date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227465/zortzi-ikasle-eta-segurtasun-agente-bat-hil-dituzte-belgradeko-ikastetxe-batean.htm | Mundua | Zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil dituzte Belgradeko ikastetxe batean | Poliziak hamalau urteko ikasle bat atxilotu du, erasotzailea delakoan. Aitaren pistola bat erabili du. | Zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil dituzte Belgradeko ikastetxe batean. Poliziak hamalau urteko ikasle bat atxilotu du, erasotzailea delakoan. Aitaren pistola bat erabili du. | Serbiako Barne Ministerioaren arabera, zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil dituzte gaur Belgradeko ikastetxe batean. Hamalau urteko ikasle bat atxilotu dute, erasotzailea delakoan. Oraingoz, jakinarazi dute motxila bat topatu dutela ikastetxean, eta barnean pistola bat eta substantzia sukoiak zeudela.
Irakasle bat eta sei ikasle ere zauritu ditu tiroketan, eta ospitaleratu egin dituzte guztiak. Lekukoek azaldu dutenez, erasotzaileak irakasleari egin dio tiro lehendabizi, eta jarraian aliritzira tiro egiten hasi da. Aitarena zen arma.
Hezkuntza Ministerioak ikerketa bat zabaldu du gertatutakoa argitzeko. Atxilotuaren ikaskideek Blic egunkariari kontatu diotenez, aurreko egunean urtebetetze festa batean izan zen, eta ez zuten ezohiko ezer nabaritu.
Poliziak eta larrialdi zerbitzuak, erasoa gertatu den ikastetxearen kanpoaldean. Andrej Cukic / EFE |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227466/vollering-eta-van-vleuten-izango-dira-euskal-herriko-itzuliko-izarrak.htm | Kirola | Vollering eta Van Vleuten izango dira Euskal Herriko Itzuliko izarrak | Herbehereetako bi txirrindulariek lehia estua izango dute probaren bigarren ekitaldian, hilaren 12tik 14ra. Lau euskal ziklista bakarrik daude behin-behineko zerrendan. | Vollering eta Van Vleuten izango dira Euskal Herriko Itzuliko izarrak. Herbehereetako bi txirrindulariek lehia estua izango dute probaren bigarren ekitaldian, hilaren 12tik 14ra. Lau euskal ziklista bakarrik daude behin-behineko zerrendan. | Demi Volleringek (SD Worx) erakustaldia eman zuen iaz, Euskal Herriko Itzuliaren lehen ekitaldian. Txirrindulari herbeheretarrak erabateko nagusitasunez irabazi zuen: hiru etapetan gailendu zen. Helburu bera du aurten, bigarren aldian, hilaren 12tik 14ra: podiumeko koska gorenera igotzea. Ikusgarri dabil; UCI World Tourreko lau probatan nagusitu da aurten: Strade Bianche, Amstel Gold Race, Fleche Wallonne eta Lieja-Bastogne-Lieja klasikoetan.
Baina aurtengo Itzulian neurriko aurkaria izango du: Annemiek van Vleuten herrikidea (Movistar). Van Vleutenek irabaz daitekeen ia guztia irabazi du: Europako, munduko eta Olinpiar Jokoetako txapeldun izan da, eta Italiako Giroa, Frantziako Tourra eta Espainiako Vuelta eskuratu ditu, besteak beste. Euskal Herrian irabazitakoa ere bada: Donostiako eta Nafarroako klasikoak, Durango-Durango proba eta Emakumeen Birako bost etapa daude haren garaipenen zerrendan. Baina ez du itzulirik irabazi. Iaz, Itzuliaren lehen ekitaldian lehiatzekoa zen, baina eskuin eskumuturra hautsi zuen bi aste lehenago, eta uko egin zion parte hartzeari. Aurten, ordea, lehiatu egingo da. Erretiroa hartuko du denboraldi amaieran, eta gustura apainduko luke palmaresa beste garaipen handi batekin.
Herbehereetako bi ziklista horiek dira Itzulia irabazteko hautagai nagusiak. Baina badira kontuan hartzeko beste hainbat txirrindulari. Iaz lehen hamarren artean sailkatu ziren zazpi daude behin-behineko zerrendan: Vollering, Pauliena Rooijakkers (Canyon), Marta Cavalli (FDJ), Liane Lippert (Movistar), Niamh Fisher-Black (SD Worx), Paula Andrea Patiño (Movistar) eta Veronica Ewers (Education First). Katarzina Niewiadoma (Canyon) ere ariko da.
126 txirrindularik hartuko dute parte, 21 taldetan banatuta: World Tourreko zortzi, eta Kontinental Mailako hamahiru. Euskal Herriko lau talde izango dira irteeran: Movistar, Laboral Kutxa, Bizkaia-Durango eta Sopela. Hala ere, lau euskal herritar bakarrik daude behin-behineko zerrendan: Eukene Larrarte (Bizkaia-Durango), Eneritz Vadillo, Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) eta Muskilda Oloriz (Sopela).
Zehaztuta dago ibilbidea: Etxebarrian (Bizkaia) hasiko da, hilaren 12an, eta, Markina-Xemeinen (Bizkaia), Gasteizen eta Amurrion (Araba) gelditu ostean, Donostian bukatuko da bi egun geroago, hilaren 14an. Aurreneko bi etapak goizean hasiko dira, eta eguerdian bukatu. Azken saioa, berriz, arratsaldez jokatuko da osorik: 15:30 inguruan hasiko da, eta 19:00 aldera bukatu. Txirrindulariek 370,2 kilometro pilatuko dituzte oinetan. Zazpi mendate igoko dituzte: Lehen Mailako bat, Bigarren Mailako bi, eta Hirugarren Mailako lau. 6.180 metroko desnibelari egin beharko diote aurre.
«Emakumezkoen txirrindularitza oso bizi eta osasuntsu dago. Olatu geraezina da. Iaz, apustua egin genuen lehen ekitaldia antolatuta, eta, aurten, apustua indartu dugu», esan du Julian Eraso Itzuliko zuzendariak aurkezpenean. Iritzi berekoa da Gorka Iturriaga Eusko Jaurlaritzako Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaria: «Apustu eta ahalegin handia egin dugu bigarrenez Itzulia antolatzeko». |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227467/iazko-laquoekaitzaraquo-gaindituta-ia-9-hazi-da-makina-erremintaren-sektorea.htm | Ekonomia | Iazko «ekaitza» gaindituta, ia %9 hazi da makina-erremintaren sektorea | Eskaera zorroa «oparoa» dela adierazi du AFM klusterrak, baina iragarri du aurten moteldu egingo dela sektorearen hazkundea, eta %5era jaitsi. | Iazko «ekaitza» gaindituta, ia %9 hazi da makina-erremintaren sektorea. Eskaera zorroa «oparoa» dela adierazi du AFM klusterrak, baina iragarri du aurten moteldu egingo dela sektorearen hazkundea, eta %5era jaitsi. | Makina-erremintaren sektorea are gehiago hazi da 2022an, eta, AFM klusterraren arabera, 1.710,2 milioi euroko fakturazioa izan du sektoreak. 2020tik 2021era %18,6 hazi zen, eta iaz, berriz, %8,9. Esportazioek %3,8 egin dute gora, baina Hego Euskal Herriko eta Espainiako merkatua hazi da gehien (+%8), salmentak 438,5 milioi euro izatetik 473,4 milioi euro izatera igaro baitira. 2023rako ere sektorea haztea espero dute, baina ez azken bi urteetan hazi den erritmoan; 2023ko hazkundea %5ekoa izatea aurreikusten dute. Izan ere, Xabier Ortueta AFMko zuzendariaren arabera, iazko inflazioak eta hornidura kateak sufritu zituen «arazo larriek» «ekaitz perfektu» bat sortu zuten, baina hala ere «urte ona» izan dela nabarmendu du, enpresen «egonkortasunagatik eta konfiantzagatik» batez ere. Hala ere, eskaera zorro «oparoa» dutela dio Ortuetak.
Hego Euskal Herriko, Espainiako eta Italiako merkatuetan sektoreak izan duen gorakadak lagundu du gehien 2022ko datu positibo horiek izateko. Izan ere, %8 ugaritu dira Hegoaldeko eta Espainiako salmentak, eta Italia gehien esportatzen den herrialdeetan lehena bilakatu da. Duela bi urte bigarren kanpo merkatua zen Italia, esportazioen %10ekin, baina iaz %14,78 izan zen. Ortuetak adierazi duenez, ekoizpen-bitartekoak modernizatzeko Italiako Gobernuak eman dituen laguntzengatik izan da igoera hori. Alemaniako salmentek ere gora egin dute, esportazioen %13,65ekin, eta Amerikako Estatu Batuek hirugarren postura egin dute behera, nahiz eta merkatu kuota berdin mantendu duten.
Sektoreka, txiribil harroketarako makinek izan dute gorakada handiena (+%18,4), eta salmenta guztien ia erdiak dira jada, %47,2. Deformazio makinen salmentek ia %10 egin dute gora, eta salmenten %19 dira. Osagaiek eta ekipamenduek hazkunde apalagoa izan dute, %5,2koa, eta erreminten salmenta %2,5 hazi da. Beste makinen ekoizpenak nabarmen egin du behera (-%16,6), baita bestelako zerbitzuen salmentak ere (-%11).
Makina-erremintaren sektoreak 7.529 enplegatu ditu egun, baina aurten ez dute aldaketa handirik espero, nahiz eta Ortuetak nabarmendu duen aldaketarik izanez gero hazkundea izango dela. Izan ere, klusterraren zuzendariaren arabera, enpleguari dagokionez nahiko sektore egonkorra da makina-erreminta: «Gauzak ondo doazenean, enplegua ez da asko hazten, baina garai zailetan ere gutxi jaisten da. Pertsonak dira gure sektorearen gakoa».
Aurtengo aurreikuspenak
2023ko jarduna inflazioak eta ekonomia «hozteko» neurriek baldintzatuko dutela uste du Ortuetak, eta ziur da moteltzea egongo dela. Hala ere, esan du «zaila» dela esatea noiz hasiko den moteltze hori, 2023ko lehen hiru hilabeteetan eskaerak egonkor mantendu baitira. «Ekonomia moteltzeko erabakiak ari dira hartzen, eta hori hemendik aurrera nabarituko dugula uste dugu. Interes tasak gora egiten ari dira, finantzaketa zailtzen ari da, eta kontsumoa jaisten; horrek, normalean, makina-erremintaren eskaria jaitsarazten du. Hala ere, ditugun eskaerekin nahikoa dugu urtea gogor jarraitzeko, eta, 2024a urte ona izango dela aurreikusten denez, espero dugu bi olatu edo txanpa horiek lotzea» azaldu du Ortuetak.
Enpresa txiki eta ertainen eskaerek egingo dute batez ere behera aurten, Ortuetaren esanetan: ekipamendu sinpleenen salmentak, egoera zailetan «duda» gehien izaten baitituzte enpresa horiek. Hala ere, «konplexutasun tekniko» handiko proiektuetan jarduera hobea izango dute aurten makina-erreminta enpresek.
Hala, eskaera eta lan zorro «indartsua» ikusita, jarduera mailari eutsiko diotela uste du klusterreko zuzendariak, eta fakturazioa %5 inguru haziko dela aurreikusi dute: «2022ko atzemate maila mantentzea zaila izango da, 2021aren aldean %11 hazi baitzen; beraz, zaila izango da iazko maila berdintzea. Hala, seihileko batean atzematean jaitsiera izango dela aurreikusten dugu, baina uste dugu beheraldi hori aldi baterakoa izango dela». |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227468/putin-hiltzen-ahalegindu-izana-egotzi-dio-moskuk-kievi.htm | Mundua | Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi | Errusiako Gobernuak salatu du Kremlin bonbardatzen saiatu direla, droneak erabiliz. Ukrainak erantzun du ez duela zerikusirik. | Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi. Errusiako Gobernuak salatu du Kremlin bonbardatzen saiatu direla, droneak erabiliz. Ukrainak erantzun du ez duela zerikusirik. | Salaketa larria egin berri du Kremlinek. Errusiako komunikabideek zabaldu dutenez, gobernuak salatu du Vladimir Putin presidentea hiltzen ahalegindu dela Kiev, Kremlin droneen bidez bonbardatuz. Horien arabera, Putin onik irten da eraso ahaleginetik —RIA berri agentziaren arabera, ez zegoen eraikinean—, eta Moskuk bi drone suntsitu ditu. «Bart gauean, Kiev Errusiako Federazioko presidenteari eraso egiten ahalegindu da tripulaziorik gabeko airekoekin. Droneak Kremlinera zihoazen, baina gailuak indargabetuak izan dira, irrati maiztasuneko sistemak erabiltzen dituzten zerbitzu sekretuek eta armadak hartutako neurri egokiei esker», irakur liteke Moskuk zabaldutako komunikatuan.
TASS albiste agentziaren arabera, Errusiak iragarri du erantzun egingo diola «hilketa saioari». Moskuk salatu du «eraso terrorista antolatua» izan dela. Gobernuko iturrien arabera, erasoak ez du kalte materialik eragin Kremlinen. Presidentetzaren bulegoak, berriz, jakinarazi du Putinek eutsi egingo diola eguneko agendari; sare sozialetan zabaldutako bideo batean, ikusten da nola lehertzen duten drone bat, Kremlin gainean.
Akusazio horren aurrean, Ukrainako Gobernuak erantzun du ez duela zerikusirik izan. Reuters berri agentziak Volodimir Zelenskiren bulegoko kide batekin hitz egin du, eta horrek adierazi du Kremlinen kontrako eraso batek ez lukeela «ezer aldatuko gudu zelaian», eta ziurrenik Errusia «probokatu» egingo lukeela «ekintza erradikalagoak» egiteko.
Gerora, Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek Twitter sare sozialean idatzi du «dena aurrez iragarri» daitekeela, argudiatu baitu droneen afera aitzakia bat dela eraso baterako: «Argi dago Errusia eskala handiko eraso terrorista bat prestatzen ari dela. Horregatik atxilotu du, lehenik, ustezko talde subertsibo zabal bat, Krimean. Eta, gero, Kremlin gainean droneak erakusten ditu».
Podoliakek erreferentzia egin dio eraso salaketaren bezperan gertaturikoari ere; FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak esan duenez, «errusiarrez eta ukrainarrez osaturiko» komando bat atxilo hartu dute, helburu zuena, FSBren arabera, Krimeako gobernuburu Sergei Aksionov hiltzea. Eta, horren aurretik, Moskuko alkate Sergei Sobianinek droneak erabiltzeko debekua ezarri zuen hiriburuan, agintariek hori egiteko baimena eman dietenentzat izan ezik.
Ez da lehen aldia ustez Ukrainarenak diren gailu horiek agertzen direla Errusiako hiriburuan edo inguruetan. Azkena, kasurako, joan den apirilaren 22an izan zen, Moskuren ekialdean dagoen Noguinsk hirian.
Garaipen eguna ospatzen dute Moskun maiatzaren 9an —datorren asteartean—, eta atzerriko hainbat estatuburu daude gonbidatuta egun horretarako. Kremlinek jakinarazi du gaurko erasoak ez dituela ospakizunak oztopatuko.
Mila milioi euro armak erosteko
EB Europako Batasuneko estatu kideek, bien bitartean, adostu dute mila milioi euro erabiltzea Ukrainako armadari bidaliko dioten munizioen eta misilen erosketa bateraturako. Ideia orokorra iragan martxoan onartu zuten, baina gaur arte estatu kideak ez ziren ados jartzen finantzaketaren inguruan.
Hala, Suediako Gobernuak jakinarazi duenez —EBko Kontseiluko presidentetza du ekain amaiera arte—, diru hori Bakearen Aldeko Europako Funtsetik hartuko dute; programa bat da, eta estatu kideek diruztatzen dute, EBren aurrekontutik kanpo. Hain justu, funts hori erabiltzen ari dira estatu kideek Ukrainari bidaltzen dizkioten armetan gastaturikoa itzultzeko.
Gaur adosturikoaren arabera, ekoizpen katearen «parte handienak EBren edo Norvegiaren barnean» egon beharko du, «eragile ekonomikoek erosketetan parte hartu ahal» izan dezaten. Eta, hain justu, funts horretako dirua jasotzeko.
Ukrainako gerra beste fase baten atarian egon liteke, herrialde horretako armadaren kontraerasoa hastear dagoela baitirudi. Joan den larunbatean, Defentsa ministro Oleksii Reznikovek esan zuen «dena prest» dagoela horretarako, baina ez zuen zehaztu noiz. Luhanskeko Herri Errepublikako agintariek atzo esan zutenez, uste dute, hain justu, datorren asteartean ekingo diotela erasoaldiari, baina Kievek ez du ez baieztatu eta ez ezeztatu adierazpen hori.
Gaur, berriz, Wagner talde paramilitarraren buru Jevgeni Prigozhinek adierazi du uste duela kontraeraso hori jada hasi dela, gerra fronteak «mugimendu gehiago» ikusi baitu. Hori bai, Telegram sare sozialean esandakoaren arabera, zehaztu du eraso horren «fase aktiboa» datozen egunetan hasiko lukeela Ukrainako armadak.
Erasoek, hori bai, ez dute etenik, eta gaur gutxienez hamasei lagun hil eta 22 zauritu dituzte Khersonen egindako bonbardaketetan. Ukrainako fiskal nagusiaren bulegoaren arabera, Errusia da erasotzailea, eta jada ikerketa bat abiatu du gerra krimenik izan ote den argitzeko.
Diplomaziari dagokionez, Finlandian da gaur Zelenski —NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko estatu kide berria da—, eta Europa iparraldeko agintariekin batzartu osteko agerraldian esan du Ukrainak ez diola eraso egin Errusiari: «Ez diogu Putini edo Moskuri eraso egiten. Gure lurraldean borrokatzen gara».
Hurrengo bidaiei begira, Alemaniako NTV telebistak argitara atera du hilaren 13an herrialde horretan izango dela. Kievek ez zuen ofizial egin bisita hori, eta, Reuters berri agentziari esan dionez, orain zalantza dute egingarria izango den; argudiatu duenez «arduragabekeria bat» izan baita hitzordu hori filtratzea. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227469/atsedena-aldarrikatuko-du-aurten-getxophoto-jaialdiak.htm | Kultura | Atsedena aldarrikatuko du aurten Getxophoto jaialdiak | Maria Ptqk-k egin ditu komisario lanak, eta ekainaren 1etik 25era bitarte, 22 artistaren lanak erakutsiko dituzte Algortako zenbait espaziotan. | Atsedena aldarrikatuko du aurten Getxophoto jaialdiak. Maria Ptqk-k egin ditu komisario lanak, eta ekainaren 1etik 25era bitarte, 22 artistaren lanak erakutsiko dituzte Algortako zenbait espaziotan. | «Ziztu bizian doan mundu honetan, bada garaia geldialdi bat egiteko». Jokin Aspuru zuzendariaren esaldi horrek laburbiltzen du Getxophoto Nazioarteko Irudi Jaialdiaren aurtengo espiritua. Etena! lelopean, ekainaren 1etik 25era bitarte egingo dute festibalaren hamazazpigarren aldia, eta atseden hartzearen «potentzial politikoaz» hausnartzea izango da asmoa. Irudien bitartez, beti ere. Munduko hamaika txokotako 22 artistaren proiektuak egongo dira ikusgai.
Maria Ptqk komisarioak egin ditu zuzendari artistikoaren lanak, eta, azaldu duenez, gelditzeko deia egitea da asmoa: «Erritmoa jaistera, moteltzera, “ezin dut” esatera, “ez dut nahi” esatera… gonbidatu nahi zaituztegu, eten bat egitera». Ikerketa Artistikoko doktorea, Zuzenbidean lizentziaduna eta Zientzia Ekonomikoetako graduduna da Ptqk, eta artearen, teknozientziaren eta feminismoen arteko elkarguneetan egiten du lan. Datozen hiru urteetan Getxophoto jaialdiaren komisario ere izango da.
Guztira, 24 erakusketa prestatu dituzte, eta aire zabalean izango dira horietako gehienak. Algortako merkatua izango da informazio gunea; baita zenbait erakusketaren kokalekua ere. Dena den, udalerriko hainbat txokotan banatuta egongo da jaialdia. Besteak beste, Algortako erdigunean, Ereagako hondartzaren inguruan, Itzubaltzetako kultur etxean eta Punta Begoñako galerien eraikinean. Halaber, Ereagako igogailua izango da berrikuntza nagusietako bat: Stephen Gill artistaren instalazio bat egongo da bertan ikusgai.
Irudi bildumetako askok «mezu ekologista sakona» dutela nabarmendu du komisarioak. Horren erakusgarri izango dira Mitsutoshi Hanaga argazkilari japoniarraren lanak edota Lucas Bambozzi artista brasildarrarenak. Carles Murillo jaialdiko diseinatzaile grafikoak, bere aldetik, «erakusketa berezi bat» prestatu du: «Etetea aldarrikatzen duten 33 kartelen bitartez, instalazio bat jarriko dugu ikusgai». Nazioarteko artistez gainera, euskal artistak ere egongo dira. Tartean, Maider Jimenez, Miguel Leache eta Susana Blasco.
Bestelako proposamenak
Aurtengo aldian omenaldi berezia egingo zaio Algortako Gwendolyne diskotekari. Zabalik jarraituko balu, mende erdia beteko luke aurten. «Bertako bezeroek utzitako artxiboko materialekin eta irudiekin osatu dugu erakusketa. Gainera, irudi horietako zortzirekin, edalontzi azpikoen bilduma esklusibo bat egingo dugu», azaldu du Aspuruk. Algortako kasinoan ikusi ahal izango da.
Bestalde, Etena! leloari keinu eginez, Pausometroa tresna jarriko dute martxan. «Fotomatoi moduko bat da: pertsona batek gelditzeko duen beharra neurtzen du, hark egindako oihuaren dezibelioetan oinarrituta», aurreratu du komisarioak. Behar den bolumen mailara iritsitakoan aterako du argazkia gailu horrek.
Argazkia oinarritzat daukan festibala izanik, herritarrei eragiten dieten interes orokorreko gaien inguruko «elkarrizketa» bat ere proposatuko diote gizarteari, askotariko euskarrien bidez. «Ikusizko kultura sarean ere badago», eta, horrenbestez, digitalki bakarrik ikus daitezkeen edukiak ere prestatu dituzte. Beste urte batez, Getxophoto kanala eskuragarri egongo da Filmin plataforman. Aurreko aldietan egin legez, bisita gidatuak ere antolatu dituzte ekaineko asteburuetan.
Jaialdiaren web orrialdean ikus daiteke programazioa. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227470/myanmarrek-2000-preso-politikotik-gora-askatuko-ditu.htm | Mundua | Myanmarrek 2.000 preso politikotik gora askatuko ditu | 2021eko otsailean estatu kolpea izan zenetik, milaka pertsona atxilotu ditu Myanmarko armadak | Myanmarrek 2.000 preso politikotik gora askatuko ditu. 2021eko otsailean estatu kolpea izan zenetik, milaka pertsona atxilotu ditu Myanmarko armadak | Junta militarreko idazkari Aung Lin Dwek sinatutako adierazpen baten arabera, «arrazoi humanitarioak» direla medio, istiluak bultzatzea egotzita espetxeratutako 2.153 disidente askatuko dituzte, Al-Jazeerak aurreratu duenez. Hiru urterainoko espetxe zigorrak zituzten presoek. Myanmarko juntak onarturiko azken amnistia hau Txinako Atzerri ministro Qin Gangen bisitaren ostean iragarri dute.
Erabakia Vesak jaialdi budista ospatzeko hartu dela iragarri du armadak. Hainbatetan askatu dituzte Myanmarren presoak jai garrantzitsuetan. Joan den hilabetean, adibidez, juntak 3.000 presotik gora askatu zituen urte berriko festaren harira. Orduan, ordea, ez zen baieztatu askatuko zituzten presoen artean preso politikoak egongo zirenik.
Aung San Suu Kyiren gobernuaren aurkako estatu kolpea izan zenetik, militarrek zapaldu egin dute disidentzia oro Myanmarren. Egoera makurrak bultzatuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak bertako egoerari buruzko lehen ebazpena onartu zuen joan den abenduan. Bertan, indarkeria eta zibilen eta azpiegituren aurkako erasoak amaitzeko eta preso politiko guztiak askatzeko eskatu zuen.
Urtarrilean, Human Rights Watch (HRW) gobernuz kanpoko erakundeak errepresioa «okertzen» ari zela salatu zuen. GKE horren arabera, militarrek «oposizio oro gogor zapaldu dute, eta zorrotz murriztu dituzte adierazpen askatasuna eta elkartzeko eta biltzeko askatasuna». Myanmarrerako NBEko kontalari Thomas Andrewsek martxoan adierazi zuenez, juntak 3.000 zibil baino gehiago hil ditu estatu kolpetik. 1,3 milioi pertsonak etxea utzi behar izan dute, eta 16.000 preso politiko daude.
Martxoaren 27an, juntako buruzagi Min Aung Hlaingek adierazi zuen erresistentzia «irmotasunez baretuko zuela». Bi aste beranduago, apirilaren 11n, Myanmarko ipar-mendebaldeko Pazigyi herrian (Sagaing erregioa), armada disidentziaren bilkura bati oldartu zitzaion, eta ehun hildako inguru eragin. Ekintza hori juntak bortizki boterea eskuratu zuenetik izandako gogorrenetakoa izan da. NBEk, AEBek eta EB Europako Batasunak gogor gaitzetsi zuten gertatutakoa.
Txina, aliatu
Atzo, Min Aung Hlaing jenerala Txinako Atzerri ministro Quin Gangekin bildu zen. Quinek bi herrialdeen arteko «adiskidetasuna» goraipatu zuen, eta bi nazioen arteko «batasun estrategiko integrala» bultzatzera konprometitu zen. Estatu kolpetik herrialde mugakidea bisitatu duen funtzionario garrantzitsuena da Quin. Myanmarko indar armatuen aliatu indartsua da Pekin, eta ez du estatu kolpea gaitzetsi.
Txinak interes geopolitiko eta ekonomiko estrategikoak ditu Myanmarren. Errusiarekin batera arma hornitzaile garrantzitsua izateaz gain, Pekin bazkide komertzial nagusia da. Milaka milioi dolar inbertitu ditu herrialdeko mehatzeetan, oliobideetan, gasbideetan eta beste azpiegituretan. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227471/i-ener-ek-eguzki-parke-bat-eraiki-nahi-du-senperen.htm | Gizartea | I-ENER-ek eguzki parke bat eraiki nahi du Senperen | Bil ta Garbi sindikatuaren eskupeko Zaluaga gunean eraikiko lukete. Baiona, Urruña, Maule eta Behaskane-Laphizketan ere antzeko proiektuak egin nahiko lituzkete. | I-ENER-ek eguzki parke bat eraiki nahi du Senperen. Bil ta Garbi sindikatuaren eskupeko Zaluaga gunean eraikiko lukete. Baiona, Urruña, Maule eta Behaskane-Laphizketan ere antzeko proiektuak egin nahiko lituzkete. | Eguzki parke bat eraikitzeko baimena eskatu du I-ENER energia berriztagarrien ekoizleak Senperen (Lapurdi). Senpereko Zaluaga gunean egingo lukete 3 hektareako hedadurako proiektua, arriskurik gabeko hondakinak lurperatzeko instalazio ohiaren gainean. Bil Ta Garbi sindikatuaren eskupeko gunea da Zaluaga, eta proiektua begi onez ikusten du, «beste edozertarako erabilgarria ez den lurra baliatzen» baitu.
Parke berri honek urtean 2,3 GWh ekoiztuko ditu, hau da, 500 etxek erabiltzen duten energia. Izan ere, gaur-gaurkoz Ipar Euskal Herrian kontsumitua den elektrizitatearen %94 ez da bertan ekoizten, I-ENER, Enargiaren eta Bil Ta Garbiren helburua «elektrizitate produkzioa birlokalizatzea» da, «energia berriztagarrien modeloa %100ean garatuz». Bide horretan, beste lau eraikitzeko baimenak eskatuko dituzte aurten: Baiona, Urruña (Lapurdi), Maule (Zuberoa) eta Behaskanen (Nafarroa Beherea).
Orain arte, eraikin publikoen teilatuetan jarri izan ditu instalazio fotovoltaikoak I-ENER sozietateak. Ipar Euskal Herriko lurreko lehen eguzki parkea izango litzateke Senperekoa. Azpimarratu nahi izan dute Zaluagako lurra ez dela eraikigarria. «Gunearen itxieraren ondotik 30 urtez artifizializatua dela dio legeak, eta Zaluaga biziki aktibo da oraingoz; beraz, ez dugu espero eraikigarria bilakatuko denik luzarako», adierazi zuen Nicolas Seguin Bil Ta Garbiko kideak.
2024 amaieran eraikitzen hastea espero dute. Finantzaketa «oraindik muntatzen» ari direla adierazi zuen Patxi Bergara I-ENER-eko buruak. Baina, printzipioz, herritarren diru emateekin diruztatuko lukete proiektua, Bil Ta Garbiri ere zuzenean proiektuan ekonomikoki ere parte hartzeko proposamena egingo diote, eta, mailegu baten bidez osatu. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227472/mugimendu-abertzalearen-inkesta-eginen-du-bagira-prozesuak.htm | Politika | Mugimendu abertzalearen inkesta eginen du Bagira prozesuak | Abertzale sentitzen den orori dei egin diote parte har dezan, ahalik eta argazki errealena lortzeko | Mugimendu abertzalearen inkesta eginen du Bagira prozesuak. Abertzale sentitzen den orori dei egin diote parte har dezan, ahalik eta argazki errealena lortzeko | Bigarren fasean sartu da Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzalea birformulatu nahi duen Bagira prozesura. Inkesta zabal bat abiatuko dute ondoko hilabeteetan abertzaletasunaren diagnostikoa egiteko. Iritzi bilketa horren bidez gogoetari bide egin nahi diote, gaurko egoera aztertu eta etorkizunerako bideorria osatze aldera. Agerraldia egin dute Bagira-ko kideek Miarritzen (Lapurdi) galdetegiaren edukia eta helburuak azaltzeko. Berrogei bat galdera ditu inkestak: azken hamar urteetako bilakaera, abertzaletasunaren oinarriak, epe ertaineko helburuak eta helburu organizatiboak izanen ditu hizpide.
Aztiker enpresarekin landu dute inkesta, eta hark eskaini die azpiegitura teknikoa. Interneteko plataforma bat sortu dute inkestari erantzun ahal izateko. Email bat besterik ez da behar erregistratzeko, eta bakoitzak lotura pertsonalizatu bat eskuratuko du. Internetez osatzearekin moldatuko ez liratekeenentzat inkesta paperez betetzeko aukera ere egon liteke eskaera egin ezkero.
«Abertzale sentitzen den orori» irekia da inkesta, Anita Lopepe Bagira prozesuko kidearen hitzetan: «betiko abertzaleak, berriki hurbilduak, militanteak, sinpatizanteak...». Inkesta betetzerako orduan bakoitzaren perfila zehazteko galdetuko diete parte hartzaileei. «Helburua da belaunaldien eta lurraldeen araberako tendentziak ateratzea», esplikatu du Aztiker-eko Ekhi Zubiriak. Halaber, izan litezkeen hutsuneak ere identifikatu nahi dituzte horrela: adin tarte bat edo lurralde bat besteak baino gutxiago ordezkatua bada, horiengana hurbiltze indar handiago emanen dute. «Helburua da mugimendu abertzalearen argazki orokorra ateratzea, ahalik eta errealena», esplikatu du Lopepek.
Horregatik, ez diote epemuga zehatzik ezarri galdetegiari, ahal bezain bat erantzun jasotzea baita helburu nagusia. Hala ere, udazkenerako bukatutzat eman nahiko lukete ariketa, datuak aztertu eta ondoko fasera pasatzeko. Izan ere, 2024ko Aberri Egunarekin eman nahi diote amaiera Bagira prozesuari.
Abertzale XXI. mendean
Udazkenean abiatu zuten Bagira prozesua, mugimendu abertzaleari buruzko gogoeta partehartzaile bat bulzatzeko borondatearekin. Galdera bat mahaigaineratu zuten: zer da abertzale izatea XXI. mendean. Horri erantzun, eta mugimendua artikulatzea dira prozesuaren helburu nagusiak. Azken hilabeteetan transmisio historikoari eman diote garrantzia, eta azken hamarkadetako militante esanguratsu batzuen lekukotasunak zabaldu dituzte zenbait hitzalditan.
Apirilaren 8 eta 9an Aberri Egun berezia egin zuten Itsasun (Lapurdi), duela 60 urte Itsasuko Agiria aurkeztu zuten leku berean. Gaur egungo 60 bat kidek Izan ginen, bagira, izanen gira testua aurkeztu zuten orduan. Bagira-ko kideek adierazi dute hiru mila pertsona inguru bildu zirela Itsasuko bi egunetan. «Mugimendua egiteko» balio izan zuela uste dute. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227473/eltxumendi.htm | albisteak | Eltxumendi | Eltxumendi. | Oteitza herritik atera eta berehala hartu dugu Iruñeko arroari bira ematen dion GR 220aren bide-seinale zurigorriak. Xenda erosotik Arrate izenez ezaguna den ingurura igo gara errekastoaren ondotik. Zabaldira ailegatzean balizajea segitu dugu eta aldapa pikoari aurre egin eta gero Eltxumendiko tontorrera igo gara. Ikuspegi zabala dago bertatik eta Iruñeko arroa ez ezik, urrutiko eta gertuko mendiak ikus daitezke. Abiapuntura itzultzeko, alanbrezko hesiaren aldera jo dugu eta hau gurutzatu eta gero, ekialderantz jaisten hasi gara basoan barneratzen den xenda eroso eta nabarmen batetik. Lepora heltzean, ataka gurutzatu eta ezkerretik ateratzen den pista zabalean zehar herriraino jaitsi gara.
Argazkiak Menditxiki blogean. | |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227474/musika-jaialdiak-auzitan-jon-urzelairen-su-festak-saiakeran.htm | Kultura | Musika jaialdiak auzitan, Jon Urzelairen 'Su festak' saiakeran | Musikaz ez ezik, «hiri eta nazio markez, turistifikazioaz eta folklorizazioaz» ere aritu da Urzelai, besteak beste, musika jaialdien fenomenoan sakontzeko. Susak argitaratu du. | Musika jaialdiak auzitan, Jon Urzelairen 'Su festak' saiakeran. Musikaz ez ezik, «hiri eta nazio markez, turistifikazioaz eta folklorizazioaz» ere aritu da Urzelai, besteak beste, musika jaialdien fenomenoan sakontzeko. Susak argitaratu du. | Uda garaian, musika jaialdiei buruzko albisteek hartu ohi dituzte hedabideetako kultura orriak: aurretik, zein izar bilduko dituzten esateko; ondoren, zenbat jende eta zenbat diru pilatu den kontatzeko. Jaialdien fenomenoa hobeto ulertzeko, horren guztiaren azpian mugitzen denari erreparatu dio Jon Urzelai Urbietak Su festak. Euskal musika jaialdiak XXI. mendean liburuan. Gaur aurkeztu dute, Donostian, Urzelaik berak eta Leire Lopez Susa argitaletxeko editoreak.
«Musika jaialdiak ez dira kontzertu segida hutsak. Haiei buruz horrela mintzatzea azalkeria baizik ez da: Guggenheim museoa zer den azaltzeko barnean dituen koadroak zerrendatzearen parekoa», esan du Urzelaik. Jaialdiak gauza asko izan dira, liburuan kontatu duenez: asmo utopikoen gordailuak, transzendentziarako bidea, euskaltasuna errotzeko tresna... Baina, gaur egun, musika jaialdiez aritzea egungo gizartearen dinamikez aritzea da, egilearen esanetan, eta esanahi garaikide horren inguruan aritu da liburuko berrehun orrialdeetan.
Urzelai, besteak beste, kultur gaiak aztertzen eta kultur egitasmoak antolatzen ibili izan da eta dabil, batez ere Urretxuko eta Zumarragako (Gipuzkoa) KKinzona irratiaren eta Kalegorrian kultur elkartearen bidez. Hainbat komunikabidetan idatzi izan du, bereziki musikaz; tartean, BERRIAn eta Badok-en. Lehen liburua du Su festak.
Musika jaialdiei buruzko azterketa kritiko hori egiteko, festibalez aritu da, baina «marko handiago batean» kokatu du auzia, Lopezen hitzetan: «Gauza konkretu horietatik abiatuta, argazkia zabaltzen du, Euskal Herriko azken urteetako kultur politiketan arreta jartzeko eta musika jaialdiek gaur egungo Euskal Herrian zer esangura duten aztertzeko».
Horregatik, musikaz bezainbeste aritu da beste gauza batzuez: «Uste dut ezinbestekoa dela hiri eta nazio markez hitz egitea; turistifikazioaz, folklorizazioaz, zergatik ez, baita gentrifikazioaz ere. Egoera geroz eta monopolistikoagoez eta festaren pribatizazioaz. Musikaren bueltan lan egiten dutenen baldintzak aintzat hartzeak eta egoeraren makurra mahaigaineratzeak ere derrigorrezkoa behar luke», esan du Urzelaik.
Bost ataletan banatu du liburua: Koba, Basoa, Herria, Hiria eta berriro Koba. Lehenengoan, sarreran, kobazuloak, akelarreak eta festibalak lotu ditu, Mairuelegorretako kobetan egiten den euskal jaialdia, Crystal Fighters taldeak Zugarramurdin emandako kontzertua eta Larraitzen 1971n egindako jaialdia aipatuta, besteak beste. Itxierako atalean, pandemiak utzitako panorama eta klima larrialdiaren testuinguruan festibalek izan beharreko moldeak ekarri ditu hizpidera. Hauxe dio liburuan: «Geroz eta eztabaidaezinagoa da norberaren behar eta desioak ase ahal izatea era zilegian aldarrikatu zuen kontrakulturari neoliberalismoak emandako erantzun hipertrofikoa, egokia ez izateaz gain, ekozida ere badela, eta, beraz, erantzun berriak emateko garaia da, horrek ardura eta desaztea eskatzen duela onartuz».
Tarteko bidaian, jaialdien bueltako panoramika zabal bat irudikatu du Urzelaik. Musika festibalen historia moduko bat eginez, Woodstocken garaitik abiatuta, erakutsi du «nola sasoi batean transgresore zena gaur egun transgresio antzerki bihurtu den», Lopezen esanetan. Euskal Herrira etorrita, euskaltasuna sortzen lagundu zuen musikatik gaur egungo «turistentzako euskaltasun exotiko» baterako bilakaera ere aztertu du. «Kontzertuok euskaltasuna eraikitzerako orduan duten rola ezbaian jartzen ahalegindu naiz, eta hiri garaikideari forma nola ematen dieten ikertu dut, herritarrok halakoekin harremana izateko modu ezberdinak ere iruzkinduz bidean», idazlearen hitzetan.
Dekoratua ala komunitatea
Euskal Herritik egin du azterketa, eta inguruko adibideak dira nagusi. Adibidez, liburuan maiz aipatu du BBK Live jaialdia, «lehenago auto lasterketa batek egin gisara, Euskadi Basque Country nazioartean kokatzeko sortutako artefaktua», haren bidez hitz egiteko «hiri ereduaz eta komunitate simulakroez». Hiria «dekoratutzat» duten proiektuak aletu ditu, baita Donostiaren kultur hiriburutzak utzitako ajeak ere, baina erroa komunitatean duten esperientziei ere eman die beren tokia: «Euskal Herria Zuzenean festibala eta Iruñean gertatzen ari dena, etengabe moldatzen den identitate baten erakusle, biak ere. Eta ezin aipatu gabe utzi Gernikako Lekuek bezalako ekimen txiki bezain aberatsak».
Euskal Herriko eredu horien guztien ezaugarriez eta balioez jabetuta, kulturaren egitekoa zein den auzitan jarri nahi du Urzelaik: «Liburuaren muinetako bat horixe bera da: kulturak gurean zer esanahi duen argitzen saiatzea; salgai huts den, inbertsioak erakartzeko kaskabilo magiko, fedearen ordezko, askapenerako bide, garapen urbanistikorako erregai ala komunitatea trinkotzeko erreminta».
Argi du zein den helburu nagusia: jaialdiei buruzko gogoetak agerian jartzea eta inguruan eztabaida sustatzea. «Liburua gai baldin bada gaur egungo kultur politikak auzitan jarri eta gogoeta eta eztabaida hauspotzeko, bere egitekoa beteko du». Helmuga horretara iristeko asmoz, idazleak saiakeraren tonua ere zaindu du bidean: «Pop festibalei buruzko pop saiakera bat da, nahi baduzue».
Aurrerantzean, Su festak toki gehiagotan aurkeztekoa da, kultur kolektiboekin elkarlanean, liburuko gogoetek leku bakoitzean izan ditzaketen oihartzunen bila. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227475/autobusak-aterako-dira-sevillarantz-gidariek-akordioa-lortu-ostean.htm | Kirola | Autobusak aterako dira Sevillarantz, gidariek akordioa lortu ostean | Sei urterako hitzarmena sinatu dute langileek. Ostiralerako eta larunbaterako deitua zuten grebara. | Autobusak aterako dira Sevillarantz, gidariek akordioa lortu ostean. Sei urterako hitzarmena sinatu dute langileek. Ostiralerako eta larunbaterako deitua zuten grebara. | ANET Nafarroako Garraio Enpresen Elkarteak eta sindikatuek —CCOO, ELA, UGT eta LAB— lan hitzarmenaren akordioa adostu dute gaur. Hala, azkenean, 150 bat autobus irtengo dira maiatzaren 5ean eta 6an Nafarroatik Sevillarantz. Datorren ostiralerako eta larunbaterako deitua zuten grebara; hain justu, Espainiako Kopako finalerako, zeina Osasunaren eta Real Madrilen artekoa izango baita. Bidaiarien garraio sektoreko langileek testua bozkatu dute gaur arratsaldean egindako asanblean, eta onartu egin dute.
Lan hitzarmeneko negoziazioaren «blokeoa» salatzeko deitu zuten grebara, duela bi aste. Sindikatuek salatu dutenez, 2017tik daramate hitzarmenik gabe, eta azken bi urteak igaro dituzte negoziatzen. Azkenean, langileen «aldarrikapen gehienak» biltzen dituen testu bat ondu dute. 1.500tik gora langilek egiten dute lan bidaiarien garraio sektorean.
Sei urterako sinatu dute lan hitzarmena, 2021-2026 urteetarako. 2023rako soldata %10 igotzea adostu dute; 2024rako, %5,2; eta 2025erako eta 2026rako, %3 —guztira %21,2eko igoera—. Hitzarmenaren indarraldia amaitzean, soldatak berrikusi ahal izango dira, «erosteko ahalmena galduko ez dela bermatzeko». Soldata alde batera utzita, akordioak lortu dira eremu funtzionalean, ordu osagarrietan, aldizkako finkoetan eta erretiro partzialean. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227476/ongizate-estatua-trantsizio-ekologikoa-eta-autogobernua-ditu-ardatz-geroa-baik.htm | Politika | Ongizate estatua, trantsizio ekologikoa eta autogobernua ditu ardatz Geroa Baik | Hauteskunde programa aurkeztu du goizean, eta Barkosek eskatu dio PSNri argitu dezala zeren inguruan eraiki nahi dituen gobernu aurrerakoiak | Ongizate estatua, trantsizio ekologikoa eta autogobernua ditu ardatz Geroa Baik. Hauteskunde programa aurkeztu du goizean, eta Barkosek eskatu dio PSNri argitu dezala zeren inguruan eraiki nahi dituen gobernu aurrerakoiak | Hauteskunde kanpaina hasteko astebeteren faltan, alderdi nagusiek oraindik ez dituzte hauteskunde programak aurkeztu. Geroa Baik gaur mahai gaineratu du berea.
164 orriko egitarauak hamasei gairen inguruko 800 proposamenak azaltzen ditu, baina nagusiki hiru ardatz izango ditu Javi Arakama programaren koordinatzailearen arabera: trantsizio ekologikoa, ongizate estatua eta autogobernua.
Uxue Barkos zerrendaburu eta lehendakarigaiaren arabera, kanpainan egiten diren epe motzeko promesen kutsutik aldendu nahi izan dute, eta «aldaketa sakonak eta iraunkorrak» proposatzen dituzte. Barkosen arabera, promesek herritarren belarrira ondo jotzen dute, baina gero «hitz emandakoa betetzea ezinezkoa da».
Arakamaren hitzetan, hilabeteak eman dituzte egitarau hori lantzen eta gizarte zibilaren zein kargudun publikoen parte hartzea izan dute. «Hurrengo gobernuarentzat gida moduko bat izatea bilatzen dugu, berriro ere haren lidergoa izatea bilatzen baitugu».
Prozedurarik ez da abian jarri
Autogobernuari dagokionez, legealdi honetan hiru eskumenen transferentzia eskualdatu da (trafikoa, espetxetako osasun zerbitzua eta gutxieneko diru sarreren errenta). Dena den, Barkosek kritikatu du legealdi honetan hurrengo eskumenak eskualdatzeko prozedurarik ez dela abian jarri.
Geroa Bairen helburua arlo horretan da ikerketa eta garapeneko eskumenak, bekak eta Foruzaingoak ingurumen arloko zaintza bere gain hartzea. Kezka azaldu du Ikerketa eta Garapeneko eskumenari dagokionez, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak aurreratu duelako ez duela hori egiteko asmorik.
Zerbitzu publikoei dagokionez, kultura, hezkuntza edo berdintasun arloan «anbizio eskasa» izatea egotzi dio PSNri. Etxebizitzaren arloan, berriz, iaz onartu zuen Parlamentuak legea, eta kritikatu du orain Espainian onartu den legeak Nafarroak bere gain zituen funtzioetan esku hartu duela.
Trantsizio ekologikoaren arloan, 50 proposamen egin ditu koalizioak, besteak beste fiskalitate berdean, energia berriztagarrietan, ekonomia zirkularrean edo etxebizitzen zaharberritzean.
PSNri ohartarazpena
Astebeteren faltan, Barkosek nabarmendu du PSNk ez duela argitu nola eraiki nahi dituen gobernu aurrerakoiak, baldin eta beste alderdien babesa eskatu baina gero aniztasun horrekiko konpromiso argirik azaltzen ez badu: «Gauza bat dira desioak eta bestea da gizarteek eraikitzen dutena hautetsontzien eta demokraziaren bitartez. Inork ezin dezake bere burua engaina. Gobernu aurrerakoiak egiteko modu bakarra da gobernu anitzak eta aurrerakoiak izatea. Anitzak Nafarroari buruz dugun ikuspegian, anitzak elkarbizitzan, anitzak gizarte politiketan eta elkarbizitzaren politika eraikitzerakoan. Ez da aurrerakoia ikuspegi anitz horri bizkarra erakusten dionak», ohartarazi die sozialistei. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227477/erretreten-erreformari-buruzko-erreferenduma-ukatu-du-frantziako-konstituzionalak.htm | Ekonomia | Erretreten erreformari buruzko erreferenduma ukatu du Frantziako Konstituzionalak | Argudiatu du erretretaren legea ez dela «politika ekonomikoari buruzko erreforma bat». Mobilizazioek indartuta, protestari eutsiko diote sindikatuek. | Erretreten erreformari buruzko erreferenduma ukatu du Frantziako Konstituzionalak. Argudiatu du erretretaren legea ez dela «politika ekonomikoari buruzko erreforma bat». Mobilizazioek indartuta, protestari eutsiko diote sindikatuek. | Erreferendumaren atea behin betiko itxi du Frantziako Kontseilu Konstituzionalak. Bigarren aldiz, erakunde horretako bederatzi kideek atzera bota dute erretreten erreforma 62 urtetik 64 urtera atzeratzeari buruzko ekinaldi partekatuko erreferendum bat (RIP, frantsesezko laburduran) egiteko eskaera. Ezkerreko 253 senatarik eta diputatuk egin zuten eskaera.
Konstituzionalak bi argudio eman ditu proposamena atzera botatzeko. Lehenik, esan du erretretaren adina atzeratzen duen legea ez dela «nazioaren politika ekonomikoari dagokion erreforma bat, Frantziako Konstituzioaren 11. artikuluak arautzen duen moduan ulertuta».<br />Bigarrenik, gogorarazi du erreferendum eskaera egin ziotenean, apirilaren 13an, artean legeak esaten zuela erretiroaren adin ofiziala 62 urtekoa zela, Emmanuel Macron presidenteak ez baitzuen legea apirilaren 15era arte izenpetu, Konstituzionalak haren aurkako helegiteak eta erreferendumaren lehen eskaera atzera botatzearen biharamunean.
Konstituzionalaren erabakia ez da ustekabe handia izan, aurrez gertatutakoagatik —aurretik egindako lau eskaeretatik bakar bat onartu du—, eta haren osaketarengatik—hiru kide Macronek berak izendatu ditu, eta beste hiru, Gerard Larcher Senatuko presidenteak, erreformaren aldekoa hura ere—.
Edonola ere, ebazpena kolpe bat da erretretaren erreformaren aurkako borroka gidatzen ari diren sindikatuentzat, herritarrak mobilizatzeko tresna bat galdu dutelako; tresna luzea eta zaila, inon bada. Izan ere, Konstituzionalak baimena emateak ez zuen erreferenduma automatikoki ekarriko, baizik eta hura abiarazteko prozedura bat hasiko zuen. Hurrengo urratsa izango zatekeen hautesleen %10en sinadura lortzea bederatzi hilabetean —4,88 milioi hautesle—. Ondoren, sinadura horiek baliagarriak direla egiaztatuz gero, erreferendum bat egiteko proposamena aztertu behar zuten Asanbleak eta Senatuak. Horiek sei hilabeteko epean botoa eman ezean, erreferendumera deitzera behartuta zegoen Macron presidentea.
Azken aukera
Konstituzionalaren ezezkoaren ondoren, orain ikusi beharko da sindikatuek zer egiten duten. Beren helburu nagusia lortu ez duten arren, indartuta atera dira. Europako beste herrialde gehienekin alderatuta kide gutxi dituzten arren —langileen %10 baizik ez—, orain arte egindako hamahiru protesta egunek milioika lagun atera dituzte kalera.
Gainera, ohiko banaketa lerroa gaindituta —CFDT eta erreformistak batetik, eta CGT eta erradikalagoak bestetik—, batasun erakustaldia egin dute, eta gai izan dira haien arteko desadostasunak bideratzeko edo mahai azpian gordetzeko.
Maiatzaren Leheneko manifestazio jendetsuen ondoren, protesta itzaliko zela espero zuen gobernuak, eta behingoz itxi ahal izango zuela erretretaren gaia. Ez da hala izan: hamalaugarren protesta eguna ekainaren 6rako deitu dute. Bi egun geroago, ekainaren 8an, Frantziako Asanbleak erretreten legezko adina 64 urtera atzeratzen duen artikulua indargabetzea proposatzen duen LIOT talde parlamentarioaren lege proposamen bat bozkatuko du.
Talde horretan Korsikako abertzaleak, Bretainiako Paul Molac erregionalista eta hainbat diputatu zentrista biltzen dira. Mobilizazioaren bidez diputatuak presionatu nahi dituzte sindikatuek, eta baliteke nahiko boto biltzea, haren alde egingo dutelako Nupes ezkerreko koalizioak, eskuin muturreko RN Batasun Nazionalak eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko kide batzuek.
Edonola ere, proposamenak aurrera egingo badu, Senatuaren aldeko botoa beharko du, eta horretan zailagoa izango da, gehiengo zabala baitute eskuinak eta zentro-eskuinak. Berez, senatariek ontzat eman zuten erretretaren erreforma, eta Asanblean nahiko boto ziurtaturik ez zituela ikusitakoan erabaki zuen Macronek 49.3 artikuluaren bitartez bozketarik gabe pasaraztea. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227478/somoto-auziagatik-erantzukizuna-har-dezala-eskatu-dio-eh-bilduk-pse-eeri.htm | Politika | ‘Somoto auziagatik’ «erantzukizuna har dezala» eskatu dio EH Bilduk PSE-EEri | Urtxuegiak egindako delituen «erantzukizunak araztu» behar direla uste du EH Bilduk. | ‘Somoto auziagatik’ «erantzukizuna har dezala» eskatu dio EH Bilduk PSE-EEri. Urtxuegiak egindako delituen «erantzukizunak araztu» behar direla uste du EH Bilduk. | «Zurrumurrua zena egia da orain». Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) EH Bilduk «pozik baina zuhur» hartu du azken berria: PSE-EEko Ana Urtxuegiak, Lasarte-Oriako alkate ohiak, aitortu du Nikaraguara bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela. EH Bilduk eta EAJk bultzatuta iritsi zen Somoto auzia epaitegietara —2011. eta 2015. urteen artean biek osatutako udal gobernua izan zen akusazio partikularra—, eta koalizio abertzaleak PSE-EEri prozesua «oztopatu» izana leporatu dio: «Sozialistei eta herriko alderdi sozialista osatzen dutenei eskatzen diegu erantzukizuna hartu eta gaiari buruzko gogoeta zintzoa egiteko».
