. Horrez gain, 50 euroko beste bi bonu zozkatu dituzte parte hartzaile guztien artean.
Euskal Herrian arrakasta handia izan du jokoak duela lau urte sortu zutenetik. Denera, 35 milioi partida jokatu dituzte, eta 350 milioi galdera erantzun dituzte jokalariek.
Arrakasta horrek atzerrira eraman du jokoa. Euskarazko bertsioaz gain, beste bi garatu dituzte. Cwis bob dydd (proba bat egunean) du izena galesezko bertsioak, eta iazko urrian abiatu zuten. Lehenengo sasoian 7.000 erabiltzaile lortu zituzten. S4C telebista galestar publikoak eskatu zuen, eta Codesyntaxek eta Tinopolis Galesko ekoiztetxeak garatu zuten, elkarlanean.
Beste bertsioa katalanezkoa da: Un cop al dia. Otsailaren 27tik maiatzaren 7ra arte jokatu zuten lehenengo sasoia.
Jokoa ez da errenta, baina astelehenera arte itxaroterik ez dutenentzat gogora daiteke badela beste joko bat oraintxe bertan jokatzeko moduan, webgune honetan bertan: Berbaxerka.
Ausazko zazpi hizkirekin hitzak topatzea da erronka. 2022ko urtarrilaren hasieran euskarara ekarri zuten Marc Font informatikariak eta Gorka Salces irakasleak. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227884/orkidea-basatien-mapa-osatzen-hasi-da-aranzadi.htm | Bizigiro | Orkidea basatien mapa osatzen hasi da Aranzadi | Aranzadik eskatu du orkidea bat ikustean argazkiak eta koordenatuak partekatzeko, '#orkideabila' traola erabiliz. | Orkidea basatien mapa osatzen hasi da Aranzadi. Aranzadik eskatu du orkidea bat ikustean argazkiak eta koordenatuak partekatzeko, '#orkideabila' traola erabiliz. | #txiobatputzuan, #txiobatbasoan, #sugebizi, edo #lilipa. Anitz dira Aranzadi zientzia elkarteak abian jarri dituen zientzia kanpainak. Oraingo honetan, orkidea basatia izanen da protagonista. Izan ere, #orkideabila proiektuaren bidez, Aranzadik botanikari eta detektibe lanak uztartzera animatuko ditu herritarrak: «Proiektuarekin, herritarren ekarpenei esker, Euskal Herriko orkideen banaketa mapa osatu nahi da».
Ikusi gehiago: Aurtengo sugeen mapa osatzen hasi da Aranzadi, 'zientziauzolanean'
Landare hori loratzen hasi berri denez, hari buruzko informazioa biltzeko garaia ere hasi da, elkarteak adierazi duenez. Eta herritarren laguntza behar dute horretarako. Orkidea bat ikustean, hiru pauso eman beharko dira: bi argazki atera, landare guztiari eta loreari gertutik; lekuaren koordenatu geografikoak gorde; eta Twitter sare sozialaren bidez argazkiak eta koordenatuak partekatu #orkideabila traola erabilita. Egitasmoaren bultzatzaileek gogorarazi dute aztergaia landare basatiak direla eta, beraz, lorategietan dauden orkideek ez dutela balio. Aranzadik adierazi du datu guztiak biltzen dituztenean mapa bat eginen dutela orkideen banaketarekin, eta sare sozialen bidez partekatuko dutela. Bitartean, txiolariak buru-belarri dabiltza mapa osatzen laguntzen.
Orkideak
Euskal Herriko txokoetan dauden orkideak Orchidaceae familiaren barnean sailkatzen dira, eta 22 generotan taldekatzen dira. Ohikoenak, hauexek: Orchis, Ophrys, Dactylorhiza, Anacamptis eta Serapias. Horietako andana bat topatu dituzte herritarrek Euskal Herriko lurretan barrena.
Orkidea gehienak eremu zabaletan hazten dira. Beraz, detektibe eta botanikari lanetan hasi berri direnei komeni zaie belardietatik, larreetatik edo baso soilguneetatik abiatzea euren ikerketa. Erronka bat nahi dutenek, berriz, espezie bereziak bilatu ditzakete basoetan edo zohikaztegietan. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227885/iaz-70-milioi-barne-desplazatu-baino-gehiago-zeuden-munduan.htm | Mundua | Iaz 70 milioi barne desplazatu baino gehiago zeuden munduan | Ikerketa baten arabera, desplazatu kopuruak %20 egin du gora aurreko urtearekin alderatuta. Inoiz erregistratu den daturik handiena da. | Iaz 70 milioi barne desplazatu baino gehiago zeuden munduan. Ikerketa baten arabera, desplazatu kopuruak %20 egin du gora aurreko urtearekin alderatuta. Inoiz erregistratu den daturik handiena da. | Tenperaturen gorakadak larriagotutako hondamendi naturalek eta gatazka armatuek 70 milioi barne desplazatu baino gehiago utzi zituzten iaz Barne Desplazamenduen Behatokiaren (IDMC) eta Errefuxiatuen Norvegiako Kontseiluaren (NRC) txosten baten arabera. 2013tik, zifrak gora egin du etengabe. Urte hartan 33,3 milioikoa zen lekualdatu kopurua. Igoerarik handiena, hala ere, 2018 eta 2022 bitartean izan zen, 41,5 milioitik 70 milioi baina gehiagora. Zehazki, 2022ko abenduaren 31n 62,5 milioi ziren gatazkek eta biolentziak eragindako desplazatuak, 65 herrialde eta lurraldetan banatuta. Hondamendi naturalen eraginez, berriz, 8,7 milioi pertsonak utzi behar izan zuten etxea, 88 herrialde eta lurraldetan.
Dokumentuan zehazten denez, joan den urtean 60,9 milioi barne mugimendu edo lekualdatze izan ziren, 2021ean baino %60 gehiago. Horretan ere, datuak errekor berria ezarri du. Banaketa geografikoa hau da: %28,2 Europan eta erdialdeko Asian; %27,1 Saharaz hegoaldeko Afrikan, %20,6 Asia hegoaldean, 18.5% Asia ekialdean eta Pazifikoan, %4,3 Amerikan eta gainerako %1,3 Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean.
