date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/227919/tokiko-zura-helburu.htm | Ekonomia | Tokiko zura helburu | Oihanak dituzten Pirinioetako herrien batasunak tokiko zura eraikuntzan erabilia izan dadin nahi luke, berotzeko egurra bezala. Oihanzainetik zurginera, zerrategiak barne, sail oso bat berriz egitekoa dela ikusi dute. Merkatu publiko batzuetan hasiak dira eskatzen. Pirinioetako zur label bat ere sortu dute. | Tokiko zura helburu. Oihanak dituzten Pirinioetako herrien batasunak tokiko zura eraikuntzan erabilia izan dadin nahi luke, berotzeko egurra bezala. Oihanzainetik zurginera, zerrategiak barne, sail oso bat berriz egitekoa dela ikusi dute. Merkatu publiko batzuetan hasiak dira eskatzen. Pirinioetako zur label bat ere sortu dute. | Oihan Herri eta Erakundeen Elkarteak eraikuntza merkatu publiko deialdietan tokiko erakundeek lekuko oihanetarik jin zurak eska ditzaten nahi luke. Milou Castan, Atharratze-Sorholüzeko hautetsi, erakundeko kide eta Akitania-Berriko Oihan Erakundeen Eskualde Batasuneko lehendakariak eraikuntzarako tokiko zuraren merkatu bat berpiztu nahi luke.
Oihan herrien elkartea hautetsiengana joaten da, merkatu publikoetan nola egin dezaketen esplikatzeko. Legez, arazo bat baita: ezin da tokiko zura galdetu zuzenki. “Merkatu publiko batean ez duzu erraten ahal: ‘Euskal Elkargoko eremuko zura nahi dut!’. Hautetsiei aholkuak ematen dizkiegu, beste gisan egiteko”, dio Milou Castanek.
Hain zuzen, tokiko zur label edo marka sortu du elkarteak, Castanek jakinarazi duenez: “Pirinioetako Zura marka sortu dugu”. Ipar Kataluniatik Ipar Euskal Herrirako Pirinioetako oihan herri guziak barne dira. Marka hori izateko, erabilia den zurak “moztua izan den oihanaren eta eraikuntzarako landua den gunearen artean, gehienez 80 kilometro behar ditu egin”.
Castanek beste molde bat esplikatu du: eraikuntza xedearen obragintza bere gain duen herriko zura baliatzea. Hala egin dute Izuran, Ostavals gunearekin: “Izuran moztu eta idorrarazi zurarekin eginen da”. Biarnoko Ereta herrian berdin egin dute, kolegio batean.
Adar oso bat birsortu
Denetan baziren zerrategiak lehen, eta tokiko oihanetako zur franko baliatzen zuten, ondotik zurginei saltzeko. Mundu mailako negozioa garatzearekin, bata bestearen ondotik desagertu ziren; guti baizik ez dira gelditzen. Sail hori berriz garatu nahi lukete Oihan Herrien Elkartetik.
Gelditzen diren zerrategi apurrekin lan egiteko xedea du elkarteak, baina bada zailtasunik: “Merkatu publikoetan galdegina da zura idorra izan dadin. Baina hara, inguruko zerrategietan ez da kasik batere idortegirik. Lehen bezala ari dira, kanpoan idorraraziz”. Horregatik, zurginek Europa Iparreko zerrategi industrial handietan xukatu zura erosten diete tokiko banatzaileei. Gehiago dena, merkeago heldu zaie. “Tokiko zura doi bat karioago baldin bada ere, lurraldearen onetan dela erakusten entseatzen gara”, gehitu du Castanek. Kalkulu bat ere badute egina errentagarritasuna erakusteko, karbono emaitza barne sartuz.
Zuraren sail oso bat berriz plantan ematea ez da berehalako, nahiz “bixkorralditto bat sentitzen den”; hala nola Mendibeko Sugarai kooperatibak sortu duen zerrategiarekin. Berotzeko egurrarekin hasi zen, eta eraikuntzarako zura egiten hasi da, berriki. Izurako egitasmoa bada, baina oraino nahikari txikia dela uste du Castanek. “Hautetsiek nahi badute, martxatzen da”. Berriki, Ezpeletako haurtzaindegiaz komunikatu du Euskal Elkargoak. “Ongi da, baina ez da tokiko zur handirik barne horretan”.
Gero, dena da zer neurritan egiten den. Castanek haserrea piztu zuen egitasmo bat sustengatu zuen Lannemezan aldean (Okzitania). Italiako Florian multinazionalak ehun milaka metro kubo pago ustiatu nahi zituen Pirinioetan. Ingurumen elkarte, tokiko hautetsi eta oihanzaintzako eragile elemenia kontra altxatu zen, eta ez da egin. “Kalitate handiko 50.000 metro kubo pago ateratzeko, 250.000 moztu behar ziren. Horrek zuen beldurra piztu”, erran du Castanek. “Proiektua hobeki egokitu beharko zen”, aitortu du.
Pagoaren mentura
Europako pagadi handienetarikoa da Irati aldekoa. Euskal Herriko zurginek ez dute kasik batere baliatzen pagoa. Bizkitartean, Vosgeak departamenduan (Frantzia), konparazione, pagoaren erabilpena garatu dute eraikuntzarako 2016tik. Castanek amesten du bide bera hartzea Ipar Euskal Herrian: “Badu 30 urte borrokatzen naizela tokiko pagoa erabil dezagun”.
Hainbestetaraino, non egitura bat ere sortua baitute horretarako, zeinetan Castan lehendakaria ere baita: Pirinioetako Pagoaren Konpainia. Altzariak egiteko pago saltzen entseatzen da. “Nekeziak ditugu, baina zulotik ateratzeko bidean gara”. Eraikuntzarako menturak ikusten dituzte. Pagozko habe eta estaldura taulen egitera heltzen dira, gaur egun. “Orain, eraikuntzarako Dokumentu Teknikoetan onarrarazi behar ditugu”, dio Castanek.
Haritzarena ere desafio gisa ikusten du. Zailago da, haritzak karga baduelako, kalitatezkoa behar duelako. Lekuko zerrategi bat edo bestek haritzarekin segitzen dute: “Mitikilen, zerrategi batek Ipar Euskal Herriko zurginak hornitzen ditu. Etxebarreko zerrategi ttipiak bakarrik tokiko zurarekin lan egiten du”. Baina, Castanek dioenez, haritza pagoa baino aise karioago da. “Hiru, lau edo bost aldiz karioago da”.
Berotzeko egurra
Oihan Erakundeen Eskualdeko Batasunak hitzarmen bat izenpetu berri du Euskal Elkargoarekin, 2023-2026ko eperako, lekuko berotzeko egurra garatzeko. Gaur egun, jadaneko, zenbait berogailu publiko badira Ipar Euskal Herrian, tokiko egurra baliatzen dutenak etxeen edo ikastetxe baten berotzeko. Urrunago joan nahi dute, Milou Castan Oihan Herrien Elkarteko buruak dioenez: «Lurraldeko Hornitzeen Plangintza bat adostu dugu, zergatik ez, ondoko hiru urtetan hamar bat berogailu kolektibo berri sortzeko Elkargoaren eremuan».
Lurraldean, Elkargoko poloetan, mulkoka barreiaturik irudikatzen ditu berogailu kolektiboak Castanek: «Aipa niezazkizuke Errobi poloa, edo Zuberoa, 30 kilometroko inguruan osoki tokiko egurrez horniturik liratekeen berogailuekin». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227920/elikagaien-garestitzea-eten-egin-da-apirilean.htm | Ekonomia | Elikagaien garestitzea eten egin da apirilean | Hala ere, iaz baino %12,7 garestiago daude. Azpiko inflazioak 0,7 puntu egin du behera, eta %6,8ra jaitsi da. Inflazio orokorra handitu egin da berriz, %4,2raino, energien prezioengatik. | Elikagaien garestitzea eten egin da apirilean. Hala ere, iaz baino %12,7 garestiago daude. Azpiko inflazioak 0,7 puntu egin du behera, eta %6,8ra jaitsi da. Inflazio orokorra handitu egin da berriz, %4,2raino, energien prezioengatik. | Prezioak bere onera etortzen hasiak dira, oraindik normaletik urrun badaude ere. Apirilean, bereziki janarian nabaritu da prezioen garestitzea eten dela. Hainbat hilabetez, ia etengabea izan da goranzko joera, baina, lehenengo aldiz, jakien prezioen igoerak behera egin du Hego Euskal Herrian.
INE Espainiako estatistika erakundeak ostiral honetan emandako datuen arabera, elikagaiak eta alkoholik gabeko edariak aurtengo apirilean ez dira garestitu iazkoan bezainbeste. Orduan, martxotik apirilera 2,4 puntu igo ziren, eta aurten 3,1 puntu jaitsi dira. Dena den, iazko apirilean baino %12,7 garestiago daude.
2021eko urritik izugarri igo dira jakien prezioak: orduko %1,4tik egungo %12,7ra. Eta ia etenik gabe egin dute gora hilabetez hilabete —salbuespen bakarra iazko azarotik abendura gertatu zen, 0,2 puntu jaitsita—. Dena den, datozen hilabeteetarako ez da jaitsiera nabarmenik aurreikusten, elikagaien inflazioa %12ren bueltan mantentzea espero baita. Gainera, badira kezkarako motibo batzuk, bereziki lehortearen arrisku gero eta nabariagoa; horrek lehengai eta elikagai ugari garestitzea ekar dezake.
Apiril honetan jakien prezioen igoeran izan den etenak eragin nabaria izan du azpiko inflazioan —zeinak ez dituen kontuan hartzen erregaien eta jaki freskoen prezioak—. Martxoko %7,5etik %6,8ra jaitsi da. 2021eko maiatzeko aurreneko aldia da behera egiten duena. Orduan %0,5ekoa izan zen. Dena den, oraindik oso goian jarraitzen du azpiko inflazioak.
Baita inflazio orokorrak ere. Martxoan jaitsi bazen ere, apirilean berriz ere egin du gora, zortzi hamarren, %3,4tik %4,2ra. Energien prezioa da igoera horren gakoa.
Energiaren paradoxa
Gaur egungo prezioen igoerak iazko apirilekoekin alderatzen dira, eta aurten ez dira iaz bezainbeste merkatu. Erregaien kasuan, Espainiako Gobernuak iaz erregai litroari emandako deskontuak —hogei eta 25 zentimo artekoa— nabarmen jaitsi zituen prezioak iazko apirilean —%8,1 egin zuten behera—, eta halakorik ez da gertatu apiril honetan. eta iaz baino merkago daude, -%3,9. Hego Euskal Herrian, batez beste, 1,677 euro kostatu da gasolina litroa apirilean, eta 1,535 gasolioa. Deskontua kontuan hartuz gero, duela urtebeteko antzeko prezioak dira.
Halaber, argindarra, gasa eta ura ez dira merkatu 2022ko apirilean merkatu ziren adina; orduan %32,1 egin zuten behera eta aurtengo hil berean -%23,8. Gainera, martxotik igo egin dira berriro: erregaiak 4 puntu eta etxeko energiak 7 puntu.
Elikagaiak, garesti oraindik
Oinarrizko beste produktu batzuek, elikagaiek bereziki, oso garesti jarraitzen dute oraindik, eta, kontsumitzaile elkarte batzuek salatu duten moduan, ezerezean geratu da urte hasieran Espainiako Gobernuak horietako batzuei BEZa kendu izanaren eragina.
Dena den, lagundutako produktuen artean, lekaleak eta barazkiak %4 merkatu dira martxoarekin alderatuta, baina iazko apirilean baino %6,4 garestiago daude oraindik. Ogiaren prezioak ere behera egin du hilabete batetik bestera, %0,6, baina iaz baino %9,8 garestiago dago. Esnea ia ez da garestitu azken hilabetean (%0,008), baina oso handia izan azken hamabi hilabeteetako igoera (%27,8).
Fruta freskoa izan da hilabete batetik bestera jaitsierarik handiena izan duen elikagaia, %4,9koa, eta iaz baino %0,9 merkeago dago.
Gainerako oinarrizko jakiak beste behin garestitu dira apirilean, baina aurreko hilabeteetan baino gutxiago. Olioaren prezioa %0,7 igo da martxotik apirilera, eta urte batetik bestera gehien garestitu den produktuetako bat da, %15,4. Antzera gertatu da arrautzekin: %1,3ko igoera martxotik, %13,3koa iaztik. Pataten prezioa beste %1,5 igo da, eta %19,3ko igoera bat pilatu du azken urtean.
Azukrea da gehien garestitu den produktua, alde handiz, gainera: %62,5 iaztik. Apirilean beste koska bat egin du gora: %1,1.
Haragien kasuan, txerrikiek izan dute igoerarik handiena martxotik apirilera: %2,5, baina aurreko hilabeteetan izan txikiagoa da. Dena den, iaz baino %18,8 garestiago daude. Behikietan ez da ia igoerarik izan, %0,2koa martxotik apirilera, eta %5koa iaztik. Antzera hegazti okelarekin, %0,1 eta %6,8 hurrenez hurren. Ardikia %1,2 merkatu da azken hilabetean, baina %11,7 garestiago dago.
Arrain fresko eta izoztuak %3,3ko igoera izan du apirilean, eta %9,2koa iaztik.
Europan baino hobeto
Datozen hilabeteei begira, aurreikusten da inflazio orokorrak beheranzko joera hartzea, iaz apiriletik aurrera eta bereziki maiatzetik ekainera erregaien eta etxeko energien prezioak dezente garestitu baitziren; %8tik gora.
Hego Euskal Herrian 25 hilabete pasatu dira jada inflazioak Europako Banku Zentralak gomendatutako % 2a gainditu zuenetik. Dena den, Europako Batasuneko inflazio txikienetako bat du; EBko batezbestekoa %7 da, Hego Euskal Herrikoa baino 2,8 puntu handiagoa. Inflazio tasarik handienak Letoniakoa (%15), Eslovakiakoa (%14), Lituaniakoa (%13,3) eta Estoniakoa (%13,2) dira. Apiril honetan, inflazioa bi hamarren jaitsi da Alemanian, %7,6raino, baina igo egin da Frantzian –bi hamarren, %6,9ra–, Italian –zazpi hamarren, %8,8ra–, eta Herbehereetan 1,4 puntu, %5,9ra.
Egoera horrek bultzatu du EBZk beste behin interes tasak igotzera, AEBetako erreserba federalak egin duen bezala. Aurrekoetan baino igoera txikiagoak izan diren arren, ohartarazi dute gehiago ere igoko dituztela. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227921/ofizialtasunaren-legealdia-izan-behar-du-hurrengoak.htm | Gizartea | «Ofizialtasunaren legealdia izan behar du hurrengoak» | Euskal Herrian Euskaraz taldeak protestara deitu du Iruñean: manifestazioa eginen dute gaur, 12:00etan, Baluarten hasita. Sugoi Etxarri kideak erran du asmoa dela ofizialtasuna erdigunean jartzea. | «Ofizialtasunaren legealdia izan behar du hurrengoak». Euskal Herrian Euskaraz taldeak protestara deitu du Iruñean: manifestazioa eginen dute gaur, 12:00etan, Baluarten hasita. Sugoi Etxarri kideak erran du asmoa dela ofizialtasuna erdigunean jartzea. | Atzo hasi zen hilaren 28ko foru eta udal hauteskundeetarako kanpaina. Euskal Herrian Euskaraz-ek euskara kokatu nahi du indar politikoen agendan, eta, horretarako, manifestazioa antolatu du, gaurko, Iruñean, 12:00etan, Baluartetik hasita. Herritarrak “aktibatu” eta zonifikazioa salatu nahi dutela azaldu du EHEko kide Sugoi Etxarrik (Larraun, 1997).
Nafarroako Estatistika Institutuak eman ditu datuak: herritarren %26,5 dira euskaldunak edo euskaldun hartzaileak; duela hamar urte baino 1,6 puntu gehiago, alegia. Zonifikazioaren eragina dago datu horien atzean?
Zonifikazioa estrategia kontziente bat izan zen, normalizazio prozesua oztopatzeko, eta euskara Nafarroako iparraldean gelditzeko. Muga bat jartzeko, finean. Euskara txoko horretan gorde nahi dute. Ez dute normalizazioa helburu; euskara ez dute hartzen egunerokoan erabiltzeko hizkuntza gisa.
Nafarroako errealitate linguistikoa baliatu dute zonifikazioa justifikatzeko.
“Errealitate linguistikoa” jarri zuten erdigunean, eta jartzen jarraitzen dute, baina asmoa ez da errealitate horri so egitea aurrera egiteko, baizik eta errealitate hori betikotzea. Errealitate linguistiko hori izan da, gainera, zapalkuntza historia baten ondorio.
Mañeruri ez diote eremu mistora pasatzen utzi. Zer deritzozu?
Euskarafobiaren adibide garbi bat da Mañerurekin gertatu dena. Zatikatzen gaituzte, ukatzen dizkigute eskubideak, eta ez dute nahi euren legeak baimentzen duen eremu batetik besterako pauso hori ematea ere.
Tuterako alkate Alejandro Toquerok (Navarra Suma) erran berri du zonifikazioa “ezinbertzekoa” dela. PSNk ere defendatu du euskarak ez duela Erriberan ofizial izan behar. Erriberan sortu da, ordea, euskararen aldeko olatua, azkenaldian. Mugimendu horri erantzuten diote halako adierazpenek?
Azkenaldian pauso inportanteak eman dira. Kontseilutik landu dugun adierazpenak, adibidez, berrehun eragile baino gehiagoren atxikimendua jaso du. Urrats horrek eta gisako beste zenbaitek erreakzio bat eragin dute. Hori seinale on bat da, mugitzen ari garen eta kontraesanak sortzen ari garen seinale, eta Toqueroren adierazpenen gisakoak modu bat dira guk eskubideen markoan kokatzen dugun euskararen auzi hau zikintzeko edo desitxuratzeko.
Inportantea da euskararen aldeko aldarria eremu ez-euskalduntzat jotzen duten horretatik zabaltzea?
Bai, dudarik gabe. Kohesio soziala nahi badugu, beharrezkoa dugu eskubideetan ere berdinak izango garen herritarrak definitzea. Erriberako euskaldunek rol aktibo bat izatea oso garrantzitsua da. Oso garrantzitsuak dira Ager eremu horretan sortzen ari diren mugimenduak, ikusarazten baitute orain arte oso ezkutuan eta zapalduta egon den subjektu bat: Erriberako euskalduna. Beti existitu da, baina gordeta.
36 urte joan dira Euskararen Legea onartu zutenetik. Ohitu gara, nolabait, ezarri zuen zonifikaziora?
Bai, guztiz. Euskaldunok ere oso barneratua dugu gauden tokiaren arabera euskaraz bizitzeko eskubidea dugula edo ez; eta gure lehen hitza gauden eremuaren araberakoa da. Horregatik uste dut datozen urteotan oso inportantea izango dela gure marko mentalak iraultzea.
Zer erran nahi du horrek?
Ezin dugu gai hau kanpotik ezartzen dizkiguten markoetatik kudeatu. Gure marko propioa behar dugu, eta, horretarako, eskubideen eremuan kokatu behar dugu hizkuntza. Inportantea da, era berean, nabarmentzea euskara ez dela dugun zerbait, ez dela tresna huts bat; euskara garena da, eta eraikitzen gaituena. Inportantea da beste borrokekin eta beste eskubideekin loturak bilatzea ere, sinergiak sor baitaitezke, eta borrokek elkar elikatzen ahal dute eta.
Orain arte ez da sinergia horiek bilatzeko lana egin?
Uste dut ez dela ona zapalkuntzak alderatzea. Loturak badaude, baina lotura horiek landu behar dira harremanak landuz. Migratzaileekin, adibidez, ez dugu loturarik. Hori da aldatu behar duguna: landu dezagun harremana kolektibo horiekin; entzun dezagun haien borrokaren berri, eta sor ditzagun elkarlanerako eremuak, indarrak batzeko.
Lan egiteko moduak aldatzeko garaia da?
Euskalgintzak badu berritzeko beharra, eta ari da etxeko lanak egiten. Testuinguru horretan, goxoki bat da Erriberan sortu izana ilusioa piztu duen mugimendu bat. Ilusio hori kutsatu egiten da. Ongi zaindu behar dugu, eta indartu, hortik hartzen dugulako bitamina orain.
Zaindu, nola? Zuek ere abiatu duzue barne prozesu bat, egungo jokalekura egokitzeko. Hori behar da?
Bide luzeko taldea da gurea. Pandemia garaia baliatu dugu Astindu izenburuko gogoeta prozesua egiteko, eta hortik atera diren ondorioetako bat da militatzeko ereduak aldatu egin direla; egoera horri erantzuteko, komunitatearen eredu berria jarri dugu erdigunean, sare moduan aritzeko.
Gaur arratsaldean duzue komunitatearen bilera, Iruñean.
Bai; lau hilabetean behin egiten dugu; kideek ez ezik, EHEren filosofiarekin bat egiten duen edonork parte har dezake. Helburua da denen ekarpenak jasotzea, jendea aktibatzea, eta euskalgintza berriz martxan jartzea.
Gaurko ere, manifestazioa antolatu duzue, 12:00etan, Baluarten. Euskara kanpainan sartzeko?
Euskararen gaia gordeta egon da legealdi honetan; akaso, aurrekoak sortutako frustrazioagatik, aldaketaren gobernuarekin ez baitzen lortu ofizialtasuna. Ofizialtasunak izan behar du euskaldunon gutxieneko eskaera, eta agendan egon behar du, eskubideen markoan. Ofizialtasunaren legealdia izan behar du hurrengoak. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227922/bilboko-san-ignazio-auzoko-kiroldegiko-sabaia-erori-egin-da.htm | Gizartea | Bilboko San Ignazio auzoko kiroldegiko sabaia erori egin da | Ez da inor zauritu, instalazioak itxita zeudela erori baita sabaia | Bilboko San Ignazio auzoko kiroldegiko sabaia erori egin da. Ez da inor zauritu, instalazioak itxita zeudela erori baita sabaia | Bilboko San Ignazio auzoko kiroldegiaren sabaia erori egin da 07:00ak aldera; zehazki, tenis eta padel pistetako sabaia. Lekua itxita zegoenez, ez da inor zauritu. Bilboko Udala zer gertatu den ikertzen ari da. Juan Mari Aburto alkateak Euskadi Irratian adierazi du instalazio «nahiko berria» dela, eta, hortaz, zer gertatu den aztertu beharko dela.
Bilbo Kirolak erakundeak sare sozialen bidez jakinarazi duenez, sabaia erori den pistak itxita egonen dira, baina kiroldegiko gainerako zerbitzuak normal erabiltzen ahalko dira. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227923/zea-mays-taldeak-jasoko-du-adarra-saria.htm | Kultura | Zea Mays taldeak jasoko du Adarra saria | Bilboko rock taldearen 26 urteko ibilbidea saritu du Donostia Kulturak. Ekainaren 21ean, saria jaso, eta kontzertu bat emango dute Viktoria Eugenia antzokian. | Zea Mays taldeak jasoko du Adarra saria. Bilboko rock taldearen 26 urteko ibilbidea saritu du Donostia Kulturak. Ekainaren 21ean, saria jaso, eta kontzertu bat emango dute Viktoria Eugenia antzokian. | Zea Mays taldeak jasoko du aurten Adarra saria, Donostiako Udalak Donostia Kultura elkartearen bidez euskal musikarien ibilbidea omentzeko urtero ematen duen saria. Ekainaren 21ean emango diete, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, eta kontzertu bat emango dute ondoren. Emanaldi horretarako sarrerak maiatzaren 15ean jarriko dituzte salgai.
Aiora Renteria abeslaria izan da gaur goizean sariaren berri emateko egin duten prentsaurrekoan, haren kideak lanean zirelako. «26 urteren ondoren, horrela gabiltza», esan du. «Musika beharrizan moduan egiten dugu, bihotzetik».
Lau musikarik sortu zuten Zea Mays, Bilboko Errekalde auzoan, 1997an, eta hasierako laukote horrek berak jarraitzen du gaur egun taldean: Aiora Renteria (ahotsa), Iñaki Imaz Piti (gitarra), Ruben Gonzalez (baxua) eta Asier Basabe (bateria) dira. 26 urteotan, 11 disko luze argitaratu dituzte; orain arteko azkena, iaz: aurreko bi urteetan binaka kaleratuz joandako abestiak bildu zituzten Adore, Kemena, Kuraia lanean.
Euskadi Gazteko maketa lehiaketa irabazi ondoren grabatu zuten lehenengo diskoa: Zea Mays (Gor, 1998), Berrizko Lorentzo Records estudioan (Bizkaia), Jose Alberto Batiz gitarrista eta ekoizlearekin. Elektrizitatea (Gor, 2000) diskoaren grabazioan, Jose Lastra soinu teknikariarekin hasi ziren lanean, eta urteetan izan da hura taldearen soinu arduraduna. Diskoari izena ematen dion abestia Zea Maysen ezagunenetako bat da: «Taldearen esentzia jasotzen duena: energia, intentsitatea, harmonia eta, guztiaren gainetik, Aiora Renteriaren ahotsa», idatzi zuen Xabier Doncel kazetariak Badok atarian.
Harrobian (Gaztelupeko Hotsak, 2002), Sortuz, grabitatearen aurka (Oihuka, 2004) eta Morphina (Bonberenea Ekintzak, 2007) diskoen atzetik iritsi zen taldearen lanik arrakastatsuena: Era (Bonberenea Ekintzak, 2010). Izan ere, disko horretakoak dira Negua joan da ta eta Kukutza III kantu ezagunak, sekulako oihartzuna izan zutenak diskoa argitaratu berritan.
Taldeak berak ekoitzi ditu bere lanak ordutik. 2013an, Da diskoa grabatu zuten, Dave M. Allen ekoizlearekin (The Cure, Depeche Mode...), eta harengana jo zuten Harro diskoa sortzeko ere (2016). Hurrengo diskoa, Atera (2019), New Yorken nahastu zuten, Hector Castilloren estudioan.
2021eko irailean, Kemena bilduma laburra grabatzen ari zirenean, Aiora Renteria abeslariak umetokiko minbizia zuela jakin zuen, eta larrialdiko ebakuntza bat egin beharko ziotela. Dena gelditu zen kolpean. Operazioa ongi joan zen, ordea, eta hilabete gutxiren buruan berriz bueltan zen egunerokoan. «Zorte erraldoia izan dut», esan zuen orduan BERRIAn, taldearen 25. urteurrenean egindako elkarrizketan.
Aurtengoa da hamargarren Adarra saria: Mikel Laboa, Ruper Ordorika, Benito Lertxundi, Fermin Muguruza, Anari Alberdi, Berri Txarrak, Kepa Junkera, Amaia Zubiria eta Joseba Tapia saritu dituzte aurretik. Marijose Rekalde artista nafarraren brontzezko eskultura bat jaso dute denek. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227924/javier-bardemek-jasoko-du-donostia-sarietako-bat.htm | Kultura | Javier Bardemek jasoko du Donostia sarietako bat | Jaialdiaren inaugurazio ekitaldian emango diote garaikurra antzezle espainiarrari. Hura da festibaleko aurtengo kartel nagusiko protagonista ere. Irailaren 22tik 30era izango da Zinemaldiaren 71. aldia. | Javier Bardemek jasoko du Donostia sarietako bat. Jaialdiaren inaugurazio ekitaldian emango diote garaikurra antzezle espainiarrari. Hura da festibaleko aurtengo kartel nagusiko protagonista ere. Irailaren 22tik 30era izango da Zinemaldiaren 71. aldia. | Bost urte dira Donostiako Zinemaldiak kartelak egiteko bide berri bati heldu ziola. «Zinematografia garaikidearen figura bat» izaten da ordutik jaialdiaren irudi ofiziala. Hala, eta aurrez Isabelle Huppert, Penelope Cruz, Willem Dafoe, Sigourney Weaver eta Juliette Binoche izan diren bezala, Javier Bardem du protagonista 71. aldiko kartel ofizialak. Aktore espainiarrak protagonismo bikoitza izango du, gainera, jaialdiak hari emango baitio aurtengo Donostia sarietako bat. Festibalaren inaugurazio ekitaldian izango da hori; irailaren 22tik 30era egingo dute aurtengo Zinemaldia.
Zinemaldiko publikoak ezaguna du Bardem (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1969), eta ongi ezagutzen du Bardemek Zinemaldia, hogei bat aldiz izan baita Donostian. Hain zuzen, jaialdian lehen aldiz parte hartu eta 30 urtera jasoko du Donostia saria aktoreak. 1993. urtean izan zen hori, Bigas Luna zinemagilearen Huevos de oro filmak Sail Ofizialean parte hartu zuenean. Jose Luis Rebordinos jaialdiko zuzendariaren esanetan, «Bardem da, gaur egun, nazioartean ospe handiena duen aktore espainiarra, eta Zinemaldia haren bilakaeraren lekuko izan da hasiera-hasieratik».
Tabakaleran egindako aurkezpen ekitaldian, antzezlearen bilakaera laburbiltzen duen ikus-entzunezkoa proiektatu du festibalak, eta, une batean, Zinemaldia berentzat zer den azaltzen du bertan Bardemek: «Donostia, niretzat, opari bat da; hemen hainbeste alditan izan naiz... Hemen hasi zen dena». Izan ere, hurrengo urtean, 1994an, berriro itzuli zen Donostiara, eta gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra jaso zuen Días contados (Imanol Uribe) nahiz El detective y la muerte (Gonzalo Suarez) filmetako interpretazioengatik.
Sariz jositako ibilbide baten hasiera besterik ez zen hura, ehundik gora garaikur hartu baititu eskuetan orduz geroztik. Horien artean daude, besteak beste, Oscar, Urrezko Globo eta Bafta bana, No Country for Old Men filmarengatik (2007); aktore onenaren saria Cannesko jaialdian Biutiful lanagatik (2010); Volpi Kopa Veneziako jaialdian, Before Night Falls (2000) eta Mar adentro (2004) filmetako antzezpenengatik; Goya sari bana Días Contados (1994), Boca a boca (1995), Los lunes al sol (2002), Mar adentro (2004), Biutiful (2010) eta El buen patrón (2021) filmetako aktore lanagatik zein dokumental onenarena Hijos de las nubes, la última colonia (2012) ekoizteagatik; eta Europako Zinema Akademiaren saria.
Lehen aldiz 1993an, eta azken aldiz orain bi urte izan zen aktorea jaialdian, Fernando Leon de Aranoaren El buen patrón Sail Ofizialean lehiatu zenean. Tartean, beste hamaika alditan izan da Donostian, askotariko filmen eskutik, hala nola Perdita Durango (Alex de la Iglesia, 1997), Carne trémula (Pedro Almodovar, 1998), Los lunes al sol (Fernando Leon de Aranoa, 2002) eta Vicky Cristina Barcelona (Woody Allen, 2008).
Rebordinosek azaldu duenez, duela bi urte jakinarazi zioten aktoreari aitortza egingo ziotela, eta poz handia hartu zuen, «jaialdia asko maite baitu». Agenda arazoak tarteko, baina, orain arte ezin izan du jasotzera etorri. Beste sortzaile batzuei Donostia Saria ematen ere ageri da Bardem bideoan, tartean, John Malkovichi (1998), Robert de Nirori (2000) eta Julia Robertsi (2008). Oraingoan, baina, berak jasoko du garaikurra.
Objektu bat, izaera bat
Bardem koloretsu bat ageri da Zinemaldiaren aurtengo kartelean. Dimension publizitate agentziak sortu du, Nico Bustos argazkilariak aktoreari eginiko bi irudi oinarri hartuta. Haiek bata besteari gainjarrita eta kolore biziz jantzita, «pertsonaien barrenera sartzeko eta bere itxura bestelakotzeko duen kameleoi gaitasunari» aitortza egiten dio afixak, agentziako kideek adierazi dutenez. «Kartel honetan, Javier Bardemen gaitasun poliedriko hori islatzen saiatu gara, eta koloreak dira hark bere interpretazio lanei ematen dien margo geruza desberdin horien ispilu».
Jaialdiko sail bakoitzaren kartelak ere Dimensionek diseinatu ditu, Jose Luis Lopez Zubiria argazkilariarekin batera, eta, azaldu dutenez, «erretorika bisualak sortzera» jolas egin dute, zenbait objekturen —mailu batek kolpatzen duen kopa, suak hartutako txikori belarraren lorea...— eta sail bakoitzaren ezaugarri espezifikoen artean loturak sortzeko: ausardia, Zuzendari Berriak atalean; energia, Horizontes Latinosen; aurreikusi ezin dena, Zabaltegi-Tabakaleran; apartekotasuna, Perlak-en; lotsagabetasuna, Nest sailean; ondarea, Culinary Zineman; eta nortasuna, Zinemiran. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227925/year-of-the-shark-filmak-irabazi-du-fant-jaialdiko-sari-nagusia.htm | Kultura | 'Year of the Shark' filmak irabazi du Fant jaialdiko sari nagusia | Marc Martinez zuzendari katalanaren 'Tigre místico' laburra ere saritu du epaimahaiak, eta Lle Godoyren 'Encajada'-k jaso du Euskal Filmik Onenaren Saria | 'Year of the Shark' filmak irabazi du Fant jaialdiko sari nagusia. Marc Martinez zuzendari katalanaren 'Tigre místico' laburra ere saritu du epaimahaiak, eta Lle Godoyren 'Encajada'-k jaso du Euskal Filmik Onenaren Saria | Surflari baten desagerpenak hankaz gora jarri du Atlantikoko kostaldea. Marrazo bat dabil Frantziako uretan, antza. Majak, erretiratzeko zorian dagoen kostazainak, bere azken misioari ekiteko eta badia salbatzeko aukera probesten du momentu horretan. Horixe du abiapuntu Ludovic eta Zoran Boukherma anaien Year of the shark (2022) filmak, eta Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoko Filmik Onenaren Saria jaso dute hari esker.
Sail Ofizialeko Film Laburrik Onenaren Saria Marc Marinez zinemagileak jaso du, Tigre místico lanagatik. Lle Godoyren Encajada-rentzat izan da, berriz, Euskal Film Laburrik Onenarena. Azken hori saritu du publikoak ere, Alain Ughetto zinemagilearen No Dogs or Italians Allowed lanarekin batera.
Euskal Film Laburretan Antzezpen Onenaren Saria Ane Guisasolarentzat izan da, Encajada filmean egindako interpretazioagatik.
Magdalena Lauristch zuzendariaren Rubikon filmak jaso du Euskal Gidoigileen Elkarteak Sail Ofizialeko Film Luzeen Gidoirik Onenaren saria. Epaimahaikoen hitzetan, «erritmo eta tentsio narratiboaren erabileragatik, eta zientzia fikzioaren baliabideak historia unibertsal bezain humanista bat kontatzeko erabiltzeagatik» saritu dute haren lana.
Saritutako lan guztiekin proiekzio berezi bat egingo du jaialdiak bihar, Bilboko BBK aretoan. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227926/inaki-iturriotz-eta-ibai-amillategi-nagusitu-dira-sailkapen-faseko-saioetan.htm | Kultura | Iñaki Iturriotz eta Ibai Amillategi nagusitu dira sailkapen faseko saioetan | Diman eta Muxikan jokatu ziren atzo arratsaldean Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkatzeko saioak. | Iñaki Iturriotz eta Ibai Amillategi nagusitu dira sailkapen faseko saioetan. Diman eta Muxikan jokatu ziren atzo arratsaldean Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkatzeko saioak. | Bigarren eguna izan zuen atzo Bizkaiko Bertsolari Txapelketako sailkapen faseak. Saio bi jokatu ziren, Diman eta Muxikan, eta Iñaki Iturriotzek eta Ibai Amillategik irabazi zituzten.
Dimako eskolan egin zen saioetako bat, eta 182 punturekin gailendu zen Iñaki Iturriotz Zuluaga. Haren atzetik, honela geratu zen sailkapena: Aitor Arrutia Azkueta (180,5), Koldo Gezuraga Seijido (172,5), Ander Sarriugarte Garcia (167,5), Iker Garitagoitia Astigarraga (166) eta Peio Lago Iturriaga (129,5). Igor Menika izan zen gai jartzailea, eta Ander Txakartegi, Graxi Arregi, Jurgi Fuentes eta Ariane Elejabarrieta aritu ziren epaile eta idazkari lanetan.
Muxikan, ostera, Ibai Amillategi Omaetxebarria izan zen garaile, 195,5 punturekin. Segidan geratu ziren Inazio Vidal Gurrutxaga (184,5), Maite Sarasola Isazelaia (180), Peru Vidal Gurrutxaga (177,5), Naroa Torralba Rodriguez (154,5) eta Ana Picallo Perez (141,5). Zihara Jainaga aritu zen gai jartzaile lanetan, eta Beñat Romero, Garazi Mendoza, Miriam Juaristi eta Itziar Basterretxea izan ziren epaileak eta idazkaria.
Aulestin eta Sopelan hurrengoak
Datorren asteko saioak Aulestin eta Sopelan izango dira, 18:30ean. Guztira, zortzi kanporaketa jokatuko dira, eta puntuazioz sailkatuko dira udazkenean hasiko den Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako.
Saio guztietarako sarrerak esteka honetan daude eskuragarri. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227927/sudango-zibilak-babesteko-konpromisoa-hartu-dute-armadak-eta-paramilitarrek.htm | Mundua | Sudango zibilak babesteko konpromisoa hartu dute armadak eta paramilitarrek | Biztanleriaren premiak asetzeko engaiamenduak hamar eguneko su etena adostea du helburu, baina AEBek esan dute akordioa «urrun» dagoela oraindik. | Sudango zibilak babesteko konpromisoa hartu dute armadak eta paramilitarrek. Biztanleriaren premiak asetzeko engaiamenduak hamar eguneko su etena adostea du helburu, baina AEBek esan dute akordioa «urrun» dagoela oraindik. | Sudango gerra amaitzeko orain arteko urrats eraginkorrena egin dute armadak eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak. Izan ere, bi aldeek konpromisoa hartu dute zibilak babesteko eta laguntza humanitarioa bermatzeko. Armadako eta RSFko ordezkariek iragan larunbatean hasi zituzten lehen negoziazioak, Jiddan (Saudi Arabia), eta AEB Ameriketako Estatu Batuek eta Saudi Arabiak adierazpen bateratu batean jakinarazi dute bi aldeek hitzartutako ituna. Engaiamenduak, funtsean, hamar eguneko su etena adostea du helburu, baina Washingtonek aurreratu du akordioa «urrun» dagoela oraindik.
«Nazioarteko zuzenbide humanitarioari eta giza eskubideei jarraituz», armadak eta talde paramilitarrak biztanleriaren premiak asetzeko hainbat konpromiso jaso dituzte sinatutako adierazpenean; laguntza humanitarioaren hornidura ziurtatzea, oinarrizko zerbitzuak lehengoratzea, bi aldeetako indarrak ospitaleetatik erretiratzea eta hildakoak errespetuz ehorzten uztea.
Hitzarmen hori lortu ondoren, Jiddako elkarrizketek hamar eguneko menia eraginkorrari buruzko akordioa erdiestea izango dute helburu, «jarduera horiek egin daitezen». Hain zuzen, segurtasun neurriek barne hartuko dute mekanismo bat AEBek, Saudi Arabiak eta nazioarteak babestutako su etena ikuskatzeko.
Komunikatuaren arabera, «Sudango zibilekin eta eskualdeko eta nazioarteko bazkideekin liskarrak behin betiko eteteko proposatutako elkarrizketei» helduko die joan den larunbatean Saudi Arabiak hasitako negoziazioak. Oharrak, halaber, nabarmentzen du bitartekariek —Washingtonek, Rigak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak— «itxaropena» dutela aurrez aipatutako aldeek elkarrizketetan parte har dezaten.
Saudi Arabiako Atzerri ministro Saud al-Faisalek Twitterren adierazi duenez, Jiddan adostutakoa «lehen urratsa» izan da. Haren esanetan, apirilaren 15ean borrokak piztu zirenetik Sudanek duen krisia «inoiz ez bezalakoa» da. «Elkarrizketak eta zibilen babesarekiko konpromisoaren adierazpena lehen urratsa izan da, eta urrats gehiago egingo dira. Garrantzitsuena adostutakoa betetzea da, eta [Saudi Arabiako] erresumak lan egingo du Sudanen segurtasuna eta egonkortasuna itzuli arte», azpimarratu du.
Bien bitartean, aire erasoak eta artilleria bonbardaketak izan dira gaur goizaldean Khartumgo sarrera inguruan. Zenbait lekukok Al-Jazeera hedabideari adierazi diotenez, gerra hegazkinak ikusi dituzte hiriburua zeharkatzen, baina azken orduko borrokak «lasaiagoak» izan dira aurreko egunetakoekin alderatuta. «Akordioak gerra baretuko duela espero dut, baina artilleriako bonbardaketekin eta aire erasoekin esnatzen ari gara egunero», adierazi dio Mohamed Abdallah 39 urteko sudandarrak Ekialde Hurbileko komunikabideari, Khartum hegoaldean.
Guda piztu zenetik, zenbait su eten hitzartu dituzte bi aldeek, baina elkarri egotzi izan diote menia urratu izana. Horrekin lotuta, Mendebaldeko herrialdeek atzo gaitzetsi egin zituzten bi aldeek zibilen aurka egindako «gehiegikeriak», Genevan (Suitza) egindako giza eskubideei buruzko bileran. NBEk, Afrikako Batasunak eta IGAD Gobernu Arteko Garapenerako Agintaritzak nabarmendu zuten armadak eta talde paramilitarrak jarraibide «argiak» helarazi behar dizkietela herritarrei, eta laguntza modu seguruan emateko eskatu zien.
Giza krisia, agerian
Gatazkak giza krisia eragin du, eta zibilak egoera larrian utzi; besteak beste, sarri eteten dira elektrizitatea eta ura, eta elikagai eskasia dute. Horrez gain, nazioarteko GKE gobernuz kanpoko erakundeek eta tokiko komunikabideek jakinarazi dute osasun sistema ia geratuta dagoela. Hori gutxi ez, eta NBEko erakunde Unicefek gaur salatu du haurren tratamendurako elikagai terapeutikoak ekoizten zituen fabrika bati su eman diotela Khartumen; 14.500 bat elikagai kaxa kiskali dira, Unicefeko eledun James Elderrek Genevan jakinarazi duenez. Eraikin hartan, Sudanen malnutrizio larria pairatzen duten haurrentzako elikagai guztien %60 ekoitzi zituzten iaz.
Hori ikusita, Elderrek adierazi du elikagai terapeutikoen 34.000 bat kaxa bidaliko dituztela Frantziatik Sudanera; 81.000 kaxa gehiago eramatekoak dira hilaren amaiera aldera. Gerra eta gertakari hori gorabehera, haurrei tratamendua ematen dieten programen %80 lanean ari dira oraindik ere Sudanen. AEBetako Estatu Departamentuko goi funtzionario batek, berriz, esan du bi aldeek gaur goizean sinatutako adierazpenak laguntza humanitarioaren jarioa eta ur eta elektrizitate zerbitzua hobetzea erraztuko duela.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak emandako azken datuen arabera, 600 zibil baino gehiago hil eta 5.127 zauritu dituzte hiru asteotan, batez ere Khartumen, horren inguruan eta Darfurren —errialdearen mendebaldean—; eskualde horretan, hain zuzen, 528 lagun hil dituzte. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, gutxienez 200.000 bat herritarrek pasatu dute muga inguruko zazpi herrialdeetara ihes egiteko; UNHCRk espero du kopuru hori 860.000ra igoko dela asteotan. Horrez gain, jada 700.000 barne desplazatu eragin ditu gerrak, eta erakundeak ohartarazia du giza hondamendi bat gertatuko dela borrokak ez badituzte eteten. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227928/alarma-hotsak-piztu-dituzte-jerusalemen-aire-erasoen-laugarren-egunean.htm | Mundua | Alarma hotsak piztu dituzte Jerusalemen, aire erasoen laugarren egunean | Israelgo armadak bonbardaketei ekin die berriz gaur goizaldean. Jihad Islamikoko beste bi kide hil ditu. Tel Aviv erretiratu egin da su eten bat negoziatzeko zeharkako elkarrizketetatik. | Alarma hotsak piztu dituzte Jerusalemen, aire erasoen laugarren egunean. Israelgo armadak bonbardaketei ekin die berriz gaur goizaldean. Jihad Islamikoko beste bi kide hil ditu. Tel Aviv erretiratu egin da su eten bat negoziatzeko zeharkako elkarrizketetatik. | Hamahiru orduko barealdiaren ostean, suziri hotsekin iratzarri dira Gazan. Ezkutua eta gezia operazio militarraren laugarren eguna da gaurkoa, eta goizean goiz misilak jaurtitzen hasi da Israel. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, asteartetik 34 pertsona hil dira: 33 palestinar —hamabost zibil; horietatik sei haurrak— eta israeldar bat, eta ehun lagunetik gora zauritu dituzte.
Azken biktimak Jihad Islamikoko bi kide dira, Gazako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez. Israelek Gaza hiriko bizitegi auzo bati egin dion erasoan hil dituzte. Horrez gain, Israelgo kolono batek palestinar bati tiro egin dio goizean, Silwad herritik gertu, Zisjordanian, Ramallahtik hamar bat kilometrora. Zauritua larrialdietara eraman dute.
Israel Jihad Islamikoaren zenbait postu militar eta egoitza bonbardatzen ari da goizaldetik, eta Gazako miliziek erantzun egin dute. Palestinako eremu horretatik jaurtitako suziri batek juduen kolonia bat jo du Jerusalem ekialdean. Ez da zauriturik izan.
Jihad Islamikoko bost buruzagi hil dituzte lau egunotan, eta, Israelgo armadako bozeramaile Daniel Hagariren arabera, zerbitzu sekretuen «lan onari esker» lortu dute horiek hiltzea. Baina bi aldeen arteko menia bat adosteko Jihad Islamikoak jarritako baldintza bat urratzen dute hilketa horiek: erakundeko kideen aurkako «hilketa selektiboak» amaitzea, hain zuzen.
Jihad Islamikoko bozeramaile Dawud Shihabek Middle East Eye hedabideari adierazi dionez, Jerusalemera eta Zisjordaniako beste kolonia judu batzuetara jaurti dituzten suziriak «mezu bat» dira, Israelek aintzat hartu ditzan erresistentzia palestinarrak su etenerako ezarri dituen baldintzak.
Egipto bitartekari lanetan aritu da Israelen eta Gazako talde armatuen arteko su eten bat lortzeko, baina Israelek gaur jakinarazi du bere burua erretiratu duela zeharkako elkarrizketa horietatik.
Gazako operazio militarraren ondorioz, azken hilabeteetan gobernuaren kontrako protestak antolatu dituzten taldeek bertan behera utzi dituzte mobilizazioak. Joan den urtarriletik,milaka herritar irten dira larunbatero kalera Israelgo hiri garrantzitsuenetan, Tel Avivek aurkeztu zuen erreforma judiziala salatzeko, iritzita «demokrazia arriskuan» jartzen zuela. Manifestazioen deitzaileek argitu dute «segurtasun arrazoiengatik» etengo dituztela soilik protestak, eta gobernuaren kontra mobilizatzen jarraituko dutela ziurtatu.
Israelgo Finantza ministro eta Alderdi Sionista Erlijiosoko buru Bezalel Smotrichek adierazi du «Gazara itzultzeko garaia» iritsi dela «ziurrenik», Hamas desegin eta eremua «desmilitarizatzeko». Israelek 2005ean atera zituen bere tropak Gazatik, eta lurraldea Hamasen agintepean da ordutik, baina Israelek erabateko blokeoa ezarri zion 2007an. Smotrichen esanetan, Gazan sartzeko aukera hori ez da eztabaidatu oraingoz segurtasun agintaritzaren organoetan.
Gazako muga itxita
Ia etenik gabeko aire erasoek ehun palestinar inguru zauritu dituzte, eta hirurehun etxebizitza baino gehiago birrindu. Halere, asteartetik, Israelek itxita dauka Beit Hanuneko muga: debekatuta dago alde batetik bestera igarotzea, baita larrialdizko giza beharrei erantzuteko ere.
Ondorioz, zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunderen arabera, 292 paziente inguruk ezin dute jaso osasun tratamendurik. Minbizia dute batzuek, eta Israelgo ospitaleetan soilik jaso dezakete behar duten arreta. Horiek horrela, zenbait GKEk gutun bat bidali zieten atzo Israelgo buruzagi batzuei, eskatzeko ireki ditzatela mugak giza laguntza eta osasun arreta behar duten zibilentzat.
Gaur-gaurkoz, Israelek ez dio erantzun eskaera horri, baina biltzeko eskubidea mugatu du Gaza ondoko herrietan: 50 pertsona bildu ahal izango dira gehienez. Neurria bihar arratsaldeko zortziak arte egongo da indarrean.
Urteurren mingotsa
Israelgo indarrek Al Jazeera telebista kateko kazetari Xireen Abu Akleh hil zutela urte bat bete zen atzo. Israelgo armada Jeninen egiten ari zen sarekada baten berri ematen ari zela egin zion tiro Israelgo agente batek.
Haren heriotzarekin loturarik izatea ukatu zuten Israelgo indarrek. Zenbait hilabeteren ondoren, iazko irailean, aitortu zuten litekeena zela Israelgo agente batek tiro egin izana, baina «istriputzat» jo zuten gertatutakoa. Atzo, Hagarik barkamena eskatu zuen, CNN telebista katean egindako elkarrizketa batean, baina ez zuen aitortu Israelgo armada errudun denik. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227929/aske-geratu-da-urko-labeaga-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Urko Labeaga euskal presoa | Baldintzapean aske zegoen 2021eko abuztutik. | Aske geratu da Urko Labeaga euskal presoa. Baldintzapean aske zegoen 2021eko abuztutik. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Urko Labeaga euskal presoa aske geratu da, 25 urteko zigorra beteta. 1998tik zegoen preso, eta 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. 2020an jaso zuen, ordea, hirugarren gradua, Villabonan preso zegoela (390 kilometrora, Espainia); orduan, Martuteneko espetxera (Gipuzkoa) lekualdatzea proposatu zuen espetxe hark. 2021eko abuztuan, berriz, baldintzapean aske utzi zuten. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227930/adegiren-eta-elaren-arteko-aliantza-gaitzetsi-du-labek.htm | Ekonomia | Adegiren eta ELAren arteko «aliantza» gaitzetsi du LABek | Aliantza hori gabe Gipuzkoako metalgintzan akordio hobeago bat lortu litekeela uste du sindikatu abertzaleak. | Adegiren eta ELAren arteko «aliantza» gaitzetsi du LABek. Aliantza hori gabe Gipuzkoako metalgintzan akordio hobeago bat lortu litekeela uste du sindikatu abertzaleak. | Gipuzkoako metalgintzan Adegik, ELAk eta UGTk aurreakordioa sinatu ostean, ELAk Gipuzkoako patronalarekin duen «aliantza» eta «elkarlana» salatu ditu LABek. Izan ere, sindikatu abertzalearen ustez, patronalaren lehen proposamena onartu dute sindikatu biek, eta «mobilizazioari uko» egitea egotzi die. LABen ustez, patronalaren eta ELAren arteko aliantza hori egongo ez balitz, akordio hobea lortu zitekeen Gipuzkoako metaleko langileentzat. Sindikatuak gaur eman ditu akordioaren inguruko azalpenak, Donostiako egoitzan.