Atzo ezagutarazi zen Urtxuegiak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin egindako akordioa: hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna adostu zuten. Egun berean adierazi zuen PSE-EEk Urtxuegiaren militantzia etengo duela, eta amaitutzat jo zuen auzia, erabaki judiziala «errespetuz» onartuta. Gaur egindako agerraldian, Lasarte-Oriako EH Bilduk adierazi du «erantzukizunak araztu» behar direla: «Iraganeko kontuak badira, bestelako jokamoldea beharko luke gaurko Lasarte-Oriako PSEk, eta ez da hala izan». EAJk, berriz, «barkamena» eska dezala galdegin dio PSE-EEri.
Delituak aitortu baditu ere, Urtxuegia ez dute espetxean sartuko, ez delako baieztatu delitu horien bidez bera «aberastu» zenik. Hori nabarmendu du gaur Jose Ignacio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako idazkari nagusiak: «Irregulartasunak egiten direnean, gure barne kodeak martxan jartzen ditugu, eta hori egin dugu». Gipuzkoako Auzitegiak Urtxuegiaren, fiskaltzaren eta akusazio partikularraren akordioa berretsi ostean etengo dio militantzia PSE-EEk Lasarte-Oriako alkate ohiari.
Somotoko diru laguntzak
Somoto Nikaraguako hiri bat da, eta Lasarte-Oriarekin senidetuta dago. Lasarte-Oriako Udalak bi milioi euro baino gehiago eman zizkien udalerri hartako hiru erakunderi 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa. Funts publiko horien erabilera zalantzan jarri zuten oposizioko alderdiek. 2011n udal gobernua eskuratu zuten, eta auzitara eraman zuten auzia 2015ean. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227479/eroskiren-mozkinak-38-murriztu-dira-irabazi-tartea-estutu-duelako.htm | Ekonomia | Eroskiren mozkinak %38 murriztu dira irabazi tartea estutu duelako | 64 milioi euroren emaitza positiboa izan zuen, 2021ean baino 41 gutxiago. BEZaren murrizketa haragira eta arrain freskora ere zabaltzea eskatu du kooperatibak. 44 milioi euroan murriztu zuen zorra eta egun 909 milioikoa du | Eroskiren mozkinak %38 murriztu dira irabazi tartea estutu duelako. 64 milioi euroren emaitza positiboa izan zuen, 2021ean baino 41 gutxiago. BEZaren murrizketa haragira eta arrain freskora ere zabaltzea eskatu du kooperatibak. 44 milioi euroan murriztu zuen zorra eta egun 909 milioikoa du | Eroski taldeak 64 milioi euroren irabaziak izan zituen iaz, 2021ean baino 41 milioi gutxiago (-%38). Kooperatiba taldeak inflazioaren eraginari egotzi dio mozkinen murrizketa, eta kostuen gorakada osoa azken preziora eraman ez izanari. Hala ere, azken hamar urteetako bigarren emaitza onena zen iazkoa, salmenta bolumena %2 murriztu arren, fakturazio osoa %7 handitu zelako. Era berean zorra kitatzen jarraitu zuen. 44 milioi euro ordaindu zizkien hartzekodunei eta orain 909 milioi euroren zorra du. «Gure hornitzaileen prezioak %15 igo dira batez beste, gureak, aldiz, %12. Ahalegin oso handia egiten ari gara igoera osoa azken preziora ez eramateko», nabarmendu du Rosa Carabel Eroski taldeko zuzendariak, iazko balantzearen aurkezpenean. Erabaki horrek irabazi marjinaren murriztu zuen eta hark eragin zituen mozkin txikiagoak. Zehaztasun handiz azaldu du: «Gure irabazi marjina %1,32koa izan zen. Sektorean, ohiko tartea, %2 eta %3 artekoa denean. Guk puntu bat murriztea erabaki genuen. Zenbat den hori? 55 milioi euro inguru gutxiago irabaztea». Nondik ateratzen dira 55 milioi euro horiek? Eroskiren fakturazio osoa 5.478 milioi eurokoa izan zen, eta haren %1 da. Carabelek, hala ere, garrantzia handia eman dio EBITDAren —Irabaziak interes, zerga, balio-galera eta amortizazioen aurretik— datuari: 280 milioi euro; eta azaldu du haien hainbat gastu finko —energia, finantzarioak, soldatak— %38 inguru handitu direla. «Gure sektorean irabazi marjina oso txikiekin egiten dugu lan. Gure irabazien gakoa bolumen handian saltzea da. Oso zaila da prezioak are gehiago jaistea», nabarmendu du, eta distribuzio kate handiei egozten zaien sakrifizio ahalmen gabezia ez dela egia kritikatu. Gai berean, azaldu du prezioen gorakadak prezio merkeenak dituzten kateei mesede egin diela: «Erosleak aurrezte moduan dago, egun prezioa da erosketa ohiturak gehien baldintzatzen dituen aldagaia». Carabelek azaldu zuen erosketa ohiturak aldatu egin direla, eta iazkoa urteak aurrea egin hala salmenta bolumena jaisten joan zela eta aurtengoaren hasieran joera hori mantendu dela. «Erosleak prezioari asko begiratzen dio orain. Eskaintza bereziek erosketen %28 baldintzatzen dituzte. Guk, esaterako, gure markako produktuetan nabaritu dugu. %7 igo zen fakturazioa, produktu merkeenak direla kontuan hartuta, pila bat da». Zentzu horretan, azaldu zuen oinarrizko produktuekin osaturiko saskiak oso harrera ona izan duela. Lan erreformaren eragina Eroski taldearen iazko balantzeak uzten duen datu deigarrietako bat Hego Euskal Herrian izandako langile kopuruaren jaitsiera izan zen. 11.302 izatetik 10.428 izatera igaro zen. Carabelek, baina, legedia aldaketaren eragina dela azaldu du: «Lan erreformaren eragina izan da hori. Behin behineko langileak izateko traba gehiago ditugu orain. Horiek askotan ez dute lanaldi osoa izaten. Orain langile finko gehiago ditugu, eta hainbatek aldi baterako biren lana egiten dute. Finkotasunean irabazi dugu». Prozesu hori langile kooperatibistaren kopuruaren igoeran islatzen da. Iaz 1.268 pertsona egin ziren bazkide eta egun 9.500 dira guztira. Carabelek behin baino gehiagotan aipatu du saltoki handiei eragiten dieten legeak, eta gehienek balio katearen kostua handitzen dutela kritikatu zuen. Esaterako, plastiko txikien erabilera debekatu izana asko nabaritu omen zuten. Espainiako Gobernuak sektorearekin adosturiko neurriak hartu beharko lituzkeela esan du, baita bat iradoki ere: «Esaterako, mesede egingo liguke oinarrizko hainbat produkturi aplikatu zaien BEZaren murrizketa luzatzea. Are gehiago, haragiari eta arrainari ere aplikatzea eskertuko genuke. Produktu horien salmenta %15 murriztu da. Horiek gainera produktu osasungarriak dira». Zorra kentzen Eroskiren jardunaren zama handietako bat pilaturiko zorra da. 2009an 2.514 milioi euroko finantza zorra izatera iritsi zen, eta egun 909 milioikoa da. Iaz 44 milioi euroko kitapena egin zuen. Zuzendariak eginiko ahalegina goratu du, eta egun hartzekodunekin lau urterako finantziazioa negoziatzen ari direla onartu. Zor horren kitapen handi bat taldearen atalak salduz egin dituzte. Oraingoan, baina, ez dute halakorik espero: «Gure hartzekodunekin dugun akordioa 2024ko uztailean amaituko da, eta berria negoziatzen ari gara. Gure aspirazioa finantza akordio bat lortzea da. Atal gehiago saldu behar izatea ekuazioan sartzen ez den aldagai bat da». Eroskik, besteak beste, Caprabo Kataluniako supermerkatu katearen zati bat saldu zuen zorra arintzeko, eta baita bidai agentzien atala ere. Azken urteetan Forum Sport kirol denda kateen balizko salmentaren zurrumurrua bili-bolo ibili da. Pixka bat lehenago Carabelek aurkakoa esan arren, ondoren gehitu duenak ez du lagunduko esamesak isiltzen. «Forum Sportek bere tamaina handitu beharra dauka lehiakorra izateko. Zentzu horretan bazkide bat aurkitzeko aukerak aztertzen ari gara. Horraino hitz egin dezaket gaiari buruz». Inbertsioei eutsi Salmenta bolumenak behera egin eta irabaziak murriztu arren, Eroskik ez du hurrengo urterako inbertsio kopurua murriztuko. Urtean hamar eta hamabi denda berri artean irekitzeko asmoari eusten dio. Zentzu horretan Katalunian hedatzeko moduak aztertzen ari dira. Egun Hego Euskal Herrian merkatu kuota handiena duen katea da. Horri Katalunia eta Espainiaren iparraldea gehituz gero, bere «indarguneetan» %13ko merkatu kuota du. |
2023-5-3 | https://www.berria.eus/albisteak/227480/bornerekin-biltzera-batzuek-bai-besteek-ez.htm | Bornerekin biltzera, batzuek bai, besteek ez | Bornerekin biltzera, batzuek bai, besteek ez. | Ekainaren 8ko bozketarekin estrategia bateratua lantzeko denbora irabazi dute sindikatuek, baina egun hori iritsi bitartean, baliteke lehen arrakalak sortzea haien arteko batasunean. Horrela, CFDTk, CFTCk eta CGCk dagoeneko iragarri dute onartu egingo dutela Elisabeth Borne lehen ministroak ondoko egunotan biltzeko egingo dien gonbidapena. CGTk, ordea, ez du oraindik erabaki bat hartu, baina gogo handirik ez du erakutsi haien buruzagi berriak, Sophie Binnetek.
Bilera horien bitartez agendaren gaineko kontrola eta herritarren babesa berreskuratu nahi ditu Borneren gobernuak. Besteak beste, honako gaiei buruz mintzatu nahi du: enplegu zerbitzuen erreforma, lan baldintzen hobekuntza, adineko langileen enplegua, eta lanbide heziketa. | ||
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227502/inoizko-kotizatzaile-kopururik-handiena-du-hego-euskal-herriak.htm | Ekonomia | Inoizko kotizatzaile kopururik handiena du Hego Euskal Herriak | Beste 5.420 afiliatu lortu ditu Gizarte Segurantzak, eta 1,3 milioiren langa gainditu du. Apirilean, 2.297 langabe gutxiago zenbatu dituzte. | Inoizko kotizatzaile kopururik handiena du Hego Euskal Herriak. Beste 5.420 afiliatu lortu ditu Gizarte Segurantzak, eta 1,3 milioiren langa gainditu du. Apirilean, 2.297 langabe gutxiago zenbatu dituzte. | Hirugarren hilabetez jarraian, behera egin du langabeziak. SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoaren arabera, Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan 138.845 langabe daude erregistratuta: martxoan baino 2.297 gutxiago, eta iazko apirilean baino 10.135 gutxiago. Horrekin batera, lehen aldiz 1,3 milioi langileren langa gainditu du Hego Euskal Herriak.
Langabeak. Kopuru txikiena 2008tik
Langabe kopurua azken urteetako txikiena da. 2008ko abendura egin behar da atzera; gainera, kontuan hartu behar da orduan baino 60.000 langile gehiago daudela gaur egun.
Apirilaren amaieran 138.845 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan. Martxoan baino 2.297 gutxiago dira, eta iazko apirilean baino 10.135 gutxiago.
Apirila hilabete gorabeheratsua izan ohi da langabeziari dagokionez, jaisten den hilabeteak tartekatzen baitira igotzen direnekin, Aste Santuko oporraldiengatik bereziki. Aurten nabaria izan da horren eragina, kontratu gehienak —lautik hiru– zerbitzuen sektorean egin baitira.
Lurralde guztietan jaitsi da langabezia, baina batez ere Nafarroan (-1.106). Bizkaian, 654 langabe gutxiago daude; Araban, 311 gutxiago; eta Gipuzkoan, 226 gutxiago. SEPEren datuak INEk emandako biztanleria aktiboaren inkestarekin konbinatuz gero, Hego Euskal Herriko langabezia tasa %10,24koa izango litzateke. ELA sindikatuak nabarmendu duenez, Europako Batasuneko batezbestekoa baino lau puntu handiagoa da.
Adina eta sektoreak. Gazteak eta zerbitzuak.
Adin tarte eta sektore guztietan jaitsi da langabeen kopurua. Zerbitzuetan izan da jaitsiera handiena (-1.495), hein handi batean Aste Santuko oporraldiei begira ostalaritzan eginiko kontratazioengatik. Industrian, halaber, 282 kontratu berri egin dira, azken hilabeteetako joera positiboari eutsiz. Nekazaritzan 149 enplegu sortu dira, eta eraikuntzan, 17. Aldez aurretik enplegua izan ez dutenen artean, 354 lagun hasi dira lanean.
Adin tarteei dagokienez, gazteen artean jaitsi da gehien; lana topatu duten bi langiletik batek (-1.189) 30 urte baino gutxiago zuen. Datuek erakusten dute adinean aurrera egin ahala zailtasun gehiago dituztela lan bila dabiltzanek. Adibidez, langabezian urtebete baino gehiago daramaten hamar pertsonatik seik 45 urtetik gora dituzte, eta nagusiki emakumeak dira.
Datu horretaz kezkatuta agertu dira Eusko Jaurlaritzako Enplegu Saila eta UGT, eta gogoratu dute Elkarrizketa Sozialerako Mahaian gai hori jorratzen ari diela. «50 urtetik gorakoen kontratazioa bultzatzeko garaia da; neurri politikoez harago, enpresaburuek pertsona horien inguruan duten jarrera aldatu behar dute», azpimarratu du sindikatuak.
Apiril honetan antzera jaitsi da langabezia gizon eta emakumeen artean , baina genero arrakalak bere hartan dirau. Eta, denbora epe luzeago bat hartuz gero, ikus daiteke okerrera egin duela: azken bi urteetan bi puntu handitu da langabeen artean emakumeek duten pisua: apirilean, langabe erregistratuen %58,5 izan dira emakumeak, nahiz eta biztanleria aktiboaren %47,8 baino ez diren. Emakumeen artean, langabezia tasa %12,5ra iristen da; gizonen artean, berriz, %8,1ekoa da.
Kotizatzaileak. Inoiz baino gehiago
Langabezia datuak onak badira, are hobea da Gizarte Segurantzan afliatutako langileena. Izan ere, 1,3 milioi langileren langa gainditu da lehen aldiz Hego Euskal Herrian. Apirilean beste 5.420 kotizatzaile batu ditu Gizarte Segurantzak. Zehazki, apirilean, batez beste, 1.301.012 langilek kotizatu dute Gizarte Segurantzan. Duela urtebete baino 20.936 gehiago dira. Sektore guztietan igo da afiliatuen kopurua. Jardueraren arabera, zerbitzuetan egin dira kontratu berri gehienak: apirileko afiliazioen %73,2 arlo horri zegozkion.
Kontratuak. Lautik bat, mugagabea
2022an indarrean sartutako lan erreformaren ekarpen nagusia izan da zaildu egin dela aldi baterako kontratazioa. Horren ondorioz, handitu egin dira kontratu mugagabeak, nahiz eta oraindik sinatzen direnen gutxiengo bat diren. Apirilean egindako 72.026 kontratuetatik %25,4 izan dira mugagabeak; erreformaren aurretik, %7-%8 artean izan ohi ziren. Dena den, nabarmen gehiago dira behin-behinekoak, %74,6; apiril honetan halako 53.702 kontratu sinatu dira.
Kontratazio mugagabea sendotuz joan da, eta kontratu berrien ia laurdenak dira halakoak, baina azpisektoreren bat badago, hala nola etxeetako jarduerena, non hamar kontratu berritik bederatzi baitira.
Behin-behinekotasuna murrizteko, lan erreformak aldizkako finkoen kontratazioa bultzatu du, sektore jakin batzuetan bereziki. Apirilean Hego Euskal Herrian egindako kontratu guztien %3,9 izan dira, eta urtebetean 1,5 puntu egin du gora kontratu mota horrek. Emakumeen artean zabalduago dago (%5,2) gizonezkoen artean baino (%2,7).
Gauza bera gertatzen da jardunaldi partzialeko kontratuekin: lau emakumetik batek (%25,8) du halako kontratu bat. Gizonen kasuan, nabarmen txikiagoa da kopuru hori (%11).
LABek azpimarratu duenez, langabeziak behera egin duen arren, enpleguaren kalitatea okertzen ari da oraindik, eta emakumeek dute presentzia handiagoa «prekaritatearen adierazleetan» —aldizkako finkoak, jardunaldi partzialak—.
ELAren arabera, apirileko datuek erakusten dute langabezia murriztu egin dela «enplegu prekarioaren eta urtaroen araberako enpleguaren kontura». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227503/eltxumendi.htm | albisteak | Eltxumendi | Eltxumendi. | Oteitza herritik atera eta berehala hartu dugu Iruñeko arroari bira ematen dion GR 220aren bide-seinale zurigorriak. Xenda erosotik Arrate izenez ezaguna den ingurura igo gara errekastoaren ondotik. Zabaldira ailegatzean balizajea segitu dugu eta aldapa pikoari aurre egin eta gero Eltxumendiko tontorrera igo gara. Ikuspegi zabala dago bertatik eta Iruñeko arroa ez ezik, urrutiko eta gertuko mendiak ikus daitezke. Abiapuntura itzultzeko, alanbrezko hesiaren aldera jo dugu eta hau gurutzatu eta gero, ekialderantz jaisten hasi gara basoan barneratzen den xenda eroso eta nabarmen batetik. Lepora heltzean, ataka gurutzatu eta ezkerretik ateratzen den pista zabalean zehar herriraino jaitsi gara.
Ibilbidearen xehetasun gehiago eta argazkiak Menditxiki blogean. | |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227504/indar-ingeteameko-greba-bertan-behera-utzi-dute-zuzendaritzaren-proposamen-berria-dela-eta.htm | Ekonomia | Indar Ingeteameko greba bertan behera utzi dute, zuzendaritzaren proposamen berria dela eta | ELAk adierazi du enpresak hitzarmena berritzeko egin duen proposamenak «aurrerapauso garrantzitsuak» dituela. Bihar erabakiko dute langileek onartu edo ez. | Indar Ingeteameko greba bertan behera utzi dute, zuzendaritzaren proposamen berria dela eta. ELAk adierazi du enpresak hitzarmena berritzeko egin duen proposamenak «aurrerapauso garrantzitsuak» dituela. Bihar erabakiko dute langileek onartu edo ez. | Beasaingo (Gipuzkoa) Indar Ingeteam lantegian, gaurko deitua zuten greba bertan behera uztea erabaki dute, negoziazioetan «aurrerapauso garrantzitsuak» egon direla eta. ELA sindikatuak adierazi duenaren arabera, zuzendaritzak hitzarmena berritzeko beste proposamen bat egin du bart gauean: aurrekoa baino hobea, ELAren ustez. Hori dela eta, greba bertan behera utzi, eta langile batzordeko ordezkariak langileekin bilduko dira bihar, mobilizazioekin jarraitu ala ez erabakitzeko.
Joan den asteartean lau orduko lanuztea egin zuten, eta ostegunean, egun osoko greba. Egun horretan, Ingeteam enpresaren lantegi zentralera —Zamudio, Bizkaia— joan ziren hainbat autobusetan, protesta egiteko. 670 pertsonak egiten dute lan Indar Ingeteamen Beasaingo lantegian, eta motor eta sorgailu elektrikoak egiten dituzte. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227505/asier-ezeiza-euskal-preso-ohia-espetxeratzeko-agindu-dute.htm | Politika | Asier Ezeiza euskal preso ohia espetxeratzeko agindu dute | Ezeizak hamabi urte egin zituen preso; orain, hemeretzi urteko beste zigor bategatik espetxeratuko dute. | Asier Ezeiza euskal preso ohia espetxeratzeko agindu dute. Ezeizak hamabi urte egin zituen preso; orain, hemeretzi urteko beste zigor bategatik espetxeratuko dute. | Asier Ezeiza euskal preso ohia berriz espetxeratzeko agindu dute, Auzitegi Nazionalak ezarritako hemeretzi urteko espetxe zigorra betetzeko; gaur sartu daiteke kartzelan. Ezeiza 2020ko maiatzean geratu zen aske, hamabi urteko beste zigor bat beteta. Erabakiaren aurka mobilizatzeko deia egin dute Hernanin (Gipuzkoa): 19:00etan, Gudarien enparantzan.
Ezeiza 2008an atxilotu zuten Frantzian, ETAko kide izatea egotzita. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta Fresnesen, Tarasconen (Frantzia) eta Mont de Marsanen (Okzitania) egon zen preso. 2020 hasieran, baina, Espainiaratu egin zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalak epaitu zezan. Orduan, Soto del Realgo espetxera (Espainia) eraman zuten. Gerora, Zaballara (Araba) lekualdatu zuten. Izan ere, Frantziara bidaltzekoak ziren, zigorra betetzeko, baina COVID-19ak eragindako egoerak eragotzi egin zuen. Hala, zigorra osorik beteta, aske geratu zen 2020ko maiatzean.
Ezeizaren aurka bi prozesu ireki ziren Auzitegi Nazionalean. Batetik, 2002ko martxoan epaitu zuten, Orioko (Gipuzkoa) PSE-EEko zinegotzi Juan Priederen hilketan parte hartzea leporatuta. Ekintza horri lotuta, Auzitegi Nazionalak abenduan ezarri zion hemeretzi urteko espetxe zigorra. Zehazki, egileak autoz lekualdatu izana egotzi zioten.
ETAk 2003an Benidormen eta Alacanten (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batzuetan parte hartu izana, berriz, ez zuen frogatutzat jo Auzitegi Nazionalak, eta 2020ko martxoan absolbitu egin zuen. Halere, Espainiako Auzitegi Gorenak bi aldiz baliogabetu ditu absoluzio ebazpenak, eta sententzia egokitzeko agindu dio auzitegi hari; azkena, apirilean. Gorenak argudiatu zuen Auzitegi Nazionalak ez zuela aztertu Ezeizak atentatu haietan «lagundu izana», eta lehen epaiak frogatutzat jo zuela ETAko kidea zela eta 2003ko udan Herrialde Katalanetako kostaldean hainbat «kudeaketa» egin zituela erakunde armatuaren eskariz. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227506/israelgo-indarrek-lau-palestinar-hil-dituzte-tiroz-nablusen.htm | Mundua | Israelgo indarrek lau palestinar hil dituzte tiroz Nablusen | Tel Aviven arabera, sarekadan hildako hiru gizonetatik bik apirilaren 7an Jeninen izandako tiroketa batean parte hartu zuten ustez; hiru kolono hil zituzten. Bere adar armatuko kideak direla jakinarazi du Hamasek. | Israelgo indarrek lau palestinar hil dituzte tiroz Nablusen. Tel Aviven arabera, sarekadan hildako hiru gizonetatik bik apirilaren 7an Jeninen izandako tiroketa batean parte hartu zuten ustez; hiru kolono hil zituzten. Bere adar armatuko kideak direla jakinarazi du Hamasek. | Israelgo armadak palestinarren aurkako beste sarekada bat egin du gaur goizean Nablusen, Zisjordania okupatuan. Eraso horretan, hain zuzen, Israelgo indarrek gutxienez hiru palestinar hil dituzte tiroz, eta beste lau zauritu, Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Hildakoetatik bi ezin izan dituzte identifikatu, «haien aurpegiak erabat desitxuratuta» zeudelako Israelek jaurtitako balen ondorioz.
Bada, Israelgo armadak ohar batean esan duenez, hildakoetatik bik apirilaren 7an Jeninen izandako tiroketa batean parte hartu zuten ustez; hiru kolono israeldar hil zituzten eraso hartan. Hirugarrena geroago hil zen, balak eragindako zaurien ondorioz.
Hamasek jakinarazi duenez bere adar armatuko kideak ziren hildako hiru palestinarrak. Talde islamistak bere gain hartu zuen apirileko hilketa, eta nabarmendu ama-alabak Jerusalem hegoaldean dagoen legez kanpoko kokagune bateko herritarrak zirela. Orotara, milioi erdi judu bizi dira nazioarteak legez kanpokotzat jotako 200 kokagunetan.
Gaur goizeko sarekadan, berriz, Palestinako Ilargi Gorriak esan du lau pertsona ospitalera eraman behar izan dituztela, eta gutxienez 150 lagunek negar gasa arnastu dutela, tartean zenbait ikasle. Gainera, Palestinako Wafa berri agentziaren arabera, indar israeldarrek etxebizitza zibilen aurka tiro egin dute, eta hasieran medikuei sartzea galarazi diete. Israelen erasoa arbuiatzeko eta horri erantzuteko asmoz, Nablusko alderdi politikoek greba orokorrera deitu dute gaurko.
Israelgo armadako bozeramaile militar batek, ostera, esan du segurtasun indarrek «terrorismoaren» aurka lan egiten jarraituko dutela. Bide horretan, Defentsa ministro Yoav Gallantek armada zoriondu du, «eskuadroi terrorista desagerrarazteagatik». Ynet hedabide israeldarraren arabera, armadako berrehun kidek parte hartu dute gaurko operazioan.
Horrez gain, 26 urteko emakume palestinar bat hil dute eguerdian Nablus hegoaldeko Huwara herrian. Ilargi Erdi Gorriaren larrialdi zerbitzuen arabera, bularrean tirokatu dute emakumezkoa, eta ondoren Rafidia erietxera eraman dute. Medikuen arabera, oso egoera larrian heldu da erietxera, eta ordu gutxira hil da. Tel Aviven arabera, emakumezkoak labana batekin zauritu du soldadu bat eta horregatik egin diote tiro.
Urtea hasi zenetik, Israelgo armadak eta kolonoek gutxienez 111 palestinar hil dituzte; horietatik hogei adingabeak dira. Palestinak zerrenda horretan sartu du Sheikh Khader Adnan 44 urteko preso palestinarra ere; Jihad Islamikoko buruzagia 85 eguneko gose greba baten ondoren zendu zen, herenegun. Palestinarrek Israel egin zuten heriotza horren erantzule, eta herenegun zenbait suziri bota zituzten.
Ikusi gehiago: Preso palestinar bat hil da Israelen, hiru hileko gose greba egin ostean
Israelek herenegun gauean erantzun zuen, Gaza bonbardatuz, Israelgo armadak jakinarazi zuenez. Wafa Palestinako berri agentziaren arabera, bota zituzten misiletako bost zibilak bizi diren eraikinetan erori ziren, eta eraso horretan pertsona bat hil zuten, eta beste bost zauritu.
Azken egunotako borroken ostean, Jihad Islamikoak eta Israelek su etena adostu zuten herenegun gauean. Atzo sartu zen indarrean, 05:00etan, Maan Palestinako hedabidearen arabera.
Desjabetzeak
Israelgo armadak Hebrongo udaletxea izandakoan bizi ziren hainbat palestinarri eraikina husteko agindu die gaur. Lekukoen arabera, sarreran zintzilikatu dute militarrek desjabetze agindua, jarraian eraikina kolono juduen esku utzi ahal izateko. Hebrongo alkate Taiseer Abu Sneinehek gaitzetsi egin du agindua, eta salatu du eraikina udalarena dela eta ez Israelgo agintariena. Auzitara joko dutela ere iragarri du.
Bethlehemen, berriz, palestinar baten jabetza zen jatetxe bat eraitsi dute, «baimenik gabe» eraikia zela argudiatuta. Jatetxea zegoen gunea C Eremuaren barruan dago, hau da, Israelen kontrolpean —hala daude Zisjordaniako bi herenak—, eta beraz, Tel Avivi dagokio eraikitzeko baimenak ematea, ordea eskariak palestinarren aurkezten dituztenean ezezkoa izaten da erantzuna. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227507/usansoloko-udala-osatzeko-batzordea-sortu-dute.htm | Gizartea | Usansoloko Udala osatzeko batzordea sortu dute | Usansolo Herria plataformako zortzi parte hartzaile eta EAJko beste hiru ditu batzordeak. Hala ere, baliteke maiatzaren 28ko hauteskundeen ostean osaera aldatzea. | Usansoloko Udala osatzeko batzordea sortu dute. Usansolo Herria plataformako zortzi parte hartzaile eta EAJko beste hiru ditu batzordeak. Hala ere, baliteke maiatzaren 28ko hauteskundeen ostean osaera aldatzea. | Usansoloko Udala osatzeko batzordea sortu dute gaur Txapelena baserrian. Horretarako, Bizkaiko Foru Aldundiak 2019ko udal hauteskundeetan Galdakaon (Bizkaia) izandako emaitzak eskatu dizkio Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralari. Emaitza horien arabera, batzordearen parte izango dira Usansolo Herria plataformako zortzi lagun, baita EAJko hiru kide ere. Presidentea ere aukeratu dute gaurko saioan.
Hala ere, baliteke batzordearen osaketa aldatzea maiatzaren 28ko hauteskundeen ostean. Hauteskunde Batzorde Zentralak erabaki du Usansolon ez direla hauteskundeak egingo, herria ez delako toki erakundeen erregistroan agertzen, eta ez duelako hautesle erroldarik; Galdakaon bozkatu beharko dute herritarrek. Hori dela eta, behin batzordea osatuta, erregistro horretan izena ematea eskatuko dute; 30 eguneko epea ezarri dute horretarako. Izen ematea onartzekotan, Hauteskunde Batzordeari eskatuko diote batzordearen osaketa berri bat egiteko, 2023ko udal hauteskundeetako emaitzak kontuan hartuta.
Bizkaiko Batzar Nagusiek iazko azaroan onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerria izateko eskaera. Halere, hilabete bat geroago, Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpen horri, Usansolok ez zuelako gainditzen 5.000 biztanleren langa. Errekurtsoarekin batera, Usansolo udalerri bihurtzeko prozesua eteteko eskatu zuen abokatutzak, behin-behineko neurri gisa, baina otsailaren amaieran, EAEko Auzitegi Nagusiak ez zuen halakorik onartu: auzia ebatzi bitartean, tramiteekin aurrera jarrai dezakete Usansolon.
«Mugarri garrantzitsua»
Elixabete Etxanobe Herri Administrazio eta Erakunde Harremanetarako foru diputatuaren esanetan, batzordea osatzea «mugarri garrantzitsu» bat da. Baina, era berean, adierazi du beharrezkoa dela oraingoz «zuhurrak» izatea: «Itxaron behar dugu toki erakundeen erregistroan Usansoloren izen ematea onartu arte». Bitartean, Bizkaiko Foru Aldundia «adi» egongo da, eta bere jarrera mantendu eta defendatuko du. Ibilbide «luzea» egin dela esan du Etxanobek, eta oraindik «urratsak» daudela egiteke. «Espero dugu bide hori ondo amaitzea». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227508/kirmen-uribek-irabazi-du-eusko-ikaskuntza-saria.htm | Kultura | Kirmen Uribek irabazi du Eusko Ikaskuntza saria | «Gaur mundua zabalik dago euskararekiko. Planetak osasungarri gisa hartzen du gureak bezalako hizkuntzak erabiltzea», adierazi du idazleak New Yorketik. | Kirmen Uribek irabazi du Eusko Ikaskuntza saria. «Gaur mundua zabalik dago euskararekiko. Planetak osasungarri gisa hartzen du gureak bezalako hizkuntzak erabiltzea», adierazi du idazleak New Yorketik. | Gauean telefonoa itzalia izaten du, eta gaur goizean «albistearekin esnatu» da Kirmen Uribe New Yorken. Idazleak irabazi du aurtengo Laboral Kutxa-Eusko Ikaskuntza saria. «Nazioartean arrakasta handia izan duen bere sormen lan bikainari esker, Kirmen Uribek curriculum nabarmenena irabazi du», epaimahaiak gaur iragarri duenez.
XXI. mendean euskal literaturaren «berritzaile nagusietako bat» izateagatik eta nazioartean euskararen eta euskal kulturaren «enbaxadore argia» izateagatik eman diote saria, epaileen arabera. «Gure hizkuntza, balioak eta bizimoduak gure mugetatik haratago zabaltzea lortzen duen diplomaziaren adierazgarri dira haren lana eta nortasuna», adierazi dute. «Eta, umiltasunetik, naturaltasunetik eta sortzeko independentziatik abiatuta, idazlea gai da dimentsiorik intimoena eta kultura komunitate gisa munduaren aurrean dugun presentziaren inguruko hausnarketa existentzialista uztartzeko».
Uribek eskertu egin ditu hitzok, baina esan nahi izan du «saria belaunaldi osoarentzat» dela; idazle belaunaldiarentzat, batez ere. Gaineratu duenez, bere belaunaldian (1970. urtean jaio zen) idazle, musikari eta zinemagile «bikainak» daude.
Uriberen lanaren «izaera humanista eta irekia» nabarmendu dute epaileek, eta «ezberdinen arteko elkarrizketaren aldeko apustua» egin duela goraipatu dute. Haren «mundu ikuskera guztiz euskal» dela gaineratu dute.
Horrez gain, idazlearen lanaren nazioarteko proiekzioa nabarmendu dute. «Haren lanak hogeiren bat hizkuntzatara itzuli dituzte. Haren ospea Txina eta Japoniaraino iritsi da, eta plazaratu dituen eleberriak urteko onenen artean daude herrialde horietan».
Izan ere, «hanka bat New Yorken eta beste bat Euskal Herrian» duela jarraitzen du idazleak. «Gaur mundua zabalik dago euskararekiko: ez da lehen bezala, ez baitzen baloratzen gauzak euskaraz egitea. Planetak osasungarri gisa hartzen du gureak bezalako hizkuntzak erabiltzea. Ekologian bezala hartzen da», adierazi du. «Euskarak balio erantsia ematen dio zure lanari».
Gaineratu duenez, beste nobela bat idazten ari da orain. «Berritzaile izaten saiatuko naiz, gauzak beste modu batean egiten, eta, orain arte bezala, Euskal Herrian errotuta».
Hizkuntza eta sari ugari
Ondarroako idazlea (Bizkaia) arrantzale sendi batean jaio zen, eta poesia lantzen hasi zen; besteak beste, inguruko musika taldeentzako hitzak sortu zituen gaztetan. Landu zituen gaien artean antimilitarismoa zegoen, intsumisoa izan baitzen.
Bitartean heldu eskutik (2001) poesia bildumarekin egin zen ezagun. Kritika Saria eskuratu zuen, eta hainbat hizkuntzatara itzuli zuten. Horietan, ingelesezkoak ireki zizkion AEBetako literatura munduko ateak. Apaltasunari eginiko gorazarrea dago horretan, besteak beste, kritikariek nabarmendu dutenez.
Bilbao-New York- Bilbao lehenengo eleberrian, berriz, autofikzioa landu zuen. Idazlea protagonista bihurtuta, familiaren historia, benetako bizipenak eta fikzioa nahastu zituen, baina nostalgiatik urrun.
Tokian tokikoaren eta globalaren arteko dikotomia faltsua dela erakutsi du bere lanarekin: Ondarroa jaioterria eta New York txanpon bereko bi aurpegi izan daitezkeela, alegia.
Horrez gain, goraipatu izan diote komunikatzeko bide berriak jorratu izana, irakurlearen, literaturaren eta munduaren arteko zubiak eraikitzeko.
Horren adibidea da, esaterako, Uribek BERRIAn duen podcasta: New Yorkeko munduak. Astero argitaratzen ditu etxe orratzen hirian bizitzeak eragiten dizkion hausnarketak. Bere burua, gainera, euskal literaturaren testuinguruaren barruan ikusten du, ez aparteko izar bakarti gisa. Hainbatetan esan du bere erreferentziak Jon Mirande, Joseba Sarrionandia, Iñigo Aranbarri, Eider Rodriguez eta Harkaitz Cano direla, besteak beste. «Hainbat dira asko gustatzen zaizkidan idazleak. Ez naiz ezer aurreko idazlerik gabe; kritika literarioa idazle gehiagok merezi dute».
Lehen ere, sari ugari irabazitakoa da. 2007an, finalista izan zen AEBetako PEN sarian, poesia itzuliaren atalean, Bitartean heldu eskutik lanarengatik. Meanwhile Take My Hand itzuli zuten.
Horrez gain, Kritikaren Saria eskuratu zuen 2002an, 2009an eta 2016an, eta Espainiako Literatura Sari Nazionala 2009an. 111 Akademiaren saria ere jaso zuen 2016an. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227509/etxebizitza-lege-berriaren-aplikazioa-moteldu-egingo-dute-eajk-eta-psek.htm | Gizartea | Etxebizitza lege berriaren aplikazioa moteldu egingo dute EAJk eta PSEk | EH Bilduk mozio bat eraman du ganberara, besteak beste alokairuen prezioen sistema bat ezartzeko eta tentsio handiko eremuak izendatzeko, baina EAJk eta PSE-EEk aurrera atera dute beren osoko zuzenketa, «Euskadin Espainiako lege berria aplikatzeko dokumentu bat» egin dadin ezeren aurretik. | Etxebizitza lege berriaren aplikazioa moteldu egingo dute EAJk eta PSEk. EH Bilduk mozio bat eraman du ganberara, besteak beste alokairuen prezioen sistema bat ezartzeko eta tentsio handiko eremuak izendatzeko, baina EAJk eta PSE-EEk aurrera atera dute beren osoko zuzenketa, «Euskadin Espainiako lege berria aplikatzeko dokumentu bat» egin dadin ezeren aurretik. | Hauteskunde kanpainaren hotsa gero eta ozenagoa den egun hauetan, PSE-EEk ez du EAJ bakarrik utzi nahi izan Eusko Legebiltzarrean, Madrilen onartu berri den Etxebizitza Legea «lehenbailehen» aplikatzeko oposizioaren ekinaldi baten harira. Jaurlaritzan bazkide duen alderdiarekin batera osoko zuzenketa bat onartu du PSEk, ezerezean uzteko EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako agiria. Jeltzaleek eta sozialistek adostu dute Espainiako Etxebizitza Legearen inguruko azterketa bat eskatzea Jaurlaritzako Etxebizitza Sailari, «Euskadiko Etxebizitza Legeari neurri osagarriak sartzeak ekar dezakeen alderdi guztietan». Labur esanda: atzeratu egingo dira epemuga jakinik gabe Madrilen onartutako lege berriak ematen dituen tresnen aplikazioa, tartean eremu tentsionatuen izendapena, nahiz eta lege hori PSOEk berak onartu duen, hain zuzen EH Bilduren eta Podemosen aldeko botoekin.
Beraz, ikusteko dago lege horrek zenbateko eragina izango duen Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, EAJk sendo jarraitzen baitu eskumenen urraketaren tesian. Irune Berasaluze jeltzaleak adierazi du «Euskadiren eskumenen alde» ari direla; azaldu du azken 40 urteetan etxebizitza politika oso bat garatu duela Jaurlaritzak, eta beste erkidegoek «kopiatu» egin dutela hori. Datu batzuk eman ditu: alokairu sozialeko 26.000 etxebizitzako parkea kudeatzen du EAEko administrazioak, «eta beste mila etxebizitza» egiten ari da Jaurlaritza. Gogora ekarri ditu DSBE laguntzak eta 25-29 urte artekoek alokairurako jaso ditzaketenak, aldarrikatzeko «aurreratuagoa» dela Lakuaren etxebizitza politika Espaniako Estatuko beste edozein administrazioren aldean. «Sanchez etxebizitza politikak lerrokatzeaz aritu da, eta, bide batez, birzentralizatu ere egin daitezke: ez gaude prest horretarako».
Abertzale izateari utzi
EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk nahi zuten «alokairu prezioak kontrolatzeko sistema bat abian jartzea, beharrezkoak diren aldaketak aztertuz eta prestatuz». Lege berriak eskaintzen dituen neurri berriak «lehenbailehen» aplikatzea da adostu duten agiriaren helburua, bereziki «erreferentziazko prezio-indizeen sistema bat ezartzeko, eta eremu tentsionatuak izendatzeko». Horrez gain, babes publikoko etxebizitzen «erdiak gutxienez alokairu sozialera» bideratzeko eskaera da, eta «pizgarri eta zigor fiskalen bidez alokairuen prezioak sustatzeko zerga erreformarako» proposamena.
Baina agiri hori atzera bota du EAJren eta PSE-EEren gehiengoak, oraingoan PPren botoak ere gehituta. EH Bilduko legebiltzarkide Unai Fernandez de Betoñok gogoratu du %7 arteko igoerak egon direla oso tarte laburrean alokairuetan, euskal hiri eta herri batzuetan, «funts putreek lur hartu» dutela jadanik Euskal Herrian, eta «%33 arteko igoeraz» hitz egiten hasiak direla. «Zein da zuen proposamena horrelako egoera bati erantzuteko?», galdetu die EAJko legebiltzarkideei. Madrilen onartutako legearen aplikazioa «hurrengo legegintzaldi batera» atzeratu nahi izatea leporatu die: «Ematen du edozer egiten ari zaretela alokairuei mugarik ez jartzeko».
Akusazio horri erantzunez, Berasaluze jeltzaleak urrunago eraman du koalizioari eskumenen defentsaren harira egindako kritika. «Dena suntsitu behar zela esaten zenuten lehen, eta, Madrilera joan, eta denari baietz esaten hasi zarete». EH Bilduk «abertzale izateari utzi ote dion zalantza» ere helarazi du jeltzaleak. Eta garbi utzi du nola jokatuko duen EAJk lege berriaren aplikazioan: «Aurrena, txostena, eta gero ikusiko da neurri batzuk aplikagarriak diren ala ez».
Fernandez de Betoñok erantzun du koalizioa ez dagoela prest tresna berrien aplikazioa atzeratzeko, «larrialdi bat baitago jende askorentzat etxebizitzaren arloan». Gaineratu du «oso garbi» dagoela koalizioak euskal eskumenak defendatzen dituela.
UPNren betoa Senatuan
PSE-EEko Maria Jesus San Josek Espainiako Etxebizitza Legaren bertuteak azaltzen eman du denbora gehien, eta ez du argi azaldu EAJrekin adostutako osoko zuzenketaren aldeko PSEren jarrera, baina ohartarazi du tentsio handiko eremuak izendatzea ez dela «automatikoa» izango, «sergurtasun juridikoa» behar delako hori egin aurretik.
Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkide Iñigo Martinez Zatonek galdetu die PSE-EEko legebiltzarkideei «zeren zain» ote dauden legea aplikatzen hasteko: «Onartezina da orain ikerketak eskatzen hastea inolako epemugarik jarri gabe. Herritarrei duintasuna eman behar zaie lehenbailehen etxebizitzari dagokionez».
Bestalde, UPNk beto bat erregistratu du Espainiako Senatuan, Espainiako Etxebizitza Legearen aurka, «Nafarroarenak diren eskumenak urratu dituelako Sanchezen gobernuak, eta hauteskundeei begira egin duelako».
Donostian, berriz, legealdiko azken udalbatzarrean, Kaleratzeak Stop, Alokairu Bentaberri eta Azorako Maizterrak eragileen proposamena aurkeztu dute EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak, eta Etxebizitza Legea ontzat jo dute EAJ eta PP ez beste alderdi guztiek. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227510/sormen-bekak-haur-eta-familientzako-lan-bat-sarituko-du-aurten.htm | Kultura | Sormen Bekak haur eta familientzako lan bat sarituko du aurten | Edozein diziplinatako lanak aurkeztu ahalko dira Gerediaga elkarteak eta Durangoko Udalak antolatutako bekara. Irailaren 21era arte bidali ahalko dira proiektuak, eta irabazleak Durangoko 2024ko azokan erakutsiko du. | Sormen Bekak haur eta familientzako lan bat sarituko du aurten. Edozein diziplinatako lanak aurkeztu ahalko dira Gerediaga elkarteak eta Durangoko Udalak antolatutako bekara. Irailaren 21era arte bidali ahalko dira proiektuak, eta irabazleak Durangoko 2024ko azokan erakutsiko du. | Seigarren urtez antolatu dute Sormen Beka Gerediaga elkarteak eta Durangoko Udalak. Euskaraz egindako sorkuntza sustatu eta ezagutarazi asmo du proiektuak, eta aurten haur eta familientzako sorkuntza lana sarituko dute: edozein diziplinatakoak edota diziplinen arteko uztarketatik landutakoak izan daitezke, eta zabalik dago jada proposamenak aurkezteko epea. Irailaren 21era bitarte jasoko dituzte proiektuak gerediaga@durangokoazoka.eus helbidean; irabazleak 15.000 euro izango ditu ordainetan, eta Durangoko 59. Azokan erakutsiko du lana, Saguganbara gunean, 2024an.
18 urtetik gorako sortzaile berrientzat da beka. Askotariko erak onartzen dituzte: ikuskizun bat izan daiteke, adibidez, zirkuaren, antzerkiaren edota ipuin kontaketaren arlokoak. Euskarri bat ere aurkeztu daiteke aukeran: mahai jolasa, musika ala bideoa. Antolatzaileek iragarri dutenez, irabazlea aukeratzeko lau irizpide hartuko dituzte kontuan: proiektuaren kalitatea, gaitasun berritzailea eta originaltasuna, lanaren hedatze ahalmena eta aurrez aurreko defentsa —aurkeztutakoen artean lauzpabost hautatuko ditu epaimahaiak, eta horiek izango dira defendatu beharrekoak—. Durangoko 58. Azokan iragarriko dute zer proposamenek irabazi duen, abenduan.
Lan hauek saritu dituzte aurreko urteetan:
2018: ATOPIArpg euskarazko rol jokoa (literatura)
2019: Kai Nakai. Iratxe Aguileraren lehenengo lana (musika)
2020: Bañolet. Lau ataleko telesaila (ikus-entzunezkoa)
2021: Ibai Aizpururen Barraka. Bideojokoa.
2022: Eukalyptus dantza-antzerkia. Jon Ander Urresti. Aurtengo Durangoko Azokan estreinatuko dute. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227511/domusa-teknik-40-mlk-ultra-eta-txindokiko-kilometro-bertikala-asteburuan.htm | albisteak | Domusa Teknik 40 MLK ultra eta Txindokiko kilometro bertikala asteburuan | Larunbatean izango da Azpeitiko Lagun Onak taldeak antolatutako ultradistantziako proba (65 km, 3.700 m+). Bi ediziotan, zaleen eta korrikalarien «sekulako erantzuna» jaso du. Igandean, berriz, Euskadiko proba bertikalen txapelketa izango da Txindokikoa. | Domusa Teknik 40 MLK ultra eta Txindokiko kilometro bertikala asteburuan. Larunbatean izango da Azpeitiko Lagun Onak taldeak antolatutako ultradistantziako proba (65 km, 3.700 m+). Bi ediziotan, zaleen eta korrikalarien «sekulako erantzuna» jaso du. Igandean, berriz, Euskadiko proba bertikalen txapelketa izango da Txindokikoa. | Azpeitiko Lagun Onak Mendi Bazkunak antolatuta Domusa Teknik 40 MLK mendi lasterketaren bigarren edizioa egingo da larunbatean. Ultradistantziako Euskal Herriko Kopako bigarren proba izango da Azpeitikoa. Neurriak, hauek: 65 km eta 7.400 metroko desnibel metatua (3.700 goranzkoa). Azpeitian bertan abiatu eta bukatu, ibilbidea Errezil, Bidania-Goiatz eta Beizama herrietatik igaroko da, baita mendi gailur hauetatik ere: Arroita edo Arauntza (612), Sañu (616), Gazume (1002), Hernio (1078), Murumendi (868), Izazpi (973), Hiruarrieta edo Samiño (933) eta Xoxote (912).
Guztira 550 korrikalari izango dira lehian. Horien artean, iazko lehen edizioko bi irabazleak, Aritz Egea urretxuarra (Gipuzkoa) eta Oihana Azkorbebeitia abadiñarra (Bizkaia) txapelari eusten saiatuko dira. «Haiekin batera, gazteak datoz indartsu. Gizonezkoetan, Goar Lopetegi, Borja Zubizarreta, Alvaro Ramos... Garai bateko kondairak ere bai, Javi Dominguez adibidez. Espainiatik, berriz, Marcos Ramos dator, Kataluniatik Diego Arroyo...», jakinarazi du Pedro Segui antolakuntzako kideak. Emakumezkoetan, aldiz, azken orduko bi baja garrantzitsu izan dituzte: Marta Molist kataluniarra, ultradistantziako Espainiako txapeldun izandakoa, ez da Azpeitian izango, minez dabilelako, eta Maud Combarieu aspaldi honetan Urruñan (Lapurdi) bizi den korrikalari frantziarra ere, oposaketak tarteko, ez da azkenean irteeran izango. «Beraz, Asics taldeko Christine Selman frantziarra izan daiteke Azkorbebeitiaren aurkari nagusietakoa», Seguiren arabera.
Faboritoak faborito, bailarakoen eta batez ere azpeitiarren eta azkoitiarren parte hartzea nabarmendu dute antolatzaileek, ehuneko handi bat bertakoa baita. Alde horretatik, lasterketaren bi edizioetan «korrikalarien eta zaleen aldetik sekulako erantzuna» jaso dutela goraipatu nahi izan dute. «Iaz, lehen edizioan, 24 orduz azpitik bukatu ziren 400 dortsalak. Aurten, 550 dortsal jarri ditugu eta bi orduz azpitik bukatu ziren. Ez da noski dena gure meritua, kirola asko ari da hazten, eta jende asko ari da ausartzen distantzia luzeetan», adierazi du Seguik.
Antolakuntzak indar handia jarri du emakumezkoen parte hartzea sustatzeko. Iazko datuei erreparatuta, jabetu ziren %8,5 bakarrik zirela emakumezkoak, eta, iaztik hona, parte hartze hori bultzatzeko hainbat egitasmo jarri dituzte martxan. «Badakigu joera hori ez zela urte batetik bestera aldatuko, baina urtean zehar hainbat irteera egin ditugu emakumezkoekin, eta sekulako erantzuna izan dute. 70 emakumezko ateratako irteeraren bat izan da, adibidez. Eta aurten, %5 handitu da emakumezkoen partaidetza. Ez da asko-asko ere, baina bai bide onean goazen seinalea», nabarmendu du Seguik.
Taupada urdina, boluntarioen emana...
Kirol ikuspegi hutsaz gain, lasterketak baditu bestelako helburu batzuk ere; inklusioa da horietako bat. Alde horretatik, Pol Makuri Salomon taldeko korrikalariak hitzaldi bat emango du ostiral goizean Azpeitian, eta beste bat arratsaldean Azkoitian, umeentzat. Makurik eskuineko aldea paralisiak jota dauka jaiotzatik, baina mendiko eskian olinpikoa izana da, eta iaztik Salomon taldean ari da korrika. «Hitzaldien ondoren, ostiralean bertan komunikatu bat irakurriko du Makurik, eta gero idatzi hori lekuko baten barnean sartuko dugu. Larunbatean, Eskola kirola programako ume guztiak Azpeitiko plazatik aterako dira, eta Trail Martxa Urdina deitu duguna osatuko dute, Xaguxatar bideari jarraituz eta lekukoa elkarri pasatuz, Ikasberriko gunera arte».
Boluntarioen lana ere goraipatu du antolakuntzak. «350 boluntario inguruk hartzen du parte, herrien eta herritarren laguntza izugarria da, eta lasterketaren arrakasta hortik dator eta hortik etorriko da. Eta ez bakarrik Azpeitian eta Azkoitian. Inguruko herri txikietan ere laguntza handia jaso dugu. Anoagune nagusietako bat, adibidez, Iturburukoa da, eta hor Errezilgo eta Bidaniko jendeak asko-asko lagundu digu, eta udaletxeek beraiek ere bai».
Lasterketa honen abaroan, Errezilgo (Gipuzkoa) Domusa Teknik enpresak eta Oñatiko (Gipuzkoa) Lana kooperatibak Domusa Teknik Lana taldea sortu dute aurten. Trail lasterketa hauek azken urteotan izan ari diren goraldia ikusirik, taldearen helburuetako bat taupada urdina egitasmoa bultzatzea da. «Euskaltelek txirrindularitzan sortu zuen marea laranjaren antzekoa, baina trailaren edo mendiko lasterketen ingurua», jakinarazi du Pedro Seguik. «Euskal zaleak elkartzeko modu bat da, erreferentziazko kolore bat hartuta. Aurten, Xoxoteko aterpean, taupada urdina gunea izango da, eta hor paella dastatzeko eta kamiseta urdina jasotzeko aukera izango da».