2022an, 32,6 milioi pertsonak utzi behar izan zuten etxea hondamendien ondorioz, eta gainontzeko 28,3 milioi kaltetuek, gatazken eta biolentziaren eraginez. Datuak %45 eta %17 handiagoak dira, hurrenez hurren, 2021. urtearekin alderatuta.
Gertaera natural bortitzen inpaktua bereziki gogorra izan zen iaz Asia hegoaldean (mugimenduen %99,7), Asia ekialdean eta Pazifikoan (%89,36) eta Ameriketan (%79,3). Hondamendiek eragindako barne desplazamenduen %98 fenomeno meteorologikoek eragin zituzten, hala nola uholdeek, ekaitzek eta lehorteek. Gainontzeko %2 gertaera geofisikoen ondorioz izan ziren, lurrikararen eraginez bereziki.
Iaz bortizkeriaren ondorioz lekualdatu zirenen portzentaje altuenak Europan eta erdialdeko Asian (%99,37), Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean (%61,24) eta Saharaz hegoaldeko Afrikan (%54,78) topa daitezke. Mundu osoko gatazken ondoriozko barne mugimenduen %60 Ukrainan gertatu ziren, non herritarrek behin eta berriz ihes egin beharra izan zuten azkar mugitzen zen guda lerrotik.
Elikadura segurtasuna
Gatazka armatuek, hondamendiek eta barne desplazamenduek «areagotu» egin dute munduko elikagaien segurtasunik eza, txostenaren arabera. Bertan zehazten denez, egoera jadanik «kezkagarria» zen COVID-19ak eragindako susperraldi «motel» eta «desorekatuaren» ondorioz.
GKEek diotenez, elikagaien segurtasunari eta barne lekualdatzeei buruz eskuragarri dauden datuak «ez dira zehatzak», baina agerian jartzen dute bi fenomenoak gainjartzen direla. Elikadura segurtasunari buruzko ebaluazioak egin ziren herrialdeen hiru laurdenek barne desplazatuak zituzten. 2022an, adibidez, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Nigerian, Afganistanen, Etiopian eta Yemenen zeuden elikadura segurtasun falta akutua zuten pertsona gehien. Aldi berean, 26 milioi barne desplazatu baino gehiago ere bazituzten, mundu osoaren heren bat baino gehiago.
Ukraina eta Errusia daude munduko ongarri eta zereal ekoizle handienen artean. Dokumentuaren egileek azpimarratzen dutenez, haien arteko gatazkak munduko hornidura kateetan eta elikagaien prezioetan «eragina» izan du. Horrek elikagaien segurtasunik eza «handitu» du barne desplazamendua ere arazo bat den hainbat herrialdetan.
Txostenean zehazten denez, eskudirutan ematen den baldintzarik gabeko laguntza «ezinbestekoa» da desplazamenduak eta elikadura segurtasunik ezak kalte egindakoen berehalako premiei erantzuteko. Egileen esanetan, ordea, berehalako laguntza humanitarioaz gain, «beharrezkoa» da ekintza prebentiboetan eta arriskuak murrizteko neurrietan inbertitzea lekualdatutako komunitateen erresilientzia handitzeko. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227886/laba-elkarte-euskaltzaleak-terraza-izango-du-irunean-navarra-sumaren-betoaren-gainetik.htm | Gizartea | Laba elkarte euskaltzaleak terraza izango du Iruñean, Navarra Sumaren betoaren gainetik | Epaitegiaren ebazpena betearaziko duela adierazi du Nafarroako Gobernuak. Iazko urrian eman zuten erabakia, baina eskuineko koalizioak lizentzia blokeatu du. | Laba elkarte euskaltzaleak terraza izango du Iruñean, Navarra Sumaren betoaren gainetik. Epaitegiaren ebazpena betearaziko duela adierazi du Nafarroako Gobernuak. Iazko urrian eman zuten erabakia, baina eskuineko koalizioak lizentzia blokeatu du. | Iruñeko euskaltzaleen egongelak terraza izanen du azkenean. Laba elkarteak Nafarroako hiriburuko euskaldunen elkargune eta atsedengune izateko asmoarekin zabaldu zituen ateak iazko urtarrilean, Gaztelu plazan. Kulturgunea, denda, ekitaldi aretoa eta kafetegia biltzen ditu egoitzak, eta terraza batekin osatu nahi zuten, plaza horretako beste kafetegiek eta tabernek bezala. Baina oztopo handi bat aurkitu dute bidean: Iruñeko Udalean agintea duen Navarra Suma eskuineko koalizioa.
Enrique Maia alkateak blokeatu egin du Laba elkarteak terraza jartzeko eskaturiko lizentzia. Elkarteak salatu egin zuen epaitegietan udalaren blokeatzea, eta Nafarroako Administrazio Auzitegiak (TAN) joan zen urriaren 10ean erabaki zuen kultur elkarte horrek eskubidea zuela terraza jartzeko, eta udalaren erabakia zuzenbidearen aurkakoa zela.
Baina udalak ez du oraindik ere lizentzia eman, eta, azkenean, Nafarroako Gobernuak esku hartu du.
Atzo erabaki zuen gobernuak berak zuzenean, modu subsidiarioan ematea baimena, TANen ebazpena betearazteko. Gastuak ere udalaren kontua izango direla erabaki du.
Euskara erdigunera eraman
Erabilera anitzeko gune bat auzolanean eratzeko, bazkideak elkartu ziren Laba egitasmoaren inguruan. «Euskaratik sortutako elkargune bat, euskarazko kultur emanaldietarako oholtza», sortu nahi zuten, euskara «bazterretik erdigunera» eramateko.