«ELA eta koherentzia ez datoz bat: batzuetan balio ez duenak beste batzuetan balio die», adierazi du Usua Lasak, LABeko Gipuzkoako Industria arduradunak. Hori da, hain zuzen ere, ELAk gainontzeko sindikatuei leporatzen diena. Akordioa sinatu ostean, euskal sindikatuak hainbat taula argitaratu zituen, Hego Euskal Herriko lau lurraldeetako metaleko hitzarmenak alderatuz. Bertan ikusten da Gipuzkoako metalgintzan lortu dela soldata igoera handiena, eta bereziki nabarmendu dute Bizkaiko eta Gipuzkoako itunen arteko ezberdintasuna: «Eibarren (Gipuzkoa) edo Ermuan (Bizkaia) lehen mailako ofizial gisa lanean diharduten langileen arteko aldea 6.000 euro baino handiagoa izango da». Horri buruz, Lasak adierazi du LABek ez duela asmorik halako konparazioetan sartzeko, eta nabarmendu du sindikatuen funtzioa langileei tresnak ematea dela, ahalik eta hitzarmen onenak lortzeko, haien aburuz Gipuzkoan gertatu ez dena.
Ikusi gehiago: Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiari elkarrizketa: «Grebek herri hobe bat eraikitzen dute»
Arabako eta Bizkaiko hitzarmenen negoziazioetan LAB «erabakigarria» izan dela adierazi du Kris Gete LABeko Industria Federazioko arduradunak, eta gehitu du bi borroka horiek «aurrekariak» izan zirela Gipuzkoako itunaren negoziaziorako. Akordio horien ostean, baina, gatazka eta borroka saihestea egotzi dio ELAri: «Adegik ondo irakurri du Arabako eta Bizkaiko borrokek utzitako mezua. Gatazka ekidin nahi izan du, eta ELA topatu du bidean. Aliantza horrek Adegiri egiten dio mesede».
Ikusi gehiago: Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiari elkarrizketa: «LABek ez du izan patronalaren bultzadarik; hori esan dezakeen sindikatu bakarra gara»
ELAren eta Adegiren arteko «aliantza» horren beste hainbat adibide mahaigaineratu ditu sindikatu abertzaleak. ELAk Gipuzkoan grebak sustatzen dituela onartu du Lasak, baina gehitu du Adegi «patronal nagusia ez den sektoreetan» izan ohi direla: «ELAk uko egin dio mobilizazioari elikadura sektorean, ostatuen hitzarmenean ere greba saihestu dute, eta Gozogintza eta Okindegiko hitzarmenak greba deialdirik gabe sinatu dituzte».
Azkenik, UGTrekiko ELAk duen jarrera ere nabarmendu du Lasak. Dio UGT beste negoziazio mahai askotan kanpoan utzi duela ELAk, baina oraingoan onartu egin duela Gipuzkoako metalgintzako mahaian UGTren parte hartzea, «nahiz eta ordezkaritzaren %10era ez iritsi».
Grebak eztabaidagai
Azkenaldiko ELAren eta LABen arteko xextra horretan, greben inguruko auzia lehen lerroetan dago. Azkenaldian, ELA berebiziko ahalegina egiten ari da bistarazteko greba gehien deitzen dituen sindikatua dela, baina LABek nabarmendu du ELAk Gipuzkoako metalean mobilizazioa eta borroka saihestu dituela: «ELAk bazekien hitzarmen hau sinatuko zuela», adierazi du gaur Lasak. Hala ere, ELAk adierazi du sindikatu guztiei proposatu ziela sei eguneko greba borrokaldia, baina ezezkoa jaso zutela.
ELAren bertsio hori gezurtatu egin du Lasak: «Negoziazio prozesu honetan, ez dugu inoiz jaso beste sindikatu baten mobilizazio eskaintzarik. Dakidan bakarra da mobilizazio eta greba proposamen guztiak LABek egin dituela, LABek bakarrik. Egin diren bilera intersindikal guztiak gure ekimenez egin dira, bai lehena, bai bigarrena eta bai hirugarrena ere». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227931/sos-himalayak-omenaldia-egingo-dio-inaki-otxoa-de-olzari-maiatzaren-21ean-hil-zeneko-15-urteurrenean.htm | albisteak | SOS Himalayak omenaldia egingo dio Iñaki Otxoa de Olzari maiatzaren 21ean, hil zeneko 15. urteurrenean | Unanu herrian (Nafarroa) eta Beriain mendian, lagunek eta senideek Annapurnan zendutako mendizalea oroituko dute. Musika, gastronomia postuak eta bazkaria izango dira, besteak beste. Bildutako dirua Makaluko (Nepal) ospitalera bidaliko dute. Azken fasean dago fundazioaren gaur egungo proiekturik garrantzitsuena. | SOS Himalayak omenaldia egingo dio Iñaki Otxoa de Olzari maiatzaren 21ean, hil zeneko 15. urteurrenean. Unanu herrian (Nafarroa) eta Beriain mendian, lagunek eta senideek Annapurnan zendutako mendizalea oroituko dute. Musika, gastronomia postuak eta bazkaria izango dira, besteak beste. Bildutako dirua Makaluko (Nepal) ospitalera bidaliko dute. Azken fasean dago fundazioaren gaur egungo proiekturik garrantzitsuena. | Iñaki Otxoa de Olza-SOS Himalaya fundazioak omenaldia egingo dio alpinista nafarrari maiatzaren 21ean, Unanu herrian, hil zela 15 urte bete diren honetan. Urteurrena gogoan, lagunek, senideek eta fundazioak berak jardunaldi solidarioa antolatu dute. 08:30ean hasiko dira ekitaldiak: ordu horretan, Beriain mendira igoko dira nahi duten guztiak. Otxoa de Olza bera hainbatetan joaten zen mendi horretara entrenatzera, eta 2008an ere omenaldia egin zioten, hil berritan.
10:45ean, beste talde bat irtengo da Unanutik, Iñakiren oroimenezko monolitora. Duela 15 urte, Beriainera igotzen den ibilbidetik gertu dagoen basoko soilgune batean paratu zuten monolitoa. Helburua da bi zutabeak (igoerakoa eta jaitsierakoa) oroigarri lekuan elkartzea, 11:45ak inguruan. Hain zuzen, ordu eta leku horretan izango da mendiko omenezko ekitaldia.
Bitartean, herrian herriko gastronomiako hainbat postu egongo dira 11:00etatik aurrera, eta txikienek eskalada horma batean probatzeko eta eskalatzeko aukera izango dute, Azken Kolpe txalaparta taldeak girotuta.
Menditik jaitsi ondoren, 13:30ean, Otxoa de Olzaren omenezko bigarren ekitaldia egingo da, Unanuko frontoian. Iñakiren senideek parte hartuko dute, Atarrabia abesbatzak giroturik. Fundazioaren lagunei eta boluntarioei oroigarriak emango zaizkie, eta hainbat zozketa ere izango dira. Ondoren, bazkari solidarioa egingo da frontoian bertan, eta elastiko bana emango zaie partaide guztiei, egunaren oroigarri. Amaitzeko, El Desague taldearen kontzertu solidarioa izango da.
Txartelak, bazkaria eta elastikoa barne, fundazioaren webguneko denda solidarioan eta Iruñeko Muga liburu dendan eros daitezke, 25 euroan. Gehienez ere 300 pertsonarentzat izango da lekua.
Egun horretan bildutako dirua Makaluko ospitalearen proiektua amaitzeko lanetarako izango da. Ospitale horrek Makalu mendiaren ibarreko 20.000 pertsonari emango die arreta. Gaur egun, eraikuntza lanak ia amaiturik daude, eta langile finkoak kontratatzea eta ekipoak erostea falta da. Azken hilabete hauetan, adibidez, Iruñeko Salestarren ikastetxeko ikasleek egindako inkubagailu bat paratu da ospitalean, eta laster Galdakaoko ospitaleak eta Zaragozako Miguel Servet ospitaleak emandako bi elektrokardiografo bidaliko dira.
SOS Himalayari buruz
Iñaki Otxoa de Olza-SOS Himalaya fundazioa 2009ko irailaren 29an sortu zen, Iñaki Otxoa de Olza alpinista nafarraren memoria gorde eta zabaltzeko eta bizirik zela amaitu gabe utzi zituen lankidetza proiektuak amaitzeko. Gaur egun, batez ere Makalu ibarrean (Nepal) ari da lanean fundazioa, ospitale bat eraikitzeko lanak amaitzen eta hainbat eskola kudeatzen. Gainera, beste bi azpiegitura eraikitzeko lanetan laguntzen ari da: alkoholismoaren errehabilitaziorako zentro bat eta etxaldea duen ekobaratze bat.
EGITARAUA 08.30: Beriaingo igoeraren irteera, Unanutik. 10.45: Monolitoan izango den omenaldirako irteera, Unanutik bertatik. 11.00: Herriko gastronomia postuen eta eskalada hormaren irekiera, Azken Kolpe txalaparta taldeak giroturik. 11.45: Mendizaleen omenaldia monolitoan Iñaki Otxoa de Olzari. 13.30: Iñakiren oroimenezko ekitaldia Unanuko frontoian, Atarrabia abesbatzarekin eta Iñakiren senideekin. 14.00: Oroigarri solidarioen banaketa. 14.30: Bazkari solidarioa Unanuko frontoian. 16.30: Kontzertua El Desague taldearen eskutik.
Izen emateak: fundazioaren webgunean eta Iruñeko Muga liburu dendan. Prezioa: 25 euro. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227933/demi-volleringek-irabazi-du-itzuliko-lehen-etapa-erakustaldia-emanda.htm | Kirola | Demi Volleringek irabazi du Itzuliko lehen etapa, erakustaldia emanda | Txirrindulari herbeheretarrak erasoa jo du azken mendatean, Urkaregin, eta alde handia atera die aurkari guztiei helmugan: 47 segundo Marlen Reusserri, 49 Katarzina Niewiadomari, eta 51 Annemiek van Vleuteni eta Olivia Barili | Demi Volleringek irabazi du Itzuliko lehen etapa, erakustaldia emanda. Txirrindulari herbeheretarrak erasoa jo du azken mendatean, Urkaregin, eta alde handia atera die aurkari guztiei helmugan: 47 segundo Marlen Reusserri, 49 Katarzina Niewiadomari, eta 51 Annemiek van Vleuteni eta Olivia Barili | Euskal Herriko Itzuliko lehen ekitaldia amaitu zen bezala hasi da bigarrena: Demi Vollering (SD Worx) igo da podiumaren koskarik gorenera, soinean maillot horia duela. Txirrindulari herbeheretarrak erakustaldia eman zuen iaz Itzuliko hiru etapak irabazita, eta, gaur, beste erakustaldi bat eman du: nagusitasunez irabazi du Etxebarria eta Markina-Xemein (Bizkaia) artean jokatutako aurreneko etapa.
Volleringek etapako azkeneko mendatean jo du erasoa, Urkaregin, eta aurkari bakar bat ere ez da gai izan haren gurpilari jarraitzeko. Jaitsieran ere bikain moldatu da, eta alde handiarekin helmugaratu da. 47 segundo atera dizkio Marlen Reusser taldekide suitzarrari, 49 Katarzina Niewiadoma poloniarrari (Canyon), eta 51 Annemiek van Vleuten (Movistar) herrikideari eta Olivia Baril kanadarrari (UAE). Helmugako gainsariei esker, alde handiagoa du sailkapen nagusian: 50 segundo ateratzen dizkio Reusseri, 55 Niewiadomari, eta 1.01 Van Vleuteni eta Bariri. Bi etapa falta dira oraindik jokatzeko, baina Volleringek nahiko bideratuta utzi du Itzulia bigarren aldiz jarraian irabaztea.
Gogotik egin du euria etapa osoan, eta horrek tentsioa eragin du. Ez da egon arriskatzeko giroa. Hala, tropelak bat eginda egin ditu lehen 30 kilometroak. Miryam Nuñezek (Massi) egin du aurreneko ahalegina: hamar kilometro inguru egin ditu aurrean, tropelak harrapatu duen arte. Jarraian, beste saiakera batzuk egon dira, baina tropelak ezerezean utzi ditu guztiak. Aurreneko mendatea iristear zen, Hirugarren Mailako Gontzagaraigana, eta horra ailegatu arte kontrolpean izan nahi izan du lasterketa. Nahi eta lortu ere. Etapa erdia jokatuta, bat eginda zegoen onenen tropela.
Jaitsieran, ordea, aurrera egin du Anna Kiesenhoferrek (Israel). Austriarrak badaki zer den urrutitik erasoa jota irabaztea: horrela jantzi zuen urrezko domina 2021eko Tokioko Olinpiar Jokoetan. Kiesenhoferri Aurela Nerlo poloniarra (Massi) batu zaio. Ondo moldatu dira biak erreleboka, eta, horri esker, aldea egiten hasi dira; ohartu orduko, minutu baten aldea lortu dute.
Baina tropela serio jarri da: bete-betean hasi da lanean, bi iheslariei aldea kentzen. Helmugarako hamabost kilometro falta zirela harrapatu ditu, Elgoibarren (Gipuzkoa). Hala, indartsuenen taldeak elkarrekin ekin dio eguneko bigarren eta azken mendatea igotzeari: Urkaregi, Bigarren Mailakoa.
Borroka espero zen, eta errepidea tentetu bezain laster hasi da borroka. Volleringek ez du itxaron nahi izan, eta segituan jo du erasoa. Niewiadomak bakarrik eutsi dio, baina berehala geratu da atzean. Atzerago geratu dira beste txirrindulari guztiak, tartean Van Vleuten, ustez Volleringen aurkari nagusia Itzulia irabazteko.
Iazko ekitaldian eta denboraldi honetan erakutsi duen pedal kolpe arin eta indartsuarekin igo ditu Volleringek Urkaregiko aldapak. Berehala lortu du minutu erdi baten aldea, baina egurrean jarraitu du, abantaila handitzen, aldapan gora, behera zein ordekan. Bakar-bakarrik eta pozarren iritsi da helmugara.
Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) izan da lehen euskal txirrindularia, 21. postuan, 3.41era. Aldiz, haren taldekide Eider Merino erretiratu egin da, Ertzaintzaren auto batek hura eta beste ziklista batzuk aurrez kolpatu eta gero; Merinok mina du ukondoan.
Bihar, bigarren etapa jokatuko dute. Araban ariko dira: Gasteizen hasiko da saioa, eta Amurrion bukatuko, 133,2 kilometro egin ondoren. Hasiera lasaia da, eta horrek bide eman diezaioke ihesaldiren bat egoteari. Bukaera ere ez da zaila, baina, helmugarako bost kilometro falta direla, aldapa txiki bat dago, eta jaitsiera gero; beraz, litekeena da tropela zatitzea. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227934/baionako-auzitegi-berriaren-lehen-harria-ezarri-du-frantziako-justizia-ministroak.htm | Gizartea | Baionako Auzitegi berriaren lehen harria ezarri du Frantziako Justizia ministroak | Eric Dupont Moretti Frantziako Justizia Ministroak Baionako auzitegiaren lana laudatu du, eta justizia gune berriak lan baldintzak hobetuko dituela baieztatu du. Sindikatuek protesta egin dute erretreten erreformaren aurka | Baionako Auzitegi berriaren lehen harria ezarri du Frantziako Justizia ministroak. Eric Dupont Moretti Frantziako Justizia Ministroak Baionako auzitegiaren lana laudatu du, eta justizia gune berriak lan baldintzak hobetuko dituela baieztatu du. Sindikatuek protesta egin dute erretreten erreformaren aurka | Orain arte maketa bat zen, gaurtik lehen harria pausatua du. Eric Dupont Moretti Frantziako Justizia ministroak Baionako Auzitegia bisitatu du, eta eraikin berriaren obretako lehen harria ezarri du. Eraikinak 5.000 metro koadroko eremua izanen du, eta gaur egun Baionan diren auzitegi ezberdinak batuko ditu: justizia auzitegia, lan auzitegia eta komertzio auzitegia. «Dena leku berean batzeak, herritarrei ahalbidetuko die justizia guzia leku bakar batean aurkitzea. Halaber, langileen baldintzak ere hobetuko ditu».
Lanen prestaketa abiatua da, eta 2026eko bigarren seihilerako prest izanen dela baieztatu du ministroak. Frantziako Estatuaren parte hartzea zenbatekoa izanen den ere zehaztu du: 11,4 miioi euro jarriko ditu eraikin berritzearentzat. Auzitegiak gaur egun duen funtzionamendua laudatu du Dupont Morettik, eta azpimarratu du afera judizialak epe laburrean epaitzen dituztela.
Baionako auzitegian den eskualdeko ingurumen sailari buruz ere aritu da ministroa. «Azken urteetan garatzen ari da, eta ezin baztertuzkoa bilakatzen ari da», nabarmendu du, azken urteetan auzitegian epaituak izan diren ingurumen aferak adibide gisa hartuta.
Tentsioa sindikatuekin
Azken asteetan Frantziako Gobernuko ministro bat mugitzen den aldi bakoitzean gertatzen den bezala, Baionan ere protesta egin dute sindikatuek erretreten erreforma salatzeko. Lapikoak eskuetan, txistu, oihu eta harrabots handiarekin egin dioten harrera Frantziako Justizia ministroari, baina ez diete auzitegira hurbiltzeko aukerarik utzi ingurua zaintzen ari ziren poliziek. Ministroak alde egin duenean, tentsio une batzuk izan dira, auzitegitik hurbil LABeko kideak oihuka hasi direlarik. Sindikatuaren bandera atera dutenean Frantziako Polizia oldartu zaie, eta bultzadan Argitxu Dufau koordinatzailea lurrera bota dute. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227935/erdogan-jokoa-galtzeko-arriskuan-da-nahiz-eta-berak-ezarri-dituen-arauak.htm | Mundua | «Erdogan jokoa galtzeko arriskuan da, nahiz eta berak ezarri dituen arauak» | Buruzagi kurduak uste du ezkerrak lehen aldiz benetako aukerak dituela Erdogan garaitzeko, baina kezkatuta dago estatuburuak zer neurri hartuko dituen galduz gero | «Erdogan jokoa galtzeko arriskuan da, nahiz eta berak ezarri dituen arauak». Buruzagi kurduak uste du ezkerrak lehen aldiz benetako aukerak dituela Erdogan garaitzeko, baina kezkatuta dago estatuburuak zer neurri hartuko dituen galduz gero | Ertugrul Kurkçu HDP Herrien Alderdi Demokratikoko ohorezko presidentea da. Alderdi horixe da kurduek sortu duten azkena, Turkiako Auzitegi Gorenak, «terrorismoa» egotzita, bertze zazpi legez kanporatu ondotik. Kurkçu kazetaria eta HDPko diputatua ere bada, eta hamasei urte eginak ditu kartzelan; izan ere, hari eta 60ko hamarkadan Turkiako ezkerraren buruzagi izandako bertze batzuei leporatu zieten NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko militar talde bat bahitu izana ezkerreko gazte mugimenduko liderrak aska zitzatela eskatzeko –lider horiek exekutatu egin zituzten 1972an–. 2018tik erbestean bizi da, Europan, arlo judizialean jazarria baitute, HDPko bertze hainbat buruzagi bezala.
HDP epaitzekoak dira, eta baliteke legez kanpo uztea. Beraz, erabaki zenuten zuen hautagaiak ildo bereko alderdi baten zerrendan aurkeztea, YSP Ezkerreko Alderdi Berdearenean.
Kurduak ohituak dira legez kanporatzeetara; hortaz, ikasi dute ordezko alderdi bat izan behar dela beti. Egia erran, ez da bertze aukera bat, YSP 2012an sortu baitzen, eta 2016an funtsezkoa izan baitzen HDP bera eratzeko. Gure alderdiaren kontrako auzia abiarazi zenetik aritu gara YSPrekin elkarlanean, hauteskunde programaren eta hautagai zerrenden harira.
Maiatzaren 14an Turkian egitekoak diren hauteskundeak historikotzat jo dituzte zenbaitek. Egia da aldaketaren aldeko haizea bizi dabilela, eta badirudi Recep Tayyip Erdogan garaitzeko aukera garbiak daudela.
Hauteskunde hauek historikoak izanen dira, dudarik gabe. Lehenbiziko aldiz, Erdoganen aurkako oposizioa bat eginda dago. Eta ez oposizio zentrista eta sozialdemokrata bakarrik, zeina koalizio gisa aurkeztuko den; baita Turkiako eta Kurdistango ezkerra ere, elkarrekin aurkeztuko baitira hauteskundeetara. Gainera, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdian, hau da, Erdoganen talde politikoan ere bada nolabaiteko ezinegona, eta horrek bidea ematen du baikor samarrak izateko; izan ere, datuak aintzat hartuta, herritarren erdiak baino gehiago nazka-nazka eginak baitaude azken 20 urteotako gobernuarekin.
Ikusi gehiago: Aldaketaren aldeko doinuak Turkian
Lehenbiziko aldiz, egiatan posible da Erdoganek porrot egitea: aukera horri buru egin behar dio, eta beldur da, litekeena baita jokoa galtzea, nahiz eta arauak hark ezarriak diren. Bistakoa da prest izan behar dugula zer gerta ere. Erdoganek bigarren itzulira joan nahi du, eta segun eta haren eta bertze hautagaiaren arteko aldea zenbatekoa den, zernahi eginen du. Iruzurrez ari naiz, baina baita esku hartze handiagoez ere. Jendarmeria gobernuaren esku dago, baina interesgarria izanen da ikustea armada osoak nola jokatzen duen.
Ezkerreko oposizioak erabaki du koalizio sozialdemokratak aurkeztutako hautagaiaren alde egitea, hau da, Kemal Kiliçdaroglu CHP Herri Errepublikaren Alderdiko presidentearen alde.
Asmatu egin dugu Kiliçdaroglu babestuta. Hilabeteotan, gai izan da boto emaile anitzen konfiantza irabazteko, baita ezkerrekoena ere. Haren azken mezuek hagitz harrera ona izan dute. Argi eta garbi adierazi du kurduen auzia onbideratzeko borondatea duela. Alevia dela aldarrikatu du, nahiz eta haren alderdiko kide gehienak sunitak izan, eta tinko defendatu du errepublikaren balio sekularrak berrezari beharra.p>
Emakumeen mugimenduak galdetu zion jarrera argia eta irmoa har zezala gai horren inguruan; izan ere, Erdoganen erregimenak etengabe eta behin eta berriz higatu ditu emakumeen eskubideak, zeren «ugalketarako objektu» hustzat jotzen baititu eta uste baitu etxean egon behar dutela. Emakumeen mugimenduek alderdi kurduei esker helarazi diote eskaera hori, talde horiek emakumeen parte hartzerako kuotak ezarri baitituzte, eta, hala, emakumezkoek modua izan dute parlamentuan sartzeko.
Egungo parlamentuan diputatuen %17 dira emakumeak. Boz hauetarako, YSPk aurkeztu ditu emakumezko hautagai gehien.
Emakumeez solastatu zara, baina, hauteskunde hauetan, lehenbiziko aldiz bozkatuko duten gazte anitz ere izanen dira.
Boto emaile berriak bost milioi izanen dira, hor nonbait, eta, estatistikek diotenez, hiru gaztetik batek gure alderdiaren alde bozkatuko du. Gure hautagaien adinak ongi islatzen du gazteen artean zer-nolako babesa dugun. Gehienak 40 urtetik behetikoak dira. Gure programan, irtenbide anitz biltzen dira herrialdea inarrosi duen krisi ekonomikoa gainditzeko, eta jakina da krisi horrek izugarri eragin diela gazteei, langabezia datuek erakusten dutenez. Baina bertze abiapuntu bat ere eskaintzen dugu, hauek denak amaiarazi gogo ditugu eta: zentsura; kontzertuak, filmak eta sare sozialak debekatzen dituzten legeak; gobernuak unibertsitateen autonomiari kontra egiteko ezarritako kontrol zuzena, eta LGTBI komunitatekoen eta emakumeen eskubideen aurkako errepresioa.
Lurrikarak eta gobernuak inongo esku hartzerik egin ez izanak ere bultzatu dute Erdoganen onarpena apaldu izana.
Inork ez du ahaztuko gobernuak milioika pertsona abandonatu zituela lurrikarak eragindako eremuan. Datu ofizialen arabera, 50.000 lagun hil ziren, eta bertze horrenbertze desagertu, eta, hondamendi hura gertatu ondorengo hiru egunetan, gobernuak ez zuen deus egin. Hondamendiaz mintzatu bertzerik ez zuen egiten, eta patua jotzen zuen haren erantzuletzat. Lurrikarak eragindako hiri eta lurralde horietako anitzetan, Erdoganek botoen %55 eskuratu zituen 2018an, baina, orain, jendeak ez du deus jakin nahi AKPri buruz. Ikusi beharko da zer egiten duten: bertze hautagai baten alde bozkatu, edo bozkatzera ez joan, protesta gisa. Edozein modutan, uste dut gehienek aldaketaren alde eginen dutela.
Hauteskunde hauek desberdinak izanen dira hedabide independenteentzat ere, lan egiteko modua aldatu behar izan baitute errepresioa dela medio.
Zalantzarik gabe! Orain, jende guzia bihurtu da kazetari, eta sare sozialak kanpaina egiteko eta informazioa zabaltzeko tresna bat dira. Zentsura lege berria goiti-beheiti, inor ez da beldur. Bai gazteek eta bai helduek kontuak dituzte Tiktoken, Twitterren eta Instagramen, eta zuzenean eta etengabe kontatzen dute zer gertatzen den. Nolabait, jendea bera bihurtu da hedabide, hedabideen aurkako errepresioari buru egin ahal izateko. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227936/aldaketaren-aldeko-doinuak-turkian.htm | Mundua | Aldaketaren aldeko doinuak Turkian | Turkiako eta Kurdistango alderdi zenbaitek Lanaren eta Askatasunaren Aliantza ezkerreko koalizioa sortu dute hauteskundeetarako, eta kultura munduko jende ezagun ugari gehitu dute zerrendetara. | Aldaketaren aldeko doinuak Turkian. Turkiako eta Kurdistango alderdi zenbaitek Lanaren eta Askatasunaren Aliantza ezkerreko koalizioa sortu dute hauteskundeetarako, eta kultura munduko jende ezagun ugari gehitu dute zerrendetara. | Segur aski, Turkiako intelektualak, idazleak, musikariak eta zinemagileak ez dira inoiz egon hauteskunde kanpaina honetan bezain presente, hala hautagai gisa nola iritzi emaile eta aldaketaren aldeko aktibista gisa.
Batzuk erbesteratuak edo erdi erbesteratuak daude –zenbait behartuta, eta bertze zenbait, aldiz, haien gogoz–, eta buru-belarri dabiltza atzerrian dauden hautesleak bozkatzera bultzatzeko ekintzetan. Bertze artista batzuk, berriz, Turkian dira, eta zentsurari eta lege prozedurei aurre egitea eta aurpegia ematea erabaki dute, nolabait.
Ikusi gehiago: Ertugrul Kurkçu: «Erdogan jokoa galtzeko arriskuan da, nahiz eta berak ezarri dituen arauak»
HDP Herrien Alderdi Demokratikoak, Ezkerreko Alderdi Berdeak eta Turkiako eta Kurdistango ezkerreko talde eta alderdi zenbaitek Lanaren eta Askatasunaren Aliantza izeneko ezkerreko koalizioa bultzatu dute, eta jende ezagun anitz ageri da haren hautagai zerrendetan. Kerem Firtina aktorea, konparazio batera, Ezkerreko Alderdi Berdearen hautagai izanen da Istanbulen. Hauxe adierazi du bilera batetik ateratzean: «Ez nago ohitua jendaurrean solas egitera, baina uste dut garrantzitsua dela denek konpromisoa hartzea herrialdea aldatzeko. Errepublika egiatan demokratikoa izan dadin lan egin egin behar dugu, eta horrexegatik onartu nuen hautagai izatea».
Geziko protesta
Lanaren eta Askatasunaren Aliantzako kideetako batek, TIP Turkiako Langileen Alderdiak, hauteskunde kanpainako bere kanta baliatu du hautagaiak aurkezteko ekitaldia hesteko, eta, hain zuzen ere, Sezen Aksu kantari turkiar ikonikoak egina da abestia. Baris Atay aktore eta kantaria da TIP alderdiaren hautagaietako bat: Hatay hiriko diputatua da egun, eta Antalyan aurkeztuko da oraingoan, eta bere tokia Can Atalayri utziko dio; 2013an Gezi parkean izandako protestetako protagonistetako bat da Atalay, eta kartzelan da orain. Hamar urte pasatu dira protesta hori izan zenetik, eta parte hartzaileetako anitz preso dituzte ordutik, zeren 25 urterainoko kartzela zigorrak ezarri baitzizkieten, estatuko ordena asaldatu izana egotzita. Istanbulgo berdegune bakanetako bat suntsitzearen kontra egin zuten protesta, Taksim plazan.
Sirri Surreya Onder aktore, gidoilari eta zuzendaria izan zen Geziko protestako partaide nagusietako bertze bat, eta Ezkerreko Alderdi Berdeko hautagaia da orain. Onder BDP Bakearen eta Demokraziaren Alderdiko diputatua izana da, baita talde horren ondorengotzat jotzen den alderdikoa ere, HDPkoa, Istanbulgo eta Ankarako ordezkari gisa. Gainera, Abdullah Ocalan PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren sortzaileari bisita egin ahal izan zion ordezkaritzaren parte izan zen, 2013tik 2015era gobernuarekin izandako elkarrizketetan.
Ikusi gehiago: Inflazioa ote Erdoganen ahulgunea?
Onder preso egon da hamar hilabetez. «Egungo prozesua kontuan hartuta, boto guzi-guziek dute garrantzia gobernua aldatu ahal izateko. Hortaz, finantza aholkulari baten pare jokatu behar dugu denek, hau da, eskuetan kalkulagailu bat bagenu bezala».
Segur aski, lurrikarak eta gobernuak jendea inongo babesik gabe utzi izanak bultzatu ditu artista ugari mintzatzera. Dozenaka kontzertu antolatu dituzte lurrikararen biktimentzat dirua biltzeko, eta hainbat artista gobernuaren aurka solas egiten hasi dira, argi eta garbi. Azken urteotan, agintariek hamaika kontzertu debekatu dituzte, bereziki artista kurduenak, baina baita zenbait musikari turkiarrenak ere, LGTBI komunitatearen kontrako manifestazioak gaitzesteagatik eta zentsuraren aurkako protestak babesteagatik, bertzeak bertze.
Hilabeteotan, aldaketaren aldeko kanta ugari plazaratu dira, hala nola Tarkan kantariaren Geççek (Pasatuko da). Are, abesti horren errepika mantra gisako bat bilakatu da: «Joanen da, joan, etorri zen bezala / Dena bukatzen da, kalbarioak ere izanen du akabaila / O, o, dantzatuko gara orduan poz-pozik/ Loraldia hurbil da, ez diot gezurrik». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227937/joxan-oizek-irabazi-du-vii-hilbeltza-beka.htm | Kultura | Joxan Oizek irabazi du VII. (H)ilbeltza beka | Joxan Oizek irabazi du VII. (H)ilbeltza beka. | XIX. mendearen hasierako Donostian gertatzen da Joxan Oizek (H)ilbeltza bekarako aurkeztutako Zorigaiztoko lana. Jazoera historikoa eta kritika soziala; biak ala biak uztartu ditu proiektuan, eta, hain zuzen ere, horixe saritu dio epaimahaiak, besteak beste: «Nobela on baten abiapuntu izan daiteke hori». Joseba Otondo Baztango alkateak, Eneko Barberena (H)ilbeltzako ordezkariak eta Garazi Arrula Txalapartako ordezkariak osatu dute epaimahaia. Hizkera landu izana erabili dute Oizen lana aukeratzeko irizpideen artean. Izan ere, haien hitzetan, «horrek indartu egiten du proiektua».
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, euskarazko nobela beltza sustatzea da bekaren helburua, eta, aldi berean, baita sormen eta itzulpen lana saritzea ere. «Baztanek aspalditik du euskal nobela beltzarekin lotura», adierazi dute, antolatzaileek euskarazko nobela beltzaren erreferentziazko eskualdetzat baitaukate Baztan.
Horrenbestez, irabazleak 6.000 euroko saria jasoko du. Erdia orain emango zaio, eta gainerako 3.000 euroak, berriz, eleberria amaitzen duenean; Txalaparta argitaletxeak argitaratuko du liburua, datorren urtean.
Aurreko aldiak
Euskal Nobela Beltzaren Astearen harira sortu zen beka. Eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, urte batean sormen lan bati ematen diote beka, eta hurrengoan, berriz, itzulpena bati. Sormen lan bati eman zioten, esaterako, lehendabiziko aldian. Miel A. Elustondo izan zen irabazlea eta Kezko bola batek itoak birikak eleberria argitaratu zuen 2019. urtearen hasieran. Hurrengo deialdia itzulpenari egokitu zitzaion, eta Patricia Highsmith estatubatuarraren Lardaska nobela euskaratu, eta 2020an aurkeztu zuen Josu Barambonesek. Hurrengo sormen beka Miren Gorrotxategik irabazi zuen, eta Sotoan gordeak izenburupean argitaratu zuen liburua. 2022ko urtarrilean kaleratu zen Massimo Carlottoren Agur, maitea, ikusi arte, Koldo Bigurik itzulia.
Bosgarren beka Eneko Barberenak irabazi zuen, Suak erreko ez balu lanarekin. Beñat Irastorzak itzulitako Fred Vargasen Debout les morts saritu zuen iaz, azkenik, eta ondo bidean, urtea amaitu aurretik argitaratuko du Txalapartak. | |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227938/suitzako-herri-bat-hustu-behar-izan-dute-mendi-bat-gainera-erortzear-duelakoan.htm | Mundua | Suitzako herri bat hustu behar izan dute, mendi bat gainera erortzear duelakoan | Datozen zazpi-hogei egunetan, bi milioi metro kubo harri amiltzea litekeena dela uste dute geologoek. Klima larrialdiarekin lotu dute luizia azkartu izana | Suitzako herri bat hustu behar izan dute, mendi bat gainera erortzear duelakoan. Datozen zazpi-hogei egunetan, bi milioi metro kubo harri amiltzea litekeena dela uste dute geologoek. Klima larrialdiarekin lotu dute luizia azkartu izana | Suitzako herrixka bukoliko bat: belardi malkartsuak, behiak eta ahuntzak bazkan, eta atzean mendi eder bat. Arkadia hutsa ematen du, baina infernu petrala bilakatu da hango biztanleentzat. Agintariek gaur gauera arte eman diete Brienz herriko bizilagun guztiei handik ateratzeko. Izan ere, azterketa geologiko guztien arabera, litekeena da herriaren ondoan dagoen mendia laster erortzea, bi milioi metro kubo harri aldapan behera bidaltzea, eta herria azpian hartzea.
Ehun biztanle baino ez ditu herriak, eta haientzat etxeak utzi behar izatea gogorra bada ere, ez da ustekabea izan. Izan ere, azken boladan mendia 36 metro mugitu da urtero. «Espero dugu datozen egunetan edo asteetan amiltzea herrirantz», esan du Christian Gartmann Albula udaleko krisi batzordeko buruak. Udal horretako parte da Brienz (Ez nahastu Bernako kantoian Brienz lakuaren ondoan dagoen izen bereko herriarekin).
Azken egunotan, hainbat herritar aritu da ondasunak, altzariak, eta abereak, ibilgailuetan sartzen, herritik aterako. Gunerik arriskutsuenak aspaldi dituzte hesituta agintariek.
Herritar guztiak gaur gauerako kanpoan egotea espero duela esan du Daniel Albertin herriko alkateak.
Geologoen arabera, %60ko aukera dago mendia harri txikietan amiltzeko eta herria ez ukitzeko. Baliteke, era berean, arrapaladan erori beharrean, harrizko luizi geldo gisa mugitzea. Baina, kalkulatu dutenez, %10eko arriskua dago mendi osoa batera eta supituki jausteko. Hori gertatuz gero, litekeena da herria hondatzea edo erabat suntsitzea.
Izotz arotik mugitzen
Adituek azaldu dutenez, azken Izotz Arotik ari da mugitzen mendia, baina azken egunotan ikusi dute asko azkartu dela luizia. «Zazpi-hogei egun barru bi milioi metro kubo harri erori edo irristatuko dira», esan dute agintariek.
Aspaldikoa da arazoa, baina adituek adierazi dute azken urteotan azkartu izanak lotura zuzena duela klima larrialdiarekin. Izan ere, Suitzako glaziarrek izotzaren %6 galdu dute uda honetan. Inoiz ez dute horrenbeste egin atzera. Iaz eginiko neurketen arabera, azken mendean bolumenaren erdia galdu dute Suitzako glaziarrek.
Azaldu dutenez, tenperaturek gora egin dutenez, mendi askotako magaletako harriak beren lekuan itsasgarri gisa mantentzen zituen izotza urtzeak areagotu egin du halako luiziak gertatzeko arriskua.
Lehen ere gertatu dira halakoak herrialdean.
Eiger mendiak eman zuen abisua 2006. urtean: harkaitz puska handiak erori ziren handik, eta hainbat mendi bide itxi behar izan zituzten, mendizaleentzako arriskua saihesteko.
Baina larriena 2017. urtean gertatu zen: Bondo herriaren erdia azpian hartu zuen luizi batek. Zortzi pertsona hil ziren. Brienz barruti berean dago, Graubuendenen.
Italian ere pairatzen ari dira klima larrialdiarekin loturiko antzeko arazoak. Joan zen uztailaren 3an, herrialdeko iparraldeko Dolomita mendietako Marmoladako glaziarraren zati bat jausi zen, Punta Rocca tontorretik gertu. Denera, hamaika mendizale hil eta beste zortzi zauritu zituen izotz eta harri jauziak. Orduan, 200.000 metro kubo material jausi zen. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227939/confebaskek-atea-itxi-dio-konfekoop-lanbiden-egoteari.htm | Ekonomia | Confebaskek atea itxi dio Konfekoop Lanbiden egoteari | Patronalak uste du kooperatibei ez dagokiela ordezkaritza izatea, eta eskubidea dutela jasotzen duen artikulua Enplegu Legetik kentzeko eskatu du. Konfekoopek nabarmendu du «funtsezko eragilea» dela, eta gogorarazi du eskumena Eusko Jaurlaritzarena dela. | Confebaskek atea itxi dio Konfekoop Lanbiden egoteari. Patronalak uste du kooperatibei ez dagokiela ordezkaritza izatea, eta eskubidea dutela jasotzen duen artikulua Enplegu Legetik kentzeko eskatu du. Konfekoopek nabarmendu du «funtsezko eragilea» dela, eta gogorarazi du eskumena Eusko Jaurlaritzarena dela. | Confebaskek argi eta garbi adierazi du: Konfekoopek ez luke Lanbideko administrazio kontseiluan egon behar. Patronalak erabat baztertu du kooperatibek ordezkaritza izatea enplegu politika aktiboak eztabaidatzen diren mahaian, eta hori bermatzen duen artikulua Enplegu Legetik kentzeko eskatu du. Izan ere, haren ustez «lokaztu» egiten du dena, eta ez dator bat nazioarteko legediarekin. Eusko Legebiltzarrean, Enplegu Legearen tramitazioaren harira egindako hitzaldian egin ditu adierazpenok Virginia Mujikak.
Lege proiektuaren arabera administrazio kontseiluak hiru hanka izan behar ditu: Eusko Jaurlaritza, sindikatuak eta patronala; orain arte bezala. Ordea, legeak aurreneko aldiz egiten du kooperatibek ordezkaritza izateko duten aukeraren aipamena, nahiz eta ez duen parte hartze hori bermatzen. Zehazki, 92.3 artikuluak dio «lankidetza akordioak» sustatuko direla parte hartze hori egikaritzeko, betiere, hiru hankako mahaiaren antolaketa errespetatuta.
Confebask ez dator bat puntu horrekin; iritzi dio kooperatiben parte hartzeak «lausotu» eginten duela antolaketa eredua, eta ez duela errespetatzen ordezkaritzen «oreka». Izan ere, patronalak gogorarazi du Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera sindikatuen eta enpresarien elkarte nagusiei dagokie soilik, eta kooperatibak azken talde horretan egon beharko lukete. «Enpleguari buruz iritzia eman behar duten eragile asko daude, baina soilik batzuk dira kualifikatuak», esan du Confebaskeko eledun Virginia Mujikak.
Patronalaren arabera, nazioarteko legediak ez die kooperatibei egitura juridiko berezirik aitortzen, eta ordezkaritzarako eskubide duen eragile izateko enpresen eta langileen gutxieneko kopuru bat izan behar du: %15. Mujikak ez du ukatu kooperatibek Euskal Herriko enpresa ehunean duten garrantzia, baina gogorarazi du, enpleguari dagokionez, Bizkaiko metalgintzako sektorearen pareko kopurua ordezkatzen duela Konfekoopek: 60.000 langile inguru. «Enpresa erakunde bat da? Bai. Legeak eskatzen duen gutxieneko atalasea du? Ez dut uste; izango balu, atea irekita edukiko luke», ondorioztatu du.
Bestalde, Nafarroako kasuari dagokionez, patronalak zalantzan jarri du kontseiluan kooperatiben ordezkaritza izatearen legezkotasuna. «Auzitegi batean eztabaidatzean ebatziko da legezkoa den edo ez», esan du Mujikak. Eta gogorarazi du formula hori bera behin baino gehiagotan proposatu duela Konfekoopek Espainiako Enpleguaren Legean txertatzeko, baina den-denak baztertu egin direla.
Konfekoop: «Orain da unea» Konfekoopek ere hartu du hitza Eusko Legebiltzarreko Lan eta Enplegu batzordean. Enplegu Legearen inguruko balorazioa egiteko gonbidatu dute kooperatiben elkartea ere, nahiz Lanbideko administrazio kontseiluan izan beharko luketen ordezkaritzaren puntuak bereganatu du arreta haien hitzartzean ere.
Konfekoopeko presidenteak, Rosa Lavinek, aurreko astean esandakoak errepikatu ditu. Gogorarazi du badirela ordezkaritza izatea bermatzen dieten oinarri juridikoak, eta haien parte hartzeak ez dituela zalantzan jartzen ez mahaiaren oreka, ez antolaketa eredua. «Enpresa elkartea gara; bada, enpresarien blokean sartuko ginateke, hain juste ere, berau indartzeko», azpimarratu du Lavinek. «Orain da unea».
Haren hitzetan, gainera, Eusko Jaurlaritzaren eskumena da Lanbideren administrazio kontseilua nola antolatu erabakitzea, eta ez du zertan Espainiako beste erakunderen egitura bera izan. Horregatik, Eusko Legebiltzarreko talde politikoei eskatu die parte hartzea bermatzeko, eta «pauso erabakigarria» emateko: «Enplegu politika aktiboak definitzen diren leku horretan kooperatiben parte hartzerik gabe, enpleguaren funtsezko eragile batengandik aldentzen den errealitate bat zehaztuko dugu». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227940/administrazioa-herritarrei-gerturatzeko-neurriak-hartuko-ditu-eajk.htm | Politika | Administrazioa herritarrei «gerturatzeko» neurriak hartuko ditu EAJk | Besteak beste, udal eta foru bulegoetan aurrez aurreko arreta berreskuratzeko konpromisoa hartu dute Beatriz Artolazabalek eta Ramiro Gonzalezek. | Administrazioa herritarrei «gerturatzeko» neurriak hartuko ditu EAJk. Besteak beste, udal eta foru bulegoetan aurrez aurreko arreta berreskuratzeko konpromisoa hartu dute Beatriz Artolazabalek eta Ramiro Gonzalezek. | EAJk Gasteizko Plaza Berria hautatu du gaur hauteskunde kanpainako lehen ekitaldi ofiziala egiteko. «Kudeaketa zorrotzaren» inguruko neurri sorta aurkeztu dituzte Beatriz Artolazabal Gasteizko alkategaiak eta Ramiro Gonzalez ahaldungaiak, Jose Antonio Suso EAJko Araba Buru Batzarreko presidenteak lagunduta. Neurrien berri eman aitzin, EAJren «kudeaketa eredua» goraipatu du EAJko Araba Buru Batzarreko presidenteak: «Zorrotzak eta serioak gara». Pandemia garaiak gogoan hartuta azpimarratu du administrazioen erronka nagusiena dela herritarrekiko aurrez aurreko harremanak berreskuratzea, eta premiazkoa dela tramiteak «azkarrago» eta «errazago» egiteko tresnak martxan jartzea. EAJren alkategaiak hartu du hitza ondoren. Artolazabalek nabarmendu du jeltzaleek «printzipio argiak» defendatzen dituztela: «Lantaldean lan egiten dugu, zorrotz, garden eta herritarrengadik hurbil». Bere esanetan, EAJren «kultura politikoaren» oinarrian herritarrei entzutea eta herritarren parte hartzea sustatzea dago, eta, alde horretatik, instituzioak eta administrazioak herritarrengana «gerturatzeko» konpromisoa hartu du. Azaldu du alkategaia denetik hiriko auzo elkarte, kultur eragile eta enpresaburu ezberdinekin hartu emanetan egon dela eta haien eskaera nagusietako bat dela administrazioak «irekiagoak» eta «gardenagoak» egitea. Kezka horiek bere egiten dituela erantsi du: «Akordioen aldeko emakumea naiz. Hitz egin eta entzutearen aldekoa. Eta horixe da jarraituko dudan bidea». Alkatetza eskuratuz gero, «administrazio moderno, parte hartzaile, arin eta garden» baten alde lan egingo duela iragarri du Artolazabalek. Batetik, jakinarazi du aurrez aurreko arreta berreskuratuko duela herritarrei arreta emateko zerbitzuetan. «Bizilagunek helarazten duten eskaera da, eta uste dugu pandemiaren okerrena igarota, gure normaltasunera itzulita, garaia dela zerbitzua pentsatuta dagoen bezala berreskuratzeko». Bestetik, lizentzien ordenantza aldatuko duela iragarri du, lizentziak emateko epeak azkartzeko. Lizentziak emateko bulego bat ere sortu nahi du, baimenak emateko orduan epeak murrizteko. Udal langileria «modernizatzeko» urratsak ere iragarri ditu, «era digitalari egokitutako lan profil berriekin». EAJk azken zortzi urteotan Gasteizko Udalean egindako kudeaketa goraipatu du Artolazabalek, halaber. Haren esanetan, Gorka Urtaranek liskar politikoa gutxitu eta elkar ulertzea sustatu du, eta erakundeen arteko lankidetzaren bidez proiektuak lortu ditu hiriarentzat. Datu bat ere eman du, adibide gisa: «Azken bi legealdietan EAJk 400 milioi euroko inbertsioa erdietsi du hiriarentzat, horietatik 345 milioi Jaurlaritzak jarrita». Gazteen hizkuntza berean Bestalde, Ramiro Gonzalez EAJren ahaldungaiak gogoratu du aldundiak neurri zehatzak hartu dituela «entzute aktiboa» sustatzeko, hala nola, Araba Irekia webgunea eta aurrekontu parte hartzaileak. Ildo horretan, iragarri du foru erakundeak tramite «errazagoak eta eraginkorragoak» jarriko dituela martxan herritarren parte hartzea sustatzeko, eta aldundiaren bulegoetan aurrez aurreko arreta hobetuko dutela. «Bereziki adineko pertsonengan pentsatzen ari gara, eta online edo telefono bidez gurekin harremanetan jartzeko zailtasun gehiago dituztenengan». «Biztanle gazteenei» zuzendutako neurriak ere hartuko dituztela jakinarazi du. Besteak beste, tresna digitalak garatuko dituzte foru erakundearekin harreman «intuitiboagoa» izateko, batez ere sare sozialen bidez. «Gazteenen lekuan jarriko gara eta euren hizkuntza berean hitz egingo diegu». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227941/eh-bilduk-gora-egingo-du-bilbon-donostian-eta-gasteizen-jaurlaritzaren-inkesta-baten-arabera.htm | Politika | EH Bilduk gora egingo du Bilbon, Donostian eta Gasteizen, Jaurlaritzaren inkesta baten arabera | Koalizio abertzaleak zinegotzi bana irabaziko luke hiruretan, Elkarrekin Podemosek galduko dituen beste. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru hauteskundeetan EAJ izango litzateke lehen indarra; Gipuzkoan alde oso txikiarekin. | EH Bilduk gora egingo du Bilbon, Donostian eta Gasteizen, Jaurlaritzaren inkesta baten arabera. Koalizio abertzaleak zinegotzi bana irabaziko luke hiruretan, Elkarrekin Podemosek galduko dituen beste. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru hauteskundeetan EAJ izango litzateke lehen indarra; Gipuzkoan alde oso txikiarekin. | EH Bilduk zinegotzi bana irabaziko du Bilbon, Donostian eta Gasteizen, eta Elkarrekin Podemosek beste horrenbeste galduko ditu. Gainerako indarrek 2019an lortutako emaitza berberak lortuko dituzte. Hori da, behintzat, Eusko Jaurlaritzaren Prospekzio Soziologikoen Kabineteak gaur argitaratu duen txostenaren ondorioa. Ikerketak %40 inguruan kokatu du abstentzioa hiruretan.
Inkestaren arabera, EAJ eta EH Bildu berdinduta egongo lirateke Gasteizen, zazpi zinegotzirekin; PSE-EEk 6 lituzke, PPk 5 eta Elkarrekin Podemosek 2.
Bilbon, EAJk nagusitasunari eutsiko lioke, oraingo 14 zinegotziekin, gehiengo osoaren atarian; EH Bilduk bat irabaziko luke, eta guztira 5 hautetsi eduki; PSE-EEk 5; PPk 3; eta Elkarrekin Podemosek 2, bat behera.
Donostian egungo indar korrelazioa mantenduko litzateke, baina koalizio abertzalea hurbildu egingo litzaioke EAJri. Jeltzaleek 10; EH Bilduk, 7; PSE-EEk 5; PPk 3; eta Elkarrekin Podemosek 2. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227942/laba-elkartea-euskararen-erakusleihoa-handiagoa-izanen-da-terrazari-esker.htm | Gizartea | Laba elkartea: «Euskararen erakusleihoa handiagoa izanen da, terrazari esker» | Elkarteko kideak «pozik eta itxaropentsu» azaldu dira, Nafarroako Gobernuak auzitegiaren erabakia betearazi eta terrazarako lizentzia emanen diela jakin ostean | Laba elkartea: «Euskararen erakusleihoa handiagoa izanen da, terrazari esker». Elkarteko kideak «pozik eta itxaropentsu» azaldu dira, Nafarroako Gobernuak auzitegiaren erabakia betearazi eta terrazarako lizentzia emanen diela jakin ostean | «Guk ez dugu inoiz inoren kontra jo, euskararentzako espazio bat besterik ez dugu aldarrikatzen», esan du Lander Majuelok, Labako kideak, elkarte euskaltzalearen aurrealde osoa okupatzen duten mahaiei eta aulkiei begira. Iruñeko udal ordenantzaren eta Nafarroako Administrazio Auzitegiaren arabera, Labari dagokio espazio horretan terraza jartzea, baina, oraingoz, negozio pribatu batek baliatzen du tokia: Windsor tabernak. Iruñeko Udalak, ordea, ez du ezer egin egoera konpontzeko. Aitzitik, mahaiak eta aulkiak kalera ateratzeko baimena ukatu dio behin eta berriro elkarte euskaltzaleari, baita auzitegiak propio agindu dionean ere. Orain, Nafarroako Gobernuak iragarri du Administrazio Auzitegiaren ebazpena betearaziko diola udalari eta, hortaz, terraza paratu ahalko du Labak, Iruñeko bihotzean.
