date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2020-11-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228148/urkuluko-dorrea.htm | albisteak | Urkuluko dorrea | Erromatarren garaiko dorre hau Akitania konkistatzeagatik eraikitako trofeo-dorre bat da. | Urkuluko dorrea. Erromatarren garaiko dorre hau Akitania konkistatzeagatik eraikitako trofeo-dorre bat da. | Urkulu mendia Euskal Herrian dugun mendi berezienetako bat da. Ez da oso altua, eta ez dauka silueta ederrik ere, baina haren tontorrean erromatarrek eraikitako dorre bat dago, eta horrek egiten du mendizaleentzat erakargarri. Hara igotzeko, hainbat abiapuntu daude. Errazena Arnoztegiko lepotik (Nafarroa) abiatzea da. Guk, ordea, Aezkoa aldetik igoko dugu, Azpegiko aterperaino igota. Mendizale asko, normalean, Orbaizetako Olatik abiatzen dira, baina lehen zatia asfaltaturik dagoenez, egokiagoa da Espainiako Koroaren arma fabrika atzean utzi, eta ibilgailuz igotzea Azpegiko aterperaino dagoen errepide tartea. Aterpearen aurrean dagoen iturri ederrean kantinplorak beteko ditugu, eta martxan jarriko gara. Lehen metro gutxi batzuk errepidean egin eta berehala, ezkerraldera joko dugu mendian sartzen den bidetik. Denbora gutxi beharko dugu Azpegiko bi trikuharrien ondora heltzeko. Belarretan bide nagusia bilatu, eta ezkerraldean dagoen muino batean, Aramuñoko Ama Birjinaren irudi zuria ikusiko dugu haitz baten gainean. GR-12 ibilbidearen (Euskal Herriko ur mugaren ibilbidea) seinale zuri-gorriekin bat egingo dugu, eta ez ditugu utziko Arnoztegiko lepora heldu arte. Aurrez, Sorozabalgo lepora igoko gara, eta gertu dauden megalitoak bisitatuko ditugu. Bidera itzuli, eta bide zabaletik Arnoztegiko leporaino joango gara. Aurrez aurre, Urkuluko dorre berezia ikusiko dugu, eta GR-12a gure ezkerrera utziz, aldapa pikoari ekingo diogu. Belarretan marrazten den xendatik erraz igoko gara gainaldera, eta gertu izango dugu erromatarrek eraikitako dorre ezaguna. Azken aldapatxoa igo, eta kito. Lehenik eta behin, dorrea bisitatuko dugu, eta gero, gertu dagoen tontorrera joango gara. Jean-Luc Tobie arkeologoak erromatarren garaikoa zela esan zuen 1976an, Akitania konkistatzeagatik eraikitako trofeo-dorre bat. 1990ean, indusketa lan batzuk egin zituzten, eta Maria Angeles Mezkiritz historialariak han aldare bat aurkitu zuenez, dorrearen jatorri erromatarra berretsi zuten. Dorretik gertu, XVIII. mendeko gotorleku bat dago, 1793ko Konbentzio Gerran erabilitakoa. Haren jatorri erromatarra zalantzan jarri ohi dute batzuek. Ez dute uste trofeo-dorre bat denik: batetik, hormak ezohikoak direlako, eta, bestetik, zeramika arrastorik ez dutelako aurkitu. Gainera, handik ez zen galtzada nagusirik pasatzen. Edonola ere, leku ederra da, eta hango ikuspegia, paregabea. Primeran ikusten da Donibane Garazitik Orreaga aldera doan Donejakue bidea, eta baita Pirinioak zeharkatzen zituzten bide zaharrak ere. Panoramika honetaz pixka bat gozatu ostean, hogei bat metrora dagoen tontorrera joango gara, eta Nafarroa Behereko lurren paisaiaz gozatuko dugu han. Itzulerako bidea mendiaren gandorretik egingo dugu, xendari jarraituz. Jaisten hasiko gara, eta bideak gandorra utzi, eta Soroluzeko lepo aldera amiltzen den belazetik jaistera gonbidatuko gaitu. Lepora heldu orduko, igotzeko hartu dugun bidea gure eskuinera utzi, eta ezkerretik ateratzen den xenda hartuko dugu. Zaldiek, behiek eta artaldeek egindako bideak ikusiko ditugu, eta edozein aukeratuta ere, erraz iritsiko gara errepidearen ondora, Azpegiko nekropoli megalitikora, hain zuzen ere. Harrespil batzuk eta zutarri bat ikusteko aukera izango dugu. Abiapuntua gertu izango dugu. Horretarako, errepidea gure eskuinean utzi, eta paraleloan belarditik jaitsiko gara, aterperaino. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228150/euskalteli-datuak-lapurtu-dizkio-hacker-talde-batek-eta-xantaia-egin.htm | Ekonomia | Euskalteli datuak lapurtu dizkio hacker talde batek, eta xantaia egin | Euskalteli 100 gigabyte informazio blokeatu dizkio hacker taldeak, eta haren filial Mundo-R-ri, berriz, 3 terabyte. | Euskalteli datuak lapurtu dizkio hacker talde batek, eta xantaia egin. Euskalteli 100 gigabyte informazio blokeatu dizkio hacker taldeak, eta haren filial Mundo-R-ri, berriz, 3 terabyte. | Euskaltelen alta eta erregistroen sistemak pirata informatikoen eraso bat jasan zuen ustez joan den astean. Hala argitaratu du hacker taldeak dark web deituriko sarean dagoen blog batean, LockBit 3.0 Leak Data blogean; hainbat hedabide espezializatuk eman dute zibererasoaren berri, Xatakak eta Genbetak, esaterako. Zibererasoaren berri emateaz gain, blog horretan datu baseen pantaila argazkiak jarri dituzte. Antza denez, Euskalteli 100 gigabyte informazio blokeatu dizkiote, eta Mundo-R-ri —Euskaltelen mendeko enpresa bat da—, berriz, 3 terabyte.
Ikusi gehiago: Zer dago datuen ziberbahiketen atzean?
Espezializatutako hedabideek adierazi dutenaren arabera, ransomware eraso bat izan da. Malware —programa gaizto— baten bidez egiten den eraso bat da: enpresako langileei galarazi egiten die beren datu baseetan sartzea, eta dirua eskatzen dute desblokeatzearen eta informazioa ez zabaltzearen truke. Astelehenean egin zituzten erasoak, eta atzerako kontaketa bat jarri zuten aipatutako blogean: enpresek hiru aste dituzte ordaintzeko.
El Correo-ren arabera, Euskaltelek dio «arazo tekniko» batzuk antzeman dituztela, baina diote zerbitzu guztiek «normaltasun osoz» funtzionatzen dutela. Antza denez, erasoa joan den ostegunean gertatu zen, baina, segurtasun kopiei esker, igandean zerbitzua berrezartzea lortu zuen Euskaltelek. Zerbitzua berrabiarazi ostean, astelehenean, hackerrek ustez xantaia egin zuten, eta ekainaren 5ean bukatuko da ordaintzeko epea. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228151/lgtbifobiaren-kontrako-hainbat-agerraldi-eginen-dituzte-gaur-euskal-herrian.htm | Gizartea | LGTBIfobiaren kontrako hainbat agerraldi eginen dituzte gaur Euskal Herrian | Villabonako eta Zizurkilgo udalek elkarretaratzea eginen dute asteburuko eraso homofobo eta arrazista salatzeko | LGTBIfobiaren kontrako hainbat agerraldi eginen dituzte gaur Euskal Herrian. Villabonako eta Zizurkilgo udalek elkarretaratzea eginen dute asteburuko eraso homofobo eta arrazista salatzeko | LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna den heinean, Euskal Herriko hiri, herri eta auzoetan ekintza andana eginen dituzte gaur. Santurtzin (Bizkaia) eta Zarautzen (Gipuzkoa), adibidez, ekintzak eta agerraldi instituzionalak eginen dituzte. Eginen diren agerraldietan parte hartzeko deia egin du EHGAMek: «Askatasunez eta bizitzeko behar ditugun baldintza materialekin biziko garen etorkizuna dugu xede, eta, horretarako, Euskal Herrian egunez egun sexu askapenerantz pausoak ematen jarraituko dugu».
Adierazi dutenez, ez dira hogei urte baino gehiago pasatu gaurko eguna mobilizazio egun bilakatu zenetik, eta hori baino lehenago hamarkada anitz pasatu zituzten indarkeriak salatzen, eta horiek desagerrarazteko beren gorputzak jartzen. «Horregatik, gaurkoan gogoan izan nahi dugu LGTBIfobiagatik jada gure artean ez dauden disidente sexual oro, LGTBIfobiaren ondorioz bizitzeko baldintza materialez desjabetuak (izan) garenak, eta baita egunerokotasunean LGTBIfobia sotilena pairatzen dugunak ere», borobildu dute.
Eraso horien guztien atzean pertsonak daudela erran dute, eta indartu egiten direla «komunikabide eta instituzioetan entzuten dituzten gorroto diskurtsoekin». Hortaz, ezinbertzekoa zaie jarrera horiei aurre egitea, ez banako gisa bakarrik, baizik eta baita sistema eta instituzio arduradun gisa ere. Hala, klase politikoari mezu bat igorri diote: «LGTBIfobia zuen ardura ere bada, eta, ondorioz, hori desagerrarazteko eta eragindako mina erreparatzeko, ezinbestean sexu askapen mugimendua entzun behar duzue». Funtsean, «posizionamendu argi bat» eskatu diete.
Elkarretaratzea Villabonan
Villabonan eraso zioten bikoteari eta bikotekideetako baten izebari «besarkada estuena» bidali diete: «Gaurko eguna gure gorputzetan dauzkagun orbain, zauri eta min horiek laztandu eta zaintzeko eta horien egileak direnak seinalatzeko eguna da! Aski dela esateko eguna da!». Villabonako eta Zizurkilgo udalek elkarretaratzera deitu dute gaur eguerdirako; Nerea Melgosa Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua ere bertan egonen da. Bi udalek, Arartekoak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak erasoa gaitzetsi dute.
Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren biktimak; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan zen bikotea, eta orduan hasi ziren jipoiak. Herenegun jarri zuten salaketa. Erasoaren ondorio nabarmenenak mutiletako batek ditu: zauri bat du buruaren atzealdean, sudurra berriz osatu behar izan diote, eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat. Biktimek diote «beldur» direla, erasotzaileek badakitelako salaketa jarri dutela. Adierazi dutenez, beraiek ez zuten deus ere egin jipoia jasotzeko; «bat-batean» gertatu zen.
Ikusi gehiago: Ikusgunek dio eraso LGTBIfobo gehienak toki publikoetan direla |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228152/fiskaltzak-artxibatu-egin-du-eh-bildu-legez-kanporatzeko-eskatzen-zuen-salaketa.htm | Politika | Fiskaltzak artxibatu egin du EH Bildu legez kanporatzeko eskatzen zuen salaketa | Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketa itxi egin du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak. | Fiskaltzak artxibatu egin du EH Bildu legez kanporatzeko eskatzen zuen salaketa. Dignidad y Justicia elkarteak jarritako salaketa itxi egin du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak. | Fiskaltzak ondorioztatu du Espainiako Auzitegi Nazionalak bere garaian zigortutako EH Bilduko 44 hautagaiek zigor osoak beteak dituztela eta ez dagoela arrazoirik hurrengo udal hauteskundeetara aurkezten ez uzteko. «Ez dago zirkunstantziarik hauteskundeetara aurkeztea eragozten dienik», dio oharrak. Fiskaltzaren arabera, «ez dago hautatuak izateko eskubidea urratzeko zantzurik».
Horrenbestez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak erabaki du Dignidad y Juticiak jarritako salaketa artxibatzea. Salaketa horrek, gainera, EH Bildu legez kanpo uzteko prozesua hasteko deia egiten zuen. Fiskaltzak ohartarazi du Hauteskunde Batzordeek ebatzi behar dutela hautagaitzen legezkotasunari buruz. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228153/talgok-alemaniarako-56-trenetarako-bagoiak-egingo-ditu-ribabellosan.htm | Ekonomia | Talgok Alemaniarako 56 trenetarako bagoiak egingo ditu Ribabellosan | Deutsche Bahnek handitu egin du abiadura handiko trenen 2019ko eskaera bat. Talgok inoiz lortutako kontraturik handiena da, 1.400 milioi eurorena. | Talgok Alemaniarako 56 trenetarako bagoiak egingo ditu Ribabellosan. Deutsche Bahnek handitu egin du abiadura handiko trenen 2019ko eskaera bat. Talgok inoiz lortutako kontraturik handiena da, 1.400 milioi eurorena. | Aldi luze baterako lana bermatua dute Talgok Ribabellosan (Erriberabeitia, Araba) duen fabrikan. Alemaniako Deutsche Bahn (DB) tren konpainia publikoak abiadura handiko beste 56 tren egiteko eskatu dio Talgori, 1.400 milioi euroren truke. Tren horietako bakoitzak hamazazpi bagoi izango ditu, eta Ribabellosako lantegian egingo dira.
2019an, gehienez abiadura handiko ehun tren egiteko kontratua sinatu zuten Deutsche Bahnek eta Talgok, baina hasieran 23 egiteko eskatu zion. Bagoi horiek egiten ari dira gaur egun Ribabellosan, eta 2024ean jarriko dira martxan.
Talgok azaldu duenez, Talgo 230 plataformakoak dira DBrentzat egingo dituen trenak, eta ICE L markarekin ibiliko dira, Alemania osoan ez ezik, baita nazioarteko bide batzuetan ere; Berlin-Amsterdamen, esaterako.
Tren bakoitzak 562 bidaiarirentzako lekua du: 85 lehen klasean, eta 477 bigarrenean. Azken bagoiak gidatzeko baimena ere izango du, geltoki barruko mugimenduak errazteko.
Inoizko kontraturik handiena
«Deutsche Bahnen eskaera konpainiaren historiako handiena da, eta erakusten du operatzaileak konfiantza duela geure trenek Alemaniako merkatura eramango dituzten berrikuntzetan», nabarmendu du Carlos Palacio Oriol Talgoko presidenteak.
Euskal jatorriko ingeniari batek (Alejandro Goikoetxeak) eta enpresaburu batek (Jose Luis Oriol) 1942an sortutako enpresa bat da Talgo, eta Oñatin (Gipuzkoa) egin zuten lehen trenaren zati bat. Egoitza, ordea, Madrilen dauka, eta han du lokomotorrak egiten dituen fabrika ere. Ribabellosan 700 langile inguru ditu. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228154/kartzelan-sartu-dute-xabier-sanchez-jaurlaritzako-kargudun-ohia-de-miguel-auziagatik.htm | Politika | Kartzelan sartu dute Xabier Sanchez Jaurlaritzako kargudun ohia, 'De Miguel auziagatik' | Auzi horrengatik kartzelan sartu duten lehen kondenatua da. Kultura Saileko Gazteriarako eta Ekintza Komunitariorako zuzendaria zen Jaurlaritzan. | Kartzelan sartu dute Xabier Sanchez Jaurlaritzako kargudun ohia, 'De Miguel auziagatik'. Auzi horrengatik kartzelan sartu duten lehen kondenatua da. Kultura Saileko Gazteriarako eta Ekintza Komunitariorako zuzendaria zen Jaurlaritzan. | Espetxeratu egin dute De Miguel auziagatik kondenatuetako bat: Xabier Sanchez Robles, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazteriarako eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohia. Atzo sartu zen Zaballako espetxean (Araba), eta, horrela, kasu hori dela-eta kartzelaratu duten lehenengo zigortua da.
Sanchezek zazpi urte eta hilabete bateko espetxe zigorra du, ustelkeriarekin lotutako hainbat delitugatik.
Espainiako Auzitegi Gorenak martxoaren 15ean eman zion Arabako Probintzia Auzitegiari De Miguel auziko zigorren berri. Espetxean aurkezteko hamar eguneko epea ezarri zien EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Miguel, Koldo Otxandiano eta Aitor Telleriari, baita Sanchezi ere. Hala eta guztiz ere, ebazpena ez zen irmoa, eta zigortuek indultu partziala eskatu zuten. Saio ustelak izan ziren, ordea, auzitegiak atzera bota baitzituen. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228155/mendi-martxak-bete-betean.htm | albisteak | Mendi martxak bete-betean | Iraupen luzeko mendi martxen egutegia unerik gorenean da. Asteburuero bada bat edo bi. Asteburu honetan, adibidez, Karrantza Harana 18. mendi ibilaldia, Gasteiz Mendi taldearen 41. iraupen-ibilaldia eta Urretxu-Zumarragako 25. Iñaki Beitia mendi martxa egingo dira. | Mendi martxak bete-betean. Iraupen luzeko mendi martxen egutegia unerik gorenean da. Asteburuero bada bat edo bi. Asteburu honetan, adibidez, Karrantza Harana 18. mendi ibilaldia, Gasteiz Mendi taldearen 41. iraupen-ibilaldia eta Urretxu-Zumarragako 25. Iñaki Beitia mendi martxa egingo dira. | Larunbatean, maiatzak 20, Karrantza Harana 18. mendi ibilaldia egingo da, Euskal Mendizale Federazioaren iraupen luzeko zirkuituko mendi martxen artean. Hiru ibilbide izango dira aukeran: luzeak 40 km eta 2.580 metroko goranzko desnibela izango ditu, eta irteera eta helmuga Concha auzoan izango dira. Martxa 07:30ean hasiko da, eta kontroleko txartelak 06:30ean jaso ahal izango dira. Partaideek gehienez ere 10 ordu izango dituzte ibilaldia osatzeko.
Ibilaldi ertainak 27 km eta 1.750 metroko goranzko desnibela izango ditu. Irteera 08:30ean izango da Concha auzotik bertatik, eta txartelak 07:30etik aurrera jaso ahal izango dira. Azkenik, ibilaldi motzak 15 kilometro eta 700 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbide laburrekoak 09:30ean abiatuko dira.
Izen emateak zirkuituaren webgunearen bidez egin behar dira, eta ibilaldiaren egunean ere izena emateko aukera izango da, abiapuntuan bertan. Aldez aurretiko izen ematea: federatuak 13 €, federatu gabeak 15€ eta ibilaldiaren egunean bertan: 20 €. Izena ematen duten lehen 400 mendizaleek probaren oroigarria jasoko dute.
Antolatzaileek, Karrantza Harana Mendi Taldeko kideek, nabarmendu dute martxa hau «aukera paregabea» dela Bizkaiko ibar zabalenean barneratzeko. «Era askotako paisaiak, bidezidorrak, gailurrak eta ikuspegiak eskaintzen ditu Karrantzak, eta txango luzeak horiez guztiez gozatzeko aukera ezin hobea eskaintzen du».
Igandean, maiatzak 21, berriz, Gasteiz Mendi taldearen 41. iraupen ibilaldia egingo da. Gesaltza Añana herritik (560 m) abiatuko da martxa, eta bertan bukatuko. Kasu honetan ere hiru ibilaldi izango dira aukeran. Luzea (47,20 km eta 2.032 metroko goranzko desnibela), goizeko 7:00etan abiatuko da Udaletxeko plazatik. Ibilbidea, hauxe: Gesaltza Añana (560 m), Tuesta, Villamaderne, Peña Mocha (932 m), Ginea (710 m), Montemayor (1104 m), Ormijana (620 m), Arbigano (600 m), Paul, Somo (902 m), Caicedo de Yuso aintzira (660 m), Gesaltza Añana (560 m). Gehienezko denbora: 11 ordu, eta gutxieneko denbora: 7 ordu
Martxa laburra (26,80 km eta 1.286 m+) goizeko o8:00etan abiatuko da. Ibilbidea: Gesaltza Añana (560 m), Basquiñuelas, Cantoblanco (1006 m), Arbigano (600 m), Paul, Somo (902 m), Caicedo de Yuso aintzira (660 m), Gesaltza Añana (560 m). Partaideek gehienez 5 eta 7 ordu artean osatu beharko dute ibilbidea.
Azkenik, martxa txikia (10 km), haur eta mendizale guztientzat egokia, 09:00etan abiatuko da.
Gasteizko martxan ezingo da izenik eman ibilaldiaren egun berean. Dortsalak Gasteiz Mendi Elkartean jaso beharko dira (Pintoreria 74 behea) edo bestela igandean bertan, abiatu baino ordu erdi lehenago.
Iñaki Beitiaren omenezko 25. mendi martxa Urretxu-Zumarragan
Igandean bertan, Iñaki Beitiaren omenenezko iraupen luzeko mendi martxaren 25. edizioa egingo da Urretxu-Zumarragan. Ohi bezala, hitzordua Areizaga-Kalebarren Plazan izango da, 07:00etan. Aurtengo edizioan 32 km izango ditu martxak eta 1.700 metroko goranzko desnibela. Izen emateak (8,00 €) Zumarragako Ispilla Kiroldegian, Urretxuko Aldiri Kiroldegian eta Ostadar Mendi Taldearen egoitzan egin daitezke, eta martxaren egun berean ere izango da horretarako aukera, abiapuntuan bertan, 10 € ordainduta. Aurten, gazte talde bat prest agertu da antolakuntza lanak bere gain hartzeko, eta, beraz, ondo bidean, Iñaki Beitiaren omenezko mendi martxak badu etorkizuna. Informazio guztia, martxaren webgunean.
Datorren asteburuan Bastidan, Tolosan eta Baztanen
Hurrengo asteburuan, berriz, ez bat eta ez bi, hiru ibilaldi izango dira. Larunbatean, XXX. Kantabria Mendilerroa Zeharkaldia egingo da, Bastidatik Lantziegora (Araba). Ibilaldi luzeak 41 km eta 2.675 metroko desnibel metatua izango ditu. Irteera: 07:00etan Lantziegoko frontoi berritik. Informazioa eta izen emateak zirkuituaren webgunean.
Larunbatean bertan, maiatzak 27, Araxesko XIV. Itzulia egingo da Tolosako Amarotz auzoan. Amarotz auzoaren 50. urteurrena dela eta, mendi martxa berreskuratzea erabaki du Amarozko Mendi Elkarteak, eta Euskal Mendizale Federazioak iraupen luzeko ibilbideen zirkuituan sartu du. Itzuli luzeak (42 km eta 1.600 m+) ohiko ibilbidea izango du: Amarotz, Altzo, Otsabio, Añi, Zarateko lepoa, Azkarate, Arribe, Santa Barbara, Gorriti, Ulizar, Uli, Gaztelu, Leaburu, Amarotz. Irteera goizeko 07:00etan izango da Amarozko estalpe berritik.
Ibilbide laburrak (26 km, 1.000 m+) Amarotz, Altzo, Otsabio, Añi, Altzo, Amarotz ibilbidea osatuko du.
Izen emateak (13 € luzea eta 10 € laburra) zirkuituaren webgunean egin ahal izango dira, baita irteera egunean bertan ere, abiatu baino ordu erdi lehenago, 2 euro gehiago ordainduta. Zeharkaldia bukatzean, parte hartzaileek otordu goxoa izango dute, bertako sagardoarekin.
Igandean, maiatzaren 28an, azkenik, XXVIII. Baztango Mendi Itzulia izango da Baztango Mendigoizaleak taldeak antolatuta. Ibilbide luzeak 30 km eta 2.000 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbidea, hauxe: Irurita, Ariztegi, Urkizte (690m), Bailei, Dendaiteko borda (945), Astabizkar (1128), Meaka (636m), Atremin, Kalañen borda, Irurita. Ibilbide laburrak, berriz, 21 km eta 1.300 metroko goranzko desnibela izango ditu. Ibilbide luzekoak 07:00etan abiatuko dira, eta laburrekoak ordu erdi geroago.
Izen emateak zirkuituaren webgunean egin daitezke, eta egunean berean, goizeko 06:15etik goiti Iruritan. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228156/gerra-hegazkinak-emateko-promesa-laquohasiera-on-batraquo-da-zelenskiren-esanetan.htm | Mundua | Gerra hegazkinak emateko promesa «hasiera on bat» da, Zelenskiren esanetan | Erresuma Batuaren arabera, Herbehereekin adostu du nazioarteko koalizio bat sortzea, Ukrainari F-16 abioiak emateko. Kieven esanetan, aurten eratuko dute. | Gerra hegazkinak emateko promesa «hasiera on bat» da, Zelenskiren esanetan. Erresuma Batuaren arabera, Herbehereekin adostu du nazioarteko koalizio bat sortzea, Ukrainari F-16 abioiak emateko. Kieven esanetan, aurten eratuko dute. | Mendebaldeak aurrera jarraitzen du Ukrainako gerra koskaz koska estutzen. Nahiz eta hilabete batzuk lehenago esaten zuen ez zuela urrats hori egingo, urtarril amaieran onartu zuen Ukrainako armadari erasorako tankeak ematea. Eta, orain, ateak guztiz zabaldu dizkio gerra hegazkinak entregatzeari, Erresuma Batuak atzo gauean jakinarazi baitzuen adostu duela Herbehereekin nazioarteko koalizio bat sortzea Kievi molde horretako abioiak emateko, F-16ak hain zuzen. Eta Volodimir Zelenski pozik agertu da. Izan ere, hilabeteak daramatza eskaera hori egiten. «Koaliziorako hasiera on bat da. Eskerrik asko guztioi», nabarmendu zuen Ukrainako presidenteak atzo, gauero plazaratu ohi duen diskurtsoan, eta erantsi Frantziak ere babesten duela planteamendu hori. Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak hango hedabide batean adierazi duenez, aurten sortuko dute koalizioa, eta nabarmendu du F-16ak direla beren «lehentasuna», baina ez dituztela bestelako ereduak baztertzen.
Zelenskik berak Europan bira bat egin du azken egunetan, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeen laguntza militar handiagoa biltze aldera. Frantziak, Italiak, Alemaniak eta Erresuma Batuak adierazi zioten behar beste denboraz babestuko dutela, eta Londresek iragarri zuen, gainera, irismen luzeko misilak emango dizkiola Ukrainari. Iazko otsailean inbaditu zuen Errusiak Ukraina, eta aintzat hartu behar da Kievi arma astunak ematea zeharkatu ezinezko marra gorritzat zeukatela aliatuek ondorengo hilabeteetan.
Ikusi gehiago: Ukrainako armadari tankeak ematea adostu du Mendebaldeak
Baina gerra luzatu ahala, iritziz aldatuz joan dira, oro har, Mendebaldeko herrialdeak. Joe Biden AEBetako presidenteari urtarril amaieran galdetu zioten ea mahai gainean ote zegoen Ukrainari gerra hegazkinak ematea, eta «ez» erantzun zuen, irmo. Pare bat aste geroago, Erresuma Batuak iragarri zuen hasiko zela Ukrainako pilotuak NATOren «teknika estandarretan» entrenatzen, eta Mendebaldeko aliantza militarrak berak azpimarratu zuen ez zela marra gorri bat Kievi gerra abioiak ematea.
Horren guztiaren ondorio da Downing Streeteko 10. zenbakiak erabakia iragartzeko atzo gauean kaleratutako oharra. Europako Kontseilua Islandian egiten ari den goi bileran lehen jardunaldia bukatu eta gero zabaldu zuen. «Lehen ministroak eta Rutte lehen ministroak [Mark, Herbehereetakoa] adostu dute elkarrekin lan egingo dutela nazioarteko koalizio bat sortuz Ukrainari aireko borrokarako gaitasuna emateko. Babes osoa jasoko du: formakuntzarekin hasi, eta F-16 hegazkinak emateraino». Ruttek berak txio bat idatzi zuen ondoren, eta esan Sunakekin hitz egin zuela auziaz; ez zuen zehaztapenik egin, ordea. Poloniako presidente Andrzej Dudak jakinarazi du jada, hango hedabideen arabera, ez duela F-16rik entregatuko, «nahiko gutxi» dituztelako.
Ikusi gehiago: Erresuma Batuak irismen luzeko misilak emango dizkio Ukrainari
Ukrainako presidentea aspalditik ari da gerra hegazkinak eskatzen. Lehengo astelehenean, Sunakekin bildu zenean, eskaera hori egin zuen, argudiatuz orain dituzten abioiekin ezin dutela «zerua kontrolatu». Izan ere, hegazkin horiek ez dute Errusiako armadak dituenen gaitasunik —Sobietar Batasuneko garaikoak dira—, eta, gainera, ale gutxiago ditu Ukrainak. Guztira 3.000 bat F-16 hegazkin daude 25 herrialdetan erabiltzeko moduan.
Aditu militar batzuek azken hilabeteetan zenbait hedabidetan adierazi dutenez, hegazkin horiek edukitzeak abantaila emango lioke Ukrainari, baina, eraginkortasunez jokatzeko, beharko lituzke, gainera, horietatik jaurtitzeko misil indartsuak, baita helburuei buruzko informazioa ere. Ohartarazi dute, nolanahi ere, mugimendu horrek berekin ekar dezakeela gerra Ukrainako mugetatik harago eramatea. Oraingoz, Polonia eta Eslovakia izan dira hegazkinak entregatu dizkioten bakarrak, baina 28 abioi horiek ez dituzte hobetzen Ukrainako armadak dituenen ezaugarriak.
Ikusi gehiago: Irtenbidea militarra izatearen arriskuez
Bestalde, Reuters berri agentziak jaso duenez, AEBetako funtzionario batek adierazi du Patriot aireko defentsa sistemari kalte egin diotela Errusiak atzo goizaldean jaurtitako misilek. Iturri horren beraren arabera, Washington eta Kiev hitz egiten ari dira erabakitzeko nola konpondu. Errusiak atzo esan zuen sistema hori suntsitu zuela. Ukrainak, ordea, ukatu egin du. Horrekin lotuta, Kievek adierazi zuen Errusiak jaurtitako sei misil supersoniko erorarazi zituela, baina Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguk ukatu egin du, gaur.
Zerealen akordioa
Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak Itsaso Beltzean barrena zerealak esportatzeko sinatutako akordioaren indarraldia bihar bukatzen da, eta, gaur, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak beste bi hilabetez luzatuko dutela iragarri du, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdiaren ekitaldi batean. Hain justu, handik ordu gutxira heldu da Moskuren baieztapena, Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovaren bidez. Haren esanetan, akordioa luzatzeak munduko elikagaien segurtasuna bermatzen lagunduko du, «batez ere behar gehiena duten herrialdeen mesederako». Halere, Atzerri ministroak gogorarazi du zerealen akordioa hitzartzeko egon diren «desorekak» ahalik eta lasterrena zuzendu behako liratekeela.
Moskuk behin baino gehiagotan ohartarazi du itunetik aterako dela, iruditzen baitzaio bere nekazaritza produktuen esportazioei jarritako oztopoak mantentzen direla. Eskatu du, era berean, nazioarteko ordainketak egiteko SWIFT sistema erabiltzeko aukera eduki dezala berriro Errusiako Nekazaritza Bankuak.
Iazko otsailean Errusiak Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren laboreen irteerari ezarritako blokeoa kentzea du asmo itunak. Joan den uztailean izenpetu zuten, eta bi aldiz berritu dute: azaroan lau hilabetez; eta joan den martxoaren 18an bi hilabetez. Ez dago argi zer gertatuko den Errusiak ateratzea erabakitzen baldin badu. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228157/korrikan-parte-hartzeak-eragin-psikologiko-positiboak-dituela-ondorioztatu-dute-ehun.htm | Gizartea | Korrikan parte hartzeak eragin psikologiko positiboak dituela ondorioztatu dute EHUn | Ikerketa baten bidez egiaztatu dute Korrikako parte hartzaileek «ongizatearen adierazle maila handiagoak» erakusten dituztela, eta kolektiboki ahaldunduago sentitzen direla. | Korrikan parte hartzeak eragin psikologiko positiboak dituela ondorioztatu dute EHUn. Ikerketa baten bidez egiaztatu dute Korrikako parte hartzaileek «ongizatearen adierazle maila handiagoak» erakusten dituztela, eta kolektiboki ahaldunduago sentitzen direla. | Korrika euskaldunak aktibatzeko eta ahalduntzeko tresna bat dela jakina da, baina, orain, zientziak frogatu egin du hori. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Psikologia CCE ikerketa taldeak zientifikoki egiaztatu du Korrikan parte hartzeak eragin psikologiko positiboak dituela gizarte ongizatean eta ahalduntze kolektiboan. Emile Durkheim soziologo aitzindariaren teoria bat baieztatu ahal izan dute ikertzaileek. Haien arabera, Korrikako parte hartzaileek «ongizatearen adierazle maila handiagoak» erakusten dituzte Korrikan parte hartu ondoren, aurretik baino. «Adierazle horietako batzuetan, hala nola integrazio sozialaren kasuan, maila horrek iraun egiten du Korrika bukatu eta sei astera ere», nabarmendu dute.
Jon Zabala gizarte psikologoaren tesiaren atal bat da ikerketa hori, eta, esan duenez, Durkheimek teorizatutako eferbeszentzia kolektiboak azaltzen ditu eragin positibo horiek: «Parte hartzaileak integratuago sentitzen dira taldean, herrian eta komunitatean, kolektiboki ahaldunduago, eta, gainera, pertsonekiko eta gizartearekiko ikuspegi positiboagoa dute». Bestalde, ziurtatu ezin izan duten arren, ikertzaileek uste dute, beste ikerketa batzuen emaitzak ikusita, espero izatekoa dela parte hartzaileek gerora ere «aldez aurretiko jarrera irekiagoa» izatea euskararen aldeko ekintzak egiteko.
Durkheimen teoria hori egiaztatu ahal izatea da ikerketa horren berritasuna. Izan ere, azaldu dute ikerketa gutxik baieztatu ahal izan dutela soziologo horren teoria. Durkheimek idatzi zuen gizarte bakartzea «mehatxu larria» izan daitekeela osasunerako eta biziraupenerako, eta erritu kolektiboak «funtsezkoak» direla gizarte baten kohesioa eta osasuna bermatzeko. Soziologo aitzindari horren arabera, aldizka ospatzen diren erritu kolektiboek berrindartu egiten dituzte talde balore eta sinesmenak, eta kohesio soziala sustatzen dute. Ondorioz, gizabanakoak «gizartearekiko fede eta energia eraberrituak» dituztela itzultzen dira beren bizitza indibidualetara. Eraberritze sentsazio horri eferbeszentzia kolektiboak ematen dio bide, hau da, pertsonen arteko elkarreragin emozionalaren bitartez sortzen den bateratasun emozionalak.
Ahalduntzea
«Gizakia izaki soziala da, eta erritu kolektiboetan parte hartzeak eragin psikologiko positibo ugari ditu, bai talde gisa, bai indibiduo gisa. Ikerketen arabera, erritu kolektiboetan parte hartzeak integrazio soziala sustatzen du, sinesmen sozialetan positiboki eragin, eta maila indibidualean (adibidez, autoestimuan eta bizitzarekiko asebetetzean) zein kolektiboan ahalduntzen du, besteak beste», azaldu du Zabalak.
Ondorioz, azaldu du ez dela «harritzekoa» COVID-19aren pandemiari aurre egiteko hartutako bakartze neurriak estres, antsietate eta depresio maila handiagoekin erlazionatu izana. Gaineratu du erritu kolektiboak —izan Korrika, izan senitartekoekin edota lagunekin egindako bilkurak— «oso garrantzitsuak» direla gizakien buru osasunerako. «Haien bidez, gure talde erreferenteekiko sinesmen eta balore sozialak indartzen ditugu, taldearen parte eta estimatuak sentitzen gara, eta horrek motibazioak ematen dizkigu geure burua eta gainerakoak hobeto zaintzeko. Horrek zentzua ematen dio gure bizitzari, munduan kokatzen laguntzen baitigu», azaldu du Zabalak.
2019ko Korrikako parte hartzaileen lagin baten gainean egin dute ikerketa. Galdeketa bati erantzun zieten parte hartzaileek Korrika hasi aurretik, egiten ari zen bitartean eta bukatu ondoren. Datuak hiru fasetan aztertu izanari esker, ikertzaileek ikusi ahal izan dute erritu kolektiboetako parte hartzearen eragin psikologiko positiboek zenbat iraun dezaketen denboran. Proba estatistikoak erabili dituzte eferbeszentzia kolektiboa egiaztatzeko. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228158/the-original-blues-brothers-band-eta-tia-carroll-batu-dira-bilboko-blues-jaialdira.htm | Kultura | The Original Blues Brothers Band eta Tia Carroll batu dira Bilboko Blues Jaialdira | Vasti Jackson and The Mississippi Trinity, Shakura's Aida, Anthony Paule Soul Orchestra, Indigo Blues eta Ghalia Volt ere izango dira festibalean, uztailaren 28tik 30era | The Original Blues Brothers Band eta Tia Carroll batu dira Bilboko Blues Jaialdira. Vasti Jackson and The Mississippi Trinity, Shakura's Aida, Anthony Paule Soul Orchestra, Indigo Blues eta Ghalia Volt ere izango dira festibalean, uztailaren 28tik 30era | Bilboko Blues Jaialdiak itxi egin du bere bigarren ekitaldiko programazioa gaur iragarritako artistekin. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, The Original Blues Brothers Band, Tia Carroll, Vasti Jackson and The Mississippi Trinity, Shakura's Aida, Anthony Paule Soul Orchestra, Indigo Blues eta Ghalia Volt gehitu zaizkio aurretik baieztatuta zeuden gainerako musikariei: Rick Estrin & The Nightcats, The Cinelli Brothers, Bette Smith, The Big Flyers, Koko-Jean and The Tonics eta Los Mambo Jambo Arkestra.