Kafetegia eta denda ditu, baina kultur eskaintza da Laba aretoaren zutarria. |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227887/gelditasuna-ekaitzean-filma-bihar-iritsiko-da-zinema-aretoetara.htm | Kultura | ‘Gelditasuna ekaitzean’ filma bihar iritsiko da zinema aretoetara | Alberto Gastesi zinemagileak Donostian girotu du bere lehen film luzea. Zuri-beltzean eta hiru laurdeneko formatuan kontatu du istorioa, gaztelerarekin batera euskara ere tartekatuz. Bizitzak har ditzakeen bide ezberdinez egiten du gogoeta. | ‘Gelditasuna ekaitzean’ filma bihar iritsiko da zinema aretoetara. Alberto Gastesi zinemagileak Donostian girotu du bere lehen film luzea. Zuri-beltzean eta hiru laurdeneko formatuan kontatu du istorioa, gaztelerarekin batera euskara ere tartekatuz. Bizitzak har ditzakeen bide ezberdinez egiten du gogoeta. | Paristik Donostiara itzuli da Lara, Telmo bikotekidearekin, bertan behin betirako geratzekotan. Daniel, aldiz, inoiz ez da hiritik mugitu; Vera bikotekidearekin bizi da, eta amaren etxe-agentzian lan egiten du. Salgai dagoen etxebizitza bat erakutsiko dio Danielek bikote iritsi berriari, eta, etxe horretan, haren eta Lararen begiradek bat egingo dute. Baliteke ez izatea elkar ikusi duten lehen aldia; baliteke, behinola, euri zaparrada batek elkartu izana, aterpe beraren azpian. Alberto Gastesi zinemagileak Donostian girotu du bere lehen film luzea, Gelditasuna ekaitzean, eta bere belaunaldia erretratatu du nolabait, bizitzak har ditzakeen bide ezberdinak ardatz hartuta. Zuri-beltzean eta hiru laurdeneko formatuan kontatu du istorioa, gaztelerarekin batera euskara ere tartekatuz. Iaz Donostiako Zinemaldiko Euskal Zinemaren Galan erakutsi ondotik, gaur estreinatuko da lana Hego Euskal Herriko, Kataluniako, Espainiako eta Galiziako zenbait zinema aretotan.
Alex Merinorekin lau eskutara idatzi zuen gidoia zinemagileak, eta filmeko pertsonaia nagusien rolak Loreto Mauleon (Lara), Iñigo Gastesi (Daniel), Aitor Beltran (Telmo) eta Vera Milan (Vera) aktoreek jokatu dituzte. Beste zenbait proiektutan elkarrekin aritu izan zirela eta, aspalditik ezagutzen zuten elkar lantaldeko kide gehienek, zuzendariak kontatu duenez, eta berriro ere elkarrekin lan egiteko aukera «nahiko ustekabean» sortu zitzaiela. «Bat-batean, niretzat familiakoak diren lagun hauek guztiak elkartzeko eta gure lehen filma sortzeko aukera suertatu zitzaigun, eta magikoa iruditu zitzaigun».
Iazko apiriletik ekainera bitarte jardun zuten grabaketa lanetan; Gastesiren esanetan, «maitasuna eta konfiantza» oinarri hartuta, eta «ausart» jokatzea erabakita. «Ausartak izaten saiatu gara, eta zinema ulertzeko eta kontatzeko gure modua erakusten du filmak. Nik ez dut zinema ulertzen arriskurik hartu gabe».
Horregatik, besteak beste, ohikoena ez den forma bat hartu du lanak, zuri-beltzagatik eta formatuagatik. Sormena intelektualizatzea ez duela gehiegi maite adierazi du zuzendariak, eta intuizioa eta konfiantza nahiago dituela lan egiteko. «Film hain pertsonal bat egiteko aukera izanda, nahi genuen zinema egitea eta geure buruari plazera ematea erabaki genuen». Horren adibide, istorioan bi elkarrizketa luze sartzeko hautua aipatu du, baina baita «ezohiko» norabide batean lan egitekoa ere: «Materialetik abiatu ginen, salgai den etxearen iruditik, bertan elkar topo egiten duten bi gorputzetatik; hortik hasi ginen eraikitzen». Lararen eta Danielen arteko harremana irudikatzeko, geometriek eta argi-ilunek garrantzi berezia dutela iruditu zitzaion, eta horregatik hartu zuen lanak forma hori. «Aurpegiz eta argi-ilunez betetako film bat da».
Pertsonaiak sortzeko aske
Beren pertsonaien inguruan mintzatu dira antzezleak. Mauleonen ustez, bere hirira itzuli den edozein pertsona irudika edo ordezka dezake Larak, «lehenago ikusten zuen hori bera beste begi batzuekin begiratzen duena orain, eta saiatzen dena izan zenarekin eta egun denarekin berriro ere topo egiten». Filmean parte hartu izanagatik ez ezik, pelikula Donostian aurkezteko aukera izateagatik bereziki pozik agertu da aktorea. «Opari handi bat izan da».
Eta berdin Iñigo Gastesi eta Aitor Beltran ere. Bere pertsonaiak ordezkatzen duenaz mintzatu da Gastesi: «Daniel ez da itzuli, ez da sekula bere hiritik atera, eta, beharbada, erantzun baten bila ari den edo onarpen prozesu batean dagoen edonor irudika dezake». Haren ustez, jende askok ikus dezake bere burua harengan islatuta, besteak beste, «bere buruari egiten dizkion galdera askotan edo fase desberdinetan». Jokatu duen lehen rol protagonista izan da aktorearentzat.
Beltranek ere asko gozatu du Telmoren pertsonaia gorpuzten: «Oso irekia da, eta asko gustatu zait bere barruan murgiltzea». Eta bereziki gustatu zaio antzezleek film honetan lan egiteko izan duten modua. «Berehalakotasunetik lan egitea izan da, hemendik eta orainetik; guk geuk pertsonaiak sortzeko izugarrizko askatasuna izan dugu, eta hori are gozagarriagoa da». Harentzat ere proiektu «oso berezia» izan da, besteak beste, aurrez hainbat lan laburretan aritua baita Gastesirekin. «Eta, batez ere, film honetan benetan sinesten dudalako izan da gozagarria; umiltasunez, uste dut film benetan ona dela, poesia bat eta ahots bat daudela bertan».