«Oso pozik gaude, baikor, eta ilusioz beteta», gaineratu du Labako beste kide batek, Yasmine Khrisek. «Hasieratik, gure asmoa izan da euskarari erakusleiho bat zabaltzea, eta, Gazteluko plazan terraza jarrita, erakusleiho hori handitu ahal izanen dugu aurrerantzean». Orain arte, kanpoaldean terraza jartzeko lizentzia ukatuta, udalak «zokoratu» egin nahi izan dituela uste dute Labako ordezkariek. «Hiriaren erdian gaude, bai, baina arkupe baten azpian, eta mahaiak kanpora ateratzeko aukerarik gabe, jendeak ez gaitu ikusten». Ez da nolanahiko arazoa. Laba irabazi asmorik gabeko elkartea da, baina kafetegi zerbitzuak ematen dion sostengu ekonomikoa ezinbesteko zaio proiektuari, eta terraza batek zeharo baldintza dezake bideragarritasuna. Izaskun Barberrek azaldu du: «Bazkideen ekarpenekin batera, Labaren diru iturri nagusia kafetegia da, eta alde handia dago terraza izatearen edo ez izatearen artean». Hain zuzen, udalari kalteordaina eskatzea aztertzen ari dira Labako kideak, terraza jartzea ukatu dieten denboran pilatutako kalte ekonomikoagatik.
Topagune izatea helburu
Hala ere, Labako kideek berretsi dute, eurentzat, terraza jartzea ez dela inoiz izan «helburu» bat, beren proiektua gauzatu ahal izateko bide bat baizik: «Gure helburua da sortzaileen topagune izatea, euskarari leiho bat zabaltzea, euskaraz libre hitz egiteko espazio bat sortzea... eta polemika honek erakutsi digu noraino zen beharrezkoa Laba bezalako egitasmo bat, jende pila bat gugana etorri delako zoriontzera, animoak ematera eta bazkide egitera», esan du Majuelok. Orain arte, gainera, dozenaka ikastaro, emanaldi, hitzaldi eta tailer eskaini dituzte elkartean. «Terrazak balioko du gure komunitateak arnasa har dezan, baina oinarria proiektua bera da». Euskarak Iruñearen bihotzean toki bat izatea. Hori da Iruñeko Udalaren ezinikusia piztu duena, Labako arduradunen irudiko. «Argi geratu da udalari bost axola diola kafetegi batek terraza edukitzeak edo ez... Benetan min eman diena gure proiektua izan da. Euskarafobia hutsa da». Zehazki, Majuelok salatu du Enrique Maiaren udal gobernu taldeak ahaleginak eta bi egin dituela «euskara gatazkarekin lotzeko». «Tematu dira, baina ahalegin horretan porrot egin dute
Kexu dira, gainera, prozesu osoan udala ez baita haiengana zuzendu. «Ebazpenen gaineko informazioa jaso izan dugu egunkarien bidez, udalarekin ez dugu sekula izan zuzeneko traturik», azaldu du Barberrek. «Gu saiatu gara gauzak ongi egiten, lerroburuen gerra batean ez sartzen». Hala ere, auzibideak «nekea eta higadura» eragin diela gaineratu du Khrisek: «Prozesu honek kendu digu denbora asko, ahaleginak eta indarrak xahutu ditugu honetan, elkartearen jardueretan erabili beharrean».
Bazterketaren kronologia
Laba sareak iazko urtarrilean ireki zituen ateak. Kafe dastaketarako lizentzia badu, eta horrek aukera ematen dio terraza jartzeko. Lizentzia hori eskatu zion Iruñeko Udalari, baina udalak ukatu egin zion. Auzitara jo zuen Laba sareak, ondorioz, eta Nafarroako Administrazio Auzitegiak iazko urriaren 10ean argitaratu zuen bere ebazpena: garbi utzi zuen Labak baduela terraza jartzeko eskubidea.
Joan den urtarrilaren 24an, urriko bere ebazpena berretsi zuen Nafarroako Administrazio Auzitegiak, eta Iruñeko Udalari egotzi zion «hitz nahasgarriak» erabiltzea auzitegiaren ebazpena ez betetzeko. Zehazki, Iruñeko Udaleko Herritarren Segurtasunerako Saila izan da Labak eskatutako lizentzia emateko prozesua oztopatu duena. 2022ko urrian, hain zuzen, Arartekoak ere Laba sarearen alde egin zuen, eta ebazpen bat argitaratu zuen, udaleko sail horretako arduradun Javier Labairu zinegotziaren jarrera kritikatuz.
Nafarroako Gobernuak esku hartu du auzian, eta auzitegiaren ebazpena betearaziko duela esan du. Labako kideek ez dakite noiz gauzatuko den erabakia, baina hasiak dira jada datozen hilabeteetako programazioa prestatzen. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227943/auzitegi-nazionaleko-fiskaltzak-eh-bilduren-zerrendak-aztertuko-ditu.htm | Politika | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak EH Bilduren zerrendak aztertuko ditu | Dignidad y Justiciak eskatu dio fiskaltzari ikertzeko ea Auzitegi Nazionalak zigortutako hautagaiek inhabilitazio zigorrak bete dituzten. | Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak EH Bilduren zerrendak aztertuko ditu. Dignidad y Justiciak eskatu dio fiskaltzari ikertzeko ea Auzitegi Nazionalak zigortutako hautagaiek inhabilitazio zigorrak bete dituzten. | EH Bilduren zerrenden auzian urrats bat gehiago egin nahi du Dignidad y Justicia elkarteak, eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzari aurkeztu dio kasua. Hura afera ikertzen ari da, helegite bat aurkezteko aukerarik baden zehazteko, nahiz eta zerrendek tokian-tokiko hauteskunde batzordeen onespena izan.
Covite biktimen elkarteak adierazi zuen ETArekin lotuta espetxeratutako 44 herritar daudela EH Bilduren udal zerrendetan, eta afera hizketagai bilakatu da hauteskunde kanpainan. Horien artean daude «odol delituengatik» espetxeratutako zazpi lagun, elkartearen arabera, baina baita, haien aurkako ebazpen irmorik gabeko zenbait lagun; tartean, Sortuko idazkari nagusi ohi Hasier Arraiz.
Horiek hala, Dignidad y Justiciak auzitegietara eraman du afera, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak aztertzeko ea Hauteskunde Lege Orokorra baliatu daitekeen horiek jokoz kanpo uzteko. Zehazki 6.2 artikuluari egin diote erreferentzia. Artikulu haren arabera, ebazpen irmo batekin espetxeratuta dauden herritarrak eta, besteak beste, «terrorismo» delituengatik zigortutakoak ânahiz eta ebazpena irmoa ez izanâ ezin dira zerrendetan egon. Azken horien kasuan, espetxealditik haratago, debekua balizko inhabilitazio zigorrari lotuta ageri da.
Dignidad y Justiciaren arabera, aurrez ere eman dira inhabilitazio zigorra bete gabe hauteskundeetara aurkeztu diren ordezkari politikoen kasuak, eta halakorik eman ez dela ziurtatzeko eskatu dio fiskaltzari. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227944/ertzaintzaren-patruila-batek-itzuliko-lau-txirrindulari-harrapatu-ditu.htm | Kirola | Ertzaintzaren patruila batek Itzuliko lau txirrindulari harrapatu ditu | Laboral Kutxako Eider Merinok hartu du kolperik gogorrena, eta erietxera eraman behar izan dute. Ertzaintzaren autoa ez zen lasterketako segurtasun taldekoa. | Ertzaintzaren patruila batek Itzuliko lau txirrindulari harrapatu ditu. Laboral Kutxako Eider Merinok hartu du kolperik gogorrena, eta erietxera eraman behar izan dute. Ertzaintzaren autoa ez zen lasterketako segurtasun taldekoa. | Ertzaintzaren patruila batek aurrez aurre jo du gaur Euskal Herriko Itzulian parte hartzen ari ziren txirrindulari talde bat, eta horietako lau harrapatu ditu.
12:30 aldera gertatu da, etaparen 85. kilometroan, txirrindulariak Markina inguruan zeudenean. Laboral Kutxako Eider Merinok kolpe zuzena hartu du. Gurutzetako erietxera eraman dute, eta kontusioa dauka ezkerreko ukondoan. Lasterketa utzi behar izan du, haren taldeak sare sozialetan adierazi duenez.
Beste hiruak lurrera erori dira, euren kontra zetorren ibilgailua saihesten saiatu direnean. Petra Zsanko hungariarra (Massi-Tactic) Mendaroko (Gipuzkoa) erietxera eraman dute. Eskuineko sorbaldan hartu du min. Hara eraman dute Letizia Brufani (Bepink) italiarra ere, pelbisean kolpea hartuta. Lana Eberle (CERATIZIC-WNT) alemaniarrak ere lasterketa utzi behar izan du, urratuengatik.
Oraindik ikertzen ari dira zer gertatu den, baina, zabaldu dutenez, patruila ez zen Itzuliaren segurtasun taldekoa, eta beste lan batean ari zen inguruan. Ertzaintzak kontrolatzen du lasterketaren ibilbidea, eta, antza, koordinazio huts bat gertatu, eta Ondarroako ertzain etxeko (Bizkaia) patruila Itzuliaren ibilbidean sartu da, txirrindulariak aldapa bat jaisten ari zirenean. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227945/foru-hobekuntza-berritu-eta-erreferenduma-egitea-proposatu-du-geroa-baik.htm | Politika | Foru Hobekuntza berritu eta erreferenduma egitea proposatu du Geroa Baik | Barkosek aldarrikatu du trafikoa eta espetxeko osasuna eurei esker esku aldatu direla, eta kritikatu du sozialistak haien lanaz «baliatu» direla | Foru Hobekuntza berritu eta erreferenduma egitea proposatu du Geroa Baik. Barkosek aldarrikatu du trafikoa eta espetxeko osasuna eurei esker esku aldatu direla, eta kritikatu du sozialistak haien lanaz «baliatu» direla | Autogobernuari erreparatu dio Geroa Baik, hauteskunde kanpainako lehen egunean.
Iaz, Foru Hobekuntzak 40 urte bete zituen; baina Nafarroako Parlamentuak antolatutako mahai-inguru bat salbu, oharkabean pasa zen efemeridea. Azken orduan, abenduan, Nafarroako Gobernuak ekitaldi politiko bana antolatu zituen; bata, Madrilen eta bestea, Iruñean. Bestela deus gutxi egin zen, nahiz eta 2019ko akordio programatikoak jaso legebiltzarrean prozesu parte hartzailea eratuko zela «Nafarroaren status quo-a definitzeko eta eskumen gehiago bereganatzeko».
Ikusi gehiago: Eskuina zatiturik eta inoiz baino irekiago, hasi da kanpaina
PSNk hitzartutakoa bete ez duela ikusirik, Geroa Baik aldarrikatu du Foru Hobekuntza XXI. mendeko errealitatera egokitu asmoz «berritu» egin behar dela. Behin edukia hitzartuta, herritarrei erreferendum bidez galdetu behar zaiela azpimarratu du, era berean, Uxue Barkos lehendakarigaiak.
Legealdi honetan, Nafarroako Gobernuak trafikoa, espetxeko presoei osasun arreta ematea eta bizitzeko diru sarreren errentaren eskumena esku aldatzeko akordioak sinatu dira Madrilekin. Azken transferentzia 2001ean egin zenez, lorpenaren garrantzia nabarmendu dute hilabeteotan Maria Txibitek eta PSNk.
«PSNk ez du paper bat mugitu»
Uxue Barkosek bazkideari euren lanaz «baliatu» nahiz izatea aurpegiratu dio. Izan ere, bere ustez, Geroa Baik «ausart eta tinko» jardun du eskumen lortzeko ahaleginean.
Gogora ekarri du trafikoaren inguruko konpromisoa berak sinatu zuela Moncloan, 2018ko urriaren amaieran, eta Maria Jose Beaumont aurreko legealdiko Barne kontseilariak lana aurreratuta utzi zuela. «PSNk ez du paper bat ere mugitu eta Geroa Baik egindako lana erabili du argazkia ateratzeko eta etekin politikoa erdiesteko».
Aurrera begira, berriz, oraindik esku aldatu ez diren eskumenetan sakontzeko bidetik joko dutela azaldu du: hala nola, bekak, ikerketa eta garapena eta Foruzaingoak ingurumen zaintza bere gain hartzea. 2019ako akordio programatikoan jasotako konpromisoa bere egin du eta Parlamentuan Foru Hobekuntza berritzeko batzordea bultzatuko duela promes egin du.
Alde Zaharrari begira
Koldo Martinez Iruñeko alkategaiak, berriz, udaletxe aurrean egin du kanpainako ekitaldia. Bertan, proposatu du Alde Zaharreko hainbat gune berriz urbanizatzea: Horietako bat, Basotxoa da. Gainera, Nafarroako Museoaren ingurunea eta artxibategia arteko tartea oinezkoentzako eremu bihurtu nahi dute. Santa Ana plaza aldatzea ere promes egin du Martinezek.
Halaber, hautagaiak beharrezko jotzen du Nabarreriako plan osoa aurrera eramatea eta udaletxe alboan den Burgoen plaza eraldatzea, «Alde Zaharreko eremu horrek bizitza berreskuratu dezan».
San Domingoko baratzeetan zentro bat, zibiko eta kirol arlokoa, eraikitzea proposatu du, eta aldarrikatu du auzoa biziberritu behar dela haurrentzako eta helduentzako. «ez dadin soilik izan asteburuko alkoholaren eta aisialdiaren eremu bat». |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227946/gatibu-liher-eta-arima-taldeak-ere-izango-dira-ehz-jaialdian.htm | Kultura | Gatibu, Liher eta Arima taldeak ere izango dira EHZ jaialdian | Zabalik dago epea jaialdian laguntzaile aritzeko izena emateko. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute festibala. | Gatibu, Liher eta Arima taldeak ere izango dira EHZ jaialdian. Zabalik dago epea jaialdian laguntzaile aritzeko izena emateko. Ekainaren 28tik uztailaren 2ra egingo dute festibala. | EHZ jaialdiaren antolatzaileak ari dira pixkanaka egitarau osoaren berri ematen. Gaur, beste izen batzuk sartu dituzte zerrendan: Liher, Gatibu, Vapa, Arima, Kuma No Motor eta Aho Zakil Konexion. Aurretik kontzertu gehiago ere iragarri zituzten.
Euskal kultura gazteengana zabaltzeko saio pedagogikoak egingo dituzte Ipar Euskal Herriko zenbait lizeotan. 300 bat ikasleri tailerrak emango dizkiete urririk. «Auzolanean eraikitzen den festibal honen balioak gazteei transmititu eta iraganetik gerorako bidaia eskaini nahi diegu, bizi den euskal kulturaren inguruko jakintza sustatzeko xedearekin», adierazi dute antolatzaileek.
Bestalde, EHZ festibalean laguntzaile izateko formularioa betetzeko moduan da jaialdiaren webgunean. Aurten ere 400 laguntzaile beharko dituzte. «Auzolana, elkarlana eta engaiamendu militantea EHZren oinarrizko balioak dira».
Hiru eguneko abonamenduak salgai dira 50 euroan, maiatzaren 31era arte. Hortik aurrera, hamar euro garestiago izango dira. Egunez eguneko sarrerak ekainaren 1etik aurrera jarriko dituzte eskura.
EHZ jaialdiarekin elkarlanean, Badok atariak han joko duten euskal taldeak bildu ditu abesti zerrenda batean. Zerrenda hori Badok-en entzun daiteke, baita jaialdiaren webgunean ere. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227947/baisen-balentria-eta-faboritoen-epelkeria-giroko-zazpigarren-etapan.htm | Kirola | Baisen balentria eta faboritoen epelkeria Giroko zazpigarren etapan | Hautagai nagusiak elkarri begira gelditu dira Giroko lehen bukaera malkartsuan. Davide Baisek aukera baliatu du, ihesean. | Baisen balentria eta faboritoen epelkeria Giroko zazpigarren etapan. Hautagai nagusiak elkarri begira gelditu dira Giroko lehen bukaera malkartsuan. Davide Baisek aukera baliatu du, ihesean. | Gazte apal bat enperadore bihurtu da gaur Campo Imperatoreko helmugan: Davide Bais (Eolo-Kometa). Ihesean egin da handi, bere ibilbideko lehen garaipena lortuta; non, eta aurtengo Giroko mendiko lehen etapa garrantzitsuan. Xumean ameslari, ia ezinezkoa izan arren borrokalari aritu da Bais, Simone Petilli (Intermarche) eta Karel Vacek (Corratec) lagun izanik. Indarrez hustuta iritsi dira Gran Sassoko azken maldetara, eta oinazean gozamena aurkitu du Baisek.
Tropelak onespen osoa eman die iheslariei. Mendietako lehen azterketa zuten faboritoek, eta ez dira aurkeztu ere egin. Bukaeran bi mendate zeuden elkarren segidan, Calascio (13,5 kilometro eta %6ko pendiza) eta Gran Sasso (26,4 kilometro eta %3,4). Hala, azken 45 kilometroak maldan gora egin behar zituzten. Alferrik izan da, ordea. Ia eskutik helduta iritsi dira izen handi guztiak, eta maglia arrosari aparteko arazorik gabe eutsi dio Andreas Leknessundek (DSM).
Egun aproposa zen maila oneko ihesaldi jendetsua osa zedin. Ordea, lau ziklista ausartu dira bakarrik tropelaren gerizpetik ateratzen: Bais, Petilli, Vacek eta Henok Mulubrhan (Bardiani). Goian behean ari zuen euria, eta saldoan jarraitzea hobetsi dute ziklista gehienek. Eguraldiak atertzera egin du, eta aldi berean, handituz joan da iheslarien errenta. Roccaraso zen eguneko lehendabiziko mendatea, eta gailurrera 11 minututik gorako abantailarekin iritsi dira Petilli, Bais eta Vacek. 100 kilometro inguru gelditzen ziren helmugarako, eta behin-behineko liderra zen Petilli [7.49ra zegoen sailkapenean]. Mulubrhan, berriz, bidean gelditu da.
Atzean, DSM taldea ari zen gurditik tira egiten. Banako ilaran jarrita, jo handirik gabe gidatu dute Leknessunden taldekideek multzo nagusia. Apur bat hurbildu zaizkie hiru iheslariei, ia inertzia hutsez bada ere. Amaierako igoera ia amaiezina gelditzen zitzaien. Edozer gauza gerta zitekeen. Haatik, aldea hamar minuturen jirakoa zen. Egoerari bira eman behar zioten tropelean, baldin eta etapa lehiatu nahi bazuten.Bada, lehia pizteko imintziorik txikiena ere ez da izan onenen artean. Erritmo gogaikarria jarri dute, ziklista astun askok jarraitzeko modukoa. Zabal-zabal eginda igo dituzte aldapak. Oso ikuskizun apala izan da parajeen edertasunaren aldean. Hori horrela, geroz eta garbiago zegoen garaipena aurreko hiruen kontua zela.
Petillik bi ahalegin egin ditu helmugarantz bakarrik abiatzeko, bata sei kilometroren faltan, eta bestea 3,5 kilometrora. Vacek estu eta larri ibili da, baina eutsi dio, eta eraso egiten ere ausartu da. Gordean zegoen Bais. Argi jokatu du, eta esprintean indartsuena dela erakutsi. Hiru minutura heldu dira faboritoak, denak elkarrekin, eta Remco Evenepoel (Soudal) buru. Giroko zortzigarren etapa jokatuko da bihar, Terni eta Frossombrone artean. 207 kilometro ditu, eta bukaera hautsia du, hainbat mendate eta muinorekin. |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227948/irigoienek-eta-bellidok-irabazi-dute-zegama-aizkorri-ix-kilometro-bertikala.htm | albisteak | Irigoienek eta Bellidok irabazi dute Zegama-Aizkorri IX. Kilometro Bertikala | Naiara Irigoien burlatarrak (Nafarroa) eta Jose Antonio Bellido madrildarrak (Espainia) irabazi dute gaur arratsaldean 2023ko Zegamako asteburuko lehen proba, Kilometro Bertikala, 33:10 eta 38:42 denborarekin, hurrenez hurren. Eguraldiaren eraginez, ibilbidea aldatu egin behar izan dute. | Irigoienek eta Bellidok irabazi dute Zegama-Aizkorri IX. Kilometro Bertikala. Naiara Irigoien burlatarrak (Nafarroa) eta Jose Antonio Bellido madrildarrak (Espainia) irabazi dute gaur arratsaldean 2023ko Zegamako asteburuko lehen proba, Kilometro Bertikala, 33:10 eta 38:42 denborarekin, hurrenez hurren. Eguraldiaren eraginez, ibilbidea aldatu egin behar izan dute. | Zegama dardarka hasi da gaur arratsaldean, Zegama-Aizkorri kilometro bertikalaren bederatzigarren edizioaren aurreneko lasterketa zela eta. Proba kronometratuak aldaketak izan ditu ibilbidean, lurra lokaztu duten euri-baldintza zorrotzengatik. Jose Antonio Bellidok eta Naiara Irigoienek 33:10 eta 38:42-ko denbora egin dute, hurrenez hurren, eta Oriol Cardonaren eta Emelie Forsbergen lekukoa hartu dute probaren palmaresean.
Guztira 235 parte-hartzailek egin dituzte 4,2 kilometroak, 756 metroko desnibelarekin. Azken igoera oso pikoa izan dute baso baten gainean. Lasterketa osoa kronometratua izan da Zegamako plazatik atera eta Itzubiagaraino, bertan amaitu baita Kilometro Bertikala. Zegaman duela egun batzuk egiten ari den euriak kilometro bertikaleko jokalekua lokatzadi irristakor bihurtu du, eta parte-hartzaileek nola edo hala moldatu behar izan dute, bereziki lasterketaren azken zatian, han metatzen baitzen desnibelik handiena (500 metro positibo ibilbidearen azken kilometro eta erdian). Hala eta guztiz ere, ikus-entzuleek gogotik babestu dituzte korrikalariak eta giro bikaina sortu dute helmugan.
Naiara Irigoien pozik zen garaipenarekin: «Iaz asko gustatu zitzaidan eta espero ez nuen bigarren postua lortu nuen Emelie Forsbergen ondoren. Aurten, ibilbidearen aldaketa zela eta, uste nuen kalte egingo zidala, niri gehien gustatzen zitzaidana azken zatia baitzen, harkaitzak, eta aurten, lasterkariagoa izanik, gehiago kostatuko zitzaidala uste nuen. Emozio eta presio handia izan da gora iristea, aurkariak ondoan nituelako, baina orain oso pozik nago eta igandean pentsatzen ari naiz. Maratoia ez da nire distantzia, baina esperientzia bizitzeko eta publikoaren animoak sentitzeko gogo handia dut».
Emakumezkoetan, Malen Osa oñatiar gaztea izan da bigarren eta Silvia Lara hirugarren.
Jose Antonio Bellidok, berriz, hasieran «suziri» bat bezala atera dela adierazi du, hor jo duela enbidoa. «Horri esker, lasterketako azken 15 edo 20 minutuak bakarrik egin ditut eta agian atzetik zetozenak baino lokatz gutxiago izan dut. Ibilbide aldaketak mesede egin didala uste dut, azken zatian nik denbora pixka bat galtzen baitut beti, eta aurten, korrika egiteko tarte gehiago zegoenez, denbora pixka bat atera ahal izan dut eta tarte gogorrenean mantendu. Nire bizitzako lasterketa izan da oraingoz. Zegama Zegama da eta hemen egotea izugarria da. Hodei batean nago»-
Gizonezkoetan, Ïu Net eta Jan Castillo kataluniarrak izan dira bigarren eta hirugarren, igandean Txindokiko kilometro bertikalean nagusitu ziren bi gaztetxoak.
Igandean, Zegama-Aizkorriren 22. edizioaren emanaldi osoa
Igandean, Zegama-Aizkorri lasterketaren 22. edizioaren txanda izango da. Mendi maratoi nagusia lau hizkuntzatan jarraitu ahal izango da zuzenean: Euskal Irrati Telebistan (EITB), Teledeporten, TV3-Esports3 katean, ingelesez eskainiko duen Golden Trail World Serieen youtubeko kanalean eta Zegamako Youtube kanalean.
IX. ZEGAMA-AIZKORRI KILOMETRO BERTIKALEKO PODIUMA
Emakumezkoak 1.- Naiara Irigoyen 38:42 2.- Malen Osa Ansa 39:05 3.- Silvia Lara 39:10
Gizonezkoak 1.- José Antonio Bellido 33:10 2.- Ïu Net 33:14 3.- Jan Castillo 33:54 |
2023-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/227949/eh-bilduk-kritikatu-egin-du-madrildik-heldu-den-zarata.htm | Politika | EH Bilduk kritikatu egin du Madrildik heldu den «zarata» | Maddalen Iriartek, Oskar Matutek eta Oihane Brionesek parte hartu dute koalizioak Irunen egin duen ekitaldian b «Akordioen» alde dira. | EH Bilduk kritikatu egin du Madrildik heldu den «zarata». Maddalen Iriartek, Oskar Matutek eta Oihane Brionesek parte hartu dute koalizioak Irunen egin duen ekitaldian b «Akordioen» alde dira. | Bidasoaldeko udal hauteskundeetako hautagaien ondoan egin zuen atzo kanpainako ekitaldia EH Bilduren Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko hautagaiak, Madddalen Iriartek. Irunen izan zen, Ficoban. Ondoan izan zituen, beraz, Irungo alkategaia, Oihana Briones, eta Hondarribikoa, Garoa Lekuona. Eta hitza hartu zuen ekitaldian Espainiako Kongresuko diputatu Oskar Matutek ere. EH Bilduren zerrendatako hainbat pertsonaren iragana ETArekin lotuta dagoelako goiburu asko zabaldu ziren atzo egun osoan zehar Euskal Herriko hedabideetan, baita Espainiakoetan ere, ozen eta era hanpatuan nabarmendu ziren horietako asko, eta horri buruzko erreferentzia egin nahi izan zuen Matutek. «Konturatuko zineten hauteskunde kanpaina honetan dagoen zarataz. Dagoeneko lortu dute Euskal Herrira ekartzea Madrilgo politikaren alderdirik txarrena; zarata, eztabaida antzuak, herritarrei inporta ez zaizkien eta ezer ekartzen ez duten liskarrak», deitoratu zuen.
EH Bilduren jarrera bestelakoa dela esan zuen. «Jendea kezkatuta dago eta soluzioak eskatzen ditu etxebizitzaren arazoa konpontzeko, Osakidetzarako, bizitzaren garestitzerako, pentsioetarako...». Kezka horiei begira gobernatu nahi dutela argudiatu zuen, eta horren aldeko apustu irmoak ezberdintzen dituela gainerako taldeetatik.«Izan ere, zarata ateratzen dute konponbideez ez hitz egiteko. Zarata egiten dute betikoek betikoa egiten eta betikoei laguntzen jarrai dezaten».
Boz hauetan sakoneko aldaketak lortzen badira, «boterearen talaietan» beti «kapitalaren» alde egiten duten egiturak beste norabide batera begira jartzeko ahalegina egingo dutela defendatu zuen, eta etxebizitza arloan lege berri bat ontzeko EH Bilduk Madrilen hitzartu duen akordioa jarri zuen adibide gisara. «Indarrez nator, maite dudan Irun hau delako», kemena erakutsiz hasi zuen bere hitzaldia Iriartek. Eta hilaren 28an koalizioak lor ditzakeen emaitza onen gaineko esperantzak ez direla ameskeria bat defendatu zuen: «Esku-eskura daukagu». Gipuzkoan EH Bilduk emaitza on bat lortzea erabakigarria dela gogoratu zuen. «EH Bildu indartsu bat ezinbestekoa da Gipuzkoa gaurkotzeko hasi dugun biderako. Irunen erabakigarriak izatea EH Bilduk lortuko dituen emaitza onak berrestea da», esan zuen. «Ez da etorkizuneko akordiorik egongo Irunen EH Bildu gabe».
Aurrera egiteko
Boz hauetan galdera «sinplea» egin behar dela uste du Iriartek: «Aurrera egin eta hobetu, ala egonean egotearekin konformatu. Izan ere, EAJk eta PSEk haien statu quo mantentzeko formuletan nahi gaituzte». EH Bildu «ezberdinen arteko akordioak» lortzeko prest egongo dela esan zuen, eta bide horretan aurrera egiten ez bada «Gipuzkoa eta Irun gutxi batzuen interesen eta eskuetan» geratuko dela.
Gipuzkoako Foru Aldundirako dituen asmoei begira, osasun sistema indartzeko aldaketak bultzatzea, eta tokiko merkataritza sustatzea; Bidasoalderako bi alorretako egitasmoak dituztela nabarmendu zuen. Denak ere, «bidelagun» aski sendoen laguntzari esker bideratu ahal izango dituztela pentsatzen du, eta erantzun berriak ematea ezinbestekoa dela. «Galdera berriak ditugu mahai gainean, eta ezin zaie erantzun zaharrik eman; erantzun berriak behar ditugu». Erantzunak «lidergo konpartitu batetik» bilatu behar direla argi du: herritarrei hitza emanda.
Oihana Brionesek hirira begirako proposamenak azaldu zituen, zentzu berean: «Irun jendearekin, elkarteekin eta auzoekin eraikikiko dugu». Mugikortasunaren arloko proposamena egin dutela esan zuen, tokiko merkataritza ere sustatu nahi dutela, eta osasun zerbitzu hobeen alde ariko direla. Horien alde egiteko talde «prestatua» direla uste du. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227982/hil-egin-da-madrilgo-jatetxe-bateko-sutearen-ondorioz-larri-zen-emakumea.htm | Gizartea | Hil egin da Madrilgo jatetxe bateko sutearen ondorioz larri zen emakumea | Hiru aste zeramatzan Maria Montes getxotarrak erietxean; apirilaren 21ean izan zen sutea. Ezbeharrean bertan hil zen Alexandra Velasco, getxotarra bera ere. | Hil egin da Madrilgo jatetxe bateko sutearen ondorioz larri zen emakumea. Hiru aste zeramatzan Maria Montes getxotarrak erietxean; apirilaren 21ean izan zen sutea. Ezbeharrean bertan hil zen Alexandra Velasco, getxotarra bera ere. | Beste biktima bat eragin du joan den apirilaren 21ean Madrilgo Burro Canaglia jatetxean piztu zen suteak. Maria Montes getxotarra herenegun hil zen, 41 urterekin; hiru aste zeramatzan Madrilgo La Paz erietxeko ZIUn, larri. Erredurak zituen gorputzaren %25ean, baita barne zauri larriak ere.
Ezbeharraren egunean bertan, Alexandra Velasco Montesen laguna zendu zen, 43 urterekin, getxotarra bera ere. Zorrotzaurreko IMQ klinika pribatuan egiten zuen lan; minutu bateko isilunea egin zuten klinikako langileek, Velascoren omenez. Sutean Madrilgo jatetxeko sukaldarietako bat ere hil zen, 25 urtekoa.
Getxoko sei adiskideek juntadizoa egin zuten Madrilen, tarteka egiten zuten bezala; hiru Bizkaian bizi ziren; bi, Madrilen; eta bat, Bartzelonan. Bizkaiko herriko ingeles eskolan ikasitakoak ziren guztiak. Su istripuaren egunean, gainontzeko lau lagunak minik hartu gabe ateratzea lortu zuten lokaletik, irteerako atetik hurbiltago baitzeuden.
Madrilgo erdiguneko Salamanca auzoan dago jatetxea. Suhiltzaileen egoitza bat dago handik gertu, baina sua oso azkar zabaldu zen. Izan ere, plastikozko apaingarriak zituen lokalak, barrualdea oihana zela irudikatzeko. Lekukoek adierazi zutenez, pizza flanbeatu batek eragin zuen sutea. Zerbitzariek su ematen diete pizzaren gaineko osagaiei. Sutearen ostean, zuzendaritzak debekatu egin zuen pizza hari su ematea.
Kateak badu jatetxe bat Bilbon, Guggenheimetik gertu. Bertan ere plastikozko landareek apaintzen zuten lokala. Dena dela, apaingarri horiek kendu egin zituzten Madrilgo istripua gertatu eta gero. Bilboko Udalak baieztatu zuen jatetxeak beharrezko baimenak eta instalazioak dituela. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227983/baliabide-material-eta-humanoak-izanen-dituzte-euskal-hirigune-elkargoko-talde-politikoek.htm | Politika | Baliabide material eta humanoak izanen dituzte Euskal Hirigune Elkargoko talde politikoek | Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat kolaboratzaile bana izateko diru partida ematea onartu du elkargoko batzarrak | Baliabide material eta humanoak izanen dituzte Euskal Hirigune Elkargoko talde politikoek. Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat kolaboratzaile bana izateko diru partida ematea onartu du elkargoko batzarrak | Euskal Hirigune Elkargoak talde politikoei baliabide material eta humanoak ematearen alde bozkatu du. Bil Gaiten eta Elkarrekin Herriarentzat taldeek 85.000 euroko diru partida izanen dute, kolaboratzaile bana enplegatzeko. Halaber, funtzionamendu gastuei buru egiteko baliabideak izanen dituzte: Bil Gaiten taldeak 19.800 urtean eta Elkarrekin Herriarentzat taldeak 27.600 urtean. Eztabaida eragin du proposamenak: Jean Rene Etxegarairen hurbilekoek zalantzan jarri dute talde politikoen jarduna, baina instituzioaren izaera eta funtzionamendua izan dira erdigunean.
Abenduan osatu ziren ofizialki talde politikoak elkargoan. Bil Gaiten taldeak EH Bairen inguruko hautetsi gehienak batzen ditu, baina denek ez zuten bat egin ekinaldiarekin. Ondoan, «ildo ezberdinetako hautetsiak biltzen dituen» etiketa politikorik gabeko «talde askotariko» gisa aurkeztu du bere burua Elkarrekin Herriarentzat taldeak.
Bi taldeek behin baino gehiagotan azpimarratu dute ez direla aurkezten Etxegarairen politikaren oposizio gisa. Hala ere, kritika zorrotzak plazaratu izan dituzte orain arte indarrean den funtzionamenduari buruz, baita zenbait erabakiri buruz ere, hala nola, finantza eta fiskalitate arlokoak.
Nicole Etxamendi Itsasuko (Lapurdi) axuantak eta Peio Etxeleku Kanboko (Lapurdi) hautetsi eta Errobi lurralde eremuko erreferenteak hartu dute hitza talde bakoitzaren izenean. «Eztabaida ez da talde politikoen alde edo kontra bozkatzea, talde horiei funtzionatzeko baliabideak ematea baizik», esplikatu du Etxamendik. Taldearen helburua hautetsien elkarlana bultzatzea dela erran du. «Proposamen elkarle izan nahi dugu, bilkurak aitzin gaiaik hobeki landu, eta denentzako egokiak izanen diren erabakiak lantzen parte hartu». Elkargoa indartsuago eta sendoago eginen du horrek Etxamendiren hitzetan.
Hautetsiek elkargo batzarrei begira izaten duten lan zama aipatu du. «Zuetako bakoitzak badaki zer den». Zehaztu du ere aipatzen diren 85.000 euroak «maximo» bat direla, «engaiatzen gara xumeak izatera». Ez dute diru guzi hori erabiltzeko asmorik. Azken asteetan Etxegaraiekin eta zerbitzuekin izandako harremana eskertu du Etxamendik. Bat egin du mezuarekin Etxelekuk ere. «Baliabide horiek zinez beharrezkoak dira gure taldeek lan egiteko aukera izan dezaten».
Berdintasun printzipioa
Martine Bisauta lehendakariordeak hartu du hitza, talde politikoen eratzeari buruz duen desadostasuna azaltzeko. «Badu gastu bat elkargoarentzat, lurraldearentzat iniziatibak ordaintzeko zailtasunak ditugun garai honetan. Hori ote da lehentasuna?». Elkargoko exekutiboari finantzei buruz egin izan zaizkien kritikekin parekatu du. «Dirua nolanahizka gastatzea leporatzen diguten berdinak dira taldeentzat dirua eskatzen dutenak». «Taldeak sortzea legala da, baina legitimoa ote da?», galdetu du. «Haatik baliabideak aukera bat dira». Talde politikoak «presio taldeak» direla erran du, gibelean alderdi politikoak dituztenak.
«Berdintasun printzipioaren» inguruan aritu da ondotik. Anne-Marie Nadaud hautetsiak aipatu du, taldeei baliabideak emateak hautetsiei baldintza berdinetan lan egitea ahalbidetuko diela erranez. Argumentuaren kontra egin dute Joseba Erremundegik eta Colette Capdeviellek: «Hautetsi batzuek baliabideak izateak, eta beste batzuek ez izateak desberdintasuna sortuko du». Arnaud Fontainek ebatzi du: «Bistan den berdintasun printzipioa atxikitzen duela. Gutako edonork badu aukera talde politiko gisa eratzeko».
Elkargoaren izaeraz ere aritu dira: sufragio unibertsalik ez denez hautetsiak herrietako ordezkariak direla oroitarazi du Sauveur Bachok, eta «dudakor» agertu da talde politikoen osatzeari buruz. Funtzionamendu «arazo bat» dagoela erran du, «ez genuen ikusia». 158 herrirekin intsituzio bat demokratikoki funtzionaraztea «zaila» dela erran du. Estatus bereziko lurralde elkargo izan nahi zuen hirigune elkargoaren arazoa. «Erdibidean gaude», Capdeviellen hitzetan. «Egiturazko defizit demokratikoa» dagoela erran du, eta ororen buru sufragio unibertsala izatera iritsi beharko direla erran du Mixel Estebanek. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227984/egingo-da-herri-urrats-gune-bakar-batera-mugatuta.htm | Gizartea | Egingo da Herri Urrats, gune bakar batera mugatuta | Uholdeen ondorioz Ipar Euskal Herriko ikastolen jaia bertan behera geratzeko arriskuan egon bada ere, jaia murrizteko zenbait moldaketa eginda aurrera egitea erabaki dute antolatzaileek | Egingo da Herri Urrats, gune bakar batera mugatuta. Uholdeen ondorioz Ipar Euskal Herriko ikastolen jaia bertan behera geratzeko arriskuan egon bada ere, jaia murrizteko zenbait moldaketa eginda aurrera egitea erabaki dute antolatzaileek | Goizeko lehen orduetan gelditu gabe egin du euria Ipar Euskal Herrian. Zaparrada mardulak uholdeak eragin ditu Senpereko lakuan (Lapurdi), Herri Urrats jaiaren bezpera den honetan. Hala ere, egoerari aurre egin, eta jaiarekin aurrera egitea erabaki dute antolatzaileek. 15:30ean joan dira prefeturako zerbitzuak lakura, eta egoera aztertuta, eta herriko etxearekin hitz egin ostean, gune bakar bat salbatzeko aukera ikusi dutela azaldu du Koldo Rodriguez antolatzaileak. «Beste guneak segurtasunagatik murriztera behartuak izan gara».
Era berean, egitaraua bera ere moldatu behar izan dute. Eguerdian hasiko dira ekitaldiak, hamabietan, Araba gunean, eta, besteak beste, Neomak, Xutik, Su ta Gar eta Zetak arituko dira oholtza gainean. Hala ere, aurreratu dute Gipuzkoa eta Baxe Nafarroa guneak ere zabalik egongo direla: «Ekitaldirik egon ez arren, nahi beste jateko eta edateko aukera egongo da gune horietan».
Elkartasunerako deia
40. aldia beteko du bihar Herri Urratsek, baina espero zutenaren kontrara, nahi baino «sinbolikoagoa» izango da, Rodriguezen hitzetan, ekitaldi asko ezingo baitituzte egin, eta gune asko ezingo baitituzte erabili: «Emozionalki ondo sentitzeko egingo dugu Herri Urrats; izan ere, kaltea oso handia da, eta biharkoak ez ditu galerak estaliko, inondik inora ere. Senperera etortzeko deia egiten dizuegu». Aholku bat ere eman nahi izan die bertaratuko diren horiei guztiei: «Pazientzia izan, elkarrekin momentu goxo bat bizitzeko aukera izango dugu». Herri Urratsen antolatzaileek komunikatu bat zabaldu dute, adieraziz galerak «izugarriak» izan direla: «Elkartasunerako deia egingo dugu bihar».
Ekarpenak egiteko kontu korronte zenbakiak jarri dituzte eskuragarri euren webgunean. Bihar Bizum bidez ekarpenak egiteko aukera ere zabalduko dute.
Bestalde, Seaskak jakinarazi du urtero Herri Urratsen egin ohi duen ekitaldiaren ordez prentsaurreko bat emango duela Senpereko Herriko Etxean, 10:00etan.
Erabiltzaileek Senpereko lakua nola den erakutsi dute goizean sare sozialetan:
Pirinio Atlantikoko Departamentuak alerta laranja ezarri du Urdazuri ibaiaren arroan, euriteengatik. Baliteke egunaren partean uholdeak egotea zaparrada horretarako «joera» duten guneetan. Estolda sareek ere gainezka egiteko arriskua dagoela ohartarazi du departamentuak. Trafikoa eta garraioa ere «zaildu» dezake eguraldiak, batez ere bigarren mailako errepideetan, eta tren sare nagusian izan ezik, beste zerbitzuetan eragina izan dezake euriak. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227986/berrindustrializaziorako-plan-bat-proposatu-du-psnk.htm | Politika | Berrindustrializaziorako plan bat proposatu du PSNk | Sektore ekonomikoekin eta sindikatuekin biltzeko prest agertu da Maria Txibite, industriaren eraldaketarako beharrak identifikatzeko «puntako sektore ekonomikoa izaten jarrai dezan» | Berrindustrializaziorako plan bat proposatu du PSNk. Sektore ekonomikoekin eta sindikatuekin biltzeko prest agertu da Maria Txibite, industriaren eraldaketarako beharrak identifikatzeko «puntako sektore ekonomikoa izaten jarrai dezan» | Hector Gomez Espainiako Industria ministroa, Jose Luis Arasti Espainiako Gobernuaren Nafarroako ordezkaria, eta Elma Saiz Iruñeko alkategaia alboan zituela, PSNko lehendakarigai Maria Txibitek industria eraldatzeko plan bat bultzatuko duela iragarri du, hauteskunde kanpainako bigarren egunean.
Parlamentuaren aurrean eta PSNren egoitza gertu zuela, Txibitek azpimarratu du trantsizio ekologikoaren eraldaketa eta digitalizazioa direla industriak aurre egin beharreko bi erronka nagusiak. Horietara egokitzen laguntzeko prest azaldu da, gobernura ailegatuz gero. «Berrindustrializazio plan bat proposatzen dut, industriak lehiakorra izaten jarrai dezan eta sendo aurre egin diezaien erronka horiei».
Sindikatuekin eta sektore ekonomikoekin mahai bat osatu nahi du PSNk: «Hitzartu ditzagun enpresen beharrak eta eraldaketa horretan zer neurritan lagun dezakeen gobernuan». Horrekin batera, prestakuntza arloko beharrak ere aintzat hartu behar direla nabarmendu du, «enpresek beharko dituzten profil berri horietarako prest» egon daitezen lanbide heziketako ikasleak.
Legealdi amaieran, Nafarroako Gobernuak hainbat inbertsio garrantzitsu iragarri ditu, eta orain kanpainan, inbertsioak laguntzeko beharra azpimarratu du. «Azken hilabeteetan inbertsioak aurkeztu ditugu Nafarroa osoan, lurralde kohesioak ere zerikusia duelako berrikuntza artoko proiektuekin eta inbertsioekin, lanpostuak sor ditzaten Nafarroako zonalde guztietan», aipatu du Txibitek.
Gaineratu duenez, berrikuntzaren eta ikerketa eta garapenaren arloetan enpresen inbertsioa sustatzen eta laguntzen jarraituko dute, zerga kenkarien bidez. «Enpresa nafarrak lehiakorrak izatea nahi dugu, balioa sor dezaten. Enpresei lagunduko diegu inbertitzera, berritzera, eraldatzera eta batik bat iraunkorrago izatera», esan du Txibitek.
Saiz, Iruñeko merkataritzaz
Agerraldi horren ondotik, Elma Saiz Iruñeko alkategaiak gogora ekarri du bidezko markataritzaren nazioarteko eguna dela. Ekonomia eta Ogasun departamenduan egin duen lana Iruñeko Udalera eraman nahi du eta azaldu du udal gobernura iritsiz gero garapen ekonomikoaren atala bere gain hartuko duela, «hiriaren zutarri bat delako».
«Herritarren babesa jaso eta alkate izendatuz gero», bere gain hartu nahi du zeregin hori. «Funtsezkoa da Iruñea egungo geldialditk ateratzea eta ez soilik merkataritza arloan». Belaunaldi berriek garai bateko negozioak bere gain hartzeko zailtasunak dituztela izendatu du, kasu.
Turismoari ere erreparatu dio. «Urteko 365 egunetan irekirik den kartela izan behar du Iruñeak». Nafarroako Gobernuaren eskutik, turismoaren sustapenean» laguntzeko prest azaldu da. Turismo hori iraunkorra izan behar duela gaineratu du. «Turismo iraunkor horren alde apustu egiten duen Europako funtsak ditugu erreminta moduan».
Garapen ekonomikoan, Iruñea geldi ikusten du eta bultzada behar duela azpimarratu du. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227987/sunsundeguiren-fabrika-bisitatu-dute.htm | Sunsundeguiren fabrika bisitatu dute | Sunsundeguiren fabrika bisitatu dute. | Ekitaldia egin aurretik, Txibite eta Hector Gomez Espainiako Gobernuko industria ministroa Altsasun izan dira, Sunsundegui autobus konpainiaren fabrikan. Berriki, Sunsundeguik Volvorekin akordioa hitzartu du autobusak egiteko. Ekoizpen ahalmena bikoiztea eta 400 enplegu inguru sortzea espero du.
Ikusi gehiago: Sunsundeguik autobusak egingo ditu Volvorentzat
Bisitan, Gomezek nabarmendu du akordioa «albiste oso ona» dela, automozio sektorearen kalitatea eta langileen prestakuntza handia agerian uzten duelako.
Txibitek gaineratu du akordio horrek enplegua sortuko duela Sakanan, eta iragan hamarkadan arazo larrietan izan zen enpresaren etorkizunerako berme bat dela. «Une oso zailak bizi izan ditu enpresak eta akordioa bultzada bat izango da enpresarentzat eta batik bat Sakanarentzat».
Mikel Irujo jarduneko Garapen Ekonomikoko kontseilariak azpimarratu du Sodena sozietate publikoak egin duen lana enpresa zulotik ateratzen. «Erresilientzia historia bat da. Nafarroako Gobernuak, Sodenaren bitartez, sostengu iraunkorra eman dio enpresari 2011tik eta orain bere fruituak eman ditu».
Enpresarekin izandako harremana giltzarritzat jo du. Dena den, Irujoren arabera, «ezin dira lokartu». Datozen hilabeteetan, akordioa aurrera eramateko lan asko dagoela egiteko gogorarazi du. | ||
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/227988/erdogan-gabeko-aro-bat-irudikatuz.htm | Mundua | Erdogan gabeko aro bat irudikatuz | Diplomaziako zenbait girotan, galdetzen hasiak dira nolakoa litzatekeen Turkiako oposizioarekiko harremana baldin eta hark hauteskundeak irabaziko balitu; izan ere, Erdoganek oso modu pertsonalistan bideratu ditu nazioarteko harremanak. | Erdogan gabeko aro bat irudikatuz. Diplomaziako zenbait girotan, galdetzen hasiak dira nolakoa litzatekeen Turkiako oposizioarekiko harremana baldin eta hark hauteskundeak irabaziko balitu; izan ere, Erdoganek oso modu pertsonalistan bideratu ditu nazioarteko harremanak. | Gaur presidentetzarako eta parlamenturako bozak dituzte Turkian, eta guztiz erabakigarriak izango dira, herritarrek ebatzi beharko baitute ea nahi duten Recep Tayyip Erdoganek presidente segitzea —hogei urte daramatza boterean— edo ea nahiago duten gobernua goitik behera aldatzea. Azken inkesten arabera, oposizioko zerrendaburu Kemal Kiliçdarogluk irabaziko lituzke gaurko bozak botoen %49,5 eskuratuta, eta bigarren tokian geratuko litzateke Recep Tayyip Erdogan botoen %47 eskuratuta. Horiek hala, bigarren itzulira igaroko lirateke biak.
Baliteke emaitzek mugez haraindi ere eragin handia izatea, ez Ekialde Hurbilean soilik, baizik eta baita berriki piztutako zenbait gatazkatan ere, hala nola Ukrainako gerran eta Turkiak iheslariei buruz EB Europako Batasunarekin egindako akordioan.
Urteotan, Erdogan modu oso pertsonalistan aritu da diplomazia gaietan. Ankarak loturak ditu Errusiarekin ekonomia eta defentsa arloetan, eta Errusia kide komertzial nagusietako bat bilakatu zaio. Bestalde, Turkiak zenbait tropa dauzka Siria iparraldean, Erdoganen zuzendaritzapean kurduen miliziei behin baino gehiagotan eraso egin ondoren. Turkiako presidenteak eragin handia izan du nazioarteko beste eragile nabarmen batzuekin dituzten harremanetan, besteak beste AEB Ameriketako Estatu Batuekin eta EBrekin, bai eta Turkiak Grezia auzo herrialdearekin dauzkan tentsioetan ere. Eta harreman horiek ere alda litezke hauteskundeen ondoren.
Oposizioko alderdi nagusiek Erdoganen kontrako koalizio bat eratu dute, Aliantza Nazionala, barnean bildurik ideologia oso ezberdinetako taldeak. Haren presidentegaiak, Kemal Kiliçdaroglu sozialdemokratak, promes egin du bere politika ez dela izango Erdoganena bezain pertsonalista, eta haren asmoa da herrialdean sistema parlamentario bat ezartzea berriz —2017an, konstituzioa presidentzialista bihurtzearen alde bozkatu zuen Turkiak— eta, beraz, botereak gehiago bereiztea. «Ez genuke espero beharko atzerri politika guztiz aldatzea, batez ere Mendebaldeko herrialdeei dagokienez», azaldu du Seren Sevil Korkmaz analista eta Istanpol ikerketa institutuko kofundatzaileak. «Kiliçdarogluren alderik garrantzitsuena zera da: instituzioak atzerri politikara itzularaziko dituela, politika pertsonalizatu beharrean. Erakunde gehiago izango dira, diplomazia handiagoa; horrek esan nahi du errazago iragarri ahal izango dela Turkiak nola jokatuko duen, eta, beraz, konfiantza handiagoa piztuko duela», esplikatu du.
Turkiako hedabideak espekulatzen dabiltza zer jarrera hartuko duten atzerriko diplomazialariek, bereziki Europakoek eta AEBetakoek. Ustez, diplomazialariak ez dira fidatzen Erdoganez, ez dagoelako hitz egiteko prest eta inoiz ezin delako jakin nola jokatuko duen atzerri politikan. Dena den, ez dakite bozen ondoren Kiliçdaroglu presidente izango balitz Turkiak hobetu egingo ote lukeen NATOrekin eta Europarekin duen harremana edo, kontrara, areago hurbilduko litzatekeen Errusiara.
Kiliçdarogluren hauteskunde programan, izan ere, maiz nabarmentzen da asmoa duela Turkia Europara hurbiltzeko eta zenbait auzi konpontzeko, hala nola turkiarren Schengen bisak liberalizatzekoa eta migrazio akordioarena —hitzarmen horri jarraituz, Turkiak 3,6 milioi errefuxiatu baino gehiago hartzen ditu—. Programan, etengabe diote hauxe izango dela atzerri politikaren oinarria: «Barne kalkulu politikoak amaiaraztea, bai eta atzerri politikako ikuspegi ideologikoak ere». Proposamen hori, baina, ez da mundu guztiaren gustukoa. «Zenbaitek uste dute Kiliçdaroglu ez dela behar bezain aditua, eta batzuentzat, ahula ere bada. Ez da oso litekeena ezkerreko eta eskuineko sei alderdiz osatutako koalizio horrek gobernu sendo bat eratzea», adierazi zuen Turkiako prentsan James Jeffreyk, AEBek garai batean Sirian izandako ordezkariak.