Txindokiko kilometro bertikala igandean
Azpeitikoaz gain, asteburu honetan badira beste hainbat mendi lasterketa ere. Igandean, besteak beste, Txindokiko kilometro bertikala egingo da Larraitzen (Abaltzisketa). Lasterketa bertikalen Euskadiko txapelketa izango da, gainera, Txindokikoa. Irteera 10:00etan izango da Larraiztik. Txindokiko KBak ibilbide berria izango du. Jatorrizko ibilbidean bezala, korrikalariak Larraiztik abiatuko dira, baina lehendabizi Gaintzako bidegurutzera joango dira irteera neutralizatuan. Puntu honetan hasiko da kronometroa martxan, eta korrikalariek 3,6 km eta 980m+ egin beharko dituzte gailurreraino. Bidean Oria iturritik igaroko dira (kontrol puntua), eta handik tximista esaten dioten bidean gora igoko dira.
Iñaki Maiorak Ordizitik Txindokirako errekorra egiteko hartu zuen bideari eutsi nahi izan diote antolatzaileek, ibilbide horrek duelako bertikal kutsurik eta gogortasunik handiena. 2022ko Txindokiko Kilometro Bertikaleko edizioan gizonezkoen errekorra ondu zen, eta emakumezkoen marka berria jarri zen: Oihana Kortazarrek 44:05 behar izan zuen gailurra jotzeko, eta Asier Larruzeak 35:59.
Guztira 241 lasterkari daude izena emanda Txindoki KBrako.
Domusa Teknik 40 MLK Egitaraua Ostirala, maiatzak 5
10:30: Pol Makuri korrikalariaren hitzaldia, Soreasun (Azpeitia) 15:30: Pol Makuri korrikalariaren hitzaldia, Baztartxon (Azkoitia) 17:30-19:30: Dortsal banaketa, Azpeitiko Plaza Nagusian (Berdura plaza) 17:30-20:00: Korrikalarien azoka, Matxinada plazan 19:00: Briefinga, Sanagustin kulturgunean
Larunbata, maiatzak 6 06:00-7:00: Dortsal banaketa Azpeitiko Plaza Nagusian (Berdura plaza) 8:00: Lasterketa irteera, Azpeitiko Plaza Nagusian 9:30: Trail martxa urdinaren irteera Herriko plazatik 11:00: Trail martxa urdinaren iritsiera anoagune urdinean (Ikasberri) 10:00-20:00: Korrikalarien azoka, Matxinada Plazan 10:30-13:30: Beizamako txakolina eta pintxoak Santa Ageda gainean 11:00-18:00: Puzgarriak anoagune urdinean 11:00-13:00: Sentsibilizazio jolasak anoagune urdinean 12:00-18:00: Pintxo eta edariak anoagune urdinean, Eusko Labelen eskutik 13:00: Paella jana taupada urdina gunean (Xoxoteko aterpean) 18:00-20:30: DJa Herriko plazan 20:30: Lasterketaren itxiera 20:45: Sari banaketa herriko plazan 21:00: Elektrotxaranga Etxezuri aurretik 22:30: Gatiburen kontzertua, Sanagustin kulturgunean |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227512/iruneko-udalak-aurkeztu-du-kopako-finalerako-plana.htm | Kirola | Iruñeko Udalak aurkeztu du Kopako finalerako plana | Gazteluko plazan lau pantaila handi jarriko dituzte partida ikusteko; udaletxean kamiseta erraldoi bat jarriko dute, eta Ziudadela argiztatuko dute. | Iruñeko Udalak aurkeztu du Kopako finalerako plana. Gazteluko plazan lau pantaila handi jarriko dituzte partida ikusteko; udaletxean kamiseta erraldoi bat jarriko dute, eta Ziudadela argiztatuko dute. | Argi dago asteburuan Sevillako protagonistetako bat Osasuna izanen dela, baina taldeak Iruñean izanen duen presentzia eta garrantzia ez da urrun geldituko. Iruñeko Udalak jakinarazi duenez, Gazteluko plazan lau pantaila handi jarriko dituzte âbost metro zabal eta hiru metro garai bakoitzaâ, partida ikusi ahal izateko. Horietako bakoitzak plazako alde batera begiratuko duenez, puntu guztietatik ikusi ahalko da partida: 360 graduko esperientzia izanen da. 20:00etatik aurrera eta, partida hasi bitarte, gainera, DJ batek girotuko du lekua.
Ikusi gehiago: Realzaleek ere: 'Ale, Osasuna, ale, ale!'
Maria Caballero zinegotziak adierazi duenez, larunbat goizerako apainduta egonen da plaza: Iruñea Osasunarekin kanpainaren barnean garatu dituzten kartelekin. Hiriko bertze lekuak ere ez dira hutsik geldituko, ostiralean udaletxean kamiseta erraldoi bat jarriko baitute, 14:00 aldera. Larunbat iluntzean, berriz, Iruñeko Ziudadela gorriz eta urdinez jantziko dute, argien bidez. Horrez gain, segurtasun, mediku eta garbiketa zerbitzuak normalean baino ugariagoak izanen direla adierazi du Caballerok.
Izan ere, espero da jendetza bilduko dela Gazteluko plazan, eta, larrialdiak ahal bezain laster artatzeko, laguntza medikorako postu bat egonen da bertan. Bertzetik, Caballerok adierazi duenez, segurtasuna bermatzeko, Udaltzaingoak, Foruzaingoak eta Espainiako Polizia Nazionalak talde berezi bat osatuko dute. Garbitasunari dagokionez, kolore gorriko hogei edukiontzi jarriko dituzte Gazteluko plazan barrena, 1.000 litroko edukierakoa bakoitza. Partida amaitu ostean ere errefortzua egonen da garbiketari dagokionez: orotara, normalean baino hemezortzi lagun gehiago arituko dira lanean.
Harrera ofiziala
Osasuna garaile bada, igandean bertan eginen diote taldeari harrera ofiziala: 19:15ean, udaletxean. Udaletxe plazan, berriz, La Pamplonesa taldea giroa animatzen egonen da 19:00etatik aurrera. Gainera, Gazteluko plazako pantailetako bat bertan utziko dute, herritarrek harrera zuzenean jarraitu ahal izan dezaten. Taldeak ez badu irabazten, harrera ofiziala astelehenean eginen dute, 17:00etan. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227513/nafarroako-eh-bilduk-1310-neurri-proposatu-ditu-bere-programan.htm | Politika | Nafarroako EH Bilduk 1.310 neurri proposatu ditu bere programan | Udal eta foru hauteskundeetarako programa politikoa aurkeztu du Laura Aznal lehendakarigaiak. Autogobernuaren garapena, gizarte eta lurralde kohesioa, eta klima aldaketari aurre egitea daude lehentasunen artean. | Nafarroako EH Bilduk 1.310 neurri proposatu ditu bere programan. Udal eta foru hauteskundeetarako programa politikoa aurkeztu du Laura Aznal lehendakarigaiak. Autogobernuaren garapena, gizarte eta lurralde kohesioa, eta klima aldaketari aurre egitea daude lehentasunen artean. | Autogobernu handiagoa aldarrikatuko du EH Bilduk hauteskunde kanpainan. Nafarroako programa politikoaren aurkezpenean, Laura Aznal EH Bilduko lehendakarigaiak aldarrikatu du Nafarroako gizartea subjektu politikoa dela, eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko «tresna gehiago eta eskumen gehiago» behar dituela. Bide beretik, Foru Hobekuntzaren «benetako eztabaida» planteatuko du EH Bilduk datorren legealdian.
Autogobernua ez ezik, lurralde eta gizarte kohesioa eta klima larrialdiari «anbizio handiagoz» erantzutea izango dira koalizioaren ardatz nagusiak. Koalizio abertzaleak 227 orrialdeko programa aurkeztu du, eta 1.310 neurri proposatzen ditu hartan. 11 bloketan bildu ditu gai nagusiak, eta, aurkezpenean zehaztu zuenez, aipatutako hirurek dute lehentasuna.
Aznalen arabera, hilabeteak egin dituzte programa lantzen, eta gizarteko eragileekin bildu ostean, haien proposamenak jaso dituzte.
Gizarte eta lurralde kohesio handiagoa eskatu du EH Bilduk. Aznalek zehaztu zuenez, horrek esan nahi du kalitatezko zerbitzu publiko komunitarioak bermatu behar direla lurralde osoan. Adibidez, koalizioak lehentasunezkotzat jotzen du osasun sistema berrantolatzea, lehen arreta sendo batean oinarrituta eta espezialitateen itxaron zerrendak murriztuta.
Gainera, zaintzan, pertsona orori zaindua izateko eskubidea bermatu behar zaiola deritzo.
Gizarte eta lurralde kohesioaren barruan, beste atal hauek bultzatuko dituzte: mugikortasun iraunkorra bermatzea, lana eta aberastasuna banatzeko eredu berri bat lortzea, etxebizitza duina izateko eskubideari bide ematea, Nafarroako hizkuntza eta kultura aniztasunaren kudeaketa inklusiboa egitea, eta berdintasunezko politiketatik politika feministetarako jauzia ematea, «benetako berdintasuna lortzeko asmoz».
Klima larrialdiari aurre egiteko orduan «anbizio handiagoa» eskatu du Aznalek. Haren hitzetan, trantsizio energetikoa eta ekologikoa «espekulazio ereduari aurre egingo dioten irizpide zuzen eta demokratiko batzuen gainean» gauzatu behar da. Energia berriztagarriak eta autokontsumoa sustatu behar direla deritzo, baina parte hartze publiko eta komunitarioak bermatuta eta herritarrentzako arrazoizko prezioak ziurtatuta. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227514/gutxiago-igo-ditu-ebzk-interes-tasak-baina-375an-dira-jada.htm | Ekonomia | Gutxiago igo ditu EBZk interes tasak, baina %3,75an dira jada | Lagardek ohartarazi du ez dutela amaitu igoerekin, baina ez du argitu noraino iritsiko diren. Euroguneko bankuak mailegu gutxiago ematen ari dira, interes tasa handien ondorioz. | Gutxiago igo ditu EBZk interes tasak, baina %3,75an dira jada. Lagardek ohartarazi du ez dutela amaitu igoerekin, baina ez du argitu noraino iritsiko diren. Euroguneko bankuak mailegu gutxiago ematen ari dira, interes tasa handien ondorioz. | Gailurrera iritsi ahala, polikiago. Oxigenoaren gutxitzeak moteldutako mendizaleen antzera, Europako Banku Zentralak ere interes tasak motelago igotzea erabaki du, igoera fase hori goia jotzetik gero eta hurbilago baita. Gaurko bileran, puntu laurden igo zituen interes tasak, bai bankuek EBZn egiten dituzten gordailuena (%3,25eraino), baita bankuei maileguen truke kobratzen dien interesena ere (%3,75eraino).
Tasarik handienak dira 2008az geroztik, baina are gehiago igoko direla oso argi utzi du Christine Lagarde EBZko presidenteak: «Bidaia batean gaude, eta oraindik bide gehiago egin behar dugu». Hau da, maileguak gehiago garestitu nahi dituztela, horrela lortuko dutelakoan inflazioa apaltzea, bankuak egokitzat jotzen duen %2ko tasara. Noraino igoko dituen ez du argitu Lagardek: «Ez dugu zenbaki magiko bat; jakingo dugu iristen garenean».
Belatzen presioa ez da amaitu. Hartutako erabakiak «adostasun handia» izan zuela aipatu zuen Lagardek, baina izan ziren 0,5ekoa eskatu zutenak ere.
Etenik ez igoeretan
EBZren Frankfurteko egoitzan egindako agerraldian, beste gauza bat nabarmendu du Lagardek: ez dutela «atsedenaldirik» egingo igoeretan, eta, hortaz, beste bat espero behar dela banku zentralaren kontseiluaren hurrengo bileran, ekainaren 15ean. Maiatzean inflazioak gora nabarmen egiten ez badu, bilera horretan ere puntu laurden bateko igoera espero daiteke.
Igoeretan eten bat egin ez duela ohartarazita, EBZk bere burua bereizi nahi izan du AEBetako Erreserba Federalak asteazkenean egindakotik. Izan ere, hark ere 0,25 puntu handitu zituen interes tasak, baina Jerome Powell Fed-eko buruak iradoki zuen igoeretan geldialdi bat egingo zutela.
Atlantikoaren bi aldeetan egoera makroekonomikoa antzekoa da: inflazioa apaltzen ari da —bizkorrago AEBetan, %4,4an baitago—, eta interes tasen igoera bortitzak ez du ito ekonomiaren hazkundea, baina bai moteldu. Eta langabezia behera egiten ari da batean eta bestean; eurogunean, %6,5ekoa da, euroa zirkulazioan dagoenetik izandako txikiena.
Baina, langabeziari baino gehiago, inflazioari erreparatzen dio EBZk, eta arlo horretan ikusitakoa ez zaio lasaitzeko modukoa iruditzen. «Inflazioa oraindik oso handia izango da aldi luze baterako», dio haren agiriak. Banku zentralak huts egin zuen inflazioaren igoera oso aldi labur baterakoa izango zela iragarri zuenean, eta are gehiago iaz, bizkor jaitsiko zela kalkulatu zuenean.
Urrian jo zuen goia inflazioak, urte arteko tasa %10,6ra iritsi zenean, eta apirilean, lehen kalkuluen arabera, %7 izan da. Martxotik apirilera hamarren bat igo izanak erakusten du luze joko duela %2ra jaisteak, baina badira zantzu positiboak ere: azpiko inflazioa, jaki freskoak eta energia aintzat hartzen ez dituena, lehen aldiz apaldu da 2022ko ekainaz geroztik —hamarren bat, %5,6raino—.
Mailegu gutxiago
Puntu laurden bakarrik igo izanaren beste arrazoietako bat da banku zentralak ulertu izana interes tasen igoerak bere helburua lortu duela. Izan ere, asteartean argitaratutako txostenean, EBZk ziurtatu zuen bankuek jada murriztu dietela maileguen jarioa bai herritarrei baita enpresei ere. Horrek erakusten du, Lagarderen arabera, interes tasak dagoeneko «murriztaileak» direla, nahiz eta artean ez diren inflazioa bezain handiak. Euriborra, esaterako, %3,843ra iritsi zen atzo, eta maiatzean %4ra iristea espero da.
Maileguak gutxitzea zen, hain zuzen ere, interes tasa handiagoen bitartez EBZk lortu nahi zuena. Kreditu gutxiagorekin, ekonomia hoztu egin ohi da, eta eskari txikiagoaren ondorioz prezioen igoera moteldu egiten da. Bereziki gutxitu dira enpresek eskatutakoak, «eta enpresek esaten dute interes tasen ondorioz dela». EBZk galdekatutako bankuek argudiatu dutenez, maileguak emateko baldintzak gehiago estutuko dira bigarren hiruhilekoan.
Zorra arintzen
Atzoko bileran beste erabaki bat hartu zuen EBZk: APP programaren bidez erositako zorra gutxitzea. Martxoan eta apirilean 30.000 milioi euroren zorra saldu zuen banku zentralak, eta, merkatuek ongi digeritu dutela iritzita, uztailetik aurrera hilero 25.000 milioi salduko ditu.
APPren eta PEPP pandemiari lotutako erosketa programa bereziaren bitartez, EBZk 8,5 bilioi euroren zor publikoa eta pribatua pilatu du 2015. urteaz geroztik. Besteak beste, programa horiek ahalbidetu zuten gobernuak merke eta erraz finantzatu ahal izatea. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227515/moskuk-aebei-egotzi-die-kremlineko-bonbardaketaren-atzean-egotea.htm | Mundua | Moskuk AEBei egotzi die Kremlineko bonbardaketaren atzean egotea | Zelenskik adierazi du Ukrainak ez diola eraso egiten ez Moskuri, ez Putini. AEBetako 'think tank' baten arabera, Kremlinek berak antolatu zuen leherketa | Moskuk AEBei egotzi die Kremlineko bonbardaketaren atzean egotea. Zelenskik adierazi du Ukrainak ez diola eraso egiten ez Moskuri, ez Putini. AEBetako 'think tank' baten arabera, Kremlinek berak antolatu zuen leherketa | «Washington dago erasoaren atzean, badakigu». Hori esan du Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak gaur, eguneroko prentsaurrekoan, atzo goizaldean Kremlinen gertatu zen bonbardaketaz galdetu diotenean. Vladimir Putin Errusiako presidentea droneak erabiliz hiltzen ahalegindu izana leporatu dio Moskuk Ukrainari. Kievek, baina, ukatu egin du, eta Errusiari egotzi dio gertaera hori bera bultzatzea, modu horretan Ukrainari eraso egiteko aitzakia bat izango duelakoan. Volodimir Zelenski presidenteak berak adierazi du gaur Ukrainak ez diola eraso egiten ez Moskuri, ez Putini. Peskoven esanetan, baina, AEBetako Gobernuak «eraso terroristak» egiteko hartutako erabakiak «aplikatzera» mugatzen da Kiev. John Kirby AEBen Segurtasun Nazionalerako Kontseiluko bozeramaileak ukatu egin du: «Zerikusirik ez dugu».
Gertatutakoaren harira, Errusiako Gobernuak ez du frogarik erakutsi. Eta Institute for the Study of War AEBetako think tank-a areago joan da, eta esan du Errusiako Gobernuak berak antolatu zuela droneekin egindako bonbardaketa. «Gertatutakoa gerra Errusiako audientziara eramateko ahalegin bat da, modu horretan mobilizazio sozial zabalago baterako baldintzak ezarri ahal izateko», nabarmendu du ohar batean. Think tank-aren arabera, aireko defentsa sistemak indartzeko neurriak hartu zituen Errusiak duela ez asko, eta, orduan, «ia gertagaitza» iruditzen zaio bi dronek aireko defentsa sisteman hainbat geruza zeharkatu izana. Errusiako Gobernuak jakinarazi zuen Putin ez zegoela Kremlinen, Moskuren aldirietan duen egoitza batean baizik.
Ikusi gehiago: Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi
Bien bitartean, Errusiak Kievi eraso egin dio berriro, goizaldean; azkeneko lau egunetatik hirutan bonbardatu dute hiriburua. Ukrainako iturri ofizialek adierazi dute, ordea, jaurtitako droneek ez dutela ez biktima zibilik eragin, ez ezinbesteko azpiegiturarik txikitu. Kieven arabera, Errusiak jaurtitako 24 droneetatik hemezortziri eten diete bidea aireko defentsa sistemek. Herrialdeko beste eskualde batzuetan ere sirena hotsak entzun dira. Kievek jakinarazi du, aldi berean, Errusiaren bonbardaketen ondorioz 23 zibil hil zirela atzo Kherson hirian.
Bestalde, Erresuma Batuko Gobernuaren inteligentzia zerbitzuek azpimarratu dute Errusiaren erregai biltegi batzuei azkeneko egunetan egindako erasoek Mosku behartu dezaketela «doikuntzak» egitera tropak erregaiz hornitzeko operazioetan. Joan den larunbatean, 40.000 tona biltzeko gaitasuna zuen biltegi bat txikitu zuen drone batek Sebastopolen, Krimeako penintsulan —2014an anexionatu zuen Errusiak Ukrainako lurralde hori—. Kievek ez zuen bere gain hartu gertatutakoa, baina esan zuen «Jainkoaren zigor bat» zela, Errusiak bezperan Ukrainako zenbait hiri bonbardatu zituelako.
Ikusi gehiago: Krimeako erregai biltegi bat erasota «zigortu» du Ukrainak Errusia
Aintzat hartu behar da, era berean, atzo beste erregai biltegi bati ere eraso ziotela Volna hirian, Krimeatik gertu, Kertxeko itsasartearen inguruan, eta Errusiak salatu duela Krasnodar eta Rostov eskualdeetako bi petrolio findegi bonbardatu dituztela.
Zelenski, Hagan
Errusiak Ukrainan egin dituen «krimenak zigortzeko» auzitegi berezi bat sortu behar dela esan du Zelenskik gaur. Eta Ukrainako presidenteak NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiaren egoitzan egin du eskaera hori, Hagan (Herbehereak). «Vladimir Putin Errusiako presidentea hemen zigortu behar dute bere ekintza kriminalengatik», adierazi du. Segurtasun arrazoiak argudiatuta, Zelenski ezustean iritsi da Herbehereetara, Finlandiatik; atzo hango presidente Sauli Niinistorekin batzartu zen, eta gaur Mark Rutte Herbehereetako lehen ministroarekin bildu da.
Aintzat hartu behar da Hagako auzitegiak Putin atxilotzeko agindua eman zuela martxo erdialdean, haurrak Ukrainatik Errusiara behartuta deportatzeagatik gerra krimen bat leporatuta. Nolanahi ere, Errusia ez da organo horretako kidea, eta, orduan, ez dago behartuta auzitegiarekin kolaboratzera. Zelenskiren hitzetan, «eskubide osoko» auzitegi batek soilik bermatu ditzake «justizia eta bake iraunkorra». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227516/gipuzkoako-metalean-sei-greba-egun-egingo-ditu-labek-patronalaren-azken-proposamenari-aurka-egiteko.htm | Ekonomia | Gipuzkoako metalean sei greba egun egingo ditu LABek, patronalaren azken proposamenari aurka egiteko | Sindikatuak dio Adegiren proposamenak ez dituela bermatzen KPIaren araberako soldata igoerak. Maiatzaren 24tik ekainaren 15era bitartean, sei greba egun egingo dituzte. | Gipuzkoako metalean sei greba egun egingo ditu LABek, patronalaren azken proposamenari aurka egiteko. Sindikatuak dio Adegiren proposamenak ez dituela bermatzen KPIaren araberako soldata igoerak. Maiatzaren 24tik ekainaren 15era bitartean, sei greba egun egingo dituzte. | Asteartean zazpigarrenez elkartu zen Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena berritzeko negoziazio mahaia, eta beste Adegik proposamen bat eraman zuen. ELA eta UGT sindikatuak izan ziren proposamena ondoen hartu zuten sindikatuak, baina LAB ez dago batere ados patronalak aurkeztutakoarekin, eta grebara deitzea erabaki du. Hiru astetan egingo dituzte grebak, asteazken eta ostegunetan: maiatzaren 24an, 25ean eta 31n, eta ekainaren 1ean, 14an eta 15ean.
Nahiz eta beste sindikatuek adierazi KPIaren araberako soldata igoerak bermatzen direla, LABek kontrakoa dio. Uxua Lasa sindikatuaren Gipuzkoako Industria arduradunak azaldu duenez, gutxieneko soldatak markatzen dituzten taulei KPIa bermatuko zaie, baina ez, ordea, «soldata errealei». Gutxienekoa baino gehiago irabazten duten horiei KPIaren %85 igoko diete soldata: horregatik nabarmendu du LABek azken hilabeteetan KPIa ez dutela bermatua izango langileek.
Lasaren arabera, Gipuzkoako metalgintzako langile guztiek beti izan dute bermatua KPIaren araberako soldata igoera, 1994an izan ezik. Are gehiago, normalean gutxieneko soldata irabazten zuten langileei KPIa baino gehiago igotzen zieten soldata, baina patronalaren azken proposamenak «joera historiko» hori amaiarazi duela dio Lasak.
LABen arabera, asteartean eraman zuen Adegik lehenengoz hitzarmena berritzeko proposamen «integral» bat. Hala ere, hobetzeko «gauza dezente» dituela uste du Lasak. Izan ere, soldaten igoeraz gain, lanaldi murrizketa «txikia» proposatu du Adegik: urtean bi ordu 2025etik aurrera. Lasak gehitu du «gutxiago lan egiteari buruz» gero eta gehiago hitz egiten ari den honetan proposamen hori ez dela nahikoa. Horrez gain, patronalaren proposamenak «ez dio ezer ere ez» lan osasunari eta malgutasunari buruz: «Badago hobetzeko tartea».
Akordioa, gertu?
Negoziazio mahaian dauden lau sindikatuen artean, badira ezberdintasunak. ELA eta UGT dira Adegiren proposamena ondoen ikusten dutenak, eta, biek batera ordezkaritzaren gehiengoa dutenez —%47,8 ELAk eta %4,3 UGTk—, baliteke akordioa gertu egotea. Datorren ostegunean (maiatzak 11) dute hurrengo bilera, zortzigarrena, eta baliteke ituna berrituta ateratzea bilkuratik. Astearteko bileraren ostean, ELAk ohar bidez gogorarazi zuen martxoan «akordio sindikal» bat egitea proposatu ziela gainontzeko sindikatuei, baita grebara deitzea ere, baina ezezkoa jaso zuen.
LAB ez ezik, CCOO ere kritiko agertu zen astearteko bileraren ostean. «Mugimendu irrigarriak» egitea eta «urrezko aukera» bat galtzea egotzi zion sindikatuak Adegiri. Patronalak proposatutakoak sektoreko langileen beharretatik urrun daudela adierazi zuen, eta mobilizazioei ekiteko aukera hizpidera ekarri. Horrez gain, CCOOrentzat «ezinbestekoa» da itun berriak betiko ezgaitasunen aseguruak barne hartzea. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227517/manu-aierdik-eta-sodenako-arduradun-ohiek-ikertu-gisa-deklaratuko-dute.htm | Ekonomia | Manu Aierdik eta Sodenako arduradun ohiek ikertu gisa deklaratuko dute | Sodenak Davalor enpresari emandako 2,6 milioi euroren laguntzen inguruko ikerketan, Iruñeko 2. salako magistratuak deklaratzera deitu ditu, halaber, Davalorreko sustatzaile Juan Jose Marcos, eta Javier Baztarrika, bitartekari lanetan aritu zena. | Manu Aierdik eta Sodenako arduradun ohiek ikertu gisa deklaratuko dute. Sodenak Davalor enpresari emandako 2,6 milioi euroren laguntzen inguruko ikerketan, Iruñeko 2. salako magistratuak deklaratzera deitu ditu, halaber, Davalorreko sustatzaile Juan Jose Marcos, eta Javier Baztarrika, bitartekari lanetan aritu zena. | Manu Aierdik dimisioa eman zuenetik bi urte pasatu diren honetan, kanpainaren atarian, Iruñeko 2. Instrukzio Epaitegiko magistratuak ikertu gisa deklaratzera deitu du Garapen Ekonomikoko kontseilari ohia.
Epaileak egindako eskaeran, Aierdirekin batera Sodena sozietate publikoan esertzen ziren beste goi kargudun publiko batzuk ere deklaratu beharko dute: hala nola, Pilar Irigoien Sodenako zuzendari ohia —kargutik kendu zuen gobernuak pandemiaren hasieran enpresaburuentzat Sodenak erositako maskaren auziaren ondorioz—; Izaskun Goñi departamentuko kabineteburua; Yolanda Blanco, industria zuzendaria eta Maitena Ezkutari, turismo zuzendaria.
Guztiak ere Sodenako kontseilariak izan ziren 2015 eta 2017 artean —Izaskun Goñi egun kontseilari da oraindik—. Aurreko legealdian, epe horretan, Sodenak orotara Davalorri 2,6 milioi euroren laguntzak eman zizkion Davalorri.
Gainera, epaileak ikertu gisa deklaratzera deitu ditu Juan Jose Marcos Davalorren sustatzailea eta Javier Baztarrika Iniciativas Empresariales aholkularitza etxeko zuzendari eta enpresaren eta Aierdiren arteko bitartekari aritutakoa.
Davalor 2011. urtean sortu zen. Taxoaren zuen egoitza. Ikusmeneko hainbat parametro neurtzeko makina konplexu bat garatu zuen. Teknologia garatzeko bazkideak bilatu zituen, eta laguntza eske jo zuen Sodenara.
2015 eta 2017 bitartean, kinka larrian izanagatik, enpresaren alde egin zuen Sodenak. Arrisku kapitaleko sozietate gisa zailtasunetan diren edo estrategikoak diren proiektuetan inbertitzea da bere zeregina, eta Davalor irizpide horien barruan zegoela onartu zuen administrazio kontseiluak.
Alta, Davalorrek ez zuen lortu bideragarritasun plana aurrera ateratzea. Orotara, ia 20 milioi euroko zorra zuen 219 hartzekodunekin. Nagusienetako bat izan zen Sodena. Hainbat aldiz egon zen parlamentuan Aierdi, 2,6 milioi euroko diru laguntzaren berri ematen.
Alta, UPNk uste zuen Sodenak ez zuela dagozkion protokoloak bete. Prebarikazioa eta diru publikoa xahutu izana leporatuta, salaketa aurkeztu zuen. 2020 amaieran Aierdi kontseilari zenez, forudun izaera zuen, eta Gorenak auzia ikertzea deliberatu zuen. Ondorioz, aurreko legealdian egindako aldaketa batean zehaztu zenez ikertuek dimisioa eman behar dutela, kargua utzi behar izan zuen Aierdik 2021eko urtarrilean.
Ikusi gehiago: Manu Aierdik dimisioa aurkeztu du
Geroa Baik UPNri auzia politikoki erabili nahi izatea leporatu zion. Aierdiren tokia Mikel Irujok hartu zuen.
Ordutik ez da auziari buruzko informaziorik zabaldu. Orain, kanpainaren atarian etorri da Sodenako goi kargudunen deklarazio eskaera. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227518/euskal-filologiak-ezagutza-arlo-izateari-uzteko-aukera-ulertezina-da-ehurentzat.htm | Gizartea | Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari uzteko aukera «ulertezina» da EHUrentzat | Espainiako Gobernuak ondu duen dekretu proiektuan Euskal Filologia ezagutza arlotzat ez jotzearen aurka egin dute EHUk eta Euskaltzaindiak, besteak beste. «Ez du aitortzen ondo bereizitako errealitate zientifiko bat», salatu dute. | Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari uzteko aukera «ulertezina» da EHUrentzat. Espainiako Gobernuak ondu duen dekretu proiektuan Euskal Filologia ezagutza arlotzat ez jotzearen aurka egin dute EHUk eta Euskaltzaindiak, besteak beste. «Ez du aitortzen ondo bereizitako errealitate zientifiko bat», salatu dute. | Martxoan onartu zuten Espainiako Gorteek Unibertsitate Lege berria, eta hura garatzeko Espainiako Gobernuko Unibertsitate Ministerioak ondu duen errege dekretuaren proiektuak harrabotsa sortu du unibertsitateetan. Proiektu hori onartuko balute, Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari utziko lioke, eta beste bi eremuren barruan sartu beharko litzateke: Filologia Hispaniko eta Klasikoen arloan, edo Hizkuntza Modernoen eta Haien Literaturen arloan. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak alegazio bat igorri dio Unibertsitate Ministerioari, eskatzeko errege dekretuaren proiektuan ezagutza eremu «zehatz» moduan txerta dezala Euskal Filologia. Idazkaritza nagusiaren bidez bidali dio oharra EHUk Madrili, erakunde osoaren izenean, eta adierazi dio Euskal Filologiak ezagutza arlo izateari uzteko aukera «ulertezina eta justifikaziorik gabekoa» dela, «ez duelako aitortzen ondo ezarritako eta bereizitako errealitate zientifiko eta akademiko bat».
EH Bilduk gaitzetsi egin du errege dekretuaren proiektuaren edukia, eta Espainiako Diputatuen Kongresura eramango du gaia datorren asteazkenean. Bel Pozueta diputatuak Joan Subirats Espainiako Gobernuko Unibertsitate ministroari eskatuko dio neurri hori indarrean ez sartzeko.
Eneko Zuloaga Euskal Filologiako irakaslea da EHUn, eta nabarmendu du Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailak ez duela ikusten aldaketa hori arrazoituko lukeen «arrazoi zientifikorik, akademikorik ez objektiborik». Euskal Filologiak espezifikotasuna galduko balu, autonomia ere galduko luke, haren arabera: «Praktikan ekar dezake, esaterako, Euskal Filologiako postu bat zehazteko epaimahaian Filologia Hispanikoko jendea egotea, edo Filologia Hispanikoan aditua den norbait Euskal Filologiako gaiak ematen hastea».
Euskal Filologiako ikasketak (gradua eta masterrak) ez daude arriskuan «oraingoz», baina etorkizunean jarri du soa Zuloagak: «Egia da behin jakintza arloa desegiten bada edo arlo zabalago baten menpe jartzen bada, horrek ate bat irekitzen duela etorkizunean graduak ere eskema horren arabera planteatzeko, beste unibertsitateren batean egiten duten bezala».
Ezagutza arloak
Errege dekretuaren proiektu horrek gaur-gaurkoz ez lieke eragingo ikasleei, baina bai irakasleei. Izan ere, unibertsitate sisteman ezagutza arlo jakin bati atxikita egon behar dute irakasleek eta ikertzaileek. Orain, Euskal Filologia ezagutza arlo bat da, baita Filologia Katalana eta Hizkuntzalaritza ere, esaterako. Hainbat unibertsitatek, ikertzailek eta irakaslek bidalitako alegazioak jaso ostean, Unibertsitate Ministerioak ohar bat bidali die, errege dekretuaren proiektuan zehaztutakoa argitzeko asmoz. «Ezagutza arloaren kontzeptuak unibertsitateko irakasleen lanpostuen deskribapen orokorrari egin dio erreferentzia soilik», azaldu du ministerioak, eta errege dekretuaren proiektuan garatu gabeko kontzeptu bat nabarmendu du: ezagutza espezialitateena.
«Ezagutza espezialitateek irakasleen postuak zehazteko soilik balioko dute», adierazi du ministerioak, eta prestatzen ari den behin-behineko zerrenda ere bidali die unibertsitateei: Euskal Filologia ezagutza espezialitate moduan azaltzen da. Horrek zer esan nahi duen azaldu du Zuloagak: «Irakasle postua ateratzen denean, kode batzuk sartu behar dira. Orain arte, honela egiten zen: Euskal Filologia, orokorra; eta, gero, espezifikoa, adibidez, euskal literatura garaikidea. Orokor hori orain ezin da izan Euskal Filologia, eta izango da, demagun, Filologia Hispanikoa. Espezifikoa izango litzateke Euskal Filologia. Pauso bat atzera egin du».
Horren harira, EHUko idazkaritza nagusiak berretsi du Euskal Filologiak ezagutza arlo izan beharko lukeela aurrerantzean ere: «Unibertsitateko irakasleen lanpostuen sailkapenean eta deskribapenean, Euskal Filologiari dagozkion aitortza zientifikoa eta ikusgaitasuna eman behar zaizkio, Filologia Hispanikoari eta Klasikoari eman zaion berezitasunaren moduan».
EHUko idazkaritza nagusiarena ez da alegazio bakarra izan. Euskal Filologiaren arloko 150 irakasle, ikertzaile eta katedradunek ere beste alegazio bateratu bat bidali diote Subirats ministroari, eskatzeko Euskal Filologia ezagutza arlo espezifiko izan dadila aurrerantzean ere. Alegazio hori sinatu duten gehienak EHUkoak dira —Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Sailekoak, bereziki—, eta Euskaltzaindiak ere bat egin du alegazioarekin. Zuloaga izan da testua idatzi dutenetako bat.
«Desproportzionatua»
Haien arabera, ezagutza arloen murrizketa «irregularra eta desproportzionatua» da: «Ez du aintzat hartzen arlo filologikoaren espezifikotasuna, eta errealitate akademiko eta zientifikotik urruntzen du». Are, adierazi dute «ezinbestekoa» dela Euskal Filologiari ezagutza eremu gisa eustea «etorkizuneko profesionalek euskal hizkuntzaren, kulturaren eta literaturaren ikasketan eta ezagutzan sakondu ahal izan dezaten».
Errege dekretuaren proiektua onartuko balute, Euskal Filologiak Filologia Hispaniko eta Klasikoen arloan egon beharko luke, edo Hizkuntza Modernoen eta Haien Literaturenean. Alegazioan azaldu dute «metonimikoa» litzatekeela Euskal Filologia Filologia Hispanikoaren aterkipean sartzea, euskara ez dutelako soilik Hego Euskal Herrian hitz egiten; Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ere bai. Erantsi dute euskara ez dela hizkuntza erromaniko eta indoeuroparra, eta, ondorioz, «genetikoki isolatuta» dagoela gaztelaniarengandik.
Gainera, nabarmendu dute hizkuntza moderno izendapena «paradoxikoa» dela ikuspuntu linguistikotik: «Gaur egun hitz egiten diren hizkuntza guztiak dira modernoak. Gaztelaniari Filologia Hispanikoaren arloa ematen zaio, baina hizkuntza moderno bat ere bada. Ez da ulertzen zergatik Filologia Hispanikoan aditua den bat atxiki daitekeen Filologia Hispanikoaren eta Hizkuntza Modernoen arloetan, eta espezifikotasuna ukatzen zaien estatuko hizkuntza gutxituei dagozkien filologiei». Harridura adierazi du Zuloagak: «Edo arloa ondo ezagutzen ez duen pertsona batek egin du, edo uniformetasun nahi argi eta garbia dago».
Filologia Katalana ere bai
Euskal Filologia ez da ezagutza arlo izateari uzteko arriskua duen eremu zientifiko bakarra. Katalan eta Galiziar Filologia egoera berean daude. Kataluniako Generalitateak ja adierazi du errege dekretuaren proiektua indarrean sartuz gero helegitea jarriko diola. «Azken ondorioetaraino joango gara», esan du Joaquim Nadalek, Generalitateko Ikerketa eta Unibertsitate kontseilariak.
Hizkuntzalaritza Orokorra, Literaturaren Teoria eta Literatura Konparatua ere desagertuko lirateke errege dekretuaren proiektua onartuko balitz. Ezagutza arlo horiei eusteko ere eskatu dute Espainiako Hizkuntzalaritza Sareak eta Literaturaren Teoriako Espainiako Antolakundeak —bi horien barruan daude Hego Euskal Herriko unibertsitateetako katedradunak, irakasleak eta ikertzaileak—. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227519/triana-ingurua-osasunaren-zaleen-elkargune.htm | Kirola | Triana ingurua Osasunaren zaleen elkargune | Fernando de Magallanes parkean egongo da kokatuta Osasunaren zaleen gune larunbatean. Sevillako dorrearen inguruan dago, Triana auzotik 1,5 kilometroa, eta Cartujako estadiotik 42 minutura oinez. | Triana ingurua Osasunaren zaleen elkargune. Fernando de Magallanes parkean egongo da kokatuta Osasunaren zaleen gune larunbatean. Sevillako dorrearen inguruan dago, Triana auzotik 1,5 kilometroa, eta Cartujako estadiotik 42 minutura oinez. | Osasunaren zaleen multzorik handiena bihar eta etzi bitartean iritsiko bada ere, dagoeneko ikusten dira talde gorritxoaren elastikoak Sevillako ingururik ezagunenetan. Asko hiria bisitatzeko aprobetxatzen ari dira eguna, datorren zoramenaren zain. 20.500 zale gorritxok dute sarrera neurketa ikusteko, baina beste asko etorriko dira Osasunarentzat historikoa izan daitekeen egunaz gozatzera. Guztien elkargune izango da Osasunaren zaleen gunea.
Fernando de Magallanes parkean egongo da, Sevillako dorrearen alboan, Alfontso XIII.aren kanalaren inguruan. Sevillako auzorik ezagunenetako batetik 1,5 kilometrora dago, Triana auzotik. Beraz, auzo horretan ere Osasunaren zale asko egotea espero da. Oinez 20 minutuan ailegatzen da hiriaren erdigunetik zaleen gunera. Larunbatean egongo da irekita, 11:00etatik 18:30era. Eta ondoren zaleak Cartujarantz abiatuko dira. Oinez 42 minutu daude finala jokatuko den zelaira. Zaleen gunean jateko eta edateko tokiak, umeentzako puzgarriak eta Osasunaren materiala erosteko txokoa izango dira. Oinez joan beharrean estadiora garraio publikoan joan nahi duenarentzat, berriz, hauek dira aukerak: autobusez joanez gero, C1 eta C2 lineak igarotzen dira estadiotik; trenez joanez gero, berriz, C2 linea.
Beste elkargune bat ere izango da zaleentzat. Izan ere, Osasunak akordio bat lortu du Cartujatik gertu dagoen Rio Terraza gunearekin; 6.500 lagunentzako lekua izango du, eta bi egunetan egongo da irekita: ostiralean 20:00etatik 05:00etara eta larunbatean 18:30etik 05:00etara. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227520/san-fermin-egunean-greba-egingo-dute-nafarroako-ostalariek.htm | Ekonomia | San Fermin egunean greba egingo dute Nafarroako ostalariek | Hitzarmena berritzeko negoziazioak «blokeatuta» daudela salatu dute sindikatuek, eta grebara deitu dute uztailaren 1erako eta 7rako, San Fermin egunerako. | San Fermin egunean greba egingo dute Nafarroako ostalariek. Hitzarmena berritzeko negoziazioak «blokeatuta» daudela salatu dute sindikatuek, eta grebara deitu dute uztailaren 1erako eta 7rako, San Fermin egunerako. | Ez aurrera ez atzera daude sindikatuak eta patronala Nafarroako ostalaritzako hitzarmena berritzeko negoziazioetan, eta sindikatuek grebara eta mobilizazioetara deitu dute, «blokeo» egoera horri aurre egiteko. Maiatzaren 11tik aurrera hasiko dira mobilizazioekin, eta uztailaren 1ean eta 7an egingo dituzte grebak. Azken egun hori bereziki adierazgarria da, San Fermin eguna baita. Hala, UGT, CCOO, ELA eta LAB sindikatuek patronalari presio handiagoa jarri nahi diote gainean ostalarien lan baldintzak hobetzeko. 20.000 langilek jarduten dute Nafarroako ostalaritza itunaren baldintzekin.
Sindikatuek gaur egin dute agerraldia mobilizazio ziklo berria aurkezteko, eta, gogorarazi dutenez, pandemian sektoreak «asko sufritu» bazuen ere, «laguntza gehien» jaso zituzten sektoreetako bat izan zen. Hori dela eta, adierazi dute pandemiak ezin duela izan soldatak ez igotzeko «aitzakia». Horrekin lotuta, sindikatuek patronalari gogorarazi diote 2021eko urtarrilaren 1erako ezarrita zegoen %2ko soldata igoera atzeratzea onartu zutela langileek, ostalaritzak zituen murrizketak kendu zituzten arte, eta gehitu dute «esfortzu» horrek langileak saritzea merezi duela: «Orain enpresei dagokie sektoreko langileek izan genuen erantzukizunaz jokatzea. Egungo inflazio handiaren aurrean, ezinbestekoa da langileen erosteko ahalmena mantentzea, baita hain ordutegi eta baldintza zailak dituen sektore baten lan baldintzak hobetzea ere».
Hain zuzen ere, sindikatuen ustez, langileek dituzten «baldintza txarrak» dira sektorearen langile faltaren arrazoi nagusia, eta gehitu dute patronalaren eskuetan dagoela jendearentzat erakargarria izango den lan itun bat sinatzea. Hala, lau sindikatuek 2022tik 2024ra arteko hitzarmen bat defendatu dute, soldata igoerak eta partzialtasuna borrokatzeko neurriak bilduko dituena.
Partzialtasuna eta kontrola
Hori da, hain zuzen, ostalaritzaren sektorean dauden arazo handienetako bat: «Ostalaritzak partzialki jarduten duten langile asko behar ditu, zerbitzu espezifiko batzuk eman ahal izateko, baina egoera horrek ezin du modua eman halako kontratazioak astasun osoz egin ahal izateko», diote sindikatuek.
Lana bizitzarekin kontziliatzeko arazoak ere nabarmendu dituzte, eta egoera hori hobetzeko neurriak hartzea ere «ezinbestekoa» da haientzat: «Lan egutegiak, atsedenak, oporrak eta kontziliazio lizentziak hobetzea oinarrizkoa da. Hori bermatzeko, langile guztiek fitxatze neurriak izatea nahi dugu, egindako lanak ondo kobratuko direla ziurtatzeko». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227521/su-etena-zapuztu-da-sudanen.htm | Mundua | Su etena zapuztu da Sudanen | Bi aldeek elkarri leporatu diote akordioa urratzea. NBEk, berriz, liskarrak eteteko eskatu du laguntza humanitarioa sar dadin. | Su etena zapuztu da Sudanen. Bi aldeek elkarri leporatu diote akordioa urratzea. NBEk, berriz, liskarrak eteteko eskatu du laguntza humanitarioa sar dadin. | Hego Sudanek iragarri zuen eta gaur indarrean sartzekoa zen astebeteko menia berehala zapuztu da Sudanen. Herrialdeko armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarreko buru Mohamed Hamdan Dagalok borrokan jarraitzen dute gatazka hasi eta hiru astera.
Gatazka armatua hasi zenetik hainbat menia adostu dituzte, baina ordu batzuz soilik iraun dute. Orain arte, borrokaldiak bereziki gogorrak izan dira hiriburuko gobernu eta base militar nagusien inguruan; izan ere, bi aldeak ari dira saiatzen boteregune nagusien kontrola eskuratzen.
Bi bandoek beraien indarguneak dituzte, eta orain arte bietako batek ere ez du atzerapausorik eman. Bata ez da bestea ahultzeko eta garaipena ziurtatzeko gai izan oraingoz. Omar al-Baxir presidente ohiaren aliatuak izan ziren denbora askoan Al-Burhan eta Dagalo. 2019an, ordea, indarrak batu zituzten Al-Baxir kargugabetzeko.
Asteazkenean, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek bi bandoei eskatu zien borrokaldiak gelditzeko, «jende gehiago hil eta gatazka bera guda armatu bihurtu baino lehen». Horrez gain, defendatu zuen bi buruzagiek «bakearen, oparotasunaren eta gobernu zibilaren itzulera» bermatu behar dituztela, horiek direlako «herritarren interesak». Gatazkak, ordea, ez du amaitzeko itxurarik.
Krisi humanitarioa
Egunak pasatu ahala egoera geroz eta larriagoa da Sudanen. Ospitale gehienak zerbitzutik kanpo daude, eta eremu asko argindarrik eta urik gabe ere geratu dira. Elikagai eta erregai horniduran ere arazoak daude.
Egoera korapilatsua bada ere, laguntza humanitarioa atzeratzen ari da. Apirilaren 15ean borrokaldiak hasi baino lehen, 45 milioi biztanle zeuden laguntza beharrean. AEB Ameriketako Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralaren (CIA) esanetan, 2019an Sudango biztanleen %47k bakarrik zuen elektrizitaterako sarbidea, eta elikadura segurtasuna kolokan dago azken urteetan.
NBEk ohartarazi du borrokak eten ezean ezingo dietela giza laguntzarik banatu herritarrei. Erakundeak atzo jakinarazi zuenez, Darfurrera laguntza zeramaten sei kamioiri eraso zieten, eta janaria eta materiala lapurtu zituzten.
NBEk emandako datuen arabera, 100.000 pertsonek jadanik alde egin dute Sudandik, eta litekeena da 800.000 lagunek baino gehiagok herrialdea uztea. Atzo hainbat hegosudandar atera zituzten hegazkinez, eta gaur gehiago aterako dituztela pentsatzen da. Gatazka hasi zenetik gutxienez 500 lagun hil direla jakinarazi dute, baina benetako kopurua handiago da seguruenik. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227522/hirugarrenean-beharko-du.htm | Kirola | Hirugarrenean beharko du | Osasuna ondo lehiatu da, eta estu hartu du Real Madril Espainiako Kopako finalean; baina zuriek irabazi dute titulua. Vinicius eta Rodrygo izan dira gorritxoen amesgaiztoa. | Hirugarrenean beharko du. Osasuna ondo lehiatu da, eta estu hartu du Real Madril Espainiako Kopako finalean; baina zuriek irabazi dute titulua. Vinicius eta Rodrygo izan dira gorritxoen amesgaiztoa. | Osasunak ezin izan du bere historiako lehen titulu handia jaso: Espainiako Kopa. Gorritxoak ondo lehiatu dira, bigarren zatian Real Madril baino hobeak izan dira. Baina zurien bi jokalari brasildarrak,Vinicius eta Rodrygo, nafarren amesgaiztoa izan dira. Haiek esnarazi dute Osasuna Kopa irabazteko ametsetik. Lehenaren bi jokaldi bikainek eta bigarrenaren bi golek zuriei eman diete titulua, eta baliogabe utzi dute Lucas Torroren gola.
Real Madrilen ezker hegala ixteko asmoz, Moncayolaren eta Ruben Peñaren alde egin du Jagoba Arrasatek, hor aritzekoa baitzen Vinicius Junior. Gainera, Peñaren bidez, erasoan Cavingaren bizkarretik min egiteko, Viniciusek ez baitio asko lagundu. Izan ere, frantziarrak partida gutxi jokatu ditu postu horretan. Aurrean, berriz, Budimir zelairatu du, Chimy Avila beharrean.
Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk finala
Baina hasi eta berehala zapuztu zaio plana Berriatukoari. Bigarren minutuan, Viniciusek berak buruz buruko jokaldi on bat egin du, ondoko marrako arrastotik pase ona eman dio atzera Rodrygo herrikideari, eta hark ez du barkatu.
Osasunari komeni ez zitzaiona gertatu zaio: norgehiagoka hasi eta berehala gola jasotzea. Baina partida osoa zuen aurretik, eta ondo erantzun dio lehen kolpeari, Peñaren pare bat erdiraketaren bidez. Budimirrek eta Aridanek ez dute asmatu. Baina, gutxienez, Courtois probatu dute.
Viniciusek, ordea, amesgaizto izaten jarraitu du ezkerretik. Baloia hartu duen aldiro min egin dio Moncayolari. Brasildarra geratzeko ahaleginean, ordea, epaileak txartel horia atera dio Garinoaingoari 21. minutuan. Arrasatek behin eta berriz agindu dio Peñari laguntzeko. Real Madrilek metro batzuk egin ditu atzera, markagailua alde, ohikoa duen kontraeraso zitala baliatzeko, eta lerro artean min egiteko.
25. minutuan espainiarren bigarren abagunea iritsi da, baina Sergio Herrera agertu da. Atezainak ondo erantzun dio Benzemaren erremateari. Erreskadan iritsi da, ordea, nafarren erantzuna. Militaok lo hartu du, estropezu egin, eta Ez Abdek baloia loratu dio Courtoisi. Carvajalek, ordea, atepean atera du. Zurien erantzuna 31. minutuan ailegatu da. Alabak langara bidali du baloia falta batean.
Vinicius piztuta
Neurketa piztu egin da hor, bizitu, eta are gehiago piztu da 44. minutuan. Viniciusek Rodrygori egindako falta batean protesta egin dio epaileari, eta hark horia atera dio. Protestan jarraitu du, eta taldekideek burua erabiltzeko eskatu diote.
Atsedenaldian ez da aldaketarik egon. Real Madril pare bat aldiz gerturatu da Herreraren atera, baina Osasunak ondo eutsi dio. Ondo lehiatzen jarraitu du, sasoi osoan egin moduan, eta saria jaso du: gola. Lucas Torrok sartu du, area kanpoko jaurtiketa ikusgarri batekin. 58. minutuan sartu du.
Ospakizunean sustoa izan da, Osasunaren harmailako lehen lerroetan zauden zaleak erori egin baitira jende pilaketaren ondorioz, eta batzuek min hartu dute. Baina, zorionez, gauzak bere onera itzuli dira.
Osasuna minutu onenak jokatzen ari zen. Nagusi zen berdegunean, ondo jarrita zegoen eta baloia zeukan. Baina gorritxoen atzoko bi borreroak berriro azaldu dira. Lehen golean bezala, Viniciusek banakako jokaldi ona egin du, Osasunako atzealdeak gaizki aldendu, eta, baloiak Kroosen jo ostean, Rodrygok gola sartu du 70. minutuan. Estutzen jarraitu du Osasunak, berdinketaren bila, baina emaitza ez da aldatu.
Ikusi gehiago: Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227523/aranzadiren-biktimen-zerrenden-kontra-egin-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Politika | Aranzadiren biktimen zerrenden kontra egin du Eusko Legebiltzarrak | EH Bilduk ez beste talde guztiek babestu dute legez besteko proposamena. Elkarrekin Podemos-IUrekin adostutako zuzenketak tarteko, baztertu egin dute Galdakaoko Udala espresuki aipatzea. | Aranzadiren biktimen zerrenden kontra egin du Eusko Legebiltzarrak. EH Bilduk ez beste talde guztiek babestu dute legez besteko proposamena. Elkarrekin Podemos-IUrekin adostutako zuzenketak tarteko, baztertu egin dute Galdakaoko Udala espresuki aipatzea. | Aranzadi zientzia elkarteak gertuko memoriaren inguruan egindako udal webguneen afera Eusko Legebiltzarrera iritsi da gaur, EAJren eta PSE-EEren eskutik. Halere, ez du egin bi alderdi horiek lehen unean adostutako bidetik. Galdakaoko Udalari (Bizkaia) zuzendutako testuak izaera orokorrago bat hartu du Elkarrekin Podemos-IUrekin adostutako zuzenketak tarteko, eta PPren eta Voxen babesa ere izan du.