Filma aretoetara gaur helduko den arren, zenbait aurrestreinaldi egin dituzte dagoeneko, eta orain arte izan duen harrerarekin pozik dago zuzendaria. «Bere formagatik zinemazale zorrotz baten film bat dela eman dezakeen arren, gai oso unibertsalak lantzen ditu, eta uste dut publiko oso desberdinek gozatzeko modukoa dela». Filma zinema aretoetan ikustera joatera ere animatu du jendea. Izan ere, orain artean jaialdietan egin duen bidearekin pozik badago ere, eta laster beste batzuetan ere egongo bada ere, filmak «luzaroan irauteko» egiten direla uste du. «Film hau izango den hori denboraren igarotzeak egingo du, eta jendeak eramango du dagokion lekura». |
2023-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/227888/pedersenentzat-izan-da-garaipena-esprintean.htm | Kirola | Pedersenentzat izan da garaipena, esprintean | Danimarkarra hiru itzuli handietan garaipenen bat lortu duten txirrindularien zerrendan sartu da. Egun lasaia izan du tropelak. Andreas Leknessundek lider jarraitzen du. | Pedersenentzat izan da garaipena, esprintean. Danimarkarra hiru itzuli handietan garaipenen bat lortu duten txirrindularien zerrendan sartu da. Egun lasaia izan du tropelak. Andreas Leknessundek lider jarraitzen du. | Lau esprint jokatu dira aurtengo Giroan, eta bakoitzean garaile bat izan da. Artean etaparik irabazi gabe zegoen Mads Pedersen (Trek), nahiz eta herenegun bere taldeak horretarako lan egin. Danimarkakoari Giroan etapa bat irabaztea falta zitzaion, hiru itzuli handietan garaipenen bat lortu duen txirrindularien zerrendan egoteko. Bada, gaurtik zerrenda horretan da. Izan ere, hura izan da bizkorrena Napoliko esprintean. Andreas Leknessundek (DSM) lider jarraitzen du, lasterketak sei etapa osatu eta gero.
Napolin hasi eta bukatu da etapa. 162 kilometro zituzten aurretik txirrindulariek. Atzokoarekin alderatuz, egun lasaia izan dute txirrindulariek. Ez da euririk izan, eta zale mordoa bildu da txirrindulariak ikustera. Izan ere, Italiako hiri hori festa giroan da, 33 urteren ostean bere futbol taldeak liga irabazi baitu. Horri Giroa pasatzea gehitu behar zaio. Hasi eta berehala osatu da eguneko ihesaldia, eta bost txirrindularik osatu dute: Francesco Gavazzik (Eolo), Simon Clarkek (Israel), Alessandro De Marchik (Jayco), Charlie Quartermanek (Corratec)) eta Alexandre Delettrek (Cofidis). Bost minutu arteko aldea izan dute, eta batera joan dira. Baina Picco san Angeloko gainera iristear zirela aurrera egin dute De Marchik eta Clarkek. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) eta Geraint Thomasek (Ineos) izandako arazo mekanikoak tarteko, geldialdia izan da tropelean. Horrek aldea handitzea ahalbidetu die iheslariei. Haiek, gainera, ondo elkar ulertu dute, eta erakustaldia eman dute.
Baina azkenerako tropelak bere legea ezarri du. Trek, UAE eta Bahrain hiraka hasi dira, eta 200 metro inguru falta zirenean harrapatu dituzte. Hala, etapa esprintean erabaki da. Fernando Gaviria (Movistar izan da ahalegintzen lehena. Baina ez zaio ondo atera. Pedersenek irabazi du azkenean: azken 50 metroetan indartsuena izan da. Bigarren izan da Jonathan Milan (Strongman) eta hirugarren Pascal Pascal Ackermann (UAE). |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227915/kaotikoak-izan-dira-lehen-orduak-mugan-42-titulua-bertan-behera-geratu-ostean.htm | Mundua | «Kaotikoak» izan dira lehen orduak mugan, 42. titulua bertan behera geratu ostean | «Kaotikoak» izan dira lehen orduak mugan, 42. titulua bertan behera geratu ostean. | «Mugak ez daude irekita». Hori ohartarazi du AEBetako Segurtasun idazkari Alejandro Maryokasek, 42. titulua indargabetuta geratu baino minutu bat lehenago. Gauerdian baliogabetu dute arau hori —Euskal Herrian 06:00ak zirenean—, AEBetara sartzen ziren migranteak unean bertan kanporatzeko bidea ematen zuen araua, hain zuzen. Donald Trump presidente zen garaian onartu zuten, pandemia oinarritzat hartuta; Joe Biden egungo presidenteak haren aplikazioa luzatu zuen, gaur arte.
42. titulua paper errea da, baina beste titulu bat sartu da indarrean gauerdian bertan: 8. titulua. Asilorako eskubidea ematen die migratzaileei; dena dela, kasu batzuetan soilik. AEBetan legez kanpo sartuz gero, kasu, bost urtez ukatuko diete asiloa eskatzeko eskubidea. Segurtasun idazkariak esan du herrialdea «prest» dagoela «oinarri legalik gabeko pertsonak humanoki prozesatzeko eta kanporatzeko». «Gure helburua da bide baketsuak eraikitzea jendea AEBetara etortzeko eta ondorio gogorragoak inposatzea bide horiek ez erabiltzea erabakitzen dutenei», gehitu du. 24.000 agente inguru bidali dituzte mugara.