EB-rekin, batean kale eta bestean bale
Erdoganen agindupean, Turkiak hainbat neurri ekonomiko eta instituzional hartu ditu Bruselaren estandarretara egokitzeko, helburutzat harturik EBn sartzeko prozesua azkartzea. Dena dela, Europako bazkideekin duen harremana asko okertu da azken urteotan. Bruselak gogor kritikatu du oposizioko aktibistak eta politikariak espetxeratu izana, eta Atenas defendatu du beti Greziaren eta Turkiaren arteko liskarretan. Erdoganek EBri leporatu dio bere politika nazionala oztopatzea eta errefuxiatuen akordioaren haren partea ez betetzea. Akordio horretan, adostu zuten Turkiak milioika errefuxiatu hartuko zituela aldi baterako, eta, trukean, Turkia EBn sartzeko prozesuaren inguruko neurri batzuk onartuko zituztela, besteak beste, bisen liberalizazioa. Baina EBk ez zuen akordioa bete.
Analista politikoek uste dute Erdoganek agintean jarraitzen badu ez dela asko aldatuko Turkiaren eta Bruselaren arteko harremana. Oposizioak, berriz, behin baino gehiagotan eman du aditzera harreman hobea izan nahi duela Bruselarekin. Kiliçdargluk iragarri du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententziak beteko lituzkeela: auzitegi horrek eskatu zuen aske uzteko Selahattin Demirtas HDP Herriaren Alderdi Demokratikoa alderdi kurdu ezkertiarreko buruzagi ohia eta Osman Kavala filantropoa; estatu kolpe bat ematen saiatzea leporatuta epaitu zuten Kavala, babesa eman zielako Istanbulen 2013an gobernuaren aurka izandako protestei.
Kanpo politikako aukera guztien artean, Ankara eta Atenas hurbiltzea izan liteke Kiliçdarogluren promesik handiena. Bi herrialdeen arteko harremanak oso gorabeheratsuak izan dira azken urteotan. Joan den otsailean lurrikarek Turkia astindu baino lehentxeago, tentsio handiko gertakari bat izan zen bi herrialdeen artean: beren mugatik gertuen dauden uharteetara armak eramatea egotzi zioten elkarri. Baina lurrikarekin isildu egin zen albiste horien oihartzuna, eta Greziak erreskate taldeak bidali zituen Turkiara; hala, berriz ere, loturak estutu zituen.
Errusia
Errusiako presidente Vladimir Putin buru-belarri sartu da Turkiako hauteskunde kanpainan, eta babesa erakutsi dio Erdogani. Hain zuzen, Kremlineko burua kanpainako ekitaldi batean izan zen duela gutxi, Turkiako lehenbiziko zentral nuklearrean, zeina Moskuren laguntzarekin eraiki baitzen. Bestalde, Fatih Donmez Turkiako Energia ministroak joan den astean jakinarazi zuen Errusiak baimena eman ziola Turkiari gas inportazioak aurrerago ordaintzeko; hala, energiaren prezioa izugarri igotzea eragotzi zuten. Hau ez da Errusiak Ankarari berandu ordaintzeko modua eman dion lehen aldia, baina, oraingo honetan, hauteskunde kanpaina betean izan da, noiz-eta Erdoganek hitzeman duenean etxe guztietan gasa debalde izango dutela hilabetez eta hortik aurrera deskontuak aplikatuko direla urtea amaitu arte.
Erdogan berriz ere hautatzen badute, espero da Turkiaren eta Moskuren arteko harremanek orain arteko bideari eutsiko diotela eta, are, bi herrialdeen arteko kooperazioa handitu egingo dela, Ukrainako gerraren eraginez Errusia gero eta bakartuago geratu ahala, batetik, eta duela urte eta erdi Turkian inflazioaren ondorioz piztutako krisia luzatu ahala, bestetik. Turkiako Gobernuak, gainera, askotan esan du prest dela aurrerantzean ere bitartekari aritzeko Kievek eta Moskuk zerealen garraioari buruz sinatutako akordioan. «Pentsa daiteke Erdoganen aurkakoak Mendebaldearen aldekoagoak izango direla, baina ez du zertan hala izan. Turkiak eutsi egingo lioke Errusiarekin duen harremanari, baina Kiliçdarogluk ahalegina egingo luke liderren arteko harremanean berdintasun handiagoa izan dadin», azaldu du Korkmazek.
Al-Assadengana gerturatzeko urratsak
Oposizioak auzo herrialdearekiko harremanaren inguruan du jarrerarik argiena, segur aski. Kiliçdarogluk askotan esana du Baxar Al-Assad Siriako presidentearekin izandako harremana berreskuratu nahi duela, baita itun bat egin ere, errefuxiatuak urtebete baino lehenago itzul daitezen Siriara. Bestalde, Putinek hilabeteak daramatza presio egiten Al-Assadek eta Erdoganek harremanak normaldu ditzaten. Hurbiltze hori gertatzeko aukera dagoela ikusita, Siriako milizia kurduek ez dute atzean geratu nahi izan, eta, beraz, bakea lortzeko ekinaldi bat aurkeztu diote Damaskori.
Al-Assadek, berriz, ez du batere presarik Erdoganekin zuen harremana berreskuratzeko, eta litekeena da bozak pasatu arte itxarotea herrialdeko lider berriarekin aurrerapauso diplomatikoak eman baino lehen. Berriki Siria berriz Arabiar Ligan onartu izana sinbolo bat da, Damaskoren eta haren aliatu izandakoen arteko harremanak normaldu diren erakusgarria. Ankararekin, ordea, bide luzea dago egiteko oraindik. Al-Assadek exijitu du Turkiako tropa guztiek alde egin dezatela Siria iparraldetik. Nolanahi ere, Turkiarentzat zaila da neurri hori hartzea, bai Siriako mugako milizia kurduen kontrola laxatzea dakarrelako, bai Turkiako eraikuntza enpresentzat mesedegarri delako eremu horretan hiriak guztiz berreraiki behar izatea. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227989/gutxieneko-pentsioak-1080-eurora-iristeko-eskatu-dute-pentsiodunek.htm | Ekonomia | Gutxieneko pentsioak 1.080 eurora iristeko eskatu dute pentsiodunek | Manifestazioak egin dituzte Iruñean, Donostian eta Gasteizen. Arratsaldean batuko dira Bilbon. | Gutxieneko pentsioak 1.080 eurora iristeko eskatu dute pentsiodunek. Manifestazioak egin dituzte Iruñean, Donostian eta Gasteizen. Arratsaldean batuko dira Bilbon. | Pentsio sistemari buruz Madrilen lortutako akordioek ez dituzte pentsiodunak isilarazi. «Ez da duela bost urte baino gehiagotik kaleetan eskatzen ari garen erreforma», ziurtatu du EHPM Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, eta Hegoaldeko lau hiriburuetan manifestazioak egin ditu, aldarrikapen nagusi batekin: gutxieneko pentsioa 1.080 eurokoa izatea.
Goizean Donostian, Gasteizen eta Iruñean batu dira pentsiodunak, eta arratsaldean Bilbon.
Espainiako Kongresuak martxoan onartu zuen pentsioen erreformaren bigarren zatia. Lege dekretuak aldeko 179 boto jaso zituen, tartean PSOE, UP eta EAJrena. Alabaina, talde politikoen ekarpenak gehitze aldera, erreforma lege proiektu gisa ere tramitatzea erabaki zuten, eta aukera hori baliatu nahi du EHPMk alderdi politikoei presio egiteko.
«Gobernuari eta alderdi politikoei eskatzen diegu parlamentuko tramitazioa aprobetxa dezatela, 2023an ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodunaren gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan ezartzeko, hamalau ordainsaritan», dio EHPMk gaurko manifestazioen harira kaleratutako agiriak. Mugimenduaren arabera, erreformaren ondorioz gutxienez 743 euroko pentsioa jasoko du aurten baldintza horiek betetzen dituen pentsiodun batek, eta erreformaren bitartez 873 eurora igoko da 2027rako. Hau da, igoera badagoela, baina 1.080 eurotik urrun geratzen dela.
Erretiroa, 65 urterekin
Eskaera nagusi hortaz gain, beste batzuk ere badituzte atzo kalean bildutakoek. Horien artean dago azken erreformek ekarritako «murrizketak» indargabetzea, horien artean erretiroaren adina 65 urtera itzultzea, eta ez 67 urtera heltzea 2027an.
Gainera, pentsioa kalkulatzeko kontuan hartzen diren kotizazio urteak berriro hamabost izatea nahi dute, 2011an zen bezala. Gaur egun, 25 urte dira, baina erreformarekin bi aukera izango dira hurrengo urteotan: 25 urteei eustea edo azken 29 urteetatik 27 onenak aukeratzea.
Erreformak handitu egiten ditu kotizazio gabeko hutsuneen konpentsazioa handitu du azken erreformak, baina ez «nahikoa», EHPMren arabera. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227990/azpeitiko-rallysprintean-parte-hartzen-ari-zen-pertsona-bat-hil-da-istripuz.htm | Kirola | Azpeitiko Rallysprintean parte hartzen ari zen pertsona bat hil da, istripuz | Istripua izan duen autoak su hartu du. Proba bertan behera utzi dute. | Azpeitiko Rallysprintean parte hartzen ari zen pertsona bat hil da, istripuz. Istripua izan duen autoak su hartu du. Proba bertan behera utzi dute. | Azpeitiko (Gipuzkoa) XXIII. Rallysprintean parte hartzen ari zen pertsona bat hil egin da, istripuz. Haren autoak su hartu du. Antolatzaileen arabera, istripua izandako autoaren gidaria da hildakoa; kopilotua zaurituta dago, eta Donostia ospitalera eraman dute.
Probaren lehen saioan gertatu da ezbeharra, eta bertan behera utzi dute Rallysprinta. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227991/bigarrenean-ere-vollering-nagusi.htm | Kirola | Bigarrenean ere, Vollering nagusi | Herbehereetakoak irabazi du Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapa. Iazko hiru etapetan eta aurtengo lehenengo bietan izan da garaile. | Bigarrenean ere, Vollering nagusi. Herbehereetakoak irabazi du Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapa. Iazko hiru etapetan eta aurtengo lehenengo bietan izan da garaile. | Nagusitasuna. Ez dauka beste definiziorik Demi Volleringenak (Sd Worx). Irabazle handien sena daukala erakusten ari da sasoi guztian zehar, eta Euskal Herriko Itzulian ere hala egiten ari da. Lehen etapan egin bezala, Volleringek irabazi du Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapa, esprintean azkarrena izan ostean. Horrela, Herbehereetako txirrindulariaren eta Euskal Herriko errepideen arteko maitasun istorioak bosgarren atala izan du gaurkoan, Araban. Iaz izan zen Itzuliaren lehen aldia, eta hiru etapak irabazi zituen Sd Worxekoak. Ezin izango du hori hobetu, baina marka hura berdintzeko gosez dagoela dirudi, aurtengo lehen bi etapetan ere Vollering nagusitu baita.
Etapa ederra ikusteko parada izan dute txirrindularitza zaleek, eta txirrindulariek ere gehiago gozatzeko aukera izan dute gaurkoan. Atzoko euri jasa ahaztu, eta eguzkipean ere aritu baitira uneren batean. Aurreneko kilometroetan maillot horiaren taldeak ez du ihesaldirik baimendu, eta saiakera guztiak zapuztu ditu. 50. kilometroa pasa denean lortu dute lehen aldiz hiru txirrindularik ihesaldia osatzea: Silvia Magrik (Israel ), Giorgia Vettorellok (Bepink) eta Maria Novolodskayak (Lifeplus Wahoo). Amurrioko tarteko esprintera hirukotea iritsi da tropelaren aurretik, baina Malkuartun (3,3 kilometro eta %4,7ko pendiza) harrapatu ditu talde nagusiak, erasoak bata bestearen atzetik kateatuta.
Orduan, Sd Worxek ezarri du erritmoa hogei bat txirrindulari zeuden tropelean, eta maldan behera ere hala aritu dira, Vollering buru zutela. Ordekan, berriz, erasoak izan dira, eta saiakera askoren ostean, Claire Steelsek (Israel) 40 segundoko aldea lortu du. Alferrik, ordea. Tropelean erritmoa bizitu dute helmugarako hamar kilometro gelditzen zirenean, eta sei kilometro aurrerago harrapatu du taldetxoak. Ezustean, baina esprintean erabaki da etaparen garailea, azken metroetan. Bertan Vollering izan da azkarrena, eta, beste behin, testuinguruak berdin diola erakutsi du. Faboritoen artean inork ez du huts egin, eta denak elkarrekin sartu dira, esprintean.
Gauzak horrela, sailkapen nagusian ez da aldaketa handirik izan. Maillot horiarekin jarraituko du Volleringek, eta haren taldekideak, Marlen Reusserek, jarraituko du bigarren postuan, 56 segundora. Katarzyna Niewiadoma (Canyon) dago hirugarren postuan, 1.15era, eta van Vleuten, liderraren ustezko arerio nagusia, bosgarren postuan dago, 1.11ra.
Gaur erabakiko da Itzulia Aldea dezentekoa den arren, bihar Donostian jokatuko den etapan erabakiko da Euskal Herriko Itzulia nork irabaziko duen. Donostiako Klasikoaren kutsua daukan etapan, hain zuzen ere. Donostiako erdigunetik abiatuko da tropela, eta Jaizkibel (7,9 kilometro %5,6an) izango dute lehen mendatea, Lehen Mailakoa. Itzuliko azken mendatean piztuko da sua, ordea: Mendizorrotz (4,1 kilometro %7,3an). Donostiako Klasikoan erabakigarri izan ohi den bidean, hau da, Murgil bidean arituko dira horretarako, eta gaur egun zaila badirudi ere, bertan saiatuko dira Volleringi aurre hartzen. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227992/donostian-autorik-gabeko-igandeak-izatea-proposatu-du-elkarrekin-podemos-iuk.htm | Politika | Donostian autorik gabeko igandeak izatea proposatu du Elkarrekin Podemos-IUk | Victor Lasak Donostiarako mugikortasun plan bat ondu du. «Pizgarrien eta murrizketen eredu bateratu bat» proposatu du EP-IUren alkategaiak. | Donostian autorik gabeko igandeak izatea proposatu du Elkarrekin Podemos-IUk. Victor Lasak Donostiarako mugikortasun plan bat ondu du. «Pizgarrien eta murrizketen eredu bateratu bat» proposatu du EP-IUren alkategaiak. | Udalen eskumen nagusietako bat udalerrietako mugikortasuna arautu eta antolatzea da. Herritarren egunerokoan alor horrek duen eraginaz jakitun dira alderdiak, eta udal hauteskundeetako programetan proposamen zehatzak txertatu dituzte. Elkarrekin Podemos-IUko Donostiako Udalerako zerrendaburuak, Victor Lasak, Gipuzkoako hiribururako mugikortasun plan bat proposatu du, gaur, Donostiako Herrera auzoan. Lasak nabarmendu du «aldaketa kultural bat» behar duela Donostiak mugikortasuna arautzerako orduan, eta, esaterako, autorik gabeko igandeak proposatu ditu.
Mugikortasun jasangarriaren paradigma aldaketa baten beharra dagoela argudiatuta, zenbait igandetan autoen garraioa etetea proposatu du Lasak. Azaldu du egitasmo hori «pixkanaka» jarriko luketela martxan. Hilabete bakoitzeko lehen igandean egingo luketela esan du, eta «txandaka» ezarriko litzatekeela Donostiako auzo bakoitzean.
Egitasmo horren helburua hiria oinezkoentzat «askoz atseginagoa» izatea da, Lasak adierazi duenez. Gaineratu du proiektu hori «gardentasunez, enpatiaz eta parte hartze demokratikoz» egin behar dela.
Garraio publikoaren, bizikleten eta oinezkoen aldeko apustua egingo duela azaldu du Elkarrekin Podemos-IUko alkategaiak: «Pizgarrien eta murrizketen eredu bateratu bat aplikatu nahi da, bizilagunekin adostuta».
Doakotasuna ortzimugan
Herrerako Euskotrenen geltokiaren aurrean egindako agerraldian, Lasak esan du garraio publikoen maiztasunak handituko dituela alkate bihurtzen bada. Are, «egoiliarrentzako doakotasuneranzko bilakaera mailakatua» bultzatuko duela ere aipatu du. Bilbo eta Gasteiz eredu hartuta, Donostian ere tranbia ezartzeko aukera «aztertuko» duela azaldu du.
Bizikletei dagokienez, bidegorri seguruen sarea zabaltzearen eta bizikletentzako aparkaleku gehiago eraikitzearen alde egin du Lasak. Erantsi du «plan estrategiko bat» egingo duela, auzo bakoitzean «funtsezkoak» diren kaleak peatonalizatzeko.
Isurketak murrizte aldera, autoen aparkalekuei ere erreparatu die Lasak. Gaur azaldu du txandakako aparkalekuek —hiriaren erdiguneko auzoetan daude— bizilaguntzentzat izan behar luketela, eta aldizkakoak Illunben, Miramonen eta Ibaetan kokatu beharko liratekeela. Ordezkapen hori ere «mailakatuta» egingo luketela esan du.
Lasaren ustez, mugikortasun eredua aldatzea «beharrezkoa» da, eta «donostiar guztiek» hartu behar dute parte aldaketan. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227993/nafarroan-euskara-ofizial-izatea-aldarrikatu-dute-ehunka-lagunek.htm | Gizartea | Nafarroan euskara ofizial izatea aldarrikatu dute ehunka lagunek | Euskal Herrian Euskaraz-ek deituta, datorren legealdia «euskararen ofizializazioarena» izatea aldarrikatu dute eta alderdiei eskatu diete hauteskunde osteko negoziazioetan ez dadila lehen minutuan erori aldarrikapen hori | Nafarroan euskara ofizial izatea aldarrikatu dute ehunka lagunek. Euskal Herrian Euskaraz-ek deituta, datorren legealdia «euskararen ofizializazioarena» izatea aldarrikatu dute eta alderdiei eskatu diete hauteskunde osteko negoziazioetan ez dadila lehen minutuan erori aldarrikapen hori | «Hizkuntza haizea da, haizea ezin da ebaki, egin dute hiru zati». Jotaren doinu eta egituran abestuz, Maider Esparzak mezu labur horrekin laburbildu du gaur eguerdiko mobilizazio jendetsuaren mezu nagusia.
Euskara ofiziala eta kito lelopean, ehunka lagun, mila inguru, elkartu dira eguerdian, Iruñean, Euskal Herrian Euskaraz-ek Baluarteko jauregitik Gazteluko plazaraino antolatutako mobilizazioan.
Egungo Euskararen legea indargabetu eta Nafarroa osoan euskara ofizial egingo duen legedia aldarrikatu dute. «Nazkatuta gaude. Ez gaude gure hizkuntza eskubideak legez urratuak direla bizitzeko prest. Ez dugu onartuko legealdiaren hasierako negoziazioetan euskararen ofizialtasuna lehen minutuan erortzen ikuste», nabarmendu du EHEko Jone Bengoetxeak.
Hauteskunde kanpaina betean egin da protesta. 12:00etan, apurka apurka jendea elkartzen joan da. Kalejira eta giza kate gisa antolatu zuten martxa, banakako lerro handia eratuz Baluartetik Sarasate pasealekuraino eta handik helmugaraino:âGazteluko plazaraino.
Manifestarien artean, euskalgintzako kide ugari ikusi zitezkeen. Kateak aurrera egin ahala jendea elkartzen joan da, eta amaieran, mila kide inguru bertaratu da. «Euskaraz bizi nahi dugu» eta «Euskal Herrian euskaraz» leloak errepikatu dira martxan.
Kartel handia zabaldu dute
Amaieran, euskara ofizialaren aldeko kartela zabaldu dute Gazteluko plazan. Erdiguneko kioskoan raparen doinuekin kantatu du Mendibek (Kendy du izen artistikoa). «Nola dago Gaztelu enparantza, gure alde mugitu dela balantza, hemen euskaldunak gara, non dago zalantza, hau da Nafarroa eta ez Gaztela Mantxa, 2023a eta bai egoera latza, nolanahi ere irabaziko dugu errebantxa, jalgi hadi plazara bai euskara bai eta dantza...».
Bakoitzak bere estiloan, gauza bera egin dute Maider Esparza jota kantariak eta Joanes Ilarregi bertsolari leitzarrak.
Ondoren, Euskal Herrian Euskarazeko Sugoi Etxarrik eta Jone Bengoetxeak hartu dute hitza. Bengoetxeak gogora ekarri du 1986ko abenduan onartu zela egun oraindik ere indarrean den Euskararen Legea, garaiko PSNren aldeko botoarekin eta UPNren abstentzioarekin.
Lege hark hiru hizkuntz eremutan banatu zuen Nafarroa, «helburu argi» batekin, EHEren arabera:â«Euskararen erabilera Nafarroako mendialdeko herrietan zokoratuz, hiriburuetan eta tarteko eremuetan mugatuz eta hortik behera guztiz ukatuz, debekatuz».
Bengoetxearen hitzetan, 43 urte legedi horren gerizpean sustatu den esparruak euskara mendialderako soilik balio duen hizkuntz bezala irudikatu du, gaztelera erabat normaltzat jo den bitartean.
Oztopo guztien gainetik, lau hamarkadatan egin den «inurri lanak» emaitzak eman dituela uste du eta horren adibidetzat jo du egun nafarren %26,5 euskaldun izatea. «1986an, %10 besterik ez ziren. Zenbat izango ginen orain euskararen aldeko borrokarik gabe?», galdetu du Bengoetxeak.
Alderdiei eskaera
Gogora ekarri duenez, azkenaldiak Euskararen Nafar Kontseiluak, gobernuaren erakunde aholkulariak, lehen aldiz euskararen ofizialtasuna aldarrikatu du eta Kontseiluak abiatutako kanpainan, 200 eragilek bat egin dute.
Bengoetxearen arabera, guztiz zentzuzkoa da aldarrikapena, eta horregatik hurrengo legealdia euskararen ofizialtasunarena izateko eskatu die alderdiei:â«Kontu hau ezin da denboran gehiago luzatu. Ezin da negoziazioen lehen minutuan erori. Euskararen lege berri bat onar dezazue behingoz. Bada garaia. Euskara ofiziala eta kito. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227994/healyk-etapa-eta-roglicek-harramazka.htm | Kirola | Healyk etapa, eta Roglicek harramazka | Ben Healyk irabazi du Italiako Giroko zortzigarren etapa, azken 50 kilometroak bakar-bakarrik eginda. Primoz Roglicek erasoa jo du, eta 38 segundora hurbildu zaio Remco Evenepoeli | Healyk etapa, eta Roglicek harramazka. Ben Healyk irabazi du Italiako Giroko zortzigarren etapa, azken 50 kilometroak bakar-bakarrik eginda. Primoz Roglicek erasoa jo du, eta 38 segundora hurbildu zaio Remco Evenepoeli | Ardenetan erakutsi zuen Ben Healyk (Education First) mendateetan aritzeko daukan gaitasuna, eta irlandarrak bere lehen etapa garaipena lortu du Italiako Giroan, zortzigarren etapan. Eguneko ihesaldian sartu da Irlandakoa, eta helmugarako 50 kilometro gelditzen zirenean bakar-bakarrik egin zuen aurrera. Inork ez zion jarraitu, eta helmugaraino iritsi zen. Faboritoen lehian, berriz, Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) erasoa jo zuen eguneko azken mendatean, eta Remco Evenepoelek (Quick-Step) ezin izan zion jarraitu. Hala ere, hortzak estutzen jakin zuen flandriarrak, eta hamabost segundora iritsi zen helmugara. 38 segundokoa da orain bien arteko aldea.
hamar pertsona sartu ziren eguneko ihesaldian, eta berehala utzi zien tropelak bidea egiten. Healy, Valentin Paret (AG2R), Derek Gee (Israel), Carlos Verona (Movistar), Samuele Battistella (Astana), François Bidard (Cofidis), Mattia Bais (Eolo-Kometa), Alessandro Tonelli (Green Project), Alessandro Iacchi (Corratec) eta Filippo Zana (Jayco) izan ziren iheslariak. Elkarlanean aritu ziren, baina 50 kilometro gelditzen zirenean bakarka aritzeko hautua egin zuen Healyk. Atzera begiratu ere egin gabe jo zuen aurrera, eta berehala lortu du bi minutuko aldea. Dena eman du, eta atzetik jarraika zeuddenak ez dira hurbildu ere egin.
Oilarren arteko lehian Roglicek sua piztea erabaki zuen. Lehen egunean denbora dezente galdu zuen, eta orain alde hori nola edo hala murriztu behar du esloveniarrak. Gaur egin du lehen saiakera, eta asmatu egin du. Bakarrik egin du aurrera, nahiz eta gero Ineoseko Geraint Thomasek eta Tao Geoghegan Hartek harrapatu zuten. Evenepoelek ezin izan zuen zuloa itxi, baina hortzak estutu zituen. Roglicengandik hamabost segundora iritsi zen flandriarra, eta 38 segundo daude orain sailkapen nagusian bi faboritoen artean. Hakla ere, Andreas Leknessundek jarraituko du lider. Asko sufritu zuen DSMkoak, eta zozrtzi segundora dauka orain Evenepoel. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227995/su-etena-adostu-dute-jihad-islamikoak-eta-israelek.htm | Mundua | Su etena adostu dute Jihad Islamikoak eta Israelek | «Giza hondamendi bat» eragiten ari direla salatu du Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak. Hiru palestinar hil dituzte militarrek Zisjordanian, eta beste hiru zauritu. | Su etena adostu dute Jihad Islamikoak eta Israelek. «Giza hondamendi bat» eragiten ari direla salatu du Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoak. Hiru palestinar hil dituzte militarrek Zisjordanian, eta beste hiru zauritu. | Laster beteko da astea Israelek Gazaren aurkako azken erasoaldia hasi zuela. Dagoeneko dozenaka dira hildakoak eta ehundik gora zaurituak. Kalte materialak ere handiak dira Tel Aviven politikek munduko espetxerik handienean bilakatutako eremuan. Jihad Islamikoa talde armatuaren aurkako operazio gisa aurkeztu du Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gobernuak Ezkutua eta gezia operazioa. Duela hilabete batzuk lehen ministroak eskuin muturreko gobernuari aurkeztu eta hark onartutako «hilketa selektiboen» zerrendan jasotako izenak ditu helburu. Baina bonbardaketetako biktima guztiak ez dira Jihad Islamikoko kideak; are, zibilak dira gehienak, adingabeak tartean. Hala ere, bi aldeek su etena adostea lortu du Egiptok. Jihad Islamikoak berretsi du akordioa, baina Israelek ez du adierazpenik egin. Euskal Herrian gaueko bederatziak zirenean sartu da indarrean menia.
Kairoren arabera, zibilak bizi diren guneak ez bonbardatzeko eta palestinarren etxeak ez botatzeko konpromisoa hartu zuen Israelek; ez, ordea, Jihad Islamikoaren aurkako «hilketa selektiboak» gelditzekoa, talde armatuak eskatzen zuen moduan. Hala ere, aldeek ez zuten akordioaren inguruko argibide gehiago eman. Bestalde, Israelgo Haaretz egunkariak zabaldu zuenez, menia indarrean sartu ostean ere suziriak jaurtitzen jarraitu zuten gazatik. Horrek su etenaren iraupenaren inguruko zalantzak zabaldu zituen.
UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoko Gazarako ordezkari Jenifer Austinen argi hitz egin du: «Giza hondamendi bat ari dira eragiten. Jendea itxaropena galtzen hasia da. Ezin dute gehiago jasan. 16 urte daramate Gazako blokeoa jasaten, bai fisikoa, baita psikologikoa ere». Izan ere, Israelek kontrolatzen ditu eremuko sarrera irteera guztiak, nahiz eta barruan Hamas izan agintean. Azken egunetan, gainera, erabat itxi dituzte herritarrentzako pasabideak, eta osasun arta jasotzeko ere ezin dute irten palestinarrek —minbizidun 432 gaixo daude tratamendua jaso ezinean asteartetik—. Horrez gain, beste 800 lagunek etxetik ihes egin behar izan dute erasoen ondorioz.
Gaur goizaldean berriz ekin die Israelek bonbardaketei, eta 50 apartamenduko etxebizitza bat suntsitu eta hainbat erietxeri eragin dizkie kalteak. Gazako Barne Ministerioaren eledun Eiad al-Bozomek ukatu egin du Israel zibilei «ahalik eta kalte gutxien» eragiteko ahaleginetan ari dela, eta salatu du «bere burua zuritu nahian» ari dela zibilak hiltzen dituen bitartean. «Zibilak bizi ziren suntsitutako eraikinetan, ez militarrak», salatu du Al-Bozomek. Al-Jazeera telebista kateak zabaldu duenez, Gazako bi auzo ia erabat suntsitu ditu Israelek azken orduetan.
Baina armadaren operazioak ez dira Gazara mugatzen. Goizaldean bi palestinar hil dituzte tiroz Balata errefuxiatuentzako gunean, Nablustik iparraldera, Zisjordanian. 19 eta 32 urteko bi gizonezko dira hildakoak. Buruan jaso dute tiro bana. Operazioan beste hiru pertsona ere zauritu dituzte, haietako bat, 50 urteko emakumezkoa, larri eraman dute erietxera. Jeninen hil dute hirugarren palestinarra; tiroz hura ere. Wafa albiste agentziaren arabera, kontrol gune bat igarotzen ari zen 33 urteko gizonezkoa, soldaduek tiro egin diotenean.
Lerro gorriak
Sarraski horren aurrean, haserre mintzatu da PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidentearen eledun Nabil Abu Rudeineh, eta «lerro gorri guztiak» gainditu izana egotzi dio Israeli. Haren esanetan, baina, erasoaldiaren erantzukizuna ez da soilik Tel Avivena, baita AEBetako Gobernuarena ere «krimenak babesten dituelako bere isiltasunarekin».
Bien bitartean Jihad Islamikoak iragarri du Israeli aurre egiten jarraituko duela. Armadaren arabera, mila suziritik gora jaurti dituzte Gazatik erasoaldia hasi zenetik. Orain arte, hildako bakarra eragin dute suziriok: 80 urteko emakumezko bat. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227996/realak-berdindu-egin-du-gironaren-aurka-anoetan.htm | Kirola | Realak berdindu egin du Gironaren aurka, Anoetan | 2-0 aurreratu dira txuri-urdinak, baina atsedenaldia iritsi baino lehen berdindu du markagailua Gironak | Realak berdindu egin du Gironaren aurka, Anoetan. 2-0 aurreratu dira txuri-urdinak, baina atsedenaldia iritsi baino lehen berdindu du markagailua Gironak | Ur hotza burutik behera botatakoan bezalaxe. Hala amaitu dute Realeko jokalariek eta Anoetara bildutako zaleek, eta ez euri jasarengatik. Txuri-urdinek puntu bat zakuratu dute Gironaren aurka, eta Europarako sailkatu dira matematikoki. Dena den, partidaren joanak izoztu ditu estadiora joandakoak. Realak laugarrenez jarraian lortu du kontinentean barrena ibiltzeko baimena, eta, hala, inoizko markarik onena berdindu du. Ordea, taldearen jiran disimularik gabe onartzen da: Ez Konferentzia, Ez Europa liga, Txapeldunen liga da helburua.
Realak garaipena nahi zuen bide hori sendotzeko, eta ondo aritu da jokoan. Are, erakustaldia eman du lehen ordu erdian. Estreinako minutuetan, batez ere. Imanol Alguacilek bezperan ohartarazi moduan, donostiarrak irabaztera zelairatu dira, eta agerian geratu da hasi orduko. Enbata baten gisa hasi da Reala, aurrean zuen guztia paretik kentzen, eta Aihen Muñozek izan du lehen aukera argia, bigarren minutuan. Etxaurikoak zutoinera jaurti du baloia. Take Kubo bizi aritu da partida osoan zehar, taldearen iparrorratz, eta haren saialdi batek bideratu du norgehiagoka. Eskuin hegaletik area barruraino sartu da, eta Riquelmek zangotrabatu egin du. Penaltia. Mikel Oiartzabalek jaurti, eta asmatu. Realak abantaila lortu du bosgarren minuturako.
Sormen uholde batek hartu du Anoetako soropila. Zelai erdiko jokalariek distira berezia egin dute. Batetik, eremu osoan gailendu dira, Gironakoak atzeko zuloan sartuz. Bestetik, zirrikitu guztiak baliatu ditu aurkariaren areara egiteko, eta etenik gabe sortu zuen arriskua. Etxekoek hala lortu dute bigarren gola. Kubo nekaezinak erdiraketa neurtua egin du eskuin hegaletik, eta kataluniarren ahoko zuloan kokatu du baloia, David Silva ikusi eta gero. Kanariarrak aise egin du gola, ukitu batekin. 24. minutua zen.
Realari itxura ezin hobeko bilakatu zaio norgehiagoka, baina gutxi iraun dio. Lehen zatiko azken ordu laurdenean zerua nola ilundu zaio partida, ezerezean geratu baita errenta. Deus galtzekorik gabe, Gironak aurrerako urratsa egin du hurrengo minutuetan, eta solteago jokatzen hasi da. Jarrera horrek ordaina izan du 37. minutuan, Yan Coutok markagailuko aldea murriztu duenean. Brasildarrak zartako indartsua jo, eta sarean sartu du baloia, Alex Remirok deus egiterik ez zuela. Bisitariak hazi egin dira, ondorioz, eta gero eta gehiago gerturatu dira Realaren atera. Atsedenaldiaren aurreko azken jokaldian orekatu da partida, Cristian Stuaniren bitartez. Aurrelariak azti errematatu du falta jaurtiketa bat, binakoa ezartzeko.
Jira-biraka, baina golik ez Realak hasierako gidoia baliatu nahi izan du atsedenalditik bueltan, eta lortu zuen hein batean. Aukera sorta handia izan du, Kuboren, Silvaren eta Carlos Fernandezen erremateen bitartez. Penaltia ere eskatu du behin baino gehiagotan, baina epaileak ez du ezer adierazi. Oriol Romeu bai, hura kaleratu du. Txuri-urdinak saiatu dira azken unera arte, eta Carlos Fernandezek langara bota du baloia. Bolbora bustia zegoen, baina, eta zapore gaziko berdinketa Anoetan, neurketaren hasieran zera entzun den tokian: «Berriz ere Europan ikusiko dute Reala». |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227997/osasunak-urratsa-egin-du-europarantz-almeriari-erraz-irabazita.htm | Kirola | Osasunak urratsa egin du Europarantz, Almeriari erraz irabazita | Biharamun gozoa izan du Kopako finalaren ostean, aise gailendu baitzaio etxean Almeriari (3-1). Bigarren zatian egin ditu gol guztiak, Budimir, Abde eta Moi Gomezen bitartez. Ikusgarri aritu da Aimar Oroz | Osasunak urratsa egin du Europarantz, Almeriari erraz irabazita. Biharamun gozoa izan du Kopako finalaren ostean, aise gailendu baitzaio etxean Almeriari (3-1). Bigarren zatian egin ditu gol guztiak, Budimir, Abde eta Moi Gomezen bitartez. Ikusgarri aritu da Aimar Oroz | Ate bat ixten denean, leiho bat zabaldu ohi da: Kopako finala galdu ondoren, Osasuna sendotu egin da gaur Europako postuetan sartzeko hautagai bezala. Nagusitasunez irabazi dio Almeriari Sadarren, eta argi gelditu da denboraldia ez duela amaitutzat ematen. Ezin izan zuten Kopako txapeldun izateko ametsa bete, baina ilusio berri bat dute gorritxoek: Europan barna bidaiatu nahi dute datorren sasoian. Egutegi egokia dute, eta gaur erakutsitako mailari eutsiz gero, erronka egingarria da.
Osasuna partida oso berezi bat jokatu berria zen, eta hori asko nabaritu da Sadarren. Zaleek gogo biziz egin dute bultza, eta jokalariek grina handiz jokatu. Joko jario etengabea sortu dute, Aimar Orozen gidaritzapean. Erakustaldi handia egin du nafar gazteak: jokaldi on asko sortu ditu, eta goleko bi pase eman, bata Budimirri, eta bestea Moi Gomezi. Abdek egin du gorritxoen beste gola. Sasoi honetako hamaikagarren artelana egin du marokoarrak, eta oro har, amesgaiztoa izan da Almeriako atzelarientzat.
Gol guztiak bigarren zatian egin ditu Osasunak. Aurrez ere distiratsu aritu da, baina ate aurrean asmatzea falta izan zaio. Ante Budimirrek izan du aukerarik garbiena, 33. minutuan, Aimar Orozen jokaldi eder baten ostean, baina Fernando atezainarekin egin du topo. Merezi zuten gola gorritxoek, goitik behera ari baitziren nagusitzen. Erritmo handian mugitu dute baloia, eta barneraldi ugari egin dituzte hegaletatik. Neurketak bakarrizketa itxura hartu du zenbait unetan.
Nafarrek bigarren zatia hasi orduko kendu diote kortxoa botilari: Budimirrek sotilki sareratu du baloia 46. minutuan, Aimarren pasea jasota; eta bost minutu geroago, Fernandoren ateko armiarma-sareak kendu ditu Abdek, eskuinkada itzel batez. Zerraldo erori da Almeria, eta ez du ia zirkinik ere egin hortik aurrera. Azken txanpan, etxekoen festa biribildu du Moi Gomezek, Aimarren beste pase erabakigarri bat probestuz. Lazarok 3-1ekoa egin du luzapenean. Edonola, irribarrez eta ilusioz bukatu dute lehia gorritxoek. |
2023-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/227998/kolpe-latza-jaso-du-athleticek-la-ceramican.htm | Kirola | Kolpe latza jaso du Athleticek La Ceramican | Athleticek jipoia hartu du Zerramakinaren estadioan. Konferentzia Ligarako txartela urruntzen ari zaio talde zuri-gorriari. | Kolpe latza jaso du Athleticek La Ceramican. Athleticek jipoia hartu du Zerramakinaren estadioan. Konferentzia Ligarako txartela urruntzen ari zaio talde zuri-gorriari. | Kolpe gogorra hartu du Athleticek La Ceramica estadioan. Min ematen duen zaplaztekoa eman dio Vila-Realek. Porrota bezain mingarria izan baita galtzeko modua. Athletic erori egin da bigarren zatian. Amore eman du. Besoak jaitsi ditu. Ezina erakutsi du. Bosgarren urtez jarraian Europako trena aldentzen ari dela ikusteak erregai barik utzi du taldea. Lehoiek sufritu egin dute azken ordu erdian. Zelaitik desagertzeko gogoz ikusi zaie, baina kolpeetatik altxatu degin behar dela barneratu beharra daukate. Dena ez dago galduta, eta azken partidara arte borrokatu behar dela sinetsi behar du taldeak.
Bost gol jaso ditu Athleticek. Bost aldiz hartu behar izan du baloia saretik Unai Simonek. Behin baino ez Pepe Reinak, etxekoen atezainak. Azken emaitzari erreparatuz gero, zuri-gorriek ez dutela irabazteko aukerarik izan pentsa daiteke, baina neurketaren lehen berrogeita hamar minutuen argazkia bestelakoa da. Ernesto Valverderen taldeak Vila-Realek adina aukera sortu ditu. Halaber, Athleticek urpekontzi horiak adina erraztasun eman ditu defentsan. Kontua da talde bat bestea baino eraginkorragoa izan dela. Areatan egon da aldea. Beste behin. Eta kasu honetan bi areatan aritu da eskas talde bizkaitarra. Atzealdean asko ari da nabaritzen Iñigo Martinezen hutsunea, eta erasoan duen jo falta aspaldiko gaitza da.
Bakoitzak bere jokamoldearekin aukera on asko sortu ditu lehen minutuetan. Vila-Realek baloiarekin arriskuak hartuta egiten du min, eta Athleticek aurrean presionatu eta zuzen jokatuta. Neurketaren lehen txanpan atezainak izan dira protagonista. Unai Simonek bi geldiketa bikain egin ditu. Lehena Pedrazak areaz kanpotik egindako jaurtiketa batean, eta bigarrena Yeremyk area txikian egindako burukada batean. Tarte horretan Williams anaiek ere izan dute aukera garbi bi Athletic aurreratzeko, baina Iñakiren eskuinkada gurutzatua zutoin ondotik joan da kanpora, eta Nicoren ezkerkada Reinak gelditu du. Alex Baenak egin du neurketako lehen gola area ertzetik jaurtitako falta bati esker. Bigarren kolpea ordu erdia pasata hartu du Athleticek. Jacksonek aldaratze bat baliatu du arean bakarrik errematatzeko. Athleticen esperantzaren gola lehen zatiaren azken jokaldian etorri da. Sancetek sareetara bidali du Parejok Yuriri egindako penaltia.
Bigarren zatian ondo hasi da Athletic, erasokor. Baina etxekoen lehen erasoaldian Paredes atzean gelditu da jokoz kanpoko lerroa egiterako orduan, eta Yeremyren erdiraketa Jacksonek baliatu du etxekoen hirugarren gola egiteko. Valverdek aulkia mugitu du erreakzioaren bila, baina Paredesek bere atean sartu duen golak erabakita utzi du norgehiagoka. Athletic indar barik gelditu da. Jota. Denboraldiko ordu erdirik txarrena jokatu du. Eta hori baliatu du Baenak bere taldearen bosgarren gola sartzeko. Burumakur itzuli da zuri-gorrien espedizioa etxera. Txarto egindakoetatik ikasi, eta aurrera egitea baino ez da geratzen. |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/228034/voxen-ekitaldiaren-aurkako-protestak-egin-dituzte-gasteizen-eta-irunean.htm | Politika | Voxen ekitaldiaren aurkako protestak egin dituzte Gasteizen eta Iruñean | Gasteizen, Ertzaintzak Ramon y Cajal kalea itxi zuen, baina ekitaldia egin den hotelera bertaratu dira manifestariak, «faxistak kanpora!» oihu artean. Ez da istilurik izan. | Voxen ekitaldiaren aurkako protestak egin dituzte Gasteizen eta Iruñean. Gasteizen, Ertzaintzak Ramon y Cajal kalea itxi zuen, baina ekitaldia egin den hotelera bertaratu dira manifestariak, «faxistak kanpora!» oihu artean. Ez da istilurik izan. | Udal eta foru hauteskundeetarako kanpainan ere ari da zeresana ematen Vox. Alderdi faxistak ekitaldi bat egin zuen bart Gasteizen, eta beste bat egin du gaur iluntzean Iruñean. Atzo hainbat lagunek egin zuten protesta Santiago Abascalen alderdiaren aurka, eta gaurko ere zabaldu dute haiei aurre egiteko deialdia. Bi ekitaldietan hartu du parte alderdiko buruak.
Gasteizen, NH Canciller Ayala hotelaren parean egin zuten protesta, 20:15 aldera hasita —20:30ean zen ekitaldia—. Aurretik, Ertzaintzak itxia zuen kale osoa. Tentsioa nabaria izan zen hainbat minutuz: hainbat lagunek, hoteleko sarreratik, Espainiako banderak eta Voxen ikurrak astindu zituzten, eta manifestariek «faxistak kanpora», «alde hemendik, utzi bakean» eta «Polizia gabe ez zarete inor» oihuekin erantzun zieten.
Voxeko kide bat, atzo, manifestariak agurtzen. David Aguilar / EFE
Gaur iluntzean antzeko zerbait gertatu da Iruñean. NH Iruña Park hotelean izan da Abascalen eta bere alderdikideen ekitaldia, 20:00etan, eta deialdi bat zabaldu dute 19:30erako, Faxismoaren aurrean antolakuntza komunista lelopean. Atzo Gasteizen entzun zirenen antzeko oihuak entzun dira han ere.
Bi egunetan handia izan da Poliziaren presentzia, baina ez da istilurik izan.
Santiago Abascal, atzo, Gasteizko ekitaldian. David Aguilar / EFE |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/228035/beasainen-30-urteko-gizon-bat-hil-da-tren-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Beasainen 30 urteko gizon bat hil da, tren batek harrapatuta | 07:30 aldera gertatu da ezbeharra. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. | Beasainen 30 urteko gizon bat hil da, tren batek harrapatuta. 07:30 aldera gertatu da ezbeharra. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko. | Beasaingo (Gipuzkoa) tren geltokian 30 urteko gizon bat hil da gaur goizean, trenak harrapatuta, 07:30 aldera. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko, baina oraingoz ez du xehetasun gehiago eman.
Tren zerbitzua ez da eten, baina Donostiako noranzkoan hogei minutu inguruko atzerapenak izan dira. |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/228036/manuel-merillas-eta-daniela-oemus-nagusitu-dira-zegama-aizkorrin.htm | Kirola | Manuel Merillas eta Daniela Oemus nagusitu dira Zegama-Aizkorrin | Espainiarrak Andraiztik behera irauli du gizonezkoen lasterketaren burua, eta Elazzaoui marokoarrarekin buruz buruko estua jokatuta irabazi du Zegaman, parte hartu duen zazpigarren aldian. Alemaniarrak ezustekoa eman du. | Manuel Merillas eta Daniela Oemus nagusitu dira Zegama-Aizkorrin. Espainiarrak Andraiztik behera irauli du gizonezkoen lasterketaren burua, eta Elazzaoui marokoarrarekin buruz buruko estua jokatuta irabazi du Zegaman, parte hartu duen zazpigarren aldian. Alemaniarrak ezustekoa eman du. | Euri jasek eta lokaztiek zaildu dute aurtengo Zegama-Aizkorri mendi lasterketaren 42 kilometroko ibilbidea. Neurria egoki hartu diotenak Manuel Merillas eta Daniela Oemus izan dira; espainiarrak zazpigarren partaidetzan irabazi du Zegama-Aizkorri, eta alemaniarrak bere lehenbiziko garaipen sonatua lortu du 34 urterekin.
Gizonezkoen lasterketari dagokionez, Merillas bigarren pasatu da Andraitz gainean, Elhoussine Elazzaoui marokoarrarekin batera, aurretik Jonathan Albon ingelesa zutela. Baina jaitsieretan ere maisu dela erakutsi du Merillasek, eta, azken kilometroetan segundo batzuk aterata –27 azkenean–, bakarrik iritsi da Zegamako helmuga marrara.
Manuel Merillas, gaur, helmugara iristen. Goierriko Hitza
Hiru izen nagusi izan dira gaur. Lehenbizi, Remi Bonnet frantziarrak (2018ko garailea Zegama-Aizkorrin) hartu du buruzagitza, eta Aizkorri gainean (22. kilometroa) bera igaro da lehenengo, 2:14:42 orduko denboran. Eguraldia dela-eta ibilbidea moztu behar izan du antolakuntzak, ordea. Aizkorriko gailurreria zeharkatu beharrean, gurutzetik behera Arbelarrera zuzenean jaitsarazi dituzte. Eta han irauli da maratoia.
Urbiako zelaietan Jonathan Albon ingelesa igaro da, Elazzaouirekin batera, aurreneko postuan. Pkemoi kenyarra ere artean aurrean zen, hirugarren, eta laugarrenera igota zetorren Merillas, 38 segundora. Albonek ere beherantz galdu du lidertza, Andraiztik Oazurtzara bidean. Atzetik aurrera, indarrak ezin hobeto neurtuta etorri den Merillasek, eta une oro aurrealdeko postuak galdu gabe ibili den Elazzaouiren artean erabaki da txapela.
Orokorrean, Kilian Jornetek iaz jarritako errekorretik (3:36:40) 6 minutura sailkatu da Merillas.
Sailkapen nagusia gizonezkoetan:
1. Manuel Merillas (Espainia), 3:42:01
2. Elhoussine Elazzaoui (Maroko), 3:42:28
3. Jonathan Albon (Britainia Handia), 3:45:01
4. Remi Bonnet (Frantzia), 3:48:19
5. Robert Pkemoi (Kenia), 3:49:25
Emakumezkoetan, ezustekoa
Mendiko lasterketetan ezusteko garaipena lortu du Oemusek. Munduko serieetan lehen ere parte hartua zen arren, eta Zegamara faborito zerrendatik kanpora etorrita zegoen arren, nagusitasun osoz jantzi du emakumeetako txapela.
Erdibiderako hartu du lidergoa, ordura arte erritmoa jartzeaz arduratu den Miao Yao txinatarra gaindituta. Lehen erdi bikaina egin badu ere, hustu egin da bigarrenerako Yao. Oemus hirugarren pasatu da Aratzen, baina Aizkorrin dagoeneko (22. kilometroa) lehenbiziko postuan igaro da. Handik aurrera, 3-4 minuturen aldea mantendu du atzetik zetozenekiko.
Bitxikeria ere utzi du Oemusek. Helmugako marra gainditu duenean, ez zekien irabazlea bera zenik. Erreferentziarik gabe korrika egin du 15. kilometrotik aurrera. Goialdeetako laino itxiak eragotzi du bestelako posizioak ikustea.
Bigarren Caitlin Fielder zeelandaberritarra helmugaratu da, eta hirugarren, Theres Leboeuf. Beste behin, bere zigilua utzi du Oihana Kortazar elgetarrak ere. Zazpigarren izan da helmugan 2011ko eta 2012ko garailea, lehen euskalduna. Txapeldun izandako beste bi korrikalari ere atera dira emakumeetan gaur, Kortazarrez gain: Azahara Garcia de los Salmones (2015eko irabazlea) eta Eli Anne Dvergsdal (2019).
Sailkapen nagusia emakumezkoetan:
1. Daniela Oemus (Alemania), 4:31:54
2. Caitlin Fielder (Zeelanda Berria), 4:34:04
3. Theres Leboeuf (Suitza), 4:37:41
4. Sylvia Nordskar (Norvegia), 4:43:57
5. Blandine L’Hirondel (Frantzia), 4:48:32
Egea, lehen euskal herritarra
Gizonezkoetan, berriz, lehenengo euskal herritarra Aritz Egea urretxuarra izan da, 4:05:18 orduko denborarekin. Bigarren helmugatau den euskalduna Borja Zubizarreta azkoitiarra izan da, Egearengandik oso hurbil (3 segundo soilik), eta taldekidea Domusan.
Aritz Egea: «Helburua gozatzea zen, eta ikaragarri gozatu dut. Jendearekin hunkitu ere egin naiz: urtetik urtera gehiago animatzen nautela iruditzen zait. Egia oso, ondo ulertu gabe zergatik. Maitatua sentitzen naiz».
«Euritakoa eta eskularruak jantzi, eta zaindu dut beroa ez galtzea. Ondo, Zegaman ezin da askoz gehiago eskatu. Gailurreria kentzea logikoa zen, eta eskertzekoa gurekin pentsatu izana. Helmugara iristea sari aparta da. Datorren urtean, ea Domusa lasterketatik tarte handiagoa uzten duten indarberritzeko, eta lehiatzeko moduan etortzen naizen».
«Fisikoki, hasieran ezin estutu, bukaeran 3 kilometroren faltan karranpak izan ditut, eta batzuek pasatu naute. Lehenengo euskalduna: zahartzen ari naiz, baina atzekoek ez naute harrapatzen. Hamargarrena egingo dugu dagoeneko [9. partaidetza izan du aurten], seguru, eta, korrika jarraitzen dudan bitartean, etorriko naiz. Hemen bezalako sentimendurik inon ez dugu izaten, eta zorionak antolatzailei eta publikoari».
538 korrikalari
Lehenbiziko zegamarra, berriz, Beñat Katarain izan da helmugan. 4:20 orduren azpitik iritsi da. Hunkitu egin da Katarain, «sentimenduzko» lasterketa delako berarentzat. Antolakuntzaren lana eta herritarren borondatea txalotu ditu. 18 herritar irten dira gaur Zegama-Aizkorri maratoian lehiatzera.
Goizeko bederatzietan 538 korrikalari irten dira, euri jasaren pean. Aizkorriko gailurreria ezabatu dute antolatzaileek, hasi aurretik. Sentsazio termikoa 3-4 gradukoa zen goian, eta euriak arriskutsu bihurtu du harrartea. Jaitsierak, hala ere, oso irristakor suertatu dira.