Bilboko Blues Jaialdia Bilboko Udalak sustatzen du, eta erabat doakoa izango da. Uztaileko azkeneko asteburuan egingo dute, 28tik 30era, Areatzan. Bezperan, ordea, 27an, Silvia Marso eta Del Toro Blues Band taldearen Blues & Roots antzerki musikalaren emanaldia izango da Guggenheim museoan.
«Oso pozik gaude kartel hau aurkeztu ahal izatearekin; izan ere, berriro ere kalitate handiko banda kopuru handia izango dugu», azaldu du Carlos Malles jaialdiko zuzendariak. «Ahalik eta programa eklektikoena eskaintzen saiatzen gara beti, mota askotako bluesa eta antzeko musika biltzen duena, ikusleek musika genero hori hobeto ezagutu dezaten. Jaialdiak lehen aldian izan zuen harrera berriro ere izatea espero dugu. Gure helburu nagusia jendeak bluesarekin ondo pasatzea da», azpimarratu du.
Jaialdira batu diren taldeen artean The Original Blues Brothers da, ziur aski, entzutetsuena. Dan Akroyd eta John Belushi aktore eta komigileek sortu zuten Saturday Night Live telebistako saiorako, musika beltzari omenaldia egiteko asmoz, eta hainbat soul eta blues musikariz inguratu ziren. Briefcase Full of Blues diskoarekin estreinatu ziren, baina mundu mailako ospeak The Blues Brothers filmak (1980) eman zien. 1982an, Belushi hil zenean, taldeak bere bidea hartu zuen Steve Cropper gitarristaren zuzendaritzapean, eta, orduz geroztik, taldekide aldaketa ugarirekin bada ere, segitu du soula, R&Ba eta bluesa mundu osora zabaltzen. Gaur egun Lou Marini (saxoa) du gidari taldeak, eta 2017koa du azken diskoa: The Last Shade of Blue Before Black.
Tia Carroll (AEB, 1958), bere aldetik, blues & soularen izar handienetakoa bilakatu da 1980ko hamarkadaz geroztik. "Haren estiloak, grinaren eta feeling askoren adibide, Koko Taylor, Aretha Franklin eta Tina Turnerren garaierako maistrak gogorarazten ditu», azaldu dute antolatzaileek.
Aurtengoan, Bilboko Blues Jaialdiak Rick Estrin (AEB, 1949) abeslari eta aho-soinu jotzailea omenduko du, eta musikariak The Nightcats taldearekin joko du Bilbon. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228159/bost-urtean-15-graduren-langa-gaindituko-dela-ohartarazi-dute.htm | Mundua | Bost urtean 1,5 graduren langa gaindituko dela ohartarazi dute | Munduko Meteorologia Erakundearen arabera, oso litekeena da datozen bost urteetako bat historiako beroena izatea, El Niño fenomenoak eta klima larrialdiak bultzatutako tenperatura igoeraren ondorioz. | Bost urtean 1,5 graduren langa gaindituko dela ohartarazi dute. Munduko Meteorologia Erakundearen arabera, oso litekeena da datozen bost urteetako bat historiako beroena izatea, El Niño fenomenoak eta klima larrialdiak bultzatutako tenperatura igoeraren ondorioz. | Datozen bost urteetako klima aurreikuspenei buruzko txostena plazaratu berri du Munduko Meteorologia Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Haren arabera, urteko batez besteko tenperaturak 1,5 graduko igoeraren langa gaindituko du, aldi baterako bada ere. Igoera horretan eragina izango du gizakiak bultzatutako klima larrialdiak, baina baita El Niño fenomenoak ere.
Egindako neurketen arabera, %66ko aukerak daude aipatutako langa 2023 eta 2027 bitartean gutxienez urte batean urratzeko. Aldi berean, %98ko aukerak daude bost urte horietako bat edo epe osoa izateko inoiz erregistratutako beroenak. «Honek guztiak ez du esan nahi modu iraunkor batean gaindituko dugunik Parisko Akordioan aurreikusitako 1,5 graduren langa, baina oso litekeena da datozen urteetan muga hori gero eta maizago gainditzea. Honek guztiak eragina izango du pertsonen osasunean, elikadura segurtasunean, eta uren eta ingurumenaren kudeaketan», ohartarazi du Taalasek.
Igoera kontinente guztietan nabarituko dela ohartarazi du erakundeak, baina bereziki Artikoan izango dela nabarmena. Ipar poloan anomalia termikoa beste tokietako halako hiru izan liteke. Zientzialarien aurreikuspenen arabera, une jakin batzuetan industria aurreko tenperatura baino 1,8 gradu altuagoa izan liteke igoera. Orain arteko erregistroak aintzat hartuta, 2016a izan zen urterik beroena —El Niño fenomenoak muturreko tenperaturak eragin zituen urte hartan—.
Muturreko fenomenoak ere ugaritu egingo dira datozen bost urteetan. Sahelen, Europa iparraldean, Alaskan eta Siberia iparraldean maizago izango dira eurite gogorrak. Aldiz, lehorteak ugariagoak izango dira Amazonian, Amerika erdialdean, Indonesian eta Australian.
Parisko Akordioan, nazioarteak adostu zuen neurriak hartzea munduko tenperatura 1,5 gradu baino gehiago igo ez dadin, gainontzean kalteak konponezinak liratekeelako. Orain arte ez da inoiz gainditu langa hori; batez besteko igoerarik handiena 1,28 gradukoa izan da.
Taalasek azaldu duenez, datozen hilabeteetan hasiko da nabaritzen El Niño fenomenoa, ipar hemisferioan uda denean eta hegoaldean, negua.
Bero boladak Europan
Karbono dioxido isuriek ere tenperaturen gorakada eragingo dute Europan, baina, horrekin batera, eurite handiak etorriko dira. «Prezipitazioen igoera lotuta dago Atlantiko iparraldeko urak berotzearekin; hori gertatzen denean, ur kopuru handiagoa lurruntzen da, eta, aire hori Europara heltzen denean, prezipitazioak ekartzen ditu. Beraz, bero handiagoa espero da, baina kontu handiz ibili behar da uda garaiko euriteekin», azaldu du Leon Hermanson zientzialariak.
Hermansonen esanetan, muturreko fenomenoak izango dira tenperatura igoeraren ondoriorik kezkagarrienak; besteak beste, lehorteak eta uholdeak, eta horiei lotutako pertsonen desplazamenduak. Izan ere, gaur egun oraindik zientzialariak ez dira gai halako fenomenoak aurreikusteko. «Iaz lehorte gogor bat eta bero boladak jasan behar izan zituzten Txinak, Europak eta Amerika iparraldeak, ahaztu gabe Afrika jasaten ari den idortea eta Pakistango uholdeak. Tamalez, egun ditugun eredu klimatikoekin, ez gara halako gertakariak aurreikusteko gai», azaldu du Taalasek. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228160/zer-dago-datuen-ziberbahiketen-atzean.htm | Ekonomia | Zer dago datuen ziberbahiketen atzean? | Zibergaizkile talde bat Euskaltelen datu basean sartu da, eta xantaia egin dio. Ekainaren 5era arteko tartea du ordaintzeko; hala izan ezean, argitara aterako dituzte eskuratu dituzten datuak. | Zer dago datuen ziberbahiketen atzean?. Zibergaizkile talde bat Euskaltelen datu basean sartu da, eta xantaia egin dio. Ekainaren 5era arteko tartea du ordaintzeko; hala izan ezean, argitara aterako dituzte eskuratu dituzten datuak. | Atzerako kontu bat pantaila batean, eta Euskaltelen logoa alboan. Epemuga 2023ko ekainaren 5eko 06:40ak dira, eta alboan mehatxua irakur daiteke ingelesez: «Datu guztiak publiko egingo dira». Hacker talde batek Euskal Herriko telefono eta komunikazio enpresarik handienari eginiko xantaia da, eta, bide batez, buruhauste erraldoi bat. «Trukean dirua eskatzen duten taldeak dira. Talde handiak dira, enpresak esango nuke. Enpresen sareetan sartu eta informazioa zifratzen dute. Giltza bat edo kode nagusi bat behar da informazio hori lortzeko», azaldu du Iker Izagirre ZIUR Gipuzkoako zibersegurtasun zentroko teknikariak. Xantaiaren berri ematen duen txioa:
Egunero horrelako milaka eraso egiten direla nabarmendu du ZIURreko adituak. APT (Advanced Persistent Threat) siglekin ezagutzen den etengabeko mehatxua da. Euskalteli egin dioten erasoaren muinean ransomware programa bat dago, edo datuen bahitzaile bat. Gaizkileek pertsonen bahiketen formula bera erabiltzen dute dirua lortzeko, eta Euskaltelen datu baseari eraso egin eta besteak beste bezeroen datuak lapurtu dituen taldeak hainbat daturen pantaila argazkiak argitaratu ditu, lortu dituen datuen lagin moduan. Movistar telefonia enpresak 2017an eraso gogorra jasan zuen WannaCry programaren bitartez, eta, hartaz geroztik, telefonia enpresak hackerren jopuntu bihurtu dira, datu pertsonalen base erraldoiak dituztelako.
Euskaltelen kasuan, Lockbit softwarea erabili dute, eta hura da erreminta. Software hori 2019an hasi zen ugaltzen, eta dagoeneko bertsio ezberdinak ditu. Programa horren berezitasunetako bat da behin sartuta bere kasa zabaltzen dela datu baseetan, eta asteak egin ditzake agertu aurretik.
Euskaltelek jasandako erasoa ez da salbuespena, urrunago joan gabe atzo bertan gaizkile talde berak China Daily egunkaria, AirTac Taiwango enpresa, eta ANCE Mexikoko enpresa elkartea kutsatu zituen Lockbitarekin. Haiek ere atzerako kontua bidez mehatxatu dituzte. Sistema eraginkorra dela erakusten du Sophos zibersegurtasun zerbitzuen enpresaren ikerketa batek. Bloomberg-ek jakinarazi duenez, Sophosek iaz ziberxantaia jaso zuten hamalau herrialdetako 3.000 enpresa galdetu zien, eta %46k datuak berreskuratzeko ordaindu izana onartu zuten.
Horrelako xantaietan, ez ordaintzea gomendatzen dute adituek; are gehiago, legez kanpokoa ere izan daiteke. Baina xantaiak bere helburua lortzen badu, arazo legalez eta markaren prestigioak jasan dezakeen kalteaz gain, buruhauste tekniko oso handia izan daiteke. Izagirre: «Halakoetan, enpresak bere datu baseak berriz osatu behar ditu, eta programak berrabiarazi. Denbora galera handia da, eta kostu handia du».
Baina nola sartu da programa hori Euskaltelen erraietan? Izagirrek ez daki, baina azaldu du halakoetan phising teknika izaten dela ohikoena. «Erasotzaileek posta elektroniko edo mezu faltsuren bat zabaltzen dute. Normalean, bidalketa oso zabala izaten da. Mezu horrek programa hori ezkutatzen du, eta enpresako langileren batek irekitzen duenean sartzen da sistema. Erasoak eragozteko blokeo eta defentsa programa oso onak daude, baina gizaki batek atea irekitzen badio, zaila da sarrera eragoztea».
Horregatik dio Izagirrek erasoak eragozteko garaian teknologia bezain garrantzitsua dela formakuntza: «Estekak edo artxiboak seguruak direla egiaztatzeko programak badaude. Beti erabiltzea komeni da. Baita datu baseen babes kopiak izatea ere». Eta behin barruan dagoenean, zer egin daiteke? «Lehenbizi, eutsi egin behar zaio, zabaldu ez dadin. Gero, nondik sartu den aurkitu, eginiko bidea ikusiz. Eta azkenik, garbitzen saiatu. Horretarako, programaren ezaugarriak aztertu behar dira. Lan nekeza da». |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228161/villabonako-erasoaren-biktimak-babestu-dituzte-herritarrek.htm | Gizartea | Villabonako erasoaren biktimak babestu dituzte herritarrek | Villabonako eta Zizkurkilgo udalek deituta, elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi duenez, erasoan parte hartu zuten guztiak identifikatu dituzte. | Villabonako erasoaren biktimak babestu dituzte herritarrek. Villabonako eta Zizkurkilgo udalek deituta, elkarretaratzea egin dute gaur eguerdian. Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi duenez, erasoan parte hartu zuten guztiak identifikatu dituzte. | «Aske izan nahi dugu». Horrela mintzatu da asteburuan Villabonan (Gipuzkoan) jipoitu zuten bikotea. Villabona eta Zizurkil (Gipuzkoa) lotzen dituen zubian agerraldi instituzionala egin dute, eta, biktimez gain, bertan izan dira bi herrietako udal ordezkariak, Nerea Melgosa Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria, bertzeak bertze. Zubiaren erdiko aldean kokatu dira guztiak, herritarrak bi bazterretan zeuden bitartean. Elkarretaratzera jendetza bildu bada ere, isiltasuna izan da nagusi lehenbiziko hamar minutuetan.
Ikusi gehiago: Zizurkilgo Udalak eta Gipuzkoako Aldundiak Villabonako erasoa gaitzetsi dute
Jarraian, udalek «aniztasunaren aldeko» aldarria egin dute: «Herri plurala nahi dugu, non edozein lasai eta seguru bizi ahal izango den, non bakoitzaren aukerak eta izaerek herria aberasten duten». LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna hautatu dute agerraldia egiteko, kolektiboaren kontrako erasorik ez dutela onartzen ozen errateko: «Alkohola ez da aitzakia; eztabaidak ezin dira indarkeriarekin konpondu, eta are gutxiago irain homofoboekin. Bestelako jendarte eredu bat nahi dugu».
Adierazi dute lanean jarraituko dutela homofobiaren, xenofobiaren eta matxismoaren kontra. Eta, edozein dela herritarren jatorria edo sexu orientazioa, «askatasunean bizitzea» nahi dutela.
Biktimek eskerrak eman dituzte bi udalek, instituzioek eta, oro har, herritarrek eman dieten babes eta laguntza guztiagatik. Erran dute beren herrialdetik Euskal Herrira etorri zirela homofobiatik ihesi, eta berriz ere egoera berarekin topo egin dutela. Hala ere, erran dute jabetzen direla herritar guztiak ez direla horrelakoak: «Espero dugu hau guztia ahal bezain laster konpontzea».
Agerraldiaren ostean, adierazpenak egin ditu Melgosak ere: «Aniztasuna eta inklusioa defendatu eta babestu beharreko balioak dira. Pertsona batek ere ezin du indarkeriarik edo diskriminaziorik jasan bere jatorriagatik edo sexu identitateagatik». Itxasok ere gaitzetsi du gertatutakoa: «Homofobiak eta xenofobiak gaitzespen publiko osoa merezi dute, eta biktimenganako babes sozial eta instituzional osoa».
Udalak ez dira erasoa gaitzetsi duten bakarrak, eta Euskadiko Gazteriaren Kontseiluak ere adierazpen irmoa egin du: «Gorroto delitu baten atzean, oinarrizko mezu bat dago. Ez dira eraso bakanak, eta, biktimari ez ezik, kolektibo osoari egiten zaizkio erasoak». Zenbait eskakizun ere egin dituzte; besteak beste, hauek: eraso bakoitzaren aurka justizia egin dadila, gorroto delituak salatzeko doako justizia ahalbidetu dadila, ikerketak eta datuak eguneratu daitezela, eta behatokiak hobetu ditzatela.
Identifikatuta
Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi duenez, eraso homofobo eta arrazistan parte hartu zuten guztiak identifikatu dituzte. Ikerketak aurrera jarraituko du, baina erran du larunbat gauean egin zuten lehenbiziko atestatu hartan ez dela inon agertzen «gorrotoari lotutako faktorea». «Hori geroago agertu zen, baina horrek ez du esan nahi baliorik ez duenik».
Biktimek adierazi dutenaren arabera, jatorriarengatik eta sexu orientazioagatik eraso zieten. Taberna batetik atera zirenean gertatu zen: hamabost gazte inguru oihuka hasi zitzaizkien, eta haiengandik urruntzen saiatu ziren biktimak; bietako baten izebari muturreko bat eman ziotenean, emakumea laguntzera joan zen bikotea, eta orduan hasi ziren jipoiak. Herenegun jarri zuten salaketa. Erasoaren ondorio nabarmenenak mutiletako batek ditu: zauri bat du buruaren atzealdean, sudurra berriz osatu behar izan diote, eskumuturra puskatu zioten, eta ahoan ere hamabost puntu ditu. Bertze mutilak, berriz, hematomak eta ebakiak ditu, gehienbat. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228162/ekuadorko-presidenteak-parlamentua-desegin-du.htm | Mundua | Ekuadorko presidenteak parlamentua desegin du | Lassok argudiatu du herrialdea «krisi politiko larri batean» dagoela, diputatuak haren kontrako epaiketa politikoa egiten ari ziren honetan. Hauteskundeak «berehala» egitea nahi du. | Ekuadorko presidenteak parlamentua desegin du. Lassok argudiatu du herrialdea «krisi politiko larri batean» dagoela, diputatuak haren kontrako epaiketa politikoa egiten ari ziren honetan. Hauteskundeak «berehala» egitea nahi du. | Ekuadorko presidente Guillermo Lassok herritarren babesa izan zuen hauteskundeetan. Horregatik, bere burua behartuta ikusi du, esan duenez, «erabaki egokiak eta beharrezkoak» hartzera, eta, beraz, «erantzun bat ematera» herrialdea bizitzen ari den «krisi politiko larriari». Hau da, diputatuak haren kargugabetzeari buruzko epaiketa politikoa egiten ari ziren honetan, Lassok erabaki du parlamentua desegitea, eta hauteskundeak «berehala» egiteko eskatu du.
Correistek eta sozialdemokratek gidatzen dute oposizioa, eta presidentearen kontrako salaketa aurkeztuko zuten Asanblearen atzoko saioan. Ustelkeria egozten diote presidenteari, ustez jakitun zegoelako Flopec petrolioa ustiatzeko estatu enpresak eta Amazonas Tanker konpainia pribatuak kontratu irregularrak egin zituztela; alegia, leporatzen diote ez zuela ezer ere egin kontratu horiek estatuari eragin dizkioten kalteak eragozteko.
Oraindik ez zegoen argi Lassoren kontrako prozesuak arrakasta izango zuen, oposizioko alderdien batasunaren menpe baitzegoen —bi herenen babesa behar zuten—. Halere, presidenteak hasiera-hasieratik egin zuen mehatxu parlamentua desegitearekin, eta, azkenean, epaiketa politikoa abiatu berritan eman du pausoa. «Erabaki demokratiko bat da, konstituzionala delako eta herriari itzultzen diolako bere etorkizunaz erabakitzeko boterea», argudiatu du estatuburuak.
Bezperan, Lasso parlamentuan izan zen bere burua defendatzeko, eta diputatuei esan zien errugabea dela. Haren arabera, ez dago «ez frogarik, ez testigantza adierazgarririk» erruduna dela ziurtatzeko: «Hemen dagoena zera da: nire errugabetasun argi eta eztabaidaezina frogatzen duten informazioak». Eta, horri jarraituz, gaurko agerraldian esan du «botere legislatiboa gobernua desegonkortu» nahian ari dela. Asanblea desegiteak, hortaz, berekin dakar epaiketa politikoa bertan behera geratzea.
Ekuadorko Hauteskunde Batzorde Nazionalak zazpi egun ditu bozetara deitzeko, eta horiek 90 egun igaro baino lehen egin beharko dituzte. Asanblea berria —eta presidentea— aukeratu artean, estatuburuak ekonomia arloko neurriak hartzen jarraitu ahal izango du, dekretu bidez; hori bai, Auzitegi Konstituzionalak neurri horiek aztertu beharko ditu.
Lehen aldia da diktadura osteko (1976-1979) garaian presidente batek parlamentua desegitea erabaki duela. Lassok 2021eko maiatzeko hauteskundeak irabazi zituen, bigarren itzulian babesen %52,36 bilduta. Hilabete batzuk lehenago, urte hartako otsailean, bere alderdi Creok hamabi eserleku lortu zituen parlamenturako bozetan —132 aulki ditu ganberak—. Estatuburuak berriz aurkezteko aukera du, baina gaurko agerraldian ez du ezer esan horren inguruan.
Correarentzat, «legez kanpokoa» da
Rafael Correa presidentea ohiarentzat (2007-2017), Lassok harturiko erabakia «legez kanpokoa» da. Epaiketa politikoari erreferentzia eginez, Twitter sare sozialaren bidez salatu du estatuburuak pauso hori eman duela ezin izan dituelako «bere burua salbatzeko Asanbleako nahikoa kide erosi».
Pachakutik alderdi indigenak, berriz, «konstituzioaren aurkakotzat» jo du Lassok parlamentua desegin izana. Mugimendu horretako koordinatzaile Marlo Santik salatu du presidentearen erabakiak zigorgabetasunean uzten duela «meatzaritza eta petrolioa bezalako baliabide naturalen ustiapenean dagoen ustelkeria».
Nazionalitate Indigenen Konfederazioak, bestalde, esan du Ekuadorko egoera «Guillermo Lassoren diktadura agertoki bat» dela, eta bere jarraitzaileei dei egin die «batasunari eustera». |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228163/energiaren-agentzia-publikoa-sortzea-proposatu-du-zurekin-nafarroa-koalizioak.htm | Politika | Energiaren agentzia publikoa sortzea proposatu du Zurekin Nafarroa koalizioak | Begoña Alfaro eta Carlos Guzman hautagaiek adierazi dute agentzia hori beharrezkoa dela «oligopolio elektrikoaren eskuetan egoteari uzteko» | Energiaren agentzia publikoa sortzea proposatu du Zurekin Nafarroa koalizioak. Begoña Alfaro eta Carlos Guzman hautagaiek adierazi dute agentzia hori beharrezkoa dela «oligopolio elektrikoaren eskuetan egoteari uzteko» | «Ez da egun batetik bestera izango, baina bide hori egin beharra dago». Zurekin Nafarroa koalizioak trantsizio energetikoaren auziari erreparatu dio goizean, eta Begoña Alfaro zerrendaburuak aldarrikatu du Nafarroak energiaren agentzia publiko bat sortu beharra duela.
Berez, iragan legealdiko akordio programatikoan jaso zen organo hori eratzea, eta iaz Nafarroako Parlamentuan onartutako Klima Aldaketaren Legean ere jasota dator Energiaren Agentzia bat sortu behar dela, baina Alfarok gogorarazi du konpromiso horiek ez direla bete oraindik.
Zurekin Nafarroa koalizioaren arabera, enpresa publiko horrek argindarra ekoitzi, banatu eta «batik bat» merkaturatu egin behar luke, «energiaren salneurriak demokratizatzeko eta argindar konpainien menpe egoteari uzteko». Koalizioak arrazoitu du «oligopolio elektriko baten eskuetan egoteari uzteko» balioko duela.
Carlos Guzman hautagaiak gogorarazi du hiru energia talde handiek iaz 8.530 milioi euroren irabaziak izan zituztela, 2021ean baino %31 gehiago eta «inoizko handienak». «Uste dugu erabat lotsagarria dela egungoa bezalako krisi energetiko batean halako irabaziak izatea, eta uste dugu familia guztien mesederako izango den instrumentu publiko bat behar dela».
Energia berriztagarrietan oinarritutako enpresa hori eratzeko baliabideak badaudela uste du Alfarok: «Eguzkia dugu, ipar haizea dugu, Pirinio aurreko mendialdea dugu... Alta, oraindik ez dugu trantsizio energetikorako planik eginda».
Klima Aldaketaren Legeak, hain zuzen, planifikazio bat egiteko betebeharra ezartzen du. Alfaroren arabera, egitasmo horrek «zorrotza, ordenatua eta planifikatua» izan behar du. Legeak berak dio administrazio publikoak eredugarri izan behar duela, eta horretarako hainbat helburu eta neurri zerrendatzen ditu.
Eremu publikoa, berdea
Zurekin Nafarroaren proposamena bide horretatik doa. «Berriztagarrien instalazioak hiri eremuetan jarri behar dira, modu horretan askoz ere kalte arinagoa egiten baitzaio ingurumenari». Hala, proposatzen dute eraikin eta eremu publiko guztietan plaka fotovoltaikoak ezartzea, «Beratik Corteseraino»: osasun etxeetan, autobideetako erdibitzaileetan...
«Energia ekoizteko gure ahalmena handitu dezakegu, baina hori hiriguneetan egin behar da. Ezin dugu hori landa eremuetan egin, parke fotovoltaikoen aurkako jarrera gero eta handiagoa baita. Kalte egiten die gure bioaniztasunari eta labore lurrei», zehaztu du Alfarok. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228164/joan-mari-irigoien-idazlea-hil-da.htm | Kultura | Joan Mari Irigoien idazlea hil da | Bereziki, nobelagilea izan da Irigoien, baina poesia lanak eta haur eta gazteentzako literatura liburuak ere idatzi ditu. Esklerosia atzeman zioten duela urte batzuk. | Joan Mari Irigoien idazlea hil da. Bereziki, nobelagilea izan da Irigoien, baina poesia lanak eta haur eta gazteentzako literatura liburuak ere idatzi ditu. Esklerosia atzeman zioten duela urte batzuk. | Joan Mari Irigoien idazlea (Altza, Donostia, 1948) zendu da gaur, 74 urte zituela. Euskal literaturan, batik bat nobelagintzan arrasto sakona utzi du haren obrak, baina poesia lanak zein haur eta gazteentzako liburuak ere idatzi ditu. Hutsetik esperantzara poema liburua izan zen argitaratu zuen lehena, 1975. urtean, eta, joan den urtean Elkar argitaletxearekin argitaratutako Sorgin-argien ehizan olerki liburua izan da plazaratu duen azkena. Euskaltzain urgazlea ere izan da, 1996tik aurrera. Gaur hil da, Donostia ospitalean, senideak eta lagun gertukoak agurturik. Hain zuzen ere, senideek egingo diote agurra modu intimoan.
Bada denbora Irigoieni alboko esklerosi primarioa diagnostikatu ziotela. Hitzak ahoskatzeko ez ezik, mugitzeko zailtasunak ere izan zituen gerora. Osasun gorabeherekin egin ditu urteok, eta haren egoerak okerrera egin du azken egunetan. Haren lanetan zein publikoki maiz adierazi zuen eutanasiaren aldeko jarrera, eta 2019ko abenduan BERRIAri egindako elkarrizketa batean ere, haren aldeko aldarria egin zuen idazleak: «Errespetua eskatzen dut; duinki hil nahi nuke, besterik ez». Olerki bat ere eskaini zion, Letra txikiaz bada ere liburuan (2002): Amodiozko gutuna.
Ingeniaria zen ikasketaz, baina haren ibilbidean sekula ez da arlo horretan aritu. Irakaskuntzan eta itzulpengintzan jardun izan du, eta gaztetan, Sanse taldeko futbolaria ere izan zen. Egin egunkarian ere aritu zen zuzentzaile denbora batez, baina, bereziki, idazlea izateagatik egin da ezagun. Hego Amerikara egindako bidaiei esker, Ernesto Sabato, Gabriel Garcia Marquez, Mario Benedetti edo Mario Vargas Llosaren literatura ezagutu zuen, besteak beste. Hala ere, denen artetik, Juan Rulfo izan zen idazlearengan eragin handiena izan zuena.
Ikusi gehiago: Miresmenez eta kariñoz
Berez, 2014ko urrian hartu zuen erretiroa, Elkar argitaletxearekin 24 urtez izan zuen kontratuari esker. Hala ere, ez zion inoiz idazteari utzi: erretiroa hartu eta gutxira bi poema liburu lantzen hasi zen. Bi urtetako kronika fakultatiboa (2012-2014) poema liburua izan zen horietako bat. 2015. urtean publikatu zuen, eta disartriak eta depresioak eragindako sufrimendua poemak idazteko gai bihurtu zituen. Haren ondotik, Txantxanberde kantaria idatzi zuen.
Sorgin-argien ehizan (Elkar) olerki liburua izan da plazaratu duen azken lana, iazko otsailean. Sozialki kezka eragiten zioten gaien inguruko aldarriak egin zituen egileak liburuan, eta Tenerifera egindako bidaia bat hartu zuen inspirazio iturri; liburu denda bateko postal bat, hain zuzen. Aurrez, baina, beste bost olerki liburu ere argitaratu zituen: Hutsetik esperantzara (Gipuzkoako Aurrezki Kutxa, 1975), Denborak ez zuen nora (Erein, 1991), Hautsa eta maitemina (Elkar, 1998), Letra txikiaz bada ere (Elkar, 2002) eta Biziminaren sonetoak (Elkar, 2004).
Nobelagintzan maisu
1976an Oilarraren promesa (Gero) kaleratu zuenetik, obra oparoa landu du Irigoienek. Lehen eleberri horrek, gainera, Espainiako Kritikaren Saria jaso zuen. Berrogei urtetik gora eman ditu idazten, eta, bereziki, nobelagile gisa egin da ezagun.
1980an Azkue saria irabazi zuen, eta hari esker, Poliedroaren hostoak kaleratu zuen 1983an. Bost belaunaldiz elkarren aurka indarkeriaz lehiatzen diren bi leinuren patua kontatzen du eleberri segida horrek. Alabaina, bereziki, Babilonia lanarekin jo zuen goia 1989an. Narrazio horren bidez Espainiako Kritika Saria eta Euskadi Saria jaso zituen. Mendebaldeko eta Ekialdeko tradizio literarioak jasotzen ditu liburuak, eta Garaialdetarren istorioa kontatzen du. Joan den urtean berrargitaratu zuen Elkarrek, eta Irati Jimenezek idatzi zuen haren hitzaurrea. «Argitaratu zenetik hiru hamarkada baino gehiago joan diren arren, bere edertasun guztiaren jabe izaten jarraitzen du, zorionez», nabarmendu zuen orduan Jimenezek.
1996. urtean umorezko eleberrigintza ere landu zuen Kalamidadeen liburua lanari esker. Eta Lur bat haratago (2000, Elkar) liburuak ere eman zuen zeresana: euskaraz idatzitako fikziozko lanik luzeena da. XVII. mendeko Nafarroan dago girotuta, eta Axularren prosaren antzekoa darabil egileak.
Urteko ia liburu bat argitaratzen zuen Irigoienek, eta harrera ezin hobea izaten zuten horiek. 2005. urtean publikatu zuen haur eta gazte literaturaren aldia ixten duen eleberria: Komunista.com. Zilarrezko Euskadi Saria eta Zazpikale Saria lortu zituen.
Haren ondotik, trilogia bat idatzi zuen: Orbetarrak. Bestea da mundua (2008), Haragiaren gauak eta egunak (2009) eta Nor bere bidean (2010) liburuak biltzen ditu. Damaso eta Gabino anaiak dira protagonistak, eta egileak 2011. urtean BERRIAri emandako elkarrizketa batean kontatu zuenez, gaiak berak erakarri zion: «Une batean ikusi nuen Euskal Herriko ikuspegi bat eman nahi nuela, historian oinarritua eta nik ezagututako gauza batzuen inguruan: Eliza, mugimendu sozialak, anarkismoa… Eta nahi nuen nobela total bat egin. Ezin da benetako nobela totalik egin, jakina, baina hortik zihoan nire asmoa. Horregatik ekin nion Orbetarrak idazteari, baina ez Guinnessen errekorra egiteko edo munduko idazlerik onena izateko, neure barruko behar batek eraginda baizik. Euskal Herria eta Euskal Herriko hainbat kontu esplikatzeko gogoa nuen, eta pentsatu nuen huraxe zela unea».
Trilogia hartatik atera berritan publikatu zuen Ur arreak, ur garbiak, 2011n. Urtegi baten azpian datzan herri bateko bizilagunen oroitzapenak ditu ardatz, 1936ko gerrakoak bereziki. Udako egun batez Euskaldunon Egunkaria-n argitaratutako ipuin batetik abiatuta sortu zuen Irigoienek liburu hori: «Ipuina idatzi ahala, konturatu nintzen han bazegoela nobela bat osatzeko gaia, hantxe zegoela hazia».
2013tik eleberririk publikatu gabe egon eta gero, Derbia izan zen publikatu zuen azken nobela, 2019. urtean. Izenburuak aurreratzen duen bezala, futbolaren munduan dago girotuta lana. Umoretik jo zuen idazleak liburua idazterakoan, eta bikote realzale bat eta athleticzale bat dira protagonistak. Aurrez ere, idatzi zuen futbolari buruzko liburu bat: Odolean neraman (2004).
Idazle nekaezina izan da azkenera arte, eta gustura bizi izan da hala: «Nire asmo nagusia dirua egitea balitz, ingeniari moduan lan egingo nuen. Oso bizimodu austeroa daramat, gastu gutxikoa, eta daukadan mundua gustatu egiten zait. Batzuetan ridikulua sentitzen naiz, lotsatuta idatzi dudanarekin; baina, gero, hurrengo egunean, ondo lo egin dudalako-edo, idatzi dudana ondo dagoela esaten diot neure buruari». |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228165/artolazabalek-hitzeman-du-alokairu-sozialeko-bi-mila-etxebizitza-eraikiko-dituela-gasteizen.htm | Politika | Artolazabalek hitzeman du alokairu sozialeko bi mila etxebizitza eraikiko dituela Gasteizen | Zabalganan eta Salburuan egingo dituzte etxeak. Amurrion adinekoen eguneko zentro berria egin nahi duela iragarri du Txerra Molinuevo EAJren alkategaiak. | Artolazabalek hitzeman du alokairu sozialeko bi mila etxebizitza eraikiko dituela Gasteizen. Zabalganan eta Salburuan egingo dituzte etxeak. Amurrion adinekoen eguneko zentro berria egin nahi duela iragarri du Txerra Molinuevo EAJren alkategaiak. | Etxebizitzaren arazoari irtenbidea emateko bide orri bat ondu du Gasteizko EAJk datorren legealdirako. Lau oinarri ditu: alokairu soziala sustatzea, Eusko Jaurlaritzarekin elkarlana bultzatzea, etxeak birgaitzea eta «larrialdietarako» etxebizitzak eraikitzea. Hauteskunde programak xehatuak ditu neurri horiek denak, eta gaur goizean, Beatriz Artolazabal Gasteizko alkategaiak horien berri eman die komunikabideei, Zabalgana auzoan. Zerrenda osatzen duten hainbat hautagaik eta Jose Antonio Suso EAJren Araba Buru Batzarreko presidenteak lagunduta eman ditu azalpenak. Hiriak «barrurantz hazi» behar duela uste du Artolazabalek, dentsitatearen galerari eta lurzoruaren «neurriz kanpoko» kontsumoari aurre eginez, auzoak elkarren artean «josiz» eta hiri «kohesionatuagoa eta iraunkorragoa» eraikiz. Azaldu du hiri eredu hori garatzeko konpromisoa duela EAJk, eta euren helburua dela auzoei «bizitza» handiagoa ematea eta baliabideen kudeaketa «arrazionalagoa» eta hiri espazioaren «kalitate handiagoa» sustatzea. Herritarren, eragile ekonomiko eta sozialen, eta sektore profesionalen kezkak entzunda ondu dute jeltzaleek etxebizitzaren inguruko programa, Artolazabalek azpimarratu duenez. Batetik, alokairu sozialeko 2.000 etxe merkaturatuko dituztela hitzeman du. Zabalgana eta Salburua auzoetan eraikiko dituzte, Eusko Jaurlaritzarekin lankidetzan. «Lurzorua doan eskuragarri jarriko dugu, eta Gasteizko bizilagunei lehentasuna emango diegu». Era berean, Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmena garatzeko konpromisoa hartu du. Hitzarmen horri esker, jakinarazi du alokairuko babes ofizialeko 543 etxe eraikitzen hasi direla, udalak Jaurlaritzari emandako lurzoruekin beste 417 eraiki ahal izango direla, eta erabilerarik ez duten 62 etxe berrituko dituztela. Horrez gain, iragarri du etxeak birgaitzeko programak martxan jarriko dituela 21 Zabalgunea elkartearen bidez, eta, horrela, auzoak «biziberritzen» lagunduko duela; besteak beste, Zaramaga auzoa. Gazteei begira, berriz, etxe kolaboratiboak sustatuko ditu, «aldi baterako etxebizitza eskuragarria izateko aukera emateko». Etxebizitzak birgaitzeko laguntza programak garatzeko konpromisoa ere hartu du: «Programa horiek zorrotz kudeatzen jarraituko dugu familiei etxebizitzak birgaitzeko laguntza emateko». Amurrion, zentro berria Beste esparru batean jarri du arreta Amurrioko EAJren alkategai Txerra Molinuevok. Goizean egin duen ekitaldian azaldu du mendekotasuna duten adinekoen arta hobetzea dela bere lehentasuna, eta Landazuriko eguneko zentroa eta etxe komunitarioa errealitate bihurtzeko konpromisoa duela xede hori lortzeko bidean. Gaur egun, funtzio hori betetzen dute Villa Fe eraikinak eta San Mames etxeak, baina alkategaiaren helburua da horietan eskaintzen den zerbitzua Landazurin bateratzea, adinekoen erreferentzia gunea izan dadin: «Adinekoen kolektiboa oso zabala da Amurrion, eta gure betebeharra da kalitatezko laguntza baliabideak eskaintzea, gustura eta ongi zainduta senti daitezen». Proiektua hainbat fasetan egin nahi du EAJk: eguneko zentroa egingo dute aurrena, eta, gero, etxebizitza komunitarioa. Molinuevok azaldutakoaren arabera, solairu bakarreko eraikin berri bat eraikiko dute 25 erabiltzailerentzat, eta mugikortasun urrikoei egokitutako hainbat zerbitzu izango ditu, tartean jantokia, baratzeak eta lorategia. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228166/bizkaiko-merkatarien-hitzarmena-berritu-dute-33-bilera-egin-ostean.htm | Ekonomia | Bizkaiko merkatarien hitzarmena berritu dute, 33 bilera egin ostean | ELAk eta patronalak lortu dute 3.700 langileri eragiten dien hitzarmena berritzeko akordioa. 2023an %12 igoko dituzte soldatak, eta 2026rako %20koa izango da igoera. | Bizkaiko merkatarien hitzarmena berritu dute, 33 bilera egin ostean. ELAk eta patronalak lortu dute 3.700 langileri eragiten dien hitzarmena berritzeko akordioa. 2023an %12 igoko dituzte soldatak, eta 2026rako %20koa izango da igoera. | Bizkaiko merkataritzako lan hitzarmena berritzeko akordioa lortu dute patronalak eta ELA sindikatuak —gehiengo absolutua du sektorean—; 33 bilera egin behar izan dituzte 2015etik berritu gabe zegoen lan ituna hitzartzeko. 2023tik 2026 amaierara arteko iraupena izango du itunak, eta lehen urtean %12 igoko dituzte soldatak, eta 2024., 2025. eta 2026. urteetan KPI kontsumorako prezioen indizearen araberako soldata igoerak izango dituzte, baita atzerapenak ere. ELAren arabera, 2026an baliteke %20raino ere igotzea soldatak.