Bidenek berak onartu zuen «kaotikoa» izango zela muga. Datu ofizialen arabera, aste hasieratik egunean 10.000 pertsona atxilotu dituzte batez beste, muga baimenik gabe igarotzeko ahaleginetan. Bien bitartean, gainezka daude migranteak hartzeko zentroak. Asilo eskubidea eskatu duten ehunka laguni joaten utzi diete, hurrengo ikuskatzeak noiz izango diren jakinarazi gabe. Zentro horietan itxaron izan ohi dute hurrengo ikuskatzeak egin bitartean, saihesteko AEBetan legez kanpo egotea. Orain, joaten uztearen helburua da lekua egitea zentro horietan, jende oldea helduko delakoan. Neurriaren kontra ere egin dute estatu batean: Floridan, epaile batek blokeatu egin du asilo eskubidea jasotzeko zain daudenak aske uzteko aukera.
Hala, ehunka pertsona daude, esaterako, muga egiten duen El Paso hirian (Texas, AEB); hori da migrante gehien igarotzen den puntua. Larrialdi egoera ezarri dute Texasko hiru hiritan. Beste aldean, Mexikoko Ciudad Juarez hirian, beste hainbeste ari dira itxaroten. Azken asteetan, dena dela, autoritate estatubatuarrak ohartarazten aritu dira asilo eskaeretako asko ukatu egingo dituztela, titulu berriaren ondorioz.
Kubako, Nikaraguako, Venezuelako, Ukrainako eta Afganistango herritarrek aukera izango dute babes humanitarioa eskatzeko, baldin eta frogatzen badute beren herrialdean jazarriak edo torturatuak izateko arriskua dutela, eta AEBetan «ekonomikoki lagunduko dien norbait» dutela. Hara iritsi aurretik beste herrialde batzuetatik igaro badira ere, beste inon asilo eskubidea eskatu gabe, aurreikusten dute horietako gehienei eskubide hura ukatzea.
Orain arteko titulua bertan behera geratu izanak hautsak harrotu ditu, eta migrazioari aurre egiteko neurriak ez dira falta izan. Ordezkarien Ganberak, zeinak gehiengo errepublikanoa duen, herrialdearen eta Mexikoren arteko mugan horma bat eraikitzeko proiektu lege bat onartu berri du. Mugetara baliabide gehiago bideratzea ere proposatu dute, agente gehiago egon daitezen, baita asilo eskubiderako eskakizunak zurrunagoak egitea ere. Zaila izango da neurri horrek aurrera egitea, Senatuak gehiengo demokrata du eta.
Zer aukera geratzen zaie orduan AEBetan sartu nahi dutenei?
Hitzordua eskatu. Bada aplikazio bat mugako kontrolguneetan hitzordua eskatzeko, baina soilik Mexiko Hirian edo handik iparraldera dago erabilgarri. AEBek, gehienez ere, mila hitzordu ematen dituzte egunean, eta horietako bat lortzea loteria irabaztearekin parekatzen dute migratzaile askok. Zortea dutenek hitzordua lortzen dute, eta, orduan, migrazio arduradunen esku geratzen da eskabidea onartu edo ez erabakitzea. Onartuz gero, eskatzailea AEBetara sar daiteke, baina han beste bide bat hasi beharko du, eta hainbatean behin auzitegietara joan beharko du, herrialdean geratzeko behin betiko baimena lortu bitartean; prozedura hainbat urtez luza liteke.
Hori zortea dutenek. Izan ere, aplikazioak huts egiten du maiz, eta ezinezkoa bilakatzen da hitzordua eskatzen ahalegintzea ere; edo, aplikazioa blokeatzen ez denean ere, migratzaileek hilabeteak eman ditzakete hitzordu bat lortu nahian.
Muga legez kanpo igaro. Beste irtenbiderik ezean, hori da azken aukera. Horretarako, baina, bide bat baino gehiago daude: askok basamortuak igarotzen dituzte, edota igerian zeharkatu behar dituzte ur eremu zabalak. Gehienek, hala ere, El Paso hiria aukeratzen dute horretarako, Rio Grande ibaia bertatik igarotzen denean beste tokietan baino mantsoagoa delako. Texasko Gobernua —errepublikanoa— horren jakitun da, eta, horregatik, azken hilabetean mugako segurtasuna gogortu du.
Deportazio azkarrak edo geldoak. Muga legez kanpo igarotzen atzemanez gero, kanporatu egiten dituzte migratzaileak. Baina, orain arte ez bezala, kanporatzeek ez dute zertan berehalakoak izan. Adingabeekin doazen familientzat bidea luzeagoa izango da ziurrenik, eta tarte horretan AEBetan bizi ahal izango dira, eta, agian, baita bertan geratzeko baimenak lortzen ahalegindu ere, deportazio prozesuak urteak iraun baitezake. Bakarrik doazen helduak, aldiz, berehala kanporatu ohi dituzte. Bigarren kasu horretan, migratzaileak argudiatu dezake bere herrialdean jazarria izateko arriskuan dela, baina frogatu egin beharko du hori hala dela, eta, lortu ezean, ezin izango du asilorik eskatu hurrengo bost urteetan.
Bakarrik doazen adingabeak. 42. titulua indarrean zela ere, bakarrik zihoazen adingabeak ez zituzten Mexikora kanporatzen; ondorioz, guraso askok seme-alabak bakarrik uzten zituzten, muga zeharkatu zezaten. Baina AEBetako presidente Joe Bidenen asmoa da hori ere mugatzea; izan ere, gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute egun ehunka direla bi estatuen artean harrapatutako adingabeak.