Iazko errekor urtean baino gutxiago, baina ikusleek multzoan erantzun dute aurten ere. Santispirituko igoeran eta Aizkorriko tontorrean batez ere, ohiko jende korridoreak sortu dira. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228037/herri-urratsen-antolatzaileek-elkartasunerako-deia-egin-dute.htm | Gizartea | Herri Urratsen antolatzaileek elkartasunerako deia egin dute | Uholdeen ondorioz bertan behera geratzear egon bazen ere, Ipar Euskal Herriko ikastolen jaia egin zuten atzo, zenbait moldaketarekin. Galerak «izugarriak» izan dira.p> | Herri Urratsen antolatzaileek elkartasunerako deia egin dute. Uholdeen ondorioz bertan behera geratzear egon bazen ere, Ipar Euskal Herriko ikastolen jaia egin zuten atzo, zenbait moldaketarekin. Galerak «izugarriak» izan dira.p> | Kosta ahala kosta, 40. aldia bete zuen atzo Herri Urratsek. Nahi eta espero baino «sinbolikoagoa» izan zen atzokoa, ekitaldi asko ezin izan baitzituzten egin. Euria barra-barra egin du asteburuan, ikastolen jaia bertan behera geratzekotan egon zen, baina atera zuten kemena aurrera segitzeko. «Emozionalki ondo sentitzeko egingo dugu Herri Urrats», esan zuen Koldo Rodriguez antolatzaileak, «eta gaurkoak ez ditu galerak estaliko, inondik inora ere». Dena dela, bertaratu zirenek elkarrekin «momentu goxo bat» izateko aukera izan zuten.
Eguraldiaren ondorioz, aurreikusi baino askozaz ere gutxiako egin eta lortu zuten. Galera horiek «izugarriak» izan dira, eta antolatzaileek «elkartasunerako deia» egin dute Ipar Euskal Herriko ikastolei laguntzeko. Bide hauek jarri dituzte horretarako:
Herri Urrats dendako materiala erostea
Kontu korronteak:
Caisse d'epargne FR76 1333 5000 4008 9397 1116 819 Laboral Kutxa ES87 3035 0059 8205 9073 1197 Kutxabank ES98 2095 5045 8710 6117 7332 Credit Mutuel FR76 1027 8023 8500 0201 4340 107
Hego Euskal Herrian, Bizum bidezko ekarpen ekonomikoak egitea. Dohaintzak egiteko atalean, «HERRI URRATS» bilatuta egin daiteke ekarpena.
Goiz hasieran atertu gabe egin zuen euria herenegun Ipar Euskal Herrian. Zaparrada mardulak uholdeak eragin zituen Senpereko aintziran (Lapurdi), Herri Urrats jaiaren bezperan. Pirinio Atlantikoetako Departamenduak alerta laranja ezarri du Urdazuri ibaiaren arroan, euriteengatik. Hala ere, egoerari aurre egin, eta jaiarekin jarraitzea erabaki zuten antolatzaileek. Larunbateko 15:30ean joan ziren prefeturako zerbitzuak lakura, eta, egoera aztertuta, eta Senpereko Herriko Etxearekin hitz egin ondoren, gune bakar bat salbatzeko aukera ikusi zutela azaldu zuen Koldo Rodriguez antolatzaileak. «Beste guneak segurtasunagatik murriztera behartuak izan gara».
Era berean, egitaraua bera ere moldatu behar izan zuten. Atzo eguerdian hasi dira ekitaldiak, hamabietan, Araba gunean, eta, besteak beste, Neomak, Xutik, Su ta Gar eta Zetak aritu ziren oholtza gainean. Gipuzkoa eta Baxe Nafarroa guneak ere zabalik izan ziren: «Ekitaldirik egon ez arren, nahi beste jateko eta edateko aukera dago gune horietan».
Erreskate zerbitzuak, gaur, Senpereko (Lapurdi) lakuan. Patxi BeltzaiZ |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/228038/eibar-lehen-mailara-igo-da.htm | Kirola | Eibar Lehen Mailara igo da | Armaginek iaz galdu zuten maila, eta aurten berreskuratu dute. Osasunak kanporaketak jokatu beharko ditu Deportivo, Granada eta Cacereñorekin batera. | Eibar Lehen Mailara igo da. Armaginek iaz galdu zuten maila, eta aurten berreskuratu dute. Osasunak kanporaketak jokatu beharko ditu Deportivo, Granada eta Cacereñorekin batera. | Berriz ere Lehen Mailako taldea da Eibar. Azken jardunaldira igoera zuzena lortzeko aukerekin heldu dira Deportivo, Osasuna eta Eibar, eta, izandako emaitzei esker, armaginek igoera ziurtatu dute. Granadan 0-1 irabazi du Eibarrek; Deporrek hutsean berdindu du Logroñon, eta Osasunak 1-0 galdu du Cacereñoren aurka.
Beraz, horrela geratu da sailkapena: lehen postuan, Bartzelona B, 59 punturekin —ezin du Lehen Mailara igo talde horrek—; bigarren, Eibar, 53rekin; puntu berberekin, hirugarren, Deportivo; eta laugarren, 52rekin, Osasuna. Kanporaketa bidez erabakiko da zer beste talde igoko den Lehen Mailara: Deportivo, Osasuna, Granada edo Cacereño.
Iaz jaitsi zen Bigarren Mailara Eibar, eta lehenengoan lortu du Lehen Mailara itzultzea. Aurrez, 2019-2020ko denboraldian lortu zuten igotzea.
Ikusi gehiago: Ane Campos: «Ez dugu besteek baino presio handiagoa zuzenean igotzeko» |
2023-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/228039/urkullu-200-zerrendatan-izen-bat-agertzea-akatsa-izan-daiteke-baina-44-agertzea-erabaki-bat-da.htm | Politika | Urkullu: «200 zerrendatan izen bat agertzea akatsa izan daiteke, baina 44 agertzea erabaki bat da» | EAJk ekitaldi politikoa egin du Arrasaten (Gipuzkoa), eta EH Bilduri kritika egiteko baliatu du: «Nazio eta gizarte eraikuntzan noiz izan da ezker abertzalea gure bidelagun?», galdetu du Egibarrek. | Urkullu: «200 zerrendatan izen bat agertzea akatsa izan daiteke, baina 44 agertzea erabaki bat da». EAJk ekitaldi politikoa egin du Arrasaten (Gipuzkoa), eta EH Bilduri kritika egiteko baliatu du: «Nazio eta gizarte eraikuntzan noiz izan da ezker abertzalea gure bidelagun?», galdetu du Egibarrek. | Gipuzkoan bederen, EAJk argi du zein den bere aurkari politikoa maiatzaren 28ko hauteskundeetan: EH Bildu. Hala erakutsi du gaur Arrasaten (Gipuzkoa) egin duen ekitaldi politikoan; jeltzaleen ordezkariek gogor jo dute koalizio abertzalearen aurka, eta hari buruz jardun dute agerraldiaren zati handi batean.
Hauek hartu dute hitza: Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, Joseba Egibar Gipuzkoa Buru Batzarreko presidenteak, Eider Mendoza Gipuzkoako Ahaldun nagusi izateko hautagaiak eta Maria Ubarretxena Arrasateko alkate eta alkategaiak.
Urkulluk, lehenik eta behin, autogobernuaz eta hark udal hauteskundeetan ere duen garrantziaz jardun du: «Gure autogobernuak ez du ziurtatua bere etorkizuna. (...) Egunero defendatu behar dugu, gure ongizatea bermatzeko tresnarik onena baita. (...) Autogobernuak esan nahi du Arrasateko arazoei Arrasatetik erantzuteko gaitasuna izatea», adierazi du.
Bere hitzaldiaren bigarren zatian mintzatu zaio EH Bilduri. «Ez da nahikoa zuriz janztea: biktimekiko eta bizikidetzarekiko konpromisoak sakona eta zintzoa izan behar du», esan du, hainbat etakide ohi koalizioaren zerrendetan doazela-eta azken egunetan sortutako xextraren harira: «200 zerrendatan izen bat agertzea akatsa izan daiteke, baina 44 agertzea erabaki bat da».
«Ezker abertzaleaz» hizketan jarraitu du Egibarrek ere, eta haren estrategia EAJrenarekin alderatu. «Gure herri honetan, hamarkada luzeetan talka egin dute estrategia horiek: batzuek eraiki nahian, eta besteek bota nahian». «Aurrera doanari zangotraba egitea» egotzi die GBBko presidenteak.
Antzera jarraitu du: «Azkeneko lau hamarkadetan nazio eta gizarte eraikuntzan noiz izan da ezker abertzalea gure bidelagun? Noiz eta zertan parte hartu du gizarte eraikuntzaren eta naziogintzaren oinarrizko akordioetan? Non egon dira urte luze hauetan, eta, batik bat, zertan aritu dira?», galdetu du Egibarrek. Dena den, «ongi etorriak» direla gehitu du, «berandu badatoz ere».
Mendozak Espainian jarri du begirada. Gogorarazi du han ere udal hauteskundeak direla, eta salatu du hainbat alderdi diru publikoa erabiltzen ari direla «helburu alderdikoi eta elektoralistak hauspotzeko». «Zirku horretan» pare hartzea egotzi dio EH Bilduri: «Figurante lanak egiten ari dira, baita gure herriarentzat etxekalte diren gaietan ere», azpimarratu du.
Maiatzaren 28ko hauteskundeetan parte hartzera dei egin du, botoa ez emateak demokrazia ahultzen duelakoan: «Eta begiratu munduan demokrazia ez dagoen herrialdeetan zer dagoen», amaitu du.
Ubarrenetxenak, berriz, Arrasate «herri jasangarri, euskaldun, eta anitza» egiten jarraitu nahi dutela azpimarratu du. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228040/lidergoa-berreskuratu-eta-gutxira-utzi-du-giroa-evenepoelek-covidagatik.htm | Kirola | Lidergoa berreskuratu eta gutxira utzi du Giroa Evenepoelek, COVIDagatik | Geraint Thomasek du orain maglia arrosa. Bi segundo ateratzen dizkio Primoz Roglici, eta bost Tao Geogheghan Harti. | Lidergoa berreskuratu eta gutxira utzi du Giroa Evenepoelek, COVIDagatik. Geraint Thomasek du orain maglia arrosa. Bi segundo ateratzen dizkio Primoz Roglici, eta bost Tao Geogheghan Harti. | Gutxi iraun dio pozak Remco Evenepoeli (Soudal). Italiako Giroko bederatzigarren etapa irabazi, maglia arrosa berreskuratu eta ordu gutxiren buruan jakinarazi du lasterketa utziko duela, positibo eman baitu COVID-19a atzemateko kontrol batean. Flandriarrak Giroa utzi eta gero, Geraint Thomas galesa (Ineos) da orain liderra. Bi segundoren aldea ateratzen dio Primoz Roglic esloveniarrari (Jumbo), eta lau Tao Geoghegan Hart taldekide britainiarrari.
Evenepoelek ahulezia zantzuak erakutsi zituen etapan, 35 kilometroko erlojuaren aurkako saioan. Bikain ekin zion, eta berehala aldea egiten hasi zen. Triskantza eragingo zuela zirudien, baina, kilometroek aurrera egin ahala, abantailak behera egin zuen gora egin beharrean. Azkenerako, ez irabaztekotan egon zen. Segundo bakar bat atera zion Thomasi, eta bi Geoghegan Harti. Pozarren igo zen flandriarra podiumera, berriro maglia arrosa janztera. Baina nekea sumatzen zitzaion. Handik gutxira jakin zen berria.
Ez da COVID-19an positibo eman eta gero azken orduetan Giroa utzi duen txirrindulari bakarra. Beste horrenbeste gertatu zaio Rigoberto Uran kolonbiarrari (Education First). Gaur atseden eguna dago Italiako Giroan, eta, ikusteko dago ea beste txirrindulariren batek eman dezakeen positibo. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228041/bigarren-itzulian-lehiatuko-dira-erdogan-eta-kiliccedildaroglu.htm | Mundua | Bigarren itzulian lehiatuko dira Erdogan eta Kiliçdaroglu | Orain arte zenbatutako botoen %49,5 lortu ditu egungo presidenteak; oposizioko buru Kemal Kiliçdarogluk, %45. Bigarren itzulia egin beharko dute hautagaitza batek botoen erdiak lortu ezean. | Bigarren itzulian lehiatuko dira Erdogan eta Kiliçdaroglu. Orain arte zenbatutako botoen %49,5 lortu ditu egungo presidenteak; oposizioko buru Kemal Kiliçdarogluk, %45. Bigarren itzulia egin beharko dute hautagaitza batek botoen erdiak lortu ezean. | Asko dago jokoan gaur Turkian, eta botoen zenbaketan ere nabaria da tentsioa. Presidentetzarako eta parlamenturako bozak egin zituzten atzo. Boz horiek guztiz erabakigarriak izango dira, herritarrek ebatzi beharko baitute ea nahi duten Recep Tayyip Erdoganek presidente segitzea —hogei urte daramatza boterean— edo ea nahiago duten gobernua goitik behera aldatzea. Oposizioko zerrendaburu Kemal Kiliçdaroglu da beste hautagai nagusia.
Botoen %99 zenbatu dute oraindaino, eta ez Erdoganek, Ez Kiliçdarogluk ez dute lortu presidente izateko behar duten gutxieneko boto kopurua gainditzea: %50, hain zuzen. Egungo presidenteak botoen %49,5 lortu ditu; oposizioko zerrendaburuak, berriz, %45. Horiek horrela, hemendik bi astera hauteskundeen bigarren itzulia egin beharko dute Turkian, maiatzaren 28an. Kiliçdarogluk jada onartu du erronka: «Gure herriak bigarren itzulia egiteko esaten badu, ongi etorria izango da. Dudarik gabe, irabazi egingo dugu bigarren itzulia: ez dago dudarik. Mundu guztiak ikusiko du».
Kontrakoa espero zen arren, deigarria izan da lurrikara gertatutako Kurdistango probintzietan Erdoganen aldeko botoa izan dela nagusi. Aldiz, Turkiako hiri nagusietan, Ankara hiriburuan eta Istanbulen kasurako, oposizioko zerrenda nagusitu da. Istanbulen, esaterako, botoen %48 izan dira Kiliçdaroglurentzat, eta %47 pasa Ankaran. Parlamentuari dagokionez ere oposizioa izan da nagusi Istanbulen, CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoa.
Erdoganen eta Kiliçdarogluren atzetik kokatu da Sinan Oganen hautagaitza, botoen %5 gaindituta. Bigarren itzulian erabakigarriak izango dira haren botoak, lehen bi hautagaien artean presidentea erabakitzeko. Nazionalista sutsua da Ogan, eta, beraz, pentsatzekoa da Erdoganentzat izango direla haren boto gehienak. Dena den, Oganek berak goizaldean iragarri du «barne kontsultak» egin ostean jakinaraziko duela nor babestuko duen eskuineko ATA Aliantzak.
Ezustea izan da eskuineko zerrendaburuaren emaitza. Oganek botoen %5 baino gehiago eskuratu izanak kalte egin dio Erdogani, hark ez baitu gainditu bozak lehen itzulian irabazi ahal izateko beharrezko %50en langa. Erdoganen AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiaren aliatu den MHP Mugimendu Nazionalistaren Alderdiko kide izana da Ogan, baina 2015ean kanporatu egin zuten alderditik, zuzendaritzaren erabakiekin kritikoa zelako. Maiz leporatu izan diote eskuin muturreko politikak eta ideia xenofoboak babestu izana, Siriako errefuxiatuen inguruan batez ere.
Hain zuzen ere, hainbat baldintza jarri dizkio Oganek bere babesari, eta haietako lehena zuzenean eragiten dio Kiliçdarogluri, eskatu baitu HDP Herrien Alderdi Demokratikoaren eskaerei amore ez ematea —HDPk oposizioko hautagaiari eman dio babesa presidentetzarako bozetan—. «HDP ezin da oinarrizkoa izan hauteskundeetan. Gure helburua izango da nahasmena saihestea eta erantzukizunez jokatzea», esan du Oganek. Dena den, alderdi kurduari dagokiona ez da eskuin muturreko buruzagiak jarritako baldintza bakarra; horrez gain, Siriako errefuxiatuak itzularazteko ere eskatu du —iazko datuen arabera, lau milioi iheslari siriar bizi dira Turkiaren menpeko eremuan—.
Manipulazioa
Hauteskunde gauean, gobernuaren Anadolu agentziak emandako lehen datuek Erdogan iragartzen zuten irabazle eta Turkiako presidente, botoen %52 lortuta. Oposizioaren bozeramaileak, Faiz Oztrakek, «manipulazioa» egotzi dio Anadoluri, eta gehitu du eurek jaso dituzten datuak «oso positiboak» direla. Kontuan izan behar da zenbatzen diren lehen botoak nekazaritza guneetakoak izan ohi direla, normalean Erdogan babesten duten guneetakoak.
Haatik, aldaketa nabarmenak izan dira hauteskundeen biharamunean, boto ia guztiak zenbatu dituztenean. Atzerriko botoak zenbatzea falta da orain. Hauteskunde batzordeak ez du emaitzen berri ematen zenbaketa amaitu arte.
Ikusi gehiago: Erdogan gabeko aro bat irudikatuz
Dena den, eta Turkiako sistema presidentzialista bada ere, garrantzitsua da parlamenturako bozetan gertatu dena. Emaitza ez-ofizialen arabera, AKPk izango du gehiengoa ganberan, baina azken hogei urteotako emaitza txarrenak lortuta. Botoen %99,26 zenbatuta, parlamentuko 600 eserlekuetatik 266 eskuratuko ditu egun agintean den alderdiak; CHP izango da bigarren indarra, 169 diputaturekin, eta Ezkerreko Alderdi Berdea hirugarrena, 62rekin —Kurdistango HDPren babesa zuen zerrenda horrek—.
Parlamentuko datuak ez dira onak oposizioko hautagai Kiliçdaroglurentzat ere, gehiengoa lortzea espero baitzuen, eta eserlekuen %35,16 soilik eskuratu baititu. Sistema presidentzialista baztertu eta parlamentuari eskumenak itzultzearen aldekoa da buruzagi sozialdemokrata.
Hauteskundeetako emaitzek ondorio ekonomikoak ere izan dituzte, eta liraren balioak behera egin du euroarekin alderatuta. Aurrez ere egoera ekonomiko ezegonkorra dute Turkian, inoizko inflazio handiena baitute. Urrian jo zuen goia, %85era iritsita. Zenbait ekonomista independentek diote, gainera, datu ofizialek ez dutela benetan islatzen zenbat garestitu diren prezioak, eta, haien arabera, %100 baino handiagoa da gaur egun inflazioa. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228042/otegi-laquoez-dago-ez-mailarik-ez-gogorik-eztabaida-politiko-jantzirakoraquo.htm | Politika | Otegi: «Ez dago ez mailarik, ez gogorik eztabaida politiko jantzirako» | Ekitaldi politikoa egin zuen atzo EH Bilduk Arrasaten. Otegik esan zuen eztabaida politikoa «oso zikina» dela. Iriartek «inertziarekin jarraitzeko politika» gerarazteko beharra erakutsi zuen. | Otegi: «Ez dago ez mailarik, ez gogorik eztabaida politiko jantzirako». Ekitaldi politikoa egin zuen atzo EH Bilduk Arrasaten. Otegik esan zuen eztabaida politikoa «oso zikina» dela. Iriartek «inertziarekin jarraitzeko politika» gerarazteko beharra erakutsi zuen. | EH Bilduren eta EAJren arteko lehia estuena Gipuzkoan izango da. Horren erakusle izan zen atzokoa, biek agerraldi bana egin baitzuten Arrasaten (Gipuzkoa). Koalizioak Biterin egin zuen berea; Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusia, Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldungai nagusia eta Maider Borras Arrasateko alkategaia izan ziren bertan.
Otegik hauteskunde kanpainari heldu zion, esanez «lokaztuta» egon dela eta dagoela eztabaida politikoa, aurretik adierazia duen moduan. «Edozer gauza jarriko dute mahai gainean, benetan herriak dituen arazoei buruz ez hitz egiteko», esan zuen. Haatik, Otegiren ustetan, Euskal Herrian ez dago «ez mailarik, ez gogorik eztabaida politiko jantzirako»; hori da herriak «merezi duena».
Eusko Jaurlaritzari mintzatu zitzaion: «Gobernuak ezin duenez bere gestioa kudeatu, oposizioari oposizioa egiten ari zaio». Maddalen Iriartek ere esan zuen aldaketa bat behar dela «inertziarekin jarraitzeko politiken aurka; herri bisioa eta etorkizuneko ikuspegia lehenetsiko dituen politika bat behar dugu». Ahaldungai nagusiak «patrikako, poltsikoko politika» ezetsi zuen.
Gobernuaz ez ezik, ultraeskuinaz ere aritu zen koalizioko burua. «Ezin zaio marko politikoa erosi eta gero esan: ‘Ez genekien ezer’». Hori «arduragabekeriatzat» jo zuen Otegik, eta ultraeskuinari «aurre» egin behar zaiola berretsi. «Ez gara ari kritika politiko suntsitzailea egiten; eskatzen duguna ardura da».
Tokian tokiko politikaz ere aritu ziren atzoko ekitaldian. Inertziarena baino, «bihotzetik egindako politika» aldarrikatu zuen Iriartek, herriak suspertzekoa. «Gipuzkoak Arrasate indartsu bat behar du; EH Bilduk Arrasate indartsu bat behar du».
Maider Borrasek dei egin zien Debagoieneko herritarrei maiatzaren 28ko hauteskundeetan parte hartzeko. 2019an Bergararen alkatetza eskuratu zuen EH Bilduk, eta esan zuen Aretxabaletaren, Eskoriatzaren eta Arrasateren txanda dela «orain». «Nire hitza daukazue, bihotzez, Arrasate izan zen horretara bueltatu, gure identitatea berreskuratu eta denontzat atsegina eta erosoa den herria eraikitzeko konpromisoa badugula nik eta nire lantaldeak, eta, horretarako denok beharrezkoak garenez, gertu-gertu izango zaituztegula». |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228043/reusser-garaile-itzulian-ezustean.htm | Kirola | Reusser garaile Itzulian, ezustean | Demi Vollering taldekidea zen liderra, ia minutu baten aldearekin, baina Sd Worxek beste estrategia bat erabili zuen garaipena eskuratzeko | Reusser garaile Itzulian, ezustean. Demi Vollering taldekidea zen liderra, ia minutu baten aldearekin, baina Sd Worxek beste estrategia bat erabili zuen garaipena eskuratzeko | Atzo amaitu zen Euskal Herriko Itzulia, eta Marlen Reusser (SD Worx) izan zen garailea. Ezusteko handia izan zen, Demi Vollering taldekidea eta Annemiek van Vleuten (Movistar) baitziren faborito nagusiak. Atzo arte, Euskal Herriko Itzuliko etapa guztiak, iazkoak eta aurtengoak, irabaziak zituen Volleringek, eta sailkapen nagusian ia minutu baten aldea zeukan bere alde. Sasoi osoan erakutsi duen gaitasuna ikusita, inor gutxik esperoko zuen Vollering txapelik gabe ikustea Donostian, baina Sd Worx taldearen estrategiak Reusserri eman zion garaipena eskuratzeko aukera. «Gaur biek irabazi dugu», esan zuen Reusserrek Euskal Herriko Itzuliko azken etapa eta karrera irabazi ostean.
Itzuliaren ibilbidea aurkeztu zen egunean bertan argi gelditu zen hiru etapa gogor izan arren Donostiako hirugarren etapan erabakiko zela sailkapen nagusia. Jaizkibel (7,9 kilometro, %5,6) eta Mendizorrotz (4,1 kilometro, %7,3) ez dira nolanahiko mendateak, eta egun txar batek edozein utz zezakeen lehiatik kanpo. Murgilen Van Vleuten ahalegindu zen aurrera egiten, baina aise itsatsi zitzaion gurpilera Vollering. Movistarrekoak ez zuen biderik egitea lortu, eta atzean gelditu ziren hiru txirrindulariek jaitsieran harrapatu zituzten: Olivia Baril (UAE), Katarzyna Niewiadoma (Canyon) eta txapelduna, Reusser.
Usurbilen eraso eginda irabazi zuen txirrindulari suitzarrak Itzulia. Bost ziklista zihoazen tropelaren aurretik, eta, etapa esprintean jokatuko zela zirudienean, Reusserrek lortu zuen beste laurak atzean uztea, eta bakarrik helmugaratu zen Donostiako Bulebarrean. «Orain arte bezala jarraitu genezakeen, Demik [Vollering] etapa irabaziz, baina ezetz erabaki dugu, eta berari ondo iruditu zaio. Oso eskertuta nago», azaldu zuen Reuserrek etapa amaieran. Berak ihes egin ondoren, Vollering taldekide eta une hartako liderrak ondo zaindu zituen gainerako taldeburuak. Sd Worx taldeko liderra bertan egonda, markaketa zorrotza egin zioten elkarri taldeburu guztiek, eta Reusserrek bidea egiteko aukera izan zuen. Ziztu bizian joan zen helmugara. Atzeko laukotea Donostiara iritsi zenean, bata besteari begira geratu ziren esprintaren zain, eta azkenean Vollering izan zen bigarren sailkatua, 2:38ra.
Alde horrekin, etapaz gain txapela ere irabazi zuen Reusserrek. Sailkapen nagusian ere, Vollering izan zen bigarren, 1:50era. Podiumean Niewiadoma izan zuten lagun. Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) hamaseigarren izan zen azkenean sailkapen nagusian, Reusserrengandik 8:15era. Eneritz Vadillo taldekideak 142. amaitu zuen haren lehen Euskal Herriko Itzulia. Txapeldunarengandik 18:24ra amaitu zuen lasterketa hemezortzi urteko txirrindulariak. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228045/koalizio-gobernu-bat-eratzen-saiatuko-da-oposizioa-thailandian.htm | Mundua | Koalizio gobernu bat eratzen saiatuko da oposizioa Thailandian | Jarduneko ministro Prayut Chan-o-charen alderdia bosgarren izan da. 2014ko estatu kolpeaz geroztik, militarrek babestutako indarren esku dago gobernua. | Koalizio gobernu bat eratzen saiatuko da oposizioa Thailandian. Jarduneko ministro Prayut Chan-o-charen alderdia bosgarren izan da. 2014ko estatu kolpeaz geroztik, militarrek babestutako indarren esku dago gobernua. | Ezustekoa eman du Thailandiako Mugitu Aurrera alderdi sozialdemokratak atzoko bozetan. Aurre hartu dio inkestek faboritotzat zeukaten Pheu Thai alderdiari. Oposizioko bi indar horien emaitzek argi utzi dute herritarrek amaitutzat jo nahi dutela 2014ko estatu kolpe militarraz geroztik Prayut Chan-o-cha jeneral ohiak ezarri duen agintea. Haren alderdi Nazio Thailandiar Batua bosgarren izan da emaitzetan.
Bozen hurrengo egunean, boto gehien eskuratu dituzten bi indarrek akordio bat lortu dute gobernu koalizio bat osatzen ahalegintzeko, baina hauteskundeak irabazi izana agian ez da nahikoa izango boterera heltzeko, armadak babestutako alderdiek aldaketa galarazi dezakete eta. 2014ko estatu kolpearen ostean, militarrek parlamentuan bultzatu zituzten erreformen ondorioz, lehen ministroa bi ganberek hautatzen dute, elkarrekin batera egindako bozketa baten bidez, eta, junta militarra babesten duten indarrek Senatuan gehiengoa dutenez, oposizioak ez luke ziurtatua izango nahikoa babesik bozketa hori irabazteko.
Mugitu Aurrera alderdiko buru Pita Limjaroenratek sei alderdiko aliantza bat proposatu du armadaren hurbileko indarrak gobernutik kentzeko. Guztien artean, 309 eserleku bilduko lituzkete 750 ordezkariko bozketa bateratuan.
Herritarrek Ordezkarien Ganberako 500 parlamentariak hautatu dituzte azken bozetan. Horietatik 151 eskuratu ditu Mugitu Aurrera-k, 141 Pheu Thaik, 36 Chan-ocharen Nazio Thailandiar Batuak, 71 azken horrekin batera koalizio gobernuan izan den Bhumjaithai alderdiak, eta 40 jarduneko Defentsa ministro Prawit Wonsawanen Palang Pracharath indarrak. Armadaren babesik ez duten alderdien blokeak botoen %60 baino gehiago jaso ditu.
Lehen ministroa hautatzeko bozketan parte hartzen duten 250 senatariak zuzenean hautatu zituen 2014ko estatu kolpeak eratu zuen gobernuak.
Inbestidura saiorako boto nahikoa izan gabe ere, hauteskundeen emaitza alde guztiek errespetatu beharko luketela adierazi du Limjaroenratek. «Ondorio garrantzitsuak izango dira norbaitek bozen emaitza gutxiesten edo gobernua gutxiengoan eratzen badu», ohartarazi du prentsaurreko batean.
Iritzi berekoa da Pheu Thai alderdia ere. «Printzipioz, Senatuak herritarren ahotsa errespetatu behar du», esan du alderdiko lider Chonlanan Srikaewk. Gaineratu duenez, ez dute beste gobernu aukerarik ikusten Mugitu Aurrera-rekin koalizioa egitea baino.
Monarkiaren aurkako irainak
Hauteskundeetako indar bozkatuenak jokaleku politikoa aldatu du Thailandian. Azken urteetan, militarrek babestutako alderdien eta Shinawatra sendi boteretsuak gidatzen duen Pheu Thairen arteko lehia izan da eztabaida publikoaren erdigunean, baina Mugitu Aurrera-k aldatu egin du eskema, bereziki gazteak erakarrita. Erreforma sorta batekin aurkeztu da bozetara. Besteak beste, zenbait monopolio amaituko dituela ziurtatu du, eta Errege Etxea iraintzeagatik hamabost urtera arteko espetxe zigorra aurreikusten duen legea aldatuko duela. Azken lege horren kritikoek salatu dute adierazpen askatasuna urratzeko erabili duela gobernuak. Ehunka dira haren ondorioz auzipetutakoak, eta horietako batzuk espetxeratuta daude behin-behinean.
Pheu Thaik ez du legearen aurkako jarrera horren argia, baina ez dio atea itxi erreforma bat egiteari. «Ez dugu [Zigor Kodearen] 112 artikulua ezabatuko, baina hari buruzko eztabaida izan dezakegu parlamentuan», esan du Paetongtarn Shinawatra alderdiaren buruzagietako batek. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228046/berria-formatu-bertikaleko-ikus-entzunezkoak-sortzen-hasi-da.htm | Bizigiro | BERRIA formatu bertikaleko ikus-entzunezkoak sortzen hasi da | Webgunean, 'Motzean' atalean izango dira ikusgai, baita Tiktok sare sozialean sortu berri den kontuan ere. | BERRIA formatu bertikaleko ikus-entzunezkoak sortzen hasi da. Webgunean, 'Motzean' atalean izango dira ikusgai, baita Tiktok sare sozialean sortu berri den kontuan ere. | BERRIAk beste jauzi bat eman du ikus-entzunezkoen arloan. Bideo bertikalak ere ekoizten hasi da, eta webguneko Motzean atalean eta Tiktok sare sozialean izango dira ikusgai. Baita Youtubeko bideo motzen atalean ere.
Informatuta egoteko modua asko aldatu da azken urteetan, eta gaur egun geroz eta gehiago dira ikus-entzunezkoetarako sakelako telefonoa erabiltzen dutenak. Duela urte batzuk, podcasten atala abiatu zuen BERRIAk, eta bideo bertikalak lantzen hasi da orain. Bideo bertikalak hobeto egokitzen dira sakelakoen pantailetara, eta, orain artekoari eutsiz, kontsumo mota horri ere erantzun nahi dio BERRIAk.
Bideo bertikalen formatua arina da, eta azkarra. Horregatik, informazio sakona labur kontatzea izango da BERRIAren erronka, eta bizia izanagatik arinkerian ez erortzea. Horretarako, BERRIArentzat garrantzitsuak diren gaiak jorratuko ditu BERRIAren ikus-entzunezkoak lantzen dituen taldeak, azken orduko eta interes orokorreko albisteetan arreta jarriz. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228047/laquourgentziazkoa-da-etbn-euskarazko-ikus-entzunezkoei-tokia-egitearaquo.htm | Bizigiro | «Urgentziazkoa da ETBn euskarazko ikus-entzunezkoei tokia egitea» | (H)Itzartu EITB taldeak elkarretaratzea egingo du larunbatean EITBren Bilboko egoitzaren aurrean, 'Stop betoari! Nazioarteko filmak euskaraz' lelopean. | «Urgentziazkoa da ETBn euskarazko ikus-entzunezkoei tokia egitea». (H)Itzartu EITB taldeak elkarretaratzea egingo du larunbatean EITBren Bilboko egoitzaren aurrean, 'Stop betoari! Nazioarteko filmak euskaraz' lelopean. | Irakaslea eta euskaltzalea da Mitxel Elortza (Gasteiz, 1988). (H)Itzartu EITB mugimenduko bozeramaile gisa lehen elkarrizketa du. Stop betoari! Nazioarteko filmak euskaraz! lelopean antolatu duzue elkarretaratzea hilaren 20rako. Zergatik?
Urteak dira ETBk betoa jarri ziola nazioarteko edukiak euskaraz eskaintzeari; urteak euskarazko bikoizketa helduen programaziotik baztertu zuela; Bikiak telesaila izan da salbuespena azken urteetan. (H)itzartu EITB egitasmoko kideontzat, ez da onargarria euskara eta euskarazko bikoizketa baztertzea ikusle datuak hobetzeko. Zenbait adibideren bidez argiago uler daiteke errealitate gordina: 2021etik, ETBk 504 film erosi ditu: 458 gaztelaniaz, 28 gaztelaniaz eta euskaraz, eta beste 20 gaztelaniara bikoiztu ditu. Bakar bat ere ez euskaraz. Telesailei dagokienez, 48 erosi dira; horietatik 17 euskarara bikoiztu dira, 11 gaztelaniara, eta 20k gaztelaniako audioa zuten. ETB2k 2022ko maiatzetik irailera 130 film eman zituen gaztelaniaz. ETB1ek, ordea, bakar bat ere ez. Horrez gain, azken sei urteetan bikoizleei ia %40 jaitsi diete soldata. 2022an, ETBrako 100 ordu zeuden esleituta euskaraz bikoizteko. Duela 10 urte, 400 ziren, eta ordurako beherakada oso nabarmena zen jada: 1991n, 1.589 ordu bikoiztu ziren; 1998an, 536 ordu; 2006an, 470 ordu; eta 2013an, 132 ordu. Bikoizleen lan soldata duinak aldarrikatzea gustatuko litzaiguke, eta, horrekin batera, bertako produkzioa sustatu eta nazioarteko filmak euskaraz ikusteko eskubidea aldarrikatu nahi dugu. Streaming plataforma batzuk horretan ari badira, nola ez du ba ETBk egingo?
ETBk ETB2n eta gaztelaniaz ematen ditu atzerriko film eta telesail guztiak. Zer proposatzen duzue zuek?
Erakundeei egungo ikus-entzunezkoen politikak berriro pentsatzeko eskatzen diegu, indarrean daudenek herritarren eskubide urraketa dakartelako eta kaltea eragiten diotelako hizkuntzari. Urgentziazkoa da ETBn euskarazko ikus-entzunezkoei tokia egitea; euskarazko ekoizpenez gain, nazioarteko puntako edukiak euskarara bikoiztuta eta azpidatzita estreinatzea. Horretarako, euskararentzat kuotak ezarri behar direla deritzogu. Urtez urte horiek handitzea nahiko genuke.
Zer mezu helarazi nahi diozue ETBri?
Hitz politetatik haratago konpromiso eta erabaki zehatzak behar ditugula. Datuek argi erakusten dute egungo ETBk ez duela euskararen eta euskarazko edukien aldeko apustu sendorik egiten . Badirudi ETBko agintariei ahaztu egin zaiela zein helbururekin sortu zen Euskal Telebista: euskararen normalizaziorako tresna nagusi bilakatzeko helburuarekin, alegia. Utz ditzatela beraz audientziak alde batera, eta pentsa dezatela apur bat gehiago nola birplanteatu daitekeen ETBko programazioa, euskara berriro ere ardatz nagusi bilakatu dadin.
Nolako mugimendua da (H)itzartu EITB? Nortzuk osatzen duzue?
Egitasmoa 2021eko abenduan sortu zen, euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko mugimendutik, eta euskarazko ikus-entzunekoen alde abian dauden gainerako egitasmoetako eta euskalgintzako eragileekin elkarlanean. Dozena erdi kidek osatzen dugu talde eragilea, eta euskararen alde hainbat arlotan lanean ari garen kidez osatutako talde konprometitua osatzen dugu.
Salatu duzue ez dela onargarria euskara eta euskarazko bikoizketa baztertzea ikusle datuak hobetzeko. Zertan ikusten da hori ETBn?
Datuek errealitate gordina islatzen dute. Duela gutxi, gainera, baieztapen hori berretsi egin zuen ETB2ko La noche de... saio arrakastatsuko Felix Linares aurkezleak: euskara eta euskarazko fikzioa baztertzeko arrazoiak ikusle datuak dira. Telebista publikoak itsu-itsuan ikusle datuei soilik egin behar al die jaramon? Gure ustez, inola ere ez. Ikusle datuei jaramon egin beharko zaie, baina norabide estrategikoa aldatu gabe, helburu estrategikoak baztertu gabe. Telebista publikoa helburu batzuekin sortu zen, eta helburu horiek indarrean daude gaur egun. Eta helburu horiek adierazi behar digute bidea. Gure iritziz, euskara, kultura, kalitatea, doakotasuna, zerbitzu publikoa, bide horren marra gorriak dira, gaindiezinezkoak. Onargarria litzateke telebista publikoak telezaborra eskaintzea? Onargarria litzateke telebista publikoa doakoa ez izatea? Bada, euskararekin eta euskal kulturarekin berdin. Eta urteak dira ETBk kultura eta euskararen marra gorriak zeharkatu zituela. Guk dioguna zera da: egin dezagun helburu estrategikoek markatutako bide hori, eta hobetu ditzagun ikusle datuak, bide horretatik atera gabe.
Erakundeei eskatu diezue egungo ikus-entzunezkoen politikak birpentsatzeko. Nolako politikak izan beharko lukete horiek?
Urgentziazkoa da EITBk, bere euskarri eta leiho guztietarako, euskarazko ikus-entzunezko edukien eskaintza zabal eta erakargarria osatzeko lanei ekitea, jakitun baikaude ikus-entzunezkoen eskaintzak berebiziko garrantzia dutela hizkuntza biziberritzeko eta hizkuntza estandar informala eraikitzeko. Beraz, ezinegon sakona eragiten digu ETBren egungo programazioa aztertu eta ikusteak euskarazko fikzioaren eskaintzarik ez dagoela. Politiken sakoneko aldaketa bat eskatzen diogu ETBri. Eta aldaketa, besteak beste, bikoizketatik etorriko da. Bikoizketa ez da aldaketaren adierazle bakarra izango, baina bai esanguratsuenetakoa. ETB, garai batean bezala, euskarara bikoiztutako edukien eskaintza zabal bat eskaintzen hasten denean, orduan esan ahalko dugu ETBren politikak aldatzen hasi direla. Horretan indarra egiteko antolatu dugu larunbateko elkarretaratzea.
EITBko zuzendaritzarekin hitz egiteko prest zaudete?
Noski, elkarrizketa eta lankidetza da bidea.
Zer espero duzue irailean martxan jarriko den Primeran plataformaz?
Hasierako itxaropena denbora tarte laburrean zapuztu zen; beraz, ezer gutxi. Primeran-en ez da euskarara bikoiztutako edukien alde egingo, eta horrela nekez osa dezakegu euskarazko eskaintza zabal eta erakargarria. Bestalde, hasieran uste genuen eduki guztiek euskarazko azpitituluak izango zituztela, eta badirudi ez dela hala izango. Ipar Europako 450 orduko fikzio bat jarriko dute jatorrizko bertsioan, euskarazko azpidatziekin. Datua oso eskasa da, eta ez da inondik inora espero genuena.
Naziotasunari begira, Nafarroako eta Iparraldeko errealitateak ondo jasotzen al ditu ETBk?
Zoritxarrez, Nafarroa eta Ipar Euskal Herria erabat ahaztuak ditu ETBk. Albistegiak edo eztabaida saio nagusiak ikusi besterik ez dago: Madrilgo edota Albaceteko [Espainia] albisteen berri izaten dugu askotan, eta ez dakigu zer gertatzen ari den Iruñean edo Baionan. Euskal Telebistak nazio ikuspegia erabat alboratu du azken urteotan, eta Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko euskaldunak erabat baztertu ditu.
Nola irudikatzen duzue etorkizuneko ETB?
Euskara berriro ere erdigunean jarriko duen ETB irudikatzen dugu. Horretarako, sakoneko eraldatzea proposatzen dugu, EITB izan dadin herri kohesioaren, euskararen biziberritzearen eta euskal kulturaren sustapenaren zerbitzura sendo eta uste osoz jardungo duen erreferentziazko eta prestigiozko hedabide publikoa. Euskarazko ikus-entzunezkoen sektorea berpiztu, egituratu eta indartuko duen ETB irudikatzen dugu.
Nolako ekarpena egin dezakezue (H)Itzartu EITB mugimendukoek?
Ekarpen zintzo eta eraikitzailea. Euskararen eta Euskal Telebistaren egoerarekin kezkatuta dauden euskaltzaleak gara. Denon esku dago gizartea kontzientziatu eta gure hizkuntzaren aldeko dinamikak piztea. EITB berregituratzea funtsezkoa da, eta horretan ahal dugun guztian laguntzeko prest gaude. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228048/aurreikuspen-ekonomikoak-hobeak-diren-arren-zuhurtziaz-begiratzen-die-europak.htm | Ekonomia | Aurreikuspen ekonomikoak hobeak diren arren, zuhurtziaz begiratzen die Europak | EB Europako Batasuna eta eurogunea %1,1 haziko dira aurten, baina azpiko inflazioak «oso gainetik» jarraituko duela ohartarazi du batzordeak. | Aurreikuspen ekonomikoak hobeak diren arren, zuhurtziaz begiratzen die Europak. EB Europako Batasuna eta eurogunea %1,1 haziko dira aurten, baina azpiko inflazioak «oso gainetik» jarraituko duela ohartarazi du batzordeak. | «Europak atzeraldi ekonomikoa saihestu du». Horixe nabarmendu du Paolo Gentiloni EB Europako Batasuneko Ekonomia komisarioak goizean egindako agerraldian. Udaberriko EBren aurreikuspen ekonomikoak iragarri ditu, eta espero baino hobeak dira. Bruselaren arabera, EB eta eurogunea %1 haziko dira aurten, eta goranzko joerari eutsiko diote hurrengo bi urteetan: %1,7 haziko da 2024an, eta %1,6 2025ean.
Energia prezioen beherakadak —azken hilabeteetan merkatu egin dira gasa eta elektrizitatea— eta lan merkatuaren «egonkortasunak» egin dute posible euroguneko hazkunde ekonomikoa. Halaber, «energia krisiaren kudeaketa egokia» eta Europako herrialdeen arteko «lankidetza» goraipatu ditu komisarioak. Bruselaren arabera, datozen hilabeteotan gora egingo dute kontsumo prezioek; hots, %5,8 garestituko dira, neguko aurreikuspenetan iragarritakoa baino bi dezima gehiago. Eta horrek sustatuko du, batez ere, EBren igoera ekonomiko «moderatua».
Bestalde, herrialde gehienetan BPGarekiko zorrak behera egitea aurreikusten du Bruselak. Gaur-gaurkoz, BPGaren %84 zor du batez beste EBk, baina urte amaierarako sei dezima jaistea espero da; %83,4ra. Espainiak BPGaren %113,2 zor du, baina, batzordeko agintarien arabera, %110,6ra eta %109,1era jaitsiko da 2024an eta 2025ean; hurrenez hurren.
Urtea are oparoagoa izango da Espainian. Izan ere, %1,9 haziko da herrialdeko BPG barne produktu gordina; Herbehereen (%1,8), Italiaren (%1,2) eta Frantziaren (%0,7) aurretik. Inflazioak ere lasaiago arnasa hartzen utziko du datozen hilabeteetan. Neguan aurreikusitakoa baino txikiagoa izango da; hots, urte amaierarako %4aren bueltan izatea espero da, eta 2024rako, berriz, %2,7ra jaistea.
Dena den, euroguneko herrialdeen artean, Irlanda haziko da gehien: %5,5 aurten, eta %5 2024an. Txanponaren beste aldean daude Suedia eta Estonia; izan ere, urtea zenbaki negatiboekin amaitzea espero da. Komisarioak nabarmendu du «alde handia» dagoela zenbait herrialderen abagune ekonomikoaren artean, eta alde horiek «lausotzea eta berdintzea» izango dela, hain justu, Europaren erronka handienetako bat.
Azpiko inflazioa, goitik
Aurreikuspenak onak diren arren, «ez dago konplazentziarako tarterik». Joan den martxoan, azpiko inflazioaren inoizko tasa handiena erregistratu zuen Europak: %7,6koa, hain justu. Eta, batzordeko agintariek ohartarazi dutenez, behar lukeenarenaren «oso gainetik» jarraituko du datozen bi urteetan; %6,7aren %3,2aren bueltan, hurrenez hurren.
Bada, urteko lehen hiruhilekoan %0,1 «soilik» hazi da eurogunea, eta Gentilonik gaineratu du «ziurtasunik ezak» inguratzen duela Europa. Ukrainako gerra jo du «itzal» horren erantzuletzat. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228049/hiru-protesta-egunera-deitu-dute-munduko-bankuak-becen-egingo-duen-konferentziaren-aurka.htm | Ekonomia | Hiru protesta egunera deitu dute Munduko Bankuak BECen egingo duen konferentziaren aurka | Hilaren 23an elkarretaratzea egingo dute Barakaldon, eta 24an, manifestazioa Bilbon. Lobby energetikoen zuriketa ekintza bat dela salatu dute. | Hiru protesta egunera deitu dute Munduko Bankuak BECen egingo duen konferentziaren aurka. Hilaren 23an elkarretaratzea egingo dute Barakaldon, eta 24an, manifestazioa Bilbon. Lobby energetikoen zuriketa ekintza bat dela salatu dute. | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak, EH Kapitalari Planto-k eta Jauzi Ekosoziala plataformak protesta dinamika bat antolatu dute Munduko Bankuak (MB) hilaren amaieran BECen antolatu duen konferentziaren aurka. Innovate4Climate izenburupean, MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko. Protestaldiaren deitzaileentzat, baina, bankuak bere jarduna «berdez tindatzeko» antolaturiko konferentzia bat da, haien ustez aspalditik finantzatzen baititu klima aldaketaren sorburu diren sektoreak.
Hiru plataformek eta haiekin bat egin duten elkarte ugariek hiru protesta deialdi antolatu dituzte Zuen negozioa gure kolapsoa lelopean. Lehenbizikoa hilaren 23ko goizean izango da, konferentziaren lehen egunean. BECen aurrean elkarretaratzera deitu dute (08:30), Ansioko metro geltokiaren aurrean. Bertan biltzeko baimena jaso dute. Bigarren ekintza manifestazio bat izango da, hilaren 24an. Bilbon izango da, eta Moyua plazatik irtengo da (19:30). Azkenik, 25erako, Yayo Herrero aktibista ekofeministaren hitzaldi bat antolatu dute Bilborock aretoan (19:00).
Deitzaileek salatu nahi dute MBren topaketa «lobby energetikoen eta kapital transnazionalaren estrategiaren barruan» kokatzen dela, zeinak «merkatu hobi» bat aurkitu duen usteko trantsizio horretan. Alde horretatik, salatu dute zer rol duten Petronor, Iberdrola eta halako euskal enpresek: «Nolako trantsizio mota espero dezakegu haiengandik lurraldeen espoliazioan eta pobrezia energetikoan oinarrituta aberasten ari direnean?»
Horiek ez dira Innovate4Climaten karietara deituriko mobilizazio bakarrak. Hilaren 23rako, baina arratsalderako (18:30), Munduko Bankuari Ez plataformak manifestaziora deitu du Barakaldon. Herriko plazatik irtengo da, eta BECerainoko bidea egingo du. Aurretik, hilaren 18rako, mahai ingurua antolatu dute Bilboko San Frantzisko auzoko udaltegian (18:30), eta hitzaldia 19rako, Zazpi Katu gaztetxean (18:30). Hura ere Bilbon. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228050/labek-protesta-egin-du-ama-bakarren-zaintza-eskubideak-defendatzeko.htm | Gizartea | LABek protesta egin du ama bakarren zaintza eskubideak defendatzeko | Auzitegi Gorenak ama bakarrei ukatu egin die bi gurasoz osatutako familiei zaintzagatik dagozkien baimenak hartzea, eta LABek zaintza eskubidearen garrantzia aldarrikatu nahi izan du protestan | LABek protesta egin du ama bakarren zaintza eskubideak defendatzeko. Auzitegi Gorenak ama bakarrei ukatu egin die bi gurasoz osatutako familiei zaintzagatik dagozkien baimenak hartzea, eta LABek zaintza eskubidearen garrantzia aldarrikatu nahi izan du protestan | Espainiako Auzitegi Gorenak martxoaren 8an argitaratu zuen epaia. Ama bakar bati ukatu egiten dio umearen beste gurasoari legokiokeen baimena gehitzea bere amatasun baimenari, eta, modu horretan, doktrina ezarri du antzeko kasuetarako. 32 asteko baimena dute bi gurasoz osatutako familiek. Guraso bakarrei, ordea, 16 astekoa baino ez die aitortzen epaiak. Gizarte Segurantzak ere bide beretik egiten du, bi gurasotasun baimen hartzea ukatu izan baitu.
LABek egoera hori salatu du, gaur egungo familia ereduak aldatzen ari direla argudiatuz: «Aukera horien artean dago ama bakarra izatea. Baina sistema kapitalista (zis)heteropatriarkal honek, mekanismo guztiak familia eredu nuklearra indartu eta saritzera bideratzeaz gain, hortik kanpo kokatzen diren aukera guztiak zigortzen ditu. Sistemak tresna guztiak (baita juridikoak ere) ditu bere gain eredu hori erreproduzitzeko, eta hau adibide bat gehiago da. Izan ere, bere interes ekonomikoetarako behar-beharrezkoa dauka familia eredu nuklearra», gaur Gasteizen egin duten protestan salatu dutenez.
Uste dute «zapalkuntza» bikoitza gertatzen dela: batetik, gehienetan emakumeak direlako guraso bakarrak; bestetik, zaindua izan behar duen haurra ere diskriminatzen delako, ez baitituzte gainerako familia ereduetan jaiotzen direnen eskubide berak.
Egungo berdintasun planak ere hartu dituzte ahotan. «Berdintasun politika hauek ez daukate gaitasunik arautik aterako den eredurik babesteko. Horregatik, politika feministak behar ditugu. Teorian, eredu desberdinak aitortzen dira, baina ez dira bitartekoak jartzen eskubide berak izateko».