Sindikatuaren arabera, saltzaile kategoria duten langileek hilean 1.346,5 euroko oinarrizko soldata izango dute, eta, hitzarmenaren indarraldiaren amaieran, berriz, 1.485,6 eurokoa. ELAren kalkuluen arabera, %20ko soldata igoera izango da hori, aurreko hitzarmeneko soldatekin alderatuta. Online salmentarako beharrezkoak diren teknologiek sortutako lan karga konpentsatzeko plusak ere hitzartu dituzte: 1.000 euroan hasiko dira, eta gutxinaka igoz joango da, 1.100 eurora iritsi arte.
Urteko lanaldia 8 ordu murriztea ere adostu dute, baita udako larunbat arratsaldeetako librantzak, antzinatasuna eta bajen osagarriak mantentzea ere. ELAk adierazi du langileen antolakuntzari eta borrokari esker lortu dela akordioa, eta aurreko hitzarmenarekin alderatuta aurrera egin dela nabarmendu du. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228167/miresmenez-eta-karintildeoz.htm | Kultura | Miresmenez eta kariñoz | Joan Mari Irigoien zendu delako notiziak erreakzio soka luzea eragin du ziztuan. Batik bat, ibilbide profesionalean harengandik hurbil izan direnek irmo goraipatu dute haren lana. Oro har, miresmen eta esker mezuak dira nagusi. | Miresmenez eta kariñoz. Joan Mari Irigoien zendu delako notiziak erreakzio soka luzea eragin du ziztuan. Batik bat, ibilbide profesionalean harengandik hurbil izan direnek irmo goraipatu dute haren lana. Oro har, miresmen eta esker mezuak dira nagusi. | 74 urterekin hil da Joan Mari Irigoien idazlea (Altza, Donostia, 1948), baina urteetan ondutako literatur obra ez da nolanahi iraungiko. «Obra miresgarria ekarri zion euskal literaturari eta bizipoza zabaldu zuen beti ingurukoen artean», adierazi du arestian Elkar argitaletxeak, idazlearen heriotzaren berri izan bezain pronto, «atsekabez». Irigoienek argitaletxe horretan lanean eman zituen hogei urtetik gora, eta, hain zuzen ere, haren gerizpean plazaratu zituen lan gehienak.
Literatur munduan «konplize» izandako kideak ere hasiak dira erreakzioak plazaratzen. Euskal Idazleen Elkarteko kideek Irigoien «idazle handia eta pertsona hobea» zela nabarmendu dute. Hala nola Mariasun Landa; kariñoz agurtu du «adiskidea». Halaber, Karmele Jaio idazleak eskerrak eman dizkio, irudi bat oroituz: «Mendi-tontor eguzkitsuari begira gogoratuko zaitut beti. Eskerrik asko, Joan Mari Irigoien. Agur eta ohore». Julen Gabiriak ere Irigoienen «eskuzabaltasun infinitua» ekarri du gogora.
Don Inorrez musikariak, berriz, Irigoienen Zorionaren zutabeak poemarekin sortutako kantu argitaratu gabe bat jarri du Twitterren: Denborak ez zuen nora.
Ikusi gehiago: Joan Mari Irigoien idazlea hil da
Izatez, Elkar argitaletxeak eta kultur sektoreko kideek zabaldutako mezuaren tankera antzekoa dute Altzako idazleari eskainitako mezu gehien-gehienek. Horietan guztietan, miresmena eta esker ona dira nagusi. Berdin da mezuok instituzioek, erakundeek, edo norbanakoek idatziak izan. Adibidez, Irigoien «euskaltzain urgazlea, idazle aparta eta gizon ona» zela azpimarratu du Euskaltzaindiak, Realak klubaren bigarren taldean eginiko urteak ekarri ditu gogora; «maisu» bat zela nabarmendu du Athleticek Twitterren. Paul Bilbaok aitortu du gaztetatik miresten zuela altzatarra, eta Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiak, berriz, «atximur bat» sentitu duela bihotzean. Jon Maia, bertsolariak, berriz, haren presentzia nabarmendu du Altzako bertso saioetan.
Pirritx, Porrotx eta Marimototsek Irigoienen omenez ondutako Antzineko zuhaitza diskoa izan dute hizpide.
Politikagintzan ere izan da erreakziorik. Besteak beste, Gipuzkoako Aldundiko buru izateko EH Bilduren hautagai den Maddalen Iriartek idatzi du Irigoieni buruz. Irigoienek transmititzen zion «elkarrizketarako gogoa» oroitu du Iriartek. Iñigo Urkullu lehendakariaren eta Eider Mendoza EAJren ahaldungaiaren iritziz, idazlearen heriotzak «galera handia» dakarkie euskarari eta Euskal Herriari.
Euskal Herri osoan ekarri ditu erreakzioak Irigoienen heriotzak; baina, ezinbestean, sorterrian are eta nabarmenagoa izaten ari da erantzuna. Donostiako alkate Eneko Goiak nabarmen du bere belaunaldia Babilonia irakurtzen hazi dela. «Haren [Irigoienen] lan ikaragarriak euskal literatura goi mailara igo zuen. Adiorik ez», idatzi du Twitterren. Marisol Garmendia PSE-EEko Donostiako alkategaiak ere gogoan izan du Irigoien, eta «erreferentziazkoa» izan dela adierazi du sare sozial berean. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228168/ackermann-garaile-zorigaiztoko-egun-batean.htm | Kirola | Ackermann garaile zorigaiztoko egun batean | Esprintean irabazi du UAEko txirrindulari alemaniarrak. Tao Geoghegan Hart sailkapeneko hirugarrenak eta Oscar Rodriguezek Giroa utzi behar izan dute, eroriko larrien ondorioz. | Ackermann garaile zorigaiztoko egun batean. Esprintean irabazi du UAEko txirrindulari alemaniarrak. Tao Geoghegan Hart sailkapeneko hirugarrenak eta Oscar Rodriguezek Giroa utzi behar izan dute, eroriko larrien ondorioz. | Pascal Ackermannek (UAE) irabazi du Italiako Giroko 11.etapa, esprintean. Lehen garaipena du aurtengo Giroan. Eguneko albistea, baina, bi ordu lehenago iritsi da: Tao Geoghegan Hartek (Ineos), sailkapen nagusiko hirugarrenak, Giroa utzi behar izan du eroriko baten ondorioz. Lehen bi sailkatuak ere eroriko berean joan dira lurrera, baina arazorik gabe jarraitu dute. 2020ko Giroko garailea erori den tokitik hamar bat kilometrora erori da Oscar Rodriguez (Movistar) burlatarra, eta hark ere erietxerako bidea hartu du.
Etapa hasi baino lehen jakinarazi du Quick-Stepek taldeko lau txirrindularik Giroa utzi behar izan dutela COVID-19ak jota. Jan Hirtek, Josef Cernyk, Louis Vervaekek eta Mattia Cattaneok etxerako bidea hartu dute, Remco Evenepoel liderrak aurrez egin bezala. Hortaz, 34 lagun gutxiagorekin abiatu da gaur tropela 11.etapan: horietako hemeretzik gaixotasunagatik utzi dute. Faboritoen artean, Evenepoelek, Geoghegan Hartek eta Aleksandr Vlasovek (Bora) utzi dute Giroa lasterketaren erdia bete denean.
Camaioretik Tortonara 219 kilometro egin ditu tropelak gaur, eta sei txirrindularik hartu diote aurrea talde nagusiari etapa hasi eta berehala. Laurenz Rex (Intermarche), Thomas Champion (Cofidis), Filippo Magli (Green Project), Veljko Stojnic, Alexander Konychev (Corratec) eta Diego Sevilla (Eolo) aritu dira ihesean, eta gehienez lau minuturen aldea izan dute tropelarekiko. Baina, atzo gertatutakoa ikusita, esprinterren taldeek ez zuten ezer oparitzeko asmorik, eta berehala hurbildu dira bi minutu ingurura.
Helmugarako 68 kilometro gelditzen zirenean iritsi da eguneko albiste nagusia. Geoghegan Hartek Giroa utzi behar izan du eroriko baten ondorioz. Roglic eta Thomas ere harekin batera joan dira lurrera bihurgune batean, baina berehala altxatu dira bi horiek. Eguraldia kaskarra izaten ari da Giroan ia egunero, eta zoru bustia ez da txirrindularien lagun handia izaten. Handik hamar kilometrora erori da Rodriguez, etxe baten aurka tupust egin egin ostean. Biek ala biek kolpe handia hartu dute, eta erietxera eraman behar izan dituzte anbulantzian.
Italiako Giroak, baina, aurrera egin du, eta taldeak garaipenaren bila abiatu dira. Horretarako fin egin du lan Jaycok. Filippo Zanna buru zutela gogortu dute lasterketa azken mendatean, eta esprinterrek sufritu egin dute erritmo biziari eusteko. Marc Cavendishek (Astana), adibidez, tropeletik atzera gelditu da, baina taldearen laguntzarekin sartu da berriro ere talde nagusian.
Azken kilometroak ziztu bizian egin ditu tropelak, eta helmugarako bost kilometro gelditzen zirenean utzi dute ihesaldia ezerezean. Tropeleko ziklista azkarrenen taldeek esprintaren aldeko apustua egin dute, eta hala erabaki da garaipena. Urrunetik jo du Mads Pedersenek (Trek), eta luzea egin zaio bidea. Azken unean Ackermannen eta Jonathan Milanen (Bahrain) artekoa izan da lehia, eta alemaniarra izan da garailea. Hortaz, bosgarren esprinta izan da Giroan, eta bost garaile desberdin izan dira bost egunetan. |
2023-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/228169/ehunka-lagun-elkartu-dira-azken-hilketa-matxista-arbuiatzeko.htm | Gizartea | Ehunka lagun elkartu dira azken hilketa matxista arbuiatzeko | Emakumeen Mundu Martxak ohartarazi du: «Ez nahasi, hau patriarkatuaren muturreko ondorioa baino ez da, egunero emakumezkoon bizitza baldintzatzen duen egitura baten ondorioa». Autodefentsara eta feministak batzera deitu du. | Ehunka lagun elkartu dira azken hilketa matxista arbuiatzeko. Emakumeen Mundu Martxak ohartarazi du: «Ez nahasi, hau patriarkatuaren muturreko ondorioa baino ez da, egunero emakumezkoon bizitza baldintzatzen duen egitura baten ondorioa». Autodefentsara eta feministak batzera deitu du. | Herritar asko atera dira kalera Orion, atzoko hilketa matxista salatzera. Ordulaurdeneko isilunearen ostean hartu dute hitza deitzaileek gogorarazteko Lourdes Del Hoyoren hilketa ez dela kasu isolatu bat «egiturazko arazo bat baizik» emakumeak egunero kolpatzen dituena. Seme-alabak eta senideak izan dituzte gogoan, «erreparazio lan handia egin beharra daukagu». Irmo salatu dute irudien erabilera. Hilketa toki publikoan izanda irudiak hedatu dira galbaherik gabe: «Badugu non ardurak hartu». Arduradun politikoentzako mezu zuzena igorri dute: «Lehen mailako arazo politikoa da». Jarrera konplizeetatik harago joan behar dela exijitu zuten. Autodefentsa feministarako eta antolatzeko deia eginez amaitu dute mezua: «Lourdes, zuri ukatu dizuten askatasunaren alde borrokatuko gara. Askeak izan nahi dugu!»
Elkarretaratzean izan dira baita Nerea Melgosa sailburua, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Eider Mendoza EAJko ahaldungaia, Maddalen Iriarte EH Bilduko ahaldungaia, Nerea Kortajarena legebiltzarkidea, Aintzane Ezenarro Gogorako zuzendaria eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren ordezkaria EAEn.
Eraildako emakumearen senideei samina eta elkartasuna agertu die Emakumeen Mundu Martxak, eta salatu egin du zenbait komunikabideetan irudiak zabaldu direla, «familiari eta gertukoei doako mina eragiten dietelako». Gaur Orion eta datozen egunetan Euskal Herriko zenbait herritan egingo diren mobilizazioetan parte hartzera deitu dute.
Hilketa matxista bat izan denez, kokatu du hilketa: «Egitura baten ondorioa da». Gizartea egituratzen duen matxismoarekin amaitu arte emakumeen aurkako indarkeriak ez duela etenik izango. «Egunero emakumezkoon bizitza baldintzatzen duen egitura baten ondorioa da».
Egitura heteropatriarkalaren ondorioz sistema «biolento» batean bizi dira emakumeak, «baita heteroarauan sartzen ez diren gorputzak ere». Honekin bukatu beharraren premia azpimarratu dute «nazkatuta gaudelako gure egunerokotasuna indarkeriaz bizitzeaz eta azken muturrean erailak izateaz». Eta ohartarazi dute hau gizarte osoaren arazoa dela.
Gizartea errotik aldatzeko, autodefentsaren eta feministak batzearen premia azpimarratu dute. «Bizitza bizigarrien aldeko apustu erradikal bat egiten dugu, indarkeriarik, arrazakeriarik eta gorrotorik gabea».
Arbuioa erakusteko adierazpenak errenkan hedatu dira instituzioetan, Orion asteartean gertatu zena hilketa matxista bat izan zela argitu ahala. Orioko Udalak adierazpen bat kaleratu du. Udaletxeko udalbatzar aretoan egin dute horretarako agerraldia, eta udaleko alderdi guztiek adostutako agiria irakurri dute bertan. Hiru dolu egun egingo dira herrian; udalak bertan behera utziko ditu ekitaldiak, eta udal zerbitzu guztiak itxita egongo dira. «Samina» azaldu dute gertatu denarengatik: «Izugarria izan da, eta herrian eragina izan du». Anuska Esnal alkateak irakurri zuen adierazpena. Arratsalderako herrian deituta zegoen mobilizazioan parte hartzera deitu ditu herritarrak, eta babesa erakutsi die propio biktimaren etxekoei. Gainerako instituzioek ere egin dute bat elkarretaratzearekin. Mugimendu feministak deitu du protestara. 19:00etan izango da.
Udalak egin nahi izan du beste ohartarazpen bat ere; sare sozialetan hilketaren irudien erabilera «desegokia» egin dela salatu du, eta arduraz jokatzeko eskatu.
Emakundek ere «gogor» salatu du hilketa, eta herritarrei «gaitzespena» erakusteko deia egin die. Gogoratu du berdintasunaren alde egitea dela indarkeria matxista «prebenitzeko» era eraginkorrena, eta horren alde egiten jarraitu behar dela gizartearen alde guztietatik. «Emakumeen aurkako indarkeria da emakumeen eta gizonen berdintasunik ezaren adierazpenik latz eta gogorrena, eta botere harremanetan oinarritzen da».
Gipuzkoako Foru Aldundiak deituta, hilketa matxista salatzeko isilune bat dute eguerdian. Diputazioaren atarian izan da, eta bertan izan dira Markel Olano diputatu nagusia eta gobernu kontseiluko foru diputatuak. Olanok hartu du hitza, denen ordezkari: «Gure sumin eta haserre sakona adierazten dugu; hilketa giza eskubideen urraketaren adierazpen gorena da, gure gizartean inolako lekurik ez duen gertaera oso larria».
Eudelek ere ohar bat atera du; indarkeria matxistaren kontra egite aldera, berdintasunaren alorrean lanean jarraitu behar dela uste du. «Tragedia honek berriro dakarkigu gogora hala erakundeek nola euskal gizarte osoak zer erantzukizun daukagun gure udalerrietan berdintasuna eraginkor egiteko. Alde horretatik, gure sentsibilizazio eta prebentzio ekintzak indartzen jarraitu behar dugu, etorkizuna ordezkatzen dutenei zuzenduta, gure herritar gazteenei zuzenduta».
EAEko Arartekoak, gaitzespena agertzearekin batera, erakundeei esan die, bereziki, biktimaren seme-alabei babesa emateko: «Haien bizitzan egin duen zauria ahal den neurrian sendatzen saiatzeko». Arazoari bere zabalean begiratzeko eskatu du: «Arartekoak jendaurrean salatu behar du, beste behin ere, matxismo erailtzaileak eragin handia duela oraindik hamaika emakumeren eta neskato-mutikoren bizitzetan eta, oro har, gure gizarte osoan, nahiz eta gure legeria eta erakunde publikoak etengabe neurri irmoak eta aurreratuak garatzen ari diren hori bukarazteko». Euskal Autonomia Erkidegoan Espainiako Gobernuak duen ordezkari Denis Itxasok ere gaitzetsi du hilketa matxista. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228201/labek-alde-handiz-irabazi-ditu-nafarroako-foru-administrazioko-hauteskundeak.htm | Ekonomia | LABek alde handiz irabazi ditu Nafarroako foru administrazioko hauteskundeak | Osasunbideko emaitzak aintzat harturik, sindikatu abertzaleak 77 ordezkari lortu ditu, 2019an baino zortzi gehiago. Afapnak 43 lortu ditu; CCOOk, 37; ELAk, 30; ANPEk, 20; UGTk, 18; eta Steilasek, 15. | LABek alde handiz irabazi ditu Nafarroako foru administrazioko hauteskundeak. Osasunbideko emaitzak aintzat harturik, sindikatu abertzaleak 77 ordezkari lortu ditu, 2019an baino zortzi gehiago. Afapnak 43 lortu ditu; CCOOk, 37; ELAk, 30; ANPEk, 20; UGTk, 18; eta Steilasek, 15. | Atzo Nafarroako administrazio publikoan lan egiten duten 32.444 langile zeuden deituta hauteskunde sindikaletarako. Gaueko txandan lan egiten duten Osasunbideko langileak direla-eta, azken emaitza gaueko ordu txikietan jakin da. Hala, LABek irabazi ditu bozak: 77 ordezkari lortu ditu, duela lau urte baino zortzi gehiago.
Ondorioz, Nafarroako administrazioan zuen nagusitasuna sendotu egin du LABek. Guztira, 3.492 langile publikok adierazi diete babesa.
Bigarrenarekiko aldea handiagoa da: Afapnak 43 ordezkari lortu ditu —2.105 boto lortuta—; CCOOk, 37 —1.500 botorekin— , ELAk, 30 —1.253 langileren sostengua izan du—; Sindikatu Medikoak 29 lortu ditu, horietatik 26 Osasunbidean —1.308 botorekin—; ANPEk, 20; Steilasek, 15, eta UGTk, 16. Adierazgarria da UGTk bederatzi kide gutxiago lortu eta beherakada handia izan duela, sindikatu korporatiboen mesedetan.
Orotara, 31.280 funtzionario eta foru administrazioarekin kontratua duten 984 langile zeuden deituta —horietatik herenak inguru, Osasunbidean: 13.009 langile—. Parte hartzea, berriz, %51ekoa izan da; hots, 16.606 langile publikok bozkatu dute hauteskundeetan.
Deigarria da duela lau urteko egoeraren aldean enplegu publikoak gora egin duela nabarmen, batik bat Osasunbidean, Administrazio Nukleoan eta irakaskuntzan —2019an, 27.105 langile publiko zeuden, eta egun, 5.339 gehiago—.
Ikusi gehiago: LAB: «Eraldaketa sakonak bultzatzen jarraituko dugu»
Hirugarren indarra CCOO izan da, 37 ordezkari lortuta. Aurreko lau urteetako emaitza okertu du: lau kide gutxiago ditu. 1.500 langileren babesa jaso du.
ELAk duela lau urte baino bi ordezkari gutxiago izan ditu. 32 ordezkari zituen lehen, eta, Osasunbideko emaitzak kontuan harturik, 30 ditu orain. Berez, funtzionarioen artean emaitza parekatu du, baina kontratua duten langileen artean galdu ditu bi ordezkari horiek. Orotara, 1.253 langile publikok bozkatu dute haren alde.
UGTren beherakada handia
UGT izan da beherakada handiena jasan duen sindikatua, alde handiz. 2019an 27 ordezkari zituen, eta lau urte geroago, hemezortzirekin geratuko da; bederatzi ordezkari gutxiagorekin, alegia.
Gainerako sindikatuei dagokienez, ANPEk 20 ordezkari ditu, duela lau urte baino hiru gehiago; Steilasek, berriz, gorakada handia izan du, eta hamabost eskuratu ditu, lau gehiago. 582 langilek eman diete babesa.
Osasunbideko emaitzak
Nahiz eta botoen daturik ez eman, ordezkari kopuruari dagokionez, Osasunbidean sindikatu korporatiboak nagusitu dira.
Hain zuzen ere, Sindikatu Medikoak Nafarroako Gobernuarekin lortutako akordioari etekina atera dio hauteskundeetan. Izan ere, funtzionarioak eta langile kontratadunak aintzat harturik, Sindikatu Medikoa nagusitu da, 26 ordezkarirekin (13 funtzionarioen artean eta beste 13 kontratudunen artean). Duela lau urte baino sei gehiago erdietsi dituzte. Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuan beste hiru ordezkari lortu dituzte.
Bigarren sindikatua LAB izan da, 16 ordezkari lortu baititu (13 funtzionarioen artean, 2019an bezala). Dena den, Osasunbideko funtzionarioak soilik kontuan hartuz gero, SATSE gailendu da, eta duela bi urte baino bi ordezkari gehiago eskuratu ditu (hamalau, guztira). Beste sindikatuen artean, horrela geratu dira: USAE (8), UGT (6), Afapna (6) CCOO
Emaitzak, atalka
Administrazioaren barruko egiturei begira, administrazio nukleoan 16 ordezkari lortu ditu LABek, zazpi Afapnak, bost CCOOk eta ELAk, eta bi UGTk.
Irakasleen artean, Steilas nagusitu da, alde handiz: hamabost ordezkari ditu Steilasek, hamahiru ANPEk, hamabi LABek eta Afapnak, bost CCOOk, eta lau ELAk.
Pertsonen Autonomia eta Garapenerako Agentzian, LABek bost lortu ditu, eta ELAk, lau —Afapnak, hiru; CCOOk eta USAEk, bi; eta UGTk, bat—.
Larrialdien eta Nafarroako Suhiltzaileen atalean, LAB aise nagusitu da: hamar ordezkari lortu ditu, eta bigarrenak, CCOOk, lau —ELAk, bi, eta UGTk, bat—.
Foruzaingoan, bi sindikatu korporatiboek nagusitasuna sendotu dute, baina haien arteko indar oreka aldatu da: CSIF (9) gailendu zaio APFri (8). CCOOk hiru ordezkari eskuratu ditu; Afapnak, bi; eta ELAk, bat.
Nafar Lansaren, Afapnak, CCOOk, ELAk eta LABek bina ordezkari lortu dituzte, eta UGTk, bat. Euskarabidean, LABek bost kide eskuratu ditu, eta ELAk, bi. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228202/osakidetzako-grebak-erantzun-laquooso-zabalaraquo-izan-duela-esan-dute-sindikatuek.htm | Gizartea | Osakidetzako grebak erantzun «oso zabala» izan duela esan dute sindikatuek | Manifestazioak egin dituzte 'Osakidetza salba dezagun' lelopean. Salatu dutenez, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren «utzikeriarengatik» jo dute lanuztera. Zerbitzu minimoak «gehiegizkoak» direla salatu dute. | Osakidetzako grebak erantzun «oso zabala» izan duela esan dute sindikatuek. Manifestazioak egin dituzte 'Osakidetza salba dezagun' lelopean. Salatu dutenez, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren «utzikeriarengatik» jo dute lanuztera. Zerbitzu minimoak «gehiegizkoak» direla salatu dute. | Protesta eguna dute gaurkoa Osakidetzako langileek, eta goizean kalera atera dira hainbat lantokitan. Gaur eta bihar daude grebara deituta 37.000 behargin. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta SME sindikatuek egin dute deia, Osakidetzaren «desegitea» salatzeko, eta langileentzako baldintza «duinak» eskatzeko. ELA sindikatuaren arabera, erantzuna «oso zabala» izan da: «%50era iristen da grebarekin bat egin dezaketen langileen artean». Osakidetzaren arabera, ordea, langileen %10ek egin dute greba; arratsaldean ehunekoa pixka bat handiagoa izan dela esan dute: %11,5.
Portzentajeen arteko aldeari erreparatzeko, gutxieneko zerbitzuak kontuan hartu behar direla esan dute sindikatuek. Izan ere, Jaurlaritzak ezarritako zerbitzuen arabera, jaiegunetako martxan jardungo dute erietxeek eta osasun zentroek, baina arreta jarraituko zentroetan eta larrialdietan ez da aldaketarik izango ematen den artan. Ezarri diren gutxieneko zerbitzuak salatu ditu Esther Saavedrak (ELA): «Gehiegizkoak izan dira, eta milaka langile greba eskubiderik gabe geratu dira». ELAk adierazi duenez, greba bereziki garrantzitsua izan ari da lehen arretan. «Horrek erakusten du zer-nolako larritasuna daukaten arreta maila horretako langileek». Era berean, gainerako arreta mailek ere «gogor egin dute bat» lanuzteekin. Besteak beste, ELAk esan du Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroetan ez dela autobusik atera donazioak egiteko, eta laborategia itxita dagoela.
«Lantaldea nazkatuta eta nekatuta dago; eta ikusten ari dira beren eskubideak urratzen ari direla», ohartarazi du Amaia Mayorrek (SATSE). Horregatik atera dira kalera. Eguneko lehen manifestazioak gaur goizean abiatu dira, Osakidetza salba dezagun goiburupean; Basurtuko erietxetik eta Donostia ospitaletik. Gasteizen ere, Txagorritxuko erietxe parean elkarretaratzea egin dute. Eguerdian lehen mailako arretako zentroen atarietan batu dira langileak. Bihar, berriz, manifestazio handiak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Eguerdian abiatuko dira hirurak, Jesusen Bihotza plazatik, Boulevardetik eta Buruileria plazatik, hurrenez hurren.
Txagorritxuko erietxe parean elkartu dira grebalariak 9:30 aldera; gero, kanpo kontsulten eraikineko sarrerara sartu dira, eta eserialdi batekin amaitu dute protesta. Azaldu dute «nazkatuta» daudela osasun sistemaren egoerarekin, murrizketekin eta negoziazioak blokeaturik egotearekin, besteak beste.
Osakidetzako langileek 12:30ean ekin diote manifestazioari Gasteizen. Santiago ospitalearen parean batu da jende oldea protestara, eta handik abiatu da kalez kale. Langile eta baliabide gehiago galdegin dituzte, baita Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa ere. Bidean zirela, errepidearen erdian eseri dira hamar minutu inguruz, eta hau oihukatu dute: «Kriminala da osasungintzan murrizketak egitea». Olagibel osasun zentroan amaitzekoak dira gaurko manifestazioa. Aldarriak, ordea, badirau: «Hemen gaude publikoaren alde». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/228203/lautada-ikastola-ekin-eta-ekin.htm | albisteak | Lautada Ikastola, ekin eta ekin | Urtero lez, aurtengo ekainean ere Arabako ikastolen aldeko eguna ospatuko da Olarizun, Gasteizen. | Lautada Ikastola, ekin eta ekin. Urtero lez, aurtengo ekainean ere Arabako ikastolen aldeko eguna ospatuko da Olarizun, Gasteizen. | Ikastola guztiak batera, guztiak batuta. Arabako zortzi ikastolak elkarrekin ari dira aurten ere Araba Euskaraz antolatzen. Auzolana eta elkarlana ardatz hartuta, eskuz esku, buruz buru, haien jakintza elkarbanatuz, haien harremana aberastuz. Argantzonetik hedatu zen azken deiadarrari jarraika, Aguraingo Lautada Ikastolara iritsi da ikasturte honetan Araba Euskaraz, eta lanean aritu dira.
Gogo biziz ekin zioten duela hamar urte, eta geroari begira jarri ziren duela sei. «Orduko gero hark, gaur garen honetara ekarri gaitu, geldirik egon gabe, ekin eta ekin», Lautada Ikastolako arduradunen hitzetan. «Izan ere, ondo dakigu ikastolak Euskal Herri osoan euskaraz eta auzolanean antolaturiko hezkuntza komunitatea osatzeko aukera ematen digula, eta aurtengo Araba Euskaraz jaian ere, horren alde egingo dugu».
Aturritik Ebrora, iturri zaharretako ur berria edanez, Arabako zortzi ikastolekin batera, Arabako Lautada ureztatzen jarraituko dute, «euskaraz eta aniztasunez, gure nortasun propioa eraikiz».
Ekainaren 11 jomuga, bidea dute oraindik, eta aurtengo Araba Euskaraz-en leloak dioen bezala: ekin eta ekin, ezina eginez ekin.
Gora Araba Euskaraz, eta gora Lautada Ikastola!
Araba Euskaraz-i laguntza eman nahi izanez gero, egin ekarpena hemen.
Aurtengo bideoa esteka honetan ikus daiteke. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228204/esportazioak-154-ugaritu-dira-martxora-bitarte-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Esportazioak %15,4 ugaritu dira martxora bitarte Hego Euskal Herrian | Inportazioak ere igo egin dira, %10. Esportazioen eta inportazioen arteko arrakalak %39,5 egin du gora. | Esportazioak %15,4 ugaritu dira martxora bitarte Hego Euskal Herrian. Inportazioak ere igo egin dira, %10. Esportazioen eta inportazioen arteko arrakalak %39,5 egin du gora. | 2023ko lehen hiruhilekoan 11.622,8 milioi euroren esportazioak egin dituzte Hego Euskal Herriko enpresek: joan den urteko epe berean baino %15,4 gehiago. Inportazioek ere gora egin dute, baina erritmo apalagoan: %10. Hala, 2022an baino 805,5 milioi euro gehiagoren inportazioak egin dira (8.981 milioi euro aurten). Espainiako Industria, Merkataritza eta Turismo Ministerioak emandako datuak dira.
Hala, Hego Euskal Herriak esportatzaile izaten jarraitzen du, esportazioak inportazioak baino 2.641,8 milioi euro gehiago izan baitira guztira. Iazko lehen hiruhilekoan 1.894,3 milioi euro gehiago esportatu ziren; hau da, esportazioen eta inportazioen arteko aldeak %39,5 egin du gora.
Lau lurraldeetatik Araban egin dute gora gehien esportazioek: %31,3. Gipuzkoan %23,5 hazi da esportazioen balioa, eta Bizkaian, %11,4. Nafarroan izan da apalena, soilik %0,4 egin baitute gora esportazioek.
Inportazioei dagokienez, Gipuzkoa da behera egin duten lurralde bakarra (-%1,6). Nafarroan %7,8 ugaritu dira; Araban, %12,1; eta Bizkaian, %14,4.
Bizkaia, lurralde inportatzaileena
Ohikoa den moduan, Bizkaia da inportazioek pisu handiena duten lurraldea. Inportazioek 4.151,3 milioi euroko balioa izan dute, Hego Euskal Herriko baturaren %46,2. Hala, inportazioek esportazioek baino balio handiagoa duten lurralde bakarra da: 747,3 milioi euro gehiago balio dute.
Izan ere, gas natural eta petrolio asko jasotzen du Bizkaiak, ondoren ontzietatik deskargatutako GLN gas natural likidotua Bahia de Bizkaian birgasifikatzeko eta petrolioa Petronorren plantetan fintzeko. Bestalde, Hego Euskal Herriko portu nagusia dago bertan, eta ontzi bidez iristen diren ondasun horiek ere inportazioen pisua handitzea dakarte. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228206/nina-coyote-eta-chico-tornadok-jaso-dute-min-sarietako-euskarazko-disko-onenaren-etxepare-saria.htm | Kultura | Niña Coyote eta Chico Tornadok jaso dute MIN sarietako euskarazko disko onenaren Etxepare saria | Bikoteak sari hori jaso duen hirugarren aldia da. Atzo banatu zituzten sariak, Palman (Balearrak, Herrialde Katalanak). | Niña Coyote eta Chico Tornadok jaso dute MIN sarietako euskarazko disko onenaren Etxepare saria. Bikoteak sari hori jaso duen hirugarren aldia da. Atzo banatu zituzten sariak, Palman (Balearrak, Herrialde Katalanak). | Niña Coyote eta Chico Tornadok irabazi dute musika independentearen MIN sarietako Euskarazko Disko Onenaren Etxepare Euskal Institutua saria. Palmako auditoriumean egin zuten sari banaketa, atzo gauean. Etxepare Euskal Institutuaren saria eskuratzeko hautagai finalistak ere bertaratu ziren ekitaldira: Merina Gris, Olaia Inziarte, Vulk eta Zea Mays, hain zuzen.
Epaimahaiak Niña Coyote eta Chico Tornado Vs Don Condor eta Ñora Alacrán (2022) lanagatik egin die aitortza taldea osatzen duten Ursula Strong eta Koldo Soreti. Azken album honetan, gitarretan oinarritutako rock-and-rollari cumbia ere gehitu diote, eta, hala, taldearen bi alderdi musikal azaleratu dituzte bertan. Diskoan askotariko musika tresnak erabili dituzte (baxua, gitarra, akordeoia, zintzarria, guiroa, ur makila). Mexikar eragina duten doinuak eta musika elektronikoa uztartzen ditu diskoak. Paula Mateus abeslariak eman zien saria.
Euskarazko disko onenaren Etxepare Euskal Institutua saria eskuratzeko, Arima Soul, Bulego, Eñaut Elorrieta, Esti Markez, ETS (En Tol Sarmiento), Ezpalak, Goxua´n Salsa, Ilargi, Ines Osinaga eta Mikel Urdangarin ere lehiatu dira. Aipatutako artistak, publikoaren bozketaren ostean, finalerdietara iritsi ziren. Ostean, epaimahaiak artista finalistak aukeratu zituen: Merina Gris, Olaia Inziarte, Vulk, Zea Mays eta Niña Coyote eta Chico Tornado. Eta azken horiek gailendu dira sariketan.