AEBetan daudenak. Muga igarotzeak ez du bermatzen AEBetan geratzeko baimenik. Migratzailea gai bada frogatzeko bere herrian jazarria izango dela eta migrazio arduradunek ontzat ematen badituzte haren frogak, asiloa eskatu ahal izango du; frogarik ezean, agian, bestelako baimen bat lor dezake. Gainontzean, deportatu egingo dute. Asiloa eskatzeko aukera izanda ere, hainbat urtez luza daiteke prozedura, eta, maiz, ezezkoa izaten da azken erantzuna. Ondorioz, asiloa ukatu zaien migratzaileek AEBetan geratzea erabakitzen dute, nahiz eta jakin ez dutela lege babesik izango, eta edonoiz deportatu ditzaketela. | |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/227916/erositakoa-etxera-eramateko-zerbitzua-probatuko-dute-bilbon.htm | Ekonomia | Erositakoa etxera eramateko zerbitzua probatuko dute Bilbon | Bilbo Dendak elkarteko zortzi denda aplikazio bat erabiltzen hasi dira. Esan dute zerbitzu «bizkorra, jasangarria eta eragin sozialekoa» dela. | Erositakoa etxera eramateko zerbitzua probatuko dute Bilbon. Bilbo Dendak elkarteko zortzi denda aplikazio bat erabiltzen hasi dira. Esan dute zerbitzu «bizkorra, jasangarria eta eragin sozialekoa» dela. | Bilbo Dendak Bilboko merkatarien elkarteak erosketak etxera eramateko zerbitzu “bizkorra, jasangarria eta eragin sozialekoa” ipini du martxan. Achesles bidalketa arloan lan egiten duen start-up-arekin eta The Good Riders banaketa enpresarekin elkarlanean egin du. Oraingoz, elkarteko kide diren zortzi saltokitan probatuko dute: Serie B, Olañeta, Perfumeria Erlai, Tuinkis, Sorprendeme, La Boutique de la Media, Foxter Shoes eta El rincon del vino. Dagoeneko hasi dira. Baina elkarteko presidente Rafael Gardeazabalek iragarri du euren asmoa dela kide guztietara zabaltzea. Hala, arropa, oinetako, ehun, opari, edari edo janari ez-galkorrak etxera edo haiek aukeratzen duten lekuetara eroango dizkiete bezeroei.
Azpimarratu duenez, dagoeneko ohikoa da Bilboko merkatarien artean noiz edo noiz banaketa zarbitzuak erabiltzea: “Dendan ez dutelako, eta, iristen zaienean, bezeroari bidali behar diotelako, Internetez saldu dutelako, edo bezeroak eroateko zaila delako, ez da arraroa merkatariek banaketa zerbitzuak erabiltzea”. Bilbo Dendak elkarteak erraztu egin nahi du prozesu hori tresna honekin.
Mario Iñiguez da Achesles enpresako zuzendari nagusia, eta hiru printzipio ditu zerbitzuak: banaketa denbora laburra, bezeroaren datuen pribatutasuna eta erabateko jasangarritasuna. Beste enpresa batzuei ere ematen die zerbitzua Acheslesek, eta, Iñiguezek azpimarratu duenez, entregen %97k arrakasta izaten dute; beraz, banatzaileek saio gutxi egin behar izaten dituzte produktua bezeroari emateko, eta horrek “jasangarriagoa” egiten du zerbitzua.
Funtzionamendua oso erraza da. Saltzaileak helbide elektroniko bat edo Whatsapp duen sakelako telefonoaren zenbaki bat eskatu behar dio bezeroari. Horrek lotura bat jasoko du, eta, han sartuta, zehaztu beharko du produktua non jaso gura duen. Produktua itzuli gura badu, prozesua kontrakoa izango da: bezeroak saltzaileari bidaliko dio lotura, eta han saltzaileak non jaso nahi duen itzuliko dioten produktua —dendan bertan, biltegian…—.
Lotura horretan sartuta egin behar da banaketa zerbitzuaren ordainketa ere. Gardeazabalek esan du hori kasuaren arabera aldatuko dela: “Denda bakoitzak bere politika du; merkatari batzuek doan eskaintzen dute banaketa, eta beste batzuek bezeroari kobratzen diote zerbitzu hori”. Iñiguezek esan du aplikazioa etengabe moldatuko dutela, eta laster produktua bera ere web orri horretan bertan ordaintzeko aukera ere eskainiko diotela bezeroari. “Iaz hasi ginen aplikazioarekin lanean, eta martxan jarri dugunerako ez du antzik ere hasierako proiektuarekin. Gure aroan ezinbestekoa izaten da zerbitzua hobetuz joatea”.
The Good Riders enpresak bermatzen du joan-etorrietan ez dela CO2rik isurtzen. Hamar moto elektriko eta hamar banatzaileko talde bat ipini du The Good Riders enpresak. “Langileak elbarriak edo desgaitasunen bat dutenak dira, eta haien inklusioa da enpresak duen helburuetako bat”, azaldu du enpresako buru Miguel Ramosek. Lan itunean jasotako soldata kobratzen dutela azpimarratu du. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/227917/klik-egin-aurretik-ondo-pentsatzen-eta-presatzen-dut-dena.htm | Bizigiro | «Klik egin aurretik, ondo pentsatzen eta presatzen dut dena» | Agustin Arenas 13 urterekin hasi zen inguruko guztiari argazkiak ateratzen. Gero, 33 urtez, argazki estudio bat izan zuen; 2011n itxi egin zuen, eta hegaztien ehizan aritzen da ordutik argazki kamerarekin. Txorizalea bai, baina, oro har, naturazalea da azpeitiarra. | «Klik egin aurretik, ondo pentsatzen eta presatzen dut dena». Agustin Arenas 13 urterekin hasi zen inguruko guztiari argazkiak ateratzen. Gero, 33 urtez, argazki estudio bat izan zuen; 2011n itxi egin zuen, eta hegaztien ehizan aritzen da ordutik argazki kamerarekin. Txorizalea bai, baina, oro har, naturazalea da azpeitiarra. | Elkarrizketarako hitzordua eskatzeko deitu, eta Urola ibaian sartuta harrapatu du kazetariak Agustin Arenas (Azpeitia, 1958). Noiznahi ikus daiteke Arenas Urolaren ibaiertzean edo uretan, hegaztien irudien ehizan. Umetan hasi zen argazkiak ateratzen, txoriei bereziki, eta afizio hura ofizio bihurtu zuen gerora. Argazkiak ateratzeaz gainera, Azpeitiko Zine Klub taldearekin hainbat film egindakoa da azpeitiarra.
Txoriei argazkiak egiten aritzen zara. Sasoi betea al da horretarako?