LABen irudiko, lau eremutan eragin behar da: zaintza sistema publiko komunitarioa landu behar da; Euskal Herritik eta Euskal Herrirako egingo den Gizarte Segurantza baterako lan kode bat landu behar da; marko propio bat, zeinean eredu hegemoniko (zis)heteropatriarkaletik haragoko aniztasuna kontuan hartu eta eskubideak aitortuko diren; eta eskubideak gauzatzeko bitartekoak eta aldaketa legalak. Bestela, «zuriketarako neurriak besterik ez dira». |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228051/erresuma-batuak-irismen-luzeko-misilak-emango-dizkio-ukrainari.htm | Mundua | Erresuma Batuak irismen luzeko misilak emango dizkio Ukrainari | Londresek esan du 200 kilometrotik gorako irismena duten ehunka drone entregatuko dizkiola Kievi. Gerra hegazkinak ematea sustatuko duen herrialdeen koalizio bat sortzeaz mintzatu dira Zelenski eta Sunak. | Erresuma Batuak irismen luzeko misilak emango dizkio Ukrainari. Londresek esan du 200 kilometrotik gorako irismena duten ehunka drone entregatuko dizkiola Kievi. Gerra hegazkinak ematea sustatuko duen herrialdeen koalizio bat sortzeaz mintzatu dira Zelenski eta Sunak. | Duela hilabete batzuk arte, ematen zuen Ukrainari irismen luzeko misilak entregatzea marra gorri bat zela Mendebaldeko herrialdeentzat. Baina Kievi emandako laguntza militarrean aurrerapausoak ematearen aldeko ahotsak ugaritu dira 2023an NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko aliatuen eta EB Europako Batasuneko agintarien artean, eta Erresuma Batuak baieztatu du 200 kilometrotik gorako irismena duten «erasorako ehunka drone berri» emango dizkiola Ukrainari. Hala jakinarazi du gaur, ohar baten bidez. Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskovek esan du erabaki horrek «txikizio handiagoa» eta «erantzun ekintza gehiago» eragingo dituela.
Mendebaldearen aldetik jasotako laguntza militarra sendotzen ari da Ukraina azken egunetan, Volodimir Zelenski presidentea egiten ari den birarekin. Giorgia Meloni Italiako lehen ministroarekin bildu zen larunbatean, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin eta Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin atzo, eta, hain zuzen, Rishi Sunak Erresuma Batuko lehen ministroarekin, gaur. Kiev babesten jarraitzeko konpromisoa berretsi dute denek.
Nolanahi ere, Ukrainako estatuburuak azaldu du, beste batzuetan egin bezala, aireko defentsa sistemak, erasorako tankeak —500 pasa jaso ditu—, munizioa eta misilak, besteak beste, ez direla nahikoa. Horregatik Kievi gerra hegazkinak ematea sustatuko duen herrialdeen koalizio bat sortzeaz mintzatu dira Zelenski eta Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterra; bilera bukatu ondoren Zelenskik azpimarratu duenez, auzi horri buruzko «erabaki oso garrantzitsuak» hartuko dira laster. Sunakek ez dio muzin egiten abioiak entregatzeari. Esan du hori ez dela «erraza», kontuan hartu behar direlako «logistika eta pilotuen formakuntza»; nabarmendu du, halere, Erresuma Batuak «rol oso garrantzitsua» jokatu dezakeela horretan.
«Bultza dezakegu erasotzailearen porrota aurten bertan gertatzea», esan zuen Zelenskik, atzo, Scholzen aurrean, hegazkinen eskaera justifikatzeko. EBko herrialdeetako liderren artean, baina, Scholz da, hain justu, erasorako abioiak bidaltzearen aurka irmoen mintzatu direnetako bat. Eskaerari erantzun beharrean, nabarmendu zuen Alemaniak ekipamendu militar gehiago emango diola —tankeak, ibilgailu blindatuak, aireko defentsa sistemak, droneak...—, eta sail berri horrek 2.700 milioi euroko balioa duela; hau da, inbasioa hasi zenetik orain arte laguntza militarrean Ukrainari entregatutakoaren balio bera du Berlinek onartu berri duenak.
Gerra hegazkinei dagokienez, aintzat hartu behar da Poloniak eta Eslovakiak 28 abioi eman dizkiotela Kievi. Datu hori plazaratu zuen Varsoviak joan den astean. Dena den, zenbait hedabidek Ukrainako armadako soldaduen hitzak jasoz azken asteetan kaleratu dutenez, abioi horiek ez dituzte hobetzen Ukrainako armadak dituenen ezaugarriak, eta gaitasun mugatua dute Errusiaren hegazkinei aurre egiteko.
Kievi abioiak ere emateko aukera mahai gainean dute AEBetako eta EBko herrialde nagusietako gobernuek, bai, baina ez dute argi ikusten. Daukaten beldurretako bat da horrek ekar dezakeela gerra Ukrainako mugetatik haratago eramatea. Hain justu, Pentagonoaren dokumentu batzuen arabera, Zelenskiren asmoa da Errusian egindako erasoak areagotzea. Hori kaleratu zuen atzo The Washington Post egunkariak. Azken asteetan ugaritu egin dira Ukrainako mugatik gertu dauden Errusiako herriei egindako erasoak. Kievek, baina, ukatu egin du berak eginak direla. Jasoko duen ekipamendu militarraren harira, eta horrekin guztiarekin lotuta, Zelenskik azpimarratu zuen ez dietela Errusiako lurrei eraso egingo.
Txinaren bira diplomatikoa
Txinaren goi diplomazialari batek bira bat hasi du Europan, eta Errusiako, Ukrainako, Poloniako, Frantziako eta Alemaniako gobernuetako goi kargudunekin bilduko da datozen egunetan, Ukrainako gerrarentzako «irtenbide politiko bat» hauspotzeko asmoz, Txinaren Atzerri Ministerioak joan den ostiralean jakinarazi zuenez.
Pekinek ez du bidaia diplomatikoari buruzko xehetasunik eman, baina Reuters berri agentziak Ukrainako Gobernuaren iturriak aipatuz kaleratu duenez, Txinako Gobernuaren Auzi Euroasiarretarako ordezkari berezi Li Hiu bihar eta etzi biltzekoa da Kieveko agintariekin.
Otsail amaieran Ukrainako auzia konpontzeko egitasmoa aurkeztu zuenetik, gatazka horrekin loturiko jardun diplomatikoa areagotu du Txinak. Hilabete geroago, Xi Jinping presidentea Vladimir Putin Errusiako bere homologoarekin batzartu zen Moskun, eta duela aste batzuk, apiril bukaeran, Txinako estatuburuak Zelenskirekin hitz egin zuen, telefonoz, eta berretsi zion elkarrizketa eta negoziazioa direla gerra bukatzeko «bide bakarra». Kieven esanetan, bi agintarien arteko elkarrizketa «esanguratsua» izan zen. Mendebaldea, baina, errezeloz hartzen ari da Txinaren rol diplomatikoa, egozten baitio Moskurekin lerratuta egotea. Bi herrialdeak aliatu estrategikoak dira. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228052/eh-bilduk-industria-plan-berria-aldarrikatu-du.htm | Politika | EH Bilduk industria plan berria aldarrikatu du | Laura Aznalen arabera, sektore publikoak «zeregin garrantzitsua» izan behar du industriaren garapenean, baina, aldi berean, uste du laguntzak jasotzen dituzten enpresei klausulak ezarri behar zaizkiela «deslokalizazioari oztopoak jartzeko» | EH Bilduk industria plan berria aldarrikatu du. Laura Aznalen arabera, sektore publikoak «zeregin garrantzitsua» izan behar du industriaren garapenean, baina, aldi berean, uste du laguntzak jasotzen dituzten enpresei klausulak ezarri behar zaizkiela «deslokalizazioari oztopoak jartzeko» | Autogintza sektore estrategikoa bada ere, harekiko menpekotasuna arrisku faktore dela uste du Laura Aznal EH Bilduko Nafarroako lehendakarigaiak, eta industria «dibertsifikatua eta jasangarria» bilatu behar dela deritzo, langileen trebakuntzari ere garrantzia emanez.
Asteburuan PSNk egin bezala, kanpainaren laugarren egunean, EH Bilduk Nafarroako ekonomiaren sektore garrantzitsuenari erreparatu dio: industriari.
Gazteluko plazako kioskoan Adolfo Araiz eta Arantxa Izurdiaga zerrendako kideekin egindako agerraldian, Aznalek proposatu du lurraldeak industria plan integral berri bat izatea.
Horretarako plan horretan inplikatutako eragile guztiek parte hartu behar dutela esan du. Aznalen arabera, Nafarroak «industria garapen endogenoa eta dibertsifikatua» bilatu behar du, eta hori bermatzeko «modurik onena da erabakiguneak Nafarroan egotea».
EH Bilduren proposamenaren arabera, industriak «bertakoa eta jasangarria» izan behar du, eta, horrenbestez, trantsizio ekologikoranzko urratsak egin behar ditu: «Industriak eskualdeko errealitateari eta bertan dauden baliabideei lotuta egon behar du, ingurumenaren eta natur baliabideen errespetua bermatu».
Autogintzarekiko menpekotasunari aurre egiteko, EH Bilduk uste du «egitura ekonomikoa zenbat eta dibertsifikatuagoa izan orduan eta independenteagoa eta erresistenteagoa» izango dela, eta, horrenbestez, helburu hori lortzen saiatu behar dela. Azkenik, gaineratu du balio erantsia zentro teknologikoek eta langileen trebakuntzak ekarriko dutela. Ondorioz, planak bi arlo horiek garatzeko neurriak jaso behar lituzke.
Nahiz eta plan berri horrek emaitzak emateko denbora beharko lukeen, hauteskundeen atarian bolo-bolo dabiltzan inbertsio handiei erreparatu die. Altsasuko Sunsundeguik akordioa lortu du Volvorekin, autobusak egiteko. Datorren urtean produkzioa bikoiztea eta 400 enplegu sortzea aurreikusten da. «Pozten gara epe laburrera enplegua sor dezaketen ekimenez».
Otsailean, VWek iragarri zuen 1.024 miloi euroko inbertsioa egingo zuela Iruñeko fabrika auto elektrikoaren ekoizpenera egokitzeko, baina oraindik ez du argitu automobilen baterien zeldak egiteko fabrika Landabenen edo handik kanpo ezarriko duen. Aznalek espero du VWek «benetako apustua» egin eta albiste hori baieztatzea.
Azkenik, esan du sektore publikoak rol garrantzitsua duela industriaren garapenean, baina, aldi berean, finantzaketa publikoa jasotzen duten enpresei klausula bereziak ezarri behar zaizkiela, «eskuratutako lan eskubideei eutsiko zaiela bermatzeko eta deslokalizazioari oztopoak jartzeko». |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228053/asiron-euskara-jazarria-den-garaia-amaitu-egin-behar-da.htm | Asiron: «Euskara jazarria den garaia amaitu egin behar da» | Asiron: «Euskara jazarria den garaia amaitu egin behar da». | Iragan legealdian Joseba Asironen udal gobernuak euskararen ordenantza babestu zuen, baina oraingo legealdian Enrique Maiaren udalak bertan behera utzi eta, PSNren aldeko botoekin, ordenantza berria onartu du. Oposizioak hori ere ez betetzea aurpegiratu dio.
Kanpainako laugarren egunean, EH Bilduko Iruñeko alkategaiak adierazi du euskara bultzatuko duela hiru egitasmo nagusiren bitarrtez: errotulazioa elebiduna, euskararen normalizaziorako plana eta Mintzia aitortzarako egitasmoa.
Bere irudiko, «auzia ez da inori euskara inposatzea, baizik eta aitortzea Iruñea bi hizkuntza dituen hiria dela eta euskarazi mintzatzen direnek berdin tratatuak izateko eskubidea dutela».
Asironek salatu du «euskarafobia» indarrean egon dela urteotan, eta euskara jazarria den garaia atzean uzteko garaia heldu dela behingoz. «Alkate honek konpromisoa hartzen du hiri honetan ez dela lehen eta bigarren mailako hizkuntzari egongo, herritar guztien hizkuntz eskubideak errespetatuko direla eta euskaraz merezi duen tokia izango duela hirian».
Errotulazio elebiduna bultzatuko du. Horretarako aurrekontua eta kronograma ezarria dutela aipatu du. Gainera, kale izendegi elebiduna bultzatuko dute.
Euskarararen normalizazio planari dagokionez, epe ertainera euskara berreskuratzeko bidean jarriko duten neurriak proposatuko ditu. | ||
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228054/ez-da-jausiko-zubixe.htm | albisteak | Ez da jausiko zubixe | 'Eskutik hartu eta ez da jausiko zubixe/ Geu ga eusten daben herrixe!' Horixe aurtengo Ibilaldiko abestiaren errepika, elkar lagunduz bere nortasunari eusten dion herri baten adierazle garbia. | Ez da jausiko zubixe. 'Eskutik hartu eta ez da jausiko zubixe/ Geu ga eusten daben herrixe!' Horixe aurtengo Ibilaldiko abestiaren errepika, elkar lagunduz bere nortasunari eusten dion herri baten adierazle garbia. | Hain zuzen, Ondarroako Zubi Zahar Herri Ikastolari egokitu zaio 2023ko Ibilaldiaren antolaketa. Datorren maiatzaren 21ean, hirugarren aldiz ospatuko da kostaldeko herrian, aurretik 1993an eta 2011n ere egin zen eta. Ibilaldiaren jatorrizko arrazoiei eutsita ekingo zaio aurtengo hitzorduari ere, hots: Bizkaiko ikastolen jaialdia izatea, ikastolen hezkuntza-proiektua ezagutaraztea eta erronka berriei aurre egiteko baliabideak eskuratzea. «Zorionez, euskararen ezagutza maila gero eta handiagoa da, baina zenbait esparrutan, adibidez aisialdian, erabilera sustatzea oso garrantzitsua da, eta, horretarako, ikastolen jaiak oso aproposak dira», adierazi du Josune Bañales Regulez Ibilaldia Elkarteko lehendakariak.
Estreinako, Zubi Zahar ikastola bakarrik ari da lanean —aurrekoetan Lekeitioko Azkue ikastola izan zuen bidelagun —, Ibilaldia bera zein orain arteko ekimen guztiak antolatzeko. XE aukeratu dute lelotzat ondarroarrek, hitz egiteko modu bat ez ezik, euskara berea duen herri bat ere irudikatu nahirik, eta dendan hainbat material eskura jarri harekin.
Lau gune
Guneen izendapenean ere antzeman zaie ondarroarrei berba eta bustidurekin jolasteko gogoa. Hain zuzen, lau gune izango ditu ibilbideak: Zubixe (ikastolan), Herrixe (Zeledonion), Mazixe (Anexuan) eta Talaxe (Itsasaurren). Bide batez, izenen aukeraketa ez da azalekoa izan: Zubixe esanda ikastolaren transmisore papera aditzera eman nahi dute, euskararena eta euskal kulturarena; Herrixe-rekin, sustraia, eta, era berean, Itsasora begira bizi den herria izateari atxikitutako ezaugarriak, Ondarroa herri Iraixe, herri argixe dela aditzera emateko intentzioz; Mazixe-k ere arrantzaleen lexikoa dakar gogora, kasu horretan jaia ordezkatzeko; eta Talaxe-k abangoardia esan nahiko luke, hau da, aurrera begira egotea; ikastolei egozten zaien bereizgarria, antolatzaileen esanetan.
Ibilaldiak esangura guztiei bultzada emango die, eta jendea lan egiteko gogotsu egongo dela ziur egonik, batean edo bestean txanda hartzera gonbidatu dute.
Horrela harildu ditu Eider Galarraga Egunsentia kooperatibako lehendakariak ikastolen iragana, oraina eta geroa: «Zubi Zahar Herri Ikastola duela bost hamarkada baino gehiago herritik sortutako proiektua da, herriarena. Ikastolak hasiera-hasieratik aldarrikatu du Euskal Herri osorako hezkuntza sistema euskalduna, euskara eta lurraldetasuna ardatz zentralak izanik, eta helburu horiek bere horretan jarraitzen dute. Gure izaera mantentzen dugu, eta orduan modura orain ere, bazkideen partaidetzarekin, elkarlanarekin eta auzolanarekin aurrera egiten dugu. Gure ikastola bizirik egoteak Iparraldeko haurrek eta Nafarroako haurrek euskaraz ikasteko aukera edukitzea ahalbidetzen du. Horrela, guztion elkartasunarekin, alde batetik, ikastola berriak sortuz doaz, eta, bestetik, sortuta daudenak sostengatzen dira».
Aurtengo helburuei erreparatuta, hauek zerrendatu dituzte: «Euskara eta euskal kultura ardatz dituen gure ikastola herrira zabaltzea; herriko eragile eta taldeekin harremanak sendotzea; ikastolaren hezkuntza komunitateak ikastolarekiko duen atxikimendua areagotzea; ikasleei auzolanaren garrantzia erakustea, guraso eta ikastolako komunitate osoa eredu izanik; eta arkitektura pedagogia berrietara egokitzeko baliabide ekonomikoak lortzea».
Bidokliparen grabazioa. 11BARRI
Ikaslea erdigunean
Azken horri lotuta, Ane Martinez eta Esti Urizar ikastolako zuzendariek helburua arrazoitu dute: «Zubi Zahar Herri ikastolan, ikaslea ardatzean eta erdigunean jarrita, lanerako espazio erakargarriak sortzen ari gara, espazio zabalak eta argiak. Ikasleek, norbere gelaz gain, gela anitz ere erabilgarri eduki behar dituzte beraien arteko sozializazioa ziurtatzeko. Ikaslea bera da bere ikaskuntza prozesuaren jabe, irakaslea gidari duelarik, eta taldekako eta bakarkako ebazteko inguru egokiak eskaini behar zaizkio. Atseginak, erakargarriak eta lasaiak izan behar dira espazioak».
Azken batean, espazioen antolaketa lan egiteko modu baten erakusle da Martinezek eta Urizarrek diotenez, eta ikastolaren proiektuak aurrera ateratzea ahalbidetzen dute.
Hortaz, Bizkaiko ikastolen jaiarekin beste urrats bat egingo da helburuak lortzeko bidean. Eta oraindik zalantzan dagoena abestia entzun eta han esaten denaz jabetzera animatzen dute; errepikari bere esanahi osoa emanez, elkarri eskutik helduta bidean ibili eta euskara ibili darabilen herri baten parte izatera. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228055/spotify-euskaraz-erabil-daiteke-gaurtik-aurrera.htm | Bizigiro | Spotify euskaraz erabil daiteke gaurtik aurrera | Musika entzuteko plataformak beste 11 hizkuntza gehitu ditu zerrendara: tartean, euskara eta galegoa. Denera 74 hizkuntzatan erabil daiteke. | Spotify euskaraz erabil daiteke gaurtik aurrera. Musika entzuteko plataformak beste 11 hizkuntza gehitu ditu zerrendara: tartean, euskara eta galegoa. Denera 74 hizkuntzatan erabil daiteke. | «Zure nahasketa nagusiak»; «Erreproduzitutako azkenak»; «Entzun berriro»; «Zure liburutegia». Sakelakoaren ezarpenak euskaraz badituzue, atal horiek eta gehiago topatuko dituzue gaurtik aurrera Spotify streaming plataforma ospetsuan. Bai, euskaraz.
Suediako enpresak iragarri duenez, lehendik erabilgarri zeuden 63 hizkuntzei beste 11 gehitu dizkie gaur, eta plataforma 74 hizkuntzatan erabil daiteke jada. Berri horien artean dira euskara eta galegoa. Hauek dira gainontzekoak: Argentinako gaztelania, Mexikoko gaztelania, txinera tradizionala, Egiptoko arabiera, Saudi Arabiako arabiera, Marokoko arabiera, bosniera, Erresuma Batuko ingelesa eta mazedoniera.
Enpresak azaldu duenez, hizkuntza berri horiei esker, erabiltzaileek «esperientzia pertsonalizatuagoa» izatea lortuko dute, eta entzule gehiagok izango dute Spotify euren ama hizkuntzan erabiltzeko aukera.
Spotify, hasieran, 27 hizkuntzatan erabil zitekeen —tartean, katalana—. 2021. urtean jarri zuten beste 36 hizkuntzatan ere erabiltzeko aukera, eta beste 11 gehitu dituzte gaur.
Hizkuntza aldatzeko arazoak izanez gero, plataformak berak eman ditu hori egiteko azalpenak. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228056/iruntildeean-adinekoentzako-atal-bat-sortzea-proposatu-du-upnk.htm | Politika | Iruñean adinekoentzako atal bat sortzea proposatu du UPNk | Cristina Ibarrola Iruñeko alkategaiak adin nagusikoentzako, familientzako eta gazteentzako proposamenak aurkeztu ditu. Gazteen etxebizitza beharrak asetzeko, UPNk 10.000 etxe eraikitzea proposatzen du. | Iruñean adinekoentzako atal bat sortzea proposatu du UPNk. Cristina Ibarrola Iruñeko alkategaiak adin nagusikoentzako, familientzako eta gazteentzako proposamenak aurkeztu ditu. Gazteen etxebizitza beharrak asetzeko, UPNk 10.000 etxe eraikitzea proposatzen du. | Lezkairu auzoko haur eskolaren aurrean egin du goizeko agerraldia Cristina Ibarrola Iruñeko alkategaiak. Gogora ekarri du 65 urtetik gorakoen kopurua %22koa dela hirian. «Merezi dute euren bizimodua hobetzeko neurriak ezartzea eta ahal dugun esfortzu guztia egitea».
Cristina Ibarrolak lortuz gero Enrique Maiaren aginte makila hartzea, adinekoentzako zinegotzi bat sortuko luke. Adin horretakoei etxeko arretarako ordu kopurua%30 handituko dutela aurreratu du, eta auzo guztietan zaintzarako sareak osatuko dituzte.
Borondatezkoa ez den bakardadeari aurre egiteko egitasmoa iragarri du, halaber, eta belaunaldi arteko zentroak bultzatuko ditu. Azkenik, auzoetako elkarteek helarazi dietenez, parkeetan eta gune publikoetan automatikoki garbitzen diren komun gehiago jartzeko prest dira.
0 eta 3 urte arteko haur eskoletan, doakotasuna bultzatuko dute. Beste bi eskola eraikitzeko prest dira: bata Erripagañan, eta bestea Ermitagañan. Ez du haur eskoletako euskarazko eskaintzaren inguruko aipamenik egin.
10.000 etxe gehiago
Gazteei dagokienez, lanaren eta etxebizitzaren beharrei erantzun nahi dietela aipatu du.
Etxebizitzari dagokionez, UPNren proposamena da etxe gehiago eraikitzea. «Nafarroako Gobernuaren blokeoaren ondorioz, babes ofizialeko 300 etxebizitza bultzatuko ditugu».
Alokairu sozialerako Nafarroako Gobernuak eta Nasuvinsak bultzatu nahi zuten egitasmoa bertan behera utzi du azken orduan UPNren udal gobernuak. Euren apustua da etxe gehiago egitea; zehazki, 10.000 gehiago: 4.000 Donapean; besteak Sanduzelain eta, AHTaren hirigintza proiektuari loturik, Etxabakoitzen.
Enpleguari dagokionez, gazteentzako laguntzak ekintzaileentzat izango dira. Gainera, negozioak eskualdatzeko laguntzak ematea aurreikusten dute. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228057/bizkaiko-zahar-etxeetako-langileen-baldintzak-laquogoitik-beheraraquo-aldatzeko-exijitu-du-elak.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetako langileen baldintzak «goitik behera» aldatzeko exijitu du ELAk | 59. greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Mitxel Lakuntzak adierazi duenez, «egungo zaintza eredua» aldatu behar da, eta langileei «aitortza politikoa» eman. LABek aste osoko greba hasi du. | Bizkaiko zahar etxeetako langileen baldintzak «goitik behera» aldatzeko exijitu du ELAk. 59. greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Mitxel Lakuntzak adierazi duenez, «egungo zaintza eredua» aldatu behar da, eta langileei «aitortza politikoa» eman. LABek aste osoko greba hasi du. | Bizkaiko zahar etxeetako langileek 59. greba eguna izan dute gaur, ELA sindikatuak deituta. Euren aldarrikapenak Bilbon zehar zabaldu dituzte, Gu gabe ez dago zaintzarik, Bizkaiko erresidentziak borrokan lelopean egin duten manifestazioan. Bizkaiko Foru Aldundian hasi eta Ugaskon amaitu dute protesta, Gizarte Ongizateko egoitzaren aurrean. Langileen asmoa egoitzan sartzea izan da, baina, heldu direnerako, Ertzaintza sarreran zegoen. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak ere hartu du parte manifestazioan; pankarta atzean joan da langileekin batera, Euskadi plazaraino. Adierazi duenez, langileen baldintzak «goitik behera» aldatu behar dira.
«Zaintza eredua aldatu behar da; eta negozio izateari utzi behar dio», nabarmendu du. Eta gehitu du eredu «azpikontratatuarekin» amaitu behar dela: «Eredu horrek ez die egoiliarrei eman beharreko zerbitzua eskaintzen». Izan ere, Lakuntzak adierazi du gaur egun Bizkaiko egoitzen %80 azpikontratatuak direla: «Bizkaian oro har 156 erresidentzia daude, eta horietatik hamabi besterik ez dira publikoak; hau da, %80 horietan, helburua dirua ateratzea da, eta ez zerbitzu publiko bat eskaintzea». Are gehiago, egoitza horietako langileek egoitza publikoetakoek baino %40 gutxiago kobratzen dutela adierazi du.
Lakuntzak gogoratu du sektoreko langile gehienak emakumeak direla: «Gaur egungo ereduak emakumeak prekarizatzen eta esplotatzen ditu». Egoeraren aurrean, argi utzi du sindikatuaren aldarrikapenak zeintzuk diren: «ELAk jardunaldi osoko kontratuak aldarrikatzen ditu». Izan ere, langileen %40k kontratu partzialak dituzte, «jakinda ere zer-nolako ratioak dauden». Soldata igoerak eta kontratu iraunkorrak ere eskatu ditu idazkari nagusiak, eta lehen egunetik ordezkapenak egitea. Era berean, «aitortza politikoa» exijitu du: «Erresidentziako langileek ez dute instituzioen aitortza politikorik, eta hemen arduradun zuzen bat dago: Bizkaiko Foru Aldundia». Horregatik, aldundiari helarazi dio haren erantzukizuna dela «gatazka hori konpontzea».
ELA sindikatuak «borrokan» jarraituko du. Izan ere, bihar beste manifestazio bat egingo dute. 11:00etan Bizkaiko Foru Aldunditik aterako dira, eta Eusko Jaurlaritzara abiatuko dira. Gutxieneko zerbitzuak handitzea salatuko dute: %80ko zerbitzu minimoak ezarri dizkiete. Maiatzaren 25era arte greban jarraituko dute. Azken greba zikloa hamahiru egunekoa izan zen; apirilaren 21etik maiatzaren 3ra arte egin zuten.
LAB ere greban
LAB sindikatuak ere beste greba ziklo bat hasi du gaur Bizkaiko zahar etxeetan; 12:00etan bildu dira Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean. Aste osoko grebari hasiera eman diote horrela. Asteazkenetik larunbatera baraualdia egingo dute. Eta maiatzaren 20an, hau da, azken egunean, manifestazioa egingo dute Bilbon. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228058/josetxo-mujikari-ikurrina-kentzen-saiatu-dira-munduko-triatloi-txapelketako-podiumean.htm | Kirola | Josetxo Mujikari ikurrina kentzen saiatu dira Munduko Triatloi Txapelketako podiumean | Zumarragakoa irabazle izan da 65-70 urte artekoen mailan, Eivissan (Herrialde Katalanak). «Espainiako jantziarekin parte hartzera behartu gintuzten, baina ondoren aldarrikapena egitea erabaki nuen». | Josetxo Mujikari ikurrina kentzen saiatu dira Munduko Triatloi Txapelketako podiumean. Zumarragakoa irabazle izan da 65-70 urte artekoen mailan, Eivissan (Herrialde Katalanak). «Espainiako jantziarekin parte hartzera behartu gintuzten, baina ondoren aldarrikapena egitea erabaki nuen». | Josetxo Mujikak bere kategoriako (65-70 urte artekoak) Munduko Triatloi Txapelketa irabazi zuen maiatzaren 5ean, Eivissan (Herrialde Katalanak). Orain, ordea, zeresana ematen ari da sari banaketan gertatutakoa: Mujikari antolakuntzako kide bat gerturatu zitzaion atera zuen ikurrina kendu nahian, baina triatloilariak uko egin zion. Azaldu duenez, Eivissako alkateari ere esan zioten berari saririk ez emateko, baina ez zien jaramonik egin hark ere.
Zumarragakoak Otamotz atari digitalari eman dizkio azalpenak. Esan duenez, beti egon da euskal selekzioaren ofizialtasunaren alde, eta aurrez ere egin izan du aldarrikapen hori, besteak beste Zumaiako (Gipuzkoa) triatloiaren aurretik egin zuten agerraldian.
Munduko Txapelketan, ordea, Espainiako jantziarekin lehiatu behar izan zuen: «Horrela jantzita parte hartzera behartu gintuzten, baina ondoren aldarrikapena egitea erabaki nuen», azaldu du.
Pacha diskotekan izan zen sari banaketa, eta han zen, besteak beste, Nazioarteko Triatloi Federazioko presidente Marisol Casado madrildarra, Espainiako Federazioko presidentearekin batera. Mujikaren arabera, «sekulako protokoloa» zegoen: «Nire mailan, gainontzekoak ere beraien herrialdeko banderarekin igo ziren podiumera. Zer gertatuko zen banekienez, ikurrina poltsikoan eraman nuen». Horregatik esan zien sari banaketa grabatzeko publikoaren artean zituen lagunei.
Alkateak ere jaramonik ez
Podiumera igotakotan atera zuen ikurrina, eta bizkarrean jarri. Jendea txaloka hasi zen, baina berehala joan zitzaion antolakuntzako kide bat bandera kendu nahian; Mujikak ez zion utzi. Rafael Ruiz (PSOE) Eivissako alkatea ari zen sariak ematen: «Saria ez emateko esan zioten, baina eman egin zidan», kontatu du triatloilariak.
Batek edo bestek txistu egin ziola gehitu du, baina ez zela ezer gertatu: «Zumarragako banderarekin atera izan banintz, ez zuen inork ezer esango». Sareetan ere alde bietako erreakzioak eragin ditu bideoak.
Azkenik, triatloian dabiltzan gazteei zuzendu zaie Mujika, eta ofizialtasunaren aldeko aldarriaren lekukoa hartzeko eskatu die. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228059/62-urteko-langile-bat-hil-da-azkoitian-garabi-batetik-erorita.htm | Ekonomia | 62 urteko langile bat hil da Azkoitian, garabi batetik erorita | Hiru metrotik erori zen joan den ostegunean, garabi bat maneiatzen ari zela. 62 urte zituen, eta Montajes Olaizola enpresan egiten zuen lan. | 62 urteko langile bat hil da Azkoitian, garabi batetik erorita. Hiru metrotik erori zen joan den ostegunean, garabi bat maneiatzen ari zela. 62 urte zituen, eta Montajes Olaizola enpresan egiten zuen lan. | Azkoitiko (Gipuzkoa) Montajes Olaizola enpresako langile bat hil egin zen joan den ostegunean, istripu bat izan ostean. LAB sindikatuak adierazi duenaren arabera, garabi bat maneiatzen ari zela erori zen langilea, hiru metrotik, eta hil egin zen. Datozen egunetan protesta ekintzak antolatuko dituzte sindikatuek, lan heriotza salatzeko.
LABek adierazi du eraikuntzaren sektorean askotan ez direla betetzen arrisku neurriak, eta horrek sektorean istripu tasa handia izatea dakarrela gehitu du. Patronalak bere interesak langileen interesen aurretik jartzen dituela uste du LABek, eta Eusko Jaurlaritza jarrera horren konplize dela esan du. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228060/azukrea-ez-diren-edulkoratzaileak-pisua-kontrolatzeko-ez-erabiltzeko-aholkatu-du-omek.htm | Gizartea | Azukrea ez diren edulkoratzaileak pisua kontrolatzeko ez erabiltzeko aholkatu du OMEk | Aspartamoa, sakarina, estebia eta halakoak erabiltzeak luzera begira ez du onurarik gorputzeko gantza gutxitzeko ahaleginetan, eta kalteak eragin ditzake: besteak beste, 2 motako diabetesa garatzeko arrisku handiagoa sortu | Azukrea ez diren edulkoratzaileak pisua kontrolatzeko ez erabiltzeko aholkatu du OMEk. Aspartamoa, sakarina, estebia eta halakoak erabiltzeak luzera begira ez du onurarik gorputzeko gantza gutxitzeko ahaleginetan, eta kalteak eragin ditzake: besteak beste, 2 motako diabetesa garatzeko arrisku handiagoa sortu | Osasunaren Mundu Erakundeak gida berri bat plazaratu du, azukrearen ordez erabiltzen diren edulkoratzaileak pisua kontrolatzeko ahaleginetan ez erabiltzeko aholkatzeko.
Gaiaren inguruko ikerketak aztertu ditu erakundeak, eta, dauden datuen arabera, ikusi du sakarinak, estebiak eta antzeko produktuek ez dutela laguntzen gorputzeko gantza gutxitzen luzera begira, ez helduetan, ezta haurretan ere. Horrez gain, OMEk ohartarazi du litekeena dela ordezko horiek, luzera, hainbat gaitz pairatzeko arriskua handitzea; besteak beste, 2 motako diabetesa, gaixotasun kardiobaskularrak eta hilkortasuna helduetan.
«Jendeak beste bide batzuk bilatu beharko ditu azukre askeak gutxitzeko; esaterako, berez azukreak dituzten produktuak hartzea, hala nola fruta», esan du OMEko Francesco Brancak. Nutrizioaren eta Elikagai Segurtasunaren Alorreko burua da Branca. Edulkoratzaile horiek «ez dira dietaren osagarriak, eta ez dute elikatzeko baliorik. Jendeak dietaren gozotasuna murriztu beharko luke erabat, gazte hasita, osasuna hobetzeko».
Badira salbuespenak, ordea: aurretik diabetesa dutenak.
Zerrenda eratu du OMEk: azesulfamoak, aspartamoa, adbantamoa, ziklamatoak, neotamoa, sakarina, sukralosa, estebia eta eratorriak. Denak dira azukre gisa sailkaturik ez dauden gaiak, naturalak zein sintetikoak.
Erakundeak gaineratu du aholkua ez dela kontuan hartu behar produktuok botiketan, hortzetako oreetan edo ukenduetan erabiltzen direnean.
Zerrenda horretatik at utzi dituzte poliolak edo azukre alkoholak (sorbitola, manitola, xilatola), horiek azukreak baitira. Dena den, horrek ez du esan nahi horiek onak direnik, baizik eta ez direla sartzen aztertu den kategorian.
Pisua galtzeko gomendatu izan ohi dira OMEk orain txarretsitako produktu horiek, azukrea ordezkatzeko. Horietako batzuk azukrea baino askoz gozoagoak direnez, askoz kantitate txikiagoan erabil daitezke. Horietako beste batzuek ez dute kaloriarik, edo oso gutxi dituzte. Pisu arazoak kontrolatzeko ahaleginekin lotzeaz gain, ahoaren osasunerako ere gomendatu izan dituzte, ez baitute txantxarrik sortzen.
Aspartamoa ohiko susmagarria da. 2006. urtean horren inguruko ikerketa handi bat egin zuten AEBetan, minbiziarekin lotuta egotea egotzi baitzioten 1996ko txosten batean. Milioi erdi pertsona ikertu zituzten, baina ez zuten loturarik aurkitu. Halere, frogatu zuten arriskutsua dela fenilkenoturia gaitz genetikoa dutenentzat.
Hego Amerikako landare baten hostoetatik ateratzen dute estebia. Azukrea baino 150 aldiz gozoagoa da, baina ez du kaloriarik edo karbohidratorik. Azken urteotan asko eztabaidatu da horren eraginez, badakitelako besteak beste odol tentsioa jaits dezakeela. Europako Batasunak 2011n eman zion oniritzia estebiari. 2008 eta 2012 bitartean, munduan %400 handitu zen estebia erabiltzen zuten produktuen kopurua. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228061/isildutako-bizitzak-akordura.htm | Kultura | Isildutako bizitzak, akordura | Marilar Aleixandreren Emakume gaiztoak eleberria euskarara ekarri du Patxi Zubizarretak. XIX. mende amaieran preso zeuden andreen errealitateak eta fikzioa uztartu ditu egileak. | Isildutako bizitzak, akordura. Marilar Aleixandreren Emakume gaiztoak eleberria euskarara ekarri du Patxi Zubizarretak. XIX. mende amaieran preso zeuden andreen errealitateak eta fikzioa uztartu ditu egileak. | XIX. mende amaiera. 15 urte baino ez ditu Siscak, eta preso sartu dute Coruñako Galera espetxean, emakumeak ez baitira beren gorputzen jabe. Gazteak beste emakume batzuk ezagutuko ditu andreentzako espetxe horretan, gizarte arau zurrun eta matxistek giltzapetutakoak denak ere. Eta duintasunari eusteko haien eta beste emakume batzuen borrokaren lekuko ere izango da. Protagonistaren eta beste andre horien guztien ahots isilaraziak ahanzturatik atera, eta Emakume gaiztoak eleberrira eraman ditu Marilar Aleixandre idazleak. Galegoz idatzitako lana euskarara ekarri du orain Patxi Zubizarreta idazle eta itzultzaileak, eta Alberdaniak argitaratu du liburua.
Kartzela hartan 300 andre inguru giltzapetu zituzten, idazleak azaldu duenez. «Liburuan, saiatu naiz irudikatzen nolakoa zen andre haien bizitza kartzelan. Espainiako estatuan 40 Galera inguru egon ziren XVII. mendetik aurrera. Baina, dakizuenez, kartzelak gizartearen porrota dira, eta, hortaz, haien memoria ezabatu egin da». Gaiaz dauden datu eskasekin eta irudimenarekin saiatu zen istorioa «berreraikitzen».
Hala, Siscaren pertsonaia, adibidez, fikziotik jaio da, baina frankismo garaian jazotako benetako kasu bat du oinarri, idazleak zehaztu duenez. Izan ere, lehenago bezala geroago, andre asko abortatzeagatik sartzen zituzten preso; oso baldintza txarretan eta goseagatik egiten zutena, idazleak gehitu duenez. Halaber, liburuan pertsonaia historikoak ere badira, besteak beste, Concepcion Arenal eta Juana de Vega, zeinak kartzelara bisitari gisa joan, eta emakume haiei idazten eta irakurtzen irakasten zieten. Baina hori ere debekatu egin zieten azkenerako, «andreei eta pobreei ukatua izan baitzaie jakintzarako sarbidea; gaur egun, hala da oraindik herrialde askotan». Horiek guztiak gutxi ez, eta espetxeko buruzagiek ogia ere kendu egiten zieten emakumeei, negozioa egiteko.
Zenbait dokumentu historiko ere liburura gehitu ditu idazleak, esaterako, 1860ko Bizkaiko jaurerriko bat; konfinamenduan aritu zen liburua idazten, eta orduan halako zentroen inguruan topatu duen bakarretakoa da; Bizimodu Okerreko Emakumeentzako Zuzentasunerako Etxea: araudia du izenburu, eta, Aleixandreren ustez, idatzia «Galerako egoera baino leunagoa» da. Rosalia de Castroren poemak ere badira liburuan; galegoz eta Koldo Izagirrek Munduko Poesia Kaierak bildumarako euskaratu bezala jaso dituzte bertan.
Idazlearen ildo beretik, memoria berreskuratzeko lanaren garrantziaz mintzatu da Zubizarreta, baita literaturaren egitekoaz ere, iraganeko istorio bat gogora ekarrita. Kontatu duenez, 1945. urtean Bergen-Belsengo (Alemania) kontzentrazio eremua askatzeko lanetan lagundu zuen koronel estatubatuar batek, eta han ziren andreak mamuak balira bezala topatu zituen, «patioan noraezean; bizirik gabe, baina ezpainak gorriztatuak». Antza, akats baten ondorioz, Gurutze Gorriak milaka ezpainetako margo bidali zituen, «eta bizitza itzuli zien andre haiei, grisetik bereizten zituen kolore gorri hari esker gizatasuna berreskuratu baitzuten», Zubizarretaren hitzetan. «Uste dut literaturak funtzio hori ere baduela, gure bizitzei kolorea eta zentzua ematea. Eta hori kontatzen du nobelak: emakumeak preso daude, baina Rosalia de Castroren poesiak eta bizi izandako istorioak elkarri kontatzeak askatzen ditu».
Galegoz, genero ugaritan
Madrilen 1947an jaioa, ikasketaz biologoa da Aleixandre; emakumea izanik, horretan jarduteko bere garaian jasan behar izan zituen oztopoak tarteko, hezkuntzara jo zuen; institutu batean lanean hasi, eta Santiago de Compostelako Unibertsitatean Zientzia Esperimentalen Didaktikan katedraduna izan da gerora. Galegoa hartu zuen literatura hizkuntza gisa, eta genero ugari landu ditu, hala nola Haur eta Gazte literatura —A filla do minotauro (2018) eta beste hogei bat liburu—, poesia—Mudanzas e outros velenos izenburupean, bere poemen hautaketa bat bildu zuen 2017an, besteak beste— zein saiakera —O pensamento feminista de Emilia Pardo Bazan (2021), beste askoren artean—. Helduentzako narratibako lan ugari ere eman ditu, baita sari ugari jaso ere; iaz, Espainiako Narratiba Saria eskuratu zuen orain euskaratutako nobelarekin.
Baina bada idazlearen ezaugarri bat aipatu gabe utzi ezin dena, Jorge Gimenez Bech Alberdaniako editorearen ustez: «Feminista da. Berak aitortu eta aldarrikatu izan duen bezala, feminismoa bere bizitza eta jardunbide guztia zeharkatzen duen haria da; baita ikerketari dagokionean ere». Pozik agertu da editorea haren liburua euskaraz argitaratu izanarekin: «Kalitateaz gain, liburu honek mezu ikaragarri sakona dakar, mezu horren premia dagoen une batean; ahaztutakoen, baztertutakoen oroimena errekuperatzearen aldeko ariketa literario sendoa eta gozagarria da». |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228062/galdera-bakarra-eh-bilduri-buruz.htm | Politika | Galdera bakarra, EH Bilduri buruz | PPko presidente Alberto Nuñez Feijook «EH Bildurekin apurtzeko» eskatu du Bilbon. | Galdera bakarra, EH Bilduri buruz. PPko presidente Alberto Nuñez Feijook «EH Bildurekin apurtzeko» eskatu du Bilbon. | Espainiako PPko presidente Alberto Nuñez Feijooren hauteskunde agendan, gaur goizean ekitaldi bat zegoen iragarrita: Bilboko kaleetan zehar egin beharreko «ibilaldia», Bizkaiko PPko buruzagi eta hautagaiek lagunduta. Hasieran, argazkirako ekitaldia baino ez zen, eta Feijook ez zuen adierazpenik egin behar, baina, azkenean, tentazioari ezin eutsi, eta kazetarien aurrean mintzatu da PPko burua, gai bakar batez aritzeko: EH Bilduren zerrenden inguruan piztutako polemika. Feijook aukera baliatu du Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi eraso egiteko, eta «EH Bildurekin hitzarmena apurtzeko» eskatu dio.
Agerraldia hasi aurretik, PPko komunikazio alorreko arduradunetako batek azaldu dizkie horren nondik norakoak Arriaga antzokiaren ondoan bildutako kazetariei: «Printzipioz, asmoa zen Feijook adierazpenik ez egitea, gero Kantabriara joan behar du eta. Baina oraintxe bertan esan didate, euskal kazetariei begirunea azaltzeko, galdera bati erantzungo diola. Galdera bakar bati, EH Bilduri buruz».
Azkenean, Arriaga antzokiaren atzetik agertu da Feijoo, eta, harekin batera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko presidente Carlos Iturgaiz, Laura Garrido idazkari nagusia, Bilboko alkategai Esther Martinez eta Bizkaiko ahaldungai nagusi Raquel Gonzalez. Astiro egin dute kazetariengana iritsi arteko tartea, lasai eta hizketan, kamerek irudiak hartzen zituzten bitartean.
Kazetariak zeuden lekura iritsi denean, iragarri bezala, galdera bakar bati erantzun dio Feijook. Eta galdera, nola ez, komunikazio arduradunak iradokitakoa izan da: «Herritar gehienek lotsagarritzat jotzen dute, ETAk eragindako ia mila hildakoak ahazten saiatzen ari garen honetan, ETAko kide izateagatik zigortutako 40 kide baino gehiago EH Bilduren zerrendetan joatea», esan du Feijook.
Sanchezi eraso
Feijook polemika baliatu du Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi eraso egiteko: «Ez da nahikoa hori salatzea; ekin egin behar zaio. Hori bezain lotsagarria iruditzen zait EH Bildurekin itunak egitea, eta EH Bildu izatea gaur egun Espainiako espetxe politika zuzentzen duena, Etxebizitza Legearen protagonista bilakatzen dena, eta Espainiako Gobernuaren bazkide nagusia. Sanchezek Bildu baliatzen du botereari eusteko».
Horregatik, PPren buruak bi eskaera zehatz egin dizkio Sanchezi: alde batetik, EH Bildurekin duen harremana «modu publiko eta argian» apurtzeko; eta, beste aldetik, Estatuaren Abokatutzari eskatzeko iker dezala «zer egin daitekeen hori galarazteko, Hauteskunde Legea edo Alderdien Legea erabilita». Baina horren inguruan Feijook ez du itxaropen handirik agertu, haren ustez Sanchezi «EH Bilduren bost diputatuak» interesatzen baitzaizkio «beste ezeren gainetik».
Espainiako Gobernuak EH Bildurekin duen harremana dela-eta kritiko agertu diren buruzagi sozialistei ere mintzatu zaie Feijoo: «Ez da nahikoa adierazpenak egitea norbere kontzientzia garbitzen saiatzeko. Adierazpenak PSOEren Batzorde Federalean egin behar dira, eta EH Bildurekiko itunaren kontra bozkatuz Kongresuan eta Senatuan».
Adierazpenak amaituta, galdera gehiago egiten saiatu dira kazetariak, baina ez dute arrakasta handirik izan. Aldameneko zubitik, herritar batzuk oihuka ari ziren: «Kontuz diru zorroekin! Itzuli lapurtutakoa!».
Ondoren, ibilaldiari ekin diote PPko buruzagi eta hautagaiek, itsasadarraren ondoko pasealekutik, udaletxerako bidean. Herritar batzuk agurtzera gerturatu zaizkie: «Ni Madrilgoa naiz, jaunartze baterako etorri naiz Bilbora, eta plazer handia izan da zu hemen zaudela ikustea», esan dio Feijoori gizonezko batek.
Bidearen erdia egina zutelarik, PPko arduradunak konturatu dira pentsiodunak Bilboko udaletxearen aurrean zeudela asteroko elkarretaratzea egiten, eta ibilaldia bukatutzat ematea erabaki dute. Azken musu eta besarkadak banatu, PPko gazteekin azken argazkiak egin, eta Santanderrera (Espainia) eramango zuen autoan sartu da Feijoo. |
2023-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/228063/sanchez-eskuinak-etaren-mamua-erabiltzen-du-ez-duelako-zer-eskaini.htm | Politika | Sanchez: «Eskuinak ETAren mamua erabiltzen du ez duelako zer eskaini» | Espainiako gobernuburua Gasteizen izan da, Arabako hautagaiak babesten. Maider Etxebarria alkategaiak «aldaketa lasaia» agindu du. | Sanchez: «Eskuinak ETAren mamua erabiltzen du ez duelako zer eskaini». Espainiako gobernuburua Gasteizen izan da, Arabako hautagaiak babesten. Maider Etxebarria alkategaiak «aldaketa lasaia» agindu du. | Gasteizen egon da Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Maider Etxebarria eta Cristina Gonzalez PSE-EEko hautagaiei babesa emateko. Sozialistek Lakua auzoko pilotalekua aukeratu dute ekitaldia egiteko, eta militanteek lepo bete dute aretoa. «Haizea kontra izanda ere» sozialistek erdietsitako lorpen sozialak gogoratu ditu Sanchezek, eta ziurtzat jo du alderdi sozialista «indartu» egingo dela maiatzaren 28ko hauteskundeen ostean. «Ziur naiz lehen indarra izango garela, sozialistei botoa ematea ongizatea babestea baita», aldarrikatu du.
Hitza hartu eta berehala, Sanchezek geratu egin behar izan du, hainbat pertsona oihuka hasi baitzaizkio: Espainiako Gobernuak Mendebaldeko Sahararen inguruan hartutako jarrera salatu dute, eta «traidore» zioten afixak erakutsi. Segurtasun zaindariek atera egin dituzte, eta Sanchezek hitzaldiarekin jarraitu du ondoren, gertatutakoa aipatu gabe.
Sanchezek PPren aurka egiteko baliatu du hitzaldiaren zatirik handiena, eta eskuineko alderdiari aurpegiratu dio ETA erabiltzea Espainiako Gobernuaren lorpenak «estaltzeko»: «Eskuinak ETAren mamua erabiltzen du hauteskundeak galdutzat jotzen dituelako eta ez duelako zer eskaini. Baina badut berri txar bat haientzat: Espainiako demokraziak ETA garaitu zuen duela hamabi urte. Eta gobernu sozialista batek garaitu zuen ETA. Horixe da jasan ezin dutena».
Azpimarratu du PPk iragarritako «apokalipsia» ez dela inoiz iristen, besteak beste Espainiako ekonomia Europako batezbestekoaren gainetik hazten ari delako. Sozialistek irainen ordez «aurrerapen sozialak» eskaintzen dituztela azpimarratu ondotik, bi iragarpen egin ditu. Batetik, ahanztura onkologikoarekin lotuta iragarri zuen gaixotasuna gainditu dutenek ez dutela gidatzeko baimena hiru urtean behin berritu beharko. Bestetik, %45eko desgaitasuna edo handiagoa dutenek bost urte kotizatu beharko dute —eta ez hamabost– pentsioak aurrez eskuratzeko. Bi neurriok asteon hartuko ditu gobernuak.
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak ere parte hartu du mitinean, eta hark ziurtzat jo du PSE-EEk udal eta foru hauteskundeak irabaziko dituela, eta «giltza» izango direla. Anduezaren hitzetan, sozialistei esker lortu dira Osakidetza, eskola publikoa, diru sarrerak bermatzeko errenta eta Bilboko metroa martxan jartzea, besteak beste, eta horrek erakusten du «herritarren interesak» PSEk baino ez dituela defendatzen.
«Aldaketa lasaia»
Maider Etxebarria Gasteizko alkategaiaren ustetan, berriz, PSE-EEk «gurutzaldi abiadura» du, eta «geldiezina» izango da bozetan. Bere burua «aldaketa lasaiaren» ikurtzat jo du, eta, hitzaldi guztia gazteleraz egin ondotik, euskaraz esan ditu hitz hauek: «Aldaketa lasaia, inklusiboa eta erradikaltasunik gabea behar du Gasteizek. Nik hiri guztiaren alkate izan nahi dut. Hiriaren aniztasuna aintzat hartu nahi dut alkate gisa». PSE kudeaketa onaren isla dela nabarmendu du Etxebarriak: «Soluzioak ematen dituen alderdia gara, EAJ, EH Bildu eta PP ez bezala. Herritarrek fronteen eta zubien artean aukeratu beharko dute. EH Bilduk eta PPk muturreko politikak dituzte, eta PSE da hori gelditzeko aukera bakarra».