EAJk eta PSE-EEk Galdakaoko Udalaren webgunean zentratutako legez besteko proposamen bat aurkeztu zuten Eusko Legebiltzarrean, orrialdea ixteko eskaera eginez eta azaleratutako gainerako kasuei erreferentziarik egin gabe âtartean, EAJk gobernatutako Erandio (Bizkaia) eta Tolosa (Gipuzkoa)â. Aranzadik osatutako webguneak itxita, ordea, beste formulazio bat hartu du testuak, Elkarrekin Podemos-IUren proposamenen bidez.
«Aitortza, egia, justizia eta erreparazio politikak bermatzeko» eta biktimen kontrako «irain, umiliazio eta birbiktimazioa» ekiditeko neurriak hartzeko, eta memoria inklusibo eta kritiko baten alde egiten duten puntuak mantendu dituzte, eta ondorengo biak aldatu. Hala, Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategiren ustez, lehen testuaren «norabide okerra» zuzendu da, udalek prozesuan duten garrantzia nabarmenduz eta Eusko Jaurlaritzari Udaberri 2024 plana garatzeko urratsak eskatuz.
Jeltzaleek zein sozialistek EH Bilduri kritika egiteko baliatu dute legez besteko proposamenaren aurkezpena, eta, webguneen edukietatik harago, gertatutakoa «bidegabea» izan zela onartu ez izana leporatu diote. Hortik aurrera, EAJko parlamentari Iñigo «positibotzat» jo du webguneak itxi izana, eta «akatsetatik» ikasi beharra adierazi du, «memoria kritiko, inklusibo, etiko eta demokratiko» baten alde eginda. Webguneetan «giza eskubideen urraketa larrien biktimak» eta bestelako motibazio politikoko indarkeria jasandakoak batera aurkeztea kritikatuz, Iturratek azaldu du «errealitate bakoitza» bere testuinguruarekin eta balorazio kritikoarekin erakutsi behar dela, eta bide horretan, Gogoraren irizpideak «abiapuntu egokia» direla.
PSE-EEko Miren Gallastegik, berriz, kritikatu du webguneak osatzeko modua «atzerapauso oso garrantzitsu bat» izan dela biktimen defentsarako politiketan, eta gehitu du ez dutela halakorik onartuko, «hauteskunde garaia izan edo ez». Gallastegik, baina, harago jo du, eta «gatazka politikoaren teoria» onartzen duen kontakizunen aurka agertu da: «Inoiz ez zen indarkeria justifikatu zuen gatazkarik izan. Inoiz ez zen gatazka politikorik izan Euskadin». Hala, adierazi du «hiltzaileak beti hiltzaile» direla, eta «biktimak biktima», eta hori ulertzen ez duenak «defizit intelektual eta demokratiko bat» duela.
Proposamenaren «norabide okerra» zuzentzeko asmoz, beste bide bat hartu du Gorrotxategik. EAJrekin eta PSE-EErekin bat egin du adieraztean ezin direla zerrenda berean jarri «ETAk eraildako pertsona bat» eta «giza eskubideen urraketarik jaso ez duen etakide bat», baina uste du webgunea aurkezteko moduan izandako «akats bat» izan zela, «kategoria zehatza adierazten ez zuen bilatzaile orokor bat» izatearen ondorioa. Hark adierazi du, giza eskubideen urraketen biktima ez diren arren, «motibazio politikoko indarkeriak eragindako beste gertaera batzuk kaltetutakoak» dokumentuetan agertu behar direla, eta gehitu du nazioarteko erakundeek zein Gogorak sailkapen hori babesten dutela. Hala, «saltsa mediatikotik edo elektoralismotik» ihes egiteko beharra adierazi du, gaia «delikatua» delako.
Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidea arduratu da Aranzadiren lana babesteaz, eta adierazi du eztabaidaren oinarrian koalizio subiranistaren aurkako zerbait bilatzeko nahia dagoela, horretarako «gezurrak» erabilita bada ere: «Gaur eztabaidatzen duguna ez da interes politikoetatik eraikitako polemika bat besterik». Are gehiago, albo kalteak kontuan ez hartzea leporatu die, besteak beste, estatuaren biktimei erreferentzia eginda: «Nola sentituko dira Lasa eta Zabalaren senideak Tolosako webgunetik, aitortza egiten zien erakunde bakarretik, kendu ostean?». Izan ere, EH Bilduko kideak uste du iraganari buruzko irakurketa partekatuak egiteko dinamikak «suntsitu» dituela aferak.
PP+Ciudadanosek eta Voxek, berriz, adierazi dute gertatutakoa ez dela «akats bat» izan. Carmelo Barrio popularraren ustez, «bizikidetzaren aurkako kolpe bat» izan da: «Galdakaokoa ez zen akats bat izan, ekintza deliberatuak izan ziren, eta horregatik da larria egoera». Hala, Udaberri planean sakontzeko eskatu du. Voxeko Amaia Martinezen hitzetan, berriz, plan hori ez da egokia, ez duelako ekintza zehatzik aurreikusten eta presoak «lehen planoan» jartzen dituelako. Horiek hala, EAJri eta PSE-EEri egotzi die gaurko eztabaida «eskuak garbitzeko» maniobra bat besterik ez dela.
Adituen hitza ezbaian
Bere hitzartzean, Arzuagak Unesco katedrako zuzendari Jon Mirena Landak BERRIAn argitaratutako artikuluari âAranzadi eta bere webguneen defentsanâ egin dio erreferentzia, eta adierazi du eztabaidak «giza eskubideen defentsaren aldeko mugimenduko sektore oso bati» eragin diola: «Egia erdien bitartez, sinestarazi nahi izan digute udal webguneek, gutxiasko, terrorismoaren apologia egiten zutela».
Landa, baina, ez da sozialisten eta jeltzaleen erreferentziazko aditu afera honetan, eta hala azaldu du Gallastegik: «Ez dut bat egiten, inola ere ez, Jon Mirena Landari entzun dizkiodan gauzen erdiarekin ere». Iturratek, berriz, Mikel Manzisidor NBEko Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeko kidearen hitzak baliatu ditu Landaren hitzei kontra egiteko. «[Galdakaoko webgunea] Egia, justizia eta erreparazio printzipioak bere eginda nazioarteko zuzenbidearen esparrura lotu beharrean, esparru horren eta oinarri horien urraketa bat da». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227524/sunsundeguik-autobusak-egingo-ditu-volvorentzat.htm | Ekonomia | Sunsundeguik autobusak egingo ditu Volvorentzat | Altsasuko fabrikaren etorkizuna bermatuko du bi ekoizleek egindako akordioak, ekoizpen ahalmena bikoiztea eta 400 lanpostu berri sortzea eragingo baitu. | Sunsundeguik autobusak egingo ditu Volvorentzat. Altsasuko fabrikaren etorkizuna bermatuko du bi ekoizleek egindako akordioak, ekoizpen ahalmena bikoiztea eta 400 lanpostu berri sortzea eragingo baitu. | Sunsundegui autobus konpainiak Volvo markako ibilgailuak egingo ditu datorren urtetik aurrera. Bi auto ekoizleek akordioa egin dute, eta, horri esker, Altsasuko (Nafarroa) fabrikaren geroa bermatua izango da hurrengo lau urteetan bederen, lantegiaren ekoizpen ahalmena bikoiztu eta langile kopurua hirukoiztu egingo baitira. Urtean 800 ibilgailu egiteko, 400 langile baino gehiago kontratatu beharko dituztela aurreikusi dute.
Akordioaren arabera, goi gamako autobusak izango dira, azken belaunaldikoak. Datorren urteko maiatzean ekingo diote ekoizpenari, eta asmoa da 2025erako merkatuan izatea. Iragarri dutenez, ekoizpena pixkanaka handituko dute, eguneko bi ibilgailu egiteraino; modu mailakatuan egingo dute hori, bederatzi eta hamabi hilabeteko tartean. Gainera, gaur egungo jardunari ere eutsi egingo diote prozesuak irauten duen bitartean.
Horren ondorioz, Altsasuko fabrikan egunean lau autobus ere egitea espero dute, urtean 800 ibilgailu inguru izateraino; gaur egun baino 420 unitate gehiago da hori. Horri esker, fakturazioa ere nabarmen handituko da. Izan ere, Sunsundeguik 50 milioi fakturatzea espero du aurten; baina ibilgailu berriari esker, uste du 2028an 151 milioi baino gehiago fakturatuko dituela. Horretarako, halere, egokitzapen lanak egin beharko ditu nola lantegian hala lantaldean. Oraintxe 240 langile inguru baditu ere, urte amaierarako 280 izango direla kalkulatzen dute, eta 2027rako baliteke 700 baino gehiago izatea.
Sakanako autobus ekoizleak garai zailak igaro ditu azken hamarkadan; hondoa jotzear ere egon zen Atzeraldi Handiaren osteko urteetan, baina Sodena enpresa publikoak erreskatatu zuen 35 milioi eurotik gorako inbertsioa eginez. Pandemiaren osteko krisiak ere gogor jo zuen enpresan, eta nabarmen jaitsi zuen eskaera zorroa. 2019an, 462 autobus ekoitzi zituen konpainiak, eta iaz, berriz, 160 baino ez ziren izan. Ataka estuan zen enpresa.
Volvorekin egindako hitzarmenak aro berri bat zabalduko du lantegian, baita harentzat lan egiten duten eskualdeko enpresa txikientzat ere. Bada, akordioak duen garrantzia azpimarratu du Jose Ignacio Murillo Sunsundeguiko zuzendari nagusiak, eta zehaztu du «lankidetza arrakastatsu baterako oinarri sendo bat» izango dela.
Albiste garrantzitsua
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere ituna goratu du. Nabarmendu du «oso albiste ona» dela Nafarroarentzat, eta bereziki «estrategikoa» Sakana eskualdearentzat. «Lantegiren geroa ziurtatuko du», esan du. Astean elkartu dira gobernuko ordezkariak bi aldeekin, proiektuaren xehetasunak ezagutzeko.
Txibitek azaldu duenez, foru gobernua prest dago inbertsioak egiten laguntzeko. Lehen ere egin zuela gogorarazi du presidenteak, eta, horri esker, egun jabetzaren %51 duela, hain justu ere. «Akordio honek lantegiaren etorkizuna bermatzen du, eta sektore publikoa pribatuaren akuilu izan daitekeela ere erakusten du».
Horixe azpimarratu du Geroa Baik ere: «Sunsundeguiren etorkizuna eta eskualdeko gainerako enpresena ere finkatu egiten da gaur, 11 urteko zailtasunen ondoren». |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227525/bere-bikotea-bortxatzeagatik-gizon-bat-espetxeratzeko-agindu-dute-irunean.htm | Gizartea | Bere bikotea bortxatzeagatik gizon bat espetxeratzeko agindu dute Iruñean | Urruntze agindua eta biktimarekin komunikatzeko debekua ezarri dio epaileak, biktima «arrisku objektiboan» dela iritzita. | Bere bikotea bortxatzeagatik gizon bat espetxeratzeko agindu dute Iruñean. Urruntze agindua eta biktimarekin komunikatzeko debekua ezarri dio epaileak, biktima «arrisku objektiboan» dela iritzita. | Emakumeen aurkako Indarkeriaren Iruñeko Epaitegiak agindu du gizon bat fidantzarik gabe behin-behinean espetxeratzeko; bere bikotearen kontrako bortxaketa delitua egotzi dio epaileak. Gizonaren abokatuak fidantzarik gabeko askatasuna eskatu du, haren «egoera irregularra» dela argudiatuz eta jasotzen duen laguntzaz harago ez duelako «errorik». Hori horrela, epaileak epaileak egokitzat jo du behin-behinean espetxeratzea, «erro» faltagatik eta ezar diezazkioketen «zigorren larritasunagatik» ihes egin ez dezan.
Biktima babesteko, gizonari 300 metroko urruntze agindua eta harekin komunikatzeko debekua ezarri dio Iruñeko epaitegiak. Biktimak salaketa jarri zuen atzo, eta salaketarekin «bateragarriak ziren lesioak» zituen, epaitegiak jakinarazi duenez. Gizonaren mezuak ere erakutsi zituen froga gisa, zeintzuetan barkamena eta berarekin hitz egiteko eskatzen zion «desagertu aurretik». Haatik, biktima babestea erabaki du epaitegiak, «arrisku objektiboa» dagoela baiteritzo. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227526/salatu-dute-hezkuntza-lege-proiektuak-sistema-publiko-pribatua-blindatu-duela.htm | Gizartea | Salatu dute Hezkuntza Lege proiektuak «sistema publiko-pribatua blindatu» duela | Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak Hezkuntza Lege proiektuari egotzi dio hezkuntza «merkatuaren logikan» sartzea. LABek ez du aurrerantzean plataformaren «eguneroko dinamikan» parte hartuko. | Salatu dute Hezkuntza Lege proiektuak «sistema publiko-pribatua blindatu» duela. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak Hezkuntza Lege proiektuari egotzi dio hezkuntza «merkatuaren logikan» sartzea. LABek ez du aurrerantzean plataformaren «eguneroko dinamikan» parte hartuko. | «Lege proiektuak ez du eskola publikoa lehenesten». Kritiko mintzatu da gaur goizean Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege proiektuaz. Eusko Legebiltzarraren atarian egin duten agerraldian salatu dutenez, lege proiektuan jasota dagoen Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa «eufemismoa» soilik da: «Eufemismo bat baino ez da, hezkuntza sistema publiko-pribatua blindatzeko».
Alegia, uste dute ez dutela sare publikoa lehenetsi: «Pribatuari diru gehiago emango diote, eta, beraz, ez dakigu denak berdin jarraituko ote duen ala publikoak okerrera egingo duen. Halaber, lege proiektuari egotzi diote hezkuntza «merkatuaren logikan» sartzea.
Baina publikotasunaren ingurukoa ez da izan salaketa bakarra. Proiektuan jasota dagoenez, ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dute Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerako. Ordea, plataformak uste du helburu hori lortzeko «neurri berririk» ez dagoela jasota. «murgiltze eredua eskaintzen ez duten ikastetxeak ituntzen jarraituko da».
Gainera, segregazioari aurre egiteko neurriak «hutsalak» iruditzen zaizkie, «eragin txikia» izango dutelakoan baitaude. Laburbilduz: «Lege proiektu hau pribatizatzailea da, ez du euskalduntzea bermatzen eta ez du bukatuko segregazioarekin».
Kritika egiteaz harago, «hezkuntza sistema hobetzeko» hamar puntu ere ondu dituzte. Esaterako, aipatu dute lege berriak modu progresibo batean bertan behera laga beharko lituzkeela itunak: «Ez da publikoa ez den eskolarik finantzatuko diru publikoarekin». Gainera, laikotasuna bermatzea eta «murgiltze eredu orokortu eta hezkuntza komunitate bakoitzari moldagarria» galdegin dute, besteak beste.
Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma hezkuntzaren bueltako 21 eragilek osatzen dute. LAB sindikatuak iragarri duenez, aurrerantzean ez dute Euskal Eskola Publikoaz Harroren «eguneroko dinamikan» parte hartuko: «LABek ez du dekalogo berria izenpetu, eta aurrerantzean [Euskal Eskola Publikoaz] Harrok ez du LAB erakunde gisa ordezkatuko».
Baikorrago
Save the Children, aldiz, baikorrago aritu da, ohar bidez. Lege aurreproiektuaren lehen zirriborrotik egin dituzten aldaketei dagokienez, «balioespen positiboa» egin dute: «Geure egiten ditugu lege proiektuan ekitateari eta inklusioari lotuta ageri diren helburuak».
«Oso positiboa» iruditu zaie, esaterako, «ekitaterik ezari» dagokionean, Eusko Jaurlaritza «arazoa ukatzetik» publikoki onartzera pasatu izana: «Hainbat gai txertatu dira, esate baterako, lekuen erreserba, zaurgarritasun indizea, tokiko eskolatze bulegoak sortzeko aukera, gaineskaintzarik gabeko plangintza, kuoten publizitatea edo doakotasuna kontrolatzeko administrazio unitatea».
Halere, uste dute testuak oraindik ere ez dituela neurri nahikoa ipini. Adibidez, uste dute ez dagoela zehaztuta zein itunpeko ikastetxe izango diren Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko partaide. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227527/david-silvak-beste-urtebeterako-berritu-du-realarekin.htm | Kirola | David Silvak beste urtebeterako berritu du Realarekin | 37 urteko erdilari espainiarrak hiru denboraldi daramatza Donostian, eta haren lana erabakigarria izan da talde txuri-urdinak gorakada handia izan dezan. | David Silvak beste urtebeterako berritu du Realarekin. 37 urteko erdilari espainiarrak hiru denboraldi daramatza Donostian, eta haren lana erabakigarria izan da talde txuri-urdinak gorakada handia izan dezan. | Ia ziurra zirudien, eta gaur baieztatu da: David Silvak beste urtebetez jokatuko du Realean, 2024ko ekainaren 30era arte. 37 urteko erdilari espainiarrari denboraldi honen amaieran bukatuko zitzaion kontratua, eta argitzeko zegoen ea jokatzen jarraituko zuen edo erretiroa hartuko zuen. Baina jokalariak prest ikusi du bere burua beste urtebetez gorenean aritzeko, eta akordioa lortu du Donostiako klubarekin hitzarmena beste urtebetez luzatzeko.
Silva 2020eko udan iritsi zen Realera, Martin Odegaard azken orduan Real Madrilera itzuli eta gero. Orduz geroztik, funtsezko jokalaria izan da talde txuri-urdinean. Jokatzeko prest egon denean, Imanol Alguacilek beti egin du haren alde. Ez da gutxiagorako, bikain jokatzeaz gain hobeagoak egiten baititu taldekideak. Denak bat datoz: luxua da harekin jokatzea.
90 partida jokatu ditu Realaren elastikoarekin, eta sei gol sartu ditu, eta hamabost asistentzia eman. Real Madrilen aurka aritu da azkenekoz, joan den asteartean, eta partida ikusgarria egin zuen. Hain zuzen, hark eman zion pasea Ander Barrenetxeari, hark bigarren gola sar zezan.
«Oso ondo ikusten dut neure burua, jokatzen jarraitzeko gogoz. Gainera, oso gustura nago hemen», esan du kontratu berria sinatu berritan. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227528/porrot-egin-du-eajk-eta-pse-eek-galdakaon-aurkeztutako-mozioak.htm | Politika | Porrot egin du EAJk eta PSE-EEk Galdakaon aurkeztutako mozioak | Biek eskatu diote udal gobernuari «terrorismoa erabili duten pertsonak» ateratzeko Aranzadik egindako oroimen webgunetik. Victor Trimiño PSE-EEko hautetsiaren arabera, Aranzadiren webgunea «aberrazio» bat da ikuspuntu politiko, sozial eta etikotik. | Porrot egin du EAJk eta PSE-EEk Galdakaon aurkeztutako mozioak. Biek eskatu diote udal gobernuari «terrorismoa erabili duten pertsonak» ateratzeko Aranzadik egindako oroimen webgunetik. Victor Trimiño PSE-EEko hautetsiaren arabera, Aranzadiren webgunea «aberrazio» bat da ikuspuntu politiko, sozial eta etikotik. | Apirilaren 11n hasi zen ika-mika, eta oraindik ez da amaitu. Jendez gainezka egon da gaurko udal batzarra Galdakaon, legegintzaldiko azkena. Aurrekontuari buruzko eztabaida zen puntu nagusietakoa, baina herritar asko oroimenaren webguneari buruzko mozio biren ingurukoak entzutera joan dira.
EAJk eta PSE-EEk aurkeztu dute bata –sei eta bi zinegotzi dauzkate–, eta EH Bilduk, Usansolo Herriak eta Podemos-Equok bestea –sei, bi eta bat–. «Terrorismoaren eta indarkeria politikoaren bidegabekeriaren aitorpenean» oinarritutako memoria «etiko» eta «demokratikoa» eraikitzeko konpromisoa aldarrikatu dute EAJk eta PSE-EEk euren mozioan, eta eskatu dute Galdakaoko udalaren oroimen webgunetik «biktimak ez diren pertsonak» ateratzeko, «batez ere terrorismoa erabili dutenak». Xabier Garcia Gaztelu, Xabier Lopez Peña eta Jon Bienzobas etakideak webgunean agertzea «atzerapauso» bat dela adierazi du EAJko Ainhoa Agirregoikoak, datozen hauteskundeetarako alkategaiak. Mozioa ez da aurrera atera.
EH Bilduk, Usansolo Herriak eta Podemos-Equok bestelako proposamena ekarri dute mahaira. Euren mozioan «bizikidetza mahai» bat eratzea proposatu eta onartu dute, EAJren eta PSE-EEren aurkako botoekin. EH Bilduko Edurne Espillak argudiatu du nazioarteko estandarren arabera egin duela ikerketa Aranzadi zientzia elkarteak, eta horietako batek ere ez dioela «biktimak ezin direla izan biktima biktimario izateagatik».
Kontra egin dio PSE-EEko Victor Trimiñok, maiatzaren 28ko hauteskundeetako alkategaiak, otsailean ateratako pantaila irudiak froga moduan aurkeztuz: «Webgune hau hain defendagarria bada, eta irizpide zientifikoak bete baditu, zergatik egon dira aldaketak otsailetik apirilera? Nazioarteko estandarrak aldatu dira?». Trimiñoren arabera, PSE-EEk salaketa egin eta gero, bilatzailea, interfazea eta webgunearen hasierako oharra aldatu zen. Adierazi du Aranzadiren webgunea «aberrazio» bat dela ikuspuntu politiko, sozial eta etikotik; eta «txarto egindako lan bat», ikuspuntu akademiko, zientifikotik eta profesionaletik.
«Intentzio batzuk»
Usansolo Herria-ko Iñaki Urgoitik deitoratu du EAJk eta PSE-EEk Galdakaon bakarrik aurkeztu dutela mozioa, nahiz eta «beste kolore politikoko» herri batzuetan ere antzeko webguneak egon. Haren ustez, «intentzio batzuk» egon dira hedabideek arretagunea Galdakaon ipin dezaten. «Aranzadiren webguneak bakarrik bilatzen du egia, justizia eta erreparazioa. Denok genekien oso ondo zein zen metodologia eta zelakoa izango zen orria», azpimarratu du. Apirilaren 22an, EH Bilduk gobernatzen dituen sei udalek desaktibatu egin zituzten euren oroimen webguneak, Aranzadik eskatuta.
PSE-EEko Trimiñok gezurtatu egin du «polemika artifiziala» izatea, eta azaldu du Erandion eta Tolosan —EAJk dauka alkatetza— «egun bitan» desaktibatu zirela webguneak. «Elektoralismoa egotzi diguzue, baina bi gutun bidali genizkion alkateari, eta ez zigun erantzun», esan du. Haren berbetan, PSE-EEk hedabideetara jo zuen, udal gobernuak gaiari buruz eztabaidatzeko aukerarik ez dielako eman. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227529/atzerapausoa-eman-du-athleticek-europarako-sailkatzeko-lehian.htm | Kirola | Atzerapausoa eman du Athleticek Europarako sailkatzeko lehian | 0-1 irabazi du Betisek San Mamesen. Willian Josek sartu du partidako gol bakarra, Realeko aurrelari ohiak. | Atzerapausoa eman du Athleticek Europarako sailkatzeko lehian. 0-1 irabazi du Betisek San Mamesen. Willian Josek sartu du partidako gol bakarra, Realeko aurrelari ohiak. | Porrot mingarria jaso du Athleticek San Mamesen Betisen aurka. Zuzeneko aurkaria da Andaluziako taldea Europako postuengatiko lehian, baina bosgarren minuturako aurreratu da Betis, Willian Joseren gol batekin. Aukera garbiak izan ditu Ernesto Valverderen taldeak, baina, beste behin, kamuts aritu dira zuri-gorriak ate aurrean. Azken zazpi partidetatik bakarra irabazi du Athleticek San Mamesen, eta horrela oso zaila da sailkapenean aurrera egitea. Zazpigarren postuan dago orain Athletic, eta Betisek bost punturen errenta hartu du orain. Gainera, Gironak eta Rayo Vallecanok irabazi egin dute. Hortaz, Kataluniako taldea berdinduta dago orain sailkapenean Athleticekin, eta madrildarrak puntu bakarrera daude.
1983an liga irabazi zuten jokalariei egindako omenaldiak berotu ditu zaleak gaur gauean San Mamesen, eta partida hasi baino lehen, txalo zaparrada jaso dute jokalari ohiek San Mameseko soropilean. Hala ere, gutxi iraun du zaleen pozak, bosgarren minuturako aurreratu baita Betis. Alboko sake bat gaizki urrundu du Athleticeko atzelari batek, eta Willian Josek, Realeko aurrelari ohiak, sareetara bidali du baloia erremate ikusgarri batekin. Yerayren eta Iñigoren hutsuneak garrantzitsuak zirela uste zuten zale askok, eta partidako lehen agerraldian gola sartu du Betisek.
Athletici berehala jarri zaio partida maldan gora, baina ez da kikildu. Lehen zatia ederra izan zen futbol zale neutral batentzat, baina bi taldeetako zaleek majo sufritu dute. Betisek bigarren gola egiteko aukerak izan ditu, eta lan ugari izan dute atzelari zuri-gorriek. Willian Josek ederki bete du bere lana, eta lehia ugari irabazi dizkie Athleticeko erdiko atzelariei. Hala ere, Andaluziako taldeak ez zuen Unai Simonen ate aurrean asmatu bigarrena egiteko. Zuri-gorriak ez dira kikildu, eta Gorka Guruzetak izan ditu lehen zatiko aukerarik garbienak Athleticentzat. Baina donostiarrari ondo erantzun zion Claudio Bravok, birritan. Lehen zatia amaitzear zela Athleticen aldeko penaltia ebatzi zuen epaileak, Mirandak baloia eskuarekin ukitu zuelakoan. VAR-ean, ordea, argi ikusi du epaileak erremateak bizkarrean jo diola, eta balio gabe utzi zuen erabakia.
Bigarren zatira gol baten errentarekin iritsi da Betis, baina askoz hobeto aritu da Athletic. Betisek markagailua alde zeukan, eta horrekin jokatu du Pellegriniren taldeak. Valverderenek, ordea, partidak duen garrantziaren jakitun, aurrera egin dute, berdinketaren golaren bila. Kolore askotariko aukerak izan ditu talde zuri-gorriak. Ohian Sancetek, adibidez, bi aukera garbi izan ditu: lehenengoan erantzun bikaina eman dio Bravok, eta bigarrenean urrutitik egindako zartakoak langan jo du. Valverdek zuhaitza astindu du, eta Adu Ares gaztea izan da zelairatu duen jokalarietako bat. Gertu izan du gola hegalekoak. Trantsizio azkar batean berak gidatu du baloia, eta eskuinarekin egindako errematea zutoinaren ondotik joan da kanpora.
Emaitzarekin nahikoa ez, eta luzapenean Dani Vivian egotzi du epaileak. Betisek kontraerasoa bideratu du, eta azken atzelaria zela sarrera gogorra egin dio Vivianek Borja Iglesiasi. VAR-aren laguntza behar izan du epaileak txartela ateratzeko. Garaipenarekin bost punturen errenta hartu du Betisek Athleticekiko, eta asko zaildu zaio Europarako bidea talde zuri-gorriari. Azken hiru partidetan ez du garaipenik lortu Valverderen taldeak, eta Gironak harrapatu egin du sailkapenean. Rayo Vallecanok ere irabazi egin du, eta puntu bakarrera dago orain. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227556/gutxienez-zortzi-pertsona-hil-dituzte-serbian-tiroketa-batean.htm | Mundua | Gutxienez zortzi pertsona hil dituzte Serbian, tiroketa batean | Hamahiru lagun zauritu dituzte. Ustezko erasotzailea 21 urteko mutil bat da. | Gutxienez zortzi pertsona hil dituzte Serbian, tiroketa batean. Hamahiru lagun zauritu dituzte. Ustezko erasotzailea 21 urteko mutil bat da. | Serbian izan den tiroketa batean gutxienez zortzi pertsona hil dituzte, eta hamahiru zauritu. Belgradetik 60 kilometrora dagoen hiri batean gertatu da. Hango hedabideek adierazi dutenez, goizaldean izan da erasoa; pertsona bat martxan zihoan, eta auto batetik tiroka hasi da. 600 polizia dabiltza erasotzailearen bila; RTS telebista kateak jakitera eman duenez, ustezko erasotzailea 21 urteko mutil bat da.
Duela bi egun bertze eraso bat gertatu zen Belgradeko ikastetxe batean. Serbiako Barne Ministerioak adierazi zuenez, zortzi ikasle eta segurtasun agente bat hil zituzten. Poliziak 13 urteko ikasle bat atxilotu zuen, erasotzailea zelakoan; haren aita ere atzeman egin zuen. Poliziaren esanetan, ustezko egileak aurrez prestatuta zeukan erasoa. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227557/ikastolek-diote-desorekak-atzeman-dituzten-eremuetan-ez-dutela-jaurlaritzaren-proposamena-onartuko.htm | Gizartea | Ikastolek diote desorekak atzeman dituzten eremuetan ez dutela Jaurlaritzaren proposamena onartuko | Ezohiko batzar bat egin zuten atzo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiek. | Ikastolek diote desorekak atzeman dituzten eremuetan ez dutela Jaurlaritzaren proposamena onartuko. Ezohiko batzar bat egin zuten atzo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiek. | Aurrematrikulazio prozesuan egon diren mugimenduak aztertzeko eta erabaki irmo bat hartzeko, Ikastolen Elkarteak ezohiko batzar bat egin zuen atzo Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastola guztiekin. Hala, ohar bidez adierazi dute kontziente direla segregazioari dagokionez «arazo handi» bati aurre egin behar diotela, eta, hortaz, «sentsibilitate bereziarekin» lantzen dabiltzala gaia. Irmo erran dute Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak ezarritako ikasle fluxua onartuko dutela mugimendua orekatua bada; prozesuan irregulartasunak edo desorekak atzeman badituzte, berriz, ez dute proposamena onetsiko.
Hala, haien erranetan, ikastoletan egon den ikasle fluxua «desorekatua» izan da: ikastolek ikasle gutxiago jaso dituzte, irten diren kopuruekin alderatuta. Zehazki, 96 ikasle ez zaurgarri bideratu dira bertze ikastetxe batzuetara, eta 49 ikasle zaurgarri itzuli dizkiete. Gaur goizean Jose Luis Sukiak, elkarteko zuzendariak, Euskadi Irratian berretsi du desoreka horiek ez dituztela onartuko, eta «segregazioaren kontrako eragile aktibo» izango direla aurrerantzean ere. Zarauzko Ikastola jarri du adibide gisa. Bertan, zortzi familia gelditu dira ikastolatik kanpo, baina ume zaurgarri bat soilik bideratu dute bertara.
Elkarteko kideek diote «segregazioari aurre egiteko estrategia partekatu baten aldeko konpromisoa» dutela, eta horregatik erabaki dutela kasu horietan proposamenaren aurka egitea. Banaketa modu orekatuan egiten ez denetan, gainera, familia kaltetuek helegiteak jarriko dituzte, «prozesuaren gardentasun falta salatuz eta Hezkuntza Sailari prozedura errepika dezala eskatuz». Prozedura berri horri buruzko xehetasunak ezagutaraz ditzatela eskatuko dute. Hau da, erran dezatela zer baremazio erabili den zaurgarritasun tasa kalkulatzeko eta eremu bakoitzeko ikasle fluxu zehatzaren datuak emateko. Helegite horiek erantzuna jasotzen duten bitartean prozesua gelditzeko eskatuko diote Hezkuntza Sailari.
Ikastolen Elkarteak gehitu du beren ikastoletan tokiak libre gelditzen badira —fluxua gertatzen denean— horiei eusteko konpromisoa hartzen dutela, eta beren baliabide nahiz prozedura guztiak erabiliko dituztela hori ziurtatzeko. Hala, Zarauzko Ikastolari buruz, adibidez, elkarteak adierazi du kanpoan gelditu diren familietatik bat bakarrik bideratuko duela kanpora, baina bertze zazpiak onartuko dituela, tokiak libre gelditu direlako.
«Gardentasun falta»
Segregazioa «herri mailako arazoa» dela azpimarratu elkarteak, eta ez familia zaurgarriei dagokiena soilik: «Neurriak ez dira familia zaurgarrien banaketan bakarrik oinarritu behar, ez zaurgarriak ere bertan jaso behar ditugu». Horrez gain, zaurgarritasun tasa finkatzen duen prozesuan «gardentasun falta» egon dela azpimarratu dute, eta badirela zenbait datu oraindik ez dakizkitenak. Hala nola ikastola bakoitzaren eragin eremuko bertze ikastetxeen zaurgarritasun tasak, ikastola saretik kanpoko ikastetxe bakoitzean barematu beharreko ikasle kopurua, edota familien galdetegiak baloratzeko erabilitako irizpideak.
Segregazioaren kontrako neurriak
Ikasle mugimenduak, baina, ez dira ezerezetik etorri: Eusko Jaurlaritzak segregazioari aurre egiteko martxan jarritako neurrien ondorio dira. Irizpide horien artean daude, hala nola eragin eremu bakoitzeko zaurgarritasun indizea neurtu izana, eta, horren arabera, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztiek ikasle zaurgarriei leku bana gorde behar izatea. Horrez gain, baremazioak egitean puntu gehiago ematen ditu ikastetxetik hurbil bizitzeak.
Matrikulazioaren emaitzek eta ikastolek itunetarako dituzten aukerek «ezinegona» sortu zuten ikastolen nahiz familien artean. Eta salatu zuten «joko arau ezberdinak» jarri zituztela titulartasun desberdinetako ikastetxeen artean. |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/227558/lanbide-heziketan-gero-eta-ikasketa-ordu-gehiago-enpresetan.htm | albisteak | Lanbide Heziketan gero eta ikasketa ordu gehiago enpresetan | Zarauzko Oteitza Lizeo Politeknikokoko Lanbide Heziketako ikasleek gero eta ikasketa ordu gehiago egiten dituzte enpresetan, praktiketan. Horrela, Goi Mailako Zikloetako ikasle guztiak maiatzaren 10etik 31ra enpresetara joango dira lan praktika egitera. | Lanbide Heziketan gero eta ikasketa ordu gehiago enpresetan. Zarauzko Oteitza Lizeo Politeknikokoko Lanbide Heziketako ikasleek gero eta ikasketa ordu gehiago egiten dituzte enpresetan, praktiketan. Horrela, Goi Mailako Zikloetako ikasle guztiak maiatzaren 10etik 31ra enpresetara joango dira lan praktika egitera. | Zarauzko Oteitza Lizeo Politeknikoan (Gipuzkoa), aurten bigarren urtez, Lanbide Heziketako lehen mailetako ikasleak, ikasturtea amaitzera doan honetan, enpresetara lan praktikak egitera joango dira. Formatu desberdinak badaude ere, Oteitzako ikasleen kasuan, Goi Mailako Zikloetako ikasle guztiak maiatzaren 10etik 31ra enpresetara joango dira lan praktika egitera. Lanbide Heziketako Ikastetxe Integratuek pilotu moduan martxan jarri duten ekimena da hori.
Ekimen horren eraginez, datorren ikasturtean inoiz baino ikasle gehiago izango da DUAL ikasketak egiten: hau da, bigarren maila goizez ikastetxean ikasketak burutzen eta arratsaldez, lan kontratu bidez, enpresa batean lan praktikak egiten jardungo direnak.
Instalazioak berritu dituzte
2022-2023ko ikasturtea hasterako, Oteitza Lizeo Politeknikoko instalazioak berritu dituzte, bai komun denak eta baita metrologia gela ere. Murgildu proiektuaren barnean, fabrikazio mekanikoaren arloan, Errealitate Aregotuko teknologia erabiltzen duten betaurrekoen bidez, hainbat irakaslek datorren urtean ikasleekin erabiltzeko metrologiako neurketak egiteko prestakuntza jaso berri dute. Metrologiarako beso berri batez gain, Bereiker etxeko robot autonomo berri bat ere eskuratu dute, ikasleek erronketan oinarrituriko ikasketa metodologiaren bidez erabiltzen ikas ditzaten.
Beraz, ikasketa praktiko eta entretenigarrien, eta lan munduratze tasa altua duten ikasketen bila ibiliz gero, Oteitza Lizeo Politeknikoko Lanbide Heziketa zikloetan aurrematrikula egiteko aukera dago, maiatzaren 8tik hasi eta 26ra arte.
Enpresen harrera bikaina
Oteitza Lizeo Politeknikoko arduradunek Zarautz inguruko enpresei eskerrak eman nahi dizkiete aurten ere ikasleen lan praktikei emandako harrera bikainagatik.
Oteitza Lizeo Politeknikoa Zarauzko Gipuzkoa kaleko 5. zenbakian dago. Argibide guztiak atsegin handiz ematen dituzte telefonoz, 943-11-10 00 zenbakira deituta, eta posta elektronikoz, informazioa@oteitzalp.com helbidera mezu bat bidalita.
Informazio gehiago bildu nahi izanez gero, bisitatu webgune hau: www.oteitzalp.eus. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227559/lau-ibarren-elkartea-irati-bizi-berritzeko.htm | Ekonomia | Lau ibarren elkartea, Irati bizi berritzeko | Lehenik, Zuberoako Mendi Sindikatua eta Zaraitzuko Biltzarra aritu ziren elkarlanean; ondotik, lau ibarrek bat egin zuten, Garaziko sindikatuarekin eta Aezkoako Biltzarrarekin, Poctefa deialdiaren diru laguntzekin. Elkarlanean segitu nahi dutelako, Irati, Lau Ibarrak elkartea sortu dute orain. | Lau ibarren elkartea, Irati bizi berritzeko. Lehenik, Zuberoako Mendi Sindikatua eta Zaraitzuko Biltzarra aritu ziren elkarlanean; ondotik, lau ibarrek bat egin zuten, Garaziko sindikatuarekin eta Aezkoako Biltzarrarekin, Poctefa deialdiaren diru laguntzekin. Elkarlanean segitu nahi dutelako, Irati, Lau Ibarrak elkartea sortu dute orain. | Iratiko ibar desberdinen arteko harremanak ez dira berriak, baina galzorian ziren. Badira urteak orain Aezkoa, Zaraitzu, Zuberoa eta Garaziko instituzioak elkartzen hasi zirela. 2007an abiatu zuten lehen Poctefa programa, Europako diru laguntzez baliatzeko hastapen batean. Orain, programa horiek burura eramanak dituzte, eta diruaren aitzakiarik gabe ere, elkarlanean segitu nahi dute. Irati, Lau Ibarrak izeneko elkartea sortu dute, harreman eta elkarlan horiek egonkortzeko xedez.
Poctefa programak aitzin ere, halere, Iratiko oihanean gurutzatzen diren lau ibarrek bazuten elkarren berri. Aezkoako Batzarrak eta Garaziko Mendi Sindikatuak, adibidez, uztaileko azken asteburuan itun bat izenpetzen dute urte oroz, aspalditik, David Tourreuil Garaziko sindikatuko zuzendariak dioenez: “Mendiko bazken erabilpenerako mugaz gaindiko ituna berresten da egun horretan”. Zaraitzuko Batzar Nagusiak eta Zuberoako Mendi Sindikatuak, berriz, harreman informalagoak ukan zituzten, elkarlanean aritzea deliberatu zuten arte, Poctefaren lehen programaren garaian.
Mugaz bi aldeetan, ukaezina da, errealitate desberdinek baldintzatzen dituzte Iratirekiko bakoitzak dituen xedeak: Zuberoa eta Baxenabarren, laborantzak leku handia du oraino ere, Nafarroako eskualdeetan gibel egin duelarik. Aezkoa eta Garazi arteko itunak “folkloretik” doi bat baduela iduri zaio Tourreuili, alde bakarrean baitira laborari gehienak. Sortu berri duten elkartearekin, berriz, harago joateko parada ikusten du sindikatuko zuzendariak: “Harremanak indartzea eta proiektu berriak sortzea da xede nagusia, folkloriko bilakatua baitzen azken denboretan egiten zena”.
Zuberoko sindikatuko presidente Jacques Barreixek ere, ikusten du bidea egin dutela lau ibarren arteko harremanetan: “Hastapenean sosarekin hasi ginen, Poctefarekin. Baina atzeman ditugu harreman azkarrak”, erran du, elkartearen sortzea esplikatzeko. Aezkoako Batzarreko buruzagia ere, Karlos Bueno, Poctefa ondoko urratsaz poztu da: “Lau bailarek elkarrekin jarraitzea erabaki genuen, Xareta eredutzat hartuz. Bide horretatik jarraitzea erabaki genuen, elkarlana edozein arlotan sustatzeko”.
Ainhoa, Sara, Urdazubi eta Zugarramurdi biltzen dituen Xareta elkartea ezagutu nahi zuten Iratiko lau ibarretako ordezkariek, orain arteko elkarlanari tresna berri bat emateko; eta, Xaretan bezala, Frantziako Estatuko egitura hautatu dute azkenean, “eredu juridiko anitz baitira: batzuk mugaz gaindikoak, beste batzuk Espainiako eredu juridikokoak… Baina guretzat egokiena Frantziako eredua zen”, zehaztu du Tourreuilek.
Lau xedeetatik komunera
Poctefa Europako laguntza programak bi milioi eurotik goitiko aitzinkontua ekarri zuen, baina lau xedetan partekatua, bakoitzak bere proiektua garatu zezan. Hala, Zuberoan ornitologia zentroa egin zuten Iratiko etxoletan, Garazin Etxola ostatuan artzaintzaz erakusketa eta gasnak ontzeko gela egin zituzten, Zaraitzun bi aterpetxe berritu, eta Aezkoan, Orbaitzetako Olako jauregian, armategiek utzi ondarea agerian ezarri zuten.
Elkarrekin, berriz, bizikletaz edo oinez egiteko xendak eta webgune bat sortu zituzten (Irati.org), besteak beste. Baina diru iturri gehiena, lurralde bakoitzeko xedeetan ezarri zuten. Orain, elkarte berriarekin, komunak hartuko du lehentasuna, Tourreuilen arabera: “Elkartea finantza iturrietatik harago doa; bizia sortzeko ideiak gaitu bultzatzen, bai eta harremanak egonkortu nahiak ere”.
Lehendik gauzatu diren xedeak eta eraiki azpiegiturak bazter utzi gabe, elkarteak beste intentzioak baditu, Buenoren erranetan: “Lau ardatzak Poctefarekin finkatu ziren, eta ibar bakoitzak erabaki zuen zer landu nahi zuen. Horri jarraipena eman behar zaio, baina ez du esan nahi horrekin bakarrik joango garenik aurrera”. Emeki aitzinatzen dira, Barreixen ustez, baina jadanik ideia zehatzak agertu dira elkarlanerako: “Xendak badira jadanik, eta orain ideien artean bat bada, Iratiko itzuli oso bat proposatzea: hotel edo aterpetxeekin, lau ibarrak zeharkatuz”.
Turismoaren garapenean besterik ere badute eginik —xendak biltzen dituen telefono aplikazio bat, adibidez—, baina elkarteak bestelako lanak ere eramanen ditu, Barreixek dioenez: “Egia da honaindian laborantzak dinamika azkarra duela eta mugaz bestalde gibel joan dela. Han herri handietara joan dira lanera, baina erraten da gazteek nahi dutela herri ttipietara joan bizitzera eta lurrari atxikiak direla, eta nahi dute lan hori aitzina eraman. Beraz, aitzina eramanen dugu, ororen artean”. Buenok jakinarazi du etxebizitzen inguruko lan bat abiatu dutela, preseski, Aezkoan: “Etxe anitz hutsik ditugu, kasu batzuetan erortzen ari zaizkigu. Hasi gara arazoa lantzen, baina behar da indar handiagoa, behar dira lan sakonagoak”.
Lau ibarretako eskolen arteko harremanak sortzea ere gogoan dute: “Ibarretako eskolen arteko topaketak bultzatzea aipagai da, beharbada luzera begirako lana eginez; bi urtez, adibidez”, zehaztu du Tourreuilek. Kasu batzuetan, ibar bateko xedeak partaideetara zabaltzea ere gerta daiteke, Garaziko sindikatuko langilearen arabera: “Garaziko ikastolak eta Buru Beltza elkarteak berriz ere Bortuaren Eguna antolatuko dute, eta hor Garaziko sindikatua inplikatua da. Elkarte honek partaide gehiago inplikatzea ekar lezake, adibidez”.
Mugaren zailtasunekin
Irati oinez edo bizikletaz deskubritzeko xendak bai, baina ibar batetik bestera joateko bideak “luzeak” direla pleinitu da Barreix. “Estatu bakoitzak bere bideak egin ditu”, dioenez, muga zeharkatzeko bide hoberenak egin gabe, haren ustez. Larrainen, neguan, “elurra ez da baztertua ere”, gehitu du. Bideen hobetzeko esperantza guti badu ere, Zuberoako Mendi Sindikatuko presidenteak argi du mugen zerratzea ere arazo gehigarri bat dela, baina Irati lau ibarrak elkartearekin arazo “horien gainetik igaran” nahi dutela, “harreman onen begiratzeko”.
Ibarren elkarlanean, mugak beste trabarik ekarri izan du lehendik ere, Poctefaren barnean, Hego eta Ipar Euskal Herriko egiturek eskaera desberdinak egin behar izan baitituzte: Aezkoak eta Zaraitzuk, Iratiko biosfera erreserba bilakatzeko eskaera egin zuten; Ipar Euskal Herriko Iratiren partea, berriz, Eskualdeko Parke Nazionalaren xedeak bere baitan kokatzen du. “Zoritxarrez, estatuen menpe gaude, eta bakoitzak badu bere legedia”, laburbildu du Buenok.
Zuberoako partetik ikusirik, Barreixek argi du anitzek soilik “honaindiko Irati ikusten” dutela, nahiz eta zabalago izan. Baina ez da soilik mugak ekarri trabetan ardazten, bi aldeei komuna zaiena ez baita soilik lurra: “Ber mintzaira dugu, han ere indar handia egiten dute mintzaira eta kultura atxikitzeko, eta hori behar dugu elkarrekin egin”, aldarrikatu du. Barreixi iduri zaio lurraldea eskuz esku animatzea dela elkartearekin egin behar dutena, “bakoitza bere indarretan bermatzez: hemen laborantza, eta mugaz bestaldean, ondare historikoa”.
Bortuaren Eguna egiten den bezala, beste animazio bati pentsatu dute jadanik, Iratiko lau ibarren besta izanen baita heldu den ekainaren 25ean, Poctefa xedearekin egin zen Zaraitzuko Abodi mendi zentroan. Mugaz bestaldeko partaideen intentzioarekin harritu da Barreix, “ehunka pertsonarentzat antolatua” izanen baita.
17.000
ZENBAT HEKTAREA DITUEN IRATIK
Pagadi eta izeidi handienetan bigarrena da Europa osoan Irati. 17.000 hektarea ditu. XV. mendetik goiti egurra ustiatu zen, kableekin enborrak oihanetik ateraz. Gaur egun, artzaintza eta turismoa dira aktibitate ekonomikoak.
2007
LEHEN POCTEFA XEDEAREN HASIERA
Zaraitzuko Biltzarra eta Zuberoako Mendi Sindikatuak kudeatu zuten lehen Poctefa programa Iratin (2007-2013). Turismoa garatu eta erabilpen publikoa sustatzea zuen xede. Ondotik bat egin zuten Garaziko Mendi Sindikatuak eta Aezkoako Biltzarrak.
2,2
BIGARREN POCTEFAREN MILIOIAK
2015ean hasi eta 2021ean bukatu zen bigarren Poctefa xedea, lau ibarren parte hartzearekin. Bakoitzean xede zehatz bat eta komunak garatzeko, 2.273.108 euroko aitzinkontua ukan zuten, batez ere Europako diru laguntzei esker.
4
ELKARTEAN DAUDEN IBARRAK
Apirilean sortu zuten ofizialki Irati, Lau Ibarrak elkartea. Europako laguntzak ekartzen dituen Poctefa xederik gabe, elkarlanean segitzea dute xede lau ibarrek. Ekainaren 25ean Iratiko besta antolatuko dute, Zaraitzuko Abodin. |
2023-5-4 | https://www.berria.eus/albisteak/227560/badakitelako-zeinen-zaila-den.htm | Kirola | Badakitelako zeinen zaila den | Armata Rossa peñÂÂako ehun kide inguruk Madrilen ikusi zuten, duela hemezortzi urte, Osasunaren eta Betisen arteko Espainiako Kopako finala. Hainbat kide Sevillan izanen dira bihar. Finalak «ilusioa» piztu diela nabarmendu dute, eta taldeak berriz finalera heltzeko egindako ahalegina txalotu. | Badakitelako zeinen zaila den. Armata Rossa peñÂÂako ehun kide inguruk Madrilen ikusi zuten, duela hemezortzi urte, Osasunaren eta Betisen arteko Espainiako Kopako finala. Hainbat kide Sevillan izanen dira bihar. Finalak «ilusioa» piztu diela nabarmendu dute, eta taldeak berriz finalera heltzeko egindako ahalegina txalotu. | Javier Izkok urtarrilaren 30ean erosi zuen finalera joateko tren txartela. Bost egun lehenago, urtarrilaren 25ean, Osasunak 2-1 irabazi zion Sevillari luzapenean, Sadarren. Abdek sartu zuen gol erabakigarria egun hartan, gorritxoak Athleticen aurkako finalerdian sartu zituena. Osasunak txapelketatik kanpo utzi ditu bilbotarrak ere, eta bihar jokatuko du Espainiako Kopako finala, Sevillan, Real Madrilen aurka. «Gorritxoak kopa altxatzen ikusi nahi ditut!».
Osasunaren Armata Rossa peñako kidea da Javier Izko. 2005ean, Madrilen izan zen peñako bertze ehun zale ingururekin. Urte hartan, Osasunak Betisen aurka jokatu zuen Espainiako Kopako finala. Galdu egin zuen. Izkok, hala ere, oroitzapen polita du partida hartaz. ´Bidaia eta gure gola oroitzen ditut, batez ere». Orduko ilusioa nabarmendu du, Iruñeko karriketan eta Madrilera eraman zituen trenean gainezka egin zuen ilusioa. 25 urte zituen Izkok 2005ean; 43 ditu orain, eta txalotu egin du Osasunako kide guztiek finalera bigarrenez iristeko egin duten ahalegina. «Anitz kostatzen da final batera ailegatzea; Osasunak berriz lortu du, ia hogei urte pasatu eta gero, eta duen balioa eman behar diogu».
2005ean, Izkok eta Armata Rossako haren lagunek Osasunaren Peñen Federazioak antolatutako treneko bosgarren bagoian egin zuten Madrilgo finala ikusteko bidaia. BERRIAk bidaia haren gorabeherak kontatu zituen; jaso zuen, adibidez, zer jan eta zer edan bazutela zaleek trenean; bidaia osoa eman zutela Osasunaren aldeko kantak abesten; aire giroturik ez zegoela, eta beroa izugarria zela; trena zenbait aldiz geldiarazi zutela, eta sei ordu behar izan zituztela, azkenean, Iruñetik Madrilera ailegatzeko.
Izkoren bagoi berean ziren Armata Rossako Angel Garcia Carreño, Gorka Eizmendi, Sergio Diaz, Asier Garaio, Iker Iturralde, Jose Fernandez eta Adolfo Indurain. Bat egin dute, biharko finalaren atarian, eta barre egin dute 2005ekoak oroitzean. Egun berezi eta inportante bat bizi izan zutela sentitzen dute, eta merezi izan zuela, kopa jaso gabe itzuli baziren ere.
Denboran atzera
Zaletasuna ez dute bazter utzi, eta partidak ikusten dituzte oraindik ere, baina Armata Rossa jada ez da existitzen, berez. Biharko finalak eman die denboran atzera egiteko aukera, eta peñaren 2005eko espiritua berreskuratu dute, hala ere. «Gauzak anitz aldatu dira. Peñek jada ez dute lehen zuten indarra. Egungo futbolak fanak nahi ditu, ez zaleak», erran du Angel Garcia Carreñok.