Udaberria ugaltze garaia da txorientzat, beren gala onenak jantzita ibiltzen dira, lanean bete-betean, kumeak aurrera ateratzen, arrautzak estaltzen eta elkar ezagutzen. Garai bakoitzak du bere interesa, eta bai neguan, bai udaberrian, gauza politak ikusten dira. Beharbada, uda da garairik aldrebesena; lumaberritzen egoten dira hegazti gehienak, eta ezkutuago, isilago ibiltzen dira.
Zergatik txoriak?
Ez dakit zergatik; umetatik daukat afizio hau. Guraso biak baserrikoak nituen, eta amak asko eramaten ninduen [Azpeitiko] Sahatseta baserrira. Han denak ehiztariak ziren; haiek txoriekin zuten harremana oso oinarrizkoa zen: harrapatzen zutenak kazolan bukatzen zuen. Niri han sortu zitzaidan txoriekiko interesa. Behin, osaba Rufinok okil bat tiroz jo zuen, eta nire hanka gainera erori zen, hilda. Niretzako mirari bat izan zen hura, ez nuen ulertzen ezerezetik nola irten zen hegazti hura, hain kolore politekin eta. Une hura gogoan gelditu zitzaidan, eta orain okilarekin dudan istorioa hartatik etorriko da ziurrenik. Gure aita ere oso naturazalea zen, eta mendian ibiltzea asko gustatzen zitzaion; zortzi urte pasatu zituen gerran eta soldaduskan, eta normala gero bakezalea eta mendizalea izatea. Hark asko erakutsi zidan mendian ibiltzen eta naturarekin harremana izaten.
Okilarekin zer istorio daukazu?
Hegazti maiteenetakoa dut, eta urte asko pasatu ditut okila ezagutu nahian. Orain hasi naiz nola funtzionatzen duen pixka bat ezagutzen: zer toki dituen gustukoen, non gustatzen zaion habia egitea… Nik uste nuen basoko hegaztia zela okila, baina ez da horrela; landa eremuan oso eroso egoten da, eta, askotan, guk uste baino erosoago egoten da gugandik gertu.
Urola ibaiertzean ibiltzen al zara, batik bat?
Urola ibaiertzekoa neguko plana dut, batik bat. Orain dela urte asko ibai hori ez zegoen bizirik, arratoi bat edo beste bakarrik ikusten zen han; hondakindegi bat zen, metro erdi bateko aparra eramaten zuen ur gainean beti, Zumarragatik ura gorri-gorri etortzen zen… Gero, pixkanaka, 1990eko hamarkadatik aurrera, araztegiak martxan jarri zituzten, eta ibaiak izugarrizko biziberritzea izan du pixkanaka. 1990eko hamarkadaren hasieran uroiloak azaltzen hasi ziren, ahateak gero, lertxunak eta ubarroiak… Martin arrantzalea beti egon izan da, baina ez zen hainbeste ugaltzen eta ikusten; orain, bai. Ur zozoak erreketako ur garbienetara bakarrik sartzen dira, eta Azpeitiko Azoka plazaren azpian dabiltza egun. Ibaia bezpiztu egin da, eta gaur egun luxu bat daukagu azpeitiarrok. Ez dakit inork ulertuko lukeen Azpeitia ibairik gabe; nik ez. Azpeititik Loiolara ibaiertzetik joanda, espezie pila bat ikus ditzakegu oso denbora gutxian.
Hegazti espezie batzuk galtzen eta beste batzuk ugaltzen ari direla esaten dute adituek.
Tira… Espezieen dinamika espezieen dinamika da. Espezie denek beren joera dute, eta batzuk ugaltzen ari dira eta beste batzuk gutxitzen. Esaterako, zenbait hegazti intsektujale gutxitzen ari dira. Merke jan nahi dugu, zerealak eta pentsuak merke nahi ditugu, eta, horretarako, intsektizidak eta pestizidak erabiltzen ditugu. Intsektuak, zomorroak, gure imajinarioan txarrak dira beti, eta ez ditugu nahi inguruan. Intsektuak, ordea, oso beharrezkoak dira. Txorien jatekoa ere badira, eta intsekturik ez badago, txori intsektujalerik ez dago. Gure arabera egindako natura nahi dugu, gure erara antolatua, baina hori lortzeko ez gara ari pauso onak ematen. Birigarroak ez dira ohitu hirietako bizimodura; zozoak, aldiz, ia etxeraino sartzen zaizkigu. Espezie bakoitzak du bere joera; batzuk ugaltzen dira, beste batzuk egokitu egiten dira, eta beste batzuk, ez. Zapelatzak ugaltzen ari dira; mirotz zuria, aldiz, bakar bat ere ez da ikusten. Zergatik? Beharbada, habia ote artean egiten zutelako eta orain otadirik ez dugulako nahi mendian.
Hegaztizalea bai, baina zu, batik bat, naturazalea zara, ezta?
Denok izan beharko genuke naturazale; burdinazko bola batean biziko bagina, non dena artifiziala den, kito! Bizirik dagoen planeta batean bizi gara, ordea. Nire ordenagailuko artxiboan bi karpeta ditut, eta ateratzen ditudan argazki denak horietan daude gordeta; batak, Bizilagunak du izena, eta besteak, Paisaiak eta abar. Bizilagunen karpetan, argazkia ateratzen diedan izaki bizidun denak gordetzen ditut: pagoak, zomorroak, txoriak, ugaztunak, narrastiak, onddoak… Denok bizilagunak garen toki batean bizi gara; batzuekin hobeto eta besteekin okerrago konponduko gara, baina denok gara bizilagunak, eta, hori ulertzen ez dugun bitartean, gaizki gabiltza.
Urte askoan, argazki estudio bat izan zenuen Azpeitian. Bestelako argazki batzuk egingo zenituen orduan, ezta?