MIN sariak 2009. urtean sortu zituzten, Espainiako estatuko «sorkuntza artistikoari, kultur aniztasunari, talentuari eta musika alorreko enpresa txiki eta ertainek ekoiztutako lanei» ikusgarritasuna emateko. Etxepare Euskal Institutuak 2014. urteaz geroztik babesten du euskarazko album onenaren saria MIN sarietan, «euskaraz egindako musikari estatu mailan ikusgarritasuna emateko helburuz». 2022, 2021 eta 2020an sarituak izan ziren, hurrenez hurren, Verde Prato, Zetak eta Niña Coyote eta Chico Tornado. Hirugarren aldiz irabazi du euskarazko album onenaren saria talde donostiarrak. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228207/hego-euskal-herriko-zazpi-enpresa-soilik-aurkeztu-dira-lanaldia-murrizteko-entsegura.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko zazpi enpresa soilik aurkeztu dira lanaldia murrizteko entsegura | Espainiako Industria Ministerioak ordainduko ditu probak, eta enpresek gutxienez bi urtez murriztu beharko dute langileen lanaldia. | Hego Euskal Herriko zazpi enpresa soilik aurkeztu dira lanaldia murrizteko entsegura. Espainiako Industria Ministerioak ordainduko ditu probak, eta enpresek gutxienez bi urtez murriztu beharko dute langileen lanaldia. | Amaitu berri da Espainiako Industria Ministerioak apirilean zabaldutako dirulaguntzak eskatzeko epea, lanaldiaren murrizketaren entseguak egiteko. Guztira Hego Euskal Herriko zazpi enpresa soilik aurkeztu dira entsegura, eta ministerioak bost hilabeteko denbora tartean ikertuko ditu enpresek aurkeztutako proiektuak, eta epe hori amaitzean baiezkoa edo ezezkoa emango die enpresei.
Ikusi gehiago: Alex Garate enpresa txiki baten jabea da, eta aurten hasi da lanaldiaren murrizketa probatzen, inongo laguntzarik gabe: «Zerbait aldatzeko modua probatzea da»
9,6 milioi euroko aurrekontua zuen hasieran ministerioaren deialdiak, baina aurkeztutako proiektu guztiek (41) eskatuko luketen diru laguntzen batura 2,8 milioi eurokoa da soilik. Izan ere, ezin izan da edozein enpresa aurkeztu deialdira. Gehienez 250 langileko enpresak aurkeztu zitezkeen, eta industria arlokoak. Horrez gain, enpresek aurkeztutako proiektuek gutxieneko baldintza batzuk bete behar zituzten: lehenik eta behin, lanaldiaren murrizketak gutxienez %10ekoa izan behar du, soldata gutxitu gabe aplikatu behar dute; bestalde, murrizketa hori gutxienez bi urtez aplikatzeko konpromisoa izan behar dute enpresek.
Ikusi gehiago: Lan astearen murrizketa, proban
Apirilean Jon Bernatek adierazi zuen Espainiako Industria Ministerioak egingo duen proba pilotuak lanaldi murrizketarekin harremana duten gastuak lehen urtean estaliko zituela soilik, ez bi urteetan; hala ere, enpresek lanaldia bi urtez murrizteko konpromisoa hartu behar dute. Lanaldiaren murrizketa kontratu mugagabea duten eta lanaldi osoan jarduten duten langileei aplikatuko zaie soilik. Enpresa bakoitzak 200.000 euroko laguntza jasoko du gehienez.
Ikusi gehiago: Charlotte Lockhart 4 Day Week Global elkartearen sortzaileari elkarrizketa: «Enpresen %91k lanaldi murriztuari eutsi diote»
Lanaldiaren murrizketaren ondorioz sortutako gastuen %90 estaliko dute gehienez diru laguntzek. Hamar langile edo gutxiagoko enpresei gastu horren %90 ordainduko zaie; 11 eta 52 langile arteko enpresei gastu horren %80 ordainduko diete, eta 53 eta 249 langile artean dituztenei, berriz, %75. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228208/aramaio-eta-eskoriatza-arteko-parke-eolikoak-zortzi-aerosorgailu-izanen-ditu.htm | Gizartea | Aramaio eta Eskoriatza arteko parke eolikoak zortzi aerosorgailu izanen ditu | Itsaraz proiektuaren ingurumen inpaktuaren txostena argitaratu dute gaur. Parkeak hartuko duen ingurunea zaintzeko, berriztapen eta birlandatze plan bat aurkeztu dute. | Aramaio eta Eskoriatza arteko parke eolikoak zortzi aerosorgailu izanen ditu. Itsaraz proiektuaren ingurumen inpaktuaren txostena argitaratu dute gaur. Parkeak hartuko duen ingurunea zaintzeko, berriztapen eta birlandatze plan bat aurkeztu dute. | Statkraft Norvegiako enpresak Aramaio (Araba) eta Eskoriatza (Gipuzkoa) artean egin nahi duen parke eolikoak, Itsaraz izenekoak, zortzi aerosorgailu izanen ditu, eta 60,4 megawatteko gaitasuna. Enpresak jakinarazi duenez, urtero 44.100 familia energiaz hornitzen ahalko ditu. Proiektuaren tramitazioa, beraz, aurrera doa: ingurumen inpaktuari buruzko txostena eta proiektua bera gaurtik aurrera daude ikusgai, nahi duen orok bere gogoeten berri eman dezan.
Aurreikusten dute eraikuntza fasea 2026 eta 2027 bitartean egingo dela. Aramaion eta Eskoriatzan kalitate akustikoaren kontrola eginen da, eta behaketa talde batek faunari eta begetazioari behatuko die hamabost egunean behin. Lehenbiziko fasea amaitzean, kaltetutako lurrak zaharberrituko dira, eta ereite hidrauliko bat eginen da.
Hala, enpresaren hitzetan berriztapen eta birlandatze plan bat aurkeztu dute, parkeak hartuko duen ingurunea zaindu eta ahal den neurrian aberasteko. Horrek hartuko duen hedadura, gutxienez, parkeak hartuko duenaren neurri berekoa izanen da. Bi atal izanen ditu berriztapen plan horrek, eta neurrien artean dago fruituak emateko gaitasun handia duten arbolak eta zuhaixkak landatzea.
Faunari lotutako hobekuntzei dagokienez, planteatutako neurrien artean daude, bertzeak bertze: gordeleku artifizialak eraikitzea, narrastien eta anfibioen garapena hobetzeko putzu berriak egitea, eta animaliendako askak prestatzea. Hegaztien populazioari propio zuzendutako neurriak ere badituzte: saguzarrendako aterpeak edo aerosorgailuak automatikoki gelditzeko sistema bat, adibidez.
Proiektu gehiago
Itsaraz parkeaz gain, Piaspe izeneko bertze proiektu bat du eskuartean Statkraft enpresak. 33 megawatteko potentzia izanen du, eta Azpeitia, Errezil eta Zestoa (Gipuzkoa) artean egongo da. Bi proiektuak kontuan izanda, 90 milioi euro baino gehiagoko inbertsioa eginen du enpresak, eta, adierazi dutenez, 2027rako produzituko duten energia «garbia, eskuragarria eta bertakoa» izanen da. Orotara, beraz, urtean 68.000 familia ingururen kontsumoa asebetetzen ahalko dute. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228209/interes-tasa-handiagoek-etxebizitzen-salmenta-apaldu-dute.htm | Ekonomia | Interes tasa handiagoek etxebizitzen salmenta apaldu dute | Urteko lehen hiru hilabeteetan 8.005 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iaz baino %2,4 gutxiago. | Interes tasa handiagoek etxebizitzen salmenta apaldu dute. Urteko lehen hiru hilabeteetan 8.005 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iaz baino %2,4 gutxiago. | Eten egin da etxebizitzen salmentaren hazkundea. INE Espainiako estatistika erakundearen arabera, urtarrilean, otsailean eta martxoan 8.005 etxebizitza salerosi ziren Hego Euskal Herrian. Iazko lehen hiru hilabeteetan baino 201 etxebizitza gutxiago dira (-%2,4).
2014tik 2022ra arte gora egin zuen etxebizitzen salmentak, 2020ko salbuespenarekin (-%13,7). Iaz %7,4 handitu zen, nahiz eta urtearen bigarren erdian interes tasen igoera bortitza antzematen hasi zen.
Europako Banku Zentrala uztailean hasi zen interes tasak igotzen, baina etxebizitzaren merkatuan pixka bat lehenago ikusi zen aldaketa, Euriborrak espektatiben arabera funtzionatzen duelako, eta bere mugimenduak aurreratu egiten dituelako. Horrela, iazko lehen hiru hilabeteetan negatiboan izan zen Euriborra (-%0,477 urtarrilean, -%0,335 otsailean eta -%0,237 martxoan), baina apirilean itzuli zen maila positibora, eta orduz gero etenik gabe egin du gora. Apirilean %3,757ra heldu zen eta maiatzean hortik gora bukatuko du: %3,814ko batezbestekoa du orain arte.
Igoera bizkor horrek eragin du etxebizitza hipoteken bitartez erosten dutenei asko igo zaiela hilero ordaindutakoa. Bai mailegua tasa aldakorrarekin ordaindu behar dutenei (Euriborrarekin), baita tasa finkoa aukeratzen dutenek ere, bankuek asko garestitu dituztelako azken mailegu horiek ere.
Horrela, iaz 150.000 euroko mailegu bat hartu zuenak, Euriborrarekin eta %0,5arekin, 25 urtean itzultzekoa, hilean 500 euro inguru ordaindu zituen iazko maiatzean, baina 800 euro ordaindu beharko lituzke orain.
Igoera apaldu egiten da maileguan ordaindu gabe geratzen dena apaltzen den heinean, interes tasa ordaintzeke dagoen zati horren gainean kalkulatzen baita. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228210/txinak-esan-dio-ukrainari-denei-dagokiela-laquogerra-bukatzeko-baldintzak-sortzearaquo.htm | Mundua | Txinak esan dio Ukrainari denei dagokiela «gerra bukatzeko baldintzak sortzea» | Kievek erantzun dio ez duela onartuko lurraldeak galtzea ekarriko duen proposamenik. Errusiak berriro bonbardatu du Ukrainako hiriburua. Afrikako herrialde batzuen ordezkaritza bat hartuko du Moskuk. | Txinak esan dio Ukrainari denei dagokiela «gerra bukatzeko baldintzak sortzea». Kievek erantzun dio ez duela onartuko lurraldeak galtzea ekarriko duen proposamenik. Errusiak berriro bonbardatu du Ukrainako hiriburua. Afrikako herrialde batzuen ordezkaritza bat hartuko du Moskuk. | Ukrainako gatazkari dagokionez ere, bitartekari rola hartu du Txinak, eta Pekinen goi diplomazialari Li Hiu Kieven izan da azkeneko bi egunetan. Han egin du lehen geldialdia, Europako beste hiriburu batzuetara eramango duen biran. Ukrainako Gobernuko agintariekin bildu da, eta, Txinako Atzerri Ministerioak gaur kaleratutako ohar batean adierazi duenez, ohartarazi die alde guztiei dagokiela «gerra bukatzeko baldintzak sortzea».
Kieven arabera, baina, Dmitro Kuleba Atzerri ministroak adierazi zion beharrezkoa dela Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde batasuna errespetatzea «bake egonkorra eta iraunkorra» berrezartzeko; hau da, Kievek ez duela onartuko lurraldeak galtzea ekarriko duen proposamenik. Aintzat hartu behar da Errusiak Ukrainako lau eskualde anexionatu zituela iazko irailean —Donetsk, Luhansk, Zaporizhia eta Kherson— eta horien zati esanguratsu bat kontrolpean duela.
Pekinek otsailean aurkeztu zuen gatazkari irtenbide baketsu bat emateko proposamena. Ukrainak eta Errusiak ez bezala, Mendebaldeak errezeloz hartu du planteamendua; besteak beste, ez diolako Moskuri eskatzen tropak ateratzeko Ukrainatik. Iazko otsailean inbasioa hasi zenez geroztik aurrenekoz, Xi Jinping Txinako presidenteak Volodimir Zelenski Ukrainakoarekin hitz egin zuen telefonoz, duela hiru aste pasa. Kieveko agintariekin batzartu ondoren, hurrengo egunetan Errusiara, Poloniara, Frantziara eta Alemaniara joatekoa da Li goi diplomazialaria.
Eta Afrikako herrialde batzuetako agintariak ere bake proposamen bat aurkeztekoak dira Errusiari eta Ukrainari. Asteartean, Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak esan zuen Zelenski eta Vladimir Putin Errusiako presidentea prest daudela «Afrikako liderrak» hartu eta haiekin eztabaidatzeko, eta Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur baieztatu du Afrikako herrialde batzuen ordezkaritza bat Moskura joango dela bake egitasmo bat plazaratzera. Ez du zehaztu bilera noiz izango den, baina aurreratu du uztaila amaitu aurretik egingo dutela.
Leherketa Krimean
Bitartean, Errusiak, atzera, Ukrainako hainbat eskualde bonbardatu ditu goizaldean. Kieveko agintari militarrek adierazi dutenez, itsasotik, lurretik eta airetik 30 gurutzaldi misil jaurti ditu Moskuk, eta Ukrainaren aireko defentsa sistemek 29 erorarazi dituzte. Hiriburuari eraso egin diote maiatzean bederatzigarren aldiz, baita, esaterako, Odesa eskualdeari ere. Hango agintariek jakinarazi dute misil batek zibil bat hil duela.
Bestalde, Errusiako Belgorod eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkovek jakinarazi duenez, Ukrainako indarrek bi zibil hil dituzte Berezov herrian —Ukrainako mugatik gertu—, misilekin egindako eraso batean. Bi hildakoez gain, ukrainarren oldarraldiak beste persona bat larri zauritu du, eta inguruko erietxe batera eraman behar izan dute, Gladkovek Telegramen baieztatu duenez.
Eta Krimeako penintsulan tren bat errailetatik atera da, trenbidean gertatutako leherketa baten ondorioz. Errusiak 2014az geroztik anexionatutako penintsulako buru militarren esanetan, bagoietako batzuek zerealak zeramatzaten. Ez da biktimarik izan. Ukrainak ez du bere gain hartu gertatutakoa, ezta egiletza gezurtatu ere, baina inteligentzia zerbitzuek adierazi dute Krimean ez dela bakerik izango Errusiako tropek handik alde egin arte. «Armak, munizioa eta besteak beste blindatuak trenbide horietatik garraiatzen dituzte», esan du Andrii Jusov inteligentzia zerbitzuko ordezkariak, Ukrainako telebista kate batean. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228211/lab-eraldaketa-sakonak-bultzatzen-jarraituko-dugu.htm | LAB: «Eraldaketa sakonak bultzatzen jarraituko dugu» | LAB: «Eraldaketa sakonak bultzatzen jarraituko dugu». | Hauteskunde kanpaina zaila eta gogorra izan dela onartu dute LABeko kideek, baina pozik agertu dira azken emaitzarekin. Iruñeko egoitzan egindako agerraldian, Isabel Artieda LABeko Administrazio Publikoko arduradunaren hitzetan, «oso pozik» daude, «energia berrituarekin eta ilusioarekin».
«Bereziki garrantzitsutzat» jo dute administrazio nukleoan izandako emaitzak eta suhiltzaileen artean lortutako gehiengo handia. Osasunbidean bigarren indar badira ere, «emaitza garrantzitsua» izan dela deritzote. Lau urteok bereziak izan dira alor horietan, bertako langile publikoek lehen lerroan aurre egin dietelako pandemiari eta larrialdi zein baso sute larriei. Hartara, Artiedak nabarmendu du LABek zerbitzu publikoen hobekuntza bilatu dutela uneoro. Salatu duenez, gobernuak zerbitzua eta lan baldintzak ahultzen jarraitzen du¡.
Hain zuzen ere horregatik kezkatuta azaldu dira ere sindikatu korporatiboen igoeraren aurrean. Imanol Karrera Nafarroako koordinatzaileak azpimarratu du sindikatu horiek kolektibo jakinen interesak bultzatzen dituztela eta ez langile pubiko guztienak ezta oro har zerbitzu publikoen hobekuntza zein gizartearen beharrei erantzutea. Dena den, Karreraren ustez, LABek garaipenarekin agerian geratu da «klase sindikalismoak antisindikalismoa korporatiboari» gailendu zaiola.
Datorren Nafarroako Gobernuari helarazi diote langile publikoak «aktibatuta» daudela, eta bizkortzen ari den «politika pribatizatzaile eta suntsizaileei» aurre egiteko prest direla. Halaber, LABek eskatu dio hurrengo gobenruari lehentasunezkoa izatea politika publikoetan aldaketa sakonak bultzatzea.
Hauteskunde kanpaina politikoari ere egin dio erreferentzia Karrerak. «Gu ez gara konformatzen diskurtsora mugatuko den kritika hutsarekin, eta lan baldintzak hobetzearekin ere». Aldaketa sakonak eragin nahi dituztela eta horretarako langileei eskatu diete hautetsontzietan ere langileen boterea baliarazteko.
ELAk babesa eskertu du Atzo gauean, Osasunbideako emaitzak jakin aurretik oharra atera zuen ELAk: Babestu dituzten langileei eskerrak eman zizkieten. «Lan baldintzak hobetzen jarraitzeko konpromisoa hartzen dugu, herritar guztien alde kalitatezko zerbitzu publikoak bermatzeko».
Osasunbidetik at, 26 ordezkari lortu ditu ELAk. Nabarmendu du Nafar Lansare boto gehien eskuratu dituztela, Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuan zein Ogasunean ordezkaritza bikoiztu dutela eta Kirolaren Institutuan lehendabiziko ordezkaritza lortu dutela. | ||
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228212/bigarren-saioan-ere-ezin-izan-dituzte-identifikatu-pasaiako-segadan-parte-hartu-zuten-poliziak.htm | Politika | Bigarren saioan ere ezin izan dituzte identifikatu Pasaiako segadan parte hartu zuten poliziak | Senideen abokatuak esan du beste identifikazio saio batzuk eskatuko dituela polizien garai hartako argazkiekin. | Bigarren saioan ere ezin izan dituzte identifikatu Pasaiako segadan parte hartu zuten poliziak. Senideen abokatuak esan du beste identifikazio saio batzuk eskatuko dituela polizien garai hartako argazkiekin. | Pasaiako badian 1984. urtean Komando Autonomo Antikapitalisten kontrako segada batean parte hartu zuten poliziak identifikatzeko bigarren saioa egin dute gaur Donostiako Auzitegian. Santiago Gonzalez familien abokatuak amaieran azaldu duenez, ordea, ezin izan dute inor identifikatu.
«Hainbeste urteren ondoren, zaila da inor identifikatzea», esan du, eta gaineratu du aurki beste identifikazio saio bat eskatuko duela, baina polizien garai hartako nortasun agiriaren argazkiekin eta beste argazki ofizial batzuekin: «Horrek zentzu handiagoa dauka».
Martxoaren 28an egin zen saioan bezala, gaur ere Joseba Merinok hartu du parte poliziak identifikatzeko saioan. Bera izan zen Pasaiako sarraskitik bizirik atera zen pertsona bakarra. «Hau ez da bukatu. Zer egin badago oraindik», esan du gero. Identifikatzeko hiru saio zen gaur egitekoa, baina bakarra izan da azkenean, beste bietan parte hartzekoak ziren bi poliziak hilik daudela esan dutelako.
Gonzalezek adierazi du heriotza horien agiria ofizialak eskatuko dituela, inork ez dituelako aurkeztu oraindik. Gainera, ohartarazi du bestelako «gauza arraroak» izan direla saio hauekin: azaldu du bere burua aurkeztu behar zuen polizietako bat non zegoen ez zekitela esan zutela hasieran, eta gero «bat-batean» martxoko saiora aurkeztu zela.
«Erakundeen tratu txarra»
Espainiako Poliziak Komando Autonomoetako lau kide hil zituzten 1984ko martxoaren 22an: Rafael Delas Txapas (Iruñea, 1957), Jose Maria Izura Pelu (Iruñea, 1958), Pedro Mari Isart Pelitxo (Azpeitia, 1961) eta Dioni Aizpuru Kurro (Azpeitia, 1963). Azken horren anaiak, Pello Aizpuruk gaur berriro salatu du hildakoen senideak tratu oso txarra ematen ari zaizkiela erakundeak. Gaineratu du gizarte osoari dagokion kontu bat dela, eta aitortza ofizial bat espero dutela.
Auzia 2018an artxibatu zuten, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak senideen helegitea baztertu ondoren. 2020an, ordea, Merinok dokumental batean ezagutu egin zituen ustez hilketa horietan parte hartu zuten poliziak, eta identifikazio saioak egitea eskatu zeuen. Gipuzkoako Auzitegiak azaroan ireki zuen berrio auzia. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228213/arabiarren-aurkako-oihuak-eta-mehatxuak-nagusi-israelen-banderen-martxan.htm | Mundua | Arabiarren aurkako oihuak eta mehatxuak nagusi Israelen Banderen Martxan | Arratsaldean milaka judu elkartu dira Jerusalem hiriaren «bat egitea» gogoratzeko egin den ekitaldian. Jordaniak salatu du Israelek ez duela eskumenik Jerusalemgo hiri zaharrean, eta Banderen Martxak ez lukeela handik igaro behar. | Arabiarren aurkako oihuak eta mehatxuak nagusi Israelen Banderen Martxan. Arratsaldean milaka judu elkartu dira Jerusalem hiriaren «bat egitea» gogoratzeko egin den ekitaldian. Jordaniak salatu du Israelek ez duela eskumenik Jerusalemgo hiri zaharrean, eta Banderen Martxak ez lukeela handik igaro behar. | Martxa hasi aurretik ere, tentsio giroa nabarmena zen Jerusalemen. Goizean goizetik ehunka judu bildu dira Meskiten Zelaigunean —han dago Al-Aqsako meskita ere—, eta haietako batzuk ahalegindu dira Israelgo banderekin sartzen ere, baina Poliziak kanporatu egin ditu. Aurreko egunetan, erakunde sionistek dei egin diete kideei ahalik eta jende gehien bil dezaten eremu hartan. Deialdiari erantzun diete herritar israeldarrek, baita Benjamin Netanyahu lehen ministroaren gobernuko hainbat kidek ere, tartean eskuin muturreko ordezkariak, besteak beste Garapen ministro Yitzhak Wasserlauf.
Jerusalemgo Banderen Martxak gogoratzen du nola 1967ko Sei Eguneko Gerrak Jerusalem ekialdea eta mendebaldea «batu» zituen —Jerusalem ekialdea Zisjordaniaren zatitzat jotzen du Nazio Batuen Erakundeak, baina Israelek okupatua du—. 1980an, Tel Avivek lege bat onartu zuen hiriaren ekialdea eta mendebaldea «betiereko eta banaezinezko hiriburu» izendatuz. Aurten, istiluak eragozteko argudioarekin, Israelek 3.000 polizia jarri ditu Jerusalem eta Meskiten Zelaigunea zaintzen. Baina horrek ez du eragotzi ehunka judu sionista hiri zaharrean sartzea arabiarren aurkako leloak oihukatuz, ez eta ere kolono juduek hiri zaharreko palestinarrei erasotzea. Israelgo Poliziak, berriz, bi ultraeskuindar sionista atxilotu ditu gaur arratsaldean, ustez kazetarien aurka oldartzeagatik.
Ikusi gehiago: Hiru mende laurdeneko Nakba
Protestak ere izan dira, hala ere. Jerusalem Askatu mugimenduko hainbat ekintzailek hirira daraman errepidea moztu dute martxara doazen kolonoei pasatzea galarazteko. «Okupazioa eta nagusitasuna goraipatzeko martxa bat da. Urtero ikusten dugu nola etortzen diren suak piztera, palestinarrak iraintzera eta haiek hiltzeko oihukatzera», salatu du mugimenduak ohar batean. Ez dira bakarrak izan. Erakunde palestinarrek eskatu diete beren kideei joan daitezela Meskiten Zelaigunea «babestera». Baina militarrek debekatu egin diete zelaigunerako sarbidea 50 urtetik beherako arabiarrei. Aldiz, Gaza eta Israel arteko mugara martxaren aurka protesta egitera joandako palestinarrak negar gasarekin sakabanatu dituzte, eta Israelgo Finantza ministro Yisrael Katzek ohartarazi dio Hamasi martxaren aurka egitera «ausartzen» bada «Jihad Islamikoko beren lagunen etorkizun bera» izango duela.
Otoitzera joan nahi zuten palestinarrak ez dira izan atzera egitera behartutako bakarrak. Martxa hasi baino bi ordu lehenago, Israelgo segurtasun indarrek itxiarazi egin dituzte Jerusalemgo hiri zaharreko palestinarren saltoki eta jatetxeak, segurtasunaren izenean. Horrez gain, dozenaka kontrolgune ezarri dituzte, Israelen bizi diren arabiarrei hiritik mugitzea oztopatzeko. «Gutxienez 1.400 saltoki itxiarazi dituzte Jerusalemgo hiri zaharrean. Horrez gain, errepide asko moztu egin dituzte; ondorioz, lanera joan behar zuten palestinarrak ezin izan dira lantokietara heldu, eta hiria gune militar bilakatu dute», azaldu dio Al-Jazeera telebistari PANen Jerusalemgo buruzagi Adnan Ghaithek.
Martxa «zentzugabe eta probokatzailea» dela salatu du PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammed Xtayyehk, eta gehitu du «gezurrezko egitateak zabaltzea» duela helburu. «Palestinarrek jarraituko dute okupazio politikei aurre egiten, prezioa edozein dela ere», aldarrikatu du Xtayyehk.
Nazioartetik ere izan da salaketarik. Jordaniako Gobernuak gogorarazi dio Israeli hark ez duela eskumenik Jerusalemgo hiri zaharrean, eta Banderen Martxak ez lukeela handik igaro beharko. Atzerri ministro Sinan Makhalik komunikatu batean ohartarazi duenez, kolono israeldarren «ekintza erasokorrek» urratu egiten dute nazioarteko legedia, baita hiriaren statu quo-a ere.
Palestinako bandera, debekatuta
Eskuin muturrak proposatua da debekua. Haren arabera, urtebete arteko kartzela zigorra jaso dezakete hiru pertsona baino gehiagoko elkarretaratzeetan Palestinako bandera erakusten badute, legeak «erakunde etsai» gisa identifikatzen baitu herrialdea. Israelgo Parlamentuak atzo onartu zuen lege proiektua, behin-behinean, eta oraindik beste hiru bozketari egin behar die aurre.
Palestinako bandera maiz ikusi ohi da Israelen bizi diren arabiarren bilkuretan, baita Netanyahuren gobernuarekin kritiko diren ezkerreko mugimenduenetan ere. Gaur egun, bandera erakustea ez da delitu, berez; baina Poliziak debekatu dezake, baldin eta hura erakusteak «bakea urratuko badu». Neurria, ordea, unean bertan hartu dezake toki bakoitzeko poliziaburuak.
Legeak, dena den, ez dio soilik Palestinako banderari erreferentzia egiten. Proposamenak hauxe jasotzen du zehazki: hiru pertsona edo gehiago jendaurrean batzen badira, eta «erakunde edo estatu etsai bateko bandera», Israelen adiskide ez den erakunde edo estatu bateko bandera, edo bere eremuan Israelgo bandera baimentzen ez duen herrialde bateko ikurrak erakusten badituzte, debekatutako bilkuratzat hartuko da. Ondorioz, bilkura desegina izan liteke, eta parte hartzaileak, atxilotuak.
Lege hori salatu egin du Adalah erakundeak, Israelen bizi den arabiar gutxiengoaren eskubideak defendatzen dituen taldeak. Haren esanetan, legea muturrekoa da, debekua eremu publiko guztira zabaltzen duelako, ez soilik instituzio edo erakunde ofizialetara, eta delitu kriminal gisara identifikatzen duelako hura erakustea. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228214/nico-denzek-irabazi-du-giroko-hamabigarren-etapa.htm | Kirola | Nico Denzek irabazi du Giroko hamabigarren etapa | Alemaniarra eguneko ihesaldian sartu da; bi ziklistarekin iritsi da azkeneko esprintera, eta azkarrena izan da. Ez da aldaketarik egon sailkapen nagusiko lehen postuetan | Nico Denzek irabazi du Giroko hamabigarren etapa. Alemaniarra eguneko ihesaldian sartu da; bi ziklistarekin iritsi da azkeneko esprintera, eta azkarrena izan da. Ez da aldaketarik egon sailkapen nagusiko lehen postuetan | Nico Denz alemaniarra (Bora) nagusitu da gaur Italiako Giroko hamabigarren etapan. Haren ibilbideko garaipenik handiena da. Denzek Toms Skujinsi (Trek) eta Sebastian Berwicki (Israel) hartu die aurre azken esprintean. Hirurek aurrera egin dute 30 txirrindulariz osatutako ihesalditik. Tartean zegoen Jonathan Lastra (Cofidis), Giroan lehian geratzen den euskal ziklista bakarra. Tropela, berriz, zortzi minutu pasatxora iritsi da.
Ez da zorigaiztoko gertaerarik izan: ez ezusteko gaixotasunik, ezta erorikorik ere. Hala, sailkapen nagusiak bere horretan jarraituko du: Gerraint Thomas (Ineos) da liderra; bi segundora dago Primoz Roglic (Jumbo), eta 22ra Joao Almeida (UAE).
Baina baliteke sailkapen nagusiak astindua jasotzea bihar. Alpeetako lehen etapa jokatuko dute, Borgofranco d’Ivrea eta Crans Montana eski estazioaren artean: 208 kilometro. Elurragatik antolatzaileek etapa apur bat arindu duten arren, oso gogorra da: lehen mailako hiru mendate igoko dituzte, eta goian amaituko dute.
Bestalde, World Tourreko Burgosko Itzulian, Lorena Wiebes herbeheretarrak (SD Worx) irabazi du gaur lehen etapa, esprintean, eta lider jarri da. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228215/hil-egin-da-joan-den-astean-burlatan-lan-istripu-larria-izan-zuen-gaztea.htm | Ekonomia | Hil egin da joan den astean Burlatan lan istripu larria izan zuen gaztea | Joan den ostiralean izan zuen istripua 22 urteko gazteak. Makina altxatzaile batek harrapatu zuen, eta lesio oso larriak zituen toraxean. | Hil egin da joan den astean Burlatan lan istripu larria izan zuen gaztea. Joan den ostiralean izan zuen istripua 22 urteko gazteak. Makina altxatzaile batek harrapatu zuen, eta lesio oso larriak zituen toraxean. | Gaur hil da joan den ostiralean Burlatako (Nafarroa) Iturrondo industrialdean lan istripua izan zuen gaztea. 22 urteko langileak Automoviles Torregrosa enpresan egiten zuen lan, eta makina altxatzaile batek harrapatu zuen istripuaren egunean. 11:20an jazo zen istripua, eta larrialdi zerbitzuak berehala bertaratu ziren. Toraxean zauri oso larriak zituen, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten. Sei egunen ostean, hil egin da.
CCOO sindikatuak eman du jakitera langile gaztearen heriotza. Nafarroan lan istripuen intzidentzia jaisteko neurriak «beharrezkoak» dira CCOOrentzat, eta baliabide gehiago eskatu ditu lan heriotzak murrizteko. Gobernuek enpresa kulturan erroko aldaketak sustatu behar dituztela adierazi du, eta sindikatuek prebentzioaren alorrean egiten duten lana goratu du. Bestalde, Lan Ikuskaritzan inbertsio handiagoa beharrezkoa dela adierazi du, Lan Arriskuen Prebentziorako Legea betetzen dela bermatzeko.
Horrez gain, enpresek eta jabeek duten lanaren kultura aldatu behar dutela uste du sindikatuak, «prebentzioa» eta «pertsonak» bestelako interesen aurretik jarriz: «Patronala da lan segurtasun alorreko legedia betetzen dela ziurtatu behar duena». Hildakoaren lankideei, familiakoei eta gertukoei doluminak bidali dizkie sindikatuak.
ELAk ere lan heriotza gaitzetsi du, eta aurten Hego Euskal Herrian hemezortzi langile hil direla adierazi du, lau Nafarroan. ELAren ustez, ezbehar tasa handitzeak «lotura zuzena» du prebentzio legedia ez betetzearekin, baita lantokietan zaintzarik eta kontrolik ez izatearekin ere: «Horregatik, ELAk enpresaburuen zigorgabetasuna eta erakundeen konplizitatea seinalatzen eta lan ikuskaritzaren transferentzia eskatzen jarraituko du, azken horren langile taldea Europako batez besteko ratioarekin berdintzeko» esanez amaitu du oharra. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228216/ep-iuk-zerbitzu-publikoak-indartuko-ditu-landa-eremuan.htm | Politika | EP-IUk zerbitzu publikoak indartuko ditu landa eremuan | Lurralde «desorekak» saihesteko eskatu dute Garbiñe Ruizek eta David Rodriguezek. Herrietan hezkuntza publikoa «suntsitzen» ari direla salatu dute. | EP-IUk zerbitzu publikoak indartuko ditu landa eremuan. Lurralde «desorekak» saihesteko eskatu dute Garbiñe Ruizek eta David Rodriguezek. Herrietan hezkuntza publikoa «suntsitzen» ari direla salatu dute. | Arabako lautadan dago Dulantzi, Gasteiztik 14 kilometrora, eta 3.000 biztanle inguru bizi da bertan. Landa eremuko toki askotan dituzten «premia» berberak dituzte herrian: «Garraio publiko egoki eta on bat behar du, osasun zerbitzu hurbilagoak eta hornituagoak, ikastetxe publiko berri bat gazteek herrian bertan ikasteko aukera izan dezaten...». Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemos-IUren Gasteizko alkategaiak ongi ezagutzen ditu Dulantziko herritarrek dituzten beharrak, hango udal kiroldegian lan egin baitzuen politikara salto egin aurretik. Koalizioak lautadako herria aukeratu du gaur goizeko ekitaldi nagusia egiteko, eta han mintzatu da Ruiz: «Landa eremuko herrietan bizi direnen bizi baldintzak hobetu nahi ditugu, eta hori soilik zerbitzu publikoak indartuz lortuko da». Landa eremuko Arabaren indarra lelopean, mitina egin du EP-IUk Dulantzin, Martxoaren 8ko plazan. Ruizekin batera, oholtza gainean izan dira David Rodriguez Arabako ahaldungaia, Esther San Martin Arabako Batzar Nagusietarako hautagaia, Jose Manuel San Juan Dulantziko alkategaia, eta zerrendako beste kide batzuk. Landa ingurunean oinarrizko zerbitzu publikoak sendotzea ezinbestekoa dela nabarmendu dute hizlariek, eta «publikoa» zaintzera deitu dute, lurralde barruko «desberdintasunak, desorekak eta kohesiorik eza» saihesteko. Ruizen hitzetan, herrietan bizi direnen bizi baldintzak «hobetzeko» proposamen «errealak» aurkezten dituen alderdi politiko bakarra da koalizioa, eta baita zerbitzu publikoak «anbiguotasunik gabe» defendatzen duen bakarra ere. Hezkuntza publikoaren alde Herritako bizi kalitateari eusteko eta «garapen pertsonalerako» aukerak eskaintzeko, administrazio publikoek zerbitzu publikoak bermatu beharko lituzketela azpimarratu du Rodriguezek. Haren ustez, «funtsezkoa» da landa eremuan bizi direnek hirietan bizi direnek bezainbeste aukera izatea. Izan ere, salatu du EAJren eta PSE-EEren foru gobernuak «bi abiadurako» Araba bat sortu duela, eta horren ondorioz «lehen eta bigarren mailako» herritarrek osatutako gizartea eraiki dela, zeinetan batzuen eta besteen arteko «distantzia» gero eta handiagoa egiten ari den. Horiek hala, lurralde desoreka amaitzea premiazkoa dela ohartarazi du Rodriguezek, Arabako herritar denek aukera berberak izan ditzaten. «Herrietan bizi garenok ezinbestekoa dugu gure oinarrizko zerbitzuak kalitatez eta 30 minutu baino gutxiagoan eskura izatea. Horrela murriztuko dugu lurralde desoreka». Hezkuntza publikoaren aldeko defentsa sutsua egin du Arabako ahaldungaiak, halaber. «Landa hezkuntza publikoa eta kalitatezkoa» aldarrikatu, eta Dulantzin bigarren hezkuntzako ikastetxe publiko bat eraikitzeko galdegin zion Eusko Jaurlaritzari, 12 urte betetzen dituzten gazteek herritik kanpo joan behar ez dezaten ikastera. Salatu du Arabako herrietan hezkuntza publikoa «suntsitzen» ari direla, segregazioaren bitartez «ghettoak» sortuta eta zentroak baliabidez hustuz. «Ikastolei, itunpeko ikastetxeei eta ikastetxe erlijiosoei, ostera, ez zaie ezertxo ere falta», gaitzetsi zuen.