Cristina Gonzalez ahaldungai nagusiak, bestalde, esan du sozialistek politika «eraginkorra» eta «erabilgarria» egiten dutela, eta boto emaile sozialistak mobilizatzera deitu zituen, orain arte lortutako «eskubideak» aurrerantzean ere defendatzeko. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228095/odol-delituak-egozten-dizkieten-eh-bilduko-zazpi-hautagaiek-uko-egin-diote-zinegotzi-kargua-hartzeari.htm | Politika | Odol delituak egozten dizkieten EH Bilduko zazpi hautagaiek uko egin diote zinegotzi kargua hartzeari | «Ahal den neurrian» erretiratu dituzte euren hautagaitzak, zerrendak ofizialak baitira jada: «Begien bistakoa da azken egunetan interes partidistak gailendu direla, elkarbizitzarekin eta bakearekin zerikusi gutxi dutenak». | Odol delituak egozten dizkieten EH Bilduko zazpi hautagaiek uko egin diote zinegotzi kargua hartzeari. «Ahal den neurrian» erretiratu dituzte euren hautagaitzak, zerrendak ofizialak baitira jada: «Begien bistakoa da azken egunetan interes partidistak gailendu direla, elkarbizitzarekin eta bakearekin zerikusi gutxi dutenak». | Maiatzaren 28an hautatuak izaten badira ere, EH Bilduko zazpi hautagaik ez dute zinegotzi kargua hartuko aurkeztu diren udalerrietan. Hori hitzeman dute gaur plazaratu duten gutun batean. Azken egunetan, Covite Euskal Herriko Terrorismoaren Biktimen Kolektiboak egindako salaketa bat tarteko, eztabaida politikoaren zentroan izan dira koalizio abertzaleko 44 hautagai, ETAko kide izan zirelakoan kondenatutakoak. Bereziki, gutuna idatzi duten zazpiak; haiek dira odol delituak egozten dizkietenak: «Ez dugu gure iraganeko militantzia ukatuko orain, ezta horrekin batera onartzen dugun ardura ere».
Hautagaien zerrendak ofizialak dira jada, eta, horregatik, «ahal den neurrian» egin diete uko euren hautagaitzei; hitzeman dutenez, «inongo kasutan» ere ez dute zinegotzi kargua hartuko.
Naiz agerkarira bidalitako gutunean, kontatu dute «iskanbila politiko eta mediatiko handia» sortu dutela EH Bilduren zerrendek. Salatu dutenez, aipatutako 44 hautagaietatik gehienak «politikoak soilik ziren jarduerak» egiteagatik kondenatutakoak dira, Dena ETA da doktrina baliatuta: «Gutxieneko printzipio demokratikoei ez zaie mesederik egingo haien eskubideak zapaltzea onartzen jarraitzen badugu». Aitortu dute nabarmenagoak izan direla euren kasuak, egozten dizkieten ekintzengatik.
Ikusi gehiago: Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek
«Gure herrietako zerrenden osaera garrantzi handiko kontua bilakatu da, eta horrek, arrazoi ezberdinengatik, gure hautagaitzak erretiratzera behartzen gaitu», esan dute.
Lehenik eta behin, ETAren biktimei mintzatu zaizkie, eta, «orokorrean», Euskal Herriko gatazka sufritu duten guztiei, esateko euren hitzek eta ekintzek jasandako mina ez areagotzeko konpromisoa dutela. Azpimarratu dute «hasieratik» hartu dutela parte ezker abertzalearen estrategia aldaketan, eta dudarik gabekoa dela bide politiko eta demokratikoen alde egiten duten apustua.
Etorkizunik gabeko iragana
Bat egin dute Urriaren 18ko Adierazpenarekin, eta argi utzi dute asmoa ez dela euren iragana ezkutatzea: «Uste dugu beharrezkoak direla memoria ekintza zintzo, eraikitzaile eta osoak. Ez dugu iraganik gabeko etorkizunik nahi, baina ezin dugu ontzat eman gure herria etorkizunik gabeko iragan batera kondenatu nahi duten sektore erreakzionarioen jarrera».
Gehitu dutenez, «begien bistakoa da» azken egunetan interes partidistak gailendu direla, «elkarbizitzarekin eta bakearekin zerikusi gutxi dutenak»: «Polemikaren helburua EH Bilduri min ematea da, ezinbesteko erreferente bilakatu delako, eta indar eraldatzaile nagusia».
Gutuna sinatu dutenak hauek dira: Jose Antonio Torre Altonaga, Asier Uribarri Benito, Lander Maruri Basagoiti, Begoña Uzkudun Etxenagusia, Jose Ramon Rojo Gonzalez, Juan Carlos Arriaga Martinez eta Agustin Muiños Diaz.
Covitek piztutako polemika
Polemika maiatzaren 9an piztu zen, hauteskunde kanpaina hasi baino bi egun lehenago. Covite elkarteak ohar bat plazaratu zuen, eta salatu zuen EH Bilduren zerrendetan 44 hautagai zeudela «ETAko kide izateagatik zigortuak» izan zirenak. Covitek nabarmendu zuen horietatik zazpiri odol delituak egotzi zizkietela epaitu zituztenean, baina ezker abertzalearen kontrako makrosumarioen garaian zigortutako abokatu, politikari eta kazetariak ere sartu zituen bere zerrendan. Adibidez, Hasier Arraiz Sortuko presidente eta legebiltzarkide izandakoa eta Teresa Toda Egin egunkariko kazetaria agertzen ziren ustezko etakideen zerrenda horretan.
Hurrengo egunean, Espainiako hedabide nagusiek hauspoa eman zioten Coviteren salaketari, eta hortik aurrera iritsi zen ordezkari politikoen adierazpen erauntsia, gaur arte iraun duena. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren presidente Carlos Iturgaitz izan zen «odolez zikindutako EH Bilduren zerrendak» salatu zituen lehenengoa, eta ostean etorri ziren gainerakoak: Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «begirune falta» egotzi zion EH Bilduri; Patxi Lopez sozialistak esan zuen hori zela «EH Bilduri botorik ez emateko beste arrazoi bat»; eta Elkarrekin Podemos-IUko Pilar Garridok ere «larri eta tamalgarritzat» jo zuen gertatutakoa, baina odol delituak egozten dizkieten zazpi hautagaien inguruan jarri zuen arreta.
Alderdi gehienek EH Bilduri eraso egiteko baliatu dute polemika, baina Espainiako eskuinak Pedro Sanchezen gobernuari ere egin dio kritika. PPko presidente Alberto Nuñez Feijoo gogor aritu zen Sanchezen kontra Bilbon egindako ekitaldian: «Hori bezain lotsagarria iruditzen zait EH Bildurekin itunak egitea, eta EH Bildu izatea gaur egun Espainiako espetxe politika zuzentzen duena, Etxebizitza Legearen protagonista bilakatu dena, eta Espainiako Gobernuaren bazkide nagusia. Sanchezek Bildu baliatzen du botereari eusteko».
Ikusi gehiago: Zazpi hautagaien erabakia txalotu du EH Bilduk |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228096/zizurkilgo-udalak-eta-gipuzkoako-aldundiak-villabonako-erasoa-gaitzetsi-dute.htm | Gizartea | Zizurkilgo Udalak eta Gipuzkoako Aldundiak Villabonako erasoa gaitzetsi dute | Larunbat gauean bikote bat jipoitu zuten, haien jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik. | Zizurkilgo Udalak eta Gipuzkoako Aldundiak Villabonako erasoa gaitzetsi dute. Larunbat gauean bikote bat jipoitu zuten, haien jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik. | Bikote homosexual batek salaketa bat jarri du, joan den asteburuan Villabonan (Gipuzkoa) jipoitu egin zituztelako. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak dio gertatutakoa ikertzen ari dela. Bitartean, Zizurkilgo Udalak, Gipuzkoako Aldundiak eta Arartekoak gertatutakoa gaitzetsi dute. Udalak babes osoa eskaini die biktimei, eta adierazi du Villabonako Udalarekin lanean ari dela gertatutakoa argitzeko. Aldundiak elkartasuna eta babes osoa adierazi nahi izan dizkie erasoa jasan duten bi pertsonei, bai eta haien senide eta lagunei ere.
Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan ziren, eta orduan hasi ziren jipoiak. Polizia iritsi zen arte ez ziren gelditu.
Mutiletako batek konortea galdu zuen, eta atzo arte ospitaleratuta egon zen. Horregatik erabaki zuten salaketa atzo jartzea, erasoa larunbat gauean gauean izan bazen ere. Biktimek adierazi dute «beldur» direla, erasotzaileek badakitelako salaketa jarri dutela. Adierazi dutenez, beraiek ez zuten deus ere egin jipoia jasotzeko; «bat-batean» gertatu zen.
Erasoaren ondorio nabarmenenak dituen mutilak zauri bat du buruaren atzealdean. Sudurra ere berriz osatu behar izan zioten, guztiz txikituta utzi baitzioten; eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat. Izebak, berriz, hematoma bat du begian, muturrekoarengatik. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228097/inaki-alkiza-hil-da-89-urterekin.htm | Kirola | Iñaki Alkiza hil da, 89 urterekin | Donostiako lehen kudeaketa batzordeko kide eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako eta Realeko presidente izan zen. | Iñaki Alkiza hil da, 89 urterekin. Donostiako lehen kudeaketa batzordeko kide eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako eta Realeko presidente izan zen. | Iñaki Alkiza politikari eta Realeko presidente ohia hil da, 89 urterekin. Donostiako Herrera auzoan jaio zen, 1933an, baina, lau urte zituenean ama hil ondoren, Altza auzora joan ziren bizitzera aita eta hiru anai-arrebak. Haren izena Donostiako futbol klubarekin estuki lotuta badago ere, kargu aipagarriak bete zituen Donostiako Udalean eta Gipuzkoako Batzar Nagusietan ere.
Haurtzaroan gertutik ezagutu zuen Espainiako gerra. Hala aitortu zuen 2014an elkarrizketa batean: «Ume nintzela, bete-betean bizi izan nituen 1936ko gerra eta frankismoa. Gogoan dut nola sartu ziren karlistak Donostiara. Gure etxe aurretik pasatu ziren, kamioi handi batzuetan. Aita frontera eraman zuten. Gerra amaitu, eta Irunera eraman zuten soldadu. Ondoren, Ondarretako kartzelara destinatu zuten».
Franco hil osteko lehen udal hauteskundeak egin aurretik, Donostiako Udala gobernatu zuen kudeaketa batzordeko kide izan zen, EAJ ordezkatuz: «Beharra ikusten nuen laguntzeko; batez ere, lehen aldian, frankismoa bete-betean baitzegoen». 1979an Ramon Jauregik Donostiako kudeaketa batzordeko presidente kargua utzi zuenean (alkate izatearen pareko kargua zen), Alkizak hartu zuen lekukoa. Udal hauteskundeak egin bitartean egon zen alkatetzan, eta, lehen udal hauteskundeetan herritarrek Jesus Mari Alkain alderdikidea hautatu zutenean, hari eman zion lekukoa.
Horren ostean, politika utzi zuen Alkizak, eta Jose Luis Orbegozo Realeko presidentearen zuzendaritzan sartu zen. Lehenago ere egona zen Alkiza Realean, talde txuri-urdineko jokalari izan baitzen 1955 eta 1961 artean. Aurrelaria zen, eta 73 partidatan bederatzi gol sartu zituen. BERRIAri 2014an adierazi zion Zaragozan bizi zen izeba moja batek oparitu ziola futboleko lehen baloia, eta txikitan Altzako frontoian hasi zela futbolean. Hernani futbol taldearekin Atotxan final bat jokatu ondoren fitxatu zuen Realak, eta Atletico Madrilen aurka egin zuen debuta lehen taldearekin. Giltzurrunetako osasun arazo batek behartuta utzi zion futbolean jokatzeari.
Reala berritu zuen
Orbegozok Realeko presidentetza utzi ostean, Iñaki Alkizak hartu zuen kargua, eta 1992. urtera arte izan zen presidentetzan. Erronka handia zen, Orbegozoren itzala handia baitzen Gipuzkoan, Espainiako Liga bitan irabazi ostean. Baina, Alkizaren agintaldian, Realak Espainako Kopa irabazi zuen 1987. urtean, eta 1988an Espainiako Ligako eta Kopako txapeldunorde izan zen. Alkizak Alberto Ormaetxea entrenatzaile ezaguna bota zuen, eta hari esker iritsi zen Realera John Benjamin Toshack; hark beste aro bat ekarri zuen. Nabarmentzekoa da Alkizaren agintaldian hasi zela Reala jokalari atzerritarrak fitxatzen: John Aldridge izan zen lehena, 1989an.
Kirol lorpenez gain, aipatzekoa dira Alkizak kluba modernizatzeko egin zituen erreformak ere. Realak Atotxa futbol zelaia utzi zuen Anoeta estadio berrian jokatzeko, eta, klubak zituen arazo ekonomikoei aurre egiteko, sozietate anonimo bihurtu zen: «Ez dago ondo nik esatea, baina uste dut asmatu genuela nola egin. Anoetara aldatzea ere beharrezkoa zen. Hori dena lotuta edukita eta semea lehen taldean egonda, uzteko garaia zela iruditu zitzaidan», esan zuen 2014an.
Sozietate anonimo bihurtzeko prozesua gidatu ondoren utzi zuen Realeko presidentetza Alkizak. Argudiatu zuen Bittor Alkiza semea lehen taldean jokatzen ari zela eta ez zuela nahi bere karguak semearen ibilbidean eragiterik. Kargua utzi ostean, Realak Athletici saldu zion Bittor Alkiza. Gaur egun, Osasunako bigarren entrenatzailea da.
Berriro politikan, EArekin
1995ean berriro itzuli zen politikara, baina Eusko Alkartasunarekin. «EAJ banandu zenean, Gipuzkoako gehienak Garaikoetxearekin joan ginen; ni ere bai». Gipuzkoako Batzar Nagusietarako zerrendan aurkeztu zen, Donostialdeko zerrendaburu; ahaldun nagusi izateko hautagai Jose Julian Irizar izan zen. EAJren eta Herri Batasunaren ostean, zerrenda bozkatuenetan hirugarrena izan zen EArena. Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide aukeratu zuten, eta 1995-1999 legegintzaldian Batzar Nagusietako presidenteorde izan zen. 1999an EAJk eta EAk egin zuten hautagaitza bateratuan aurkeztu zen, eta, berriro batzarkide izateaz gain, Batzar Nagusietako presidente izendatu zuten. 2003an politika utzi zuen. |
2018-7-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228098/jaizkibelgo-itzulia.htm | albisteak | Jaizkibelgo itzulia | Mendilerro honetan dauden dorreak liberalek eraiki zituzten, XIX. mendean, 1874an, Hirugarren Karlistaldian, zaintzarako postu modura. | Jaizkibelgo itzulia. Mendilerro honetan dauden dorreak liberalek eraiki zituzten, XIX. mendean, 1874an, Hirugarren Karlistaldian, zaintzarako postu modura. | Irundik (Gipuzkoa) Donostiara doan Donejakue bidearen zati bat Jaizkibel menditik igarotzen da, Hondarribia eta Pasaiako herrien artetik, hain zuzen. Irun eta Hondarribia arteko zatia oso hiritarra da, baina, Jaizkibelera gerturatuz goazen heinean, asfaltoak nagusi izateari uzten dio. Guadalupeko Santutegira iristean, seinale horiek erakutsiko diguten bidetik segituz, Jaizkibelgo basetxea gure ezkerrera utziko dugu. Lehen bidegurutzera heltzean, Donejakue bidea bitan banatzen da: lehena mendi magaletik joaten da, eta bigarrena, berriz, mendi bizkarretik. Guk, ibilaldi honetan, biak lotuko ditugu, itzuli osoa eginez.
Guadalupeko Santutegiaren ondotik abiatuko gara, eta, Donejakue bidearen seinaleei segituz, porlanezko bidetik aurrera egingo dugu. Jaizkibelgo basetxea gure ezkerrera utzi, eta lehen bidegurutzera helduko gara, eta, bertan, Donejakue bidea bitan banatuko da. Lehena mendigunearen magaletik doa, eta bigarrenak, berriz, mendi bizkarretik eramango gaitu. Guk, bigarren hori aukeratu, eta berehala malda belartsu eta pikoari aurre egingo diogu, alanbrezko hesiaren ondora igo aurretik. Hemendik aurrera, bidea leundu egiten da, eta erraz iritsiko gara Erramuzko Dorrearen ondora. Dorre hori tontorrean dagoen San Henrike gazteluaren inguruan eraikitako gotorlekuen lerroko dorreetako bat da, oinplano karratua duen bakarra; besteek oinplano hexagonala dute. Guztiek bi solairu eta terraza bat zituzten, eta, gaur egun, soilik hareharrizko hormak mantentzen dira zutik. Mendilerro horretan dauden dorreak XIX. mendean eraiki zituzten, liberalek, 1874an, Hirugarren Karlistaldian, zaintzarako postu modura. Handik dagoen ikuspegia oso zabala da, Txingudiko Badiaren argazkia ederra izanik.
Aurrera segituz, Jaizkibelgo estazio megalitikoaren aztarna batzuk ikusi ahal izango ditugu. Gertu ikusiko dugun Santa Barbara dorrerantz joango gara, eta hara iristean ohartuko gara oinplano hexagonala duela. Haren izenaren jatorria garai batean han egon zen ermita batean bilatu behar da. Gertu, antzinako paradorearen arrastoak, eta, urrutiago, tontorraren ondoan dauden antena erraldoiak. 1999 urte arte paradorea izan zenaren azken arrastoei (lau arku) bizkarra eman, Iskulingo trikuharriaren ondotik pasa, eta aldapa gogortu egingo da. Altuera hartuz goazen heinean, atzera begiratu, eta ikuspegia zabalduz joango da. Jaizkibel edo Allerru tontorrean dauden erpin geodesikoaren eta buzoiaren ondora iristen garenean, berehala ikusiko ditugu San Henrike gaztelua izan zenaren hondarrak.
Badiaren bista ederrak
Jaizkibelgo dorreen ibilbidetik segituz, antenak atzean utzi, eta xenda nabarmenetik jaisten hasiko gara. Berehala iritsiko gara hirugarren dorrearen ondora, eta, bide beretik jarraituz, bigarrenera. Bide eroso horrek errepidearekin elkartzen den lepo txiki batera eramango gaitu. Azken malda txikiari aurre egin, eta azkar iritsiko gara Menditxikin dagoen azken dorrearen ondora (lehenengo dorrea). Pinudian marrazten den xendatik errepidera atera baino lehen, ezkerrerantz egiten duen xenda batek laster utziko gaitu lurrezko pista zabalean. Norabidea aldatu, eta, gure mendean ikusiko ditugun Bidasoaldeko eta Pasaiako badiaren ikuspegi ederrez gozatuz, aurrera egingo dugu, eta Jaizkibelgo magalak puntatik puntara zeharkatu. Donejakue bidearen gezi horiek lagunduko digute bide zuzena aukeratzen, eta, gorabehera handirik gabe, abiapuntura itzuliko gara, Guadalupeko Amaren baselizara, hain zuzen ere. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228099/gobernuarekiko-bake-elkarrizketak-laquokrisianraquo-daudela-ohartarazi-du-elnk.htm | Mundua | Gobernuarekiko bake elkarrizketak «krisian» daudela ohartarazi du ELNk | Petrok esan du ez dagoela «gatazka ideologiko edo politikorik, legez kanpoko ekonomien aurkako borroka baizik». Bogotak ukatu egin du krisirik dagoela, eta esan du elkarrizketek aurrera jarraitzen dutela. | Gobernuarekiko bake elkarrizketak «krisian» daudela ohartarazi du ELNk. Petrok esan du ez dagoela «gatazka ideologiko edo politikorik, legez kanpoko ekonomien aurkako borroka baizik». Bogotak ukatu egin du krisirik dagoela, eta esan du elkarrizketek aurrera jarraitzen dutela. | Ez dago argi zertan diren maiatz hasieran Habanan abiatutako bake elkarrizketak. Asteburuan piztu zen krisia ELN Nazioa Askatzeko Armadaren eta Kolonbiako Gobernuaren artean, Gustavo Petro presidenteak egindako adierazpen batzuen ondorioz. Asteburuan armadarekin egindako ekitaldi batean, hauxe esan zuen estatuburuak: «Dagoeneko ez dago gatazka ideologiko edo politikorik, legez kanpoko ekonomiaren aurkako borroka baizik». Horrez gain, agerraldian Petrok adierazi zuen ELNren bake ordezkaritzak ez duela aginterik gainontzeko kideengan, eta taldean ez dagoela «barne batasunik». Adierazpenok gerrillaren haserrea eragin zuten, eta haiekiko eta elkarrizketekiko «errespetu falta» egotzi zioten Petrori. ELNko iturri baten arabera, «etenda» daude elkarrizketak atzotik, eta gertatutakoaren gaineko ebaluazio bat egingo dute bi aldeek; ondoren jarraituko dute aldez aurretik hitzartutako agendarekin.
Sareetan zabaldutako bideo batean, gerrillako komandante Pablo Beltranek jakinarazi du «krisian» daudela elkarrizketak. Bideoan, Beltranek salatu du Petroren adierazpenak ez datozela bat bere ordezkaritzak negoziazio mahaira eramandako proposamen eta jarrerekin: «Mahaiak gauza bat esaten badu eta presidenteak beste bat, gu erdian geratzen gara, eta horregatik eskatzen dugu azalpen bat. Egia da egon direla adierazpen publiko batzuk nolabait ere gobernuaren jarrera argitu dutenak, baina oinarrian dagoen arazoa ez dute konpondu».
Bake prozesuan aurrera egiteko ELNren eskaera nagusietako bat da gerrillari «talde armatu antolatuaren» izendapena kentzea; izan ere, Beltranek berak BERRIAri eskainitako elkarrizketan azaldu zuenez, Kolonbiako legediak zehazten du talde kriminalak «menperatu» egin behar direla, eta, aldiz, talde politiko-militarrekin elkarrizketak has daitezkeela. Horrez gain, ELNko presoak ere ez dituzte preso politikotzat hartzen. Gerrillako buruak salatu du bake elkarrizketen aurka daudenen diskurtsoa indartzen duela Petrok esandakoak, iradokitzen duelako ezin dela ELNrekin hitz egin. Beltranek argi du: «Gauzak diren moduan izendatu behar dira, eta hori egiten bada ez da berriz halakorik gertatuko».
Gobernuak, ordea, ukatu egin du krisirik dagoela, eta ohar bat plazaratu du nabarmenduz elkarrizketek bere horretan jarraitzen dutela. Idatzian berresten dute negoziazioek «izaera politikoa» dutela, eta Bogotak eutsi egiten diela Mexikon sinatutako akordioei. «Gobernu gisa, aitortzen dugu ELNren ordezkaritzaren legitimitatea, agenda eta nazioarteko begiraleen lana», irakur liteke oharrean. Bide beretik, baina, gogorarazten dio gerrillari su etena eskatzen dutela herritarrek, eta hori dela elkarrizketa hauen lehen helburua.
Gerrillak berak ere nabarmendu izan du menia baten beharra, baina ohartaraziz bi aldeek bete behar dutela, ez soilik ELNk. «Petro heldu da gobernura, eta lider sozialen aurkako erasoak ez dira amaitu; Petro babesten duten liderrak hiltzen dituzte oraindik ere, lehen bezala. Gobernu aurrerakoi bat dugu, eta, hala ere, jendea hiltzen dute oraindik. Erregimen zaharrak herri mugimenduen aurka egiten du gaur egun ere, eta horrek gobernuaren erantzun bat behar du».
Ez da lehena
Hau ez da negoziazioek gainditu behar duten lehen oztopoa. Antzeko zerbait gertatu zen iazko urte amaieran ere, Bogotak iragarri zuen alde biko su eten bat hitzartu zuela ELNrekin, baina gerora atzera egin behar izan zuen, gerrillak berak ohar batean halakorik sinatu izana ukatu zuenean. Ordu hartan, gerrillak egotzi zion gobernuari alde bakarreko erabaki bat «inposatu» nahi izatea.
Gerora, udaberrian, beste behin kolokan egon ziren elkarrizketak, gobernuak egotzi zionean ELNri bederatzi militar hil izana martxo amaieran egindako eraso batean. Gobernuak erasoa baliatu zuen su eten bat adostu beharra berresteko, eta gerrillari presio egiteko. ELN bera ere menia baten aldekoa da, betiere negoziatua eta aldebikoa bada. Alde horretatik, Beltranek adierazi du menia bat adostuko balitz ELNk hura betetzeko «konpromiso osoa» lukeela: «Oihanean dagoen azken gerrillariak ere beteko du».
Bien bitartean, ordea, gerrillaren aurkako operazioek aurrera jarraitzen dute, eta jarraituko dute. Luis Mauricio Ospina armadaburuaren esanetan, negoziazioak hasi zirenetik militarren aurkako 90 eraso gertatu dira. Beraz, ohartarazi duenez, presidentetzak kontrakorik agintzen ez duen bitartean, «konstituzioan jasotakoaren aurka egiten duen edozein talde armaturekin bezala» jokatuko dute. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228100/lassoren-aurkako-epaiketa-politikoa-hasi-du-gaur-ekuadorko-asanbleak.htm | Mundua | Lassoren aurkako epaiketa politikoa hasi du gaur Ekuadorko Asanbleak | Oposizioak ustelkeria egozten dio, estatu enpresa baten kontratu irregularrak ez eragozteagatik. Litekeena da eztabaida zenbait egunez luzatzea. | Lassoren aurkako epaiketa politikoa hasi du gaur Ekuadorko Asanbleak. Oposizioak ustelkeria egozten dio, estatu enpresa baten kontratu irregularrak ez eragozteagatik. Litekeena da eztabaida zenbait egunez luzatzea. | Ekuadorrek Guillermo Lasso presidentearen aurkako epaiketa politikoa hasiko du gaur Asanblea Nazionalean. Euskal Herrian 17:00ak zirenean hasi da saioa —10:00ak ziren Ekuadorren—. Oposizioak ustelkeria egozten dio, ustez, jakitun zelako Flopec petrolioa ustiatzeko estatu enpresak eta Amazonas Tanker konpainia pribatuak kontratu irregularrak egin zituztela. Akusazioak salatu du Lassok ez zuela ezer ere egin kontratu horiek estatuari eragin dizkioten kalteak eragozteko.
Correistek eta sozialdemokratek gidatzen duten oposizioak Lasso presidentearen kontrako salaketa aurkeztuko du gaurko saioan, eta presidenteak hiru ordu izango ditu segidan akusazioei erantzuteko. Bi aldeek beste txanda bat izango dute elkarri erantzuteko, eta Lassok parlamentua utzi beharko du ondoren, ganberako ordezkarien arteko eztabaida has dadin. Litekeena da epaiketa egin ahal izateko asanbleak saio bat baino gehiago egin behar izatea. Behin eztabaida amaituta, parlamentuko presidenteak beste osoko bilkura batera deitu beharko du, bost eguneko epean, epaiketa politikoa ebazteko. Azken saio horretan ez da eztabaidarik izango, bozketa soilik.
Oposizioak gehiengo kualifikatua beharko du presidente kontserbadorea kargugabetzeko. Hau da, 92 boto 137 ordezkaritatik. Lassoren etorkizuna kolokan dagoela erakutsi zuen joan igandeko bozketak. Asanblearen agintaritza hautatzeko bozketa egin zuen ganberak —hala egin behar du legegintzaldiaren erdia betetzen denean—, eta oposizioak 96 boto batu zituen, Itxaropenaren Aldeko Batasuna alderdi correistaren, Alderdi Kristau Sozialaren, Ezker Demokratikoaren eta Pachakutik alderdi indigenistaren arteko akordioari esker. Oposizioak parlamentuko presidentetza eta bi presidenteordetzak eskuratu zituen, eta ganberako mahaiaren kontrola hartu zuen.
Hori ikusita, Ekuadorko zenbait hedabidek aurreratu dute litekeena dela Lassok asanblea desegitea. Hala eginez gero, aukera izango luke dekretu bidez gobernatzeko zenbait hilabetez, hauteskundeetara deitu eta bozak egin arte. Ganbera desegiteko, presidenteak argudiatu ahalko luke «krisi politiko larri bat» bizi duela herrialdeak edo gobernuaren jarduna «modu jarraituan eta justifikatu gabean» oztopatzen ari dela oposizioa.
Lassok parlamentua desegitearen alde egingo balu, Ekuadorko Hauteskunde Batzordeak bozetara deitu beharko luke zazpi eguneko epean, eta hauteskundeak 90 egun igaro baino lehen egin beharko lirateke. Asanblea berria aukeratu artean, presidenteak ekonomia arloko neurriak hartzen jarraitu ahal izango luke, dekretu bidez. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228101/ikusgunek-dio-lgtbi-kolektiboaren-kontrako-eraso-gehienak-toki-publikoetan-gertatzen-direla.htm | Gizartea | Ikusgunek dio LGTBI kolektiboaren kontrako eraso gehienak toki publikoetan gertatzen direla | Lumagorri HATek eta Gasteizko Udalak elkarlanean egin dute Ikusguneren 2022ko txostena | Ikusgunek dio LGTBI kolektiboaren kontrako eraso gehienak toki publikoetan gertatzen direla. Lumagorri HATek eta Gasteizko Udalak elkarlanean egin dute Ikusguneren 2022ko txostena | LGTBI kolektiboaren kontrako hamasei gertaera jaso dituzte Ikusguneren 2022ko txostenean. Horietako hamarrek osagai homofoboa izan dute, bostek transfoboa, eta batek LGTBIfoboa. Ikusgunek nabarmendu nahi izan du transek jasan dituztela eraso homofoboetako batzuk; izan ere, «batzuetan, sexu orientazioaren eta genero identitatearen arteko aldea ez dute parekatzen erasotzen edo diskriminatzen dutenek». Lumagorri HATek eta Gasteizko Udalak lankidetzan egindako txostena da; helburua «LGTBIfobia zertan den salatzea eta kolektiboko pertsonen artean laguntza sareak sortzea» da.
Gertaera horietako gehienak, zazpi, toki publikoetan izan dira: lau kalean, bi aisialdi lekuetan, eta bat jai eremu batean. «Datuek erakusten espazio publikoa bereziki arrotza eta erasokorra dela LGTBI pertsonentzat», dio Ikusgunek. Eskola eremuan bi eraso gertatu ziren, eta «kezka» eragiten die horrek, «bereziki sentibera den kolektibo baten aurkako» erasoak direlako. Gainerako eremu guztietan eraso bana egon zen: telefono bidez, merkataritza guneetan, mediku zentroan, etxean, sare sozialetan, lanean eta aisialdian.
Erasoen tipologiari dagokionez, gorroto diskurtsoak –LGTBI kolektiboko kideen aurkako gaitzespena sustatu nahi dute– eta irainak –kolektiboko kide bakar bati mintzeko zuzendutako mezua da– izan dira ohikoenak: sei eta bost zenbatu dituzte, hurrenez hurren. Hala, gorroto diskurtsoen igoera «kezkagarria» dela diote, eta merezi duela berriz ere aztertzea, «interes berezia jarriz ikastetxeetan edo toki publikoetan gertatzen diren kasuetan». Gehitu dute eraso fisikoen kopurua 2021a baino lehenagoko adierazleetara itzuli dela, eta nabarmen murriztu.
Zenbatutako erasoetatik hamabi Gasteizen gertatu dira, txostena egiteko baliabide gehienak bertan daudelako. Urteko garaiari dagokionez, neguan gertatu dira eraso gehien. Aldi horretan gertatutakoak, baina, barnealdean edo sare sozialen bidez gertatu dira. Bi eraso fisikoak, berriz, udan izan ziren.
Orokorrean, Ikusgunek dio aurreko urteetan baino eraso gutxiago zenbatu dituztela. Horren arrazoia izan daiteke 2022an ez dutela jaso leku bakarrean zenbait eraso gertatu den kasurik. Hala ere, adierazi dute leku batean lau aldiz errepikatu zela erasoa: pertsona beraren kontra, eta erasotzaile berekin. Lau eraso moduan zenbatu beharrean, bakarra izan balitz bezala erregistratu dute.
Erasoetatik haratago
Zenbatutako erasoen xehetasunak emateaz gain, txostenaren bukaeran lau auziren inguruko hausnarketak egin dituzte zenbait egilek: Tximino baztanga, hedabidea eta estigma homofoboa; Lesbofobiari aurre egiteko identitateak; LGTBI migratzaile eta errefuxiatuei buruzko 2022 Txostena; eta Aktibismo afektiboak: estraktibismotik kopartaidetzara.
Horrez gain, Ikusgunek gomendio sorta bat ere zabaldu du: sexu eta genero aniztasunaren kontrako zurrumurrurik ez zabaltzea hedabideetan; kolektiboaren kontrako mezuak neutralizatzeko neurriak hartzea erakundeetan; sexu eta genero identitateari buruz hizkuntza arloan egin dituzten esku hartzeen inguruan hausnartzea; arlo horretan prestatzea enpresetako ordezkariak; ahalduntzeko estrategiak garatzea; Osakidetzako arreta protokoloetan eragile transen parte hartzea sustatzea; eta kolektiboko kideen eskubideak bermatzeko legea ahal bezain laster ezartzea.
Ikusgune Gasteizeko LGTBIfobiaren kontrako behatokia da. Kolektiboko pertsonak, LGTBIfobia jasan dutenak eta beren sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatuta sentitu direnak animatu dituzte zer gertatzen zaien Ikusguneri jakinaraztera. «Garrantzitsua da LGTBIfobiaren irismena ezagutzea, indarkeria horri aurre egiteko eta eragindako pertsonei erreparazioa emateko proposamenak landu ahal izateko». |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228102/kanporatzeko-prozedura-abiatuko-dute-baionan-eraikin-bat-okupatu-duten-gazteen-aurka.htm | Gizartea | Kanporatzeko prozedura abiatuko dute Baionan eraikin bat okupatu duten gazteen aurka | Gazteei etxebizitza bat eskaintzeko okupatu dute, eta 'Maurizia' izeneko proiektu sozial eta kulturala abiatuko dute. Okupatzaileei babesa ematera deitu dute. | Kanporatzeko prozedura abiatuko dute Baionan eraikin bat okupatu duten gazteen aurka. Gazteei etxebizitza bat eskaintzeko okupatu dute, eta 'Maurizia' izeneko proiektu sozial eta kulturala abiatuko dute. Okupatzaileei babesa ematera deitu dute. | Baionan Herriko Etxearena den eraikin bat okupatu duten gazteak kanporatzera joan da Frantziako Polizia arratsalde hasieran. Hori ikusita, gazteei babesa ematera deitu dute. Goizean gazteek hedabideen aurrean azaldu dutenez, proiektuan parte hartzen duten gazteei etxebizitza bat eskaintzeko okupatu dute etxea. Aurkezpen horren aurretik, polizia etxean izan dira okupazioaren berri emateko.
Edonola ere, ezin izan dituzte gazteak kanporatu, haiek ez dutela aterik hautsi eraikinera sartzeko. Poliziak joan dira, baina Lurraren egitura publikoko ordezkariak gelditu dira bertan. Okupazioa konstatatu, eta kanporatze prozedura legala abiatuko dute.
Duela egun batzuk okupatu zuten eraikina, baina gaur goizean eman dute horren berri. Maurizia izeneko proiektua abiatzeko asmoa dute hor, herritarren arazoei aurre egiteko. Baionako Herriko Etxearena da eraikina, eta, azaldu dutenez, hirigintza proiektu bat du hor. Gazteek, baina, alokairu kontratua egitea eskaini diote herriko etxeari, eraikina hutsa izanen den bitartean erabili ahal izateko.
Duela egun batzuk okupatu zuten Baionako Herriko Etxearen parean dagoen eraikina. Hedabideei aurkeztu aurretik, polizia etxean izan dira, eta euren ekintzaren berri emateko deklaratu dute poliziarenean. Hedabideen aurrean, gazteek azaldu dute proiektuan parte hartzen duten gazteei etxebizitza bat eskaintzeko helburuarekin okupatu dutela etxea. Alde sozial eta kultural bat izanen du Mauriziak. Gaur eta bihar batzarrak eginen dituzte, eta okupazioan laguntzera eta eraikina antolatzen hastera deitu dute. Igandean herri bazkari bat eginen dute.
Mauriziak eskaintza kultural bat izanen du auzoko herritarrentzat. Urgentziazko bizitegi bat ere izanen dute, estudio independente bat, beharrean denarentzat. Atherbea eta Diakite elkarteekin lanean aritzeko borondatea dute.
Okupazioaren berri eman ondoren, gazteak Baionako herriko etxera joanen dira. «Ez gaituzte kanporatuko», erran dute konfiantzaz. Espero dute herritarren babesarekin lortuko dutela barnean irautea. Eraikina biziki egoera onean da. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228103/deforestazioaren-aurkako-araudia-onartu-du-europar-kontseiluak.htm | Mundua | Deforestazioaren aurkako araudia onartu du Europar Kontseiluak | Basoen suntsitzea eragiten duten zenbait produktu inportatzea galaraziko du neurriak. Zazpi produkturi ezarriko zaie: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. | Deforestazioaren aurkako araudia onartu du Europar Kontseiluak. Basoen suntsitzea eragiten duten zenbait produktu inportatzea galaraziko du neurriak. Zazpi produkturi ezarriko zaie: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. | Deforestazioa eragiten duten produktu gutxiago inportatzeko araudi bat adostu zuten Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak iazko abenduan, hilabeteetako negoziazioen ostean. Bost hilabete eta erdi geroago, araudi hori bere egin dute EB Europako Batasuneko estatuek. Neurriaren helburua da EBk munduko basoen soiltzean duen erantzukizuna txikitzea, eta, modu horretan, ekarpen bat egitea biodibertsitatearen galera eta berotegi gasen isuriak apaltzeko. Egitasmoak batasunaren merkatutik kanporatu nahi ditu deforestazioarekin estuen lotuta dauden produktuak.
Inportazioa baimentzeko baldintza berriak zazpi produktu funtsezkoren gainekoak izango dira: palma olioa, behiak, soja, kafea, kakaoa, egurra eta kautxua. Baita horietatik eratorritako salgaien gainekoak ere; besteak beste, ikatz begetala, altzariak eta txokolatea. Produktu horiek EBn merkaturatzeko, enpresek ziurtatu beharko dute horien ekoizpen kateak ez duela deforestazioa eragiten. Horretarako, salgaien jatorria arakatu beharko dute, eta ekoitziak izan diren lur eremuei buruzko informazio geografikoa bildu. EBk aintzat hartuko ditu 2021etik deforestatuak izan diren lurrak, baso soiltzea legez kanpokoa ala legezkoa izan den bereizi gabe.
Gaur-gaurkoz, EB da munduko «deforestazio inportatzailerik» handienetan bigarrena, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa erakundearen ikerketa baten arabera. Soilik Txinak gainditzen du nazioarteko merkataritzarekin lotutako baso suntsitzean. Hark inportatzen dituen produktuek eragiten dute deforestazioaren %24, EBri dagokio %16, eta atzetik dira India (%9), AEBak (%7) eta Japonia (%5). FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen esanetan, munduko deforestazioaren %90 nekazaritza industrialak eragindakoa da, eta baso suntsitzearen bi heren sojarekin eta palma olioarekin daude zuzenean lotuta.
Ikusi gehiago: «Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»
Together4forests [elkarrekin basoen alde] kanpaina bultzatu duten elkarte ekologisten iritziz, araudia «aurrerapauso handi bat» da, nahiz eta anbizio handiagoko urrats bat nahiko luketen. Kanpainaren sustatzaileetako bat izan den WWF Naturarentzako Mundu Funtsaren ustez, «gai oso garrantzitsuak» gelditu dira kanpoan. Besteak beste, araudiaren babesa basoak ez diren «bestelako eremu oihantsuetara» hedatzea; sabanetara, hezeguneetara eta zohikaztegietara, kasurako. «Horrek esan nahi du babesik gabe geldituko direla zuhaitz estaldura urriagoa duten ekosistemak, zeinek sekulako garrantzia baitute biodibertsitatearen eta klima aldaketaren ikuspegitik eta tokiko biztanleriak bizirik iraun dezan». Adibide adierazgarriak dira Brasilgo El Cerrado sabana eta Brasilgo, Paraguaiko eta Argentinako lurretan hedatzen den El Chaco eremua. Eskualde horiek ez babesteak «presioa oihanetatik gune horietara lekualdatzea eragingo du», WWFren iritziz.
Elkarte ekologistek nabarmendu dute orain zera egin behar dela, araudia betetzen dela zaindu, eta EBko estatuek erakunde ikuskatzaileak eratu behar dituztela horretarako. Beharrezko «baliabide ekonomiko, humano eta teknikoak» bideratzeko eskatu du WWFk, araudia benetan eraginkorra izan dadin. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228104/paik-programa-izateari-uztea-eta-hezkuntza-eredu-bihurtzea-proposatu-du-upnk.htm | Politika | PAIk programa izateari uztea eta «hezkuntza eredu» bihurtzea proposatu du UPNk | Hezkuntzari buruzko proposamenetan, Javier Esparza hautagaiak adierazi du ikasliburuen edukiari buruzko «kontrolak» ezarriko dituztela | PAIk programa izateari uztea eta «hezkuntza eredu» bihurtzea proposatu du UPNk. Hezkuntzari buruzko proposamenetan, Javier Esparza hautagaiak adierazi du ikasliburuen edukiari buruzko «kontrolak» ezarriko dituztela | Pedagokikoki PAI ingelesez ikasteko programaren baliagarritasunari buruzko zalantzak badaude ere, Yolanda Barcinaren agintaldian hasitako bidean sakondu nahi du UPNk. PAIk programa bat izateari uztea eta hezkuntza eredu bilakatzea proposatu du Javier Esparza presidentegaiak, hezkuntzari buruzko agerraldian.
Liceo Monjardin ikastetxearen aurrean egindako agerraldian Esparzak aurkeztutako neurri nagusietako bat da. Ingelesezko eredu bat sortuta, «PAI programa ikastetxe publiko guztietan ezartzeko betebeharra egongo da, eta, modu horretan, familia guztiek aukera izango dute ingelesa ikasteko ikastetxe publiko batean».
Euskararen irakaskuntzari erreparatu gabe, Esparzak iragarri du PAI programa duten ikastetxeetan matrikulatzeko erraztasunak emango dituztela gobernura helduz gero: «PAI programa ez duten herrietan, doako jangeletarako eta garraiorako laguntzak emango dizkiegu familiei, ingelesa ikasi ahalko duten beste herrietara joan daitezen».
Ingelesa ikasteko orduak ugaritzeko asmoa dute, halaber. «Modu horretan ikasle guztiek ikasketak amaitzean B1 maila izan dezaten gutxienez».
Askatasunean «murrizketa»
Iragan berri den legealdiari begira, salatu du familiek seme-alabentzako hezkuntza eredua aukeratzeko duten askatasuna «murriztu» nahi izan duela Carlos Gimenoren Hezkuntza Departamentuak. «Eskoletan doktrinamendu ahalegin argi bat egin da, eta gure seme-alabak nola hezi behar ditugun ezarri nahi digute. Skolae programaren adibidea hor dago. Funtsean, pentsamendu bakarra ezartzen ahalegindu dira».
Hori ikusita, UPNk ohartarazi du «doktrinamendu hori amaituko» duela. «Itunpeko ikastetxeen eta publikoen artean eskaintza bidezkoa eta orekatua izatea bermatuko dugu».
Ildo berean, Esparzak ohartarazi du ikasliburuen edukiaren gaineko kontrola ezarriko dutela. «Doktrinamendurik ez egotea bermatuko dugu testuliburuen gaineko kontrolak ezarriz. Bermatuko dugu Nafarroako errealitate instituzionalari buruzko gezurrik ez esatea».
Beste kontuen artean, esan du 0-3 adinerako haur eskolak doakoak izatea bultzatuko dutela. Halaber, beken eredua aldatu nahi dutela gaineratu du.
Esparzaren arabera, Nafarroan ikastetxe batzuek besteek baino emaitza okerragoak lortzen dituzte, eta hori tokiko errealitate sozioekonomikoari lotuta egon daiteke. Haren esanetan, «ikastetxe horiei lehentasunezko arreta eman behar zaie».
Gainera, landa eremuko ikastetxeei «egonkortasuna» eman nahi diete. «Profesionalei aitortu behar zaie esfortzu hori, eta baldintzak hobetu, haurrei egonkortasuna emateko, eta eskubide berberak dituztelako». |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228105/beste-37-hautagaiak-zerrendetatik-kentzeko-eskatu-du-orain-covitek.htm | Politika | Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek | Indar politiko batzuek onetsi egin dute zazpi hautagaien erabakia; beste batzuek, berriz, «isekatzat» jo dute. | Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek. Indar politiko batzuek onetsi egin dute zazpi hautagaien erabakia; beste batzuek, berriz, «isekatzat» jo dute. | Espainiako Auzitegi Nazionalak zigortutako EH Bilduren zazpi hautagaik zinegotzi karguari uko egiteko erabakiak erreakzio soka luzea ekarri du. Covite elkarteak abiarazi zuen polemika, eta orain pozik agertu da zazpi hautagaien erabakia dela eta; «albiste ontzat» jo du, baina gainerako 37 hautagaiei berdin egiteko exijitu die: «Horiek ez dute zalantzarik izango zinegotzi ardura hartzeko hautatuak izaten badira, ETAko kide izanik talde terroristaren krimen guztietan lagundu ondoren».
Antzera hitz egin du PPren Arabako ahaldungai nagusi Raquel Gonzalezek. Zazpi hautagaiek hautagaitza erretiratu izana «demokraziaren eta duintasunaren garaipentzat» jo du, baina gogorarazi du EH Bilduren zerrendetan oraindik «terrorista kondenatuak» daudela.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak ere hartu du hitza, EH Bilduk hartutako erabakiari buruz jarduteko. Haren ustez, «hau ez zen hauteskunde interesei eta lokatzei buruzkoa, bizikidetzari buruzkoa baizik». Zupiriaren arabera EH Bilduk eman behar ditu azalpenak: «Zergatik erabaki du orain EH Bilduk bere zerrendetan agertzen diren kide horiek ez dutela kargurik hartuko?».
Esan du EH Bilduk aitortu beharko lukeela modu injustuan, bidegabean eta ilegitimoan erabili zela indarkeria, eta eragindako sufrimendua eta mina bidegabeak izan zirela. Memoria historikoarekin ere lotu du gaia: «Ez da bidezkoa batetik justizia eta erreparazioa eskatzea eta, era berean, mina eta izua eragin duten pertsonak goraipatzea».
Nafarroako Gobernuko lehendakari eta PSNko hautagai Maria Txibitek «positibotzat» jo du EH Bilduko zazpi hautagaiek hartutako erabakia, eta erantsi du aukeran nahiago zuela «zuzentzeko beharrik izan ez balute eta zerrendetan sartu izan ez balituzte». Txibiteren ustez, hautagai horiek zerrendetan aurkezteak «biktimak berriro biktima bilakatzeko arriskua» zekarren.
PPren Iruñeko alkategai Carlos Garcia Adanerok, berriz, «isekatzat» jo du hautagaitzak erretiratu izana: «Badirudi EH Bilduk mesede egiten digula orain hiltzaileak zerrendetatik kenduta. Ezinezkoa da iseka handiagorik egitea».
UPNren Nafarroako lehendakarigai Javier Esparzak salatu du EH Bilduk «aurpegia zuritu» nahi izan duela: «Ez dizkiegu eskerrak emango zazpi hiltzaile zerrendetatik kendu eta 37 terroristari eusteagatik». PSNrengan jarri nahi izan du presioa, eta ohartarazi dio ezin duela koalizio abertzalearekin itunik egin, «ez delako indar bat gehiago». Haren ustez, EH Bildu ez da damutu, eta «harro» dago iraganaz: «Orain ez dira soilik kontent geratzen espetxetik atera ostean omenaldiak eginda, baizik eta hautetsi egin nahi dituzte, eta kargu publiko izendatu. Eskandalagarria da».
Esparzaren arabera, alderdi sozialista «ez da gai demokraziaren printzipioak eta duintasuna beste ezein interesen gainetik jartzeko». UPNko hautagaiaren arabera, marra hori ez litzateke gainditu beharko presidente izateko: «Zenbaitek bizia galdu dute gaur askatasunez bizi gaitezen».
EAJk Espainiako Kongresuan duen ordezkari Aitor Estebanen iritziz, «hauteskunde kalkulua» dago zazpi hautagaiek hartutako erabakiaren atzean: «Orain konturatu dira hanka sartu dutela, eta atera egin behar dute». Nabarmendu du hautagaiak zerrendetan sartzea «erabaki politikoa» izan zela, baina, edonola ere, positibotzat jo du erretiratu izana, «biktimen mina arintzen duelako».
ETAk hildako Juan Maria Jauregiren alaba Maria Jauregik eskerrak eman dizkie zazpi hautagaiei hartutako erabakiagatik, eta «elkarbizitzaren alde egindako beste pausotzat» jo du, sare sozialetan hedatutako mezu batean. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228106/errusiak-kiev-bonbardatu-du-berriro.htm | Mundua | Errusiak Kiev bonbardatu du, berriro | Ukrainaren arabera, maiatzean hiriburuaren aurka egindako zortzigarren erasoa da. Hiru pertsona zauritu ditu. Kievek esan du aireko defentsa sistemek hemezortzi misil erorarazi dituztela, baina Errusiaren bertsioa bestelakoa da. | Errusiak Kiev bonbardatu du, berriro. Ukrainaren arabera, maiatzean hiriburuaren aurka egindako zortzigarren erasoa da. Hiru pertsona zauritu ditu. Kievek esan du aireko defentsa sistemek hemezortzi misil erorarazi dituztela, baina Errusiaren bertsioa bestelakoa da. | Errusiako indarrek Kiev bonbardatu dute goizaldean. Ukrainako iturri ofizialen arabera, hil honetan herrialdeko hiriburuari airez egindako zortzigarren erasoa izan da, eta «ezohiko intentsitatea» eduki du. Ez da hildakorik egon, baina bonbardaketak hiru zauritu eragin ditu gutxienez. Ukrainaren esanetan, Moskuk droneak, gurutzaldi misilak eta misil balistikoak jaurti ditu itsasotik, lurretik eta airetik.
Armadak ordu batzuk geroago jakinarazi duenez, baina, aireko defentsa sistemek sei misil supersoniko, bederatzi gurutzaldi misil eta hiru misil balistiko erorarazi dituzte. Iturri horrek ez du zehaztu non suntsitu dituzten. Errusiako Atzerri Ministerioak nabarmendu du, ordea, Mendebaldeak Ukrainari emandako Patriot defentsa sistema bat suntsitu dutela misil balistikoek; hau da, batak eta besteak plazaratutako bertsioak kontrajarriak dira. Kremlinek adierazi du erasoak helburu militarrak zituela, eta bonbardaketek horiek jo dituztela.
Eraso horiek, hain zuzen, Volodimir Zelenskik Europan bira bat egin ondoren heldu dira. Ukrainako presidentea Italiako eta Erresuma Batuko lehen ministroekin, Alemaniako kantzilerrarekin eta Frantziako presidentearekin batzartu da azken egunetan, eta denek laguntza militarra agindu diote. Zelenskik gerra hegazkinak eskatu dizkie, gainera.
Ikusi gehiago: Putinek AEBei esan die Patriot misilen aurkako «antidotoa» topatuko duela
Eta gerrako fronte nagusian, Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian, hura konkistatzeko ahaleginean «pixkanakako aurrerapausoak» ematen jarraitzen dute Errusiako indarrek, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak Twitterreko bere kontuan zabaldu duenez. Wagner talde paramilitarrarekin ari da Mosku han borrokan, eta horren buru Jevgeni Prigozhinek Telegramen argitaratu duen bideo batean azpimarratu du Ukrainako soldaduen erresistentzia «oso gogorra» dela. Horren harira, Erresuma Batuko zerbitzu sekretuek azaldu dute indar horiek «aurrerapauso taktikoak» eman dituztela azkeneko lau egunetan.
Ez dago argi zer balio estrategiko duen Bakhmutek, baina bi aldeak joan den uda amaieratik ari dira han borrokan. Wagnerreko mertzenarioekin ari da Mosku, eta horien buruzagitzaren eta Kremlinen arteko ika-mikak oso ohikoak dira. Prigozhinek Sergei Xoigu Defentsa ministroari egotzi dio behar adina munizio ez ematea, eta, duela bi aste, Bakhmutetik erretiratzeko mehatxua egin zion.