Nik eta nire familiak jan ahal izateko, lan hura egin beharra zegoen. Ez zen gustukoena nuen lana; gustuko dudan lana orain egiten dudana da. 13 urterekin hasi nintzen argazkiak ateratzen inguruan nuen guztiari, eta oraindik hala segitzen dut. Estudioko lan hura 33 urteko lapsus bat izan zela pentsatu nahi dut. Orain argazkigintzaz dakidana jakiteko balio izan zidan, behintzat.
Argazkigintza ere ikasi egiten delako?
Bai, eginez ikasten da. Teoria ikastea ondo dago, baina ikasteko erarik onena jardutea da. Eguneroko praktikak irakasten du lanean, eta hala ikasi dut nik ere: argazkiak eginez, kamera asko pasatuz eta horietako asko puskatuz. Orain egiten dudanagatik inork ez ordaindu arren, lana da niretzat, izerdia botatzen dudalako eta bizkarreko mina izaten dudalako.
Aurrez planifikatuta joaten al zara argazkiak ateratzera?
Orain gutxi ikasi dut modu arin batean argazkiak ateraz ibil naitekeela, ibaian zehar pasiera batzuk emanez, eta topatzen dudan hari pultsuan argazki batzuk eginez. Era horretan, emaitza onak lortzen ere hasi naiz. Horrek erakutsi dit prestatu gabeko planak egiten. Hala ere, hegazti jakin bati sasoi jakin batean argazkiak egin nahi badizkiot, lan hori asko prestatzen dut aurrez: hegaztia behatuz, ikusiz non geratzen den, nora joaten den edatera, non dabilen… Behin dakidanean hegazti hori harri baten gainean hamar bat aldiz geratzen dela, argazkiak ateratzeko behar dudan ekipoa prestatzen dut orduan: flashak, optika, ezkutalekua —hiruzpalau ditut—… Detaile guztiak zainduta antolatzen ditut txori bakoitzak eskatzen dituen prestaketak; aurrez zenbat eta gehiago prestatu, orduan eta emaitza hobeak lortzen dira gero.
Azken urteetan asko aldatu da argazkigintza: sakelako telefonoarekin edonork du kamera bat eskura.
Jendeak egun sakelako telefonoarekin egiten duena ez da argazkigintza, oro har. Ni hasi nintzenetik 2005era arte-edo egin genuena argazkigintza analogikoa dela esaten da; niretzako hori argazkigintza kimikoa da, eta egun egiten dena, digitala. Lehen pelikula zuen tokian, sentsore bat du orain kamerak, eta beste sistema bat da, baina eskuetan daukaguna kaxa bat da, azken finean.
Argazki digitalak, ordea, ez al ditu aukerak zabaldu?
Ostiral arratsaldean ibaian sartuta ibili nintzen, eta 956 argazki atera nituen. Pentsa garai batean zenbat diapositiba film beharko nituzkeen hori egiteko, eta zenbat diru beharko nukeen film horiek guztiak ordaintzeko. Argazkigintza kimikoa astakeria bat zen, bai diru aldetik, baita sortzen zituen hondakinengatik ere; ez zen batere jasangarria. Digitalak biderkatu egin ditu argazkigintzaren aukerak, bai argazkiak ateratzeko, baita gero prozesatzeko ere.
956 argazki arratsalde batean. Hori guztia sailkatzeko eta artxibatzeko beste lan bat ere egin beharko da…
Zorionez, argazkigintza kimikotik gatozenok, argazkiak ateratzeko eta gordetzeko nolabaiteko diziplina bat daukagu. Ni oso zorrotza naiz argazkiekin: argazki bat pixka-pixka bat desenfokatuta-edo badago, ez dut gordetzen. Argazki horiek ez dute ezertarako balio, eta horretan oso zorrotza izan behar da. Klik egin aurretik, ondo pentsatzen eta prestatzen dut dena: enkoadraketa, argia, konposizioa, ikuspuntua, koloretan ala zuri-beltzean nahi dudan… Argazkiak zeure buruan egon behar du aurrena, eta hori ateratzeko dena ondo prestatu behar da, eta gero egin argazkia. Prestaketa lana inportantea da, baita pentsatze lana ere. Eginez ikasten da, eta ikaste prozesu baten ondorioz dakigu bat ala bestea egin behar dugun.
Argazkigintzaz gain, hainbat ikus-entzunezko egin eta zuzendu dituzu Azpeitiko Zine Klubarekin batera: Mateo Txistu, Annapurna II 1986…
Aspaldi hasitako kontua da hori, baina gaur egun ez dut ia batere egiten. 1977an izan nuen lehen harremana zinemarekin. Garai hartan, anaiak [Jabier Arenas] Super 8an lehen film laburra egin zuen Azpeitiko Zine Klubarekin: Kutsadura. Orduan, errekan ur garbiak filmatzera Hechoko bailararaino [Aragoi, Espainia] joan ginen anaia eta biok. Hemen inguruan ur zikinak topatzea, berriz, ez zitzaigun kostatu: Urolan, Aizpurutxo parean, filmatu genituen irudiak. Ondoren, zineklubean, Super 8an beste film labur batzuk egin genituen; batzuk anaiak zuzentzen zituen, eta beste batzuk, nik. Gero, Mateo Txistu filmatu genuen 16 mm-tan, zineklubeko taldeak izugarrizko ahalegina eginda. Segidan etorri zen Annapurna II espedizioko dokumentala; 1986tik 1988ra, bi film luze egin genituen. Egun, errazago eta merkeago egiten dira era horretako filmak, baina guri gogoa-edo gastatu egin zaigu, gaztetan beste indar bat izaten baita.
Annapurna II 1986 dokumentala egin eta 30 urtera, 2018an, berreskuratu eta digitalizatu egin zenuten.
Ametsen harria proiektuaren barruan egin genuen, eta jatorrizko dokumentalari beste zati bat erantsi genion. Lan hori gazteekin egitea egokitu zitzaidan, eta harrituta gelditu nintzen nola lan egiten duten ikusita; nik ez dut horrenbeste inprobisatzen lanerako orduan: ni ohituago nago aurrez lanak eta tresnak prestatzera. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.