Bestalde, Dulantziko alkategai Jose Manuel San Juanek landa eremuko osasun zerbitzuen egoera «nekezaz» ohartarazi du. Azaldu du herrietan duten baliabide faltagatik eta osasun zentroen ordutegi murriztuengatik arreta jasotzeko zailtasunak dituztela, eta hirietan bizi direnen «eskubide eta aukera berberak» aldarrikatu ditu herrietarako. Hiriaren aldean, herriak hezkuntzan, aisialdian, zaintzan eta osasunean atzean daudela salatu du, eta beharrezkotzat jo du erakundeek zerbitzu publikoak lehenestea. Besteak beste, Arabako kuadrilla guztiek anbulantzia medikalizatua izan beharko luketela esan du, «arta egokia» jasotzeko. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228217/greba-lehengo-gozotasuna-eskatzeko.htm | Gizartea | Greba, «lehengo gozotasuna» eskatzeko | Baraualdia egiten ari dira Bizkaiko zahar etxeetako LABeko langileak ratioak handitzea eskatzeko. Azken aldian, beharginen eta egoiliarren baldintzak txartu direla uste dute. | Greba, «lehengo gozotasuna» eskatzeko. Baraualdia egiten ari dira Bizkaiko zahar etxeetako LABeko langileak ratioak handitzea eskatzeko. Azken aldian, beharginen eta egoiliarren baldintzak txartu direla uste dute. | Bigarren baraualdi eguna daukate gaur Bizkaiko zahar etxeetako LABeko langileek. Maiatzaren 15etik 20ra ari dira egiten greba, eta Bizkaiko Foru Jauregiaren aurrean egin dute kanpalekua, Bilbon, aldundiari ratioak handitzeko eskatzeko. «Aldundiari exijitzen diogu uzteko enpresei dirua ematen eta langileei eta egoiliarrei osten», oihukatu dute bozgorailuetatik.
LABeko beharginek langile publikoak direla aldarrikatu dute, eta zaintza sistema «aldatu» behar dela. Besteak beste, galdegin dute lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea, ordezkapenak lehen egunetik betetzea eta ratioak handitzea: gauez bi zaintzaile hamabost egoiliarreko, egunez zaintzaile bat lau egoiliarreko, eta 24 orduko erizaintza zerbitzua.
Gaur egun oso bestelakoa da egoera, LABeko Monica Rojok azaldu duenez: «Orain bertan, egunez zaintzaile bat dago 40-45 jagoten, eta gauez egon daiteke bat ehun edo gehiagorekin; enpresariaren borondatearen arabera da».
Lan erritmo «basatia»
Izurritetik hona, langileen egoera ez dela hobetu uste du Rojok. «Pandemia erdiragarria izan zen. Erakundeek ez zuten plantilla indartu, eta buruko gaitzak —dementzia, Alzheimerra— dauzkaten pertsonak zaintzea eta gelan giltzaperatuta edukitzea 24 orduz, oso gogorra izan zen maila emozionalean». Kontatu duenez gelaz gela joan behar ziren, garbitu, jaten eman eta alde egin. «Ez dute ikasi», esan du, aldundiari eta enpresa jabeei buruz.
Zahar etxeetako beharginen lan baldintzak «beti» izan dira «eskasak» haren arabera, eta zaintza sistema aldatu behar dela deritzo: «Denbora tarte laburrean garbitu eta altxatu behar ditugu, eta erakundeak inposatzen digun lan erritmoa basatia da: adineko bati presa sartzeak dutxatzeko eta jateko guri sortzen digu estresa, ito daitezkeelako».
Kezka bera du Ainhoa Anparan Agirrek. Hamabi urte daroa zahar etxeetan eta langile faltak «lehengo gozotasuna eta berotasuna» galtzea ekarri duela uste du: «Zaintza niretzat ez da bakarrik jaten ematea, paseoan eramatea eta orraztea. Zaintza da denbora pixka bat edukitzea euren ondoan egoteko, berba egiteko eta euren galderei erantzuteko».
ELA ere kalera irten da
ELA sindikatua ere greba ziklo propioarekin ari da sektorean. 60 greba egunetik gora egin ditu dagoeneko azken hitzarmena sinatu zenetik. Eurek ere Bizkaiko Foru Aldundiari aurpegiratu diote «egoeraren arduradun zuzena» izatea. |
2023-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/228218/ikerlanek-2021ean-baino-12-gehiago-fakturatu-zuen-iaz.htm | Ekonomia | Ikerlanek 2021ean baino %12 gehiago fakturatu zuen iaz | Guztira 28 milioi euro fakturatu zituen iaz teknologia zentroak. Enpresekin egindako proiektuei esker, 13,8 milioi euro lortu zituen: %11,2 gehiago. | Ikerlanek 2021ean baino %12 gehiago fakturatu zuen iaz. Guztira 28 milioi euro fakturatu zituen iaz teknologia zentroak. Enpresekin egindako proiektuei esker, 13,8 milioi euro lortu zituen: %11,2 gehiago. | Iaz inoiz baino diru gehiago sartu zen Ikerlan Mondragon taldearen teknologia zentroaren itsulapikoan. 28 milioi euro fakturatu zituen guztira, 2021ean baino %12 gehiago, eta horietako 13,8 milioi enpresekin egindako proiektuen bidez sartu ziren: 2021ean baino %11,2 gehiago. Urte «zaila» eta «ziurgabetasunak» mugatua izan dela adierazi du zentroak, baina egoera horretan zibersegurtasunean, adimen artifizialean, errobotikan, industria automatizazioan eta energia elektrikoaren metatzean ondo joan zaiela gehitu du.
Hala, 400 pertsonako lantaldea egonkortzea lortu du Ikerlanek, eta lau milioi euro inbertitu zituen iaz ekipamenduan, azpiegituretan eta formakuntzan. Kontratazio berrien %30 «kanpo talentuak» izan dira, eta lan malgutasunaren aldeko apustua egin dutela nabarmendu dute. Bestalde, «ikertzaile gazteen» aldeko apustua indartu dute: 50 doktoretza tesi aktibo dituzte, baita gradu eta master amaierako 60 lan ere, hamabi unibertsitaterekin elkarlanean.
Garraioa eta mugikortasuna izan da zentroaren lan esparru nagusia (%43), eta punta-puntako fabrikazioa bigarrena (%19). Energia dago hirugarren postuan (%14). Orona, CAF, Orlki, Fagor eta Jema daude bezeroen artean, baita Amazon eta Nestle multinazionalak ere. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228219/psn-eta-euskara-ituna-eskaini-afixetan-baztertu.htm | Politika | PSN eta euskara: ituna eskaini, afixetan baztertu | Txibitek «bizikidetza itun bat» nahi du, «errealitate linguistikoa» aintzat hartuta Erriberako PSNk zortzi eletan egin du kartel bat; euskaraz, ez. | PSN eta euskara: ituna eskaini, afixetan baztertu. Txibitek «bizikidetza itun bat» nahi du, «errealitate linguistikoa» aintzat hartuta Erriberako PSNk zortzi eletan egin du kartel bat; euskaraz, ez. | Udal eta foru hauteskundeetako kanpainak lan erdiak egin ditu jada. Duela astebete abiatu zen kanpaina, eta, orain arte, apenas hitz egin den hizkuntz politikei eta euskarak izan beharreko trataerari buruz. Atzo, ordea, gaiaz jardun zuen Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidente eta PSNko lehendakarigaiak; proposatu du «bizikidetza akordio bat» egitea, «errealitate linguistikotik» abiatuta.
Ikusi gehiago: Gizarte aurrerapenak «sozialisten eskutik» iritsi dira, Anduezaren arabera
Ohiko markoa erabili du Txibitek: haren esanetan, euskararekin «ez dira kontrako politikak egin behar, eskuinak bezala», baina «inposaketak» ere ez du balio, «nazionalismoak praktikatzen duen bezala». Txibiteren iritziz, «sustapen eta eskaintza politikak» dira euskarak behar duena, «euskaraz ikasi nahi duenarentzat edo hizkuntza ezagutu nahi duenarentzat». Gakoak, beraz, zera dira: «borondatearekiko errespetua», Nafarroaren «errealitate soziolinguistikoa» eta hizkuntza «tresna politiko» bat ez izatea: «Euskara Nafarroako hizkuntza bat da, errespetatzen duguna, eta uste dugu borondatetik landu beharra dagoela».
Hain zuzen, euskara «tresna politiko» gisa erabil ez dadin proposatu du Txibitek «euskararen erabilerarako eta sustapenerako bizikidetza akordio bat» lantzea, eta gaineratu du hizkuntzaren erabilerak «aukera berdintasuna» errespetatu eta «diskriminazio egoera oro» saihestu behar dituela. Legeei dagokienez, PSNko presidentegaiak uste du egungo Euskararen Legeak «bermatu» egiten duela euskara tratatzea «eskaeraren eta errealitate soziolinguistikoaren arabera».
Zortzi eletan
Besterik da PSNk zer egiten duen bizikidetza horren alde. Esaterako, legealdiko gai nagusietako bat izan da Mañeru eremu mistoan sartzeko eskaera. Otsailean, Nafarroako Parlamentuak baztertu egin zuen aukera hori, nahiz eta Mañeruko Udalak hala eskatu. PSNren eta Navarra Sumaren botoek bat egin zuten aukera horri ateak ixteko; Inma Jurio PSNko parlamentariak argudiatu zuen ez zela horrelako auzietarako garaia, hauteskundeak ate joka zeudelako.
Azken orduetan, berriz, Erriberako PSNk botoa eskatzeko prestatu duen afixa baten irudiak eman du zeresana; deigarria da kartela, biltzen duen hizkuntz aniztasunagatik, eta aniztasun horretan ez duelako euskara jasotzen. Zortzi hizkuntzatan ondu dituzte testuak: gaztelaniaz, frantsesez, alemanez, ingelesez, errumanieraz, ukraineraz, arabieraz eta portugesez. Horien artean euskara sartu ez izanak haserrea eragin zuen atzo sare sozialetako hainbat erabiltzaileren artean. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228245/xabier-ormazabal-gogoan.htm | albisteak | Xabier Ormazabal gogoan | Mendizale urretxuarra oroitzeko festa egingo da datorren ostiralean, maiatzak 26, Urretxun, eta han aurkeztuko da bere izena daraman bekaren 2023ko deialdia. Ekitaldien artean, besteak beste, Alex Areizagaren Itzalak eta Alex Txikonen Manaslu neguan filmak proiektatuko dira. | Xabier Ormazabal gogoan. Mendizale urretxuarra oroitzeko festa egingo da datorren ostiralean, maiatzak 26, Urretxun, eta han aurkeztuko da bere izena daraman bekaren 2023ko deialdia. Ekitaldien artean, besteak beste, Alex Areizagaren Itzalak eta Alex Txikonen Manaslu neguan filmak proiektatuko dira. | 2004. urtean Xabi Ormazabal Aristegi urretxuar gaztea elurretako lehoinabar bihurtu zen. Sobiet Batasun ohian, 7.000 metrotik gora zeuden bost mendiak –Komunismo (7.495 m), Khan Tengri (7.010 m), Pobeda (7.134 m), Lenin (7.134 m) eta Korgenewskaya (7.105 m)– igotzen zituzten alpinistei ematen zitzaien ohore hori. Mendi hotzak, mendi gogorrak eta serioak bostak. Euskal Herriko lehen lehoinabarra izan zen Xabi, 23 urte besterik ez zituela. 2004 urte berean, bi zortzimilako ere igo zituen: Shisha Pangma eta Cho Oyu. Azken mendi horretan, Jainkosa Turkesaren maldetan, utzi zituen azken lorratzak elurretako lehoinabarrak. Ia 20 urte joan dira ordudanik. Xabiren oroitzapenak, ordea, bizi-bizirik jarraitzen du; areago, bera bezalako gazteei hauspoa eta bultzada ematen jarraitzen du, haren izena daraman bekaren bidez. Xabier Ormazabal Bekaren bidez.
Datorren ostiralean, maiatzaren 26an, urteroko moduan, mendi festa bat egingo dute Urretxun Xabi Ormazabal oroitzeko, eta, hainbat ekitaldiren artean, aurtengo bekaren deialdia aurkeztuko dute. Labeaga aretoan izango da ekitaldia, 19:00etan hasita. Urretxuko Udalak babesten du beka, eta 2.500 euroko laguntza bideratzen du 24 urtetik beherako gazteentzat, mendiarekin lotura duten proiektuak gauzatzeko. «Aurten laugarren deialdia irekiko da. Urtero hainbat proiektu aurkezten dira, gehienak Euskal Herrikoak, baina badira Espainiakoak ere. Aurkeztutako proiektuek baldintza guztiak ondo betetzen dituztela egiaztatu ondoren, Mikel Zabalza, Unai Mendia eta Oscar Gogorza alpinistek osatutako batzordeak ebaluatu eta proiektu bat hautatzen du. Hala, proiektuaren irabazleek urte osoa izaten dute, hurrengo urteko festara arte, proiektua edo jarduera gauzatzeko», azaldu du Andoni Ormazabalek, Xabiren anaiak eta bekaren sustatzaileetako batek.
Proiektuek mendia izan behar dute ardatz, baina ez dute nahitaez jarduera bat, eskalada bat edo espedizio bat izan behar. Izan daiteke dokumental bat, edo mendiarekin lotura duen liburu bat, mendiko materiala hobetzeko proiektuak, argazkilaritza-lanak... «Egia da, orain arte, proiektu gehienak jarduerei lotutakoak izan direla, baina aurkeztu dira egitasmo bereziak ere. Adibidez, arazoak dituzten gazteak gizarteratzeko mendi-irteeren programa bat aurkeztu zuen batek, tarteka mendian bibakak eginez, aterpetan lo eginez... Oso proiektu polita zen, baina beste proiektu sendo batzuk baziren urte hartan eta ez zen hautatua izan. Honekin esan nahi dudana da era guztietako mendiko proiektuak aurkez daitezkeela».
Datorren ostiralean aurketuko da 2023ko beka, eta, beraz, maiatzaren 26tik aurrera kontsultatu ahal izango dira deialdiaren oinarriak Urretxuko Udalaren webgunean.
Iazko festan, eskalatzaile gazte eta beteranoen arteko erronkan parte hartu zuten kideetako batzuk, eta Andoni Ormazabal erdian. Potronko
Proiektu indartsuek eskuratu dute orain arte beka. 2017an, Iker Madoz nafarrak, Gasherbrum IVko (7.925) hego pilarean bide bat zabaltzeko egitasmoarekin lortu zuen beka. 2019an, beste nafar batek, Ander Zabalzak, eskuratu zuen, Artikotik hurbileko hormetan zenbait bide berri zabaltzeko asmoarekin. Eta 2021ean, Maialen Rojo Eiguren gasteiztarrak jaso zuen beka Alpeetan esploratzen proiektuarekin. Ruth Fornos kataluniarrarekin batera, Alpeetako La Nonne eta La Moine hormatzarretan bide bana zabaltzeko eta Druko horman lerro bat eskalatzeko egitasmoa aurkeztu zuen Rojok.
Hain zuzen, aurtengo mendi festan, Maialen Rojok bere proiektua nola gauzatu duen azalduko du proiekzio baten bidez. «Ander Zabalzari, berriz, pandemiak harrapatu zion bete-betean; beka irabazi ondorengo urtean ezin zen kanpora bidaiatu, eta espedizioa burutu ezinik geratu zen. Orain ari da bukatzen: uneotan Norvegia iparraldeko horma batean dabiltza, justu leiho bat zabaldu zaie eskalatzeko, eta seguru asko ez da iritsiko datorren ostiralerako», jakinarazi du Andoni Ormazabalek.
Mendiko festaren egitarauarekin jarraituz, Alex Areizagak 2022ko Mendi Film Bilbao Bizkaia jaialdian aurkeztu zuen Itzalak filma proiektatuko da ondoren. Guztiok daramagun motxila ikusezin horri buruzko filma da, beldurrez, desirez, malkoz eta hutsunez betetako motxila horri buruzkoa. Hain zuzen, Xabi Ormazabal, elurretako lehoinabarra, dago filmaren bihotzean, eta besteak beste, Joseba Iztueta, Andoni Ormazabal bera, Reinhold Messner, Nives Meroi eta Romano Benet eta Juanjo San Sebastian mintzo dira bizitzako itzalei eta argiei buruz.
Areizagaren filmaren ondoren, omenaldi xume bat egingo zaie aurtengo urtarrilean Patagoniako Fitz Roy mendian elur-jausi batek harrapatuta hil ziren Amaia Agirre urnietarrari (Gipuzkoa) eta Iker Bilbao durangarrari (Bizkaia).
Ondoren, bertaratutako guztiek mokadutxo bat egiteko eta elkarrekin solasean aritzeko tarte bat izango dute. Eta mendi festa ixteko, Alex Txikonek, Xabi Ormazabalen beste lagun handi batek, Manaslu neguan filma emango du.
XABI ORMAZABAL MENDI FESTA Urretxuko Labeaga aretoan 19:00 Xabier Ormazabal bekaren 2023ko deialdiaren aurkezpena Proiekzioak Ander Zabalza, 2019ko bekaren irabazlea Maialen Rojo, 2021eko bekaren irabazlea Alex Areizagaren Itzalak dokumentala Mokadutxoa Alex Txikonen Manaslu neguan filma |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228246/irunean-zinegotzi-kopuru-bera-lortuko-lukete-upnk-eta-eh-bilduk-eitb-focusen-inkestaren-arabera.htm | Politika | Iruñean zinegotzi kopuru bera lortuko lukete UPNk eta EH Bilduk, EITB Focusen inkestaren arabera | Gasteizen lehia estua aurreikusten du EAJ eta EH Bilduren artean, eta Bilbon eta Donostian aise irabaziko luke EAJk. | Iruñean zinegotzi kopuru bera lortuko lukete UPNk eta EH Bilduk, EITB Focusen inkestaren arabera. Gasteizen lehia estua aurreikusten du EAJ eta EH Bilduren artean, eta Bilbon eta Donostian aise irabaziko luke EAJk. | Gizakerrek EITBrentzat egindako udal eta foru hauteskundeetarako bigarren makroinkesta argitaratu dute. Galdeketak apirilaren 26tik maiatzaren 12ra egin dira EAEn, eta maiatzaren 3tik 11ra Nafarroan. Ia 8.000 pertsonari egindako galdeketaren emaitza da. Geroztik, kanpainak izan ditu gorabeherak, baina, egun haietan jendeak erantzundakoaren arabera, Iruñean zinegotzi kopuru bera lortuko lukete UPNk eta EH Bilduk: zazpina. UPNk boto gehiago lortuko lituzke: %27,6. EH Bilduk %24,8. PSNk bi edo hiru zinegotzi irabaziko lituzke, eta, hala, lau edo bost lortu; Geroak Baik, bi edo hiru; PPk, bi edo hiru; eta Zurekin ezkerreko koalizioak, berriz, bat edo bi. PSNk izango luke giltza, beraz, alkatetza nori eman erabakitzeko.
Gasteizen ere lehia estua espero da, inkestaren arabera. EAJ izango litzateke boto gehien lortuko lituzkeena, baina ozta-ozta. Puntu batera egongo litzateke EH Bildu, eta zazpi zinegotzi izango lituzke. Hirugarren indarra PSE izango litzateke, bost edo sei lortuta, eta PPk ere beste horrenbeste eskuratuko lituzke; azkenik, Elkarrekin-Podemosek bi eskuratuko lituzke. Donostian Eneko Goiak lortuko luke berriz boto gehien. Inkestaren arabera, hamar zinegotzi eskuratuko lituzke, baina hiru puntu gutxiago izango lituzke botoei dagokienez –%35,8tik %32,9ra–. EH Bilduk, berriz, boto emaileen %25,2ren babesa lortuko luke, lau puntu igota aurreko emaitzen aldean; zinegotzi bat gehiago eskuratuko luke, zazpi guztira. Hirugarren lekuan PSE-EE legoke, botoen %17,7 eta bost zinegotzi lortuta. PPk hiru eskuratuko lituzke, eta Elkarrekin taldeak bi.
Bilbon gehiengo osotik gertu legoke Juan Mari Aburto. Boz emaileen %45,2k egingo lukete haren alde, eta bi puntu igoko litzateke. Zinegotzi kopuru bera izango luke: hamalau. Bigarren indarra, baina koska bat beherago, EH Bildu izango litzateke, PSE-EEri aurrea hartuta. Bost zinegotzi eta botoen %17,7 eskuratuko lituzke, inkestaren arabera. Zinegotzi bat gehiago, eta 2,2 puntu gehiago. PSE-EEk ere bost zinegotzi izango lituzke, baina 0,6 puntu galdu. PPk eutsi egingo lieke hiru zinegotziei, eta Elkarrekin-ek bat galduko luke, eta bi zinegotzirekin geratu. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228247/tveko-conquis-julian-iantzik-eta-raquel-sanchez-silvak-aurkeztuko-dute.htm | Bizigiro | TVEko ‘Conquis’ Julian Iantzik eta Raquel Sanchez Silvak aurkeztuko dute | Kapitainak Patxi Salinas, Joana Pastrana eta Cesc Escola izango dira. 33 lehiakide egongo dira. Hilaren 25ean hasiko dituzte grabaketak, Dominikar Errepublikan. | TVEko ‘Conquis’ Julian Iantzik eta Raquel Sanchez Silvak aurkeztuko dute. Kapitainak Patxi Salinas, Joana Pastrana eta Cesc Escola izango dira. 33 lehiakide egongo dira. Hilaren 25ean hasiko dituzte grabaketak, Dominikar Errepublikan. | Hemeretzigarren denboraldian da ETB2ko El conquistador abentura reality-a, eta TVEk lehen aldiz emango du formatu hori datorren denboraldian. Hilaren 25ean hasiko dituzte grabaketak, Dominikar Errepublikan. ETBrentzat saioa egiten duen lantalde bertsua ariko da TVErentzat: zuzendaria Joxan Goñi izango da, eta ekoizle eragilea, Patxi Alonso. Aurkezleak, berriz, Julian Iantzi eta Raquel Sanchez Silva izango dira.
TVEren bertsioko lehen denboraldiko kapitainak Joana Pastrana boxeolari ohi eta enpresaria, Patxi Salinas Athleticeko jokalari ohia —ETB2ko Conquis-en aritua da zeregin horretan— eta Cesc Escola fitness munduko profesionala izango dira.
Hostoil ekoiztetxea (The Mediapro Studio taldekoa) eta TVE ari dira prestatzen Conquis-en bertsio berria. Horretarako, 250 langileko taldea ariko da Dominikar Errepublikan. Lehiakideak 33 izango dira: hemezortzi gizon eta hamabost emakume. Hautaprobetara 1.500 herritar baino gehiago aurkeztu dira.
Marilgo Prado del Reyko estudioetan programaren aurkezpen bat egin zuten atzo. Bertan, Ana Maria Bordas RTVEko originalen zuzendariak adierazi zuen Espainiako telebistan falta zen formatu bat dela: «Falta zitzaigun abentura eta arrisku formatua zen. Era berean, saioan ikusiko dira elkartasuna, leialtasuna, taldean lan egitea, norbere burua gainditzeko saiakera eta ingurumenaren zaintza». Maria Eizagirre RTVEko Komunikazio eta Parte hartze zuzendariak, berriz, hau esan du: «Programa desberdin bat da, mendekotasuna sortzen duten horietakoa, eta ilusio handiz ari gara prestatzen».
100.000 euroko saria ETB2ko bertsioan, abentura reality-aren irabazleak 20.000 euroko saria eramaten du —ogasunera doa sari horren %19, pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren bidez—. TVEko bertsioaren irabazleak, berriz, 100.000 euroko saria eramango du.
TVEko bertsioan, lehiakideak hiru taldetan banatuko dituzte. Hilabete batez ariko dira lehian, eta, horrenbestez, ekainaren amaieran bukatuko dituzte grabaketak. Haitises parke nazionalean egingo dituzte grabaketa guztiak.
Iantzik hemeretzi urte daramatza saioa ETB2n aurkezten. Hala ere, «gogotsu» dago bertsio berriarekin: «Gure bizitzetako esperientzia berezienetako bat izango da, gozamena sufrimenduaren parekoa baita». Salinas kapitaniak gogoratu du abentura «oso gogorra» egin zitzaiola 2016an: «Baina ilusio handia dut, eta abenturan borroka egiteko gogoz nago».
Hostoilek, iaz, Naufragoak abentura reality-a egin zuen euskaraz ETB1entzat. Ikusle datu txikiak izan zituen.
ETB2ko saioaren hemezortzigarren denboraldiak %24,4ko ikusle kuota izan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; finalak %28,8ko ikusle kuota bereganatu zuen.
Denboraldi honetan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako euskaldunen artean %27,7ko ikusle kuota du programak. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228248/andy-rourke-hil-da-the-smiths-taldeko-baxu-jolea.htm | Kultura | Andy Rourke hil da, The Smiths taldeko baxu jolea | 59 urte zituen, eta aspalditik zegoen gaixo | Andy Rourke hil da, The Smiths taldeko baxu jolea. 59 urte zituen, eta aspalditik zegoen gaixo | Andy Rourke, The Smiths taldeko baxu jolea izan zena, hil egin dela jakinarazi du talde hartan kide eta lagun izan zuen Johnny Marr gitarristak. Rourkek pankreako minbizia zuen azken urteetan.
«Ezagutu genuenok arima atsegin eta eder gisa gogoratuko dugu Andy, eta musikazaleek, berriz, gaitasun ikaragarriko musikaria izango dute gogoan», adierazi du Marrek Twitterren.
1982tik 1987ra iraun zuen The Smithsek, eta denbora horretan Erresuma Batuko talde ezagunenetako bat bihurtu zen. Urte horietan guztietan, taldekide berek osatu zuten taldea: Morrisey abeslariak, Johnny Marr gitarristak, Andy Rourke baxu joleak eta Mike Joyce bateria jotzaileak, nahiz eta 1986. urtearen hasieran tarte oso labur batez Rourke taldetik apartatu zuten, drogekin zituen arazoengatik. Berehala itzuli zen, ordea.
Taldeak lau disko ofizial argitaratu zituen, The Smiths (1984), Meat is Murder (1985), The Queen is Dead (1986) eta Strangeways, Here We Come (1987), eta baita singleetan eta EPetan barreiatutako kantuen bi bilduma ere: Hatful of Hollow (1984) eta The World Won't LIsten (1987). Zuzeneko disko bat (Rank, 1988) izan zen taldearen azken diskoa, The Smiths deseginda zegoenean atera zutena.
The Smiths desagertu ondoren, Morriseyrekin kolaboratzen segitu zuen abeslariaren bakarkako bidean. Baina beste hainbat artistarekin ere lan egin zuen, batik bat estudioko musikari gisa: The Pretenders, Badly Drawn Boy, Killing Jone, Ian Brown...
2000ko urteetan, berriz, Freebass taldea sortu zuen Mani (The Stone Roses) eta Peter Hoookekin (New Order). Talde ezohikoa izan zen erabat, hiru musikariak baxu joleak baitziren. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228249/musika-interesgarria-entzuten-genuenean-ezin-geldirik-geratu.htm | Kultura | «Musika interesgarria entzuten genuenean, ezin geldirik geratu» | Patxi GonÌik erretiroa hartuko du udazkenean, eta, harekin batera, Gor diskoetxeak ateak itxiko ditu. Deskonektatzeko gogoa duela esan du musika editoreak, baina oraindik lan handia dagoela egiteko. | «Musika interesgarria entzuten genuenean, ezin geldirik geratu». Patxi GonÌik erretiroa hartuko du udazkenean, eta, harekin batera, Gor diskoetxeak ateak itxiko ditu. Deskonektatzeko gogoa duela esan du musika editoreak, baina oraindik lan handia dagoela egiteko. | Hiru hamarkadatan editatutako diskoak kutxetan gorde ditu Patxi Goñik (Iruñea, 1960). Kutxa horietako batzuk Nafarroako Musikaren eta Arte Eszenikoen Artxibora bidaliko ditu; besteak, egileen etxera. Gor diskoetxearen ibilbidea udazkenean amaituko da, Patxi Goñi arduradunaren erretiroarekin batera. Marino Goñirekin eta Antonio Goñirekin batera abiatutako zigiluan 280 bat lan argitaratu dira: Kortatu, Hertzainak eta Barricada taldeen lanak, besteak beste. Erretiroa hartu baino lehen, Goñik badu nahikoa lan: enpresa ixtea eta diskoak banatzea.
Hirurak Soñua eta Oihuka zigiluetan egon zineten. Zergatik erabaki zenuten Gor sortzea?
Marino Goñiri okurritu zitzaion Soñuan rock musika argitaratzea, eta Motos gure taldearen single bat argitaratu genuen. Jarraian, Barricada izeneko talde bat etorri zen guregana; aspaldiko lagunak. Bi disko egin genituen haiekin. Gero, La Polla Records etorri zen; estudioko atea jo zuten, single bat grabatzeko asmoz. Soñuan eta Oihukan egon ondoren, 1990eko maiatzaren 1ean erabaki genuen gure enpresa muntatzea: Gor.
Artistek zer-nolako ezaugarriak izan behar zituzten?
Originalak eta benetakoak izatea. Hala ere, benetako hitza gehiegi erabili da, eta guztiz galdu du esanahia. Abestien hitzak barregarriak izatea gustatzen zitzaigun, batez ere. Talde batek bere lehendabiziko diskoa grabatzen duenean, ez da oso trebea, baina, hitzak xelebreak badira, gabezia horiek orekatzen dira.
Euskal Herriko taldeekin bakarrik lan egin nahi zenuten?
Ez. Musika interesgarria entzuten genuenean, ezin geldirik geratu. Chumbawamba taldearekin lan egin genuen, adibidez. Londresera joan ginen haien disko bat hemen editatzeko asmoz. Ondoren, abeslarietako bat Iruñera etorri zen, eta, egun horretan Korrika igaro zenez, Arrotxapera eraman genuen; txundituta geratu zen.
Beti adi-adi egon beharra dago musika berriaren zain?
Bai. Marino Goñi eta Antonio Goñi duela urte batzuk erretiratu ziren, eta oraindik talde berriak gomendatzen dizkidate. Hala ere, gaur egungo talde askok ez dute diskoetxe batera etorri nahi: oso komertziala iruditzen zaie. Orain, autoedizioa da nagusi; talde askok beren lana grabatu, editatu eta banatzen dute.
Musika editore baten rola aldatu da, beraz?
Bai. Dibertsifikatuta dago. Diskoak ekoizteaz gain, kontzertuak antolatu behar ditu, manager lanak egin: denetarik. Ez dakit lanbidearen etorkizuna nolakoa izango den; kristalezko bola etxean utzi dut.
Diskoetxea ixterakoan, deskonektatzeko gai izango zara?
Deskonektatzen saiatuko naiz, baina zaila da. Baliagarria da hemengoarekin zerikusirik ez duen musika entzutea. Beste hizkuntzak bilatzen ditut; georgiera, adibidez. Georgiarrak musikazale amorratuak dira, eta estilo guztietako musika egiten dute. Oso talde dibertigarriak aurkitu ditut.
Lekukoa hartuko duen ondorengorik ez?
Ez. Ondorengo baten bila egon ginen, baina ez dugu pertsona egokia aurkitu. Uste dut gure lanbidea eskualdatzea oso zaila dela; hemen ordu asko sartzen dituzu, eta lauzpabost lan ditugu aldi berean: banatzaileak, managerrak eta editoreak gara. Gainera, gorabeherak dituen lanbide bat da.
Nolakoak izan dira diskoetxearen gorabeherak?
Garai eroak izan ditugu. 1980-1990eko tartea izugarria izan zen, izan genuen arrakastagatik. Gero, 2008ko krisiarekin, gauza batzuk aldatu behar izan genituen; oso denboraldi gogorra izan zen. Musika digitalaren sorrera ikusi genuen, eta horretara egokitu behar izan genuen.
Nola bizi izan dituzu musika kontsumoaren aldaketak?
Kezkaz, eta poliki-poliki. CDen hasiera bizi izan genuen, adibidez. Gainera, talde euskaldunak aurreratu egin ziren, eta CD gehien saltzen zituztenak ziren: Durangoko Azokara eramaten genituen, eta berehala saltzen ziren.
Aurten bezero gisa joango zara Durangoko Azokara?
Aurten oporrak hartuko ditut. Durangoko Azokara 1983an joan nintzen lehendabiziko aldiz. Azokaren bilakaera osoa ikusi dut: hasieran itoginak zeuden, eta orain jacuzzi batera joatea bezala da. Azokak beti markatu du Euskal Herriko musikaren egutegia, eta asko lagundu digute.
Gor itxi baino lehen, esku artean proiekturen bat baduzu?
Gutxienekoa editatzen dut. Paketeak postaz bidaltzen ditut, eta webgunea mantentzen dut. Enpresa bat desmuntatzea muntatzea baino zailagoa da; hori esan izan da beti, eta orain egiaztatu dut.
Itxiera ospatzeko ekitaldiren bat antolatuko duzue?
Ez dakit. Ez dugu ezer berezirik pentsatu. Badakit gauza bat antolatzen ari direla; zurrumurruak entzun ditut, baina sekretua dela esan didate.
Zein da zure lanbidetik faltan sumatuko duzuna?
Jendearen sormena ezagutzea. Artistek askotan modu pribatuan egiten dute sormen prozesua, eta hori ikustea pribilegioa izan da niretzat. Beti irakasteko prest egon den jendeaz inguratu naiz. Egun hauetan artista askorekin egon naiz; polita da hainbeste urteren ondoren haiekin harremana mantentzea.
Atzera begiratzen duzunean, nostalgikoa zara?
Ez. Egia da nostalgia pixka bat saihetsezina dela, baina normalean aurrera begiratzen dut. Egungo edozein une iraganean pasatutakoak bezain dibertigarria da. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228250/jan-edana-baino-gehiago.htm | Bizigiro | Jan-edana baino gehiago | Herri txikietan ezinbestekoak dira tabernak, hartu-emanen sustatzaile ere badirelako. Gehienetan, bakarra egoten da, eta, sarri, udalarena izaten da. Badakite zerbitzu publiko bat direna, eta saiatzen dira herriko bestelako gabeziak ere asetzen. Bizirauteko laguntza eskatzen dute. | Jan-edana baino gehiago. Herri txikietan ezinbestekoak dira tabernak, hartu-emanen sustatzaile ere badirelako. Gehienetan, bakarra egoten da, eta, sarri, udalarena izaten da. Badakite zerbitzu publiko bat direna, eta saiatzen dira herriko bestelako gabeziak ere asetzen. Bizirauteko laguntza eskatzen dute. | Trapagarango Larreineta auzoko taberna bakarra Irene izenekoa izan da azken urteetan. Lehenago bazeuden gehiago, baina itxi zituzten. Joan den Aste Santua pasatutakoan, ateak zarratu zituen, ugazabak erretiroa hartu duelako. Auzokoentzat galera handia izan da. Herrigunera ordubete luze dute oinez, 10-15 minutu autoz, eta ordu erdian behin funikularra dute. Mende erdi bat inguruz izan ditu azken tabernak ateak zabalik han. Eta ostalaritza negozio bat baino gehiago izan da. Bizilagunentzako topagune, sukaldean zerbait falta zutenerako larrialdietarako denda, eta, garai batean, baita ile apaindegia ere. Beraz, taberna zarratzean asko galdu dute. Auzo elkarteak konponbide bat eskatu dio Trapagarango Udalari.
Fikan ondo baino hobeto dakite zer den taberna barik geratzea. Gamiz-Fika udalerria osatzen duten herri bietako bat da. 1928an egin zuten bat ordura arte udalerri izandakoek. Bien artean kilometro bi daude. Ia 1.400 biztanle ditu, osotara, eta horietatik hirurehun bat bizi dira Fikako herrigunean. Udalak Errementari izeneko etxea atondu du, Fikako herritarren topaleku izateko eta jarduera soziokulturalak egiteko leku bat izateko. Martxo hasieran inauguratu zuten, eta hil bereko azken egunetik taberna ere badu. Publikoa da, beraz, eta Lander Mellak hartu du hura kudeatzeko ardura, lehiaketa publiko bidez. «Denbora tarte honetan, ikusi dugu taberna bat baino zerbait gehiago dela: herritarrak elkartzeko leku bat da», azpimarratu du Mellak.