Ikusi gehiago: Asteazkenean Bakhmutetik ateratzeko mehatxua egin dio Wagnerrek Moskuri
Arma nuklearrez
Zenbat buru nuklear dituen jakinarazteari uko egin dio Errusiak. Atzo gauean, AEBetako Estatu Departamentuak ohar baten bidez adierazi zuen kontinente arteko 662 misil dauzkala hedatuta, eta, 1.419 buru nuklear eta 800 jaurtigailu dituela guztira. Errusiari eskatu zion, bide batez, datu horiek plazaratzeko, baina, gaur, Sergei Riabkov Atzerri ministrordeak Errusiako behe ganberan esan du ez dutela halakorik egingo. Aintzat hartu behar da Moskuk START Berria akordioa eten zuela otsailean. Errusiak eta AEBek 2010ean sinatu zuten itun hori, arma nuklearrak kontrolatzeko.
Eta gerrarekin berarekin lotuta, Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak adierazi du Zelenski eta Vladimir Putin Errusiako presidentea prest daudela «Afrikako liderrak» hartu eta haiekin eztabaidatzeko gatazkari irtenbide bat nola eman. Singapurko lehen ministro Lee Hsie Loongekin egindako agerraldi batean eman du horren berri.
Bestalde, Ukrainako Auzitegi Goreneko presidente Vsevolod Kniazev atxilotu dute, eroskeria leporatuta. Ustelkeriaren Kontrako Fiskaltzaren buru Oleksandr Omeltxenkek eman du horren berri, prentsaren aurrean, eta gaineratu du auzitegi horretako beste epaile batzuk ere ikertzen ari direla kasu horrekin lotuta. Tokiko hedabideek Polizia iturriak aipatuta kaleratutako informazioaren arabera, Kniazevek 2,4 milioi euro inguru jaso ditu, eroskeria baliatuta.
NATOrentzako dirua
2014an, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ontzat jo zuen aliatuen gastu militarra estatu bakoitzeko BPG barne produktu gordinaren %2 izatea gutxienez. Aliatuek konpromiso hori berretsi zuten iaz, baina, Alemaniako Ifo institutuak gaur kaleratutako ohar baten arabera, blokea osatzen duten 31 herrialdeetatik 11k gastatzen dute ehuneko hori baino gehiago, eta gehienak ekialdeko kideak dira: Errusiatik eta Ukrainarik gertuen daudenak, alegia.
«Mendebaldeko herrialdeek neurriz handitu dute defentsako gastua», nabarmendu du institutuak. Alemaniak, esaterako, BPGaren %1,6 jarriko du horretarako, eta, 31 herrialdeen artean, ekarpenik handiena egiten dutenetan hamazazpigarrena izango da. Beste datu bat: AEBen ekarpena aintzat hartu gabe, NATOko kideek beren BGParen %1,8 jarriko dute defentsarako, batez beste.
Poloniak baliatuko du ehunekorik handiena 2023an: %4,3. AEBak dira bigarrena (%3,3), Grezia hirugarrena (%3,1), eta Baltikoko bi herrialde datoz jarraian: Estonia (%2,9) eta Lituania (%2,6). Finlandia kide berria da seigarrena (%2,4), eta ondoren datoz Hungaria eta Errumania (%2,3), Erresuma Batua eta Letonia (%2,2) eta Eslovakia (%2). |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228107/ela-jaurlaritzak-eta-nafarroako-gobernuak-argitu-behar-dute-ea-mutualitateen-akordioa-onartuko-duten.htm | Ekonomia | ELA: «Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak argitu behar dute ea mutualitateen akordioa onartuko duten» | Sindikatu abertzaleak gogor kritikatu du Espainiako Elkarrizketa Sozialeko akordioa, eta bake soziala «gomendio batzuen truke» saldu izana egotzi die UGTri eta CCOOri. | ELA: «Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak argitu behar dute ea mutualitateen akordioa onartuko duten». Sindikatu abertzaleak gogor kritikatu du Espainiako Elkarrizketa Sozialeko akordioa, eta bake soziala «gomendio batzuen truke» saldu izana egotzi die UGTri eta CCOOri. | ELA sindikatuak kritika oso gogorra egin dio iragan astean Espainiako Elkarrizketa Sozialean sinaturiko akordioari. CCOOri eta UGTri egotzi die bake soziala «gomendio batzuen truke» saldu dutela, eta langileen pobretzea ontzat eman dutela. Dena den, sindikatuak ohartarazi du oso zaila izango dela Euskal Herrian aplikatzea, indar sindikalen botere banaketa ezberdina delako. Hori bai, zehaztu du Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari dagokiela argitzea ea mutualitateen boterea handitzen duen akordioko puntua aplikatuko den ala ez.
«Akordio hau da patronalak nahi zuena. Ez dago kontrapisu sindikalik, UGTk eta CCOOk uko egin diotelako. Sindikatu batzuk instituzionalizaten direnean, hau da gerta daiteke; hemen hasten da sinesgarritasun falta». Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak horrela deskribatu du CCOOk, UGTk eta Espainiako patronalak iragan astean sinaturiko negoziazio kolektiborako akordioa. Gogor kritikatu du, eta hiru arrazoi eman ditu: «Uko egiten dio 2021eko eta 2022ko KPI osoa berreskuratzeari; prekarizazioa handitzeko prest daude, bereziki sektore feminizatuetan; eta mutualitateei irabazi handiagoa ematen diete».
Pello Igeregi sindikatuko negoziazio kolektiboko buruak lehen eta hirugarren arrazoietan sakondu du. Soldatei dagokienez, haren iritziz, «sindikatuek galdutzat eman dute erosahalmena». Atzera begira jarrita, zehaztu du akordioan ez dela agertzen 2021. eta 2022. urteetako KPI osoa berreskuratzeko eskaera. Etorkizunera begira, berriz, hiru urterako %10 eta %13 arteko soldata igoerak aurreikusten dituela argitu du, baina horrek ez duela bermatzen KPIaren araberako igoera osoa.
Igeregik gehiago sakondu du akordioak mutualitateei emango liekeen eginkizunaren inguruan. Nabarmendu du osasun zerbitzuak pribatizatzeko prozesu bat ezkutatzen duela. «Momentuz, traumatologiako osasun arazoetara mugatzen da, baita lan eremutik kanpo eginikoetara ere. Halakoetan, mutualitateei boterea ematen zaie langilearen diagnosia, jarraipena eta tratamendua kudeatzeko”, salatu du. Era berean, hausnarketa bat gehitu du: «Osasun pribatuak baliabideak sobran baditu, publifikatu ditzaketela, eta ez alderantziz».
Iragan astean, Cebekek eta Confebaskek eginiko agerraldian onartu zuten begi onez ikusiko luketela mutualiatek ahalmen hori hartzea Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Argudiatu zuten Osakidetzako itxaron zerrenden eraginez asko atzeratu daitekeela alta hartzeko prozesua. Baina nori dagokio aplikatuko den hala ez argitzea? «Eusko jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari», erantzun du Igeregik.
Mutualitaten rola akordioaren 18. orrialdean agertzen da, eta honela dio: «Hau betetze aldera, agiria sinatu dugun elkarteek osasun arloan eskuduntza duten erakundeei eskatzen diegu mutualitate horiekin hitzarmenak garatu ditzatela». Gero zehazten du arazo traumatologikoetara mugatzen dela. Bere garaian, LAB sindikatuak jakinarazi zuen Nafarroako Gobernua aplikazioaren aurka dagoela; Jaurlaritzak, berriz, ez du argitu zer jarrera duen. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228108/bi-gizon-atxilotu-dituzte-arabako-mahastietan-etorkinak-esplotatzeagatik.htm | Ekonomia | Bi gizon atxilotu dituzte Arabako mahastietan etorkinak esplotatzeagatik | «Baldintza deitoragarrietan eta giza duintasunarekin bateraezinak diren baldintzetan» bizi ziren Portugalgo hamabost etorkin askatu dituzte. | Bi gizon atxilotu dituzte Arabako mahastietan etorkinak esplotatzeagatik. «Baldintza deitoragarrietan eta giza duintasunarekin bateraezinak diren baldintzetan» bizi ziren Portugalgo hamabost etorkin askatu dituzte. | Guardia Zibilak bi pertsona atxilotu ditu Arabako Errioxan, «lan esplotazioa helburu duen gizakien trafikoagatik». Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaritzaren arabera, otsailean hasi zuen Guardia Zibilak Worker operazioa, esplotazio saretik ihes egitea lortu zuen pertsona batek bizitakoa salatu ostean. Ikerketa hasi zuten orduan, eta Portugalgo Polizia Judizialarekin batera joan den astean egindako operazioan lortu zuten atxiloketak egitea, baita esplotazio sarearen biktimak askatzea ere. Gasteizko Instrukziozko Lehen Epaitegiaren eskuetan dago kasua, eta epaileak behin-behineko espetxealdia ezarri die atxilotuei.
Ordezkaritzaren arabera, baldintza «deitoragarrietan» bizi ziren Portugalgo etorkinak, «giza duintasunarekin bateraezinak diren baldintzetan», eta esklabotza modernotzat jo dute haien egoera. Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkariak azaldu duen moduan, jatorrizko herrialdean hartu eta lan egingo zuten tokira eramaten zituzten langileak. Asteko egun guztietan egiten zuten lan Arabako mahastietan, eta ia hamabi orduko lanaldiak zituzten; eta haiek menperatzeko, «menpekotasun ekonomikoa» erabiltzen zuten. Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren arabera, hilabetez lanean ibili ostean langile batzuek zor ekonomikoa zuten jabeekin, eta horrek esplotazio sarean jarraitzera bultzatzen zituen.
Atxilotuen etxean, miatzean, 9.300 euro aurkitu zituzten, baita bi itxurazko pistola eta ikerketarekin harremana duen dokumentazioa ere. Bestalde, esplotazioari esker lortutako etekinekin erositako bost higiezin ere topatu dituzte. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228109/zazpi-hautagaien-erabakia-txalotu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Zazpi hautagaien erabakia txalotu du EH Bilduk | «Ultraeskuinaren sektore batzuen jazarpen eta eraispen kanpaina» salatu du, eta haiekin bat egin izana leporatu die beste alderdiei. | Zazpi hautagaien erabakia txalotu du EH Bilduk. «Ultraeskuinaren sektore batzuen jazarpen eta eraispen kanpaina» salatu du, eta haiekin bat egin izana leporatu die beste alderdiei. | Presazko agerraldi batean Arnaldo Otegik irakurritako adierazpenean, EH Bilduk txalotu egin du hautagaiek hartutako erabakia, «keinu bat» delakoan koalizioak hartutako konpromisoen norabidean. Nabarmendu du EH Bilduren 4.500 hautagaiek bat egiten dutela «soilik bide baketsu eta demokratikoak» erabiltzeko konpromisoarekin, eta den-denek izenpetzen dutela urriaren 18ko Aieteko Adierazpena. Halaber, azaldu dute hautagai guztiak «euren eskubide zibil eta politiko guztien jabe» direla.
Ikusi gehiago: Odol delituak egozten dizkieten EH Bilduko zazpi hautagaiek uko egin diote zinegotzi kargua hartzeari
EH Bilduren aburuz, orain badago aukera «gehiengo nahikoa» eraikitzeko eta finkatzeko, «Euskal Herriak dituen erronka handiei» aurre egite aldera, eta erabakitzeko eskubidea, lurralde kohesioa eta eskumenak indartzea aipatu ditu erronka horien artean. Halaber, «sektorerik zaurgarrienen beharrei erantzutea» eta osasungintza, hezkuntza, adinekoen zaintza eta berdintasuna EH Bilduren lehentasun dira: «Horretan finkatu nahi ditugu gure mezua eta jarduera politikoa, eta etorkizunean ere horrela izango da».
Lehentasunak horiek badira ere, azken bolada honetan «ultraeskuinaren sektore batzuek jazarpen eta eraispen kanpaina onartezina» jarri dute abian, EH Bilduren iritziz, eta beste indar politiko batzuek ere bat egin dute horrekin, «arduragabekeriaz eta hauteskunde interes hutsengatik». EH Bilduk uste du horrelako kanpainak «ia saihetsezinak» direla, baina, hala ere, egoki iritzi dio jendaurrean bere konpromisoak berresteari, «ezinegonik sor ez dadin, aniztasunean eta desadostasunean ere, guztiek eskubide guztiak erabiliz elkarbizitzarako eta normalizazio politikorako bidea egiteko prest dauden beste sektore batzuetan».
Ikusi gehiago: Beste 37 hautagaiak zerrendetatik kentzeko eskatu du orain Covitek |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228110/aburtok-hitzeman-du-euskararen-erabilera-soziala-bultzatuko-duela.htm | Politika | Aburtok hitzeman du euskararen «erabilera soziala» bultzatuko duela | «Bilbo eta Bizkai elebidunak» lortzeko ekintzak aurkeztu ditu EAJren alkategaiak. Otaduik gazte euskaldun «erreferenteak» saretu nahi ditu. | Aburtok hitzeman du euskararen «erabilera soziala» bultzatuko duela. «Bilbo eta Bizkai elebidunak» lortzeko ekintzak aurkeztu ditu EAJren alkategaiak. Otaduik gazte euskaldun «erreferenteak» saretu nahi ditu. | Euskararen arloko bi erronka identifikatu ditu EAJk Bilbon datorren legealdiari begira: hirian euskararen «erabilera soziala» indartzea eta euskararen erabilera sustatzea udalaren barruko komunikazio hizkuntza gisa, «hizkuntza bera bultzatzeko, eta administrazioarekin euskaraz jardun nahi duten herritarrei kalitatezko zerbitzuak emateko».
Juan Mari Aburto Bilboko alkate eta EAJko alkategaiak eta Ana Otadui Bizkaiko Batzar Nagusietarako presidente eta EAJren lehendakarigaiak agerraldi bat egin dute Bilboko Plaza Barrian, Euskaltzaindiaren egoitzaren aurrean, euskararen arloan hartu nahi dituzten neurrien berri emateko. Horien artean daude Bilboko Euskararen Aholku Batzordea indartzea, euskara sustatzen duten tokiko eragileekiko «etengabeko koordinazioa eta babesa» ematea, Bilboko euskaltegietan matrikulazioa sustatzeko kanpainak egitea, eta euskararen aldeko gizarte, erakunde eta parte-hartze egitasmoetan «modu aktiboan» parte hartzea.
Era berean, euskarazko kultur adierazpideak sustatu nahi dituzte, hizkuntza saltokietan, ostalaritzan, kirolean, aisialdian eta hiriko bestelako esparru eta dinamika sozialetan sustatzeko kanpainak eta programak bultzatu, eta udal zerbitzuek erabiltzen dituzten aplikazio, webgune eta tresna teknologikoetan euskararen erabilera indartu.
«Euskara gure nortasunaren ezaugarri nagusietakoa da. Jatorriekin lotu, eta kokapen berezi-berezia ematen digu gero eta globalizatuago dagoen mundu honetan», esan du Aburtok, eta «Bilbo eta Bizkai elebidunaren alde» egitera deitu du.
Bestalde, Otaduik azaldu du «euskararen normalizaziorako lehenetsi beharreko esparruetan» sustatuko dituztela jarduera planak eta ekintzak. Bide horretan, esaterako, «nazioartean erreferentetzat jotzen diren gazte euskaldunen sarea sortu eta dinamizatu» nahi dute. Horrez gain, euskararen erabilera «horren indartsu» ez dagoen eskualdeetan, enpresek eta entitateek «era guztietako programetan» parte hartzea sustatuko dute, «bakoitzak bere eragin esparruan euskararen erabilera susta dezan».
Otaduiren hitzetan, EAJ «ahalegina» egiten ari da «euskara eta euskararen munduak etorkinengana hurreratzeko, beren enpatia eta garapen pertsonal eta soziala ahalbidetuz». Halaber, «euskarazko kulturaren sorkuntza sustatu eta prestigiatuko» dutela hitzeman du, sorkuntza hori delakoan Bizkaiaren «nortasunaren adierazle bikaina».
Euskaldunak, %30
Joan den martxoan aurkeztu zituzten zazpigarren Inkesta Soziolinguistikoaren emaitzak, eta, txostenean jasotako datuen arabera, Bizkaian herritarren %30 dira euskaldunak, eta beste %19 euskaldun hartzaileak. Horrez gain, erabilerari dagokionez, %14,5 dira euskaraz erderaz bezainbeste edo gehiago egiten dutenak; portzentaje hori bost puntu handitu da 30 urtean, 1991n lehen Inkesta Soziolinguistikoa argitaratu zenetik. Kontrara, beti erderaz egiten dutenak %67,5 dira. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228111/zer-kilometro-koadrotan-dago-biztanle-gehien-euskal-herrian.htm | Gizartea | Zer kilometro koadrotan dago biztanle gehien Euskal Herrian? | Santutxuko (Bilbo) kilometro koadro bat da herrialdeko trinkoena, 41.000 biztanle baino gehiago baititu, eta Europako eremu populatuenetan 24.a da, Haritik Hirira geografo taldeak erakutsi duenez. | Zer kilometro koadrotan dago biztanle gehien Euskal Herrian?. Santutxuko (Bilbo) kilometro koadro bat da herrialdeko trinkoena, 41.000 biztanle baino gehiago baititu, eta Europako eremu populatuenetan 24.a da, Haritik Hirira geografo taldeak erakutsi duenez. | Dentsitatea hitza modan dago azken boladan hirigile, arkitekto eta ikertzaileen artean. Autoarentzat eginiko AEBetako hiri sakabanatuaren eredua baztertu, eta Europako hiri tradizionalen alde dabil haizea, adituen artean behintzat. Hiri dentsoek elkarbizitzarako ematen duten aukerak goraipatzen dituzte, zerbitzuak eskaintzea errazten dutela, eta, batez ere, autoarekiko menpekotasunetik askatzen dutela herritarra. 15 minutuko hiriaren ideia asko zabaldu da: bizitzeko behar diren ekintza gehienak —lana, ikasketak, erosketak, osasun zerbitzuak, aisialdia— etxetik oinez 15 minutura gauzatzeko aukera ematen du eredu horrek; hau da, betiko hiriak.
Baina zer kilometro koadrotan bizi da jende gehien Euskal Herrian? Gure hirigune trinkoenen mapa sorta argitaratu du Haritik Hirira geografo taldeak sare sozialetan.
Nabarmendu dutenez, Bizkaiko eta batez ere Bilbo Handiko guneak dira lehenak zerrendan. Lehen hamar gune trinkoenetik zazpi han daudela ondorioztatu dute. Ondorengo bi guneak Gasteizen daude, eta hamargarrena, Iruñean. Euskal Herriaren barruan populazio dentsitateari dagokionez dauden gorabeherak nabarmen erakusten dituen datu bat eman dute: «Euskal Herriko kilometro koadro populatuenak ia Behe Nafarroak eta Zuberoak adina biztanle ditu». Izan ere, Santutxuko (Bilbo) gune bat da trinkoena, 41.389 biztanle baitira han, eta Iparraldeko bi herrialde horiek, batuta, 45.333 biztanle dituzte.
«Emaitzek hainbat ezaugarri azaleratzen dituzte», adierazi dute geografoek. Alde batetik, Euskal Herriari dagokionez, bistaratzen dute Ibaiondoko ibaiadarreko udalerriak (Bilbo, Portugalete, Barakaldo...), biztanleria gehien pilatzen duten udalerriak izateaz gain, dentsitate handikoenak ere badirela».
Baina Europako beste herrialdeak baino trinkoagoa da Euskal Herria? Hori erakusteko ere sailkapena egin dute. Eurostaten 2018ko datuak erabili dituzte, eta, horien arabera, Euskal Herriko lekurik trinkoena —Santutxukoa— Europako eremu populatuenetan 24.a da. «Euskal Herriko kilometro koadro populatuenak ere nabarmentzen dira, bereziki Bilbo eta Gasteiz», Europako eskalan. «Azken batean, Europa hegoaldeko herrialde gehienetan, hainbat solairuko bloke edo eraikinetan bizi ohi gara, eta dentsitatea handitagoa da horrela». Europa iparraldeko herrialde gehienetan, berriz, hiriguneko erdiguneetatik at, familia bakarreko etxebizitza eredua nagusitzen da, eta dentsitateak ere askoz txikiagoak dira, azaldu dutenez. «Ez da kasualitatea Ipar Euskal Herriko adibiderik ez izatea Euskal Herriko populatuenen artean».
Trinkotasunaren aldeko aldarrikapena egin dute geografook. «Gehiegizko pertsona pilaketekin lotu izan da sarritan dentsitatea hirigintzan. Hala ere, dentsitate handiko eremuak jasangarriagoak izan ohi dira orokorrean, erabilera anitzeko eremuak izateaz gain oinarrizko zerbitzu asko gertu izateko aukera ematen baitute, dentsitate txikiko lekuetan ez bezala. Beraz, arazoa ez da dentsitatea izaten, baizik eta pilaketa».
Twitter eta podcasta
@HaritikHirira Twitter kontua 2021ean sortu zuten Jon Macias eta Josu del Campo geografoek, lurraldea, hiriak eta geografia euskaraz lantzeko. Herriak, hiriak eta lurraldea nola dauden antolatuta azaldu nahi dute, edonork ulertzeko moduan. Antolaketa horrek herritarren bizimodua nola baldintzatzen duen erakutsi nahi dute horren bidez.
Iazko apirilean, podcasta egiten hasi ziren, Twitterreko harietan landuriko gaiak garatzeko eta luzeago jorratzeko. Besteak beste Youtube eta Spotify plataformetan jartzen dituzte atalak.
Besteak beste, Euskal Herriko hiri nagusietako udaletxeetatik abiatuz, 15 minutuan bizikletaz noraino hel zaitezkeen kalkulatu zuten iaz. Ondorioztatu zutenez, «irismen aldetik, Euskal Herriko hirien tamaina kontuan hartuz, bizikleta garraiobide bereziki eraginkorra da». Baina azpiegiturei bultzada emateko eskatu zuten.
Populazioa, mendi gisa
Euskal Herriko populazioaren banaketa ikustarazteko beste saio batzuk ere arreta piztu dute lehen ere. Galder Gonzalez dibulgatzaile eta euskarazko Wikipediako kideak herrialdeko populazio dentsitatea altuera gisa adierazten duen mapa bat sortu zuen 2020ko azaroan.
Gaindegiaren datuak hartu eta tratatu zituen, irudia lortzeko. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228112/arabako-lautadan-biosfera-erreserba-bat-sortzea-proposatu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Arabako lautadan biosfera erreserba bat sortzea proposatu du EH Bilduk | Gasteiz eta Araba «erreferente» bilakatu nahi ditu klima aldaketaren aurkako borrokan. | Arabako lautadan biosfera erreserba bat sortzea proposatu du EH Bilduk. Gasteiz eta Araba «erreferente» bilakatu nahi ditu klima aldaketaren aurkako borrokan. | Krisi klimatikoari aurre egiteko asmoz, EH Bilduk udal eta foru erakundeetatik bultzatuko dituen hainbat neurriren berri eman dituzte gaur Rocio Vitero Gasteizko alkategaiak eta Felix Gonzalez Arabako Batzar Nagusietako hautagaiak. Besteren artean, konpromisoa hartu dute «irizpide ekosozialetan» oinarritutako trantsizioa azkartzeko eta biodibertsitatea errespetatzeko, eta hori lortzeko proposatu dute Arabako lautada Unescoren biosferaren erreserba izendatzea. EH Bilduko hautagaien ustez, biosferaren erreserbak ongi diseinatuta eta kudeatuta daudenean «tresna baliagarriak» dira lurralde bat iraunkortasunaren ikuspegitik egituratzeko. «Arabako lautadan erreserba bat egoteak orain sakabanatuta dauden naturguneak lotuko ditu eta balioa emango die, eta erreserba apartekoa izango da, Gasteiz bezalako tamaina erdiko hiri bat barruan hartuko duelako», azaldu du Gonzalezek. EH Bilduren iritziz, Zadorraren goi arroak betetzen ditu biosferaren erreserba izendatzeko beharrezko baldintza guztiak. Koalizioak proposatu duen eremua Zadorra ibaiaren arroaren goiko aldeari dagokio: 950 kilometro koadroko azalera hartuko luke denera, eta hamalau udalerri eta 275.000 biztanle bilduko lituzke bere baitan. Gasteizko mendiak, Arrato mendilerroa, Gorbeia eta Aizkorri-Aratz parke naturalak, Urkiolako eta Entziako mendilerroak eta Iturrietako mendien esparrua hartuko luke biosferak. «Unescok inoiz Araban egindako lehen aitortza izango litzateke, eta mundu mailan ezaugarri horiek dituen gutxienetarikoa, bere baitan Gasteiz egongo litzatekeelako», Gonzalezek azaldu duenez. Biosfera erreserbak hiru gune izango lituzke, EH Bilduk egindako planaren arabera. «Eremu nagusian», periferia eta eremu babestuak leudeke. «Eremu tanpoia», berriz, gune nagusiaren ondoko zonaldeek osatuko lukete. «Trantsizio eremua», azkenik, lurraldearen gainerako zatiak beteko luke. Koalizioak proposatu du erreserbaren kudeaketa patronatu baten bidez egitea, eta bertan bermatua egotea udal guztien eta interesa duten eragileen parte hartzea eta erabakitzeko gaitasuna. Karbonoan neutroa Udal mailan, berriz, 2030. urterako karbonoan neutroa izateko helburuari eutsi dio Viterok, iritzita Gasteizek «erreferente» izan behar duela klima aldaketaren aurkako borrokan. Gasteizko alkategaiak gogora ekarri du duela lau urte koalizioak hiriburua karbonoan neutroa izateko plan bat aurkeztu zuela, eta hainbat neurri martxan jartzeko konpromisoa duela. Gasteizen energia berriztagarrien hedapena «modu parte hartzailean» planifikatzeko konpromisoa da horietako bat: «Jendaurreko informazio eta eztabaida prozesu baten bidez egin nahi dugu. Interesa duten eragile guztiei parte hartzeko gonbita egingo zaie, baita talde politikoei eta herritar guztiei ere, akordio politiko eta sozial ahalik eta zabalena lortze aldera». Horrekin batera, udalerriko lurzoru antropizatuetan–tartean Noryesteko presagaineko proiektu ohiaren lurzoruetan eta Ariñez eta Gometxa arteko Jundizko sarbidean– tamaina ertaineko eguzki baratzak ezartzeko aukera aztertuko dute. Horrez gain, Viterok azaldu du udalerriko auzo eta herrietan energia komunitateak garatu eta trantsizio komunitarioa sustatzeko bulegoak ireki nahi dituztela. Udal aholkularitza energetikoak ere martxan jarri nahi dituzte, norbanakoak eta enpresak laguntzeko. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228113/trantsizio-energetikorako-legeak-klima-neutraltasuna-du-xede-2050erako.htm | Gizartea | Trantsizio energetikorako legeak klima neutraltasuna du xede 2050erako | Eusko Jaurlaritzak onartu du lege proiektua, eta Eusko Legebiltzarraren esku utzi du. Besteak beste, deskarbonizazioa sustatu nahi dute, energia ereduan, garraioan eta industrian | Trantsizio energetikorako legeak klima neutraltasuna du xede 2050erako. Eusko Jaurlaritzak onartu du lege proiektua, eta Eusko Legebiltzarraren esku utzi du. Besteak beste, deskarbonizazioa sustatu nahi dute, energia ereduan, garraioan eta industrian | Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak Trantsizio Energetiko eta Klima Aldaketari buruzko lege proiektua aurkeztu du, gobernu kontseiluak onartu ostean. Maila horretako eskumen nagusienak estatuei badagozkie ere, Jaurlaritzak bere eragin eremurako marko bat ezarri nahi izan du lege proiektu honen bidez. Eztabaidara irekiko da lege proiektua, eta espero du legealdi honen amaieran onartzea eta indarrean sartzea. Helburu nagusi bat du: 2050erako klima neutraltasuna lortzea. Helburu horri begirako jarduera planak proposatu ditu, batez ere. Tapiak berak emandako azalpenen arabera, 2020an berotegi efektuko gas isurien %84 energia enpresek, garraioak eta industriak isuritakoak izan ziren. Industriari dagokionean, fundizioa, siderurgia, papera, biokimika eta zementua lehengai dituzten industriak aipatu ditu. Azaldu du «eredu ekonomikoaren trantsizioa» egin beharko dela, eta industria eredua aldatuko dela aurreratu du. «Ekonomiaren ereduak, kontsumo ohiturek-eta goitik behera aldatu beharko dira, hortaz kontziente izan behar dugu». Horretarako egungo industria eredua deskarbonizatu behar da. Bide horretan, besteak beste, hidrogeno berdea sustatuko dutela esan du Tapiak, batez ere gasa ordezkatzeko. Horrekin batera, energia berriztagarriak, energiaren biltegiak eta mugikortasun jasangarria ere sustatuko dituzte. Euskal industriaren lehiakortasuna sustatuko dute, «ekonomia zirkularragoa bermatuz». Baina industriaz gain, gainerako sektoreen ekarpena beharko dela esan du, erakundeek eta norbanakoek ere deskarbonizazioari begirako jarduerak egin behar dituztela berretsiz. Erakunde artekoa Hainbat jarduera jasotzen ditu legeak bide horretan. Batetik, fiskalitatea. Udalak, mankomunitateak, aldundiek eta Jaurlaritzak elkarlanean adostu ostean, zerga hobariak proposatzen dituzte «klima aldaketarekiko egokitzapena errazten» dutenentzat eta berotegi efektuko gas isuriak gutxitzen dituzten jardunentzat. Jarduera horiek inskribatzeko erregistro bat sortuko da. Hor erregistratzea borondatezkoa izango da. Erakunde publikoek eta pribatuek klima aldaketan egiten dituzten jarduketak inskribatu ahal izango dituzte, eta titularrek hobariak jasoko dituzte. 5.000 biztanletik gorako udalerriek eta lurralde historikoek klima eta energia planak sortu beharko dituzte, euren eskumenen esparruan, lurraldeko helburuak lagunduz. 5.000 biztanletik beherakoek planak indibidualki edo eskualde mailan garatu ahal izango dituzte. Legea onartzen denetik bi urteko epea izango dute horretarako. Jarraipena egiteko Klima Aldaketaren Bulego bat sortuko da, helburuen betetze maila kontrolatzeko. Hori guztia justizia sozialean oinarrituta egitea dute helburu. Trantsizio bidezko eta jasangarria izatea nahi dute, kostuen eta kargen banaketa ekitatiboa kontuan hartuta, eta sektore ekonomiko, lurralde eta biztanle zaurgarrienei arreta jarriz, «trantsizioa desberdintasunen kausa izan ez dadin». Partaidetza bermatu nahi dute, batetik berdintasun terminoetan, eta bestetik gazteen ekarpenak jasoz. Parte hartze hori sustatzeko energia trantsizioaren eta klima aldaketaren Herritarren Batzarra sortzea aurreikusten du legeak, eta dekretu bidez arautuko ditu eraketa, antolamendua eta funtzionamendua. Udalerrietan ere sor litezke era honetako batzarrak, eta ekarpenak jasoko dituzte, eskumenak dituzten dagozkien organoei bidaltzeko. Eusko Jaurlaritzak aurrekontuen lege proiektuan ere jaso beharko du energia eta klima ikuspegia. Gainerako erakundeek aurrekontuetan diru sail hori sustatzea aurreikusten du legeak. Legebiltzarraren esku dago testua, eta ekarpenak jasotzeko epea ireki dute. «Hauteskunde kutsua» David Soto Elkarrekin-Podemos IUko legebiltzarkideak hauteskunde kutsua ikusi dio lege hau kanpainan aurkeztu izanari. Uste du «energia oligopolioen» mesedetan egiten duela, eta energia berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala ere ahal izan duen heinean atzeratu egin duela esan du, «multinazional energetikoen interesetara egokitzeko». |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228114/magnus-cort-nielsenek-irabazi-du-italiako-giroko-hamargarren-etapa.htm | Kirola | Magnus Cort Nielsenek irabazi du Italiako Giroko hamargarren etapa | Danimarkarra eguneko ihesaldian sartu da, eta azkarrena izan da esprintean. Hiru itzuli handietan nagusitu den 105. txirrindularia da | Magnus Cort Nielsenek irabazi du Italiako Giroko hamargarren etapa. Danimarkarra eguneko ihesaldian sartu da, eta azkarrena izan da esprintean. Hiru itzuli handietan nagusitu den 105. txirrindularia da | Magnus Cort Nielsen (Education First) nagusitu da gaur Italiako Giroko hamargarren etapan. Danimarkarra eguneko ihesaldian sartu da, azken metroetara iritsi da Derek Geerekin (Israel) eta Alessandro de Marchirekin (Jayco), eta erraz gailendu zaie biei.
Etapa irabazita, hiru itzuli handietan garaipena lortu duen 105. txirrindularia da: sei etapa irabazi ditu Espainiako Vueltan, bi Frantziako Tourrean, eta bat Giroan; atzokoa.
Laugarrenez ekitaldi honetan, ihesaldiak izkin egin dio tropelari. 51 segundora iritsi dira txirrindulari indartsu gehienak. Baina ez guztiak: seigarren sailkatuak, Aleksandr Vlasovek (Bora), Giroa utzi du, eta hamargarrenak, Jay Vinek (UAE), 11 minutu baino gehiago galdu ditu.
Gaurko arantza ateratzen saiatuko dira bihar esprinterrak, 11. etapan, Camaiore eta Tortona artean: 218 kilometroko saio laua da. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228115/bi-pertsona-hil-dira-orion-hilketa-matxista-batean.htm | Gizartea | Bi pertsona hil dira Orion, hilketa matxista batean | Arrantzale kalean gertatu da. Emakumezko bat eta gizonezko bat dira hildakoak. Urkullu lehendakariak baieztatu egin du gertaera hilketa matxista gisa ikertzen ari direla | Bi pertsona hil dira Orion, hilketa matxista batean. Arrantzale kalean gertatu da. Emakumezko bat eta gizonezko bat dira hildakoak. Urkullu lehendakariak baieztatu egin du gertaera hilketa matxista gisa ikertzen ari direla | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak oraintxe baieztatu du gaur Orion «deflagrazio» bat gertatu dela. Esan dute bi pertsona hil direla horren ondorioz, emakumezko bat eta gizonezko bat.
Arratsaldeko bost eta erdietan gertatu da, Arrantzale kaleko parkean. Hainbat lekukoren arabera, bi petardo lehertu izan balira bezalako soinua entzun da. Auzoek bi pertsona topatu dituzte, hilda, buruan zauriak zituztela.
Emakumezkoaren gorpua eserlekuan zegoen, eta gizonezkoarena, lurrean.
Ertzaintzak eremua hesitu du, eta gertaturikoa ikertzen ari da. Adierazi dutenez, litekeena da pertsona horietako batek zeraman lehergailua zartatu izana. Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi du bikotea izan zirela hildakoak.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak baieztatu egin du gertaera hilketa matxista gisa ikertzen ari direla, Basaurin EAJk eginiko mitin batean. Josu Erkoreka Segurtasun sailburua zegoen mitinean.
Albiste hau osatzen ari gara. Laster informazio gehiago.
Indarkeria matxista dela baieztatzen bada, tankera horretako lehen hilketa izango da aurten Euskal Herrian. Iaz lau andre hil zituzten bikotekideek, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik indarkeria matxistaren ondorioz 117 andrazko hil dira Euskal Herrian, eta 11 haur. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228116/iaz-883-preso-exekutatu-zituzten-azken-bost-urteetako-gehien.htm | Mundua | Iaz 883 preso exekutatu zituzten, azken bost urteetako gehien | Amnesty Internationalen arabera, hildakoen kopurua handitu egin da bigarren urtez jarraian. | Iaz 883 preso exekutatu zituzten, azken bost urteetako gehien. Amnesty Internationalen arabera, hildakoen kopurua handitu egin da bigarren urtez jarraian. | Amnesty Intenationalek (AI) bere azken txostenean jaso duenez, iaz 883 pertsona exekutatu zituzten munduan, 2021ean baino %53 gehiago. Iaz, hildakoen kopuruak nabarmen egin zuen gora hainbat herrialdetan, hala nola Iranen, Saudi Arabian eta AEBetan.
AIren esanetan, Txinaren kasuan, heriotza zigorraren erabilerari buruzko informazioa estatu sekretu gisa sailkatua dago. Estatus bera du zigor metodo honek Ipar Korean eta Vietnamen. Pekinek ez du daturik ematen exekuzioen inguruan, baina AIk salatu du urtero milaka pertsona hiltzen dituztela herrialdean.
Ekialde Hurbileko herrialdeak izan ziren iaz preso gehien hil zituztenak. Txina albo batera utzita, exekuzioen %90 Iranen, Saudi Arabian eta Egipton izan ziren. 576 pertsona hil zituzten iaz Iranen —2021ean 314—. Saudi Arabiak, berriz, 196 pertsona exekutatu zituen: azken hogeita hamar urteetako handiena izan zen kopuru hori.
2021arekin alderaturik, exekuzioak hirukoiztu egin dira Saudi Arabian. Urte hartan 65 pertsonei aplikatu zitzaien zigor gorena. Human Rights Watch GKEren esanetan, 2022ko matxoaren 12an, herrialdeak 81 pertsona exekutatu zituen. Hau da, egun bakar batean gainditu zen 2021eko erregistroa.
AIk iaz hogei herrialdetan dokumentatu zituen exekuzioak, 2021ean baina bi gehiagotan. Hainbat urtetako geldialdiaren ondoren, bost herrialdetan ekin zitzaion berriz heriotza zigorraren aplikazioari: Afganistanen, Kuwaiten, Myanmarren, Palestinan eta Singapurren. Haatik, 2021ean exekuzioak egin zituzten hiru herrialdek, Botswanak, Arabiar Emirerri Batuek eta Omanek, ez zuten inor hil 2022an.
AIk esan du iaz zenbait exekuziok nazioarteko legedia urratu zutela. Besteak beste, hiru pertsona hil zituzten publikoki, bat Afganistanen eta bi Iranen; bost lagun exekutatu zituzten Iranen adingabe zirela egindako delituengatik; buru edo adimen desgaitasunak zituzten pertsonak kondenatu zituzten AEBetan, Iranen, Japonian eta Maldivetan; eta Bangladesh eta Egipton heriotza zigorrak ezarri ziren akusatua bertan egon gabe.
Injekzio hilgarria, polemikaz inguraturik AEBetan
Herrialdeko heriotza zigorren kasuak aztertzen dituen Death Penalty Information Center Taldearen arabera, 2023a hasi zenetik 11 exekuzio egin dituzte AEBetan. Horietatik bost Texasen egin dutuzte, hiru Floridan, bi Missourin, eta bat Oklahoman. Injekzio hilgarria da gaur egun kondenatua exekutatzeko gehien erabiltzen den metodoa.
Exekuzio protokoloek berez hilgarriak izan daitezkeen hiru farmako segidan ematea aurreikusten dute. Konbinazio horren bidez anestesia eragin nahi da lehenik, eta bihotz-biriketako geldialdiaren ondoriozko heriotza gero.
Jarraitu beharreko prozedurak berak, nahaste hilgarrian erabilitako farmakoen egokitasunak eta zenbait kasutan erregistratutako sufrimendu handiko heriotza luzeek eztabaida sortu dute, ordea, azken urteotan.
Iaz AEBetako Heriotza Zigorrari buruzko Informazio Zentroak (DPIC) argitaratutako txosten baten arabera, exekuzioen herenek baina gehiagok huts egin zuten, edo «arazoz beterikoak» izan ziren.
NPR AEBetako irrati publikoak 200 autopsiari baino gehiagori egindako analisiaren arabera, injekzio hilgarriek gehienetan «min akutua» eta «itolarria» eragiten diote presoari, eta hil aurretik «izu handia» eragiten die.
Joan den astelehenean, AEBetako Auzitegi Gorenak arrazoia eman zion gasarekin exekutatzea eskatu zuen Alabamako preso bati. Estatuko agintariek ezarritako injekzio hilgarriaren ordez aukeratu zuen metodo hau. Iaz, estatu honetan, injekzio hilgarriaren bidezko hainbat exekuziok huts egin zuten. |
2023-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/228117/angulen-trafikoaren-aurkako-operazioan-atxilotutako-enpresari-bat-espetxeratu-dute.htm | Ekonomia | Angulen trafikoaren aurkako operazioan atxilotutako enpresari bat espetxeratu dute | Bordeleko (Frantzia) JIRS epaitegiak erabaki du enpresari gipuzkoarra espetxeratzea. Bidaxunen (Nafarroa Beherea) zegoen finkatuta, eta Euskal Herriko hainbat txokotan ditu egoitzak. | Angulen trafikoaren aurkako operazioan atxilotutako enpresari bat espetxeratu dute. Bordeleko (Frantzia) JIRS epaitegiak erabaki du enpresari gipuzkoarra espetxeratzea. Bidaxunen (Nafarroa Beherea) zegoen finkatuta, eta Euskal Herriko hainbat txokotan ditu egoitzak. | Joan den astean, angulen trafikoaren aurkako operazio bat egin zuten Bidasoaren alde bietan Espainiako eta Frantziako poliziek. Hogei pertsonatik gora atxilotu zituzten, eta, atzo gauean Frederique Porterie Bordeleko prokuradoreak adiearzitakoaren arabera, atxilotuetako bat espetxeratu zuten. El Diario Vasco-k argitaratutakoaren arabera, espetxeratuak San Bisentsen (Landak, Frantzia) zuen enpresa —Agirrebarrena Angulak—, baina beste egoitza batzuk zituen Euskal Herrian, Oiartzunen (Gipuzkoa) adibidez.
Antza denez, gipuzkoarra da espetxeratu duten enpresaria, baina Bidaxunen zegoen finkatuta. Frantziako 20 Minutes-en arabera, antolatutako talde kriminal batean parte hartzea egozten diete espetxeratuari eta beste lau ikerturi, baita etxekoak ez diren animalien edo haien produktuen jabetzagatik, garraioagatik eta transferentziagatik ere.
Frantziako hedabidearen arabera, sare horretako kideek Asiara esportatzen zituzten angulak, bizirik. 2010etik, Europako Batasunak debekatua du bere mugetatik kanpo angulak esportatzea, eta joan den urtean espezie horren kirol arrantza debekatu zuen. Izan ere, azken hiru hamarkadetan %75 murriztu da angularen presentzia Europan, eta galtzeko arriskuan dago.
Joan den urtean Europako Batasunak angularen kirol arrantza debekatu zuenez, Eusko Jaurlaritzak angularitza profesionalizatzeko urratsak egin zituen apirilean. 150 lizentzia profesional banatuko dituzte, eta angularen arrantza kontrolatzea lortu nahi dute horrekin. Joan den urtean, kirol lizentziak soilik banatzen zirenean, 700 eman zituen Jaurlaritzak. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228146/kanoiak-ebakita-zeuzkan-eskopeta-bat-erabili-zuen-hiltzaileak-bikotekide-ohia-hiltzeko-orion.htm | Gizartea | Kanoiak ebakita zeuzkan eskopeta bat erabili zuen hiltzaileak bikotekide ohia hiltzeko Orion | Bikotekide ohia hil ostean bere buruaz beste egin zuen gizonezkoak kalean, parke batean alboan. | Kanoiak ebakita zeuzkan eskopeta bat erabili zuen hiltzaileak bikotekide ohia hiltzeko Orion. Bikotekide ohia hil ostean bere buruaz beste egin zuen gizonezkoak kalean, parke batean alboan. | Bi lagun hil ziren atzo arratsaldean Orion (Gipuzkoa), tiroketa baten ondorioz. Gizonak, ustezko hiltzaileak, kanoiak moztutako eskopeta bat erabili zuen bikotekide ohia hiltzeko; litekeena da jarraian bere buruaz beste egin izana. Emakumeak 50 urte zituen. Kale erdian izan zen hilketa, jendea erruz ibili ohi den parke baten ondoan. Lehen zantzuen arabera, gizona emakumearengana gerturatu zen, eta, hitzik egin gabe, tiro egin zion zuzenean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak atzo ilunabarrean jakinarazi zuen indarkeria matxista dela ikertzen ari diren hipotesi nagusia, eta, gaur goizean, Segurtasun sailburu Josu Erkorekak berak, Erandioko polizia etxean egindako agerraldi batean, baieztatu du gizonak eskopeta batekin hil zuela andrea, ikerketen lehen emaitzen arabera.
Erkorekaren arabera, andrearekin geratuta zegoen gizona, eta ikusi orduko tirokatu zuen. Berehala egin zuen bere buruaz beste gero. Eskopeta gizonak berak manipulatu zuela azaldu du. Armak izateko baimena bazuen. Gizonak ez zuen indarkeria matxistarekin lotutako aurrekaririk, Segurtasun Sailaren arabera.
Datu gehiago ere jakinarazi ditu Erkorekak; adibidez, esan du gizonak aitarengandik jasoa zuela eskopeta. Ertzainek hasieran «deflagrazio» bati buruz zergatik hitz egin zuten ere azaldu du; esan du hainbat lekukok «kaxa txuri» bat aipatu zutela, eta entzun zen soinuak ere leherketaren hipotesia sorrarazi zuela. Etxean egindako lehergailu bat izan zitekeela esan zen. Horiek horrela, sailburuaren arabera, Ertzaintzan lehergailuekin diharduen unitateko kideak ere joan ziren hilketa jazo zen tokira. Polizia zientifikoko agenteak heldu arte inor ezin izan zen tokira hurbildu: prozedurek hala agintzen dutela zehaztu du Segurtasun sailburuak, eta horrek ere eragin zuela okerreko hipotesia. Izan ere, gizonaren gorpua mugitu arte ezin izan zuten argitu han ez zegoela kaxa bat: eskopeta bat zen.
Hildakoari eta hiltzaileari buruzko datuak ere zabaldu dira gaur. Biktimak bi seme-alaba zituen. Gazteak dira biak; adin nagusikoa bat, eta oraindik adingabea bestea.
Baieztatu da, gainera, andreak eta gizonak harreman afektiboa etena bazuten ere, geratuta zeudela astearte arratsaldean; orain, ikertzaileak argitzen ari dira zergatik zeuden elkarrekin geratuta. Banku batean eserita zegoen emakumea, liburu bat leitzen, gizona noiz azalduko zain.
Larritasuna
Gertaera 17:30 inguruan jazo zen. Hainbat lekukoren arabera, bi petardo lehertu izan balira bezalako soinua entzun zen. Auzokoek bi pertsona topatu zituzten hilda, buruan zauriak zituztela. Emakumezkoaren gorpua eserleku batean zegoen, eta gizonezkoarena, lurrean. Ertzaintzak eremua hesitu zuen, eta gertaturikoa ikertzen hasi zen. Gorpuak atzo iluntzean eraman zituzten, eta gaur goizean zabaldu dute kalea, ingurua garbitu eta gero.
Momentu latzak izan ziren inguruan, jende asko baitzebilen, eta ezuste handia izan baitzen. Urkulluk Basaurin EAJk eginiko mitin batean (Bizkaia) baieztatu zuen indarkeria matxistako kasu baten moduan ikertzen ari direla gertaera. Minutu bateko isilunea egin zuten.
Aurreko kasuak
Iaz, lau emakumezko hil zituzten bikotekideek Euskal Herrian, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik, indarkeria matxistaren ondorioz 117 andrazko hil dira Euskal Herrian, eta 11 haur.
Sara Pina izan zen lehen hildakoa iaz, 38 urteko emakumezko bat. Tuteran hil zuen bikotekideak (Nafarroan), etxean. Agertzen ez zela-eta, bila joan zitzaizkion gertukoak, eta hantxe aurkitu zuten, hilotz. Apirilaren 26an, Felisa S.P. hil zen Gurutzetako erietxean, Barakaldon (Bizkaia). 90 urte zituen, eta erietxera eraman zuten min hartuta; zauriak tratu txarrekin lotu zituzten osasun profesionalek, eta handik aste batzuetara semea atxilotu zuten. Irailean, Maria Luisa Larrañaga hilotz agertu zen Benidormen (Herrialde Katalanak); senarra auto istripu batean hil zela esatera joan zitzaizkion, eta orduan aurkitu zuten. 68 urte zituen, eta sortzez Soraluzekoa zen (Gipuzkoa).
Urte amaieran gertatu ziren azken bi hilketak. Abenduren 19an, Maria del Carmen Ruiz Huerta hil zen, Zaragozan; gero jakin zen Corteskoa zela (Nafarroa). Senarrak berak jo zuen Poliziarenera, emaztea hil zuela esanez. Abenduren 28an, Rebeca Huayta Huacan hil zuen bikotekideak. Bilboko San Frantzisko auzoan taberna bat zuten, eta hantxe aurkitu zuten, hilotz. 45 urte zituen. Hilketa guztiek izan zuten instituzioen arbuioa, eta mugimendu feministak ere salatu zituen. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228147/parisko-apelazio-auzitegiak-berretsi-egin-du-sarkozyri-ezarritako-hiru-urteko-kartzela-zigorra.htm | Mundua | Parisko Apelazio Auzitegiak berretsi egin du Sarkozyri ezarritako hiru urteko kartzela zigorra | Frantziako presidente ohiak ez du espetxera joan beharko, auzitegiak aukera eman baitio zigorra etxean betetzeko zaintza elektronikorako eskumuturrekoarekin. | Parisko Apelazio Auzitegiak berretsi egin du Sarkozyri ezarritako hiru urteko kartzela zigorra. Frantziako presidente ohiak ez du espetxera joan beharko, auzitegiak aukera eman baitio zigorra etxean betetzeko zaintza elektronikorako eskumuturrekoarekin. | Parisko Apelazio Auzitegiak gaur berretsi du duela bi urte Nicolas Sarkozy presidente ohiari ezarritako zigorra. Hiru urteko espetxealdia ezarri diote estatuburu izandakoari, baina haietako bi ez ditu bete beharko. Geratzen den urtebetea ere ez du espetxean igaro beharko; izan ere, auzitegiak etxean egiteko aukera eman dio, eskumuturreko elektronikoarekin. Bismouth auzia esaten diote auzi honi, 2014an jakin baitzuten Frantziako presidente ohiak beste linea bat zuela kontratatua Paul Bismouth izena erabilita; zenbaki hori erabili zuen abokatuarekin gaiari buruz hitz egiteko, akusazioaren arabera. Sarkozyk jada iragarri du Frantziako Kasazio Auzitegira joko duela, erabakia bertan behera uzteko.
Estatuburu ohia 2021eko martxoan zigortu zuten, 2014an —presidentetza utzi eta bi urtera— egindako delitu batengatik. Haren abokatu Thierry Herzogi eta Kasazio Auzitegiko epaile izandako Gilbert Aziberti ere zigor berberak jarri zizkieten. Epaileek frogatutzat jo dute Frantziako presidente ohiak ordu hartan zin egin ziola Aziberti ahal zuena egingo zuela Monakoko postu garrantzitsu bat lor zezan hark, trukean berari buruz sekretupean zegoen informazio bat helarazten bazion; Christine Mee epailearen arabera, «ustelkeria itun bat» egin zutela dioten froga argiak egon dira.
Sarkozyk jakin nahi zuen zertan zen 2007. urteko presidentetza hauteskundeetako kanpainaren ikerketa, finantzaketa irregularrari buruzkoa eta bere kontrakoa. Ustez, garai hartan eskuindarren hautagai izan zenari dirua eman zion Muammar Gaddafi Libiako agintaria zenak.
Auzitegiak zigortuari leporatu dio «[Frantziako] Errepublikako presidente ohiak estatutua eta karguan zegoenean osaturiko harreman politiko eta diplomatikoen sarea erabili izana bere interes pertsonalen zerbitzura izandako epaile bat saritzeko». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.