Armata Rossako kideak zaleak ziren 2005ean; eta zale dira oraindik ere, 2023an. «Treneko bagoi bat poliziaz beteta zegoen!», gogoratu du Sergio Diazek, duela hemezortzi urtekoez mintzatzen hasi direnean. Madrilen ere Espainiako Polizia zuten gorritxoek zain, 2005eko ekainean. Pio Printzearen geltokitik Osasunaren zaleak hartzeko prestatutako karpara joateko bidea, hain zuzen, Poliziek lagunduta egin behar izan zuten. «Norbaitek bultza egin zidan, eta espaloitik errepidera jaitsi nintzen; polizia batek kolpea eman zidan berehala!», kontatu du Diazek.
Diazek Izkorekin batera ikusiko du biharko partida, Sevillako Cartuja estadioan. Bidaia eginen dute Asier Garaiok eta Gorka Eizmendik ere. Nor bere kabuz iritsiko da Sevillara, baina elkarrekin emanen dute biharko eguna. Sumatzen da Madrilgo finaletik ia hogei urte joan direla: «Bertze adin bat dugu; nire hasierako asmoa zen haurrekin joatea, baina bazter utzi nuen azkenean», aipatu du Gorka Eizmendik.
Diruaren auzia aipatu dute zale gorritxoek solasaldian. «Madrilgo finalerako sarrerak 50 euro balio zuen», gogoratu dute. Biharko finalerako sarreren prezioa, berriz, 39 eta 221 euro artekoa izanen da. Sevillara joan behar izateak ere garestitzen du bidaia. Zaleek ez dute begi onez ikusi hiri hori aukeratu izana finalerako egoitza izateko, hain zuzen. «Diruak agintzen du; negozio bat da hau», azaldu du Izkok.
Ilusioa, ororen gainetik
Diruak hartu du futbolaren mundua, baina Osasunarekin, negozio hutsetik urrun egon nahi duen kirol eredu bat aldarrikatu dute Izkok eta Armata Rossako gainerako kideek. «Taldeak bere nortasunari eutsi dio, eta kirol elkarte bat da oraindik ere. Egoera zailak gainditu behar izan ditu», nabarmendu du Garcia Carreñok. 2015ean, Bigarren B Mailara jaisteko zorian izan zen taldea, eta Osasuna auzian aurreko zuzendaritzako hainbat kide auzipetu zituzten.
Biharko finalak piztu duen «ilusioa» ere jarri nahi izan du erdigunean Garcia Carreñok, ororen gainetik. «Giro berezi bat sumatzen da hirian. Osasunak hagitz ongi egin ditu gauzak. Jagoba Arrasate entrenatzaileak eta jokalariek lan ona egin dute; inor ez da bertzeak baino gehiago nabarmentzen, eta horrek hiritar guztien ilusioa piztu du».
Sevillara joanen ez diren zaleek lagunartean edo familiako kideekin ikusiko dute biharko finala, telebistaz. Armata Rossako kide batzuek bat eginen dute, Osasunaren elastikoa jantzita, duela hemezortzi urteko giroa oroitzeko. Baikor dira denak, eta ausartu dira ozen erratera finaleko partidarako zer emaitza nahi duten: «1-2 Osasunaren alde, luzapenean», bota du Javier Izkok. Bertze kide gehienek finala penaltien bidez erabakitzea nahi dute; noski, gorritxoen alde. Gorka Eizmendik, baina, ez du ez penaltirik ezta luzapenik nahi: «1-3, Osasunaren alde!», erran du.
2005ean, koparik gabe itzuli ziren Armata Rossako kideak Iruñera; esku hutsik ez, ordea, oraindik ere ez baitute galdu finala zuzenean ikusteko egun osoko bidaiak eragindako zirrara. Urduri dira, berriz ere, biharko finalaren zain. Ilusioz. «Gorritxoak kopa altxatzen ikusi nahi ditut», berretsi du Izkok. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227561/herritarren-265-euskaldunak-edo-euskaldun-hartzaileak-dira-nafarroan-duela-hamar-urte-baino-bi-puntu-gehiago.htm | Gizartea | Herritarren %26,5 euskaldunak edo euskaldun hartzaileak dira Nafarroan, duela hamar urte baino bi puntu gehiago | Nastat Nafarroako Estatistika Institutuak 2021eko ezagutza datuen berri eman du. | Herritarren %26,5 euskaldunak edo euskaldun hartzaileak dira Nafarroan, duela hamar urte baino bi puntu gehiago. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuak 2021eko ezagutza datuen berri eman du. | Gora doa, baina mantso. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuak gaur argitaratu du Nafarroako euskararen ezagutzaren gaineko txostena, eta, haren arabera, herritarren %26,5 dira euskaldunak edo euskaldun hartzaileak. Horien artean, herritarren %14,9 jotzen ditu txostenak euskalduntzat [B2, C1 eta C2 mailako ezagutza dutenak], eta %11,6 euskaldun hartzailetzat [A1, A2 eta B1 mailan leudekeenak]. Herritarren %73,5ek ez dute inongo harremanik euskararekin.
1986. urtean hasi ziren gisa honetako ikerketak egiten, eta, ordutik, nabarmen handitu dira euskaldunen ehunekoak Nafarroan; batez ere, euskaldun hartzaileenak: urte horretan, herritarren %4,1ek zekiten zerbait euskaraz; 35 urte geroago, %11,6 dira. Erdaldunen ehunekoak hamabi puntu egin du behera 1986az geroztik.
Hala ere, igoera oso mantsoa da: azken hamar urteotan, euskaldunen ehunekoa bi puntu eskas handitu da Nafarroan, eta Euskararen Legeak ezarritako zonifikazioak eragin handia du horretan. Txostenean irakur daitekeenez, herritarren jaioterriak eragina du euskararen ezagutzan: eremu euskaldunean jaiotakoen ia %74 euskaldunak dira; kontrara, eremu ez-euskaldunean jaiotakoen artean, euskaraz dakitenak ez dira %3ra iristen. Eremu mistoan, berriz, igoera oso apala da: euskaldunen ehunekoa puntu bat handitu zen 2011 eta 2021 artean, eta zortzi puntu 1986tik.
Inkesta soziolinguistikoak ez bezala, Nastaten ikerketak 3 urtetik gorako herritarrak hartzen ditu aintzat, eta, hain zuzen, gazteen artean nabari da igoera progresiborik handiena. Hala, 1986an 14 urtetik beherakoen %11,8 ziren euskaldunak, eta %3,7 euskaldun hartzaileak. Azken txostenean, berriz, %26,7 dira euskaldunak, eta %21,4 euskaldun hartzaileak. Nafarroako haurren ia erdiek, beraz, badakite zerbait euskaraz.
Datuok xeheki aztertuta, ordea, badago kezkarako motiborik: izan ere, 14 urtetik beherako euskaldun osoen ehunekoa apur bat apaldu da azken hamar urteotan: %29,1 ziren 2011n, eta %26,7 dira orain. Hau da, euskaraz zerbait dakiten haurrak gehiago dira orain; euskaraz maila ona dutenak, aldiz, apur bat gutxiago. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227562/kamioilari-bat-hil-da-santakaran.htm | Ekonomia | Kamioilari bat hil da Santakaran | Caparrosoko 59 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zerriak zeramatzan kamioian, eta ibilgailua errepidetik irten da. Ordu txikietan gertatu da ezbeharra, NA-5330 errepidean. | Kamioilari bat hil da Santakaran. Caparrosoko 59 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zerriak zeramatzan kamioian, eta ibilgailua errepidetik irten da. Ordu txikietan gertatu da ezbeharra, NA-5330 errepidean. | Beste kamioilari bat hil da lan istripuz Euskal Herrian. Oraingoan Santakaran (Nafarroa) gertatu da ezbeharra, NA-5330 errepidean, 02:00etan. 59 urteko caparrosoarra da kamioilari zendua, eta istripuaren unean bertan hil da; kamioian zerriak zeramatzan, eta ibilgailua errepidetik irten eta irauli zaio. Animalia batzuk ere hil dira.
Euskal Herrian aurten kamioi istriputan hildako hirugarren langilea da gaurkoa, joan den apirilean beste bi behargin hil baitziren beste bi ezbeharretan. Haiei gehitu behar zaie martxoaren 27an Albaceten (Espainia) kamioi istripuan hil zen Oñatranseko langilea. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227563/mundua-azkar-aldatzen-ari-da-prestatu-gabe-hartu-gaitu-eta-urduri-jarri-gara.htm | Gizartea | «Mundua azkar aldatzen ari da, prestatu gabe hartu gaitu, eta urduri jarri gara» | Osasuna ez da soilik medikuntzaren ardura, Ortizen esanetan. Horregatik, bestelako zientzia arloen arteko elkarlana sustatzen dute Bilboko Mediku Zientzien Akademian. | «Mundua azkar aldatzen ari da, prestatu gabe hartu gaitu, eta urduri jarri gara». Osasuna ez da soilik medikuntzaren ardura, Ortizen esanetan. Horregatik, bestelako zientzia arloen arteko elkarlana sustatzen dute Bilboko Mediku Zientzien Akademian. | 1885ean sortu zen Bilboko Mediku Zientzien Akademia; Bilboko Sendalarintz Jakindia zuen orduan euskal izena. 128 urteotan lehen aldiz andre bat da erakundearen burua: joan den astean, Agurtzane Ortizek (Getxo, 1964) hartu zion Ricardo Francori lekukoa presidentetzan. Besteak beste, Neurozientzietako doktorea eta psikiatra da Ortiz. Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle da, eta han hartu du Bizkaiko Hitza.
Ricardo Franco medikua da, barne medikuntzako espezialista, larrialdietako burua izandakoa ospitalean. Zu, ostera, buruko osasunaren arlokoa zara. Orain arte, akademiako idazkari nagusia izan zara, eta, agian, pausoa naturala izan da. Baina buru osasuna ikusgaitasuna hartzen ari den seinale ere bada zu presidente izendatu izana?
Lehengo batean ere antzeko zerbait esan zidaten, baina nik ez dut pentsatzen horri lotuta dagoenik hainbeste. Lehen emakumea izan naiz idazkari nagusiaren karguan, eta hortik aurrera emakumeok presentzia handiagoa izan dugu akademian. Estatistiketan ere gehiago gara. Euskalduna naiz, emakumea… Buru osasunagatik? Nik uste dut momentua izan dela.
Fakultatean, osasun zentroetan eta ospitaleetan, behintzat, andreok gehiengoa zarete. Gutxiago ardura postuetan?
Gaur egun, osasun zientzietan emakumeak bi herenetik gora gara. Zuzendaritza postuetara heltzea beste kontu bat da. Kostatzen da. Gizonei baino gehiago kostatzen zaigu, baldintzak eta baliabideak berdinak izan arren.
Zer da Bilboko Mediku Zientzien Akademia?
Haren antzeko erakundeen artean zaharrenetakoa da [Espainiako] estatu osoan. Akademiaren helburuak hainbat dira. Batetik, osasun zientzietako profesionalen etengabeko prestakuntza. Bestetik, osasun esparruko elkarteko zientzialarien arteko lotura egitea. Baita dibulgazio lana ere. Azkenik, biztanleriaren osasun hezkuntzan parte izatea. Osasuna sustatzea, azken batean.
Zein dira akademiak dauzkan erronkak gaur egun?
Osasuna sustatzen jarraitzea da nagusia. Bilbotarrak eta bizkaitarrak izan ditugu gure akademiaren onuradun nagusiak; lan soziosanitarioa egiten dugu, betiere, talde diziplina anitz batekin. Honek esan gura du akademia ez dugula bakarrik medikuok osatzen. Kide dira, era berean, albaitariak, farmazialariak, odontologoak, biologoak… Osasungintzan lan egiten dugun profesional guztiek dugu parte izateko aukera.
COVID-19aren pandemiak eta klima aldaketak erakutsi dute osasuna ez dela bakarrik medikuen eta erizainen kontua, beste zientzia batzuek ere parte hartzen dutela. Badago espezialitateen arteko elkarlanik?
Akademiakook hori sustatzen dugu, bereziki. Guk antolatzen ditugun jardueretan nagusiak dira, eta lehenesten ditugunak, diziplinen artekoak direnak. Albaitariak, biologoak, psikiatrak, zirujauak, ekonomialariak… Denon arteko elkarlana ezinbestekoa da. Osasunaren ekonomiari buruzko berbaldia dugu laster. Lankidetza horretatik ezagutza berriak eta garrantzitsuak sortzen dira.
Zelan ikusten duzu osasungintza publikoa?
Kolpatuta ikusten dut. Osasungintza —baina esango nuke mundua ere oro har— kolpatuta dago. Askok esaten dute pandemiaren ondorio dela. Baina ez, kontrakoa dela uste dut: pandemia egoeraren erakusgarri bat izan da. Mundua aldatzen ari da. Beti aldatzen da, hori argi dago, baina orain oso azkar aldatzen ari da, eta hainbat faktore daude kontuan hartu beharrekoak: klima aldaketa, adimen artifiziala, teknologiaren protagonismo itzela… Gizartea horretarako prest ez zegoela harrapatu gaitu. Suteak pizten dira, eta itzaltzen ditugu ahal dugun moduan, baina ez dugu proiektu bat. Gelditu egin beharko ginateke, etorkizunerako bide sendo batzuk pentsatzeko. Aldaketek prestatu barik harrapatu gaituzte, eta urduritu egin gara, beldurtu… Ondorioz, buruko gaixotasunak ugaritu dira.
Horregatik dago antsietate eta depresio kasu gehiago? Ala ez dago esaten den beste?
Egon badago, e? Hori egia da. Baina, era berean, gertatzen da gizakiok egiten dugun eskaera medikoa handiagoa dela. Gero eta gehiago zaintzen dugu geure burua. Edozein gaitz daukagunean, medikuarenera joateko aukera dugu, eta aukera hori erabiltzen dugu. Kontsultak beteago daude, eskaera handiagoa delako.
Norbaitek ezinegona sentitzen badu, laguntza profesionala eskatzea ona da, ezta?
Oso ona da. Ikusten ari gara, eta ez dakigu pandemiaren ondorio den, gero eta gehiago zaintzen dugula geure burua. Osasun zerbitzuek, udalek eta beste hainbat erakundek sustatzen dute osasuna: kirola egin, harremanak izan, elkar zaindu… Gero eta gehiago zaintzen dugu geure burua, eta hori oso ona da. Beste kontu bat da edozergatik joatea kontsultara; hori ere gertatzen da.
Gehiago joaten bada, ezinegon hori egon dagoelako da. Zergatik dago lehen baino gehiago?
Antsietate eta depresio kasu gehiago dago, ez garelako gelditzen pentsatzera zer gertatzen zaigun. Oso azkar gabiltza.
Beraz, egungo bizimoduak, sozioekonomiak, gizarteak… eragina dute igoera horretan?
Bai, noski.
Esan ohi da gaur egun jendeak ez dakiela frustrazioa, etsipena, haserrea, tristura, nekea edota ardura kudeatzen, onartzen, harekin bizitzen… Zer deritzozu?
Egia da frustrazioa, beldurrak, minak, gaitzak gutxiago jasaten ditugula. Hori ikusten da arreta medikoen eskaeretan. Lehen gehiago aguantatzen zuten.
Pandemiak izan du eraginik?
Askok esaten dute pandemiaren ondorioa dela, baina pandemia gaur egungo bizitzaren erakusgarri bat baino ez da izan. Pandemiak erakutsi digu gizakiok zaurgarriak garela. Orain arte pentsatu dugu ahalguztidunak garela, munduaren jabe garela eta kudeatu dezakegula nahi dugun moduan. Baina hori ez da horrela.
Zuek, profesionalok, zer ikasi duzue azken hiru urteotan?
Asko ikasi dugu: osasun publikoaren garrantzia, prebentzioarena, osasunaren promozioaren garrantzia… Aurretik bagenekien, baina orain argi ikusi dugu.
Zer harreman dago neurozientziaren eta psikiatriaren artean?
Psikiatriaren oinarriak neurologian daude, nerbio sistemaren funtzionamenduan.
Zer da buruko osasuna izatea?
Norbere burua ezagutzea, norbere emozioen alfabetatzea, norbere zainketan parte hartzea… Ez bakarrik gaixotasunik ez izatea. OMEk esaten du osasuna dela ez bakarrik gaixotasunik ez izatea, baizik eta ongizate fisikoa, psikikoa eta gizarte mailakoa izatea. Inportantea da ondo sentitzea bizi zaren ingurunean.
Buruko eritasunek badute oinarri fisikorik?
Askotan egon daiteke oinarri fisiko bat. Gaitz fisikoek ondorio psikologikoak izan ditzakete. Pertsona batek gaixotasun fisiko bat duenean, triste senti daiteke; antsietatea izan dezake, beldurtuta senti daiteke.
Gaur egun bakardadea gaixotasun bihurtu da?
Ez da gaixotasun bat. Bakarrik egon nahi dugunean, bakardadea oso positiboa da. Beste gauza bat da gaur egungo bizimoduan bakarrik senti gaitezkeela, laguntza barik, eta hori ez da batere ona: buruko osasunean ondorio larriak izan ditzake.
Batzuetan beharrezkoa ere bada bakardadea. Isiltasuna ere bai?
Ezinbestekoa da. Kutsadura akustikoa arazo bat da. Zenbat zarata dagoen… Hitz egin behar da, baita nahi ez denean ere… Adibidez, gaixorik gaudenean, isiltasuna oso inportantea da.
Baina kostatzen da isilean egotea…
Hori da gaur egungo bizimoduaren beste ezaugarri bat: beti estimulatuta egon behar dugu. Baina ez du horrela izan behar. Adibidez, gaixorik dagoen pertsona batentzat, gura badu lagunduta baina isiltasunean egotea, itzela da. Ikasi egin behar dugu isiltasunean egoten. Arazoa da ez dakigula estimulatu gabe egoten. Dinamika horretan sartuta gaude. Estimuluak behar ditugu, baina orekatuta: ez gehiegi, ez gutxiegi.
Jendeak gero eta okerrago egiten du lo, eta antsiolitikoak eta antidepresiboak hartzen ditu insomnioari aurre egiteko.
Estimulazioak badu zer esanik. Insomnioari begiratzean, faktore asko hartu beharko genituzke kontutan. Zelako ohiturak ditugu? Zer egiten dugu ohera joan baino lehen? Zenbaterainoko ardurak dauzkagu? Zelan kudeatzen ditugu?
Gero eta gehiago hitz egiten da buruak zenbateko eragina duen gaitz fisikoetan eta baita mina arintzeko orduan ere. Adibidez, gaixo kronikoekin lantzen da arlo hori? Zer egin daiteke, esaterako, min kronikoaren arloan?
Gaitz kronikoetan erabiltzen diren tratamenduak mota askotakoak izan daitezke. Horien artean psikologiak eta psikiatriak ere zer esan handia dute, oso baliagarriak gertatzen dira: terapia kognitiboak eta erlaxazioa, besteak beste.
Baina osasungintza publikotik hainbeste indar egiten al da arlo horretan?
Denbora behar da tratamendu horietarako, eta azaldu egin behar da. Kostu handia du, dirutan eta denboran.
Baliabideak ere falta dira?
Profesionalen falta dago, bai.
Zer dira zainketa aringarriak? Medikuok sarritan esaten duzue premiazkoa dela arautuko dituen lege bat. Zergatik?
Lantzen ari gara. Osakidetzak orain iragarri du zainketa aringarrien inguruko proiektu berria. Ikusten dugu osasun sistemek ere badutela interesa zainketa aringarrietan, bai pediatrikoan, bai nagusienean.
Zegatik sartzen dira zainketa aringarriak eutanasiaren inguruko eztabaidetan?
Ezberdinak dira. Zainketa aringarriak dira gaitz kronikoetan, sendaezinetan, gaixotasun endekagarrietan, osasun sistemak eta medikuntzak baliabideak ez dauzkanean eman daitezkeen zainketak. Pertsona laguntzen dute kronikotasunean bizitzen, eta bizi kalitatea hobetzen diote. Heriotzaren aurreko prestaketa zainketa aringarrien atal bat da; baina hori baino gehiago dira. Zainketa aringarriek heriotzarako prestatzen dute, baina ez dute sustatzen. Pazientearen eta haren familiaren zainketa dira osotasunean. Beste gauza bat da onartu den lege bat, zeinek baimentzen duen pertsona batek bere burua hiltzea.
Heriotzaren prestaketa garrantzitsua da?
Tabu bat da. Ez dugu heriotzaz berba egiten. Egia den gauza bakarra da denok hilko garela. Gehiago hitz egin beharko genuke, prestatuta egon, gizakiok dugun zaharkitze hori aurreikusi. Dolua egiten lagunduko liguke norbait galtzean.
Espiritualtasunak zainketa aringarrietan duen garrantziaz idatzi duzu akademiako aldizkariko artikulu zientifiko batean.
Ikasle batekin egindako gradu amaierako lan bat izan zen. Espiritualtasuna oso inportantea da. Askotan ahaztu egiten dugu pertsonok geurea dugula hori ere. Prestatu egin beharko ginateke jakinik pertsonok zer behar dugun bizitzako azken uneetan. Bizitza osoan bizi dugu espiritualtasunarekiko lotura hori. Nahiz eta gizakion parte dugun, askotan ez gara horretaz jabetzen, eta ez dugu horretaz hitz egiten. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227564/gipuzkoako-ahaldungaiak-lehen-sektoreko-erronken-inguruan.htm | Politika | Gipuzkoako ahaldungaiak, lehen sektoreko erronken inguruan | Energia berriztagarrien azpiegiturak, otsoa, larre publikoen kudeaketa, herri txikien egoera eta beste hainbat gai konplexu ditu parez pare lehen sektoreak. Horietako zenbaiten inguruan duten jarrera azaldu dute Eider Mendoza, Maddalen Iriarte, Jose Ignacio Asensio eta Miren Etxebeste ahaldungai nagusiek, Zizurkilen. | Gipuzkoako ahaldungaiak, lehen sektoreko erronken inguruan. Energia berriztagarrien azpiegiturak, otsoa, larre publikoen kudeaketa, herri txikien egoera eta beste hainbat gai konplexu ditu parez pare lehen sektoreak. Horietako zenbaiten inguruan duten jarrera azaldu dute Eider Mendoza, Maddalen Iriarte, Jose Ignacio Asensio eta Miren Etxebeste ahaldungai nagusiek, Zizurkilen. | Baserritarren arteko solasaldietan, esaldi baikor gutxi entzuten zen joan den ostiralean, Zizurkilgo Fraisoro nekazaritza eskolan, Gipuzkoako lehen sektorea eta landagunearen etorkizuna mahai ingurua hasi aurreko minutuetan. Esnearen prezioaz ari ziren bi lagun, berriz ere prezioa jaitsi dietela komentatzen. “Ez du asko iraun igoerak”. Haragi sektoreko egoeraz hasi ziren jarraian. “Asko ari da jaisten kontsumoa”. Aurreko aulkian eserita zegoena batu zitzaien elkarrizketara. “Zer moduz?”. “Eusten”. “Ez dakit zeinek jarraituko duen sektore honetan”.
Hartan ari zirela sartu ziren aretora Eider Mendoza (EAJ), Maddalen Iriarte (EH Bildu), Jose Ignacio Asensio (PSE-EE) eta Miren Etxebeste (Elkarrekin Podemos), maiatzaren 28ko hauteskundeetan Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagai izango direnak. Mikel Lezama (PP) ere parte hatzekoa zen, baina azkeneko orduan ez zuen joaterik izan. ENBA sindikatuak antolatu zuen mahai ingurua, eta Xabier Euzkitzek egin zituen moderatzaile lanak.
Entzule gisa joandako baserritarrek aipatzen zituzten kezkez gain, beste hainbat gai daude puri-purian sektorean, eta horietako batzuei buruz duten jarreraz aritu ziren hautagaiak. Oro har, bat etorri ziren erronkak “aukera” gisa hartzeko premiaz, zenbait egoeratan “orekak” bilatu beharraz, eta sektoreko eragile guztien arteko elkarlanaren premiaz.
AHALDUN NAGUSI IZATEKO HAUTAGAIEN MAHAI INGURUA SEKTOREAK, SAIL PROPIOA?
Aldundiaren egiturari buruzkoa izan zen lehen galdera: “Irabaztea lortzen baduzue, baserriko gaiak azken agintaldi honetan bezala ekonomia alorreko gaiekin batera joango dira, edo, aurretik bezala, sail propioa izango dute?”. Elkarrekin Podemoseko Etxebestek sail propioaren alde egingo luketela iragarri zuen. EAJko Mendozarentzat, sail propioa izateak baino gehiago, “egiten den ahaleginak” du garrantzia, eta esan zuen aldundia EAJk gobernatzen duenetik %6,9tik %12ra igo dela aurrekontua.
PSE-EEko Asensiorentzat ere, zer sailetan egon baino gehiago, zuzendaritza berezituak izatea da garrantzitsua, “eta zeharkako ikuspegia izatea”, arlo askok baitute eragina sektorean. Iriarteren esanetan, EH Bilduk lehen sektorea “beste jarduera ekonomikoen mailan” jarriko luke.
ELKARLANA
“Sektoreko eragileekin interlokuzioa izatea ezinbestekoa da. Arlo horretan, zein da zuen eredua?” galderaren bueltan, sektoreko eragileen arteko elkarlana izan zuten hizketagai jarraian, eta hautagai guztiek nabarmendu zuten askotariko eragileen —sindikatuak, gestio etxeak, abeltzainen elkarteak, landa garapenerako elkarteak…— arteko elkarlanaren beharra.
Aldundiak esku artean duen Herritarren Batzarra egitasmoa goraipatu zuten Asensiok eta Mendozak. Elkarlanak “benetakoa” izan behar duela zioen Etxebestek: “Ez du balio entzun eta gero erabakiak isilean hartzeak”. Iriarterentzat, aldundiak “soluzioen aldean” egon behar du, eta herritarrei elikagaien prezioaren atzean zer dagoen jakinarazi behar zaiela aipatu zuen.
HERRI TXIKIAK
Ondoren, azken hamarkadetan herri txikiek bizi duten ahultzeari aurre egiteko zer neurri hartzeko asmoa duten azaldu zuten hautagaiek. Denek esan zuten herri horietako zerbitzuak indartu egin behar direla; besteak beste, Internet konexioari lotutakoak. Zerbitzuak indartu ezean, herri txikiak “lotarako herri” bihurtzeko arriskua aipatu zuen Iriartek, eta, horrekin batera, beharrezko jo zituen baserrietako erreleboa sustatzea, lur funtsak sortzea, gazteak eta emakumeak sektorera erakartzeko baliabideak jartzea eta abar. Elikagaiekiko dagoen mendekotasun handia ikusita, “hausnarketa sakon bat” eskatu zuen.
Etxebestek mahai inguruko lehen galderarekin (lehen sektoreari sail propioa eman edo ez) lotu zuen gaia, adierazteko garapen ekonomikoa jartzen bada lurralde garapenaren erdigunean, BPGari ekarpen handiagoa egiten dieten sektoreetara bideratzen direla baliabide gehienak. “Zerbitzu, komunikabide eta abarren aldetik, herri txikietako bizitzak erakargarria izan behar du; horretarako, gehiago deszentralizatu behar dira zerbitzuak”.
Azken urteotan herri txikietan tokiko energia komunitateak sortzeko egindako ahalegina gogoratu zuen Asensiok, bai eta garraio publikoan, banda ultra- azkarrean, eskualdeko garapen planetan eta abarretan egindako urratsak ere. “Ez da nahikoa, baina aurrerapauso nabarmenak izan dira”. Beste adibide batzuk ere gehitu zituen Mendozak; esaterako, baserrietan eguzki plakak jartzeko plana eta mugaketen digitalizazioa. Kezka moduan, esan zuen sustapen pribatuaren aldetik ez dela interesik egoten herri txikietan etxeak egiteko, eta gazteak kanpora joaten direla. “Udalen sustapena behar da”.
AHALDUN NAGUSI IZATEKO HAUTAGAIEN MAHAI INGURUA NEKAZARITZA EKOLOGIKOA
Nekazaritzari lotuta, baratzegintzara, frutagintzara eta mahastizaintzara bideratutako zer neurri hartzeko asmoa duten izan zuten hizpide. 2030erako, nekazaritzako lurren laurdenak ekologikoak izatea agintzen du Europako Batasunak, eta horri heldu zioten. “Hori ere aukera gisa ikusi behar dugu. Kalitate oneko produktuak ekoizten ditugu, baina erronka bat jarri digute, eta erantzun egin behar diogu”, esan zuen Iriartek. Garai batean kiwiaren bideragarritasunak pizten zituen mesfidantzak adibide jarrita, “agian beste fruta batzuk probatzen” hasi beharko dela zioen, “baina kontu handiarekin”.
Bide beretik jo zuen Etxebestek. “I+G+b arloan apustua egin behar da, eta beste produkzio batzuk ezagutzen ahalegindu, baina daudenak babestuz”. Zehaztu zuen ekoizpenaren %100 ekologikoa izatea “utopia” dela, baina egungo proportzioak handitu egin behar direla. Asensioren arabera, gaur egun %10 inguru da ekoizpen ekologikoa Gipuzkoan: “Eskaera baldin badago, ekoizleek egingo dute”. Mendozak ere adierazi zuen Gipuzkoan sortzen diren elikagaiak kalitate handikoak direla, baina kontsumoaren zati txiki bat osatzen dutela. Ekoizle gazteei laguntzeko “ahalegin handia” egiten dutela esan zuen, Gazte Plana aipatuz.
LARRETOKIEN KUDEAKETA
Arantzatsuagoak diren gaiekin jarraitu zuten. Abeltzaintzaren inguruan, larretoki publikoetan egindako kudeaketaren balorazioa egiteko eskatu zien moderatzaileak hautagaiei, eta “mendi publikoen kudeaketan beste eragile batzuek ere sartu behar lukete; adibidez, mendizaleek, ekologistek… sartu behar badute, baserritarren parean?”, galdetu zien. Etxebesteren arabera, ezin da talka gisa planteatu gaia. “Badirudi ekologistak beste espezie paralelo bat direla”. Haren esanetan, baserritarrek eta beste guztiek ikuspegi ekologista txertatzea izango da gakoa, bioaniztasuna arriskuan ez jartzeko, eta mendiak eta larreak ez pobretzeko; bestela, horrek ere eragina izango du ekoizpenean.
“Mendia kudeatzen dutenak eta mendira joaten garenok ezin dugu maila berean egon kudeaketan”, esan zuen Mendozak, eta Goilarre programak “sekulako ekarpena” egin duela gaineratu zuen. Iriarteren ustez, mendien kudeaketan, “arreta berezia” jarri behar zaio abeltzainek esaten dutenari. Haren arabera, Goilarre programaren balorazioa egitea tokatzen da orain, eta horren arabera erabaki beharko da zer urrats egin etorkizunera begira. “Mendi bakoitza eta bakoitzaren larreak oso ezberdinak dira, eta bakoitzaren kudeaketak ere halakoa izan behar du”. Abeltzaintza babestearen alde egin zuen Asensiok. “Ez da kopuru aldetik hain garrantzitsua izango, baina ezinbestekoa da mantentzea; bestela, gure ekosistema guztia erabat aldatuko da”.
ENIRIO ARALAR
Zerikusi zuzena zuen hurrengo galderak, Enirio Aralar mankomunitateari buruzkoa baitzen. “Zer iruditzen zaizue egin den kudeaketa, eta zer egin beharko litzateke aurrerantzean?”, izan zen galdera. Amaitzear den legegintzaldian, zeresana eman du gaiak. Asensio bera auzipetuta egon zen, Aralarko pisten harira, aldundiko bi zuzendari eta Enirio Aralar mankomunitateko arduradunekin batera. “Duela lau urte ere hemen nengoen [orduan ere izan zen mahai ingurua], auzipetuta. Lau urte geroago ikusten da ingurumenari ez zaiola kalterik egin, eta abeltzainen bizimodua nabarmen hobetu dela”. Mendozaren ustez, beste mankomunitateetan posible izan dena ez da posible izan Enirio Aralarren, ez delako “borondate politikorik” egon. “Egin behar dena da mankomunitatean dagoen jendea aldatu, borondate politikoko kontua besterik ez baita”.
Iriarteren arabera, mankomunitateko harremanak ez daude guztiz etenda. “Hemen esan da sufrimendu handiak izan direla, eta ni beti sufrimendu handiak ezabatzearen alde egongo naiz; uste dut denon lana izango dela beharrezkoa”. Etxebestek gaineratu zuen badela beste arazorik: “Jarduera maila jaitsi egin da, eta horren inguruko azterketa sakona egin behar da”.
BASOAK, GAIXORIK
Sustatu beharreko basogintza ereduari dagokionez, eta basoen jasangarritasun ekonomikoa eta ingurumenaren jasangarritasuna uztartzeko aukerei dagokienez, Iriartek azaldu zuen EH Bilduk bi aldiz eskatu diola aldundiari monolaborantzaren albo kalteei buruzko ponentzia bat antola dezala, baina ez duela antolatu. “Basotik fundazioa sortu du aldundiak; gure ustez, adostasun politiko handirik gabe”. Esan zuen espezie batzuek milaka urte iraun dutela, eta, horiek “berme bat” ematen dutenez, trantsizio batean horien aldeko apustua egin behar dela. Horrez gain, esan zuen basogintzarako kalitatezko enpleguak sortu behar direla.
Basotik sortzearekin ados agertu zen Etxebeste. “Zaharkituta dago sektorea, eta basoen abandonua arazo larri bihur daiteke”. Asensiok zehaztu zuen basoen %80k jabetza pribatua dutela, eta jabeen erdiek 60 urte baino gehiago dituztela. “Belaunaldien erreleboa sektore honetan oso larria da”. Mendozaren ustez ere, abandonua eta baso jabeen adina dira sektoreko arazo nagusietako batzuk. “Basotik izango da tresna bat baso horiek egoki kudeatzeko; jabeei etekin bat ateratzeko aukera emango die, eta sekulako ekarpena izango da klima aldaketari aurre egiteko”.
BASURDEAK ETA OTSOA
Basurdearen gainpopulazioari aurre egiteko neurri gisa, ehiza ezinbesteko ikusten zuten laurek, baina aipatu zuten ehiztariak ere zahartzen ari direla. Gipuzkoan ez dago otsorik oraindik, baina, iritsiko balitz, otsoa mendiko abeltzaintzarekin bateragarria ote den planteatuta, “hala izaten ahalegindu” beharko dela erantzun zuen Iriartek. Aurreikuspenak egin behar direla esan zuen, “orain, arriskurik ez dagoenean, arazoa dutenak nola ari diren ikusiz eta ikasiz”.
Asensioren iritziz ere, beharrezkoa da mahai sektorial bat martxan jartzea, “eta salbuespen neurriak hartzeko gai izatea, azkar”. Mendozaren arabera, Europako esperientziak ikusita, otsoa eta mendiko abeltzaintza ez dira bateragarriak. “Jaurlaritzak kontsulta egin zigunean ea otsoa espezie kaltebera den, guk ezetz esan genuen”. Etxebestek zehaztu zuen otsoa, izatekotan ere, pasatu egingo dela Gipuzkoatik, ez dela bertan bizitzen geratuko, lurraldearen %40 jendez beteta dagoelako. “Ikusi beharko dugu nola egin bateragarri gure mendiko abeltzaintza, pentsatuz garai jakin batzuetan otsoa pasatu daitekeela”.
AZPIEGITURAK
Energia berriztagarrien instalazioetan (eguzki plakak, haize errotak…), zer-nolako kudeaketa egingo zenukete zuen ardura balitz?”, galdetu zien Euzkitze moderatzaileak hautagaiei ENBAren mahai inguruan. Etxebesteren arabera, gaur-gaurkoz, ia edonon dago halako azpiegitura bat jartzeko aukera, “eta hori ez da bidea”. Lurraldea antolatzeko, energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala behar dela esan zuen, eta Eusko Jaurlaritzari kritika egin zion, oraindik ez baitu egin, “eta esan du 2025era arte ez duela egingo”. Instalazioak jartzeko, “mendiak ukitu baino lehen”, bestelako eremuak lehenestearen alde agertu zen Elkarrekin Podemoseko hautagaia; hala nola eremu abandonatuak, erabiltzen ez diren industria eremuak… “Antropizatuta ez dauden eremu guztietan moratoria bat jar dezagun, eta itxaron dezagun, ea plan sektorial horrek zer esaten duen”.
Antropizatuta dauden eremu horiek beti ez dutela balio erantzun zion EH Bilduko Iriartek; esate baterako, haize faltagatik. “Bi trantsizio izugarri ditugu, eta, gainera, lur eremu bera partekatzen dute”. Kasu batzuetan zailtasunak izango diren arren, orekak aurkitu beharko direla esan zuen, eta, azpiegiturak jartzeko, alde batera utzi naturagune babestuen sareak, interes bereziko eremuak, balio handiko laborantzako lurrak, lurralde ondaretzat har daitezkeenak eta abar.
PSE-EEko Asensioren arabera ere, azkartu egin behar da lurralde plan sektoriala. Ados agertu zen artifizializatuta dauden lurrak erabiltzearekin, bai eta nekazaritza sektorerako egokiak diren lursailak babestearekin ere. “Gipuzkoan 38 herrik dute beren energia komunitatea, eta energia beharren %30 arte irits daitezke; aurrezkia ere %25etik gorakoa da”. Autokontsumoa bultzatu behar dela adierazi zuen, energiaren mendekotasuna %90etik gorakoa baita Gipuzkoan.
Ildo horri jarraitu zion EAJko Mendozak, eta, mendekotasunari aurre egiteko, ekoizpen txikiak, ertainak eta handiak beharko direla zehaztu zuen. “Gipuzkoaren %90 landa eremuan dago, eta %62 basoa da. Babes berezia lurren %0,8k dute. Gainontzekoan, oreka aurkitu beharko dugu”.
Zizurkilgo saioaren amaieran, gaiari heldu zioten berriro, galderen tartean entzuleen artean zegoen baserritar batek bere kasua kontatu ostean. 38 urte dituela azaldu zuen, eta baserritik bizi dela. “Azpeitiko parke eolikoa gure lurretan ezarri nahi da, hiru baserriren lurretan. Gure mendi gain hori ez da babes bereziko lurretan sartzen”. Ardi latxak dituztela azaldu zuen. “Nire ustez, errentagarriak izan daitezke, baina elikatzeko lurrak izanez gero. Gain horretan belarra ere egiten dugu, eta, ez badugu, kanpotik ekarri behar dugu. Esan duzue energiaren %90 kanpotik datorrela, eta elikagaiak? %97. Galtzeko espeziea baserritarra da”.
“Zure kasua, segur aski, balio agrologiko handiko lurzorua izango litzateke. Lurralde plan sektorial batean legez bermatu behar dira horiek”, erantzun zion Asensiok. “Baina plan hori egin arte gure mendiek Salgai kartel handi bat dute, eta, udala ados badago, egin egingo da azpiegitura”, zehaztu zion Asensiori Etxebestek. Iriarteren arabera, “bi trantsizio oso handi” daude aurrean: “Saiatu beharko dugu lortzen oreka puntuak, halakoak gerta ez daitezen”. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227565/kilometroak-2023k-erriola-kantua-aurkeztu-du.htm | Gizartea | Kilometroak 2023k 'Erriola' kantua aurkeztu du | Jon Maia bertsolariaren eta Janus Lester taldearen elkarlanaren emaitza da | Kilometroak 2023k 'Erriola' kantua aurkeztu du. Jon Maia bertsolariaren eta Janus Lester taldearen elkarlanaren emaitza da | Gaur goizean egin dute iragarpena: «Kilometroak 2023k badu soinu banda: Erriola». Urriaren 1ean Errenterian egingo da Gipuzkoako ikastolen festa; jaiaren harira ekitaldi ugari egin dituzte dagoeneko iragan hilabeteotan, eta giroa berotzen lagunduko du orain kantuak.
Erriola leloak ardaztuta antolatu da egitarau osoa orain arte, eta izenburu horixe du abestiak ere. Jon Maia bertsolariaren eta Janus Lester taldearen elkarlanaren emaitza da kantua, eta bihar estreinakoz zuzenean joko dute Errenteriako Agirre Lehendakaria plazan, 21:30ean.
Jon Maiak Errenteriari eta Kilometroak 2023ri egokitutako Kantu bat Gara kontzertu berezia eskaini zuen Lekuona fabrikan otsailaren 24an, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren 20. urteurrenaren harira Kilometroak 2023k atondutako Egunkariatik Berriara, 20 urte astearen barruan. Emanaldi hartan urte osoko jaiaren hiru zutabeak izan zituen ardatz bertsolariak: «Komunitatea, euskara eta errelatoaren bidezko aitortza». Eta Erriola kanta osatzeko orduan, ildo berari jarraitu diola azaldu du: «Erriola izanik leloa, euskararen mugimenduaren metaforatzat hartu dut, nola herria biltzen duen beso bat den, eta aldi berean batzen duen zerbait. Eta errio horren itsasoa, herri osoa euskaraz ikustearen ametsa».
Jokin Pinatxo musikari beratarrak gidatzen duen Janus Lester taldeak ondu du Erriola kantaren musika. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227566/bizitegia-lortzeko-gazteen-nekezia-agerian-eman-du-ikerketa-batek.htm | Gizartea | Bizitegia lortzeko gazteen nekezia agerian eman du ikerketa batek | Garapen Kontseiluak, Langile Gazteen Etxearekin batera, gazteen bizitegi arazoak azpimarratu ditu. Barnealdea ere hunkia da. | Bizitegia lortzeko gazteen nekezia agerian eman du ikerketa batek. Garapen Kontseiluak, Langile Gazteen Etxearekin batera, gazteen bizitegi arazoak azpimarratu ditu. Barnealdea ere hunkia da. | Ipar Euskal Herriko hamar gaztetarik bederatzik etxebizitza baten lortzeko zailtasunak dituzte. Garapen Kontseiluak eta Langile Gazteen Etxeak partaidetzan eraman ikerketa batek atera ondorioa da. 743 gazteren erantzunak bildu, eta hirurehun eragile inguru elkarrizketatu dituzte. Ondorioztatu dute arazoak barnealdeko gazteria ere azkar hunkitzen duela.
Gazteen etxebizitzak: zertan gara? txostena plazaratu berri du Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluak. Gazteei galdeketa Interneten egin ondotik, iazko azaroan gazte sailari eta etxebizitzari lotu eragile parrasta elkartu zituen Lekornen, gaia barnatzeko. Gazte elkarteak, formakuntza erakundeak, tokiko ekonomiaren animazio egiturak, enpresariak, hautetsiak, etxebizitza alokatzaile sozialak (HSA, Office 64, COL, Soliha), CAF, Mission locale eta erakunde publikoetako ordezkariak jarri ditu arazoaz gogoetatzen.
Lapurdi barnealdean, Baxenabarren eta Zuberoan gazteak kinka gaiztoan direla ondorioztatu dute bizitegiari begira. Hainbat egoera zerrendatu dituzte: enpresek langileak lortzeko zailtasunak dituzte etxebizitza eskasiagatik; etxe jabe pribatuak oraino uzkur dira gazteei alokatzeko; etxe huts eta turistiko andanek arazoa handitzen dute; eta alokatu etxe anitz ez dira batere sanoak.
Eskaintza desegokia
Garapen Kontseilua ohartu da barnealdeko bizitegi eskaintza —etxe handiak, zokoratuak— ez dela gazteen beharrei egokitua, eta dio gazteek apartamentu ttipiagoak eta herri erdiguneetarik hurbil bilatzen dituztela.
Horrez gain, beste adin tarteei bezainbat eragiten die gazteei turismoak. “Gazteek etxeen beste mota bateko baliatzearen lehia pairatzen dute: turismorako baliatzen diren bizitegien andana goiti doa, eta etxe anitz bigarren egoitza bilakatzen dira, hutsik diren etxeak”.
Traba handiagoa jasaten dute gazteek egoera ekonomiko prekarioagatik. “Etxe jabeen eta etxe agentzien eskakizun zorrotzek, maileguen egiteko bankuen uzkurtasunak” nekezia handiak sortzen dizkie gazteei bizitegi baten eskuratzeko. Gehiago dena, gazteek alokatu etxe zahar eta berritu gabeko franko ez dira batere sanoak isolamendu aldetik. “Berotzeko gastu biziki handiak sortzen ditu” horrek, Garapen Kontseiluak dioenez. “Bizitegien eskuratzeko zailtasuna lan munduan sartzeko traba nagusi bat da Ipar Euskal Herriko gazteriarentzat”, ondorioztatu du.
Erosahal zuhurragoa
Gazteen bizi egoera eta profil bat baino gehiago aipu ditu txostenak: ikasketa luzeko ibilbideak, lanean goizik hasi direnak, lana lortzeko zailtasunak dituztenak, burasoen etxean bizi direnak, bizitegi partekatuetan bizi direnak eta bikotean direnak—batzuk jada buraso—.
Bizitegien prezio goregiak denek pairatzen dituzte. “30 urtez pekoek batez besteko hilabete saria gainerako biztanleek baino apalagoa dute”. Garapen Kontseiluaren arabera, “erantzun duten gazteen erdiek erran dute ezin dutela 500 euro baino gehiago ezarri alokairua pagatzeko”. Barnealdean, ezinbestez autoz edo bi errotako ibilgailuz mugitu beharrak erregai gastuak gehitzen ditu.
Bada besterik. Jabeek galdegin bermeak ezinezkoak zaizkie gehienei. Beti galdegina zaie laneko “kontratu mugagabearen” bermea. “Hein bereko saria izanagatik, jabeek nahiago dute erretretadunei alokatu”, uste baitute diru sartze egonkorragoa dutela gazteek baino. Horrez gain, jabeak “bestaz eta harrabotsaz” beldur omen dira gazteekin. Garapen Kontseiluak uste du “pedagogia” badela egiteko “jabeak alokairu pagatugabeez babesteko bitartekoei buruz”.
Bizitegi sozialen banatzeko orduan, ikerketaren egileak ohartu dira gazteak ez dituztela lehentasunetan. “Buraso bakarreko familia baten parean, edo adineko pertsona baten aldean, iduritzen zaigu gazteak zerbait atzemanen duela bere gisa”, aitortu du alokatzaile sozial batek. COL alokatzaile sozialak, iduriz, bere irizpideak aldatu berri ditu, eta gazteendako kuotak ezarri ditu bizitegien banaketan.
Departamenduko Etxebizitza Sozialen Bulegoa lanean hasi da “adineko” jendearentzat “handiegiak” dituen bizitegietan “gazteak molde partekatuan hartzeko”. Crous ikasleen laguntza zerbitzu publikoak partaidetza abiatua du Lurren Tokiko Erakunde Publikoarekin, horrek bere esku dituen bizitegi batzuk gazteei uzteko aldi baterako.
Aldatzeko tenorea
Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluko bilkuretan, alokatzaile sozialek aitortu dute “ekintzetara iragateko tenorea” dela, “gazteen laguntzan berezituak diren partaideekin”.
Bizkitartean, eragile batzuek eta besteek “partekatu beharreko informazioak kukutzen” direla deitoratu dute. “Sosa bada”, zioten, “hutsik diren etxeak badira. Zailtasunik handiena informazioak elkarri pasatzea da”. Hori, eta nahikari politiko eskasa, Garapen Kontseiluak azpimarratu duenez. “Nahikari politikoa baitezpadakoa da etxe zaharberritzeen zalutzeko, errekurtso juridikoetarik udalen lehentasunez erosteko ahala eta desjabetzeak gerizatzeko”. Gaur egun, auzitegiek kasik beti arrazoi ematen diete jabeei jabetasun eskubidearen izenean, “politika publiko berezi bat badela edo interes orokorrari erantzuten diola ez bada aski frogatzen”.
DATUAK
Ipar Euskal Herriko Garapen Kontseiluak eta Langile Gazteen Etxeak egin ikerketak erakusten du gazteek arazoak dituztela etxebizitzaren arloan. Hauek dira zenbait datu:
% 90
Ipar Euskal Herrian zenbat gaztek izan dituzten zailtasunak bizitegi bat ukaiteko.
% 71
Zenbatek bizi nahiko luketen bestelako bizitegi batean.
% 64
Zenbatek apaldu behar izan duten bizitegi baten eskari maila.
% 40
Zenbatek aurkitu behar izan dituzten ahal gisako (batzuetan larrialdiko) aterabideak. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227567/erakundeek-kalitatezko-arreta-bermatu-behar-dute.htm | Gizartea | «Erakundeek kalitatezko arreta bermatu behar dute» | ‘Beldurrak gurekin jai’ saioa egin zuten ostegunean IruñÂean, besta eremuetan andreen aurka izaten diren erasoak jorratzeko. Besteak beste, protokoloak berrikusteko beharra aipatu du Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformako Iratxe Alvarezek. | «Erakundeek kalitatezko arreta bermatu behar dute». ‘Beldurrak gurekin jai’ saioa egin zuten ostegunean IruñÂean, besta eremuetan andreen aurka izaten diren erasoak jorratzeko. Besteak beste, protokoloak berrikusteko beharra aipatu du Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformako Iratxe Alvarezek. | Hasi dira Iruñeko auzoetako bestak, eta mugimendu feministak erdigunean jarri nahi izan du jai esparruetan gertatzen den indarkeria matxistaren auzia. Beldurrak gurekin jai mahai ingurua egin zuten ostegunean Iruñean, eta parte hartu zuten kolektiboen artean izan zen Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataforma. Elkarte horretako kide da Iratxe Alvarez (Barakaldo, Bizkaia, 1978).
Bada beharra besta eremuetan sexu erasoen auzia lantzen jarraitzeko?
Bada, bai. Egia da urratsak egin direla, eta erakunde publikoek hartu dutela lan horren arduraren parte handi bat. Hala ere, guk aldaketa bat sumatu dugu pandemia garaian. Mugimendu feministari asko kostatzen zaio urratsak egitea, baina atzerapausoak berehala gertatzen dira, eta pandemian horixe gertatu da. Ez gara hutsetik hasten, baina bada sexu erasoen auzia berriz ere erdigunean jartzeko beharra.
Patriarkatuak ez duelako jai hartzen bestetan?
Hala da. Jaiak ez dira oasi bat, eta patriarkatuaren eguneroko dinamikak errepikatzen dira besta giroan. Emakumeak ez dira jaiaz gozatzeko eskubidea duten subjektuak, oraindik ere. Jai giroa, gaueko giroa, gizonena izan da beti, eta guri behin eta berriz esan digute ez dugula hor egon behar. Espazio horietatik aterarazi nahi izan gaituzte.
Erakundeak inplikatu direla erran duzu. Egin dezakete gehiago?
Mugimendu feministak egin du lan, batez ere, eraso sexistak zer diren azaltzeko; gizarteari azaldu dio ohikotzat jotzen ziren jarrera asko eraso sexistak direla. Gizartearen eskaera hor zegoelako hartu dute instituzioek rol aktiboa. Kontua da erakundeek askotan uste dutela kanpaina bat edo protokolo bat egitea nahikoa dela; gizartea aldatu egiten da, ordea, eta mezuak eta lan egiteko moduak egokitu behar dira.
Erakundeei kostatzen zaie urrats sakonagoak egitea?
Uste dugu protokoloak berrikusteko garaia dela, adibidez. Plataformak Iruñeko Udalarekin lan egiten du, eta arazoa da iaztik udalak ez duela urrats gehiago egin nahi. Egindako bidea nahikoa dela deritzo. Ez dakigu hurrengo udala nolakoa izango den, baina sumatzen dugu oraingoa deseroso dagoela dugun protokoloarekin. Ez dute gaia erdigunean jarri nahi, ez dute hitz egin nahi, ez dute sanferminetan erasoez hitz egitea nahi.
Auzoetako bestak hasi dira. Hor ere bada zer hobetu?
Nabari da Gora Iruñea desagertu dela. Protokoloak errazago ailegatzen ziren auzoetara plataforma horren lanari esker, eta hutsune hori sumatu dugu. Orain, koordinazio hori landu nahian ari dira berriz. Era berean, kontuan izan behar dugu sanferminetako protokoloak akaso ez duela balio Txantreako jaietarako. Protokoloak egokitu behar dira. Belaunaldi aldaketa ere sumatzen da.
Zer erran nahi duzu?
Emakume gazteak indarrez datoz, zorionez, eta lan egiteko bestelako moduak jartzen dituzte mahai gainean. Aipatu da, adibidez, besta esparrutik etxerako bidean emakumeek elkar laguntzea. Protokoloetan egon behar dute halakoek? Ni ez naiz horren aldekoa, baina hitz egin beharko da.
Emakumeek elkar lagundu beharrak haien bizkar uzten du ardura?