Fikarra da hura, eta gogoan du garai batean zenbait taberna izan zituztela herrian. Apurka-apurka zarratuz joan ziren denak. Ordutik Gamizera, Mungiara edo inguruko beste herriren batera joan behar izan dute zerbait hartzera joan gura izan dutenean. Horregatik, harrera ona egin diete herrian. «Lehengoan komentatu zidan herriko batek ez zekiela Fikan hainbeste ume bizi zenik. Orain, umeak plazan egoten dira arratsaldean, eta gurasoak, tabernan». Fikako plaza bakarrean dago Errementari, eta terraza ederra du kanpoko aldean. Fikak Gamizekin partekatzen du medikua; Fikan martitzenetan eta eguenetan egoten da. Mellaren esanetan, igarri dute bi goiz horietan besteetan baino bezero gehiago izaten dituztela. Azken batean, plaza inguruak bizitza berreskuratu du.
Apiril bukaeran, Mungialdeko dantza taldeen topaketa egin zuten Gamizko frontoian, eta Fikako taberna lepo bete zitzaien bazkaltzeko orduan. Mellak uste du oraindik «nobedadea» direla. Egunotan, Asentsio jaiak ospatzen ari dira, eta aurreikuspen onak egin ditu. Halere, tentuz egin du balantzea: «Urtebete barru esango dizut zelan doakigun, eta horrelako negozio bat errentagarria den Fika bezalako herri batean». Azaldu duenez, gastu finkoak antzekoak dira taberna Fikan, Mungian, Gernika-Lumon edo Bilbon eduki. Ostera, bezero gutxiago daude herri txikietan, eta horrek eragina izan dezake diru sarreretan.
Ubideko Herriko Taberna kudeatzen du Miguel de Tenak eta argi du horrelako negozio bat errentagarri izateko «lan asko» egin behar dela. Herrian 164 biztanle baino ez daude erroldatuta. Herriko taberna publikoa da. Duela lau urte lortu zuen negozioaren kudeaketa. Haienaz gain, batzokia dago Ubiden, 140 metro eskasera. De Tenak-eta barikuetan, zapatuetan, domeketan eta astelehenetan baino ez dute zabaltzen, baina lau egun horietan, hamasei orduz. «Gogor lan eginda, ez zara aberastuko, baina, behintzat, bizitzeko beste irabazi dezakezu». Goizetan armosuak ematen dituzte, eta gero bazkariak, meriendak eta afariak. «Herriko familia batek otordu bereziren bat egin gura duenean etxetik kanpo, gurera etortzen dira. Umeen urtebetetze meriendak ere antolatzen ditugu. Hiletak daudenean, familiakoei eta herrikoei eskaintzen zaien mokadukoa hemen prestatzen diegu. ‘Hain egunetan hogei bat lagun etorriko gara’, esaten digute, eta guk prest izaten ditugu kroketak, urdaiazpikoa, gazta…».
Laguntzak eta formakuntza
De Tenak egunkarian irakurri du Soriako (Espainia) alderdi batek —Soria Existek, landa inguruak hustearen aurkako neurriak eskatzen dituen hautagaitza independenteak— berrehun biztanletik beherako herrietako tabernentzako laguntzak eskatu dituela Espainiako Kongresuan. Bizkaian ere politikariek halako zerbait bultzatu beharko luketela uste du De Tenak. «Ez dugu batere laguntza ekonomikorik jasotzen, baina ohiko tabernek eskaintzen ez dituzten zerbitzuak eskaintzen dizkiogu herriari, haiek baino egoera zailagoan». Esaterako, mezulari eta banatzaile askok haienean uzten dituzte herritarrek erositako paketeak. Alboko herriko farmaziakoekin ere elkarlanean aritzen dira: Ubideko pazienteei banatu behar dizkieten botikak tabernan uzten dituzte, tabernakoek ordaintzen dituzte, eta gero pazienteak tabernan jasotzen du eta ordaintzen dizkio tabernariari.
Dena den, diruaz gain, bestelako laguntzak ere behar dituztela azpimarratu du De Tenak. Berbarako, berak publizitateari eta sare sozialei buruzko prestakuntza gura luke jaso. «Tabernako makinetan eta altzarietan inbertitzeko laguntza ondo legoke, baina baita gure negozioa ezagutzera emateko tresnak ere. Jende gutxi gara Ubiden, eta ondo legoke kanpoko jendea ere erakartzea asteburuetan». Adibide bat ipini du: Gorbeialde landa garapeneko elkarteak turismo jasangarriaren inguruko prestakuntza eskaintzen die ostalariei, mendizaleei zer aholku eman jakiteko. Horrelakoak behar dituztela iruditzen zaio.
Gizaburuagako tabernako Rosa Carolina Godoyk ohartarazi du taberna mota hauek zarratuz gero ez dutela soilik tabernariek galtzen, herritarrek ere galtzen dutelako: «Taberna barik geratuko lirateke, eta egoera horretan, hilda legoke herria». Godoyk esan duenez, Gizaburuagako Udalak eta, bereziki, alkateak badute horren kontzientzia: «Santa Katalina eguneko herri bazkaria gurean egiten dute. Bultzada handia da guretzat; bestela, zaila da hil bukaerara iristea. Alkateak industrialdeko enpresa batean egiten du lan, eta, adibidez, hango norbaiten urtebetetzea bada, pintxoak eskatzen dizkigute, edo bisitaren bat badute, hona ekartzen dute bazkaltzera. Badaki hemen kontsumitzen ez badute, guk zarratu egin beharko dugula».
Esaterako, Lemoizko Urizar auzoko taberna publikoa eta bakarra zarratuta dago aspalditik. Udalerriak 1.300 biztanle pasatxo ditu, baina gehien-gehienak Armintza auzoan bizi dira, nahiz eta udaletxea, eskola eta hilerria Urizarren egon. Armintzan zenbait taberna daude, baina udalak ez du lortu Urizarkoarentzako kudeatzailea topatzea, iaz lehiaketa publiko bi egin zituen arren.
Egokitzeko beharra
Ia berrehun biztanle ditu Gizaburuagak. Godoyren esanetan, astegunetan industrialdeko beharginak izaten dira bezero nagusiak. Herrikoak gutxi izaten dira; «zazpi edo zortzi, eguneroko bezeroak». Agian, lanetik etxera bidean kafea hartzen dutenak. Herrikoentzat asteburuetan izaten da topagunea: bariku eta zapatu gauetan, kuadrillak joaten zaizkie afaltzera, eta, domeka eguerdietan, mezatara joan direnak.
Sasoiak asko baldintzatzen ditu. «Neguan, 18:00etan zarratzen dugu, 19:00etatik aurrera herria hilik egoten da eta. Egun batzuetan 120 edo 150 euro baino ez ditugu egiten. Pertsona bat sukaldean eta beste bat barran, nahikoa. Udan, ostera, hiru egoten gara sukaldean eta hiru barran», dio Godoyk. Izan ere, bidegorri bat dago, eta Lea ibarreko jende asko ibiltzen da han paseatzen; Lekeitioko eta Aulestiko jendea, besteak beste. «Hau leku atsegina da umeekin egoteko, terrazan egoteko. Eguraldi onarekin jende asko etortzen da bazkaltzera». Herriko frontoia berritzen dabil udala; Godoyk espero du bukatzean jende gehiago joango zaiela.
Diru sarrerak handitzeko eta herriari beste zerbitzu bat emateko, Godoyk dendatxoa du bere tabernan: esnea, azukrea, arrautzak, ogia eta halakoak saltzen ditu. Gertueneko denda Lekeition daukate, zazpi kilometrora. “Batzuek aprobetxatzen dute, baina ez guztiek. Behin autoa hartuta, batzuek nahiago dute Lekeitioraino joan, han eskaintza handiagoa dutelako”.
Fikan, Mellaren familiak baserriko ogia egiten izan du lehendik. Orain, tabernan ere ipini dute salgai. Horrez gainera, arrautzak, gazta eta bestelako jaki batzuk saltzen dituzte. «Herritarrei zerbitzu bat ematea da gure helburua; bestela, Mungiaraino joan behar dute erostera. Taberna publikoen helburua herriari zerbitzua ematea da, batez ere». |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228251/langile-bat-larri-zauritu-da-barakaldon-bosgarren-solairutik-behera-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat larri zauritu da Barakaldon, bosgarren solairutik behera erorita | Lan bertikalak egiten zebilen langilea, eta erori egin zen; ez dute argitu zergatik. | Langile bat larri zauritu da Barakaldon, bosgarren solairutik behera erorita. Lan bertikalak egiten zebilen langilea, eta erori egin zen; ez dute argitu zergatik. | ELA sindikatuak gaur jakinarazi duenaren arabera, langile bat larri zauritu zen atzo Barakaldon, bosgarren solairutik behera erorita. Antza denez, eraikin baten barruan lan bertikalak egiten ari zen, eta erori egin zen; oraindik ez da argitu zergatik gertatu zen. 12:30ean jazo zen ezbeharra.
Istripuaren lekura anbulantzia medikalizatu bat joan zen, eta ospitalera eraman zuten. ELAk adierazi du lanean dabilela langilea autonomoa den edo azpikontratatutako enpresa batean jarduten duen argitzeko.
Atzo Burlatako (Nafarroa) enpresa batean lan egiten zuen langile bat hil zen, joan den ostiralean izandako istripuaren ondoriozko zauriengatik. Atzo eta gaur, ELAk adierazi du ezinbestekoa dela lan ikuskaritza indartzea, lan babeserako araudia betetzen dela bermatzeko; izan ere, sindikatuaren ustez, lan ikuskaritzaren falta dago halako lan istripuen atzean. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228252/lehen-gerra-argazkilaria.htm | Kultura | Lehen gerra argazkilaria | Mende bat bete da Eustaquio Berriotxoa Marokora joan zenetik, Rifeko gerrara. Argazkiak atera zituen han, eta Urretxun ikusgai egon da erakusketa. Udalak beste herriren batera hedatu nahi du orain. | Lehen gerra argazkilaria. Mende bat bete da Eustaquio Berriotxoa Marokora joan zenetik, Rifeko gerrara. Argazkiak atera zituen han, eta Urretxun ikusgai egon da erakusketa. Udalak beste herriren batera hedatu nahi du orain. | Euskal herritar asko hil ziren Rifeko gerran, Marokon, 1911. eta 1927. urteen artean, baina oso jende gutxik du haren berri. Duela urte batzuk Eustaquio Berriotxoa urretxuarrak (1899-1987) gerra hartan ateratako argazki batzuk aurkitu zituzten, eta ondorioztatu zuten baliagarriak zirela gertakari hura ezagutarazteko. Adituek uste dute Berriotxoa izan zela Euskal Herriko lehen gerra argazkilaria. Urretxun egon berri da ikusgai hari buruzko erakusketa, eta udalak beste herriren batera zabaldu nahi du orain —udalarenak dira argazkiak—. Berriotxoa 1923an joan zen Rifeko gerrara, eta mendeurrena baliatu nahi dute hari buruzko informazioa zabaltzeko.
Guda hura 1911n hasi bazen ere, 1919an sortu zen liskarrik handiena, Espainiaren Rifeko protektoratuan. Independentzia nahi zuten Rifen, eta Espainiako armadari aurre egin zioten, Abd-el Krim el Hattabik gidatuta. Sekulako triskantzak izan ziren. Euskal herritar askok parte hartu zuten gerra hartan, derrigortuta. Asko han hilobiratuta daude, eta gero eta zailagoa da non dauden jakitea. Apenas dagoen garai hartako irudirik, argazkigintza oraindik ez baitzen jendartera zabaldu. Argazki gehienak espainiar militarrek ateratakoak dira, baina, 2016an, Berriotxoak ateratako 138 argazki aurkitu zituzten. Urretxuko Udalak, irudi horien balioa ikusita, ikertzeko apustua egin zuen.
Rifeko biztanleak
Argazki baliotsu horiek atera zituen urretxuarrak Eustaquio Berriotxoa Elgarresta zuen izena. 1899an jaio zen, eta 1923an bidali zuten Rifera, soldadu. Han egindako irudien negatiboak azaldu ziren haren argazki bilduman.
Ezustekoa izan zen material hura agertzea. Izan ere, Berriotxoak oso modu zehatzean jaso zuen soldaduen eguneroko bizitza, eta Rifeko biztanleen argazkiak ere atera zituen. Gainera, datatuta daude irudiak. Ez da ohikoa negatiboak egoera onean egotea: glizerinaz eginda daude, eta material hori oso ezegonkorra bilakatzen da denbora pasatu ahala.
Andoni Lubaki urretxuarra da Urretxuko Udalak sustatutako ikerketaren arduraduna. Berriotxoaren anaia baten birbiloba da Lubaki, eta hark aurkitu zituen argazkiak. Negatiboak ere hark garbitu zituen, degradazio prozesua eteteko. Ondoren, Jose Carlos Urrutia teknikoak digitalizatu egin zituen, Donostiako Photogune laborategian. Zazpi hilabete iraun zuen prozesuak.
Adituen ustez, Berriotxoarena da Rifeko gerrari buruzko artxibo pertsonal bakarra. Espainiako Gobernuko Defentsa Ministerioak militarren argazki ugari ditu bere artxiboan, gobernuak berak kontratatuko argazkilariek hainbat urtez eginak, baina gaur-gaurkoz ez da ezaguna soldadu arrunt batek beretzat egindako beste argazki sortarik.
Hainbat sari jaso zituen
Berriotxoak gogotik lan egin zuen Rifen, baina baita handik itzuli zenean ere. Izan ere, 1958an Espainiako Ingeniaritza Saria irabazi zuen, Valentzian (Herrialde Katalanak) egindako lanari esker. Hain zuzen ere, Valentziak Berriotxoari zor dio egun duen itxura: egungo Valentzia Turia ibaiaren desbideratzearen ondorioa da, eta urretxuarrak planifikatu zuen desbideratze hori.
Ilusioz gainezka dago Lubaki, eta ez da harritzekoa, hura ere gatazka argazkilaria baita lanbidez. «Familiako lehen gatazka argazkilaria nintzela uste nuen, baina ni baino lehenago beste bat aritu zela jakin dut gerora! Bokazioa zuen Berriotxoak».
Argazkiak aurkitu ondorengo ikerketari esker, birraitonaren anaiari buruzko gauza gehiago jakin ditu Lubakik. «Haren seme Valentinekin hitz egiten dut, telefonoz. Senitartekoak aspaldi ireki gabeko kaxak irekitzera eraman ditu aurkikuntzak». Adibide gisa, zinema ere gustuko zuela jakin dute senideek. «Eustaquiok berak Urretxun grabatutako 8 milimetroko pelikulak agertu dira tartean. 1930etik 1960ra artekoak dira, eta uste dugu 36ko gerrako pelikula batzuk ere agertu direla. Eustaquioren semea pelikula horiek digitalizatzen ari da». |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228253/harrotzen-nau-arbasoek-emandako-irakaskuntzak-transmititzeak.htm | Bizigiro | «Harrotzen nau arbasoek emandako irakaskuntzak transmititzeak» | Mendian jasotako adaxkekin makila pertsonalizatuak egiten espezialista da Javier Irabien. Nostalgian erori gabe, ez dio begiradarik kentzen tradizioari. Kritiko azaldu da egungo baso ereduaz. | «Harrotzen nau arbasoek emandako irakaskuntzak transmititzeak». Mendian jasotako adaxkekin makila pertsonalizatuak egiten espezialista da Javier Irabien. Nostalgian erori gabe, ez dio begiradarik kentzen tradizioari. Kritiko azaldu da egungo baso ereduaz. | Urduñako zezen plazaren aldameneko etxe baten atarian argazkilariari adarra nola jo irakasten ari da Javier Irabien artisaua (Amurrio, Araba, 1953). Txantxetan ibil zitekeen, baina instrumentua du eskuetan. Halaber, beste dozena erdi bat du zintzilikatua detaile txiki eta bitxikeriarik falta ez duen tailerrean. Bertan ematen ditu eguneko 24 orduak. Eskuz eginak dira pieza denak, baina adarrengatik baino gehiago, urte hauetan guztietan eskuz egin dituen bi milatik gora makilarengatik da bereziki ezagun. Makila pertsonalizatuak egiten ditu, mimo eta ilusio guztiarekin. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak behin galdetu zion ea makilek hainbeste hitz egiteko ematen duten. Horren erakusle, bi ordu pasa iraun du Bizkaiko Hitza-ko elkarrizketak. Komunikatzaile ona da Irabien, eta gustuko du hitz egitea. Patxadaz aritu da.
Kirolzalea ere bada. Txirrindularitzara lotua egon da urte askoan. Ataxia telangiectasia gaixotasunaren ikerketa bultzatzeko, Urduñatik Fisterrara (Galizia) lau egunetan tandemean egin zuen Donejakue bidea, 2020an. Joan den apirilaren 23an, bestalde, hamabi ordu eman zituen oinez gelditu gabe Xabier semearekin. Txakolin gorria ere ekoizten du. «Etxean izan ezik, edonon eta mila saltsetan egotekoa naiz».
Makilen erregea zarela diote.
Bakoitzak interpretatu nahi duen moduaren arabera. Erabat artisauak diren makilak egiten saiatzen naiz, ezberdinak eta eskuz eginak. Pertsonalizatu egiten ditut. Normalean, eskaerak telefonoz egiten ditut. Askok telefonoz makila bat nola egiten den galdetuko dute. Bada, galderak eginez. Pertsonaren garaiera, hazi den giroa, makilari eman nahi zaion erabilera… galdetzeko ohitura dut. Hurbilekoei dozena erdi bat poema idazten dizkiet.
Orduan poeta ere bazara…
Idatzi, nik idazten dut. Baina sare sozialak, nire adinagatik mugatuago dudan zerbait dira, eta semeak laguntzen dit; pergamino batera pasatzen ditu. Nik dakidanez, makilarekin pergaminoa eman diedanetan inor ez da hunkitu gabe gelditu. Makila bat baino askoz gehiago dira, egur zati bat uhal zati batekin baino gehiago. Bakoitzak bere efemeride propioa du. Hori da, behintzat, makila batean islatzen saiatzen naizena.
8 urterekin hasi zinen zaletasunarekin. Nola gogoratzen dituzu hasierak?
Baserri batean jaioa naiz. Aita idiekin edo behiekin ibiltzeko akuiluak egiten ikustean, konturatzen nintzen beti zegoela bat denen eskura ez zegoena. Etxeko pribilegiozko lekuren batean egoten zen, eta halako makila bat egunerokoan zergatik ez ote zuen erabiltzen galdetzen nuen. Are gehiago, konturatzen nintzen San Rokeko ferian baselizara ganadua erakustera joatean erabiltzen zituela. Hortxe hasi zitzaidan jakin-mina. Aitak azaldu zidan makilak arropak bezalakoak zirela; hots, batzuk igandekoak zirela, norabait eramatekoak, ez egunero erabiltzekoak. Egun, horretaz hitz egiteak harrotu egiten nau, bizi izan dudalako, transmititu egin didatelako, eta egun jendeari interesatu ahal zaion orori heltzen saiatzen naiz. Egongo da ni baino makila politagoak eta hobeak egiten dituena, baina niri benetan gustatzen zaidana eta harrotzen nauena da gure arbasoek eman dizkiguten irakaskuntzak transmititu ahal izatea.
Nola gogoratzen duzu baserriko bizitza?
Oraingoarekin alderatuz, erabat ezberdina zen. Egun, ni jaio nintzen baserriarekin harremanetan jarraitzen dut. Orduan, dena oso patxadatsua eta zehatza zen; gauzak zerbaitegatik egiten ziren. Arbasoek aurrera atera gintuzten, oso gutxirekin. Orain, aldiz, askorekin ez gara ezer egiteko gai. Etengabeko lasterketan bizi gara, eta, askotan, bizpahiru aldiz egin behar izaten ditugu gauzak, ondo ateratzeko. Lehen, zituzten baliabideekin, gauza bat egiten igarotzen zuten egun osoa. Garai hartako hurbiltasuna, familiarena, faltan sumatzen dut. Egunez egun bizitzeko beste modu bat zen. Gure seme-alabei hezkuntza bera ematen saiatu gara, baina bizitza oso azkar doa.
Makila bati bizia emateko lehen urratsa mendira joatea da. Asko ibili zara?
Paseatzea hitz zehatza da. Ez da bere sasoian joan eta makila bat moztea. Jakin behar da nora joan. Urtean zehar mendian ibiltzen naiz, eguzkiak non jotzen duen begiratzen dut, hezetasuna non dagoen.. Aitak ere hala egiten zuen. Mendira joan, eta leku berean ehun haga moztea ez da egokia; ez dira ehun makila behar. Ezberdinak batzen saiatzen naiz.
Noraino joan zaitezke makila baten bila?
Jada ez goaz hain urrun, baina nire anaiarekin batera —hura ere zale amorratua da—, bi makila ekartzeko 250 kilometro egin izan ditugu joan-etorrian. Han nahi genuena egongo zela esaten ziguten, eta birekin itzuli ginen, eta ez ziren onak. Elkarri begiratu, eta planteatu genuen ea posible ote zen haga bat mozteko hain zorrotzak izatea.
Posible da?
Bai. Hemen dauden gauza berdinak ikusten dituzu han. Ez duzu ezer egiten berrogei haga ekarriz berdinak edo antzekoak badira. Berdinak ez dira inoiz izango, baina identifikatzen jakin behar da. Egunero ikasten dira gauzak; makila bat non mozten den, adibidez.
Zenbat baldintzatzen du makila bat egiteko beharrezko haga biltzen den geografiak?
Iruditu ez arren, asko. Hezetasuna, lurra eta eguzkia zuhaitz orok behar dituen hiru elementu dira. Baina enklabearen arabera, inguruan duten landaretzaren arabera, azalak kolore bat edo beste du. Zura ia berdina da hurritza, lizarra edo eukaliptoa ebakitzean.
Dena oso aztertua duzu. Ez duzu zurik ausaz aukeratzen. Zein erabili duzu gehien?
Bizitza propioa duten makilen bilduman hamazazpi egur dauzkat. Egur batzuk oso esker onekoak eta landatarrak dira, baina oso astiro hazten dira eta asko adarkatu egiten dira. Eta, gainera, inguruan duten guztiaren eraginpean daude. Egur ederrak dira, oso zaharrak, eta ez dute tratamendurik behar; eskuaren izerdiarekin distiratzen dute. Baina gehien erabiltzen den egurra betikoa da, elorri gorri edo zuria, edo hurritza bere hiruzpalau barietateetan. Hurbilen ditugunak dira.
Bi mila makilatik gora egin dituzu, nahiz eta zure helburua ez izan asko eta politak izatea.
Gauza desberdinak egin nahi izan ditut beti, eta nik egindako makila bat nahi duen orok pisuzko arrazoi bat izatea nahi izan dut. Ez dira ibiltzeko makilak, baina ez dut arazorik emango zaion erabilerara egokitzeko. Makilarik onena norberak nahi duena da.
Enkargu berezirik izan duzu?
[Bi metro inguruko garaiera duen makila hartu du eskuetan]. Makulu honen erreplika bat du Gasteizko gotzainak. Behin Urduñara, Antiguako Santutegira, etorri zenean eman nion. Hala ere, ilusio berbera egiten dit apezpikuari, lehendakariari edo nire etxera datorren edonori oparitzeak.
Urkullu lehendakariari ere baten bat egin al diozu?
Bai. Iñigo Urkulluk ere badu makila bat, Urduñako josefinoek enkargatu zidaten. Lehendakaria harrituta gelditu zen eman nion makilari buruz sei-zazpi minutuz hitz egin nionean. Galdetu zidan ea makila bat azaltzeko hainbeste hitz egin daitekeen gauzak errepikatu gabe. Forma laburtua zela erantzun nion. Makila zer den azaltzeko, zergatik egiten den azaltzeko, ordubetez zein egun oso batez lasai hitz egin daiteke.
Bi orrialdeko elkarrizketarako ere ematen dute…
Makilak baino gehiago dira, eta jendeak ez du ulertzen. Makila baten atzean natura dago. Egun, ekologiaz eta klima aldaketaz asko hitz egiten da, eta niri ez zait gustatzen arauen aurka joatea, baina ingurumen legeak jartzen dituztenei pixka bat erreparatzeko esango nieke, ez baita dena bai edo ez. Egun ezin da mendian makilarik moztu. Hori ezin da horrela izan, arrazoi oso sinple batengatik: zuhaitz asko hedatu egiten dira. Aldaxken bidez ugaltzen diren zuhaitzei guztiak uzten badizkiegu, zuhaitza lehortzen den unea iristean ez du dena elikatzeko adina sustrairik izango.
Zein da konponbidea?
Mendira joan naizenetan, ez dut inoiz arazorik izan basozainekin, zorionez. Zuhaitz batek zupatzaile asko dituela ikusten badut, moztu egiten dizkiot, baina ez ditut botatzen, lurrean iltzatzen ditut, eta erdiak hazi egiten direla esatera ausartzen naiz. Oso litekeena da zuhaitz zahar hori berpiztu eta bizitzen jarraitzea. Gaur egun, mendian ibiltzeko kontu handia behar da. Beste lurralde batzuetan kontua guztiz ezberdina da, basoak ezberdinak direlako. Leku bakoitzean lurrari egokitu behar zaio. Naturak ematen digu bizitza. Arauak egiten dituztenak gehiago kezkatu beharko lirateke; ulertu eta jakin dezatela.
Ez da ahal den guztia egiten?
Egun, mendietan etsai bat dago, gizakiak onartua: belar sastrakak kentzea eta mendien errotulazioa. Pinudi bat botatzean, berehala sartzen ditugu makinak, eta dagoen guztia errekrutatzen du. Guk onartutako zerbait da; gizartea gaizki egiten ari da. Birziklatu hitza modan jarri du. Aurretik, dena aprobetxatzea esaten zitzaion horri, gauza guztiei bigarren aukera bat ematea. Zuhaitz bat botatzean, dena aprobetxatzen zen. Orain pinudia botatzen dute, balio duena eramaten dute eta bestea bertan geratzen da, sasi eta sastraka habia izan dadin.
Makilakada asko eman dizkizu bizitzak?
Ez. Landa ingurune batean bizitzeko zortea izan nuen. Lanean hasi nintzen; ez, agian, nahi nuen horretan: 36 urtez enpresa berean lan egin dut. Istripu larri bat izan nuen, baina adore eta bereziki zortearekin bizitzan aurrera egin nuen. Familia bat osatu, eta gaur zuekin hitz egin ahal izan dut maite dudan zerbaiti buruz.
Zure semearekin batera gaitz baten ikerketa bultzatzeko proiektu solidario baten parte zara. Nolatan?
Uste dut zorionekoa naizela, gaixotasun immunodegeneratibo bat, ataxia mota bat duen haur baten familia batekin adiskidetasuna dudalako. Espainiako Estatuan ikerketa bideratzen duen senideen AEFAT elkartea dute, eta ikerketak jarrai dezan gure kausa solidarioetan dirua biltzen utzi ziguten. Horregatik uste dut bi pribilegio ditudala: batetik, elkarte horrentzat dirua lortzea eta gaitzari ikusgarritasuna ematea, eta, bestetik, ez garrantzi txikiagokoa, semearekin egiteko aukera izateak motibatu egiten nau. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228254/munduko-lakuen-erdiek-baino-gehiagok-ura-galdu-dute-azken-30-urteetan.htm | Mundua | Munduko lakuen erdiek baino gehiagok ura galdu dute azken 30 urteetan | Orotara, urteko 22 gigatona ur gutxiago izan dute 1992az geroztik, ikerketaren arabera. Lehortea eragin duten faktoreen artean dira giza kontsumoa eta klima aldaketa. | Munduko lakuen erdiek baino gehiagok ura galdu dute azken 30 urteetan. Orotara, urteko 22 gigatona ur gutxiago izan dute 1992az geroztik, ikerketaren arabera. Lehortea eragin duten faktoreen artean dira giza kontsumoa eta klima aldaketa. | Munduko laku handien eta urtegien erdiak ura galtzen ari dira, klima larrialdiaren ondorioz, nagusiki. Science aldizkari zientifikoak atzo argitaratu zuen ikerketa baten arabera, munduko ur biltegi garrantzitsuenetako batzuek 1990eko hamarkadaren hasieran zuten baino ur gutxiago dute gaur egun; Europa eta Asia arteko Kaspiar itsasoak edo Hego Amerikako Titicaca lakuak, esaterako.
Ur gutxiago duten laku eta urtegi handi horiek urteko 22 gigatona ur galdu dituzte orotara urte bakoitzeko, azken hiru hamarkadetan. Itoizko urtegiaren gehienezko edukia 37 bider baino gehiago da ur kopuru hori. 1992tik 2020ra bitartean bildutako satelite irudietan oinarritu da azterketa. Guztira, 2.000 laku handi eta urtegitik gora ikertu dituzte.
Ikerketak ondorioztatu duenez, ur kontsumo ez-jasangarriak bultzatu du zenbait kasutan lakuen uzkurtzea; Itsaso Hilean eta Aral itsasoan, adibidez. Afganistango, Egiptoko eta Mongoliako lakuetan, berriz, tenperaturen gorakada izan da faktore nagusia, eta Lurraren berotzearen ondorioz ur gehiago lurrundu da atmosferara. Giza kontsumoa eta planetaren berotzea izan dira ur galeraren arrazoiak aztertutako laku eta urtegien %56tan.
Lakuen eta urtegien ur gutxitzearen beste arrazoi batzuk euriteen portaeraren aldaketa eta sedimentazioa dira. Faktore horiek ur galera eragin dute, baita eremu geografiko hezeetako zenbait ur biltegitan ere.
Munduko laku handien laurdenetan, berriz, gora egin du ur mailak. Gehienetan, presa berri baten eraikuntzaren eraginez. Hori gertatu da, esaterako, Tibeteko goi lautadan.
Ikerlariek ohartarazi dute lakuetako eta urtegietako uraren galerak presioa handituko duela nekazaritzarako, zentral hidroelektrikoetarako eta giza kontsumorako uraren erabileran. Laku naturalek eta urtegiek Lur planetako ur gezaren %87 biltegiratzen dute, lurrazalaren %3 soilik hartzen duten arren.
Zientzialariek orain arte egindako ikerketa eta aurreikuspenetatik ondorioztatzen denez, egungo eremu lehorrak are lehorragoak izango dira etorkizunean klima aldaketaren ondorioz, baina hezeak direnak hezeagoak. Ordea, azken ikerketa honen arabera, gaur egun hezegunetzat jotzen diren asko lehortuz joango dira, gizakiaren esku hartzeen eta klima larrialdiaren eraginez. Hala azaldu du Fangfang Yaok, Virginiako Unibertsitateko (AEB) hidrologia irakasle eta ikerketaren arduradunetako batek.
2.000 milioi pertsona
Gaur egun, 2.000 milioi laguni eragiten die dagoeneko lehorteak, eta zenbait herrialdetan hasiak dira ur murrizketak ezartzen. Zientzialariak eta klima larrialdiaren aurkako mugimenduak aspaldian ari dira eskatzen neurriak hartzeko, mende amaierarako tenperaturak ez daitezen igo 1,5 gradu baino gehiago, industria aurrekoekin alderatuta —ordukoekin alderatuta 1,1 graduko igoera izan da dagoeneko—.
Aste honetan bertan, bestalde, datozen bost urteetarako aurreikuspenak aurkeztu ditu Munduko Meteorologia Erakundeak. Horien arabera, bost urte horietan behin baino gehiagotan gaindituko da 1,5 graduko langa, nahiz eta gainditzea behin betikoa izan ez. Horrez gain, bost urte horietako bat izango da ziurrenik erregistroak gordetzen hasi zirenetik beroena, besteak beste, klima aldaketaren eragina handituko duelako El Niño fenomenoak. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228255/nekane-diezek-futbola-utziko-du-denboraldi-amaieran.htm | Kirola | Nekane Diezek futbola utziko du denboraldi amaieran | Oraingoz, 379 partida eta 162 gol: kapitainak hamasei denboraldi eman ditu Athleticen. Bi partida ditu aurretik gutxienez. Bata, larunbatean, etxean; bestea, asteazkenean. | Nekane Diezek futbola utziko du denboraldi amaieran. Oraingoz, 379 partida eta 162 gol: kapitainak hamasei denboraldi eman ditu Athleticen. Bi partida ditu aurretik gutxienez. Bata, larunbatean, etxean; bestea, asteazkenean. | «Historia zuri-gorria. Klubeko ikur. Etorkizuneko eredu». 2007ko abuztuan egin zuen debuta Nekane Diez futbol jokalariak Athleticen, 15 urte zituela. Non-eta Txapeldunen Ligako partida batean; Athleticen zela, bere lehen gola orduan sartu zuen. Eta taldearekin «konpromiso hausgaitza» izan du gaurdaino. Debut hartatik hona, hamasei denboraldi igaro dira, eta heldu zaio ibilbide horri amaiera emateko garaia: maiatz honetan, futbola utziko du Diezek, denboraldia amaitzearekin batera. Bi partida ditu aurretik gutxienez: bata larunbat honetan jokatuko dute, Vila-realen aurka, Lezaman; bestea, hilaren 24an, Kopako lauko finaletan, Real Madrilen kontra, Butarque zelaian.
Ez da makala lortu duena. Urte hauetan guztietan, 379 partidatan lehiatu da —jokatzeko dituenak kontuan izan gabe—, eta 162 gol sartu, oraingoz. Gehien jokatu duten jokalarietan laugarrena da, eta gol gehien sartu dutenetan bigarrena. Athleticen 346 partida etxeko txapelketan izan dira, 28 Kopan eta bost Europako txapelketan.
Etxean jokatuko duen azken partida izango da larunbat honetakoa. Klubak zaleei eskatu die joan daitezela Vila-realen aurkako neurketara, Diezek «merezi duen txalo zaparrada eskaintzeko». Jokalaria «erreferentea» izan da «egunez egun elastiko zuri-gorria janztearekin amets egiten duten neska askorentzat», bai lehen urratsak egiten ari direnentzat, bai etorkizunean helduko direnentzat, klubak adierazi duenez. Hurrengo partida etxetik urrun izango du, Leganesen. Horretan gailentzen bada, Kopako hirugarren finala izango du Athleticek. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228256/ehigek-eta-steilasek-planifikazio-dekretua-inpugnatu-dute.htm | Gizartea | EHIGEk eta Steilasek planifikazio dekretua inpugnatu dute | Bi eragileen irudiko, legezkotasuna urratzen duten hiru elementu ditu. EHIGEren eta Steilasen esanetan, besteak beste, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoak ez du «arau oinarririk». | EHIGEk eta Steilasek planifikazio dekretua inpugnatu dute. Bi eragileen irudiko, legezkotasuna urratzen duten hiru elementu ditu. EHIGEren eta Steilasen esanetan, besteak beste, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoak ez du «arau oinarririk». | Urak harrotuta daude hezkuntzan. Gaur goizean, Steilasek eta EHIGEk agerraldia egin dute, eta jakinarazi dute Eusko Jaurlaritzaren otsailaren 28ko 30/2023 dekretua, hezkuntza planifikatzen duena, inpugnatu dutela. Izan ere, sare publikoko bi eragileen irudiko, dekretu horretako hiru elementuk legezkotasuna urratzen dute, eta, gainera, ohartarazi dute Hezkuntza Lege proiektuan ere jasota daudela.
Bat: Steilasen eta EHIGEren esanetan, leku publikoen bermea, LOMLOE Espainiako hezkuntza legean ere jasota dagoena, «erabat lausotuta» geratu da dekretuan nahiz lege proiektuan. Izan ere, azaldu dute LOMLOEn jasota dagoela «leku publiko nahikoa» bermatu behar direla, baina dekretuan funts publikoekin mantendutako lekuak aipatzen ditu: «Hori ez da gauza bera». Gainera, haien irudiko, LOMLOEk esaten du administrazioak titulartasun publikoko ikastetxeen sarean gero eta leku gehiago egotea sustatuko duela; alabaina, dekretuan eta lege proiektuan ez dago aipamenik. «Non islatzen da eskola publikoaren esentzialtasuna?».
Bi: Adierazi dutenez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoak «ez du arau oinarririk»: «Kontzeptu hori eraikuntza juridikoa da, eta lege babesik gabe titulartasun publikoa eta pribatua berdindu nahi ditu». Nabarmendu dutenez, ez da euren uste huts bat, Eusko Jaurlaritzako txosten juridikoak ere horixe berretsi baitu.
Eta hiru: Diotenez, «murriztu» egin dute hezkuntza komunitatearen parte hartzea eskola maparen diseinuan, «dekretu berriak kendu egin baititu eskola maparen jarraipena egiteko lurralde batzordeak». Irizten zaie «atzerapauso demokratikoa» dela. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228257/anjel-lertxundiren-inguruko-lehen-ziklo-monografikoa-egingo-dute-udako-ikastaroetan.htm | Kultura | Anjel Lertxundiren inguruko lehen ziklo monografikoa egingo dute Udako Ikastaroetan | Hamalau hitzaldi, zuzeneko irakurketa musikatu bat eta idazlearen beraren parte hartzea bilduko ditu. Ekainaren 29an eta 30ean izango da, Donostiako Miramar jauregian, eta, atariko gisa, Lertxundiri gorazarre egiteko programa berezia antolatu dute Zarautzen. | Anjel Lertxundiren inguruko lehen ziklo monografikoa egingo dute Udako Ikastaroetan. Hamalau hitzaldi, zuzeneko irakurketa musikatu bat eta idazlearen beraren parte hartzea bilduko ditu. Ekainaren 29an eta 30ean izango da, Donostiako Miramar jauregian, eta, atariko gisa, Lertxundiri gorazarre egiteko programa berezia antolatu dute Zarautzen. | Euskal literaturaren izen handi bat eta haren obra literatur ikasketen erdigunean jartzea, urtetako lan eskergari aitortza egitea eta haren lanak ikergai gisa duen interesa agertzea, ikerketa eremu berriei ateak irekiz. Besteak beste helburu horiei erantzun asmoz antolatu dute Anjel Lertxundiren (Orio, Gipuzkoa, 1948) obra aztertuko duen lehen ziklo monografikoa aurtengo EHUko Udako Ikastaroen barruan: Anjel Lertxundi: idazlea eta obra. Alor askotako hizlariek hartuko dute parte, esparru askotan aritu izan delako Lertxundi bera ere mende erditik gorako ibilbidean. «Ospakizun giroko goi mailako kongresu bat» izatea da asmoa, antolatzaileen esanetan.
Alex Gurrutxaga eta Beatriz Zabalondo EHUko irakasleak dira ikastaroaren zuzendariak, eta, Gurrutxagak BERRIAri kontatu dionez, kasik istripuz sortu zen ikastaroaren asmoa, biek bat egin zutenean burutazio batean: idazleak urte luzez egin duen lan eskergaren tamainako aitortzarik ez duela jaso gaur artean mundu akademikoaren partetik. «Hainbeste literatura idatzi duen norbait, telebistan jardun dena, gidoigintzan, kolaborazioetan, prentsan... Denetarik egin du, eta, irakurleen aldetik estimazio handia lortu duen arren, gizartean izan duen oihartzun horren tamainako aitortzarik ez du izan akademian. Sari garrantzitsuak eta bestelako gauza gutxi batzuk bai, baina ez da proportzionala egin duen lan guztia mundu akademikoak egin dion lekuarekin. Hortik sortu zen ikastarorako gogoa», kontatu du.
Ikastaroko ponentzia batzuek Lertxundiren obraren alderdi askotarikoetan jarriko dute arreta (nobela, saiakera, haur eta gazte literatura, zinema...), gaur egun indarrean dauden zenbait ikerketa ikuspegitan oinarrituta, hala nola genero ikasketak, gatazkaren azterketa, ikasketa kulturalak, ahozkotasuna eta beste. Baina, horrekin batera, saio «informalagoak» ere prestatu dituzte, eta horien artean izango dira, besteak beste, Danele Sarriugartek Lertxundiri egingo dion zuzeneko elkarrizketa, Joxan Goikoetxearen musikarekin egingo duten irakurketa musikatua, eta Lertxundiren beraren itxiera-hitzartzea.
Ikastaroan parte hartuko dutenen artean daude, halaber, Lourdes Otaegi, Beñat Sarasola, Idoia Santamaria, Jorge Gimenez, Ainhoa Fernandez de Arroiabe, Iñaki Lazkano, Antton Olariaga, Andoni Egaña, Iratxe Retolaza, Nerea Arruti, Xabier Etxaniz Erle, Karla Fernandez de Gamboa eta Juan Kruz Igerabide.
Ikasle eta ikertzaileei ez ezik, ikastaroa Lertxundiren obran interesa duen orori zuzenduta dago, eta zabalik da jada matrikulazioa. Helbide honetan eman daiteke izena, baita programaren xehetasunak kontsultatu ere.
«Idazle totala»
Ikastaroaren atariko gisa, idazleak euskal kulturgintzan izan duen eragina eta irakurleengan lortu duen onarpena omenduko dute Zarautzen (Gipuzkoa), egun batzuk lehenago. Ekainaren 20an izango da, eta bi atal izango ditu ospakizunak: lehenik, Zarauzko Udalak kultur merezimenduaren domina emango dio udaletxean, 18:30ean hasita —Uxue Alberdik eta Jexuxmai Lopategik ere hartuko dute parte—; eta, ondotik, Idazle totala izeneko solasaldia egingo dute Modelo aretoan, Andoni Egaña, Danele Sarriugarte, Iratxe Retolaza eta Iñigo Astizekin.
Bi emanaldiak irekiak izango dira. Antolatzaileen esanetan, hori izango baita, hain justu, asmoa: «Irakurle eta adiskideek Lertxundiren obra ospatzen jarraitzea eta egileari gorazarre egitea». |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228258/nbek-espainia-zigortu-du-puigdemonti-diputatu-kargua-eteteagatik.htm | Mundua | NBEk Espainia zigortu du Puigdemonti diputatu kargua eteteagatik | Giza Eskubideen Batzordeak ebatzi duenez, estatuak ez zituen presidente ohiaren eskubideak urratu hura telematikoki izendatzea galarazi zuenean | NBEk Espainia zigortu du Puigdemonti diputatu kargua eteteagatik. Giza Eskubideen Batzordeak ebatzi duenez, estatuak ez zituen presidente ohiaren eskubideak urratu hura telematikoki izendatzea galarazi zuenean | Espainiak Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren eskubide politikoak urratu zituen 2018an, hari diputatu akta eten zionean. Ondorio horretara iritsi da NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordea Puigdemonten salaketa aztertu ostean, eta atzo eman zuen ebazpenaren berri.
Generalitateko buru ohiari 2018ko uztailean eten zioten Kataluniako diputatu akta, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiz, auzitegiak berak independentzia erreferenduma antolatzeagatik prozesatu zuenean. Erabaki bera hartu zuen Gorenak orduan espetxean ziren eta 2017ko bozetan diputatu aulkia lortu zuten Oriol Junqueras, Jordi Sanchez, Jordi Turull, Josep Rull eta Raul Romeva ordezkari independentistekin. NBEren Giza Eskubideen Batzordeak Espainia zigortu zuen —iazko abuztuan— horien eskubide politikoak urratzeagatik, arrazoi berberagatik. Eta atzo irizpide bera ezarri zuen 2017ko urri amaieratik erbestean den Puigdemonten kasuan.
Batzordearen iritziz, Kataluniako presidente ohiari diputatu kargua eten izanak Eskubide Zibil eta Politikoen Ituneko 25. artikulua urratzen du. Artikulu horrek jasotzen du herritar guztiek dutela «auzi publikoetan parte hartzeko» eskubidea. Ebazpenaren arabera, Gorenak hartu zuen erabakia ez zen oinarritu «legedia aurreikusitako arrazoietan». Batzordeak nabarmendu du eskubide politikoak eteteko erabaki batek justifikazio sendo bat behar duela, eta are gehiago kaltetuaren aurkako kondena bat ez dagoenetan. Halakoetan argudio bereiziak behar direla uste du, eta ez zela halakorik izan Puigdemonten kontrako erabakia hartu zenean. Batzordeak gogorarazi du Puigdemonti matxinada delitua leporatuta eten ziotela diputatu kargua, eta delitu hori baztertu egin zuela Gorenak epaian, prozesu independentistaren kontrako kondena sedizioarena izan baitzen azkenean.
Presidente ohiaren salaketak bazuen beste adar bat. Espainiari egotzi zion eskubide politikoak urratzea, 2018. urtarrilean haren izendapen telematikoa galarazteagatik. NBEren batzordeak ez dio arrazoia eman puntu horretan. Ebazpenaren arabera, Eskubide Zibil eta Politikoen Itunetik ezin daiteke ondorioztatu Puigdemontek absentzian izendatua izateko eskubidea duenik «justiziarengandik ihes eginda» dagoen artean.
Puigdemonten iritziz, «oso garrantzitsua» izan da Giza Eskubideen Batzordearen erabakia. «Europako Batasuneko estatu handietako bat errudun da, Nazio Batuen arabera, estatu demokratiko baten funtzionamendurako funtsezkoa den printzipio bat urratzeagatik», adierazi du sare sozialetan zabaldutako bideo batean.
Nadia Calviño Espainiako lehen presidenteordeak Catalunya Radiori adierazi dionez, batzordearen ebazpenak esaten duena da Puigdemontek Espainian epaitua izan behar duela.
Puigdemonten alderdi Junts Per Catalunyak Espainiako Gobernuarentzako galdera bat erregistratu du Kongresuan, Madrilek idatziz erantzun dezan noiz eta nola beteko duen NBEren ebazpena. Espainiak 180 eguneko epea du «antzeko urraketak etorkizunean eragozte aldera beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko». NBEren batzordeak ez du bere ebazpenak betearazteko sistema hertsatzailerik, baina haren erabakiak betebeharrekoak dira Eskubide Zibil eta Politikoen Ituna sinatu duten estatu guztientzat; Espainia barne.
Madrilek muzin egin dio jada Giza Eskubideen Batzordeak aurretik Junqueras, Rull, Turull, Sanchez eta Romevaren eskubideak urratzeagatik ezarri zion zigorra betetzeari. Espainiako Gobernuak erantzun zuen ez zuela uste inolako neurririk hartu behar zuenik etorkizunean halako kasuak eragozteko.
Tsunami Demokratikoa
Kataluniako prozesu independentistaren auziko sententziaren aurka mobilizazio jendetsuak antolatu zituen Tsunami Demokratikoa plataforma ikertu du Espainiako Auzitegi Nazionalak, eta sekretupeko sumarioa altxatzea erabaki zuen auzitegiak joan den astean. Kataluniako zenbait hedabidek aurreratu dutenez, Auzitegi Nazionalak plataformari ustez lotutako kontu bat ikertzeko eskatu zion Suitzari, eta hark uko egin zion. Argudiatu zuen halako galde bat «onartezina» dela ikertuak «izaera politikoa» duen kasuetan.
Suitzaren esanetan, Espainiak Tsunamiari egozten dizkionak —azpiegitura publikoen blokeoa, desobedientzia zibilean oinarritutako protestak, monarkiaren aurkako mobilizazioak, Kataluniako independentziaren aldeko informazioa zabaltzea eta beste— ekintza politikoak dira, herrialdeko legediaren arabera, eta, beraz, ez dira beste herrialde batekin elkarlan judizialean aritzeko oinarri. Salbuespen bakarra aipatu zuen: ekintzek estortsioa edo jazarpena izatea helburu, edo pertsonen bizitzak arriskuan jartzea. «Ez da hala kasu honetan», erantzun zion Suitzako justiziak Espainiakoari.
Sumarioaren zenbait informazio aurreratu dituzten Kataluniako hedabideen arabera, Banque-Wollernau-Luganoko kontu bati buruzko informazioa eskatu zion Espainiak Suitzari, kontu horrek Tsunamia finantzatzen zuelakoan. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228259/erantzun-zabalagoa-izan-du-gaurko-grebak-osakidetzan.htm | Gizartea | Erantzun zabalagoa izan du gaurko grebak Osakidetzan | Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, hitzarmen berriaren negoziazioak geldituta daudela salatzeko | Erantzun zabalagoa izan du gaurko grebak Osakidetzan. Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, hitzarmen berriaren negoziazioak geldituta daudela salatzeko | 40 urte bete ditu gaur Osakidetzak, baina, urtebetetze borobila izanagatik ere, ez da alaia izan langile askorentzat. Bigarren greba eguna izan dute, Osakidetzaren «desegitea» salatzeko.
Jende andana bildu da sindikatuek Bilbon, Donostian eta Gasteizen deitutako manifestazioetan, eta salatu dute hitzarmen berriaren negoziazioak etenda daudela. Eurekin jesartzeko deia egin diote sindikatuek Osasun Sailari. «Urte hauetan galdutako erosahalmena berreskuratu nahi dugu, eta duela hamalau urteko lan hitzarmena eguneratu», aldarrikatu du ELAko Esther Saavedrak.
Sindikatuen arabera, erantzuna %65ekoa izan da gaur —atzo, %50eko datua eman zuten— baina Osasun Sailak %14,51n kokatu du —atzo, %10ean—. Datuen dantza hau gurata egin duela leporatu diote Osasun Sailari, «grebaren eragina gutxiesteko». Sindikatuek azaldu dutenez, Osakidetzak langile kopuru osoaren arabera kalkulatu du ehunekoa, eta ez zerbitzu minimoen ondorioz greba egiteko eskubidea zenbatek daukaten kontuan hartuta.
Hala ere, SATSE sindikatuko Amaia Mayorrek adierazi du oztopoak ipini dizkietela zenbaketarako, Osakidetzako zentralak agindu dielako osasun zentroei parte hartze datuak ez emateko. Haren berbetan, greba atzokoa baino oihartzun handiagoa izaten ari da, batez ere lehen mailako arretan, «haren egoeragatik».
Berriro «harrotasunerako arrazoia»
Osasun langileen prekarizazioan ipini du arreta Mayorrek: «Langileek ez dituzte kontratu duinak, eta lana eta familia bateratzea oso zaila egiten zaie». Bide luzeko arazoa dela uste du LABeko Jessica Gondrak: «Ez da bakarrik osasun langileen falta: pribatizazioa eta inbertsio falta ere arazoaren parte dira».
Sindikatuek lan eskaintza publikoen aferagatik ere kritikatu dute Osasun saila. Izan ere, langile askok oposizioak alferrik egiteko arriskua dute, aurreko LEP lan eskaintza publikoko azterketen emaitzak ez dituztelako jaso.
«Langile falta», «lan karga handiak», «plantillaren zahartzea» eta «bete bako akordioak» zerrendatu ditu UGTko Mari Feli Camposek, eta azpimarratu du «itxaron zerrenda luzeak» horien ondorioz sortzen direla. «Osakidetzaren sorreratik 40 urte igaro direla ospatu nahi badute, kontuan izan behar dituzte langileen eskaerak: entzun, negoziatzera jesarri eta baldintzak hobetu».
«Nahi dugu Osakidetza berriro izatea bertan lan egiten dutenen eta euskal gizartearen harrotasunerako arrazoia», aldarrikatu du SATSEko Mayorrek txalo artean, manifestazioaren akaberan. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228260/new-york-hondoratzen-ari-da-etxe-orratzen-pisuarengatik-besteak-beste.htm | Mundua | New York hondoratzen ari da, etxe orratzen pisuarengatik, besteak beste | Urtean 1-2 milimetro ari da murgiltzen hiria batez beste, zientzialari talde batek kalkulatu duenez. Zortzi milioi biztanle baino gehiago bizi dira han, eta dagoeneko ari dira uholde arazoak pairatzen, itsasoaren maila igotzen ari dela eta. | New York hondoratzen ari da, etxe orratzen pisuarengatik, besteak beste. Urtean 1-2 milimetro ari da murgiltzen hiria batez beste, zientzialari talde batek kalkulatu duenez. Zortzi milioi biztanle baino gehiago bizi dira han, eta dagoeneko ari dira uholde arazoak pairatzen, itsasoaren maila igotzen ari dela eta. | Baliteke laster New Venice izena egokiagoa izatea AEBetako New York hiriarentzat. Zientzialari talde batek berriki argitaraturiko ikerketa baten arabera, hiria urtean 1-2 milimetro hondoratzen ari da, batez beste. Hiriko hainbat gune hori halako bi ari dira beheratzen. Ondorioztatu dutenez, hondoratzearen kausetako bat etxe orratzen pisua da.
New Yorken pisua izenburua jarri diote zientzialariek ikerketari. Lehen aldiz kalkulatu dute zenbateko pisua duten hiriko eraikinek, horren bidez erabaki ahal izateko pisu horrek zerikusia ote duen hiriaren hondoratzearekin. Ondorioztatu dutenez, hondoratzeko prozesuak hainbat kausa ditu, horietako batzuk naturalak, baina ikusi dute zenbait lekutan zorua askoz azkarrago ari dela jaisten, eta horiek bat egiten dutela gizakiek bete eta eraikin handiz zamaturiko guneekin.
Manhattan, Queens eta Brooklyn auzoetako zati batzuen plano bat argitaratu dute ikertzaileek. Horren gainean jarri dute eraikinen pisuaren kalkulua, eta hondoratze tasarena (azpiko grafikoaren B irudian). Hor ikusten da, gorriz, gehien hondoratzen ari diren guneek dutela pisurik handiena eraikinetan.
Kalkulatu dutenez, New Yorkeko eraikinek 764.000.000.000 kiloko pisua dute. Hori 778 kilometro koadroko azalera batean dago banatuta, baina, esan bezala, leku batzuetan pisu handiagoa dago, eraikin gehiago eta altuagoak daudelako; Manhattanen, esaterako. Gune horietako batzuk harri sendoaren gainean daude eraikita, baina, beste batzuk, material bigunagoetan bermatuta. Horrek guztiak eragiten du hiria leku batzuetan besteetan baino azkarrago hondoratzea.
Gogoratu dute Lower Manhattanen parterik handiena itsas mailatik 1-2 metrora baino ez dagoela eraikita, eta urtean 2,1 milimetro hondoratzen ari da.
«Ez zen hutsegitea izan halako eraikin handiak altxatzea New Yorken, baina kontuan hartu behar da han zer edo zer eraikitzen duzun bakoitzean zorua apur bat gehiago zanpatzen ari zarela».
Hori arazo handia da dagoeneko hirian, itsasoaren maila igotzearekin batera gertatzen ari baita. Izan ere, 1950. urtetik hona, hiriaren inguruan dagoen urak 22 zentimetro egin du gora.
«Leku txiki batean pilaturik dauden 8,4 milioi pertsonak uholdeak pairatzeko arriskuan daude», adierazi dute. «Hondoratze tektonikoak eta gizakiek eragindakoak izatea, itsasoaren maila igotzea eta urakan gero eta indartsuagoak egotea arazo larria da, gero eta larriagoa, itsas eta ibai bazterretan».
Azken urteotan, hainbatetan egon dira uholdeak hirian. 2012. urtean, Sandy urakanaren eraginez, metroaren zati asko bete ziren urez, eta 2021ean, Ida urakanak hildakoak ere eragin zituen hirian.
Zientzialariek iragarri dutenez, litekeena da uholdeak gaur baino lau aldiz sarriago gertatzea XXI. mendea amaitzen denerako. Mundu osoan itsasoaren maila 200–600 milimetro igotzea espero dute 2050. urterako. Egileek ohartarazi dute kostaldeko hiriak prestatu egin behar direla, eta planak eratu, uholdeek jendea hiltzen baitute, eta itsasoko urak altzairua herdoiltzen baitu, eta eraikinen egonkortasuna arriskuan jarri.
«Gure ikerketaren helburua honetaz ohartaraztea da: itsas, ibai edo laku bazterrean eraikitzen duzun etxe orratz bakoitzak areagotu egiten du etorkizunean uholdeak gertatzeko arriskua, eta horri aurre egiteko estrategiak kontuan hartu beharko dira». |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228261/ikergazte-kongresuaren-v-aldia-amaitu-da-sari-banaketarekin.htm | Gizartea | Ikergazte kongresuaren V. aldia amaitu da, sari banaketarekin | Irabazleek 300 euro jasoko dituzte, aldizkari zientifiko batean idazteko aukera izanen dute, eta horietako harpidetza ere emanen diete | Ikergazte kongresuaren V. aldia amaitu da, sari banaketarekin. Irabazleek 300 euro jasoko dituzte, aldizkari zientifiko batean idazteko aukera izanen dute, eta horietako harpidetza ere emanen diete | Ikergazte kongresuaren V. aldia amaitu da gaur, sariak banatzeko ekitaldiarekin. Bost alorretako lan hoberenak hautatu dituzte; bakoitzak 300 euro jasoko ditu, aldizkari zientifiko batean idazteko aukera izanen dute, eta bertako harpidetza jasoko dute. Donostiako Udalak babestu ditu lan horiek. Udaleko ordezkari lanetan aritu da gaur Jon Insausti Euskara eta Kultura zinegotzia.
Ikusi gehiago: Hasi da V. Ikergazte, euskal ikerlari gazteen plaza eta topalekua
Giza zientzien alorrean, Mikel Perez Gonzalezek irabazi du, Kode alternantziaren erabilera euskara-gaztelania gazte elebidunengan lanarekin; gizarte zientzietakoa Sara Arruti Benitok jaso du, Genero ikuspegia aintzat hartzen duen Botere Judizial baterantz: bere integrazioa antolakuntza judizialean eta jurisdikzio funtzioan lanarekin; zientzia esparruan, Jone Amuategi Aulestiarte izan da garaile, Mintzeko kolesterola: bakterio-toxinen aspaldiko laguna ikerketarekin; osasun zientzietan, Naia Rosa Lopezek irabazi du, Kognitiboki hauskorrak diren pentsonengan narriadura kognitiboa eta dementzia prebenitzeko esku hartze kognitibo eta sozio emozional baten proposamena lanarekin; azkenik, ingeniaritzaren esparruan, Eneko Sotomayor Pego izan da garaile, Aerosorgailu flotagarrien kontrol tekniken garapena energia eolikoaren ekoizpena optimizatzeko izena duen lanarekin.
Udalbitza saria, berriz, Alaitz Uriarte Goikoetxeak irabazi du, Zaintzaren inguruko iruditegiak Zestoako Zaintza Ekosisteman ikerketa lanarengatik. 300 euroko saria jasoko du. Mikroaurkezpen onenen sariak, berriz, Irati Mendia Garciak eta Xabier Arraztoa Lazkanotegik jaso dituzte.
Ikusi gehiago: «Clariah-eus pertsonen, baliabideen eta tresnen sare bat izango da»
Aurtengoan 200 ikertzaile bildu direla adierazi dute antolatzaileek, eta horietatik 155ek beren lanak aurkeztu dituztela. Horiek guztiak argitaratu dira, «euskarazko produkzio zientifikoari bultzada adierazgarria emanez». Aitor Bengoetxea UEUko zuzendariak adierazi du kongresua «arrakastatsua» izan dela: «Edukiak benetan kalitate onekoak izan dira, eta aurkezpenak ere maila berekoak izan dira. Zorionak eman nahi dizkiet ikertzaile gazteei, beraiek izan direlako protagonista. Zaku bete esperientziarekin bueltatzea espero dugu: harreman eta proiektu berriekin». Hala, bi urte barru bertze aldi bat eginen dutela adierazi du: «UEUn ikerketa eta euskara aintzat hartuak izan daitezen lanean jarraituko dugu». |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228262/alkate-zintzoa-iruna-okan.htm | Politika | Alkate «zintzoa» Iruña Okan | Eneko Anduezak esan du udalerria «eredugarria» dela. Aurreko alkateak dimisioa eman zuen 2020an, huts egindako operazio urbanistiko bat zela medio. | Alkate «zintzoa» Iruña Okan. Eneko Anduezak esan du udalerria «eredugarria» dela. Aurreko alkateak dimisioa eman zuen 2020an, huts egindako operazio urbanistiko bat zela medio. | Alkatetza bakarra du PSE-EEk Araban: Iruña Oka. Sozialisten gotorlekua da udalerria. Duela bi hamarkada eskuratu zuten aginte makila, eta, ordutik, beti egon da euren esku. Javier Martinez sozialista 2004.urtean iritsi zen agintera, eta 2020.urtera arte egon zen karguan. Urte horretan eman zuen dimisioa, EAEko Auzitegi Nagusiak udala zigortu zuelako 840.000 euro ordaintzera huts egindako operazio urbanistiko bat zela medio. Hura ez zen izan Martinezen agintaldiaren polemika bakarra. Dimisioa eman zuen hilabete berean alkateak auto istripu bat izan zuen, beste ibilgailu bat jo eta alde egin zuen, eta handik bi ordura egindako alkoholemia probak emaitza positiboa eman zuen. Talde politiko guztiek, PPk ezik, dimisioa eman zezan presio egin zuten, eta Martinezek 2020ko urtarrilaren 17an kargua utzi zuen. Aginte makila hartu zuen orduan Miguel Angel Montes alkateordeak; PSE-EEkoa hura ere. Maiatzaren 28ko bozetarako alkategaia da Montes. Gaur, Iruña Okan egin du PSE-EEk goizeko ekitaldi nagusia. Herriko plazan eskaini dute mitina alderdiko idazkari nagusi Eneko Anduezak, Arabako ahaldungai Cristina Gonzalezek eta Iruña Okako alkategaiak. Hogei bat lagunen aurrean emandako diskurtsoan, PSE-EEk instituzioetan egiten duen kudeaketa goraipatu du Anduezak eta Iruña Oka jarri du «kudeaketa onaren» adibide. «Mitxel bezalako alkate bat izatea berme bat da. Berme bat eta zorte bat». Anduezaren esanetan, Iruña Okako Udalaren gestioa «eredugarria» da beste herri askorentzat, eta hori hala da alkateak egin duen lan eskergari esker. «Iruña Okako alkatea zintzoa, prestua, ona eta langilea da, ez du bere burua inoren gainetik jartzen, eta bere onena ematen du herriak aurrera egin dezan». PSE-EEko idazkari nagusiaren hitzetan, sozialistei esker Iruña Oka udalerri«handi» batean bilakatu da, eta etorkizun «itxaropentsua» dauka. Zerbitzuetan, enpleguan eta etxebizitzan «eredugarri» dela nabarmendu zuen, eta herritarrak pozik daudela: «Herritarrek ez dute beste toki batera bizitzera joan nahi; areago, kanpotik jendea etortzen da Iruña Okara bizitzera».
«EAJ berandu dator» Montesek 2020ko otsailaren 7an hartu zuen Iruña Okako aginte makila. Egun hura «harrotasunez» gogoratzen duela aitortu zuen du alkateak: «Ohorea izan zen». Nabarmendu du legealdian «adostasuna» bilatu duela eta, horri esker, udalerriak «aurrerapauso ugari» eman dituela. Iruña Okako Udalan lau zinegotzi ditu PSE-EEk; EAJk, hiru; EH Bilduk, bi; eta PP eta Podemosek, bana. Montesek oposizioaren jarrerari egotzi dio hainbat proiektuk aurrera ez egitea, eta besteak beste, jeltzaleei aurpegiratu die hirigintza plana geldiaraztea. Plan horretan ehun etxebizitza sozial berri eraikitzea eta industriagune berriak egitea aurreikusia zegoela gogoratu du alkateak. Osasun zentro bat egiteko beharra ere badute herrian, eta EAJk hauteskunde programan darama anbulatoria egitea. Haserre dago alkatea jeltzaleen jarrerarekin: «Berandu datoz, hamar urte berandu. EAJk hogei urte daramatza udalerria geldiunera eramaten saiatzen, eta orain agindu nahi du». Gonzalezen esanetan, bestalde, bozetan bi aukera baino ez daude: «Garapena sendotzea ala atzera egitea». Aurreneko hautua PSE-EEk baino ez duela bermatuko ziurtatu du. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228263/euskal-historiaren-parkea.htm | Kultura | Euskal historiaren parkea | Anai Artea elkarte humanitarioaren gaur egungo eramaileen azken lana izanen da Euskal Herriko historia ezagutaraztea xede duen Senpereko parkea. Hainbat historialariren laguntza ukan dute bideo bidez historiako 22 garai kontatzeko. | Euskal historiaren parkea. Anai Artea elkarte humanitarioaren gaur egungo eramaileen azken lana izanen da Euskal Herriko historia ezagutaraztea xede duen Senpereko parkea. Hainbat historialariren laguntza ukan dute bideo bidez historiako 22 garai kontatzeko. | Anai Artea elkarte humanitarioak bost hamarkadako ibilbidea bukatutzat jo duelarik, bere ohiko zereginetik doi bat urruntzen den azken lan bat utziko du Senperen. Piarres Larzabal eta Telesforo Monzonek bultzaturik, Anai Artea euskal iheslariak laguntzeko sare bat izan da hamarkadetan, 1969an sortu zenetik. Maiatzaren 27an Senpereko Helbarrun auzoko Zubiondon estreinatuko duten parkean, aldiz, Anai Arteak Euskal Herriaren historia luzearen lan sintetiko bat utzi nahi izan du; horretarako, hainbat historialariren laguntza ukan dute.
Laborari senpertar batek eman lurretan, 1.500 metro koadrotan, parke tematiko bat plantan ezarri dute. Senperen izanen da, baina teknologiak du historia hara eramanen: panel batzuetan 22 gai bereizi dituzte, eta QR kode batzuek eginen dute historialarien lanarekin lotura digitala: gai bakoitza landu duen historialariaren testutik abiaturik, bideoak egin dituzte, eta parkean kodea eskaneatuz edo zuzenki webgunera sartuz ikusten ahalko dira, Anaiartea-oroitlekua.eus helbidean.
Historia kontatu
Parkean paneletan eta webgunean kronologia batean kokaturik, 22 gai historiko bereizi dituzte Anai Artekoek, historialarien hautuen arabera. Elkarte humanitarioa izanagatik, historiaren kontakizunean ere nahi izan du bere ekarpena egin Anai Arteak, ibilbide bukaeran, Mixel Mendiburuk argitu duenez: «Bada historia ofiziala, baina guk ere, herri ttipi bezala, badugu gure historia eta behar dugu gure partea kontatu».
Duela 40.000 urteko kontakizun batekin hasi eta Lizarra-Garazi Akordioarekin (1998) bukatzen da kronologia; bien artean, besteak beste, ondoko gai hauek aletzen dira: erromatarren garaia, Orreagako 778. eta 824. urteetako guduak, Nafarroako foru orokorra, PNV-EAJ alderdiaren sortzea, ETAren sortzea edo euskararen egoera atzo eta egun. Garai bakoitzarendako, webgunean, euskarazko bideo bat ageri da, eta frantsesezko eta gaztelerazko azpitituluekin ere ikus daiteke.
Gai horien lantzeko, elkarteak «Euskal Herriko historialari hoberenak hautatu eta bakoitza zein gairen jabe den kontuan hartu» du, Battitta Larzabal Anai Arteko kidearen erranetan. Horietan, izen ezagun franko: Aurelia Arkotxa, Eneko Bidegain, Xarles Bidegain, Jean-Louis Davant, Iñaki Egaña, Peio Etxeberri-Aintxart, Claude Labat, Jean-Claude Larrondo, Nabarralde, Xabier Otero, Battitta Larzabal bera eta Maite Urmeneta.
Azken horren partea, irri artean dioenez, «beste nehork hartu nahi ez zuena», bere ustez, erromatarren garaia da, eta lantzea interesgarria izan zaio Urmenetari: «Baina ez da beharbada gai mugarri edo zedarria Euskal Herriko historian». Kanboko Xalbador kolegioan Historia irakaslea da, eta publiko zabalarentzat idatzi duen testuan oinarritzen da parte horren bideoa: «Gai horrez, orain arte, baziren mito anitz; karikatura eginez bi hitzez, euskaldunak ez ginateke sekula erromanizatuak izan. Azken urteetako ikerketek zinez garatu dute hori, eta ari da pixka bat gaia berritzen. Uste genuen baino askoz gehiago erromanizatuak izan gara, onerako: bideak, hiriak, arrantza… Aldiz, azpimarratu behar da gure herrian hizkuntzak iraun duela, salbatu dela erromanizazio prozesu horretan».
Urmenetaren ustez, bere ekarpenak zentzua hartzen du besteekin kokaturik: «Erromanizazioaren partea bakarrik irakurriz, ene ustez, ez du zentzurik; bai, aldiz, proiektu orokorrak». Irakasle izateaz gain Ikas pedagogia materialen sortzen ari denez —hain zuzen, Euskal Herriko historiaren material pedagogikoa egiten—, osagarritasuna ikusi du Senpereko parkearekin: «Ikasleendako parke hori izatea, bisitatu ahal izatea eta webgunea izatea, bikaina da, eskolan orain arte ematen ahal ez genuen zerbait gehitzen baitu: euskaldunok ezagut dezagun gure historia, eta gazteek ttipitik ezagut dezaten».
Lekukoa Udalbiltzari
Anai Arteak azken bost urteetan landu du heldu den astean estreinatuko duten parkearen ideia. Hastapen batean, 2000. urtera arte atxilotuak edo preso sartuak izan ziren Ipar Euskal Herriko zazpiehun izen omentzeko zizelkatze bat ezartzea zen ideia, eta gero historiaren kontakizunera hedatu zen xedea. Iñaki Iriarte eskultore saratarraren obra estreina egunean erakutsiko dute. Egun horretan utziko dute, sinbolikoki, Anai Arteko kideek elkartearen lekukoa. Parkearen mantenu lanak Senpereko herriak ziurtatuko baditu ere, «kudeaketa intelektuala Udalbiltzak eramanen du», Larzabalek erran duenez. Gehitu du Anai Artearen lana ere gaur egungo kideek Udalbiltzako kideen esku utziko dutela: «Ekipo berri batek segida hartuko du, bertze helburu batzuekin».
Historiaren kontakizuna egiteko parkea sortzeko egin behar ziren gastuak Udalbiltzak hartu zituen bere gain; Anai Artearen Donibane Lohizuneko egoitza, berriz, erakundearen esku gelditu da. Xedea gauzatzeko egin behar izan duten bide luzea elkartearen bidea bukatzeko manera bat zen, Mendibururen arabera: «Anai Artea bururatzen ari zen, eta ari ginen interesgarria izanen zela obra bat egitea». Elkartearen historia beste helburu batekin ezagutarazi zuten lehendik: Txomin Hiriart-Urrutik idatzi liburuarekin, hain zuzen: Anai Artea 1969—2021 elkartearen historia.
Lekukoa Udalbiltzari pasatzearekin batean, Anai Arteko kideek badakite Senpereko parkeak segida beharko duela, Lizarra-Garazi Akordioekin bukatuz idatzi gabe gelditu delako historiaren parte bat, Larzabalek argitu duenez: «Lehen bertsio bat da, hobetzeko gisan pentsatua dena. Lizarra-Garazin bukatzen da historia kontakizuna, eta bake bidea, desarmatzea eta horiek falta dira. Bistan da oraindik goiti osatzen ahalko dela, historia oraindik egiten ari baita».
Bestalde, laburki kontatua den historia horren barnatzeko bide berriak irekitzen dira Ikas elkartearen pedagogia material berriarekin ere. Urmenetaren erranetan, «orain arte ez da sekula izan; irakasle batek nahi bazuen gai bat landu behar zituen ikerketak egin, materiala sortu eta landu behar zuen, eta beti hautu bat egin behar zuen, gai bat edo bestea hartuz. Sintesi lan hori egina da Ikasen, eta ekainean aterako da». Frantziako Hezkunde Nazionalaren bermea behar du material pedagogiko horrek, eta Akademiako ikuskariaren oniritzia kausitu dute XIX. mendea aipatzen duen materialarentzat; «Historia unibertsala egiten dugu Euskal Herritik partituz. Bi helburuak uztartuz, Euskal Herriko historia irakatsi gehi Hezkunde Nazionalekoa», esplikatu du Urmenetak.
Senpereko estreina, 27an
Anai Arteak gomita zabaldu du inauguraziorako, eta, orain, uste zuten baino pertsona gehiago izanen dela iduri zaie. Maiatzaren 27an 11:00etan parkea deskubritzera joanen direnei autoa Senpereko Intermarche saltokian uztea galdetu dute, handik hurbil den lur eremuan ez baita aski leku izanen. Eskultura han bada ere, heldu den astera arte tapatua atxikiko dute, aurkezpen egunerako. Webgunea, berriz, oraindanik kontsulta daiteke. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228264/mikel-izpura-euskal-presoa-aske-geratu-da.htm | Politika | Mikel Izpura euskal presoa aske geratu da | Izpurak 23 urte egin ditu preso. Azken hilabeteak Iruñeko kartzelan egin ditu. | Mikel Izpura euskal presoa aske geratu da. Izpurak 23 urte egin ditu preso. Azken hilabeteak Iruñeko kartzelan egin ditu. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Mikel Izpura euskal presoa atzo geratu zen aske, 23 urteko espetxe zigorra bete ostean. Izpura 2000. urtean atxilotu zuten, Mexikon, eta jarraian Espainiaratu. Ordutik aurrera, Espainia hegoaldeko zenbait espetxetan egon zen preso, 2021eko martxoan Murtziatik (820 kilometro) Zuerako kartzelara (245 kilometrora) lekualdatu zuten arte. 2022ko otsailean, berriz, Euskal Herriratu egin zuten, Iruñeko espetxera mugituta. Han egin ditu azken hilabeteak. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228265/loverdose-festibala-hasiko-da-gaur-baionan.htm | Gizartea | Loverdose festibala hasiko da gaur Baionan | Gaur emango dio hasiera bere lehen festibalari PAF elkarte feministak. Egitarau oparoa osatu dute «jendarte patriarkaleko maitasun eta harreman afektiboez» gogoetatzeko. 1.000 lagunek baino gehiagok parte hartuko dute ekitaldietan | Loverdose festibala hasiko da gaur Baionan. Gaur emango dio hasiera bere lehen festibalari PAF elkarte feministak. Egitarau oparoa osatu dute «jendarte patriarkaleko maitasun eta harreman afektiboez» gogoetatzeko. 1.000 lagunek baino gehiagok parte hartuko dute ekitaldietan | Loverdose festibalari hasiera emango dio gaur PAF elkarte feministak. «Maitasuna eta harreman afektiboen» gaia jorratuko dute, horiek «jendarte patriarkalean» garatzen direla jakinik. «Gaur egun erlazionatzeko ditugun moduez eztabaidatzeko aukera izango da», azaldu zion Nathalie Riobe Gorostiaga PAF elkarteko kideak BERRIAri. Egitarau oparoa osatu dute astebururako: guztira 20 ekitaldi inguru antolatu dituzte: mahai inguruak, tailerrak, bertso saioa, performanceak eta kontzertuak, besteak beste.