Hala da. Akaso, gizonak lagundu beharko genituzke etxera, ziurtatzeko ez diotela inori eraso egingo! Iaz udalarekin izan genituen tirabiretan, arazoetako bat zen irudia aldatzea erabaki zutela. Ez dugu gatazka sortu nahi irudi batengatik, baina kontua da denak zirela emakumeen irudiak. Kanpainen mezua ez genuke guk jaso beharko, ez baikara gu erasotzaileak. Halako mezuen bidez, kontuz ibili behar dugula esaten digute.
Beldurraren diskurtsoa indarrean dago oraindik?
Bai. Nerea Barjolak ederki aztertu du gai hori. Beldurra baliatzen dute gu espazio horietatik kanporatzeko. Ziztadekin hori gertatu da; beldurraren mezua zabaltzeko baliatu izan dute.
Eraso egiteko moduak alda daitezke; oinarria, baina, bera da?
Bai. Eta sistemaren oinarriari so egin behar diogu gauzak benetan aldatu nahi baditugu. Gure diskurtsoak politikoa behar du izan, eta egitura salatu. Bestela, ez du zentzurik. Emakumeen aurkako indarkeria egiturazkoa da, eta hori erran behar da. Erasotzailea ez da gizartetik kanpo dagoen munstro bat, askotan irudi hori zabaldu arren. Ziur naiz erasotzaile askok ez dutela halakotzat euren burua egiturazkoa delako arazoa. Erabat barneratu dugu. Duela zenbait urte, pentsaezina zen emakume batek ipurdia ukitu ziotela salatzea, adibidez; eta pentsaezina zen erakundeek hori salatzea.
Erakundeek gehiago egin dezaketela aipatu duzu. Jendaurreko babes hori, halere, inportantea da?
Erakundeek bi rol betetzen dituzte. Batetik, bozgorailu inportante bat dira erasoen aurkako mezua zabaltzeko. Sanferminetan, adibidez, inportantea da Iruñea erasoen aurka dagoen hiri gisa agertzea munduaren aurrean. Bestetik, inportantea da ulertu behar dugulako hau ez dela bakarrik emakumeon kontu bat, eta erakundeek badutela ardura; prebentzioan, bai eta erasoa jasan duten emakumeak babesteko eta artatzeko orduan ere. Askotan gertatzen da babes hori emateko ardura mugimendu feministak hartu behar duela bere gain. Ezin da hori gertatu; erakundeek kalitatezko arreta bermatu behar dute erasoa jasan dutenentzat. Baliabideak jarri behar dituzte erakundeek, eta horien berri zabaldu.
Erdigunean jarri behar da erasoa jasan duen emakumea?
Beti. Inportantea da jakitea zer behar duen. Askotan, ez daki zer egin nahi duen. Aukera guztien berri izan behar du, eta bide bakoitzak zer ondorio duen jakin. Salaketarena muineraino sartu digute, baina emakumeak beti ez daude prest salatzeko, edo ez, behintzat, hasieratik beretik. Jakin behar dute zer eta nola egin dezaketen.
Espainiako soilik baietz da baietz legearen erreformak eztabaida sortu du. Zer deritzozu?
Buelta eman zaio lege horren mamiari. Zituen gauza onez ez da hitz egin, eta eztabaida sortu da zigorrengatik. Euskal Herriko mugimenduak beti izan du diskurtso antipunitibista, egia esan. Zigorraren mezu horrek aipatu dudan munstroaren ideiagatik funtzionatzen du. Mari Luz Estebanek dio erasotzailea gure semea balitz bezala hitz egin behar dugula auziaz; eta nik erantsiko nuke litekeena dela, gainera. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227568/sorionekuak-plataformak-bideoklip-bat-estreinatu-du.htm | Gizartea | Sorionekuak plataformak bideoklip bat estreinatu du | Euskararen susperraldirako soinu banda da abestia. Eremu eta egitasmo anitzetako kideak ageri dira bideoan. | Sorionekuak plataformak bideoklip bat estreinatu du. Euskararen susperraldirako soinu banda da abestia. Eremu eta egitasmo anitzetako kideak ageri dira bideoan. | «Herritarron garaia da, euskararen garaia da, urrats bat aurrera egitera goaz. Euskara nafar guztiona da». Adierazpen irmoa egin du Sorionekuak plataformak. Joan den urtarrilean aurkeztu zuten manifestua Iruñean, eta gaur Esku bat izeneko bideoklipa estreinatu dute. Sustrai Colinak idatzi ditu hitzak, eta musika, berriz, Nerea Urbizu musikariak konposatu du. «Euskararen aldeko pauso bat» dela adierazi dute. Atzo arratsaldean, gainera, plataformako kideek eta Tafallako Garces de los Fayos ikastolako ikasleek elkarrekin dantzatu zuten Sorionekuak koreografia.
Euskarak historia luzea eta etorkizun oparoa duela diote plataformakoek, eta susperraldi horretarako soinu banda dela bideoklipa. Eremu eta egitasmoa anitzetako kideak ageri dira: Martxelo Otamendi, Joseba Santamaria eta Iñaki Soto kazetariak; Aaron eta Kutxi Romero musikariak; Jagoba Arrasate entrenatzailea; Mirian Rivas, Roberto Martil eta Ainhoa Tirapu futbolariak; Anabel Arraiza aktorea, Zuriñe Hidalgo, Olaia Inziarte, Nerea Urbizu eta Garazi Gartzia abeslariak; Saioa Alkaiza eta Estitxu Arozena bertsolariak, eta Porrotx, Satorjator eta Astonauta umeentzako pertsonaiak.
Bideokliparen aurkezpenarekin batera, Iruñean ekainaren 10ean eginen den mobilizaziora deitu dituzte herritarrak, «euskararen aldeko bidea batera egiteko».
Mobilizazioa
Ekaineko mobilizazioa «historikoa» izanen dela adierazi dute, eta egun horretan eramanen dituztela kalera urte hasieran egindako manifestuko aldarriak. Adierazi zuten, adibidez, «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dutela euskaraz. Ez delako museoko pieza bat, egunero erabiltzeko hizkuntza baizik. Zonifikazioaz ere mintzatu ziren, eta euskararentzat dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu zuten.
Esku bat
Nahi nuke esku bat… Nahi nuke esku bat…
Nahi nuke esku bat zorionekoa, libre egin nazan askatu gabe. Amore eman ondoren erruak erre baino lehen, Esku bat... bide-seinale ta bat-batean haizea alde.
Hatz bakoitzean milaka hitz ditu ziur zahartzen da ta zimur-berritu; bizipoz-marra amaigabekoa... Ni, bai, zorionekoa!
Nahi nuke esku bat zorionekoa, denen ispilu nire irudi. Nire algoritmoekin eta antonimoekin esku bat...mundura zubi. Nondik abia, nora itzuli.
Hatz bakoitzean milaka hitz ditu ziur zahartzen da ta zimur-berritu; bizipoz-marra amaigabekoa… Ni, bai, zorionekoa!
Nahi nuke esku bat zorionekoa… Nahi nuke esku bat zorionekoa… Nahi nuke… Nahi nuke... Ez al da arraroa zorionik gabe Nafarroa? |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227569/bildarratzek-berretsi-du-hizkuntza-ereduak-mantenduko-dituztela.htm | Gizartea | Bildarratzek berretsi du hizkuntza ereduak mantenduko dituztela | Hezkuntza Lege proiektua izan dute hizpide Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUri egotzi dio «arrazoirik gabe» kanpoan geratu izana. | Bildarratzek berretsi du hizkuntza ereduak mantenduko dituztela. Hezkuntza Lege proiektua izan dute hizpide Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUri egotzi dio «arrazoirik gabe» kanpoan geratu izana. | Astebete pasatxo da Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Lege proiektua aurkeztu zuela, eta hizpide da oraindik ere. Gaur, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, horri buruz galdetu diete Elkarrekin Podemos-IUk, PP+C's-k eta Voxek Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri eta Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzi. Bereziki hizkuntzari buruz aritu da Bildarratz, Jose Manuel Gil PP+C's-ko legebiltzarkideari erantzunez. Gutxi-asko, aurrez esan izan duena berretsi du: ikastetxeek hizkuntza proiektuak egin beharko dituztela, hizkuntza arloko helburuak lortzeko, baina hizkuntza ereduak mantenduko dituztela.
Lehendakaria, berriz, modu orokorragoan aritu da. Haren esanetan, iazko apirilean sinatutako hezkuntza itunari leial zaio lege proiektua; alabaina, EP-IUri «kanpoan» geratu izana egotzi dio: «Hamalau hilabeteko lan eta jarraipen zorrotzaren ostean, zuek erabaki duzue kanpoan geratzea eta ekarpenik ez egitea. Argudiorik eta arrazoirik gabe erabaki duzue, ze badakizue hezkuntza itunean hartutako konpromiso guztiak betetzen ari direla».
Miren Gorrotxategik, EP-IUren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuaren eta lege proiektuaren arteko «desfase ekonomikoaz» galdetu dio Urkulluri. Gainera, nabarmendu du azken hamar urteetan %25 igo dutela Lehen Hezkuntzako itunpeko ikastetxeetara bideratzen duten diru kopurua, eta %37 Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako itunpeko eskoletarakoa. Eta galdera egin dio: «Gobernu honek baieztatu al dezake familien kuotak denbora horretan proportzio berean jaitsi dizkietela?».
Urkulluk egotzi dio itunpeko sarearen finantzaketaz mintzo dela; ez, ordea, sare publikokoaz. Halaber, nabarmendu dio EP-IUk ere sinatu zuela hezkuntza akordioa eta bertan jasota zegoela hezkuntza zerbitzua zentro publikoen eta itunpekoen bidez emango dela. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227570/aissa-intxaustik-eta-unai-mendiburuk-irabazi-dituzte-sailkatzeko-lehen-bi-saioak.htm | Kultura | Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi dituzte sailkatzeko lehen bi saioak | Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkapen fasea hasi zen atzo Urdulizen eta Durangon. | Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi dituzte sailkatzeko lehen bi saioak. Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkapen fasea hasi zen atzo Urdulizen eta Durangon. | Udazkenean jokatuko da Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, eta harako sailkatzeko sailkapen fasea atzo hasi zen. Saio bi jokatu ziren Urdulizen eta Durangon, Aissa Intxaustik eta Unai Mendiburuk irabazi zituzten.
Urdulizko Kultur etxean egin zen saioa 203,5 punturekin irabazi zuen Intxaustik; jarraian gelditu ziren Beñat Bilbao, 178 punturekin; Igor Galarza (176), Jone Larrinaga (170.5), Maider Altuna (142.5) eta Illart Gamuzio (141). Gai emailea Beñat Vidal izan zen eta Ander Txakartegi, Graxi Leonardo, Jurgi Fuentes eta Ariane Elejabarrieta aritu ziren epaile eta idazkari lanetan.
Durangon, ostera, Mendiburu gailendu zen. Plateruena Kultur Aterpean jokatutako saioan, 194,5 puntu lortu zituen algortarrak, eta segidan geratu ziren Araitz Katarain 183 punturekin, Peru Irastorza (176), Arkaitz Zipitria (175.5) Imanol Arrutia (160) eta Bikain Urkiri (145.5). Gaiak Itxaro Juaristik eman zituen, eta epaileak eta idazkaria Beñat Romero, Garazi Mendoza, Miriam Juaristi eta Itziar Basterretxea izan ziren.
Lau aste eta bi multzo
Maiatzeko lau ostegunetan izango dira saioak; ostegun bakoitzean saio bi, bakoitza herri desberdinean.
Bi multzotan banatu dituzte bertsolariak: A eta B multzoetan. Talde bakoitzeko lau saio jokatuko dira, eta puntuazioz sailkatuko dira Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako. Multzoko hamahiru bertsolarik egingo dute aurrera gutxienez.
Hurrengo asteko saioak Diman eta Muxikan izango dira. Diman Aitor Arrutia, Ander Sarriugarte, Iker Garitagoitia, Iñaki Iturriotz, Koldo Gezuraga eta Peio Lago arituko dira bertsotan, eta Igor Menika izango da gai emailea. Muxikan, berriz, Ana Picallo, Ibai Amillategi, Inazio Vidal, Maite Sarasola, Naroa Torralba eta Peru Vidal leihatuko dira Zihara Jainagaren gidaritzapean. 18:30ean hasiko dira bi saioak. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227571/iriartek-eusko-legebiltzarra-utzi-du-gipuzkoako-ahaldungai-nagusi-gisa-kanpainaurreari-heltzeko.htm | Politika | Iriartek Eusko Legebiltzarra utzi du, Gipuzkoako ahaldungai nagusi gisa kanpainaurreari heltzeko | Esan duenez, Gipuzkoako «erronkei» konponbideak bilatzeko utzi du kargua. | Iriartek Eusko Legebiltzarra utzi du, Gipuzkoako ahaldungai nagusi gisa kanpainaurreari heltzeko. Esan duenez, Gipuzkoako «erronkei» konponbideak bilatzeko utzi du kargua. | Maddalen Iriartek Eusko Legebiltzarra utzi du gaur; EH Bilduren bozeramailea izan da 2016tik orain arte. Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeetan, EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusia izango da, eta kanpainaurreari heltzeko utziko du kargua.
Iriartek bere azken saioa baliatu du agurra formalizatzeko; Iñigo Urkullu lehendakariari egindako galdera batean hartu du horretarako tartea, hain zuzen ere. Azaldu duenez, Gipuzkoako «erronkei» konponbideak bilatzeko utzi du kargua, baita lurralde horretako biztanleen beharrei erantzuteko ere. Lehendakariak, berriz, Iriarterekin izandako harreman ona nabarmendu du, eta «onena» opatu dio maila pertsonalean. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227572/bihozkada-gorriak-baietz-dio.htm | Kirola | Bihozkada gorriak baietz dio | Sevillara 25.000 zale inguru joatea espero da; autobusez, trenez, hegazkinez edo autoz. Baikor dira. | Bihozkada gorriak baietz dio. Sevillara 25.000 zale inguru joatea espero da; autobusez, trenez, hegazkinez edo autoz. Baikor dira. | Sevillak (Espainia) omen duen kolore berezia gorria dela sinetsirik egin dute Iruñetik harainoko bidea Osasunaren milaka zalek, Espainiako Kopako finala ikusteko. Zenbaitek atzo egin zuten joaneko bidaia, baina, egiazki, gaur eta bihar ailegatuko da —edo ari da ailegatzen— olatu gorriaren parte handiena. Trenez, hegazkinez zein errepidean. 25.000 gorritxo inguru espero dira bihar Sevillako kaleetan; horietako 21.000 inguruk zuzenean ikusiko dute Real Madrilen kontrako partida, Cartuja estadioan.
Finalaren bezperan, autobus mordoa atera da Iruñetik Sevillara. Zehazki, Sadar zelaiaren paretik abiatu dira lehenak, 09:30ean. Halere, artean 09:00ak ere ez zirenean, jadanik betea zen ingurua. Haur, gazte eta heldu, denak ziren zain, gorriz jantziak gehien-gehienak. Eta, horien artean, Lucrecio Lukin. Osasunako Beteranoen Kirol Elkarteko presidentea eta taldeko atezain ohia da Lukin—zortzi urtez izan zen jokalari, 1960ko hamarkadan—, eta, oraingo aldian, seme eta ilobekin doa taldea animatzera. Ilobek sekula ez dute ikusi Osasuna final bat jokatzen, baina berak ederki oroitzen du orain dela hemezortzi urtekoa. Zuhurtziak bultzaturik, ez da ausartu esaten Osasunak orduko hartan baino aukera gehiago dituen kopa etxeratzeko, baina argi du ezin dela galdutzat eman: «Irabazteko aukerak ditugu. Inolako aukerarik ez dutenak dira honaino iritsi ez diren taldeak, bidean gelditu direnak».
Izatez, gorritxo gehienak aldarte antzekoarekin daude biharkoari begira. Baikor, eta argi izanik ez diotela beldurrik sufrimenduari. Are, Antsoaingo (Nafarroa) gaztetxo kuadrilla bat kantuan ari da indarrez eta pozik, kopa dagoeneko haiena balitz bezala. Lepoei lotuak dituzte bandera gorritxoak, kapak balira bezala.
Gaztetxoek Iruñeko Txantrea auzoko lagun talde bat dute haiei begira. «Gu gozatzera goaz, besterik ez», esan du talde horretako Mertxe Eliasek, eta iradoki du emaitzari buruz ez dutela askorik hausnartu. Ordea, semeak xaxatu egin du, eta, orduan bai, egia osoa kontatu du, lotsak bazter utzita. «Konturatu gara hartu dugun autobusarekin ez garela garaiz iritsiko garaipena Udaletxe plazan ospatzera», aitortu du. Iruñeko Udalak esan du biharko 19:15ean eginen dela ospakizuna, Osasuna garaile bada.
Noaingo (Nafarroa) aireportuan ere sumatu da finalaren eragina. 13:00 aldera, zuzenean Sevillara doan hegazkina atera da gaur. Horixe hartu du Amaia Indabek, «festa giroan». Argitu du epaileak neurketaren hasiera adierazi baino askoz lehenago hasi dela finala, eta, beraz, baita hark eragindako jaia ere. Halaber, sinetsia dago Osasunak abantaila handi bat duela Real Madrilen aldean. «Ez dut uste finala guk adinako ilusioarekin jokatuko dutenik, eta hori nabaritu egingo da».
«Sevillak goxo har gaitzala»
Trenak ere gorri izan dira finalaren bezperan; lepo izan da, beraz, Iruñeko tren geltokia. Esaterako, hantxe eman dute tarte bat Ana Zaratiegi eta Ane Martinez ama-alabek . «Urduri, baina pozik, Baina batez ere urduri». Trenera igo aurretik kontatu dutenez, garaiz ibili dira bai tren billetea bai hoteleko gaua hartzeko. «Oso», izatez. «Sevillako hotela Betisi irabazi bezain laster hartu genuen; trena, Ibañezek Athletici gola sartu eta ziztuan. Osasunaren gola, eta klik ordenagailuan», kontatu du Zaratiegik.
Zaratiegi eta Martinezen aurreikuspen berarekin jokatu izanez gero, akaso tren berean leudeke Leyre Lezaun eta bere senideak ere —anaia eta koinatua—; baina ez zen hala gertatu. Dena dela, ederki moldatu dira, eta karabanan egin dituzte helmugara arteko kilometroak. Gasteizen alokatu dute, Iruñean hartzea baino puskaz merkeagoa baitzen. «Egindagoak eginda, orain bai, Sevillak goxo har gaitzala». |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227573/maiatzaren-10ean-bakhmutetik-erretiratzeko-mehatxua-egin-du-wagnerrek.htm | Mundua | Maiatzaren 10ean Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin du Wagnerrek | Jevgeni Prigozhin talde paramilitarraren buruak munizio gabezia argudiatu du erretiratzeko erabakia hartzeko. Errusiako defentsa ministroa eta armadaren Estatu Nagusia iraindu ditu. | Maiatzaren 10ean Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin du Wagnerrek. Jevgeni Prigozhin talde paramilitarraren buruak munizio gabezia argudiatu du erretiratzeko erabakia hartzeko. Errusiako defentsa ministroa eta armadaren Estatu Nagusia iraindu ditu. | Aspalditik zeuden gaiztotuta Wagner mertzenario taldearen buruzagitzaren eta Errusiako Defentsa Ministerioaren arteko harremanak. Mosku talde paramilitar horrekin ari da borrokatzen Bakhmuten (Donetsk), azken hilabeteetako batailarik ikonikoenean, eta horren buru Jevgeni Prigozhinek behin baino gehiagotan kritikatu du Sergei Xoigu Defentsa ministroa, behar adina munizio ez ematea egotzita. Gudu horren balio sinbolikoa argi egonagatik, analista militarrak ez datoz bat hiria hartzeak zer garrantzi estrategiko izan dezakeen. Wagnerreko ugazabak martxoan ohartarazi zuenez, paramilitarrek Bakhmuten atzera egingo balute, fronte guztia «desegingo» litzateke. Bada, besteak beste munizio gabezia argudiatuta, datorren maiatzaren 10ean handik erretiratzeko mehatxua egin du Prigozhinek, gaur.
«Wagnerren unitateak Bakhmutetik erretiratuko ditut, zentzurik gabeko heriotza batera kondenaturik baitaude munizio gabeziarekin», nabarmendu du Telegrameko bere kanalean publikatutako bideo batean.
https://twitter.com/Baterial1/status/1654268174018260992
Esan du posizio horiek Defentsa Ministerioaren unitateei, hau da, militarrei entregatuko dizkietela, eta Kremlini oroitarazi dio munizioa ez emanda Errusiari ukatzen diotela garaipena. Behar dutenaren %30 dute, Prigozhinen hitzetan.
Ikusi gehiago: Errusiak arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu ditu
Xoigu eta armadako Estatu Nagusiko buruzagi Valeri Gerasimov izan ditu jopuntuan. Hain zuzen, Defentsa ministroak iragarri zuen, aurreko asteartean, arma ekoizpena handitzeko neurriak hartu dituztela; jakinarazi zuen, hori bai, urtea amaitu bitartean Errusiako indarrek nahikoa munizio dutela borrokatzeko.
Eta Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin baino ordu batzuk lehenago, Wagnerreko buruak beste bideo bat plazaratu du, eta horretan Xoigu zein Gerasimov iraindu ditu. Irudietan ikus daitezke gorpu batzuk ilaran. «Hauek dira gaur hil diren mutilak; odola freskoa dago oraindik», argitu du mertzenarioen buruak, gorpuen ondotik pasatzean. Haren esanetan, talde paramilitarreko 116 kide hil ziren atzo borroketan, eta iruditzen zaio eskatutako munizioa izan balute ez zela hori gertatutako. Beste zenbaki bat ere eman du: Bakhmuten 45.000 kilometro koadroetatik 2,5 ditu Wagnerrek konkistatzeke. Horren guztiaren harira, AEBetako zerbitzu sekretuek jakinarazi dute asteon Errusiako indarretako 20.000 bat kide zendu direla gerra frontean azkeneko bost hilabeteetan, eta erdiak Wagner mertzenario taldeko kideak zirela.
Ikusi gehiago: Bakhmut, higatze bataila bat
Wagnerreko buruak egindako iragarpenaz galdetu diote Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovi, gaur, egunero egiten duen prentsaurrekoan, baina ez du erabakiaz hitz egin. «Ezin dut iruzkinik egin, operazio militar bereziari eragite dion zerbait delako».
Bestalde, asteazken goizaldean Kremlinen gertatutako leherketen harira, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak ekitaldi publiko batean adierazi du Moskuk «ekintza zehatzekin» erantzungo duela. Errusiako Gobernuak AEBei eta Ukrainako Gobernuari egozten die bi dronekin egindako erasoaren atzean egotea. Kievek eta Washingtonek, ordea, ukatu egin dute, eta, are, gertatutakoa aldez aurretik prestatzea egotzi diote Moskuri, modu horretan aurreragoko erasoak justifikatu ahal izateko.
Hagaren eskaera Hegoafrikari
NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalburu Karim Khanek adierazi du, gaur, espero duela Hegoafrikak «zuzen» jokatzea eta Vladimir Putin atxilotzea, udan honetan Errusiako presidentea hara joaten bada.
Kremlineko burua atxilotzeko agindua emanda dauka Hagak, gerra krimenak leporatuta. Hegoafrika auzitegi horretako kidea da, eta BRICS (Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika) taldea goi bilera bat egitekoa da datorren abuztuan han. Putinek ez du argitu joango den ala ez.
Gerrarekin lotuta, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak adierazi du, gaur, ez dela «bake elkarrizketak» edukitzeko unea, Ukraina militarki laguntzekoa baizik.
Talde komunitarioari buruz Florentzian (Italia) egindako jendaurreko ekitaldi batean esan du Txinak auzia konponbidean jartzeko egindako proposamena «gogoeta jakintsuen zerrenda bat» dela, baina ez dio zilegitasunik eman. Finean, herrialde guztien subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzeko eskatzen du Pekinek otsail amaieran aurkeztutako egitasmoak, baina, aldi berean, esaten du, Errusiaren izena aipatu gabe, estatuen «segurtasun kezka zilegiak» aintzat hartu behar direla. Borrellen esanetan, Volodimir Zelenskirena da «proposamen sendo» bakarra. Ukrainako presidenteak planteatzen du, besteak beste, Errusiako tropak Ukrainatik erretiratzea. Moskuk, baina, ez du hori aurreikusten.
Borrellek ez du aipatu ere egin Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak gatazkari irtenbidea emateko mahagaineratutako ideia, zeinak proposatzen duen «bakearen aldeko G20 bat». Horren guztiaren harira, Txinako Atzerri ministro Qin Gangek azaldu du, gaur, ohar batean, jarraituko dutela bake elkarrizketak sustatzen. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227574/lanbiden-egotea-legez-jasotzea-eskatu-du-konfekoopek.htm | Ekonomia | Lanbiden egotea legez jasotzea eskatu du Konfekoopek | Enpleguaren Legean «aurrerapausoak» ikusi ditu kooperatiben konfederazioak, eta adierazi du Confebaskekin jarrerak hurbiltzeko ahalegina egin duela. | Lanbiden egotea legez jasotzea eskatu du Konfekoopek. Enpleguaren Legean «aurrerapausoak» ikusi ditu kooperatiben konfederazioak, eta adierazi du Confebaskekin jarrerak hurbiltzeko ahalegina egin duela. | Konfekoop kooperatiben elkarteak begi onez hartu du Eusko Jaurlaritzaren Enpleguaren Euskal Legearen aurreproiektua; konfederazioak aitortu du «aurrerapausoak» ikusten dituela, eta uste du «esparru egokia» eskaintzen duela Lanbideren administrazio kontseiluan egoteko eskaera historikoa bete ahal izateko. Izan ere, legeak lehen aldiz jasotzen du Kofekoopek bertan egoteko duen «eskubidea», nahiz eta ez duen leku hori izango duenik bermatzen. Bada, azken pausoa ematea eskatu du kooperatiben konfederazioak.
Hori egikaritzea izango da elkartearen helburuetako bat aurten, hain zuzen ere. Hala azaldu du Konfekoopek iazko balantzea eta aurtengo erronkak aurkezteko ekitaldian. Rosa Lavin Konfekoopeko presidenteak argi adierazi du, beste behin, ez dagoela «arrazoi juridikorik» horretarako, eta gogorarazi du urte hasieran onartu zen Enpleguaren Espainiako Legea ere ez dela oztopo. «EAEko Aholku Batzorde Jurikoak ere berretsi du auzi politikoa dela, eta legegilearen borondatearen araberako dela».
Eusko Legebiltzarrera joango da hurrengo astean Kofekoopeko presidentea alderdiei eskaera aintzat har dezaten eskatzera. Haren hitzartzea eskatu baitzuten talde politikoek Legebiltzarrean, Enplegu Legearen tramitazioaren harira. «Orain izan behar du; esparru egokia da», azpimarratu du Lavinek. Baikor azaldu da Iñaki Nubla Konfekoopeko zuzendaria ere: «Gobernuak aurkeztu du aurreproiektua, baina alderdi politikoekin hitz egin dugu eta hitzak onak dira. Hala ere, lan egin behar dugu hori ziurtatzeko».
Ez da horren erraza izango, halere; alderdi politikoez gain, Confebask konbentzitu beharko duelako aldi berean. Hark ditu patronalari dagozkion bost ordezkaritzak Lanbideko zuzendaritza kontseiluan, eta hura izan da Konfekoopek aulki horietako bat izateari betoa jarri diona urte luzez. Lavinek adierazi du kooperatiben konfederazioak ahaleginak egin dituela jarrerak hurbiltzeko, eta pozik azaldu da emaitzarekin: «Garrantzitsua da, orain arte ez baita halakorik egin. Baina uste dugu lege esparru bat egoteak eskatzen zuela bi elkarteen artean gerturatze bat egotea». Ohartarazi du, ordea, bide luzea geratzen dela oraindik: «Gure borondate osoa jarri dugu akordio bat lortzko, baina partida zabalik dago oraindik».
Datu onak 2022a datu onekin itxi zuen konfederazioak. «Ezohikoa» eta «oso berezia» izan zela nabarmendu du Nublak, pandemiaren ondorioei ez ezik, Ukrainako gerrari eta lehorteari ere aurre egin behar izan zietelako enpresek. Edonola ere, eta «ziurgabetasun eta ezegonkortasun handia» izangatik ere, konfederazioari atxikitako kooperatibentzat «urtea ona» izan dela azpimarratu du, enpresa kopuruan eta enpleguan hazi egin delako elkartea.
Zehazki, iazko urte amaieran 1.391 kooperatiba ziren guztira elkartean, 2021ean baino 41 gehiago. Eta denera, 56.762 langile dituzte kooperatibek, aurreko urtean baino 387 gutxiago —%0,6 gutxiago—. Nublak azaldu du beherakada hori kontsumo kooperatibetan gertatu dela, pandemia garaian jarduera indartu behar izan zutelako eta oraindik merkatua «egonkortze bidean» delako. «2019arekin alderatuta, hala ere, goitik gaude», nabarmendu du.
Lavinen hitzetan, datuek erakusten dute euskal kooperatibismoak «heldutasun maila handia» lortu duela. Eta aurrera begira, espero du ildo beretik jarraitzea. Hain justu ere, iragarri du aurtengo urtarriletik apirilera bitarte 51 kooperatiba eratu direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. «Enpresen deslokalizazioak kezka eragiten duen garai honetan, lurraldean errotutako enpresa kooperatiboek enplegua sortzen eta kohesio soziala sustatzen jarraitzen dugu», adierazi du. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227575/eajk-irabaziko-lituzke-bozak-gasteizen-inkesta-baten-arabera.htm | Politika | EAJk irabaziko lituzke bozak Gasteizen, inkesta baten arabera | Udalak eginiko inkesta bat da; jeltzaleek zortzi zinegotzi lortuko lituzkete, orain baino bat gehiago, eta EH Bildu litzateke bigarren indarra. | EAJk irabaziko lituzke bozak Gasteizen, inkesta baten arabera. Udalak eginiko inkesta bat da; jeltzaleek zortzi zinegotzi lortuko lituzkete, orain baino bat gehiago, eta EH Bildu litzateke bigarren indarra. | Gizakerrek martxoan eginiko inkesta bat argitaratu du Gasteizko Udalak. Horren arabera, EAJ litzateke lehen indarra maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan; zortzi zinegotzi izango lituzke, duela lau urte lortutakoak baino bat gehiago. Haren atzetik legoke EH Bildu; Rocio Vitero buru duen zerrendak gaur egun dauzkan sei zinegotziei eutsiko lieke. PSE-EE eta PP, berriz, berdinduta leudeke bost zinegotzirekin, sozialistek 2019an baino bat gutxiago lortuta. Azkenik, Elkarrekin Gasteizek orain arteko hirurei eutsiko lieke.
Beraz, Beatriz Artolazabal litzateke faboritoa Gasteizko alkate izateko; lehen indarra EAJ izanik, nahikoa luke beste inork gehiengo absoluturik ez lortzea ekainaren 17ko eratze bilkuran. Gainera, inkestaren arabera, Artolazabal da hautagai ezagunena; %46k ezagutzen dute, Ainhoa Domaika PPko zerrendaburua baino hiru puntu gehiago, Maider Etxebarria PSE-EEkoa baino sei puntu gehiago eta Vitero baino hamazazpi gehiago.
Hala ere, Vitero da balorazio onena jaso duena: inkestari erantzun dioten herritarrek 5,78 puntu eman dizkiote hamarretik, eta 5,75 Artolazabali. Etxebarriak ere bostetik gorako nota dauka (5,34).
Halere, EAJk eta PSE-EEk osatutako udal gobernuak gutxiengoan jarraituko luke, gehiengo absolutua izateko behar diren hamalau zinegotzietara ezin helduta. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227577/zale-gorritxoek-sartu-dute-lehen-gola-sevillan.htm | Kirola | Zale gorritxoek sartu dute lehen gola Sevillan | Osasunaren zaleak nagusi dira Sevillako kaleetan. Baikor dira finalari begira, eta guztiek nabarmendu dute «egun bereziak» izaten ari direla. | Zale gorritxoek sartu dute lehen gola Sevillan. Osasunaren zaleak nagusi dira Sevillako kaleetan. Baikor dira finalari begira, eta guztiek nabarmendu dute «egun bereziak» izaten ari direla. | Bezperako «ilusioarekin eta gogoarekin». Halaxe daude Sevillara iritsitako zale gorritxoak. Atzo gutxi batzuk zeuden arren, gaur goizean jada elastiko gorriek hartu dituzte Sevillako txokorik ezagunenen inguruak: Giralda, katedrala eta Espainiako plaza, besteak beste. Gehienak hiria bisitatzeko ari ziren aprobetxatzen, bai euren kabuz, baita ibilaldi gidatuen bidez, urduritasuna apur bat baretzeko. Guztiak arratsaldeko eta iluntzeko zale uholdearen zain daude. Orduan eta bihar goizean espero da zaleen iritsierarik handiena, eta benetako festa gorritxoa hasiko da. Baina jada bertan zaudenek irribarre konplizeen bidez eta animo oihuen bidez elkar agurtzen zuten. Aipatutako ilusio eta gogo horren seinale. Iruñetik, Castejonetik, Azagratik, Tafallatik, Doneztebetik, Arrasatetik, Euskal Herri osotik iritsi dira Jagoba Arrasateren taldea animatzera.
Finalaren bezpera izateaz gain, egun berezia da gaurkoa nafarrentzat, eta batez ere Iruñekoentzat. Maiatzaren 5a izanik, sanferminei begira bosgarren eskailera igo dute. Bi baino ez dira falta uztailaren 7rako. Hala gogoratu du Maider Campok. Zapi gorria darama jantzita lepoan, Osasunaren armarriarekin. Hegazkinez iritsi da goizean Sevillara. «Ea zortea ematen dion taldeari, eta bihar festa handia dugun. Kopa irabaztea eskaileraren bosgarren koska ospatzeko modurik onena litzateke». Orain arte lasai egon dela dio. «Baina gaur goizean jada urduri jaiki naiz». Partida «gogorra» espero du. «Baina uste dut aurrera aterako dugula. 1-0 irabaztearekin konformatzen naiz. Gola David Garciak sartzea gustatuko litzaidake, gure kapitainak», dio emozioz. Gainera, Jagoba Arrasateren lana goraipatu du. «Entrenatzaile puska da. Asko maite dugu. Sekulako lana egiten ari da, eta urte luzez hemen geratzea nahi dugu». Bihar, berriz, zaleen gunera bertaratuko dira apur bat, eta jendetza pilatu aurretik estadio aldera joan.
David Noain ere goizean ailegatu da Sevillara, bikotekidearekin eta Daniela alabarekin. Kotxez egin dute bidaia. «Atzo Meridara arteko bidea egin genuen. Han lo egin, eta gaur goizean goiz abiatu gara hona. Nahiago izango dugu hala egin, bai pilaketak saihesteko, baita urduri ginelako ere. Hau dena Osasunarengatik. Igandean bueltatuko gara etxera». 2005eko finalean Madrilen izan zen, eta orain finala alabarekin bizitzea oso berezia da harentzat. «Azken batean Osasunarekiko maitasuna gurasoek niri helarazi zidaten, eta nik alabari. Osasuna ez da futbolari lotutako zerbait bakarrik, sentimendu bat da. Egunak eman ditu txikiak eskolako lagunei hona zetorrela esanez». Irabaziz gero «izugarria» izango dela dio. Partidari ere egin nahi izan dio azpimarra: «Uste dut partida zaila izango dela. Real Madril badakigu nolako taldea den. Aukerak izango ditu, baina, ondo estutzen badugu, eta, San Mamesen bezala, Sergio Herrera agertuz gero, irabaz dezakegu. Betiere fin ibiltzen bagara gure aukeretan».
Gosaltzen ari zen Lorena Perez, Giralda inguruan. «Familiarekin eta lagun talde batekin etorri gara. Gau osoa eman dugu bidaian. Autoz etorri gara. Lo egin gabe gaude», azaldu du. Behin gosalduta, hiria bisitatzeko asmoa zuten, eta iluntzerako hotelera joatekoa. «Gaur gauean egingo dugu lo, bihar bete-betean egoteko. Oso polita izango da hainbeste Osasunaren zale elkarrekin ikustea. Argi dago ilusioan ez gaituztela irabaziko». Antzera mintzatu da Nerea Ziaurriz. «Gu atzo iritsi ginen, eta ez zegoen hainbeste jende. Baina, orain, hainbeste elastiko gorritxo ikusteak tximeletak jartzen dizkizu sabelaldean».
Baina Nafarroatik ez ezik, Euskal Herri osotik ere iritsi dira Sevillara Osasuna animatzera. Besteak beste, Arrasatetik (Gipuzkoa) ailegatu da Oier Aliaga. «Etxean badut argazki bat Realak liga irabazi zuenekoa, elastiko txuri-urdinarekin. Baina gurasoak nafarrak dira, eta familia guztia Osasunakoa da. Anaia duela zortzi urte Iruñera joan zen bizitzera, eta handik hiru urtera Osasunako bazkide egin ginen. Ordutik ez dugu partidarik galtzen. Hamar bat lagun bilduko gara». Aliaga ez dago urduri biharko partidari begira. «Azken batean, hau opari bat da. Denboraldi hasieran ez genuen halakorik espero, eta oso pozik nago». Sufrituta irabaztea espero du. «Luzapenera iritsiko garela uste dut. Eta ea hor etxeko jokalariren batek sartzen duen gola: Aimarrek, David Garciak...».
Iñigo Urrutia ere Calderonen izan zen, 2005eko finalean. «Bidaia erosoagoa izan zen ordukoa». Baina ilusioa berbera dela nabarmendu du. «Ziur nago oraingoan Kopa eramango dugula». Eta berehala hartu du hitza Hodei semeak. «2-1 irabaziko dugu. 0-1 jarriko gara aurretik, gero Real Madrilek sartuko dugu gola, eta gure garaipenaren gola Abdek sartuko du». Hodeik jarri die hitza gorritxoen ilusioari. Alde horretatik, jada sartu du lehen gola Osasunak. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227578/belar-mozketa-40-murriztu-da-araban-eta-bizkaian-eta-20-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Belar mozketa %40 murriztu da Araban eta Bizkaian, eta %20 Gipuzkoan | Arantxa Tapiak eman ditu datuak Eusko Legebiltzarrean, Elkarrekin Podemos-IUren galdera bati erantzunez. Hala ere, ur-hornidura arazorik ez dagoela bermatu du. | Belar mozketa %40 murriztu da Araban eta Bizkaian, eta %20 Gipuzkoan. Arantxa Tapiak eman ditu datuak Eusko Legebiltzarrean, Elkarrekin Podemos-IUren galdera bati erantzunez. Hala ere, ur-hornidura arazorik ez dagoela bermatu du. | Nafarroan ez ezik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ere nabaritzen ari da azken hilabeteetako euri falta. Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Angulo legebiltzarkideak lehorteari eta klima aldaketari buruz galdetu dio Arantxa Tapia Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuari gaur, Eusko Legebiltzarreko bilkuran, eta ur erreserben egoeraren datuak eman ditu. Tapiak onartu du ur erreserbak ohiko mailatik behera daudela, eta lehen sektoreko langileak nabaritzen ari dira euri falta hori. Izan ere, Tapiaren datuen arabera, urteko lehen belar mozketan normalean baino %40 belar gutxiago jaso da Araban eta Bizkaian, eta %20 gutxiago Gipuzkoan.
Abeltzaintzan jarduten dutenei eragingo die batez ere belar gutxiago jasotzeak, abereak elikatzeko pentsu gehiago erosi beharko baitute hutsune hori betetzeko. Hala ere, urteko bigarren mozketak kontua aldatu lezake, baina, hainbat meteorologoren arabera, udako eguraldi eta prezipitazio aurreikuspenak ez dira oso baikorrak.
Hala ere, sailburuak ziurtatu du ez dagoela ur-hornidura arazorik Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horrekin lotuta, etxeak, industria eta bestelakoak hornitzen dituzten sistemak %70ean daude beteta, bai isurialde atlantikokoak eta baita isurialde mediterraneokoak ere. Urkulu urtegia (Aretxabaleta, Gipuzkoa) da hortik behera dagoen bakarra, %65ean baitago. Hala ere, Gipuzkoako Urak partzuergoko urtegiak %75ean daude batez beste.
Hornidura mailak «normalak» badira ere, sailburuarentzat labore zelaietan gertatzen ari dena da kezkagarriena, eta uste du batez ere abereen elikaduran eragingo duela: «Laborantza zelaiak, isurialde mediterraneo idorrekoak batez ere, ohikoa ez den garapen bat izaten ari dira, eta espezie batzuen germinazioa eta garapena ez da egokia izaten ari. Eremu ureztatuei ere eragingo die egoerak, ur erreserben defizitak batez ere. Arabako lurrak oso lehor eta gogor daude, eta ezinezkoa da ezpezie batzuk ereitea». |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227579/arrantzaleak-berdela-ezin-harrapatu-dabiltza.htm | Ekonomia | Arrantzaleak berdela ezin harrapatu dabiltza | Eusko Jaurlaritzak ikerketa bat eskatu du espezieri buruz. Biomasa egoera onean dago, baina bere ibilia aldatu egin da. Antxoaren kanpaina iazkoa baino hobea izan da. | Arrantzaleak berdela ezin harrapatu dabiltza. Eusko Jaurlaritzak ikerketa bat eskatu du espezieri buruz. Biomasa egoera onean dago, baina bere ibilia aldatu egin da. Antxoaren kanpaina iazkoa baino hobea izan da. | Zer gertatzen ari da berdelarekin? Martxoan kanpaina hasi zenetik maiz entzuten da galdera hori Euskal Herriko portuetan eta arrandegietan. Berdel gutxiago arrantzatzen ari da aurten. Arrantzaleen arabera, egon badago, baina ez ohiko lekuetan, beste modu batera mugitzen ari da eta ur sakonagoetan harrapatzen ari dira.
Egoerarekin kezkatuta, Eusko Jaurlaritzak aldaketa horren arrazoiak aztertzeko eskatuko dio Azti ikerketa zentroari eta IEO Espainiako Institutu Ozeanografikoari, eta izandako galerei aurre egiteko laguntzak iragarri ditu berdela arrantzatzen duen artisau flotarentzat. Hala jakinarazi du Bittor Oroz Arrantza sailburuordeak, Getarian (Gipuzkoa) eginiko agerraldi batean.
Arrantzaleek kezka handiz bizi dute egoera. Baxurako ontzien kanpaina nagusietako bat da berdelarena, hegaluzearenarekin batera. Eta bereziki garrantzitsua da amua erabiltzen duten itsasontzientzat; berdelak urteko emaitzen %50-%70 inguru suposatzen du haientzat. Aurten kolpe «gogorra» jasoko dutela azaldu dute. Honezkero kanpainak amaituta edo bukatzear egon beharko luke, baina kuotaren %40 inguru baino ez dute arrantzatu. Eta berdeletara gehiago ateratzeko itxaropen guztiak galdu dituzte, apiril amaieran arraina urrundu egin ohi delako Asturias (Espainia) aldera.
Inguraketakoak, hobeto
Inguraketa flotaren kasuan, berriz, egoera hobea da. Kuotaren %90 inguru harrapatu dute eta orain berdela utzi eta antxoatan dabiltza. Batzuek eta besteek guztira, 11,6 milioi kilo berdel deskargatu dituzte Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan, horietatik 7,5 milioi bertako ontziek. Azken asteetan aldaketa handirik ez badago, euskal ontziei esleitutako kuotatik 3,5 milioi inguru utziko dituzte arrantzatu gabe.
Beste kontu batek ere kezkatzen ditu arrantzaleak: prezioa. Gutxiago arrantzatu arren, aurten berdel kiloa 1,05 euroan ordaindu da eta iaz 1,42 euroan pagatu zen. 2022an hegaluze baino berdel tona gehiago deskargatu zen Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetan, eta lehen postuan kokatu zen.
Berdelaren kontsumoa, baina, oso txikia da Hego Euskal Herrian, lehorreratutakoaren %10 baino ez, eta erosketa bultzatzeko egindako kanpainek arrakasta eskasa izan dute. Azkenengoa, aurtengoa: Jaurlaritzak Eusko Label produktuen zerrendara gehitu du berdela, antxoarekin eta hegaluzearekin batera.
Ezkutatu egin da
Zergatik izaten ari da aurtengo kanpaina batzuentzat ona eta beste batzuentzat hain txarra? Berdela egon badagoela diote espeziearen biomasa aztertzeko egindako ikerketek eta hala erakusten dute inguraketa ontzien harrapaketek ere. Baina amuarekin arrantzatzen dutenek zailtasun asko topatzen ari direla diote.
«Arrantzaleak ikusten ari dira berdelak bere ohiko ibilbideak aldatu dituela, eta itsasoan oso azpian geratzen dela. Berdela dagoela dirudi, baina ezinezkoa da amuko teknikekin arrantzatzea», adierazi du Miren Garmendiak, Gipuzkoako kofradien elkarteko idazkariak. «Azkenengo urteetan berdel gutxiago etortzen ari da gure kostaldera, erdia inguru, eta jokabide ezberdinarekin», gaineratu du Emeterio Urrestik, Getariako kofradiako presidenteak.
Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Arrantza sailburuordeak azaldu duenez, egoera «nahiko berria» da, arrantzaleek Bizkaiko Golko osoan nabari dute, «baina baita beste itsaso batzuetan ere». Benetan zer geratzen ari den jakiteko denbora beharko dela dio, eta «espekulazioetan» ez erortzeko eskatu du. «Oinarri zientifiko eskaseko hipotesiak» zabaltzen ari direla salatu du. «Urte bateko edo urte batzuetako emaitzekin ez da nahikoa. Datu serieak hartu behar dira kontuan».
Hegaluzearen kasuan, adibidez, 2015etik 2017ra jokabide aldaketa batzuk egon ziren, baina normaltasunera itzuli da. «Halako aldaketak ohikoak izan daitezke».
Hipotesien artean, batzuek aipatzen dute Bizkaiko Golkoan hilabete hauetan hegalaburraren presentzia handitu dela, eta ale horietako batzuk ohikoak baino tamaina handiagokoak direla. Hegalaburrak berdela jan ohi du eta horrek eragingo luke itsas hondoan ezkutatzea.
Berdelak Norvegiara migratu duela esaten duenik ere badago, herrialde horrek berdel kuotak eskatu dituelako. Hori guztia azaltzeko aldaketa klimatikoarekin lotutako arrazoiak ere aipatzen dira. «Esaten diren gauza asko frogatu gabe daude. Utz diezaiegun zientifikoei lan egiten», azpimarratu du Orozek.
Antxoa, handia eta gertu
Oso bestelakoa izaten ari da antxoaren kanpaina. Aurreko urteetan euskal arrantzaleen kezka iturri nagusietako bat izan zen, oso azkar amaitzen baitzen. Aurten poliki hasi dute kanpaina, prezioak igoaraziz, eta oraindik kuotaren erdia inguru dute arrantzatzeke.
Batez beste 1,89 euroan ordaintzen ari da antxoa kiloa Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako enkanteetan, eta iaz garai honetan 1,08 euroan zegoen. Tamaina handiagoko antxoa harrapatu izanak eragin du igoera, kontserbetarako egokiagoak direlako.
Gainera, iaz baino gertuago arrantzatu dute, garraio gastuak murriztuz eta Bizkaiko eta Gipuzkoako lonjetako deskargak handituz. Guztira sei milioi kilo lehorreratu dituzte, iaz baino bi milioi gehiago. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227580/koronabirusak-eragindako-nazioarteko-larrialdia-amaitutzat-eman-du-omek.htm | Mundua | Koronabirusak eragindako nazioarteko larrialdia amaitutzat eman du OMEk | Hiru urteren ostean hartu dute erabakia, baina ohartarazi dute arriskua ez dela amaitu, eta berriz deklara dezakete larrialdia, egoera okertuz gero | Koronabirusak eragindako nazioarteko larrialdia amaitutzat eman du OMEk. Hiru urteren ostean hartu dute erabakia, baina ohartarazi dute arriskua ez dela amaitu, eta berriz deklara dezakete larrialdia, egoera okertuz gero | Bukatu da covid-19 birusak munduan eragindako larrialdi egoera. Hala erabaki du Osasunaren Mundu Erakundeak gaur.
Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak egin du adierazpen ofiziala: «Atzo, Larrialdi Batzordeak 15. bilkura egin zuen, eta gomendatu zidan nazioarteko osasun larrialdia amaitutzat emateko». Gomendioa onartu duela gaineratu du.
Hiru urte dira nazioarteko erakundeak larrialdia deklaratu zuenetik. Ghebreyesusek esan duenez, litekeena da birusak 20 milioi pertsona hil izana denbora honetan.
Pandemiaren eboluzioa ilustratzeko, osasun agintariek esan dute 2021eko urtarrilean 100.000 pertsona hiltzen ari zirela astero. Pandemiaren gailurra izan zen hori. Geroztik kurbak behera egin du, oso nabarmen, eta joan zen astean, apirilaren 24an, kopuru hori 3.500 pertsonakoa zela.
Bistan denez, epidemiologian erabiltzen diren kontzeptuez ari dira honetan. Jendeak kutsatzen jarraitzen du, eta hiltzen. Izan ere, birusa arriskutsua izaten jarraitzen duela adierazi du OMEko buruak, eta balitekeela larrialdia berriz deklaratzea, egoera berriz okertuz gero.
2020. urteko urtarrilean deklaratu zuen OMEk nazioarteko osasun larrialdia. Egoera hori deklaratzen du OMEk osasun arrisku bat nazioartean zabaltzen denean, eta hainbat estaturen koordinazioa eskatzen duenean. Behin behinekoak dira larrialdiok, eta bat plazaratzen denetik, batzorde batek hiru hilabetetik behin aztertzen du egoera.
Azken urteotan, hainbat larrialdi deklaratu dituzte: 2009an H1N1 birusak eragindako zerriaren gripearen pandemiarengatik. 2014an polioarengatik, ebolarengatik 2013an eta 2018an, eta zika birusarengatik 2015ean.
Ghebreyesusek ohartarazpena egin die munduko agintariei: «Orain, herrialde batek egin dezakeen okerrena hau da: albiste hau erabiltzea eraikitako sistemak desegiteko, edo jendeari esan ez dagoela zertan kezkatu Covid-19arengatik».
Eskatu du «koordinazio eta konfiantza ezan» oinarrituriko «akatsak» berriz ez egiteko. «COVIDak mundua aldatu du, eta geu ere aldatu gaitu; horregatik, ez dugu itzuli behar lehenagoko egoerara. Bestela, ez genuke irakasgaia ikasiko».
Ikasitakoa gogoratzeko eta elkartasunez ezartzeko sistema bat eraikitzeko lanean aurrera jarraitzeko eskatu die munduko buruzagiei Mike Ryan OMEren Osasun Larrialdietarako zuzendariak.
Izan ere, itun bat negoziatzen ari dira, eta akordioa egin nahi dute 2024ko maiatzerako. Besteak beste, pandemia bati erantzuteko produktuak sortzeko eta banatzeko munduko sistema bat eraikitzea proposatzen du itunaren zirriborroak, besteak beste. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227581/salmentak-29-handitu-ditu-cafek-baina-eskaerek-behera-egin-dute.htm | Ekonomia | Salmentak %29 handitu ditu CAFek, baina eskaerek behera egin dute | 952 milioi euro fakturatu ditu enpresak urteko lehen hiru hilabeteetan, iazko epe berean baino %29 gehiago. Hala ere, eskari zorroak eta kontratazioak behera egin du. | Salmentak %29 handitu ditu CAFek, baina eskaerek behera egin dute. 952 milioi euro fakturatu ditu enpresak urteko lehen hiru hilabeteetan, iazko epe berean baino %29 gehiago. Hala ere, eskari zorroak eta kontratazioak behera egin du. | Iazko kontratazio onaren fruituak jaso ditu CAFek 2023ko lehen hiru hilabeteetan. Enpresaren arabera iazko urte hasieran «garrantzia handiko hainbat kontratu» sinatu zituen, eta hein batean horregatik fakturatu dituzte 2023ko urtarrilaren lehenetik martxoaren amaierara 952 milioi euro, iazko epe berean baino %29 gehiago. Irabaziek ere gora egin dute, %2, 19,9 milioi irabaztetik 20,3 milioi euro irabaztera igaro baita enpresa.
Aurreko urteko ezohiko zifra horiek, baina, nabaritu egin dira aurten, kontratazioak %33 egin baitu behera. Iazko lehen hiruhilekoan 1.139 milioi euroko kontratuak itxi zituen CAFek, eta aurten 768 milioi euro. Nahiz eta jaitsiera handia izan, «kontratazioa ona» izan dela dio enpresak, «osaeragatik» batez ere.
CAFek aurtengo lehen hiruhilekoan sinatutako kontratu handiena 161 milioi eurokoa da; Frantziako Alstom patzuergoarentzat egingo ditu trenak: 11 Frantziarako eta zazpi Senegalerako. Budapesteko tranbia zerbitzuarentzat ere 31 unitate egingo dituzte, ia 100 milioi euroren truke. Alemanian eta Italian ZERO etiketadun eta isurpen basuko autobusak salduko dituzte ere: hidrogeno bidezko hamabi autobus Alemanian, eta 100 autobus hibrido Italian. 40 milioi euro inguruko kontratua da hori.
Eskarien zorroari dagokionez, urte artean ia berdin mantendu da, %1 egin baitu behera soilik. Hala, egungo eskarien zorroa 13.066 milioi euroan dago, oraindik sinatu gabe dauden hainbat proiektu kontuan hartu gabe —450 milioi euro inguru izango dira denak batuta—.
Europa, merkatu nagusia
Urtarriletik martxoaren amaierara lortutako kontratazioaren %75 Europako herrialdeetan sinatu ditu CAFek. Amerikako herrialdeetan lortu ditu kontratuen %24, eta %1 beste kontinenteetan. Jarduerari dagokionez, kontratazioaren erdia dira ibilgailuen salmentak: %28 trenena eta %23 autobusena. Zerbitzuak %29 izan dira, eta soluzio integralak eta sistemak, berriz, %20. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227582/tapiak-justifikatu-egin-du-helegiterik-ez-jarri-izana-arabako-mahastiak-eten-zuen-ebazpenari.htm | Ekonomia | Tapiak justifikatu egin du helegiterik ez jarri izana Arabako Mahastiak eten zuen ebazpenari | Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoen aholkuei jarraituz hartu zuten erabakia. Sor-markaren bultzatzaileen kritiken aurrean, Arabako Mahastiak sortzeko lanean jarraituko duela agindu du. | Tapiak justifikatu egin du helegiterik ez jarri izana Arabako Mahastiak eten zuen ebazpenari. Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoen aholkuei jarraituz hartu zuten erabakia. Sor-markaren bultzatzaileen kritiken aurrean, Arabako Mahastiak sortzeko lanean jarraituko duela agindu du. | Ez zuen merezi, erantzuna bera izango zelako. Beste hitz batzuekin bada ere, horrela justifikatu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak zergatik ez duten helegiterik jarri Arabako Mahastiak zigilua behin-behinean ez erabiltzeko EAEko Justizia Auzitegiaren ebazpenaren aurka. «Jaurlaritzaren zerbitzu juridikoek uste dute aurretik aurkeztutako argudioen eta orain aurkeztu behar zirenen artean ez dela alderik izango; argudio ezagunak dira eta areto horrek berak baztertu egin ditu. Horregatik ez dugu justiziaren bidean jarraitu».
Edonola ere, bide juridikoan eta administratiboan lanean jarraituko duela agindu du Tapiak, Arabako Mahastiak «errealitate bat» izan dadin.
Arabako Mahastiak sor-markaren sorrera Eusko Legebiltzarrera itzuli da gaur. Gobernuaren kontrol saioan, EH Bilduko Itxaso Etxebarriak Jaurlaritzari aurpegiratu dio nahikoa ez egitea Arabako Mahastiak babesteko, eta bereziki txarretsi dio EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren aurkako helegiterik ez jartzea: «Jaurlaritza mutu geratu da. Ez duzue zuen lana egiten».
Antzeko salaketa egin zioten sor-markaren bultzatzaileek Jaurlaritzari, duela bi aste Lakuan egindako elkarretaratze batean. «Zergatik ez du Jaurlaritzak helegite bat aurkeztu berak emandako baimen baten aurka doan auto baten aurrean? Zergatik ez du bere lana eta kudeaketa defendatu Errioxa jatorri izenak emandako argudio eta txostenak ez dituela behar bezala ezeztatu esaten duen auzitegiaren aurrean?», galdetu du Etxebarriak.
Gainera, bere txostenetan sor-marka berriaren aldeko argudioetan motz geratzea ere egotzi dio EH Bilduk Gasteizko gobernuari. «Auzitegiak autoan dioenez, bi jatorri izenak bereizten dituzten elementuak agerikoak eta funtsezkoak dira, eta jatorri izen horien arteko bizikidetza baketsua eragozteko oztoporik ez dagoela besterik ez du adierazten Jaurlaritzak. Baina, auzitegiaren arabera, era orokorrean egiten ditu baieztapen horiek, inolako peritu irizpenik aurkeztu gabe. Autoaren arabera, Jaurlaritzak ez du kontsumitzailea nahasteko arriskua errefusatzeko argudiorik eman. Ezta Errioxa jatorri izenari eragin lekiokeen kalte erreputazionala edo ekonomikoa indargabetzeko ere».
Esku sartzerik ez
Salaketa horien aurrean, Tapiak defendatu egin du bere gobernuak «bere zeregina» bete duela. Hau da, Arabako Mahastiak sor-marka sortzeko eskaria iritsi zitzaiola, administrazio prozedura guztia bete egin zuela, eta horren barruan eman ziola behin-behinean Hego Euskal Herrian eta Espainian zigilu hori erabiltzeko baimena, Europako Batzordeak bere azken erabakia hartu bitartean.
Ukatu egin du, gainera, EH Bilduren beste salaketa bat: aukera eman diola Espainiako Gobernuari gaian «eskua sartzeko». Izan ere, sor-marka eskatzeko dosierra egitea Jaurlaritzari zegokion —bere lurraldeko ekoizleei soilik dagokiolako eskaera—, baina Bruselara bidalitako txostenean Espainiako Nekazaritza Ministerioaren kontrako iritzia ere gaineratu zuen. Prozeduraren arauei jarraituz, ministerioak «legitimitate osoa» zuen baimenaren ukatzea eskatzeko. «Gustuko al dugu hartu duen norabidea? Ez. Baina ez da esku sartzea». |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227583/erandioko-befesa-enpresaren-isurketak-ikertzen-ari-dira.htm | Gizartea | Erandioko Befesa enpresaren isurketak ikertzen ari dira | Guardia Zibila ari da azterketa egiten. Erandioko Auzokideok elkarteak salatu duenez, lantegiak urteak daramatza «kontrolik gabeko» isurketak egiten. | Erandioko Befesa enpresaren isurketak ikertzen ari dira. Guardia Zibila ari da azterketa egiten. Erandioko Auzokideok elkarteak salatu duenez, lantegiak urteak daramatza «kontrolik gabeko» isurketak egiten. | Urtebete baino gehiago darama Guardia Zibilak Erandioko (Bizkaia) Befesa aluminio enpresa ikertzen. «Kontrolik gabeko» isurketengatik salaketa jarri zuen Erandioko Auzokideok elkarteak Fiskaltzan 2021ean, eta hark agindu zion Guardia Zibilari ikerketa abiatzeko. Hamalau hilabete daramatzate enpresa aztertzen, baina aste honetan atera da argitara. Urtarrilean lantegira hurbildu ziren, baita atzo ere. Efe berri agentziaren arabera, Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat enpresa ikertzen ari dira.
«Urteak daramatza Befesak pozoia isurtzen», salatu du elkarteko bozeramaleak. «Aluminioa urtzen dute; lehengai eta emisio horiek oso arriskutsuak eta toxikoak dira». Bozeramalearen hitzetan, ke laino handiak ateratzen dira eta horren ondorioz «ezinezkoa» da arnastea: «Are gehiago, aluminio hondakinak eta isurketak gaixotasun batzuen eragile gisa daude sailkatuta».
Aire kalitatea aztertzeko, Erandioko Auzokideok elkarteak aire partikulak neurtzeko gailuak erabiltzen ditu. Izan ere, noizbait airearen kalitatea neurtu izan dutenean, osasun laguntza eskatu behar izan dute, «intoxikazioak» jasan dituztelako. Nahiz eta Guardia Zibila lanean ari den, taldeak bere azterketarekin jarraitu du. Urtarriletik hona, isurketak gutxitu direla nabaritu dute: «Orain ez dira hain basatiak; hori ona da, baina oraindik asko dago egiteke». Haren iritziz, jaitsierak erakutsi du lan egiteko beste modu bat posible dela: «Aluminioa urtzen jarraitzen dute, baina isurketak murriztu dituzte».
Erakundeen «ekintza falta»
Eusko Jaurlaritzak eta Erandioko Udalak herriko airearen kalitatea neurtzeko bi kanpaina egin dituzte: «Baina ez dituzte toki beroenetan egin». Hori dela eta, elkarteak euren «ekintza falta» salatu du; eta exijitu du azterketa horiek gehien kaltetutako tokietan egitea. «Haizearen arabera, toki batzuetan edo besteetan du eragin gehiago lantegiak». Besteak beste, Arriaga auzoa da kaltetuenetako bat, baita Erandiogoikoa ere, hurbiltasunagatik. «Erandiogoikoaren beheko partea da hurbilen dagoena, baina Eusko Jaurlaritzak neurketak beti goiko partean egiten ditu». Haren hitzetan, erakundeek «benetako ikerketa bat» egitea saihestu dute.
«Befesak ingurumen baimen bat dauka eta bete behar du; baimenak dio kontrolatu gabeko isurketak saihestu behar direla». Kritikatu duenez, baina, enpresak ez du ezer egin eurak saihesteko. Hori dela eta, elkarteak ez du sinesten baimen hori betetzen ari denik. Momentu honetan, Guardia Zibilaren ikerketaren zain daude: «Ez dakigu noiz amaituko duten». |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227585/jagoba-arrasate-gu-izan-behar-gara-eta-detaile-txikiak-zaindu.htm | Kirola | Jagoba Arrasate: «Gu izan behar gara, eta detaile txikiak zaindu» | Osasunako teknikariak nabarmendu du «naturaltasunez» bizi dutela finala, eta «gogotsu» daudela. David Garcia kapitainak, berriz, «partida luzea» komeni zaiela. | Jagoba Arrasate: «Gu izan behar gara, eta detaile txikiak zaindu». Osasunako teknikariak nabarmendu du «naturaltasunez» bizi dutela finala, eta «gogotsu» daudela. David Garcia kapitainak, berriz, «partida luzea» komeni zaiela. | Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzailea eta David Garcia kapitaina baikor azaldu dira biharko finalari begira. Arrasatek argi azaldu du partida aurreko prentsaurrekoan zeintzuk diren biharko partida irabazteko gakoak: «Gu geu izan behar dugu. Akats txikiak eta detaileak zaindu behar ditugu, eta Real Madrili ezin diogu lerro artean jokatzen utzi. Izan ere, min handia egiten du». Finala jokatzea «naturaltasunez» bizi dutela nabarmendu du: «gogotsu gaude». Eta Kopa irabazteko unea imajinatu ote zuen galdetuta, baietz esan zuen. «Gauza bat lortzeko imajinatu egin behar da aurrena. Eta nik egin dut. Imajinatu ditut David eta Unai kopa jasotzen». Zaleei ere mezua bidali die: «Goza dezatela esango nieke, eta 22:00etatik aurrera laguntzeko. Izan ere, haien babesa eta ilusioa gure bultzada dira».
David Garcia kapitainak onartu du bere kirol ibilbideko partidarik garrantzitsuena dela biharkoa: «Klubarentzat handia litzateke Kopa irabaztea, eta niretzat txikitako ametsa titulua jasotzea». Baina «lasai» dagoela berretsi du. «Lasai gaude, esperientzia faltak ez digu eragingo, baditugu beste klub batzuetan halako partida garrantzitsuak jokatu dituzten jokalariak, eta horrek lagunduko digu».
Real Madril talde handia izan arren, «zerbait handia» egiteko moduan direla berretsi du gorritxoen kapitainak. «Kopa honetan erakutsi dugu zertarako gai garen. Ez diogu beldurrik ez inori, ezta ezeri ere». Horrekin batera, partidari egin dio azpimarra. «Gure aukerak izateko partidan sartuta egon behar dugu 90 minutuak. Zenbat eta partida luzeagoa izan, hobe guretzat».
Sudurrean min hartu zuen Cadizen aurkako partidan, eta datorren astean ebakuntza egingo diote. Baina biharko «bete-betean» egongo dela baieztatu zuen. «Apur bat okertuta daukat. Baina ez nuke partida hau ezerengatik galduko».
Arrasatek Brasanac eta Nacho Vidal baino ez ditu faltako biharko partidarako. Eta deialdian sartu ditu harrobiko Jorge Herrando, Iker Muñoz, Iker Benito eta Diego Moreno. |
2023-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/227587/kattin-madariagak-irabazi-du-nafarroako-eskolarteko-txapelketa.htm | Kultura | Kattin Madariagak irabazi du Nafarroako Eskolarteko Txapelketa | Sei bertsolarik kantatu dute Nafarroako Eskolarteko 37. Txapelketako finalean. Eki Mateorena izan da txapeldunordea. Biak izanen dira Nafarroako ordezkari Euskal Herriko Eskolartekoan. | Kattin Madariagak irabazi du Nafarroako Eskolarteko Txapelketa. Sei bertsolarik kantatu dute Nafarroako Eskolarteko 37. Txapelketako finalean. Eki Mateorena izan da txapeldunordea. Biak izanen dira Nafarroako ordezkari Euskal Herriko Eskolartekoan. | Beñat Mendiola (Iruñea), Eki Mateorena (Leitza), Garikoitz Agirre (Zugarramurdi), Kattin Madariaga (Arantza), Loitzate Goñi (Bera) eta Manex Leone (Iruñea). Sei bertsolari horiek parte hartu dute Nafarroako Eskolarteko 37. Txapelketako finalean, Iruñeko Laban. Maialen Belarrak aurkeztu du saioa, eta Amaia Telletxea, Joseba Beltza eta Nerea Bruño aritu dira epaile.
Lau oinak emanda, azken puntua emanda, hitz bana emanda eta gai orokorra emanda bertso bana kantatu ostean, bi bertsolari pasatu dira bigarren fasera: Mateorena eta Madariaga. Bigarren fasean, zortziko txikian ofiziotan aritu dira bi bertsolariak. Gero, ganbarako ariketan, puntu banari erantzun diote, eta, azkenik, gaia emanda, bakarka aritu dira, eta bakoitzak bertso bat kantatu du.
Azkenean, Madariagak bildu du puntu gehien, eta, horrenbestez, hura da Nafarroako eskolarteko txapelduna. Mateo txapeldunordeak eta biek ordezkatuko dute Nafarroa Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketan.
Bertsolari arantzarrak Saioa Alkaiza Nafarroako txapeldunaren eskutik jaso du txapela. Beste sari bat ere izan da txapelketan, Oinak Buruan izenekoa. Leonek irabazi du hori, eta Nerea Bruño Nafarroako Bertsozale Elkarteko lehendakariak eman dio garaikurra. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227588/ametsari-tiratzeko-hamaikako-bat.htm | Kirola | Ametsari tiratzeko hamaikako bat | Osasuna eta Real Madril amorratzen iritsiko dira gaurko hitzordura. 2005etik Espainiako Kopako finalik jokatu gabea da Osasuna; eta Real Madril ere ez 2014az geroztik. Hauek dira bi entrenatzaileek hasieran zelairatu ditzaketen hamaikakoak. | Ametsari tiratzeko hamaikako bat. Osasuna eta Real Madril amorratzen iritsiko dira gaurko hitzordura. 2005etik Espainiako Kopako finalik jokatu gabea da Osasuna; eta Real Madril ere ez 2014az geroztik. Hauek dira bi entrenatzaileek hasieran zelairatu ditzaketen hamaikakoak. | Osasunako zaleek ezingo dituzte Nacho Vidal eta Darko Brasanac ikusi finalean, baina hamaikako sendo eta gogotsu bat zelairatzeko aukerarik ez du faltako Jagoba Arrasate entrenatzaileak. Atean, segurua da Sergio Herrera. Atzealdean, Aridane, David Garcia eta Juan Cruz ere ia segurutzat eman litezke hasierako hamaikakoan. Moncayola ere bai, baina leku diferenteak har ditzake zelaian, eta hamaikakoa osatzeko apustuaren arabera mugitu dezake Arrasatek. Aurrean, berriz, Ante Budimir hasieratik aterako ote duen izan liteke beste galdera. Abde eta Chimy Avila ia seguruak dira. Kike Barja izan liteke beste aukera. Aukera horien arabera, Torro, Moi Gomez eta Aimar Orozekin osatuko du erdiko aldea. Hau gerta liteke final handia hasieratik jokatzen hasiko den hamaikakoa:
Luka Modric. Hori da gaurko partidarako galdera nagusietako bat Real Madrilen. Osatu da jokalaria, eta deitu egin du Ancelottik, baina ez da segurua haren egoera, eta aulkian hasiko du partida, ia seguru. Real Madrilek Txapeldunen Ligako finalerdia jokatuko du asteartean, eta zalantza hori ere ibiliko du entrenatzaileak buruan. Ferland Mendy ere ez da osatu finalerako; Ceballosek edo Txuamenik har dezakete haren lekua. Atzeko lerroa osatzeko, berriz, ikusi beharko da noren alde egingo duen gaur: Militao edo David Alaba. Nacho Fernandezen lekua, berriz, Eduardo Camavingak har dezake. Aurki argituko dira galdera horiek guztiak. Bitartean, hauxe da Ancelottik zelairatu dezakeen hamaikakoa: |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227589/ainara-vera-zuzendari-iruindarraren-polaris-filmak-irabazi-du-trentoko-mendi-zinemaldiaren-sari-nagusia.htm | albisteak | Ainara Vera zuzendari iruindarraren “Polaris” filmak irabazi du Trentoko mendi zinemaldiaren sari nagusia | Veraren bigarren lan luzea da. Artikoan lan egiten duen itsas kapitain baten eta haren ahizparen istorioa kontatzen du filmak. Euskal zuzendari batek Trenton lortzen duen hirugarren sari nagusia da, Montxo Armendarizen Tasio eta Alberto Iñurrategiren Hire Himalaya filmen ondoren. | Ainara Vera zuzendari iruindarraren “Polaris” filmak irabazi du Trentoko mendi zinemaldiaren sari nagusia. Veraren bigarren lan luzea da. Artikoan lan egiten duen itsas kapitain baten eta haren ahizparen istorioa kontatzen du filmak. Euskal zuzendari batek Trenton lortzen duen hirugarren sari nagusia da, Montxo Armendarizen Tasio eta Alberto Iñurrategiren Hire Himalaya filmen ondoren. | Ihesean ibiltzetik, norantza pertsonal eta familiar berri baten bila: Hayaten istorioa da, iraganeko oroitzapenetatik ihes egiteko ipar muturreko izotza aukeratu zuen itsas-kapitainarena, eta Trentoko 71. mendi zinemaldiko (www.trentofestival.it) epaimahaia hunkitu du. Ainara Vera iruindarrak zuzendutako Polaris filmak Urrezko Genziana - “Città di Trento” Sari Nagusia irabazi du hala, «hizkuntza zinematografikoaren erabilera ahaltsuagatik, beren patuaren ibilbidea marrazten duten bi emakumeren istorioa enpatiaz kontatzeagatik».
Hayat eskarmentu handiko marinela da, Artikoan nabigatzen ohitua, gizateriatik eta Frantziako bere haurtzaro traumatikotik urrun nabigatzen. Baina bere ahizpa gazteenak, Leilak, alaba bat izaten duenean, Inaya, hasiera berri baten promesa agertzen da zerumugan. Bi ahizpen munduak eta bizitzak hankaz gora jartzen dira, biak bidaia pertsonal sakon batean murgiltzen baitira, Iparrizarrak gidatuta, beren familiaren patua iraultzeko.
«Polaris filmatu bitartean, Mary Oliverren poema bat izan nuen bidelagun, –aitortu du Ainara Verak–: Jarraibideak bizitza bat bizitzeko izena du, eta honela dio: 'Kontuz ibili./Liluratu./Hitz egin horretaz'. Hori izan zen indarra eman zidan leloa. Eskerrik asko aintzatespen honengatik: zinemagintza zentzurik gabeko jarduera litzateke bizitza honen edertasun mingarriarekin harritu eta hari arreta jartzeko gai den pertsonarik eta tokirik ez balego. Eskerrik asko!».
Ainara Vera Esparza (Iruña, 1985), Trentoko mendi zinemaldiko sari nagusia, Urrezko Genziana, irabazi duen bigarren zuzendari nafarra da, Montxo Armendarizek Tasio filmarekin irabazi baitzuen 1986an. Alberto Iñurrategi da sari hau irabazitako beste euskal zuzendaria, 2003an, Hire Himalaya filmarekin.
Ainara Vera zinemagilea. Arianna Monteverdi
Ainara Verak (Iruñea, 1985) Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean. Ondoren, Sorkuntza Dokumentaleko master bat egin zuen Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean, Nafarroako artista gazteentzako beka bati esker. Bere lehen film labur dokumentala, Sertres, Locarnoko zinema jaialdian estreinatu zen 2014an eta Nafarroako Artista Gazteen Topaketa saria jaso zuen ikus-entzunezko modalitatean. Beste 32 ikaslerekin eta Victor Kossakovsky zinemagile errusiarrarekin batera Demonstration zuzendu zuen. Dokumental hori hainbat jaialditan proiektatu zen mundu osoan zehar. Bere lehen film luzea, Hasta mañana, si Dios quiere, Idfa jaialdiko sail ofizialean estreinatu zen 2017an. Filmak hainbat zinemaldi bisitatu zituen, besteak beste, Dok.fest Munchen, Doc NYC, Cartagena de Indias, Punto de Vista edo DocsBarcelona. Parisko Créteil emakumeen jaialdian dokumental onenaren saria irabazi zuen, eta silver Apricot saria Armenian. Zuzendari laguntzaile gisa lan egin zuen Victor Kossakovsky zinemagilearen azken hiru lanetan: Varicella, Aquarela eta Gunda. Gaur egun, Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Sorkuntza Dokumentalaren masterrean dihardu, muntatzaile, dokumentalen aholkulari eta proiektuen tutore gisa. Polaris, Cannesko zinema jaialdian estreinatu zen Acid sailean 2022an, eta Veraren bigarren film luzea da.
71. Trentoko mendi zinemaldiko epaimahaia Urszula Antoniak (Polonia), Anne Farrer (Frantzia), Jim Herrington (Estatu Batuak), Paolo Moretti (Italia) eta Francesca Melandrik (Italia) osatu dute. Hau da palmaresa:
Palmaresa “CITTÀ DI TRENTO” SARI NAGUSIA FILM ONENARI URREZKO GENZIANA Polaris Ainara Vera Esparza (Frantzia, Groenlandia /2022 /78')
CLUB ALPINO ITALIANO SARIA ALPINISMOA, MENDITARRAK ETA MENDIKO BIZITZARI BURUZKO FILM ONENARI URREZKO GENZIANA An Accidental Life Henna Taylor (Estatu Batuak / 2022 / 86')
CLUB ALPINO ITALIANOREN AIPAMEN BEREZIA Plai. A mountain path Eva Dzhyshyashvili (Ukraina / 2022 / 75’)
“CITTÀ DI BOLZANO” SARIA EXPLORAZIO ETA ABENTURA FILM ONENARI URREZKO GENZIANA The Fire Within: a requiem for Katia and Maurice Krafft Werner Herzog (Erresuma Batua, Suitza, Estatu Batuak, Frantzia / 2022 / 84')
ZILARREZKO GENZIANA – EKARPEN TEKNIKO-ARTISTIKORIK ONENA Ice Merchants João Gonzalez (Portugal, Frantzia, Erresuma Batua / 2022 / 14')
ZILARREZKO GENZIANA – FILM LABUR ONENA Churchill, Polar Bear Town Annabelle Amoros (Frantzia / 2021 / 37')
EPAIMAHAIAREN SARIA Forêts Simon Plouffe (Kanada / 2022 / 17') |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227621/eh-bilduk-salatu-du-cartuja-ondoan-jarri-dituen-iragarkiei-eraso-egin-dietela-sevillan.htm | Politika | EH Bilduk salatu du Cartuja ondoan jarri dituen iragarkiei eraso egin dietela, Sevillan | Osasunak Real Madrilen aurka Espainiako Kopako finala jokatuko du gauean futbol zelai horretan, eta Osasuna animatzeko kartelak jarri zituen atzo koalizioak. Sevillako Udalak horiek kentzeko eskatu du | EH Bilduk salatu du Cartuja ondoan jarri dituen iragarkiei eraso egin dietela, Sevillan. Osasunak Real Madrilen aurka Espainiako Kopako finala jokatuko du gauean futbol zelai horretan, eta Osasuna animatzeko kartelak jarri zituen atzo koalizioak. Sevillako Udalak horiek kentzeko eskatu du | Osasunak Espainiako Kopako finala jokatuko du gaur Sevillan, Cartuja estadioko futbol zelaian, Real Madrilen aurka. EH Bilduk Osasuna animatzeko iragarki batzuk jarri zituen atzo estadioaren kanpoaldean, eta gaur salatu du eraso egin dietela. Zehazki, horitako bat puskatu egin dute eta bestean ETA asesina idatzi dute (ETA hiltzaile).
«Aupa Osasuna» irakur liteke EH Bilduk jarri dituen iragarki horietako batean, eta bestean, horrez gain, «Somos un equipo» (Talde bat gara). Gainera «Orgullo. Ilusión» (Harrotasuna. Ilusioa) eta «Egingo dugu» mezuak ere ageri dira. Baita ikurrina bat eta Nafarroako bandera bat ere.
Gaur goizean Sevillako Udalak iragarki horiek kentzeko eskatu dio Andaluziako Gobernuari. Sevillako Udalak dio hauteskunde legearen kontrakoa dela iragarki hori, horren arabera, hauteskunde kanpainatik kanpo ezin delako publizitzaterik egin. Iragarkiei buruz galdetutakoan, baina, EH Bilduko iturriek BERRIAri adierazi diote karteletan ez direla botoa eskatzen ari, eta egun hauetan Euskal Herrian badaudela EH Bilduren eta bestelako alderdi batzuen kartel gehiago ere kalean.
«Modu irregularrean jarritako iragarki bat da, eta publizitate hori kontratatu denik ez dago garbi», esan du ohar batean Sevillako Udalak. Lur sail hori, gainera, berea dela argudiatu du, eta horregatik, iragarkiak kendu ondoren, kontratazioa ikertzeko eskatu du. Carjuja estadioa kudeatzen duen elkarteari onura ekonomikorik jaso duen ere argitzeko eskatu dio.
EH Bilduk BERRIAri adierazi dio Sevillako enpresa baten bitartez kontratatu zutela euskarri hori publizitatea egiteko, «aukera bazegoelako eta pentsatuz milaka nafar eta euskal herritar egongo zirela gaur hor». |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227622/beste-bi-palestinar-hil-ditu-israelek-zisjordanian.htm | Mundua | Beste bi palestinar hil ditu Israelek Zisjordanian | Tulkaremgo errefuxiatu kanpalekuan egin duen polizia operazio batean hil ditu bi gazte. 24 orduko greba orokor batera deitu dute Tulkaremen. | Beste bi palestinar hil ditu Israelek Zisjordanian. Tulkaremgo errefuxiatu kanpalekuan egin duen polizia operazio batean hil ditu bi gazte. 24 orduko greba orokor batera deitu dute Tulkaremen. | Palestinako Osasuna Ministerioak jakinarazi duenez, Israelek beste bi gazte palestinar hil ditu bart gauean Zisjordanian. Samer Sala al Shafei eta Hamza Jamil Jreyous zuten izena. Lehenengoari lepoan, bularrean eta sabelean egin diote tiro, eta bigarrenari, bularrean eta sabelean. Horiez gain beste bat ere zauritu du, eta Wafa albiste agentziaren arabera, egonkor dago hori ospitalean.
Israelgo armadak Tulkarem errefuxiatu kanpalekuan egin duen operazio batean hil ditu bi gazteak. Operazio horretan 20 eta 23 urteko bi gazte atxilotu ditu, Wafaren arabera. Gertatutakoagatik protestan, Tulkaremen bizi direnek 24 orduko greba orokor batera deitu dute.
Urtea hasi zenetik 114 dira jada Israelek hil dituen palestinarra. Horietatik 20 adingabeak ziren, eta bi, emakumeak. Ostegunean lau hil zituen beste polizia operazio batean Nablusen. Hildakoetatik hiru Hamasen adar armatuko kideak ziren, eta laugarrena, berriz, ustez soldadu bati eraso zion emakume bat. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227623/eh-bilduk-magia-egiteko-gaitasuna-dauka-otegiren-arabera.htm | Politika | EH Bilduk «magia egiteko gaitasuna» dauka, Otegiren arabera | Koalizio abertzaleak ekitaldia egin du Bilboko Areatzan, duela hamabi urte leku berean egindako Bilduren plazaratzea gogoratzeko. | EH Bilduk «magia egiteko gaitasuna» dauka, Otegiren arabera. Koalizio abertzaleak ekitaldia egin du Bilboko Areatzan, duela hamabi urte leku berean egindako Bilduren plazaratzea gogoratzeko. | Bilduren sorreran parte hartu zuten hiru alderdietako ordezkariek hartu dute hitza koalizioaren urteurrena gogoratzeko ekitaldian: Arkaitz Rodriguez (Sortu), Eva Blanco (EA) eta Oskar Matute (Alternatiba). Gau hartan, Areatzako oholtzan izan ziren Martin Garitano Gipuzkoako ahaldun nagusi ohia eta Pello Urizar EAko idazkari nagusi ohia ere, eta biak ala biak izan dira Bilboko ekitaldian. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiarena izan da hitzartze nagusia. «Duela hamabi urteko gau hartan magia egin genuen, etxe bat, babesgune bat eraiki genuen Euskal Herriarentzat, irekia eta konprometitua», esan du.
Otegik azaldu du orain hamabi urteko gau hartan «11 pertsonek» erabaki behar zutela Bildu hauteskundeetan lehia zitekeen ala ez. «Etxe hau ez da sigla politiko batzuk, eskaintza bat da, herrialdearentzat proiektu bat, herrialde hobea eta bidezkoagoa eraikitzeko», erantsi du. EH Bilduko koordinatzaile nagusiak argi utzi du koalizioaren helburua dela «eskubide bereko herritarren euskal errepublika» lortzea, «Ebrotik Adurrera», eta koalizioa azpiratu nahi dutela ohartarazi du, «lurrez, airez eta itsasoz», proiektu horrek «ez duelako botereen babesa, ezta komunikabideena ere».
«Batzuen ametsa», koalizioa azpiratzea
Tesi horretan sakondu du Otegik, esanez «batzuen ametsa» dela EH Bildu ahultzea. Koalizioa, hura ahuldu nahi dutenentzat «arrisku nagusia» dela azaldu du, «herri hau» koalizioak antolatzen ei duelako «kontzientzia emanez». Abisu eman die ustez EH Bildu azpiratzeko lanean ari direnei: «Ez dute lortuko, gure proiektua oso sustraitua dagoelako herri honetan».
Ezker independentista «magia egiteko gai» dela adierazi du, duela hamabi urteko «gau hartan bezala». Koalizioa sortu zenean «euskal magia herritarra» egin zuten eragile horiek, Otegiren hitzetan, eta maiatzaren 28ko hauteskunde deialdiarekin lotu du gaitasun hori: «Magia egingo dugula sinetsita nago, herri eta hiri askotan. Behekoek irabaziko dute eta jai herritarra egingo dugu leku askotan». |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227625/koparekin-edo-koparik-gabe-topa.htm | Kirola | Koparekin edo koparik gabe, topa | Partidan zer gertatuko arrastorik ez zenean ere, jai giroz lepo izan da Iruñea. Osasunaren aldeko kantuek eta oihuek guztiz hartu dute hiria, eta euforiak nabarmen egin du gora neurketaren hasiera hurbildu ahala; histeriak ere bai. | Koparekin edo koparik gabe, topa. Partidan zer gertatuko arrastorik ez zenean ere, jai giroz lepo izan da Iruñea. Osasunaren aldeko kantuek eta oihuek guztiz hartu dute hiria, eta euforiak nabarmen egin du gora neurketaren hasiera hurbildu ahala; histeriak ere bai. | Deus ez ospatu behar baino lehenago», eman ohi dute aholku zuhurrek. Baina inork ez zien eskatu gorritxoei zuhur jokatzeko, edo, inork halakorik esan bazien, ez entzunarena egitea hobetsi dute, aho batez. Ados baitirudite guztiek: Espainiako Kopa irabazi edo ez, Osasunak badu zer ospatua. Sevillako Cartuja estadioan Real Madrilen kontrako neurketa hasteko ordu mordoa falta zenean ere, jai giroa izan da nagusi Iruñean. Atzerako kontaketa estutu heinean, gero eta beroagoa izan da giroa. Eta gorriagoa.
Erlojuak 12:00ak jotzerako, bete-betea zen Udaletxe plaza, bai eta inguruko karrikak ere. Kamiseta gorriak ziren nonnahi, baina, ezinbestean, Iruñeko Udalak udaletxean paratutako kamiseta erraldoiak bereganatu du arreta handiena. Ilara luzeak ere sortu ditu. Izan ere, denek nahi izan dute argazki bat hartu bertan. Txandaka aritu dira, fotoak atera eta atera. «Selfie bat, baietz ba!», bota dio txilioka andre batek lagunari. «Ez da hobe bideo bat bidaltzea Sevillan direnei? Eta esan dezagun: goazen gorriak garaipenera arte!», erantzun dio hark.
Halaber, Kamiseta gorri guztiak ez dira berdinak, inondik ere. Miguel eta Maria Jesus iruindarrei ilobek oparitu zizkieten bi ale berezi: Miguelenean Abuelo (aitona) jartzen du bizkarrean; Maria Jesusenean, Abuela (amona). 13:00etan Mercaderes kalean paseoan zirela, aitortu dute ederra litzatekeela partida iloba txikiekin ikustea; baina, ezin. «Sevillara joan zaizkigu den-denak!».
Handik metro gutxira, Osasunaren kamiseta beltza darama 10 urteko Iker Orzaizek. Hark ere aitatxi-amatxiei zor die zaletasuna, eta, hain justu ere, haiekin egin du partida ikusteko plana. Orzaizek aitortu du «urduri» eman duela azken astea. Neurketa hasteko sei ordu falta zirenerako, onduak zituen bere bi kinielak. Bihotzak hau zioen: «Osasunak irabaziko du». Buruak, hau: «Madrilena da kopa». Hala ere, Orzaizek argitu du berdin-berdin egonen dela taldeaz harro.
Nabarrerian, kamisetak nonnahi. Gazteluko plazan, antzera. Baina kamiseta gorri guztiak ez dira berdinak. Eta kamiseta guztiak ez dira Osasunarenak. Bazkalorduan, kuadrilla txuri-urdin batek atentzioa ematen zuen Estafeta kaleko ertz batean. Ziotenez, asmoa ez zen probokazioa. «Aupa Reala, baina inportanteena osasuna da!». Gorritxoen aldeko pegatinak zituzten denek.
17:00etarako, lehertu da festa. Txarangak kaleetan barna, mexikanak Santa Ana plazan, eta tabernak lepo. Jendea, topa eta topa etenik gabe, eta, bat-batean, ilundu bezain laster, hasi da jendea larritzen. «Egonen da tokirik plazan, ala hobe dugu hara mugitu?», galdetu die Ainhoa Agirrek lagunei. 21:00ak ziren jada.
22:00etatik aurrera, zaleek Sevillari lotuta izanen dituzte begiak; askok eta askok, Gazteluko plazako pantailei so. Lehendik aurreikusitako emaitzek deus gutxirako balioko du ordutik aurrera. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227626/sanferminak-bi-hilabete-lehenago-eta-sevillan.htm | Kirola | Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan | Zale gorritxoak bete-betean ari dira bizitzen eta disfrutatzen partida aurreko orduez. «Ospatzeko eta gozatzeko» eguna dela nabarmendu dute. Giralda inguruak Gazteluko plaza zirudien eguerdi partean. | Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan. Zale gorritxoak bete-betean ari dira bizitzen eta disfrutatzen partida aurreko orduez. «Ospatzeko eta gozatzeko» eguna dela nabarmendu dute. Giralda inguruak Gazteluko plaza zirudien eguerdi partean. | Giroa gori eta gorri dago Sevillan. Gori beroa egiten duelako, eta gorri Osasunaren zaleek bete egin dituztelako Andaluziako hiriburuko kaleak goizean goizetik. Sevilla apirileko feriatik senferminetara pasatu da astebetean. Iruñeko jaien hasiera bi hilabetez aurreratu da, eta uztailaren 6a balitz bezala, ohitura guztiak bete dituzte.
Lehena, ondo gosaltzea. Osasunazaleek, terrazak hartu, eta indarrak bilduz ekin diote egun luze eta ilusioz betetakoari.Terrazak lepo egon dira txoko guztietan, baina batez ere Giralda eta katedral inguruan. Denak bufanda edo elastiko gorriekin zeuden. Eta asko, eguzkitako betaurrekoekin. Ez eguzkiak jotzen zuelako, baizik eta gaua luze joan zaielako. Izan ere, atzo gauean ere festa betea izan zen Sevillan zaleentzat.
Terraza horietako batean zen Angel Sanchez, Osasunaren elastikoarekin. «Egun handi bat ezin da bestela hasi. Bigarren gosaria dugu. 08:00etan arrautza frijituak jan ditugu. Kasu honeta,n urdaiazpikoarekin. Nafarroako txistorra falta zen, gosaria betea izateko. Orain, berriz, mokadutxo txiki bat egingo dugu». «Pozik eta hunkituta» mintzatu da. «Honek irabazteko gogo handiagoa eragiten dizu. Ederra da hainbeste belaunalditako osasunazaleak hemen ikustea». Jagoba Arrasateren taldeak irabazi egingo duela ziur zegoen Sanchez. Astelehen arte luzatuko du egonaldia. «Irabaziz gero, ez gara biharko harrera iritsiko. Baina hemen ospatuko dugu».
Zegoen giroa «harrigarria» egin zaio Bea Arraizari. «Autoz gentozela, jendetza ikusi genuen atzo. Denak elastikoarekin eta bufandarekin gentozen, eta elkar agurtzen genuen. Baina hemen ikustea izugarria da. Iruñeko Udaletxe plaza dirudi, suziriaren egunean. Izugarria da». Galdu zein irabazi, betiko gordeko duen egun bat izango da. «Azken batean, guretzat festa handi bat da hau.Talde honek meritu handia du hona iristeagatik». Emaitzaren arabera plan bat edo beste egingo dute itzulerari begira. «Gauza asko ditugu buruan, jokalariei Iruñean egingo zaien harrerara ere iritsi nahi dugulako. Ikusiko dugu. Kontua gozatzea da. Izan ere, gaizki pasatutakoak gara».
Jesus Legarrak 50 urte baino gehiago daramatza Osasuna jarraitzen, eta sekula halakorik bizi gabekoa zen. «Oroitzapen asko datozkit burura, baina hau sekula bizi izan dudan ederrenetakoa da. Ni heldu xamarra naiz; horregatik, gehien gustatzen zaidana da hainbeste gazte eta haur honetaz disfrutatzen ikustea. Osasunarentzat bultzada handia dira gazte eta haur hauek, haren etorkizuna».
Gazte horietako bat da Adrian Perez. «Gaua pixka bat luzatu zaigu. Goizaldeko hiruretan joan gara etxera, baina bederatzietarako jaikita geunden, egunaz hasi eta buka gozatu nahi genuelako». Trianan erdialdera joan dira. «Emaitza bat edo bestea izan, ederki ospatuko dugu. Finalera iriste hutsa handia baita».
Zale askok Osasunako ikur izan direnen izena daramate kamisetan. Arkaitz Artuxek, adibidez, Mai Garderena. «Denak gara Osasuna, eta hauek ere egin gaituzte handi», azaldu du. Furgonetan iritsi dira goizaldean. «Apenas egin dugun lo, baina egunaz ederki disfrutatzeko asmoa dugu».
Zaleen gunea
Handik gertu dago Osasunako zaleen gunea: Fernando Magallanes parkean. Hantxe ari da musika jartzen Oihan Vega. Eta bertaratu direnek jatekoaz, edatekoaz eta umeentzako jokoez gozatu ahal dute. Osasunak ere gune bat jarri du bertan materiala saltzeko. Geratu gabe aritu da lanean Isabel Mendiaraz. «Bero egin arren, batez ere finalerako ateratako bufanda ari gara saltzen, eta txapelak. Baten batek elastikoa ere erosi du, ekartzea ahaztu zaiolako». Partida amaitu, eta Cartujara doaz neurketa ikustera. «Egun oso polita izaten ari da. Zale askorekin hitz egiteko aukera dugu».
Eguerdirako, txoko guztiak hartu dituzte zaleek. Berriro ere Giralda ingurura itzulita, uztailaren 6an suziriaren ondoren izaten den giroa zegoen. Kantuak, animo ohiuak... Baina ozenen entzun dena hau izan da: «Sevilla, entzun, Osasuna txapeldun». Kantuan ari da Maider Igerategi. «Polita da hemen euskaraz entzutea», esan du. Ez du sarrerarik partida ikusteko. «Taberna batean ikusiko dut, ni bezala dauden beste lagun batzuekin. Baina ez genuen egun hau galdu nahi», Arratsaldean, 18:30ean zaleen gunea itxita, guztiak abiatuko dira Cartujara. Han joko du goia egunak, eta zaleen geratzen zaien ahots apurra utziko dute animatzen. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227627/geroaren-auzian-esku-hartzeko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Ekonomia | Geroaren auzian esku hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari | Beren prestazioak haiek nahi duten eran berreskuratzeko aukera aldarrikatu dute hainbat lagunek Donostian. | Geroaren auzian esku hartzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Beren prestazioak haiek nahi duten eran berreskuratzeko aukera aldarrikatu dute hainbat lagunek Donostian. | Geroako Kaltetuak plataformak deituta manifestazioa egin dute larunbat honetan Donostian. Geroa BGAE borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundeari galdegin diote aukera eman diezaiela beren prestazioak haiek nahi duten eran berreskuratzeko, ez bakarrik hileko errentan, eta hori errazteko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.
Hala ere, oso kritiko agertu dira gobernuaren asmoekin; plataformako kideen ustez, BGAEren araudia aldatu nahi du Jaurlaritzak, «egungo egoera legez sendotzeko». Halaber, sindikatu nagusien «isiltasuna» kritikatu dute.
Geroaren estatutuen arabera, erretiratutako langileek ekarpenak berreskuratu ahal dituzte metatutako 45.120 euroak gainditzen ez badituzte. Bestela hilero horren parte bat jasotzen dute, errenta bidez, pentsioen osagarri gisa. «Geroak ez digu gure dirua nahi dugun bezala erreskatatzen uzten. 25 bat urtez hilean berrehun euro inguruko errentara behartzen gaitu», salatu dute protestaren deitzaileek.
Elkarrizketa. «Gure dirua eskatzen dugu; iruzur egin digute»
Gaurko martxan plataformako kideek Elkarrekin Podemos alderdiaren eta Asufin finantza zerbitzuen erabiltzaileen elkartearen babesa jaso dute. Elkarte horrek dio Geroaren 1.600 kaltetu inguru ordezkatzen dituela.
Denboran atzera egin behar da Geroaren arazoa ulertzeko. 1996an sortu zuten BGAE hori, Gipuzkoako metalgintzaren sektorean, Adegi patronalak eta ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek —egun 20 sektoretara zabaldu da— .
Hiru bide aurreikusi zituzten egindako ekarpena berreskuratzeko: hileko errenta bidezkoa; guztia aldi berean jasotzea, administrazio organoak ezarritako muga bateraino; eta sistema mistoa.
2001ean, ordea, estatutuak aldatu zituzten, plataformaren arabera, azken aukera hori ezabatuz eta langileei «komunikatu gabe». |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227628/horrela-kontatu-du-berriak-finala.htm | Kirola | Horrela kontatu du BERRIAk finala | Bai Sevillan, baita Iruñean ere Osasunako zale andana elkartu da kaleetan. | Horrela kontatu du BERRIAk finala. Bai Sevillan, baita Iruñean ere Osasunako zale andana elkartu da kaleetan. | * Hirugarrenean beharko du
* Analisia: Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari
* Sanferminak, bi hilabete lehenago, eta Sevillan
* Jai giroz lepo izan da Iruñea |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227629/tolosalderako-osasungintza-publikoa-eskatu-dute.htm | Gizartea | Tolosalderako osasungintza publikoa eskatu dute | Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde taldeak antolatuta, manifestazioa egin dute gaur eguerdian, Tolosan. Antolatzaileen esanetan, 2.000 lagunek bat egin dute. | Tolosalderako osasungintza publikoa eskatu dute. Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde taldeak antolatuta, manifestazioa egin dute gaur eguerdian, Tolosan. Antolatzaileen esanetan, 2.000 lagunek bat egin dute. | Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde elkarteak deituta, manifestazioa egin dute gaur eguerdian, Tolosan (Gipuzkoa). Tolosaldeko osasungintza egoera larrian. Irtenbidea orain lelopean, ehunka herritar atera dira kalera. Hauxe eskaera: Tolosaldeko osasun arreta publikoa izatea. Antolatzaileek emandako datuaren arabera, 2.000 lagunek baino gehiagok parte hartu dute protestan.
Antolatzaileen esanetan, eskualdeak «egoera prekarioa» bizi du osasungintzari dagokionean. Egun, ez daukate ospitale publikorik; Asuncion klinika pribatuak ematen du zerbitzua. Zerbitzu hori, ordea, ez zaie behar bezalakoa iruditzen: «Arreta kaxkarragoa jasotzen dugu, azpiegitura aldetik ere eskasago gabiltza, eta gainerakoetara baino diru gutxiago iristen da eskualde honetara». Ospitale publikoa egingo dutela aginduta dute; alabaina, nabarmendu dute ia ez dakitela ezer horri buruz. Bitartean, Asuncion klinikako langileek ere kezkatzen dituzte: «Ez dakigu zer etorkizun izango duten Asuncion klinikak eta bertako langileek».
Herritarrak ez dira protestan ari diren bakarrak: ELAk eta LABek deituta, Asuncion klinikako langileek ere zenbait mobilizazio egingo dituzte maiatzean. Hain zuzen ere, asteon bi orduko lanuzteak egin dituzte, eta hamar egunetan greba egingo dute: bihar, etzi, hilaren 9an, 17an, 18an, 19an —Osakidetza osoan greba izango den bi egunetan—, 22an, 23an, 29an, 30ean eta 31n. Egun horietan elkarretaratzeak ere egingo dituzte klinikan, 12:00etan hasita. Gainera, auto karabanak egingo dituzte lau egunez: etzi, hilaren 17an, 23an eta 31n. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227630/saudi-arabiako-aramcok-bilboko-erregai-sintetikoen-plantan-inbertituko-du.htm | Ekonomia | Saudi Arabiako Aramcok Bilboko erregai sintetikoen plantan inbertituko du | «Munduko instalaziorik handienetakoa bat» izango dela nabarmendu dute. Urtean 18.000 upel inguruko ekoizteko gaitasuna izango du. | Saudi Arabiako Aramcok Bilboko erregai sintetikoen plantan inbertituko du. «Munduko instalaziorik handienetakoa bat» izango dela nabarmendu dute. Urtean 18.000 upel inguruko ekoizteko gaitasuna izango du. | Saudi Arabiako Aramcok Bilboko portuan egingo den erregai sintetikoen plantan parte hartuko du, Repsolekin akordioa egin ostean. Bi konpainiek 103 milioi euroko inbertsioa egingo dute instalazioa eraikitzeko. Orain arte Aramco laguntzaile teknologiko gisa azaltzen zen proiektuan. Saudi Arabiako gobernuak kudeatzen du Aramco eta mundu mailako petrolio ekoizle handienetako bat da.
Erregai sintetikoen alorrean «munduko instalaziorik handienetako bat» izango da, Repsolen filiala den Petronorrek ohar batean azaldu dutenez. 2025aren amaieran hasiko da lanean eta urtean 18.000 upel inguruko ekoizteko gaitasuna izango du.
Han ekoiztutako produktuak konbustioko motorra duen edozein ibilgailutan erabili ahal izango dira: autoetan, hegazkinetan, kamioietan edo itsasontzietan. Horrez gain, 10 MWeko elektrolizagailua izango du, eta horretan Enagasek eta Energiaren Euskal Erakundeak ere parte hartuko dute.
Hidrogeno berdea eta CO2 lehengai bakartzat erabiliko dituzten «munduko lehen instalazioetako bat» izango da, Petronorrek nabarmendu duenez. Hidrogenoa uretik sortuko da, oxigeno eta hidrogenoaren partikulak bereiziz, eta horretarako, %100 berriztagarriak diren energia iturrietatik sortutako elektrizitatea erabiliko da. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227631/sudango-paramilitarren-buruak-su-eten-iraunkor-bat-adostea-espero-du-negoziazioetan.htm | Mundua | Sudango paramilitarren buruak su eten iraunkor bat adostea espero du negoziazioetan | Armadak eta RSFk elkarrizketak hasi dituzte, Saudi Arabian. Argitu gabe dago zenbat iraungo duten eta horren edukia zein izango den. | Sudango paramilitarren buruak su eten iraunkor bat adostea espero du negoziazioetan. Armadak eta RSFk elkarrizketak hasi dituzte, Saudi Arabian. Argitu gabe dago zenbat iraungo duten eta horren edukia zein izango den. | Orain arteko saiakerarik seriosena da Sudango gerra gelditzeko. Saudi Arabiak, AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Hego Sudanen laguntzarekin, lortu du borrokan ari diren bi aldeak, armada eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarra, toki berean elkartzea gatazkaz hitz egiteko, Jiddan (Saudi Arabia). Hori bai, xehetasun esanguratsu batekin: militarren komandante buru Abdel Fattah al-Burhan eta RSFren buruzagi Mohamed Hamdan Dagalo ez direla mahai beraren inguruan eseriko. Edonola ere, Dagalok mezu baikorra helarazi du gaur, negoziazioak hasi aurretik, komunikatu baten bitartez esan baitu espero duela su eten iraunkor eta egonkor bat adostea lortuko dutela elkarrizketetan.
Bi aldeek esana dute menia bat negoziatu eta zibilentzako korridore humanitario seguruak bermatu nahi dituztela, baina, aldi berean, argi utzi dute ez dutela gerra amaitzeaz ezer adostuko. Agerian geratu da, hortaz, biek ala biek uste dutela oraindik ere gai izango direla beste aldea militarki garaitzeko. Apirilaren 15ean gatazka hasi zenetik, borrokak gelditzeko hainbat saiakera izan dira, baina beti egin dute huts; azken su etena, berez, joan den ostegunean sartu zen indarrean, eta astebete iraun behar luke.
Halere, egun horretan bertan, militarrek eta paramilitarrek elkarri leporatu zioten menia urratu izana, eta gaur, adibidez, Khartum hiriburuan tiro egin diote Turkiaren enbaxadore Ismail Çobanogluren autoari. Ez dute argitu nor den erasotzailea, baina ez da izan ez hildakorik, ez zauriturik.
Sudango Osasun Ministerioak joan den astelehenean jakinarazi zuenez, gutxienez 550 lagun hil eta 4.900 zauritu dituzte hiru asteotan, batez ere Khartumen, horren inguruan eta herrialdearen mendebaldean dagoen Darfurren. Eta, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, gutxienez 114.000 herritarrek pasatu dute muga inguruko zazpi herrialdeetara ihes egiteko; UNHCRk espero du kopuru hori 860.000ra igoko dela asteotan, eta jada ohartarazia du giza hondamendi bat gertatuko dela borrokak ez badituzte eteten.
Testuinguru hori ikusirik, geroz eta ugariagoak dira nazioarteko herrialdeek Sudango gerrako bi aldeei gatazka gelditzeko egin dizkieten deiak. Itxaropena, beraz, Saudi Arabiako negoziazioetan dago jarria, zeinak nahiko sekretuak bilakatu dituzten; ez baitute jakinarazi, oraingoz behintzat, elkarrizketa horien eduki zehatza zein izango den, zeintzuk osatzen dituzten militarren eta paramilitarren ordezkaritzak eta zenbat iraungo duten negoziazioek.
Armada iturri gisa aipatuta, Jeune Afrique aldizkariak horri buruzko informazioa argitara atera du, eta esan du RSFren ordezkaritzaren parte direla, besteak beste, Dagaloren aliatuak eta haren anaia Abderrahim, zeinak paramilitarrak finantzatzen dituen bere kontrolpean dauden urre meategien bitartez. Militarren kasuan, armadako goi kargudun zenbait leudeke, «ezagunak direnak RSFrekiko duten etsaikeriagatik».
Ikusi gehiago: Sudanen gertatzen ari dena ulertzeko gakoak
Bi aldeetako buruzagiek mahai beraren inguruan esertzeko ezarri duten debekuaz gain, armadak ohartarazi zuen atzo ez duela asmorik paramilitarren ordezkaritzarekin batzartzeko. Ikusteko dago, hortaz, elkarrizketak zeharkakoak izango diren, beste modu batera antolatuko dituzten, ala Saudi Arabiak eta AEBek militarren iritzia aldatzea lortuko duten.
Oraingoz, «negoziazioen aurreko elkarrizketak» izango dira, baina Nazio Batuen Erakundearen Sudango misioaren buru Volker Perthesen egin zuen ohartarazpena, joan den apirilaren 26an: bi aldeetako inor ez dago prest «serioski» hitz egiteko. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227632/evenepoelen-erakustaldia-giroa-abiatzeko.htm | Kirola | Evenepoelen erakustaldia Giroa abiatzeko | Evenepoelek irabazi du Italiako Giroko lehenengo etapa. Flandriarra izan da bizkorrena erlojupekoan, eta Maglia rosa jantzi du. Roglic 43 segundo mantsoago aritu da. | Evenepoelen erakustaldia Giroa abiatzeko. Evenepoelek irabazi du Italiako Giroko lehenengo etapa. Flandriarra izan da bizkorrena erlojupekoan, eta Maglia rosa jantzi du. Roglic 43 segundo mantsoago aritu da. | Erakustaldia emanda irabazi du Remco Evenepoelek (Quick-Step) Italiako Giroko lehenengo etapa, erlojupekoan. Saio laburra zen, eta ibilbidea laua, baina hegoak astindu balitu bezala aritu da txirrindulari gaztea. Hasieratik hartu du aurre behin behineko sailkapenean, eta aldeak gora besterik ez du egin. Horrela irabazi du etapa, eta lehen egunean jantzi du Maglia rosa. Aldeak nabarmenak izan dira. Giroa irabazteko gainerako faboritoak elkarren giran aritu dira denak, baina Evenepoelek kolpea jo du mahai gainean. Haren aurkari nagusia, Primoz Roglic (Jumbo-Visma), 43 segundo mantsoago aritu da.
Gainera, ez da nolanahiko garaipena izan. Gaur arte bi aldiz bakarrik irabazi baitio erlojuaren aurkako saio batean Evenepoelek Roglici: 2019an Munduko Txapelketan, eta, iaz, Espainiako Vueltan. Gaurko garaipenarekin, hortaz, sei aldiz neurtu dituzte indarrak bi txirrindulariek, eta bakoitza hiru aldiz aritu da bestea baino bizkorrago.
Erlojupekoa irabazteko faborito nagusiak bata bestearen atzetik irten dira Fossacesia Marinako irteeratik. Evenepoel izan da ateratzen lehena, eta haren atzetik irten dira Roglic, Stefan Kung (Groupama) eta Filippo Ganna (Ineos). Quick-Stepeko gaztea berehala hasi da aurretik zituen txirrindulariei aurre hartzen. Geraint Thomasek zeukan denbora onena lehen mugarrian, hamargarren kilometroan, eta hogei segundoan hobetu du haren lana. Bizkor ari zela zirudien, eta berehala baieztatu dira usteak. Lehenengo mugarri horretara 26 segundo mantsoago iritsi da Roglic. Ganna ibili da gertuen. Erlojuaren aurkako Italiako txapelduna hamabi segundo galduta iritsi da lehen mugarri horretara.
Ziztu bizian ari zen Evenepoel, eta minutuak aurrera joan ahala, aldeak ere nabarmen egin du gora. Aurkariak ez dira flandriarraren erritmora gerturatu ere egin lehen mugarrian, eta bigarren mugarrian ere ikaragarria izan da aldea. Inork gutxi esperoko zuen horrelako erakustaldirik hemezortzi kilometroko erlojupeko lau batean. Hamabost segundo gehiago behar izan ditu Gannak bertara iristeko, eta 47 segundo Roglicek. Hala ere, azken mugarrira indartsu iritsi da Esloveniako txirrindularia. Indarrak gordeta izango zituen akaso azken aldaparako, eta hura izan da azkarrena azken kilometro horietan. Hala ere, ezer gutxirako balio izan dio, azken lau kilometroetan lau segundo soilik jan baitizkio Evenepoeli. Hortaz, 43 segundo gehiago behar izan ditu Roglicek ibilbidea amaitzeko. Faboritoen artean Almeida izan du gertuen Evenepoelek, 29 segundora. Garaileak baino 40 segundo gehiago behar izan ditu Tao Geoghegan Hartek (Ineos), eta 55 segundo Geraint Thomasek (Ineos) eta Aleksandr Vlasovek (Bora).
Esprinterrentzat aukera Gaurko erlojupekoa ahaztu, eta lehenengo aldiz abiatuko dira bihar txirrindulariak tropelean Italiako errepideetan barrena Giroko bigarren etapan. Teramotik San Salvora 204 kilometro egingo dituzte, eta Italiako txirrindularitzan ezagunak diren tokietan arituko dira, batez ere Tirreno Adriatikoagatik. Ziurrenik esprintean amaituko da etapa. Tropeleko azkarrenek oso aukera gutxi izango dituzte aurtengo ibilbidean zehar etapak irabazteko, eta aukera urri horiek probestu egin nahiko dituzte. Hala izanez gero, itsasertzean lehiatuko dute esprinta, San Salvo Marina itsas pasealekuan. |
2023-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/227633/habek-antolatutako-azterketak-egin-dituzte-14700-lagunek.htm | Gizartea | HABEk antolatutako azterketak egin dituzte 14.700 lagunek | OStegunetik gaur arte egin dituzte probak. Gehienak euskarako C1 mailara aurkeztu dira; %51,6, hain zuzen ere. | HABEk antolatutako azterketak egin dituzte 14.700 lagunek. OStegunetik gaur arte egin dituzte probak. Gehienak euskarako C1 mailara aurkeztu dira; %51,6, hain zuzen ere. | HABEk euskara gaitasuna egiaztatzeko azterketak egin ditu ostegunetik gaur arte, eta, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, 13.662 pertsonak parte hartu dute: 7.894ek Barakaldoko BECen egin dute azterketa; 4.436k, Irunen (Gipuzkoa); eta 2.288k, Gasteizen. Gainera, Bartzelonan egin dute etsamina 35 lagunek eta bederatzik Madrilen.
Mailari dagokionean, azterketari gehienek C1 mailako azterketa egiteko eman dute izena: %51,6 maila horretara apuntatu dira; aldiz, %30ek B2 mailako azterketa egiteko izena eman dute. Orain, ahozko proba egitea falta zaie: ekainaren azken astean eta uztaileko lehen bietan egingo dituzte azterketa horiek. Behin betiko emaitzak uztailaren 21ean egingo dituzte publiko.
Azterketen data gerturatu ahala, iruzurrari ere bidea zabaldu zaio: webgune batzuetan jendeari euskarako azterketa egiteagatik ordaintzeko prest agertu dira. Halakoak aurki daitezke: «Mutil baten bila ari naiz, euskarako C1 azterketa egiteko». 2.000 euro ordaintzeko prest dago. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227701/hilotz-bat-topatu-dute-ibaizabalen-bilbo-parean.htm | Gizartea | Hilotz bat topatu dute Ibaizabalen, Bilbo parean | Suhiltzaileek Euskalduna jauregiaren parean atera dute uretatik. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du. | Hilotz bat topatu dute Ibaizabalen, Bilbo parean. Suhiltzaileek Euskalduna jauregiaren parean atera dute uretatik. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du. | Gizonezko baten gorpua agertu da bart Ibaizabal ibaian, Bilbon; zehazki, Euskalduna jauregiaren parean atera dute suhiltzaileek uretatik. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuek gaueko 03:00ak aldera jaso dute abisua.
Ordubete geroago atera dute hilotza ibaitik, eta oraindik ez dute identifikatu. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227702/galdu-arren-asko-eman-dio-kopako-finalak-osasunari.htm | Kirola | Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari | Osasunaren denboraldi onaren isla izan da finala. Kirol ikuspegitik ez ezik, sozialki ere oparoa izan da asteburua. | Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari. Osasunaren denboraldi onaren isla izan da finala. Kirol ikuspegitik ez ezik, sozialki ere oparoa izan da asteburua. | Txapeldunordeak etxean dira, Iruñean. Osasunako jokalariak Noaingo aireportura ailegatu dira, eta, bertan, Sevillara joan ez ziren zaleen berotasuna eta esker ona jaso dute. Andaluziara joandako zale askok gaur dute bueltatzeko eguna. Bihar izango da, berriz, harreren eguna, 17:00etan Iruñeko udaletxean, eta 18:00etan Nafarroako Gobernuaren egoitzan. Esker eta harrera horiek atzo Cartujan isuritako malkoak goxatzeko balioko diete Jagoba Arrasateri eta haren jokalariei; baita konturatzeko ere, oraindik jabetu ez badira, gauza handia egin dutela.
Atzo bi ziren sentimendu nagusiak: pena eta harrotasuna. Baina gaur, eta are gehiago datozen egunetan, pena horrek irribarre bihurtu behar du ezinbestean. Izan ere, garaikurra irabazi ez arren, Espainiako Kopako aldi honek eta asteburu honek asko eman dio Osasunari. Bai orainari eta bai etorkizunari begira.
Kirol ikuspegitik, Kopa denboraldiaren isla izan da. Osasuna sasoi aparta osatzen ari da, Arrasate lemazain duela. Izaera lehiakor horri joko ona gehitu dio, horrek dakarren balioarekin. Atzoko finala horren isla izan zen. Bigarren minutuan gola sartu zioten arren, Osasunak ez zuen behera egin, eta sinesten eta ondo lehiatzen jarraitu zuen. Gainera, batez ere bigarren zatian, estu hartu zuen Real Madril. Saria Lucas Torroren gol ikusgarria izan zen. Partidaren aginte makila zuten nafarrek. Baina ondoen ari zela iritsi zen Rodrygoren bigarren gola. Hala ere, Osasunak lehian jarraitu zuen, eta partidako ia azken jokaldian gola gertu izan zuen Kike Barjak
Bizkarrezur sendoa du taldeak: Sergio Herrera atean, David Garcia atzean, Torro eta Moi Gomez zelai erdian, eta Budimir eta Chimy Avila aurrean. Baina horiei beste asko gehitu behar zaizkie, tartean harrobiko jokalariak. Jon Moncayola eta Aimar Oroz taldean egonkortzen ari dira. Pablo Ibañezek San Mamesen sartutako gola erabakigarria izan zen finalerako sailkatzeko, eta atzetik datoz Iker Muñoz eta Iker Benito.
Gainera, denboraldia ez da amaitu. Gorritxoek Europarako sailkatzeko borrokan jarraitzen dute, liga amaitzeko bost jardunaldi falta direla. Atzo Real Madrilek Kopa irabazi eta gero, Espainiako Ligako seigarren sailkatuak Europa liga jokatuko du, eta zazpigarrenak, Conference liga. Oraintxe, Betis dago seigarren postuan, 52 punturekin, eta Girona zazpigarrenean, 47rekin.
Osasunak 44 ditu; horrenbestez, zazpigarren toki hori, behintzat, ez du horren urruti. Azken jardunaldian, gainera, Gironaren aurka jokatuko dute, etxean. Athletic ere hartuko dute. Arrasatek zera esan zuen atzoko prentsaurrekoan: «Orain kosta egiten da beste zerbaitetan pentsatzea. Baina datorren asteburuan irabaziz gero, bete-betean jarraituko dugu borroka horretan».
Finala jokatu izanak, gainera, beste sari bat du Osasunarentzat: Espainiako Superkopako lauko finala jokatuko du, Saudi Arabian. Beste aukera bat final bat jokatzeko, titulu bat irabazteko. Beste urrats bat klubaren hazkundean. Izan ere, finalak jokatzea eta irabaztea ez da erraza, eta eskarmentua ere funtsezkoa izan ohi da tituluak irabazteko. Osasunak bi jokatu, eta bidea egiten jarraitzen du halako egunak bizitzeko orduan.
Ikuspegi sozialetik eta ekonomikotik ere asko eman dio finala jokatzeak. Azken egun hauetan, Osasunaren izena erakusleihoan egon da, horrek marka moduan dakarrenarekin. Eta, batez ere, zaleek eman duten irudi paregabea nabarmendu behar da. Sevillan bildutako 24.000 osasunazale pasatxoen jarrera eredugarria izan da. Belaunaldi zahar eta berrien soka are gehiago batu da. Halako egunek zale berriak erakartzeko balio dute, eta gaztetxo eta nerabeek etxean izan ditzaten erreferenteak.
Arrasatek esan zuen penatuta zegoela bai finala galtzeagatik, bai zaleei titulua ezin eskaintzeagatik. Haren malkoak osasunazale guztienak izan ziren. Gaur, ziurrenik, penatuta jarraituko du. Baina egunak pasatu ahala, lortu dutenaren balioa gailenduz joango da. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227703/jonathan-milan-nagusitu-da-giroko-lehen-esprintean.htm | Kirola | Jonathan Milan nagusitu da Giroko lehen esprintean | Bahraineko txirrindulariak erakustaldia emanda irabazi du bigarren etapa. Evenepoelek jarraitzen du lider. | Jonathan Milan nagusitu da Giroko lehen esprintean. Bahraineko txirrindulariak erakustaldia emanda irabazi du bigarren etapa. Evenepoelek jarraitzen du lider. | Italiako Giroko lehen esprintean Jonathan Milan (Bahrain) izan da indartsuena. Andrea Pasqualon taldekidearen laguntza baliatuta, 22 urteko txirrindulariak ondo irabazi die bere aurkariei. Bigarren izan da David Dekker (Arkea), eta hirugarren Arne Marit (Intermarche). Atzo hasi zen lasterketa, eta bigarren etapa izan da gaurkoa.
Milanek Giroan parte hartzen duen lehen aldia da, eta, beraz, egin duen lehen esprintean garaipena lortu du. Aurrez, garaipen bakarra zuen aurten Bahraineko txirrindulariak, Saudi Arabiako Tourrean lortutakoa. Gehiago nabarmendu izan da pistan, zeren, besteak beste, urrezko domina bat eskuratu baitzuen Tokioko Olinpiar Jokoetan, taldeka.
Gaur, Teramotik San Salvora 204 kilometro egin dituzte txirrindulariek, eta Italiako txirrindularitzan ezagunak diren tokietan aritu dira, batez ere Tirreno Adriatikoagatik. Tropeleko azkarrenek oso aukera gutxi izango dituzte aurtengo ibilbidean etapak irabazteko, eta lehenengoa baliatu du Milanek.
Sailkapen nagusian, Remco Evenepoelek (Quick-Step) jarraitzen du lider, atzoko erlojupekoan eman zuen erakustaldiari esker. 43 segundo ateratzen dizkio Primoz Roglici (Jumbo-Visma), bere aurkari nagusiari. |
2023-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/227704/bi-gizon-atxilotu-dituzte-urdunako-festetan-sexu-erasoak-egiteagatik.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Urduñako festetan sexu erasoak egiteagatik | Hainbat emakumek salatu dute ukituak egin dizkietela, eta horren ondorioz atxilotu ditu Ertzaintzak. | Bi gizon atxilotu dituzte Urduñako festetan sexu erasoak egiteagatik. Hainbat emakumek salatu dute ukituak egin dizkietela, eta horren ondorioz atxilotu ditu Ertzaintzak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak bi lagun atxilotu zituen bart Urduñako (Bizkaia) festetan, gauerdia baino lehentxeago. Hainbat emakumek salatu zuten ukituak egin zizkietela, eta haien egileak izateagatik atxilotu zituzten bi gizonak.
Sexu erasoak egitea egozten diete biei.
Horrez gain, toki berean, Ertzaintzak beste bi lagun ere atxilotu zituen, sakelako telefonoak lapurtzen harrapatu zituztelako. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227705/oso-burugogorra-eta-saiatua-naiz-eta-banekien-irabaz-nezakeela.htm | albisteak | «Oso burugogorra eta saiatua naiz, eta banekien irabaz nezakeela» | Apirilaren 23an, mendiko bizikletako munduko txapeldun izan zen Patxi Zia txirrindulari nafarra (1978, Lizaso, Nafarroa) Master 40 kategorian, Argentinako Patagonian. Munduko bigarren txapela du. Beste hainbat proba ere irabazi ditu aurten. | «Oso burugogorra eta saiatua naiz, eta banekien irabaz nezakeela». Apirilaren 23an, mendiko bizikletako munduko txapeldun izan zen Patxi Zia txirrindulari nafarra (1978, Lizaso, Nafarroa) Master 40 kategorian, Argentinako Patagonian. Munduko bigarren txapela du. Beste hainbat proba ere irabazi ditu aurten. | Eguberrietako oporraldian 15 eguneko egonaldia egin zuen Patxi Ziak Calp herrian (Herrialde Katalanak), eta, besteak beste, Remco Evenepoel eta Mathieu van der Poel profesionalekin entrenatzeko aukera izan zuen. Orduan hartutako oinarriarekin, denboraldi bikaina osatu du orain arte, eta proba asko irabazi ditu 40 urtetik gorakoetan: Andalucia Bike Race, Costa Blanca Bike Race... Apirilaren hondarrean, berriz, munduko txapelketa eskuratu zuen, Argentinan. Atzo estreinatu zuen ortzadar elastikoa, Berrizen (Bizkaia), Green Series XCO egutegiko proban, eta han ere gailendu zen, Iñaki Lejarreta zirkuituan.
Munduko txapeldun. Hitz handia da hori.
Nire ametsa izan zen bederatzi urtez. Esperantza galtzera ere iritsi nintzen, bi aldiz zilarra eskuratu bainuen, bat Quebecen eta bestea Val de Isolen, Italian. Irabazteko koskarik zailena bigarrenetik lehenengora doana da. Oso burugogorra naiz, ordea, fede handia dut nigan, eta oso saiatua naiz: banekien irabaz nezakeela, eta 2021ean lortu nuen, azkenean, munduko lehen txapelketa irabaztea, Frantzian. Hor eman nion buelta buruari eta jabetu nintzen gai nintzela lasterketa garrantzitsuak irabazteko. Ordurako, irabaziak nituen Europako hiru txapelketa, eta nire buruak bazekien hortxe nengoela, baina munduko txapelketa bat irabaztea zaila da. Egun egokian, ordu egokian eta gorputzaldi egokian egotea, zirkuitua ondo egotea, matxurarik ez izatea... Baldintza asko behar dira. Van der Poelek Paris-Roubaix proban esan zuen moduan, handi bat irabazteko hankak ondo izan behar dituzu, eta zortea eduki. Eta nik biak izan ditut aurten: hankak sendo nituen, eta ez dut izan ez matxurarik, ez erorikorik eta ez ezusterik.
Beraz, batez ere psikologikoa zen urrea lortzeko falta zenuen eskailera maila hori gainditzeko koska.
Erabat. Lan psikologikoa oso garrantzitsua da. Pandemiaren gaiarekin, adibidez, kirol psikologo batengana jo behar izan nuen. Ez naiz itxian egotekoa, ezin dut eraman, eta pandemian ez nuen batere ondo pasatu. Eta laguntza eskatu behar izan nuen. Nire entrenatzaileak ere psikologo lanak egiten ditu askotan. Etsitzen hasita nengoen, baina aitaren ezpalekoa naiz, oso burugogorra, eta gogor entrenatzen jarraitu nuen. Azkenean, iritsi zen 2021eko urrea, eta orain bigarrena.
2021ean irabazi zenuen 40 urtetik gorakoen munduko lehen txapelketa. Iaz, ezin izan zenuen berritu titulua.
Iaz ere Argentinan zen munduko txapelketa, Cerro Bayoko zirkuitu berean, eta aurten bezain sasoiko iritsi nintzen, baina baldintzak oso makurrak izan ziren. Patagonian, gertatzen dira horrelakoak: lasterketarako lau egun falta zirela, beso motzetan eta kulot motzarekin genbiltzan entrenamendu saioetan, eta, bat-batean, ekaitz bat etorri zen Polo aldetik, Ushuaiatik, eta, lau egunean, euria erruz egin zuen, eta hotz handia izan genuen. Egunik okerrena, gainera, igandea izan zen, lasterketa eguna: elurra hasi zuen, orduko 90 kilometroko haize boladak... Euskal Herrian, ohituak gaude eguraldi txarrera, baina nik ez dut halako hotzik pasatu sekula. Bigarren itzulian, lasterketaren buruan nindoala, utzi egin behar izan nuen, sekulako hipotermiak jota. Pentsa zer izango den munduko txapelketan aurrena joan eta bizikletatik jaitsi behar izatea. Ezin nuen gidatu bizikleta; hotzak paralizatu egin ninduen. Hipotermia larria izan nuen, eta osasun zerbitzuek eraman behar izan ninduten. Eta ez zaidanez gustatzen gauzak erdizka uztea, aurten Argentinara itzuli naiz, eta, aurten bai, eguraldi onarekin, iazko arantza atera ahal izan dut.
Zure denboraldiko helburu nagusia horixe zen, baina munduko txapelketa apirilaren amaieran zen, oso goiz. Kontuan izanda negua ez dela urteko garairik egokiena mendiko bizikletan ibiltzeko, nola moldatu zara entrenatzeko?
Munduko txapelketak Europan direnean, abuztuan izaten dira normalean, baina hego hemisferioan direnean, garaitsu honetan egiten dira. Eta, egia esan, ez da erraza entrenamenduen plangintza egitea. Ni azaroan hasi nintzen prestatzen. Eguberrietan, hamabost jaiegun izan nituen lantokian, eta Calpera (Herrialde Katalanak) jaisteko baliatu nituen. Han oso gogor entrenatu nintzen: 100 kilometro baino gehiago egunean, eguraldi onarekin, beroarekin... Zenbait egunetan, Remco Evenepoel eta Mathieu van de Poelekin ere ibili nintzen, eta hamabostaldi oso ona izan zen. Denboraldiaurre hori izugarri nabaritu dut gerora. Gerora, Costa Blanca Bike Race eta Andalucia Bike Race irabazi nituen, betiere 40 urtetik gorakoetan, eta sasoiko iritsi nintzen Argentinara.
Evenepoel, Van der Poel eta horiekin ibili zinenean, mendiko bizikletarekin edo errepidekoarekin izan zen?
Errepidekoarekin. Calpera mendikoa ere eraman nuen, pneumatikoekin eta esekidurekin proba batzuk egiteko, baina %80 errepidean ibili nintzen. Hura paradisua da errepideko bizikletarako, eta are gehiago profesional horiekin elkartzen zarenean. Ikusten duzu nola igotzen diren, nola ibiltzen diren, eta, ama maitea, kilometro batean eustea ez da gutxi. Egun horietan, entrenamendu oso onak egin ahal izan nituen, eta esango nuke munduko txapelketan lortutako garaipenaren oinarria Calpeko egonaldi hura izan zela.
XCO edo XC olinpikoan lortu duzu garaipena. Hori duzu modalitate kutuna?
XC olinpikoa edo modalitate motza eta XCM edo maratoi distantziakoa, biak egiten ditut, biak konbinatzen ditut, eta biak maite ditut. XCO ikusgarriagoa da, telebistakoagoa, baina maratoikoak ere asko gustatzen zaizkit. Maratoikoetan, gainera, elite mailakoekin eta onenekin atera gaitezke, eta haien erritmoan, sasoi puntu ona har dezakegu. Andalucia Bike Race proban, adibidez, sei egun egin nituen, Costa Blanca Bike Racen lau, mendiko bizikletako Kataluniako Itzulian beste lau... Proba horiek eta etxe inguruko beste batzuk, izan rallykoak izan maratoikoak, dena emanda egiten ditut, eta ondo etortzen zaizkit lehiaketako puntu hori hartzeko. Munduko txapelketaren atarian, adibidez, Kataluniako Itzulia egin nuen, eta hara bai, dena ematera joan nintzen. Bi etapa irabazi nituen, eta sailkapen nagusia ezin izan nuen irabazi, lehen etapan matxura mekaniko bat izan nuelako platerarekin, baina ikusi nuen gorputzak ondo erantzuten zuela eta munduko txapelketara sasoiko iritsiko nintzela.
Langilea zara. Zortzi ordu lan egiten dituzu fabrika batean, eta familia eta seme-alabak dituzu. Nola moldatzen zara entrenatzeko?
Malabarismoak eginez. Volkswagenen lantegian egiten dut lan, erreleboka, eta emazteak goiz eta arratsalde lan egiten du. Beraz, malabarrak egin behar izaten ditugu haurrekin. Lantokian, azken atsedenaldian, arroz esnea jaten dut, eta ogi pixka bat, eta, 14:00etan, ateratzen naizenean, entrenatzera joaten naiz, 16:00ak arte. Ondoren, semeak autobus geltokian jaso... Horixe da nire eguneroko martxa. Emazteak asko laguntzen dit, asteburu gehienetan hark hartzen du semeen ardura, eta entrenamendu luzeagoak egin ditzaket, edo lehiatzera joan. Asko dut emazteari eskertzeko.
Patxi Zia, proba bukatu berritan. Patxi Zia
Nola joan zen Argentinako lasterketa? Aldez aurretik estrategiaren bat zeneraman prestatuta?
Astebete lehenago joan nintzen, eta Patagoniako herri txiki batean, Villa La Angosturan, hartu nuen ostatu, etxolatxo batean. Lasterketa herri horretatik gertu dagoen mendigune batean izan zen, Cerro Bayon. Aurreko aste horretan, kontzentratzen eta bakartzen saiatu nintzen. Goizetan entrenatu, eta arratsaldeak lasai igarotzen nituen; hemengo bizimoduan beti ziztu batean ibiltzen ohituta nagoenez, egunak luze joan zitzaizkidan, egia esan. Gopro kamerarekin zirkuitua grabatu, trazatuak ondo aztertu, aurkariak aztertu... Horrela joan ziren aurreko egunak. Lasterketan irteera ona egitea, eta ondoren hankak nola zihoazen ikustea, hori zen estrategia. Start lap edo hasierako itzuli laburrean aurrena jarri nintzen, ondo sumatu nuen neure burua, eta ondoren, zirkuituari eman beharreko lau itzulietan, ondo kudeatu nuen lasterketa. Laugarren itzulian, erori egin nintzen, eta bigarren sailkatua hurbildu egin zitzaidan, Hector Guerra espainiarra, baina helmugatik 2 kilometrora berriro erritmoa azkartu, aurkaria atzean utzi, eta azken bi jaitsierak lasaiago egin ahal izan nituen.
Profesionala ez zaren neurrian, babesleen laguntza funtsezkoa izango da, ezta? Argentinara joateko, adibidez.
Ezinbestekoa. Master kategorian, aintzat hartzen naute. 22 urteko ibilbidea daukat, eta izentxo bat mendiko bizikletaren munduan, eta, alde horretatik, pribilegiatu bat naiz. Nafarroako bi enpresa ditut laguntzaile, Teide eta Izquierdo Ibañez eraikuntzak, eta haiek emandako laguntzari esker egin ahal izan dut Argentinako bidaia, eta beste lasterketa batzuetara ere haien babesari esker joaten naiz. Gasteizko Mendiz bizikleta markak ere konfiantza jarri du niregan azken lau urteotan, eta uste dut emaitzen bidez itzultzen diedala konfiantza hori. Pribilegiatu bat naiz. Saiatzen naiz nire ahalmenen neurrian ahalik eta hobekien aritzen eta emaitzak lortzen, eta, gorputzak eusten dion bitartean, jarraituko dugu.
Denboraldia hasi besterik ez da egin, helburu nagusia bete duzu, baina izango dituzu gehiago, noski?
Epe motzera, hiru helburu garrantzitsu ditut: XCko Espainiako txapelketak –distantzia luzekoa Caceresen, maiatzaren bukaeran, eta distantzia laburrekoa Sabiñanigon, uztailean–, eta distantzia luzeko Europako txapelketa Frantziako Laissac herrian. Ekainean da Europako txapelketa, eta espero dut ahalik eta sasoi onenean iristea aurten biak irabazi ahal izateko, munduko txapelketa eta Europakoa.
Datorren urteko Cape Epic-erako gonbidapena ere lortu omen duzu.
Bai, hala da. Ez dut inoiz parte hartu. Urtero ikusi izan dut Internet bidez, eta datorren urtean espero dut Hegoafrikan izatea, mendiko bizikletako Frantziako Tourrean. Ea hankek aurten bezala erantzuten duten eta irabazteko aukera dudan gure kategorian.
Irabazteko helburuarekin, beraz?
Beti. Dortsal bat jartzen badut, helburua irabaztea da beti. Horretarako prestatzen naiz eta saiatzen naiz buru-belarri. Gero, baliteke aurrean egotea, edo ez: askotan, lehiakideak hobeak dira, eta, halakoetan, zoriondu besterik ez dago. Prestatu, hala ere, irabazteko prestatzen naiz beti. Cape Epicera lagun on batekin noa, gainera, Jurgen van den Broeck belgikarrarekin. Alacanten du etxea, eta asko korritzen du Espainian. Nire mailan edo hobean dago, eta uste dut bikote ona osa dezakegula Cape Epicen aurrean ibiltzeko.
Erreparatu diozu egunotan Titan Desert probari?
Bai. Banuen joateko gonbidapena, baina azken urteotan oso jarraian izan dira munduko txapelketa eta Titan Desert, eta gehiegizkoa izango zen hara joatea. Urteren batean joango naiz, eta saiatuko naiz han ere ahalik eta hobekien egiten. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227706/27-urteko-gizon-bat-hil-da-auto-istripuz-ermuan.htm | Gizartea | 27 urteko gizon bat hil da auto istripuz Ermuan | Autoak Ermuko sarrerako biribilgunea gainetik zeharkatu du, eta errepidearen hesiak jo ditu. | 27 urteko gizon bat hil da auto istripuz Ermuan. Autoak Ermuko sarrerako biribilgunea gainetik zeharkatu du, eta errepidearen hesiak jo ditu. | 27 urteko gizon bat eta haren txakurra hil dira auto istripuz Ermuan (Bizkaia). Gauerdi aldean jazo da ezbeharra, Ermura sartzeko N-634 errepidean. Autoak sarbideko biribilguneetako bat zeharkatu du gainetik, tuneletik atera bezain laster, eta errepidearen hesi bat jo du.
Gidaria istripuan bertan hil da. Lekuko bat eta hainbat ertzain hura suspertzen saiatu dira, «baina ez zuen bizi konstanterik»; istripuaren gunera bertaratu diren osasun langileek haren heriotza baieztatu dute. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227707/akuikultura-heziketa-mutrikun.htm | albisteak | Akuikultura heziketa Mutrikun | Akuikulturako goi mailako teknikaria izateko prestakuntza ematen du Mutrikuko Kardala LHII Akuikultura Eskolak. | Akuikultura heziketa Mutrikun. Akuikulturako goi mailako teknikaria izateko prestakuntza ematen du Mutrikuko Kardala LHII Akuikultura Eskolak. | Akuikultura arloan aritu nahi dutenei Mutrikuko (Gipuzkoa) Kardala LHII Akuikultura Eskolan emango diete prestakuntza egokia, Akuikulturako goi mailako teknikaria izateko. Akuikultura uretako izaki guztien —animaliak eta landareak— hazkuntzarako teknikak eta ezagutzak biltzen dituen arloa da. «Bai ur gazitakoenak, bai ur gezetakoenak, algak, moluskuak, arrainak eta krustazeoak», azaldu du Imanol Garatek, Kardala LHII Akuikultura Eskolako zuzendariak. «Guk kontsumitzen ditugun muskuiluak, ostrak, txirlak eta arrain gehienak, amuarrainak, urraburuak eta lupiak, esaterako, gero eta gehiago akuikulturaren bitartez ekoizten dira».
Beraz, akuikulturako goi mailako teknikari baten zeregina da hazkuntza mota desberdinak planifikatu eta aurrera ateratzea. «Berez, kudeatzaile bat da; ekoizpen batez arduratzen da. Ekoizpen hori askotarikoa izan daiteke. Amuarraindegi batean hazkuntzaren arduraduna izan daiteke, edo muskuilu edo ostra haztegi bateko arduraduna. Akuario batean ere lan egin dezake, bertako arrainen hazkuntzaz arduratzen, arrainentzako janaria prestatzen eta izakien ongizatea zaintzen, edo akuarologiako denda batean». Baina akuikulturak askoz ere ikuspegi zabalagoa dauka. «Adibidez, badaude farmakoak prestatzen diharduten enpresak. Donostian dagoen Biobide enpresan, farmakoak testatzeko erabiltzen dituzte zebra-arrainak. Ondorioz, zebra-arrain horiek ekoiztu eta hazi egin behar dira, eta lan horretan akuikulturako teknikari bat ariko da».
Euskal Autonomia Erkidegoan eta Bizkaiko golkoko kostaldean dagoen akuikultura arloko ikastetxe bakarra da Kardala eskola. «Espainiako Estatuan beste hiru bakarrik daude, Galizian, Katalunian eta Andaluzian».
Ondorioz, Kardala eskolan Mutrikuko bertako eta Gipuzkoako beste zenbait herritako ikasleak aritzen badira ere, Euskal Herriko eta kanpoko beste toki batzuetakoak ere matrikulatzen dira. «Ikasle gehienak Gipuzkoakoak eta Bizkaikoak dira, kostaldeko herrietakoak. Arabakoak eta Nafarroakoak ere badaude, eta Euskal Herritik kanpokoak ere izaten ditugu urtero. Aurten Kantabria eta Granadako ikasle bana ditugu. Orduan, kanpoko ikasleak ariko zirela jakinik, zikloa bi hizkuntzatan ematearen aldeko apustua egin genuen, eta ikasgai guztiak euskaraz edo gazteleraz egin daitezke».
Arlo praktikoari garrantzi handia ematen diote Kardala eskolan. «Guk eskaintzen dugun prestakuntza praktikoa da erabat; ematen ditugun prestakuntza ordu guztien bi herenak praktikak egiteko da». Horrela, irteera ugari antolatzen dituzte. «Esaterako, hazkuntzak egiten diren tokiak ezagutzeko». Besteak beste, NAEN (Nouvelle-Aquitaine Euskadi Nafarroa) Euroeskualdeak finantzatutako AKUAEKIN proiektuaren barnean Senperen (Lapurdi) dagoen ur gezetako akuikultura ikastetxea bisitatzera joaten dira eta ikasle trukeak egiten dituzte bi ikastetxeen artean, baita Iruñeko Nekazaritza eta Basogintzako Ikastetxe Integratuarekin ere. «Arcachonera ere joaten gara, ostrak nola hartzen dituzten ikustera, eta Kantabriara ere bai. Horrez gain, amuarraindegiak eta zenbait enpresa bisitatzera joaten gara».
Kardala eskolaren helburu nagusia ikasleei prestakuntza egokia ematea da, ikasketak amaitu ondoren gai izan daitezen beren arloko erronkei ondo heltzeko, instalazio bat edo bestelako egitasmo bat behar bezala kudeatzen jakin dezaten, baina era berean ikastetxeak akuikultura sektorea sendotzeko konpromisoa dauka: «Akuikultura sektorea Euskal Herrian indartu nahi dugu, eta zeregin horretan laguntzen ari gara. Horretarako, eragile desberdinekin harremanetan gaude, bai administrazioarekin, bai arrantza sailarekin, bai enpresekin, bai interesa duen edonorekin».
Bi ikasle, Mikroskopioarekin lanean. DABID ARGINDAR
Iraunkortasunaren bidetik
Europako Batasunean finkatuta dago akuikultura iraunkorra nolakoa izan behar den etorkizunean, eta, bide horretatik, Akura izeneko proiektua lantzen ari dira Kardala eskolan. Proiektu horren barruan, lazunaren hazkuntza aurrera eramaten ari dira iraunkortasunaren bidetik, animalia oinarririk ez duten elikagai naturalekin, Euskal Herriko Unibertsitatearekin eta Gaiker ikerketa zentroarekin elkarlanean, eta Eusko Jaurlaritzako Arrantza Sailaren eta Europako Batasunaren babesarekin.
Informazio gehiago nahi izanez gero, mezu bat bidali helbide elektroniko honetara: idazkaritza@kardalalhii.net. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227708/eskuin-muturra-izan-da-garaile-txileko-kontseilu-konstituziogilerako-hauteskundeetan.htm | Mundua | Eskuin muturra izan da garaile Txileko Kontseilu Konstituziogilerako hauteskundeetan | Pinochetek 1980an ezarri zuen konstituzioa ordezkatzeko asmoa duen testua onduko du kontseiluak, joan den iraileko plebiszituaren porrotaren ostean. Boto zuriak eta baliogabeak bostenak baino gehiago izan dira. | Eskuin muturra izan da garaile Txileko Kontseilu Konstituziogilerako hauteskundeetan. Pinochetek 1980an ezarri zuen konstituzioa ordezkatzeko asmoa duen testua onduko du kontseiluak, joan den iraileko plebiszituaren porrotaren ostean. Boto zuriak eta baliogabeak bostenak baino gehiago izan dira. | Txileko Kontseilu Konstituziogilea osatzeko hauteskundeak egin zituzten atzo. Organo hori osatuko duten 50 kideak arduratuko dira herrialdeko konstituzio berria idazteaz, Pinochet diktadoreak 1980an ezarri zuena ordezkatzeko asmoa duena. Eta, zenbaketa amaitzear dela, zerbait bada argi: eskuin muturreko Alderdi Errepublikanoak eserlekuen ia erdiak eskuratu ditu, 50etik 23.
Botoen herenak baino gehiago eskuratu ditu Alderdi Errepublikanoak (%36; 3,3 milioi boto). Hamabost milioi lagunetik gora deituta zeuden botoa ematera. Ia hamar puntura geratu da Unidad ezkerreko koalizioa (%28,45); eta botoen bostenak eskuratu ditu Chile Seguro talde kontserbadoreak (%21,1). Boto zuriak eta baliogabeak ere bostenak baino gehiago izan dira atzoko hauteskundeetan; 2,5 milioi bototik gora.
Abenduan onartu zuten Txileko alderdi politikoek prozesu konstituziogile berrirako bide orria. Hiru hilabete baino gehiago eman zituzten negoziatzen, irailaren 4ko erreferendumean herritarrek konstituzioaren proposamenari ezezkoa eman ondotik. %62k bozkatu zuten aurka.
Haatik, Gabriel Boric Txileko presidenteak bere porrota onartu du Moneda jauregitik. Alderdi Errepublikanoari eskatu dio «akats bera» ez egiteko. «Aurreko prozesuak, eta esan beharra dugu, huts egin zuen ez genuelako jakin desberdin pentsatzen genuenon artean entzuten», gehitu du Boricek. Kontseilu Konstituziogilean elkarrizketaren aldeko deia egin du, esanez demokrazia «indartu» egiten dela «demokrazia gehiagorekin, eta ez beti gutxiagorekin». Txiletarrek beren «posizioa» erakutsi dute hauteskundeetan kontseilariak hautatuta, eta Boricek «gonbita» egin die «herrialdearen gehiengo handia interpretatuko duen testua» idazteko.
Jose Antonio Kast da Alderdi Errepublikanoko sortzailea. Hauteskundeetako garaipenaren harira, adierazi du «Txilek porrot egin duen Gobernua garaitu duela»; herritarren erantzuna «zentzuduna» izan dela erantsi du.
Txiletarrek kontseilurako hautatu berri dituzten 50 pertsonek osatuko dute testu berria —24 adituk ere parte hartuko dute; hamabina izendatuko dituzte Diputatuen Ganberak eta Senatuak—. Alderdiek onetsitako itunaren arabera, «proposatutako konstituzio arauak jarduneko kontseilarien hiru bostenek onartuko dituzte, eta azken proposamena quorum beraren bidez Kontseiluaren onespenaren pean jarriko da». Konstituzio berrirako plebiszitua azaroan egiteko asmoa dute.
Ikusi gehiago: «Prozesu sozialaren pujak ekarri ditu Boricen urte honek» |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227710/harrera-beroa-egin-diote-osasunari.htm | Kirola | Harrera beroa egin diote Osasunari | Iruñeko Udalak eta Nafarroako Gobernuak harrera ofiziala egin diete jokalariei eta zuzendaritzako kideei. Ehunka zale ere bildu dira taldea animatzeko eta esker ona adierazteko. | Harrera beroa egin diote Osasunari. Iruñeko Udalak eta Nafarroako Gobernuak harrera ofiziala egin diete jokalariei eta zuzendaritzako kideei. Ehunka zale ere bildu dira taldea animatzeko eta esker ona adierazteko. | Bigarrenean ere ezin izan du izan Osasunak. Espainiako Kopako finalera iristea, ordea, lorpena izan da, 2005 hartan izan zen gisara; txapeldunorde izatea ez da gutxi. Talde gorritxoa ez da itzuli kopa esku artean duela, baina milaka eta milaka zalek berdin-berdin egin diote harrera. Atzo eguerdian abiatu ziren Osasunako jokalariak Sevillatik; 15:00ak aldera iritsi ziren Noaingo aireportura. Hainbat gorritxo zituzten esperoan, eta txalo eta gorazarre artean hartu zituzten. «Harro gara ikusita zenbat jende dugun atzetik», esan zuen Jagoba Arrasatek aireportura iristean.
Harrera ofizialen txanda izan da gaur. Lehenik, Iruñeko Udalak egin die harrera Osasunako jokalariei eta klubeko zuzendaritzari. Ehunka zale ere elkartu dira udaletxearen kanpoaldean, taldeari esker ona adierazteko. Haien artetik igaro den korridoretik heldu dira klubeko kideak udaletxera.
Enrique Maia alkateak egin die ongietorria, eraikin barruan. «Emozioz betetako asteburua izan da, eta esker ona adierazi nahi dizuegu, udal batzaren izenean». Emaitzaz harago, zaleek eta taldeak emandako irudi onagatik «zoriontsu» agertu da Maia. «Osasunak batzen gaitu guztiok».
Beteta zegoen aretoa, eta kanpoan zaleak entzuten ziren, animatzen. Luis Sabalza presidentea izan da hitza hartzen hurrengoa: «Batzuk harrituta egongo dira, porrot baten ostean hemen gaudelako (...), baina mugarri bat da bigarrengoz final batera iristea». Gaineratu du eredugarria izan dela zaleen portaera eta Osasuna «emozio bat» dela. Sabalzak esker ona adierazi dio Sevillako hiriari, eta Osasunaren autobusa Cartujara iritsi zenekoa eta zelai barrukoa «txundigarria» dela deritzo; harro agertu da taldeak «arima» azaldu zuelako. Torroren gola eta partidaren amaiera deskribatu ditu, tarteka ahotsa urratuta. «Badakizue malko errazekoa naizela».
Jagoba Arrasate entrenatzaileak, berriz, azpimarratu du Kopa irabazi nahi zutela. «Pena handia dugu, baina, denborak aurrera egin ahala, harrotasuna gailentzen da». Garaipenaren gainetik, Osasunak bere osotasunean beste zerbait erakutsi eta irabazi duela azaldu du. Unai Garcia kapitainak, berriz, jokalarien ikuspuntua azaldu du:
Bitartean, zaleak zoratzen ibili dira plazan, etengabe animatzen.
Udaletxeko ekitaldiaren ostean, taldeko kapitainak eta zuzendaritza Nafarroako Jauregiko Tronuaren Aretora joan dira, Nafarroako Foru Gobernuaren harreran parte hartzeko.
Ikusi gehiago: Analisia. Ainara Arratibel Gascon: 'Galdu arren, asko eman dio Kopako finalak Osasunari'
Gozoa baino gaziagoa izan da Osasunakoen itzulera; kopako finalera heltzea, ordea, gazia baino gozoagoa. Halako astebururik ez dute izan gorritxoek ia hogei urtean, eta Iruñean zein Sevillan nabaritu da hori. Larunbatean, 12:00etarako, Iruñeko Udaletxe plaza kamiseta gorriz gainezka zegoen, baita inguruko kaleak ere. Jai giroz lepo zeuden gorritxoak, bai Iruñean, bai Sevillan. Finalaren egunean bertan gorriz tindatu zituzten hango kaleak ere. Ez ziren gutxi: 20.000 gorritxotik gora joan ziren asteburua pasatzera Sevillara. Hona hemen finaleko partida aurretik han zuten giroa:
Cartujan, Iruñean edo dena delakoan ere giro izango zen ziur aski, baita BERRIAn ere. Honela kontatu zuen finala, zuzenean. Arratsaldetik hasi eta partidaren azken emaitzara arte, han-hemengo irudiak, erreakzioak, partidako jokaldiak, golak eta beste hainbeste bildu zituzten. Osasunak Real Madril estu hartu bazuen ere, titulua madrildarrek eraman zuten etxera. Rodrygoren lehen gola gorritxoen amesgaiztoa izan zen, eta, partida erdian, Lucas Torrok area kanpoko jaurtiketa ikusgarri batekin berdindu zuen margakailua. Baina Viniciusek baliorik gabe utzi zuen hori, 70. minutuko golarekin. Esan ohi den bezala, hirugarrenean beharko du.
Ikusi gehiago: Argazki galeria: Osasuna koparen finalean
Partida aurretik, gorritxoek zaleen gune propioa ere izan zuten Fernando de Magallanes parkean. Cartujako estadiotik 40 minutura dago oinez. Ainara Arratibel BERRIAko kazetariak azaldu zituen gunearen xehetasun guztiak: |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227711/jaiotza-kopurua-45-apaldu-da-eaen.htm | Gizartea | Jaiotza kopurua %4,5 apaldu da EAEn | 2022an jaiotako umeen erdiak baino gehiago lehenbiziko seme edo alabak izan ziren. Hamar amatik zortzik 30 urte baino gehiago zituzten. | Jaiotza kopurua %4,5 apaldu da EAEn. 2022an jaiotako umeen erdiak baino gehiago lehenbiziko seme edo alabak izan ziren. Hamar amatik zortzik 30 urte baino gehiago zituzten. | Eustatek zabaldutako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jaiotza gutxiago izan ziren 2022an. 13.613 haur jaio ziren, aurreko urtean baino 644 gutxiago. Hiru lurraldeetan gertatu zen jaitsiera, baina Gipuzkoan nabaritu zen gehien, 428 haur gutxiago jaio baitziren, eta ia %9ko jaitsiera da hori. Araban, berriz, %4,3ko jaitsiera egon zen –102 jaiotza gutxiago–, eta Bizkaian, %1,6koa –114 jaiotza gutxiago–.
Jaiotako ume horien erdiak baino gehiago lehenbiziko seme-alabak izan ziren (1.739 haur), 1.234 bigarren seme edo alabak, eta gainerako 480ak, hirugarrenak eta ondorengoak. Hamar amatik zortzik, gainera, 30 urte baino gehiago zituzten. Gutxiengoa, berriz, 25 urtetik beherakoak izan ziren: %7,3.
Iazko laugarren hiruhilekoan ama izan ziren horien %30 baino gehiago atzerritarrak ziren. Arabak, baina, batazbestekoa gainditu zuen, amen %40 baino gehiago baitziren atzerritarrak. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %30 eta %28 inguru izan ziren, hurrenez hurren.
Nafarroan ere, behera
Nafarroako 2022ko lehenbiziko seihilekoan behera egin zuen jaiotza kopuruak: aurreko urteko garai berarekin alderatuta, %2,7 apaldu zen. 2.335 haur jaio ziren 2022ko urtarriletik ekainera bitarte, XXI. mendeko daturik baxuena.
Adinari dagokionez, epe horretan ama izan zirenen ia %41ek 35 urte baino gehiago zituzten. Hala, Nafarroan ama izateko batez bertzeko adina sei urte igo da 1975etik: 26tik 32ra. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227712/euskal-haizie-enpresak-parke-eoliko-bat-eraiki-nahi-du-ananan-eta-erriberagoitian.htm | Gizartea | Euskal Haizie enpresak parke eoliko bat eraiki nahi du Añanan eta Erriberagoitian | 6,2 megawatt-orduko potentziako zortzi haize errota ezarri nahi ditu Arabako bi udalerri horietan. | Euskal Haizie enpresak parke eoliko bat eraiki nahi du Añanan eta Erriberagoitian. 6,2 megawatt-orduko potentziako zortzi haize errota ezarri nahi ditu Arabako bi udalerri horietan. | Euskal Haizie enpresak parke eoliko bat eraiki nahi du Añanan eta Erriberagoitian (Araba), Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariak gaur argitaratu duenez. Bertan jasota dagoenez, enpresak Cantoblanco parke eolikoa izeneko proiekturako administrazio baimena eta ingurumen eraginari buruzko azterketa eskatu ditu.
Zortzi haize errota ezarri nahi dituzte Añanan eta Erriberagoitian, 6,2 megawatt-orduko potentziakoak. Sortutako energia husteko azpiegitura bat eraikitzea ere aurreikusten dute: besteak beste, Erriberagoitian azpiestazio bat jarri nahi dute, 17 kilometro baino gehiagoko goi tentsioko linea bat Erriberagoititik Gasteizeraino, Iruña Okatik igarota, eta beste azpiestazio bat hiriburuan bertan.
Euskal Haizie enpresaren egitasmoa aldizkari ofizialean argitaratu ondotik, 30 eguneko epea ireki da proiektuaren dokumentazioa kontsultatu eta alegazioak aurkezteko. |
2023-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/227713/osasunaren-finalak-12ko-ikusle-kuota-izan-zuen-etb1en-nafarroan-eta-481ekoa-la1n.htm | Bizigiro | Osasunaren finalak %12ko ikusle kuota izan zuen ETB1en Nafarroan, eta %48,1ekoa La1n | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %8,7ko ikusle kuota izan zuen Osasuna-Real Madril partidak ETB1en, eta %37,4koa TVEn. | Osasunaren finalak %12ko ikusle kuota izan zuen ETB1en Nafarroan, eta %48,1ekoa La1n. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %8,7ko ikusle kuota izan zuen Osasuna-Real Madril partidak ETB1en, eta %37,4koa TVEn. | Osasunak eta Real Madrilek larunbatean jokatutako Espainiako Kopako finala herritar ugarik ikusi zuten telebistaz. Nafarroako datuak lortzea ez da erraza izaten, baina badira datu batzuk: Nafarroan, finalak %12ko ikusle kuota bereganatu zuen ETB1en; La1 kateko emankizunak, berriz, %48,1ekoa izan zuen.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, bestalde, 293.000 herritarrek ikusi zuten partida: horietatik 238.000k, gaztelaniaz, eta 55.000ek, euskaraz. Izan ere, larunbat gauean telebista ikusten ari zirenak aintzat hartuta, ETB1en finalak %8,7ko ikusle kuota bereganatu zuen; eta La1 katean, %37,4koa.
Hego Euskal Herri osoko datuak batuz gero, 208.000 herritarrek egin zuten bat uneren batean ETB1eko emanaldiarekin.
Kopako finalerdietan, antzekoak izan ziren datuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: Osasuna-Athletic kanporaketako joanekoan, ETB1en kuota %8,4koa izan zen, eta La1koa, %31,1ekoa. Itzulerako partidan, Bilbokoan, partidako lehen 90 minutuak La1 katean ikusi zituzten 235.000 herritarrek —%36,3ko ikusle kuota—; 55.000 lagunek ikusi zuten euskarazko emanaldia aurreneko 90 minutu horietan, ETB1en —%8,5eko ikusle kuota—. Luzapenean, berriz, 268.000 herritarrek ikusi zuten gaztelaniazko emanaldia La1n —%40,4ko ikusle kuota—; eta 57.000 lagunek euskaraz —%8,5eko ikusle kuota—.
Realak eta Athleticek jokatu zuten 2021eko finala, eta %21,9ko ikusle kuota izan zuen ETB1en, eta %51,7koa Tele5n. Euskaldunen artean, %39,7k ikusi zuten ETB1en. |
2023-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/227714/pertsona-bat-hil-da-barakaldon-metroak-harrapatuta.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Barakaldon, metroak harrapatuta | Gurutzeta eta Sestao arteko tren zerbitzuak eten dituzte | Pertsona bat hil da Barakaldon, metroak harrapatuta. Gurutzeta eta Sestao arteko tren zerbitzuak eten dituzte | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, pertsona bat hil da Barakaldon (Bizkaia), metroak harrapatuta. Horregatik, Gurutzeta eta Sestao arteko metro zerbitzua eten dute. Ertzaintzak adierazi du 09:45ak aldera gertatu dela, Barakaldoko Bagatza geltokian.
Bilboko Metroak adierazi du zerbitzuarenak «ez diren» arrazoiengatik gertatu dela ezbeharra, eta protokoloak dioenaren arabera eten dituztela tren zerbitzuak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.