1.000 lagunek baino gehiagok eman dute izena asteburuko tailerretan parte hartzeko. «Zinez, ez genuen hain erantzun beroa espero», adierazi du PAF elkarteak. Izan ere, lehen aldia da elkarteak horrelako festibal bat antolatzen duela. Oraingoz arrakastatsua izango dela ematen du, eta, elkartearen arabera, «maitasunaren eta harreman afektiboen inguruan hausnartzeko» beharraren adierazle da hori, «ikuspegi feministatik eta kolektiboki». Txartelak prezio librean saldu dituzte, edonorentzat eskuragarri izateko helburua baitzuten.
Egitarau oparoa
Hainbat leku eta formatutan gogoetatuko dute asteburuan. Gogoetan ere «edonork bere lekua» atzeman dezan, beti «onginahia, zaintza eta ahizpatasuna bermatuz». Gaur irekiko dizkiote ateak festibalari, 17:30ean, Baionako gaztetxean, eta 18:00etan izango da lehen gogoeta saioa: podcastak izango dira entzungai, Victoire Tuaillon eta Lucile Bellanen parte hartzearekin. 21:30etik aurrera berriz, Amore umore bakarrizketa umoretsuekin bukatuko dute ostirala.
Bihar, Bikotea sistema heteropatriarkalean: nola eta zendako uztartzen dira menpekotasun-harremanak? mahai inguruarekin hasiko dute eguna, Baionako antzokian. Celine Bessiere, Mari Luz Esteban, Christelle Murhula eta Elisa Rojas izango dira hizlariak. 13:00etan, Maddi Ane Txoperena eta Miren Artetxek bertso saio bat egingo dute Txalaparta egoitzan. 14:00tatik aurrera, hainbat tailer prestatu dituzte Baionako leku ugaritan. Bigarren mahai ingurua 18:00etan hasiko da, Baionako antzokian: Zein dira alternatibak gure harreman afektiboentzat bikote heteronormatibotik haratago/at? izango da gaia, eta Rachele Borghi, Irantzu Varela eta Tal Madesta izango dira hizlariak. Loverdose gauarekin amaituko dute, larunbatean, 21:30etik aurrera, Baionako Napoleon gelan.
Igandean, Züzülü ostatuan elektrobruncha proposatuko dute, Elektro-brunch Nejurekin, eta 13:30ean, filma baten proiekzioa hasiko dute leku berean: La fabrique du consentement: regards lesbo-queer filma zango da. Asteburu osoan Nantene Traoreren argazki erakusketa egongo da ikusgai Txalaparta egoitzan. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228266/kanadako-sute-handien-kea-euskal-herrira-ere-iritsiko-da.htm | Mundua | Kanadako sute handien kea Euskal Herrira ere iritsiko da | Copernicus zerbitzuaren sateliteek datozen egunetarako iragarpena egin dute. Suteek ia milioi bat megatona CO2 aireratu dute. | Kanadako sute handien kea Euskal Herrira ere iritsiko da. Copernicus zerbitzuaren sateliteek datozen egunetarako iragarpena egin dute. Suteek ia milioi bat megatona CO2 aireratu dute. | Sute handiak piztu dira egunotan Kanadako iparralde Alberta eskualdean. Horien gasak datozen egunotan noraino helduko diren kalkulatu du Copernicus satelite sareak, eta Euskal Herrian ere izango direla iragarri du. Ikusi beharko gizakiek sumatu moduko kontzentrazioan heltzen diren.
Kanadan eta Errusia iparraldean sute asko piztu dira azken asteotan. Asko lagundu dute horretan ipar hemisferioan tenperaturak batez beste baino epelagoak izatea garai honetarako, eta hezetasuna normalean baino txikiagoa. Baso ugari sutan daude Kanadan maiatzaren 4tik. Joan zen asteazkenean 90 sute zeuden piztuta, eta horietako 23 kontrolez kanpo zeuden. Europako Batasuneko Copernicus egitasmoko Atmosfera Behatzeko Zerbitzuak datozen bost egunetarako estimazioa zabaldu zuen atzo.
Ondorioztatu dutenez, Atlantikoa zeharkatuko dute ke lainoak, eta gas kontzentrazio handiak helduko dira Europa iparraldera eta Eskandinaviara. Baina kea Euskal Herrira ere helduko dela ikus daiteke estimazioan. Horrez gain, hegoaldetik, Saharako hautsa zabaltzen ari da iparralderantz, baina, batez ere, Mediterraneo aldera.
Datu esanguratsu bat plazaratu du sareak: Albertak aurten dagoeneko 10 megatona karbono dioxido aireratu du, hau da, han 2019ko maiatzean gertatu ziren suteen adina CO2 jaurti du atmosferara jada. Orduan 880.000 hektarea erre ziren, eta Europaraino heldu zen kea.
Errusian, Kazakhstanen eta Mongolian ere sute handiak gertatzen ari dira egunotan. |
2023-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/228267/einer-rubio-garaile-giroko-hamahirugarren-etapan.htm | Kirola | Einer Rubio garaile Giroko hamahirugarren etapan | Pinotekin eta Cepedarekin lehiatu da garaipena lortzeko, ihesean egon eta gero. Laburtu egin dute ibilbidea: 75 kilometro soilik izan ditu. Zeresan gutxi eman du faboritoen jardunak. | Einer Rubio garaile Giroko hamahirugarren etapan. Pinotekin eta Cepedarekin lehiatu da garaipena lortzeko, ihesean egon eta gero. Laburtu egin dute ibilbidea: 75 kilometro soilik izan ditu. Zeresan gutxi eman du faboritoen jardunak. | Txirrindulariak hotzez dira aurtengo Giroan. Eguraldi petrala ari dira izaten egunik gehienetan, eta planto egin dute atzoko etaparen bezperan. 199 kilometroko saio menditsua zuten aurretik, eta laburtzeko eskaera egin diote antolakuntzari. Bada, 75 kilometro eskaseko jarduna izan dute azkenean, eta ibilbide motzean hotz utzi dituzte zaleak. Izan ere, hautagai nagusiak tropelaren abaroan gelditu dira berriz ere. Mendate handietan oraindik ez da onenen arteko lehiarik ikusi. Bere txarrean, borroka bizia izan dute iheslariek. Katua eta sagua bezala aritu dira azken igoeran Thibaut Pinot (Groupama) eta Jefferson Cepeda (Education First), baina gertutik zaindu ditu Einer Rubiok (Movistar), eta azken metroetan gainditu.
Faborito nagusiak elkarrekin iritsi dira, eta maglia arrosari eutsi dio Geraint Thomasek (Ineos). Espero baino askoz ere mami gutxiago izan du etapak. Hasierako plana 207 kilometroko ibilbidea egitea zen, baina apur bat laburtu dute duela egun batzuk, San Bernardo ezin zelako goraino igo. Erreparorik gabe sartu diote guraizea. Ziklistek Croix de Coeur saihestu nahi zuten, eguneko bigarren mendatea, jaitsiera arriskutsuegia izan zitekeelakoan. Antolatzaileek, ordea, eutsi egin nahi zioten igoera horri, eta eskaintza batekin erantzun dute: prest zeuden lehen 125 kilometroak kentzeko, San Bernardo barne, beti ere ziklistek Croix de Coeur igotzen bazuten. Ados jarri dira bi aldeak. Hala, autobusean sartu, eta Suitzarantz jo dute taldeek.
Arratsaldeko hiruetan abiatu da etapa, Croix de Coeurren magalean. Mendate horri aurre egin, jaitsiera eta ordeka igaro, eta Crans Montana igo behar zuten. Hots, esfortzu labur baina bortitza egitea zegokion tropelari. Oso gogorra zen lehen igoera (15,4 kilometro eta %8,8ko pendiza), eta erritmo bizia izan da hasierako aldapetan. Askok sartu nahi zuten ihesaldian, eta multzo jendetsua osatu da berehala, Ben Healyren (Education First) gidaritzapean. Ineosek ez dio traza onik hartu, eta berehala utzi du ezerezean. Alabaina, oniritzia eman dio hurrengo saiakerari; hartara, bidea egin dute Rubiok, Cepedak, Pinotek eta Bruno Armirailek (Groupama), Derek Gee eta Matthew Riccitellok (Israel), eta Valentin Paret-Peintrek (Ag2r).
Pinot izan da etapako animatzaile nagusia. Garaipena lehiatu eta mendiko puntuak batzeaz landa, sailkapen nagusian aurrerako urratsa egin nahi zuen. Verbierreko herritik igaro ostean egin du lehen erritmo aldaketa, eta Geek, Rubiok eta Cepedak eutsi diote bakarrik. Laukoteak bizi igo ditu mendatearen bukaerako aldapa estu eta tenteak, eta bi minutuko aldearekin igaro du gaineko pankarta. Pinotek bildu du puntu gehien. Oilarrak, aldiz, bil-bil eginda aritu dira. Zirkinik ere egin gabe gainditu dute igoera.
Bizkor, hankaz eta buruz Euria hasi du amaierako maldetan, eta jaitsiera bustian hasi dute. Arriskuari ondo hartu diote neurria, eta tentuz jokatu dute. Paret-Peintrek bat egin du lasterketa burukoekin, eta erasoa jo die. Berandu gabe harrapatu dute, baina, gero, ez dira gauza izan elkarlanean aritzeko. Ernegatu egin da Pinot: erreleboetan zeken aritzea leporatu die iheskideei. Cepedarekin haserretu zen gehienbat. Eta frantziarraren kasketa are handiagoa izan da amaieran. Bere legea ezarri nahi zuen Crans Montanan (13,1 kilometro eta %7,2ko pendiza), baina itzala bezala itsatsi zaio Cepeda. Hamaika aldiz egin dio eraso ekuadortarrari, baina alferrik. Anartean, ez da itsutu Rubio. Begi-bistan izan ditu uneoro.
Hirurak batera iritsi dira azken kilometrora, eta esprintean, Rubio izan da azkarrena. Bigarren Pinot izan da, eta hirugarren Cepeda. 1.35era iritsi dira faboritoak, azken estutuan nagiak ateraz. Bihar indarrak gordetzen jarraituko dute, etapa laua izango baita oro har. Hasieran lehen mailako mendate bat dago, ordea, eta horrek zapuztu egin ditzake esprinter askoren planak. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228298/euri-jasek-kalte-handiak-eragin-dituzte-bortzirietan-eta-urumealdean.htm | Gizartea | Euri jasek kalte handiak eragin dituzte Bortzirietan eta Urumealdean | Beran, azken 43 urteetan maiatzeko egun batean izan den jasarik handiena bota du. Lesakan, etxe batzuk hustu behar izan dituzte, luizi batek kanal bateko ura desbideratu duela eta. Hernanitik Goizuetara, dozenaka lekutan moztu dute errepidea luiziek. | Euri jasek kalte handiak eragin dituzte Bortzirietan eta Urumealdean. Beran, azken 43 urteetan maiatzeko egun batean izan den jasarik handiena bota du. Lesakan, etxe batzuk hustu behar izan dituzte, luizi batek kanal bateko ura desbideratu duela eta. Hernanitik Goizuetara, dozenaka lekutan moztu dute errepidea luiziek. | Bart gauean eta gaur goizaldean euri jasa handiak izan dira eskualde batzuetan, eta kalte handiak eragin dituzte, besteak beste, Bortzirietan, Urumealdean eta Basaburuan (Nafarroa). Euriteen ondorioz, zenbait errekak gainezka egin dute, eta urak etxeak eta saltokiak hartu ditu Beran, Lesakan, Goizuetan eta Aranon. Aemetek iragarri duenez, ez da espero euri gehiago egitea gaur Nafarroan.
Jasak ibar batzuetan pilatu dira bart, bi orduan. Tokiaren arabera, handiagoa izan da pilaketa: Beran, Larrategaineko estazio meteorologikoak 101,5 litro bildu ditu metro koadroko; Lesakan, Astazalaietako plubiometroak 43,8 litro jaso ditu metro koadroko, eta Goizuetakoak, 40,8 litro metro koadroko.
Baina Urumealdean izan dira jasarik handienak. Añarbeko (Gipuzkoa) urtegiko neurgailuak bildu du ur gehien: 241,5 litro metro koadroko —kontuak ateratzeko: maiatz osoan, batez beste, 171 litro euri egiten ditu metro koadroko—. Aranoko estazio meteorologikoak ere 217 litro bildu ditu metro koadroko; orain arte, han inoiz bildutako ur kopururik handiena 160 litro ziren metro koadroko.
Aemet Espainiako Meteorologia Agentziaren arabera, maiatzean Beran azken 43 urteetan egun batean jaso den ur kopururik handiena izan da bart gauekoa. Aipagarria da Beratik kilometro batzuetara, Irunen (Gipuzkoa), ez duela ia euririk egin. Hernanin (Gipuzkoa) ez dituzte nabaritu Aranoko jasak, kilometro gutxira egon arren, ez baitu euririk egin gauean.
Aitor Elexpuru Berako alkateak adierazi duenez, goizaldeko ordu bietan ez zuen euririk ari, goizaldeko hirurak aldera hasi du euria, eta «leherketa» baten modukoa izan da: hiru ordu laurdenean, haren auzoak «igerileku baten» tankera hartu du.
Bortzirietan, ura etxeetan
Erran.eus atariaren arabera, Berako Zia errekako ur goraldiak izugarrizko kalteak eragin ditu karriketan, etxeetan eta saltokietan (ikusi argazkiak). Aitor Elexpuru Berako alkateak Euskadi Irratian esan du autoak ere eraman dituela urak. Berako Udalak uholde arriskuaren kudeaketa planeko lehen maila aktibatu du goizaldean, eta kalteak kalkulatzeko gune bat paratu du.
Lesakan luizi batek ur kanal bat itxi du, eta ura etxe batzuetara desbideratu du. Ladis Satrustegi alkateak Euskadi Irratian jakinarazi duenez, ura lehen solairura iritsi da, eta etxe horietako bizilagunek etxeak utzi behar izan dituzte; suhiltzaileek leihoak puskatu dituzte, urak ez zedin gora egin etxe barruan.
Bizilagunak hasi dira auzolanean etxeak garbitzen. Kalte handiak dituzte bizitoki eta saltoki batzuetan. Errepideetan ere handiak dira kalteak: Bera eta Sara (Lapurdi) arteko NA-4016 errepidea moztu egin dute 1,3 kilometrotik aurrera. 10:30ean pasabide alternatibo bat ireki dute.
Urumealdeko errepidea, luiziek estalia
Hernanin bertan ez, baina Ereñotzu auzoan ere izugarrizko jasa egin du, eta handik Urumean gora, dozenaka puntutan moztuta gelditu da Aranora eta Goizuetara doan NA-4150 errepidea. Luiziak eta luiziak sortu dira. 14:00etan, Ereñotzun itxita zeukaten errepidea ertzainek, inor gora ez joateko. Aranon eta Arano eta Goizueta arteko errepidean ere dozenaka luizi izan dira. Hainbat etxe bakartuta gelditu dira, luiziek errepideak erabat txikitu edo itxi dituztelako.
Eguerdi partean, Nafarroako Obra Publikoen Kontserbazio taldeko langileak makina astunak erabiltzen hasi dira luiziak kentzeko eta errepideak irekitzeko. Baina ordu askoko lana izango da, errepidea puntu askotan moztu baita. Errekasto txikienak ere ibai bihurtuta jaisten ari dira mendietatik, erabat lokaztuta, eta urik ez zen lekuetan ere errekak sortu dira mendian behera. Errepide zati batzuk hondatu eta hautsi ere egin dituzte luiziek.
Erreka bazterretan dauden etxe batzuetan ere sartu da ura Ereñotzun eta Aranon. Eguerdi partean, Gipuzkoako Aldundiak hondeamakina bat bidali du, eta Nafarroako mugatik behera hasi da bidea garbitzen.
«Egoera normalizatuta»
Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehen presidenteorde eta bozeramailea Berara eta Lesakara joan da, uholdeen kalteak ikustera. Komunikabideei azaldu die bart gaueko euri jasa Nafarroako iparraldeko gune jakin batean kontzentratu dela, batik bat, Bera eta Areso arteko eremuan.
Remirezen arabera, ez dago zauriturik, baina larrialdi zerbitzuek autobus gidari bat erreskatatu behar izan dute Gipuzkoan.
Presidenteordearen arabera, larrialdietarako protokoloak aktibatu dira, eta zonako alkateekin harremana etengabea da. «Egoera normalizatuta dago, baina komatxo artean esango nuke», adierazi du, zuhur agertu nahirik edo. Izan ere, euri gehiago egitea espero da, baina gutxiago.
Bitarteko guztiak mobilizatu direla gaineratu du, eta, Berako Udalak arrisku plana aktibatu duenez, esan du uneotan larrialdia alkatea bera kudeatzen ari dela. «Eskertu nahiko nuke tokiko agintarien jarrera, Berako alkatearena, eta Nafarroako Gobernuko larrialdi zerbitzuekin egon den koordinazioa». Remirezen esanetan, orain geratzen da euriteek eragindako «kalteak neurtzea».
Ubideak zaintzeko beharra
Hain denbora gutxian hainbeste euri egitearen arriskuaz ere hitz egin du Remirezek. «Beran, hirigunea zeharkatzen duten ubide ugari dira. Garai batean ohikoak ez ziren eurite handi hauek gero eta maizago gertatzen dira orain».
Remirezen arabera, horrek eskatzen du azpiegiturok zaintzea. Adibidez, iraganean ur maila gainditu zuen ubideetako batean esku hartu dute aurreko hilabeteetan, eta oraingoan horrek bederen euritearen ur kopuru handia bideratu du. Presidenteordeak gogorarazi du uholde eta sute arriskuaren kudeaketa ohiko eta lehentasunezko bihurtuko dela aurrerantzean, klima aldaketaren eraginez. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228299/eajk-alde-handiarekin-irabaziko-luke-araban-eta-bizkaian-eta-lehia-estuarekin-gipuzkoan-eitb-focusen-arabera.htm | Politika | EAJk alde handiarekin irabaziko luke Araban eta Bizkaian, eta lehia estuarekin Gipuzkoan, EITB Focusen arabera | EAJ gehiengo osoa lortzetik hurre egongo litzateke Bizkaian, baina EH Bildu puntu eta erdira du Gipuzkoan. Nafarroan, UPNren, PPren eta Voxen batura gehiengo osotik urrun geratuko litzateke. | EAJk alde handiarekin irabaziko luke Araban eta Bizkaian, eta lehia estuarekin Gipuzkoan, EITB Focusen arabera. EAJ gehiengo osoa lortzetik hurre egongo litzateke Bizkaian, baina EH Bildu puntu eta erdira du Gipuzkoan. Nafarroan, UPNren, PPren eta Voxen batura gehiengo osotik urrun geratuko litzateke. | EITB Focusek gaur argitaratutako inkestaren arabera, 2019ko udal eta foru hauteskundeetako kopuru berberak izango ez badira ere, azken emaitza berdintsua izango litzateke. EAJ izango litzateke lehen indarra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gobernua osatu ahalko luke hiruretan baldin eta orain PSE-EErekin duen elkarlan akordioari eutsiko balio.
Nafarroan ere aldaketa gutxi iragarri ditu. UPNren, PPren eta Voxen batura gehiengo osotik urrun egongo litzateke, eta PSNk gobernatu ahalko luke, egungo koaliziokideek eta EH Bilduk onartuz gero. Navarra Sumak 20 hautetsi lortu zituen 2019an, eta, apurketaren eraginez, bizpahiru galduko lituzkete. UPNk 12-13 erdietsiko lituzke, eta PPk 5. Ciudadanosek ez luke behar adina boto lortuko Nafarroako Parlamentuan sartzeko. Haren ordez, berriz, Voxek 1 edo 2 lortuko dituela dio inkestak. Gainerako alderdiek antzera segituko dute, baina Geroa Baik jesarleku bat edo bi galduko lituzke, eta EH Bilduk beste horrenbeste irabazi.
Abertzaleak, gora
Gizaker enpresak egindako inkestaren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan EAJk eta EH Bilduk gora egingo lukete boto kopuruari eta jesarlekuei dagokienez, eta PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek, aldiz, behera. PPk eutsi egingo lioke orain daukan aulki kopuruari.
EAJ 25 eta 26 hautetsi artean legoke Bizkaian. 26 lortuz gero, gehiengo osoa izango du Batzar Nagusietan. Araban oso antzerakoak lirateke emaitzak: EAJk eta EH Bilduk bat gora, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek bat behera. Gipuzkoan espero da lehia. Inkestaren arabera, Gipuzkoan botoen %36,9 eskuratuko ditu EAJk, eta %35,3 EH Bilduk, baina inkestaren errore marjina %1,91koa da. Emandako kalkuluen arabera, EAJk 21-22 lortuko lituzke; eta EH Bilduk, berriz, 19-20.
PSE-EEk hautetsi bat galduko luke Araban –10 ditu orain– eta bi Gipuzkoan –9 ditu–. Bizkaian berdin eutsiko lioke (8). Elkarrekin Podemos 4tik 2ra jaitsiko litzateke Gipuzkoan, eta 6tik 4ra Bizkaian. Araban kolokan legoke bere 4 jesarlekuetako bat.
Nafarroan, zerrendaburuen balorazioa jaso du inkestak. Uxue Barkos da horien artean baloraziorik onena duen politikaria (5.2). Maria Txibite eta Begoña Alfaro berdinduta daude (5.0), eta Laura Aznal oso hurre (4.9). Nahiko beherago daude Javier Garcia (4.1) eta Javier Esparza (4.0).
Horrez gain, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Gizakerrek inkestatuei galdetu die ea zein alderdi politikorekin datozen bat gehien ideologikoki. Araban, EAJ eta EH Bildu ia berdinduta leudeke (%22,4 eta %20,4); Bizkaian, EAJ nagusi, EH Bildurekiko alde handiarekin (%26,8 eta %12,9); eta, Gipuzkoan, EH Bildu gainetik (%26,5 eta EAJk %22,2). |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228300/alavesek-maila-galdu-du.htm | Kirola | Alavesek maila galdu du | Arabako taldeak Alhamari irabazi beharra zion Ibaian, baina bana berdindu du, eta Bigarren Mailan ariko da datorren denboraldian | Alavesek maila galdu du. Arabako taldeak Alhamari irabazi beharra zion Ibaian, baina bana berdindu du, eta Bigarren Mailan ariko da datorren denboraldian | Bi denboraldiz Espainiako Lehen Mailan jokatu eta gero, Alavesek Bigarren Mailan jokatuko du datorren denboraldian. Arabako taldea ataka estuan zegoen azken jardunaldian: Alhamari irabazi beharra zion Ibaian, eta Sporting Huelvak eta Vila-realek huts egitea behar zuen ere bai. Baina baldintza horietako bakar bat ere ez da bete gaur; funtsezkoenetik hasita: Iñigo Juaristik entrenatutako taldea ez da gai izan irabazteko. Bana berdindu du. Emaitza horrek kondenatu du, baita Alhama ere. Biak jaitsi dira. Tristuraz eta etsipenaz bete da Ibaia.
Denboraldi osoaren isla izan da norgehiagoka: gogotik saiatu da Alaves, baina ez du saririk jaso. Hori gutxi ez, eta aurkariak eman dio lehen kolpea: Alhamak gola sartu du 35. minutuan; Raquel Pinelek. Etxekoei oso maldan gora jarri zaie partida, eta are eta gehiago helburua.
Buruarekin baino gehiago, bihotzarekin aritu dira Juaristirenak. Hala ere, lortu dute itxaropenari bide ematea, gola sartuta. Camila Saezek egin du, 84. minutuan. Gutxi falta zen, eta gogoz saiatu dira, baina ezin izan dute miraria gauzatu.
Eguneko beste partidan, Athleticek bana berdindu du Lezaman, Vila-realekin. Sara Ortegak sartu du lehen gola, 46. minutuan, eta Fatumata Kantehek berdindu du, 72.ean. Nekane Diezek eta Leyre Monentek azken partida jokatu dute talde zuri-gorriarekin.
Hiru euskal taldeek amaitu dituzte egin beharrekoak ligan: Reala zortzigarren izan da, 38 punturekin; Athletic, hamargarren, 35ekin; eta Alaves, azkena, 21ekin.
Eibarrek Alavesek maila nagusian utzitako tokia hartuko du datorren denboraldian. Osasunak ere igo egin nahi du, baina asko zaildu zaio egitekoa: 2-0 galdu du gaur Granadaren aurka, igoera kanporaketako finalerdietako joanekoan. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228301/denzek-bigarrenez-irabazi-du-giroan-eta-armirail-jarri-da-lider.htm | Kirola | Denzek bigarrenez irabazi du Giroan, eta Armirail jarri da lider | Alemaniarrak berriro hartu die aurre iheskideei. Tropela 21.11ra iritsi da, eta horri esker, okzitaniarrak maglia arrosa jantzi du | Denzek bigarrenez irabazi du Giroan, eta Armirail jarri da lider. Alemaniarrak berriro hartu die aurre iheskideei. Tropela 21.11ra iritsi da, eta horri esker, okzitaniarrak maglia arrosa jantzi du | Nico Denz alemaniarra (Bora) bigarrenez nagusitu da Italiako Giroan, gaur, hamalaugarren etapan. Hamabigarren saioan egin bezala, eguneko ihesaldian sartu da, eta azkarrena izan da esprintean. Derek Gee (Israel) sailkatu da haren atzetik. Australiarra hirugarrenez sailkatu da bigarren ekitaldi honetan.
Etapak beste protagonista bat izan du: Bruno Armirail okzitaniarra (Groupama). Eguneko ihesaldian sartu da, eta Denzengandik 53 segundora iritsi da helmugara. Baina tropelak oso lasai hartu du egitekoa, eta irabazlearengandik 21.11ra iritsi da, Armirailengandik 20.21era. Hura Geraint Thomasengandik (Ineos) 18.37ra zegoenez, liderraren maglia arrosa jantzi du. 1.41 ateratzen dizkio Thomasi, eta 1.43 Primoz Roglici (Jumbo).
Ikusteko dago bihar lidergoari eutsiko dion. Mendiko etapa jokatuko dute Seregno eta Bergamo artean: 191 kilometro. Lehen Mailako mendate bat eta Bigarren Mailako hiru igoko dituzte; horietatik azkena, helmugatik 30 kilometrora. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228302/zazpigarren-jarri-da-athletic.htm | Kirola | Zazpigarren jarri da Athletic | Talde zuri-gorriak Celtari irabazi dio San Mamesen, eta Gironari hartu dio aurre sailkapenean. Iñaki Williamsek eta Berenguerrek sartu dituzte golak | Zazpigarren jarri da Athletic. Talde zuri-gorriak Celtari irabazi dio San Mamesen, eta Gironari hartu dio aurre sailkapenean. Iñaki Williamsek eta Berenguerrek sartu dituzte golak | Arratsalde biribila izan du gaur Athleticek. 2-1 irabazi dio Celtari San Mamesen, eta bolada txarra eten du: puntu bakarra lortu zuen aurreko lau partidetan, eta bi aldiz galdu zuen etxean. Garaipenak, gainera, saria du: zazpigarren postua. Gironak 1-2 galdu du Vila-realen aurka, eta hori aprobetxatu dute zuri-gorriek Konferentzia liga jokatzeko aukera emango duen postua bere egiteko. Bi puntu ateratzen dizkiote Gironari, eta hiru Osasunari eta Sevillari. Nafarrek eta espainiarrek bihar jokatuko dute.
Zuri-gorriek ezin hobeto ekin diote partidari, izan duten lehen aukeran gola sartu baitu Iñaki Williamsek. Bosgarren minutuan, De Marcosek erdiraketa zehatza egin du eskuinetik, eta aurrelariak bikain errematatu du buruz.
Lehen zatia amaitu aurretik bi taldeek izan dute aukera gola sartzeko: Gabri Veigak gertu izan du berdinketa, eta Yurik bigarrena. Baina oso ondo aritu dira Unai Simon eta Ivan Villar atepean.
Athleticek ezustean harrapatu du Celta lehen zatiaren hasieran. Bigarrenaren hasieran, ordea, Celtak hartu du Athletic ustekabean. Williamsen golaren antzekoa izan da: Miguel Rodriguezek erdiratu du, eta Larsenek buruz errematatu du sareetara. Partida berdindua zegoen berriro.
Baina gutxi iraun du berdinketak, eta Celtaren kolpeari kolpe indartsuagoarekin erantzun dio Athleticek. 54. minutuan, sekulako gola sartu du Berenguerrek: zartako ederra eman dio baloiari, eta zuzenean joan da ate barrura. Indartsu suspertu dira zuri-gorriak.
Celtak ez du etsi, eta gogotik saiatu da berdintzen. Baina ez du arrisku handirik sortu. Bai, ordea, Athleticek. 70. minutuan, Berenguer bigarren gola sartzekotan izan da, baina haren jaurtiketa langara joan da.
Susto pare bat izan dituzte zuri-gorriek: lehenbizi, zelaira irten eta gutxira, min hartu du Herrerak; eta gero, Dani Garciak. Baina horrek ez die eragin kontzentrazioan, eta adi-adi aritu dira azken minutuetan. Azkenean, garaipena, eta poza San Mamesen. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228303/altunak-finala-jokatuko-du.htm | Kirola | Altunak finala jokatuko du | Amezketakoak nagusitasun handiz irabazi dio Joseba Ezkurdiari, Labriten, eta laugarrenez ariko da Buruz Buruko Txapelketako finalean | Altunak finala jokatuko du. Amezketakoak nagusitasun handiz irabazi dio Joseba Ezkurdiari, Labriten, eta laugarrenez ariko da Buruz Buruko Txapelketako finalean | Faboritoa zen Altuna: Ezkurdia baino askoz hobeto ari zen, eta irabazi egin zion elkarren aurka buruz buru jokatutako hiru partidetan. Hala ere, lehia estua espero zen. Baina ez da halakorik izan. Amezketarra hasi eta buka nagusitu da, eta espero baino errazago irabazi du. Beti joan da aurretik, dezenteko aldearekin: 4-0, 10-2, 17-7, 19-8 eta 21-10.
Ez da partida ona izan. Altuna ez da beste batzuetan bezain distiratsu aritu, baina ez du horren beharrik izan, Ezkurdia gaizki aritu baita, haren mailatik oso urrun. Makina bat huts egin ditu (hamabi guztira), eta horrela, ezinezkoa da Altunari irabaztea.
Garaipena lortuta, Altuna buruz buruko finalera itzuliko da bi urteren ostean. Txapeldun izan zen orduko hartan, Beñat Rezustari nagusitasunez irabazita: 22-5. Urtebete lehenago, ordea, galdu egin zuen Erik Jakaren aurka: 22-20. 2018an jokatu zuen lehena, eta 22-14 hartu zuen mendean Aimar Olaizola.
Amezketakoak bihar jakingo du noren aurka ariko den finalean. Dario Gomezek eta Aitor Elordik jokatuko dute Gasteizen, Ogetan. Ez batak ez besteak ez du inoiz jokatu Lehen Mailako Buruz Buruko Txapelketako finala. Bitan jokatu dute elkarren aurka buruz buru, eta bietan nagusitu da Dario. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228304/ehunka-lagun-bildu-dira-gasteizen-azpiegitura-proiektu-handien-aurka.htm | Gizartea | Ehunka lagun bildu dira Gasteizen azpiegitura proiektu handien aurka | Euskal Herria Bizirik plataformak natura «benetan» babestuko duen politikak aldarrikatu ditu | Ehunka lagun bildu dira Gasteizen azpiegitura proiektu handien aurka. Euskal Herria Bizirik plataformak natura «benetan» babestuko duen politikak aldarrikatu ditu | Landa eremuari eta natura guneei «erasotzen» dieten azpiegitura handiak arbuiatzeko eta eraikitzeari utzi diezaioten eskatzeko manifestazio jendetsua egin dute gaur, Gasteizen, Lurraren defentsan, Euskal Herria bizirik lelopean. Ehunka lagunek ozen salatu dute «makroproiektuek» ekosistemen eta landa eremuko bizimoduaren «desagertzea» ekarriko duela, eta gaitzetsi dute enpresa handiak izango direla horren «onuradun bakarrak».
Izan ere, protestaren amaieran irakurritako agiri batean salatu dute natur guneak «industrializatuko» dituzten azpiegitura berrien «erasoaldi bat» izaten ari dela. Trenbideak, zentral eoliko eta fotovoltaikoak, erraustegiak, animaliak hazteko ustiategi erraldoiak... trantsizio energetikoaren aitzakian eraikitzen ari direla azpimarratu dute, eta, bitartean, administrazioak diru publikoa patrika pribatuetara «desbideratu» duela.
Horren aurrean, «eredu ekosiziala» aldarrikatu dute, eta agintariei eskatu zieten natura «benetan» babestuko duen eta «inbertitzaileen diru goseari men egingo ez dien» politikak martxan jartzeko: «Energia eskuratzeko aukera unibertsala ekarriko duen politika nahi dugu, pertsona guztien beharrei erantzungo dien eredu energetiko deszentralizatu eta tokikoan oinarritua». San Anton plazan hasi da protesta, eta, Frantzia zein Bake kaleak zeharkatu ostean, Foru plazan amaitu da. Traktoreek zabaldu dute bidea, eta haien atzetik joan dira manifestariak eta protestararako erabili dituzten elementuak. Asko izan baitira: haize errotak, herrien izenak zizelkatuta zeramaten hilarriak, politikari edo enpresari mozorrotutako pertsonak, eta baita elefante zuri bat ere, beste hainbaten artean.
Aldarriak ere ugariak izan dira bide guztian zehar. Pankarta nagusiaren atzean, besteak beste, AHT-aren, parke eolikoen, Gaubeako tomate negutegiaren, Urdainbaiko Guggenheimen, erraustegiaren edo gaitasun handiko autopista elektrikoen aurkako pankartak ikus zitezkeen.
Hain zuzen ere, proiektu horien aurkako protesta batzuk ekarri dituzte gogora Nafarroa Energia Eraldatzen taldeko Nuria Madotzek, Bizkaiko Interkonexio Elektrikoari Ez taldeko Alvaro Camposek Ipar Eusal Herriko Ostia elkarteko Ellande Alfarok, manifestazioa erdi-bidean zela. Amaieran, aldiz, Sami komunitateko kide batek Statkraf enpresak —Euskal Herrian hainbat parke eoliko eraiki nahi dituen bera— eraiki nahi duen parke eolikoaren aurkako «borroka» izan du hizpide. Gogorarazi du auzitegiek ukatu egin ziotela baimena, baina enpresak entzungor egin duela. Azaldu du bi urte daramatela epaia bete eta azpiegitura desmuntatu dezatela eskatzen. |
2023-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/228305/garaipen-historikoa-amets-egiten-jarraitzeko.htm | Kirola | Garaipen historikoa amets egiten jarraitzeko | 32 urteren ostean, Realak irabazi egin du Camp Noun, eta aurrerapausoa eman du Txapeldunen Ligarako sailkatzeko | Garaipen historikoa amets egiten jarraitzeko. 32 urteren ostean, Realak irabazi egin du Camp Noun, eta aurrerapausoa eman du Txapeldunen Ligarako sailkatzeko | Premia gehien zuenean hautsi du Realak Camp Nouko madarikazioa. 32 urteren ostean, talde txuri-urdinak irabazi egin du gaur gauean Bartzelonaren estadioan: 1-2. Garaipen handia da, historikoa.
Camp Noun nagusituta, Realak aurrerapausoa eman du hamar urteren ostean Txapeldunen Ligarako sailkatzeko. Liga bukatzeko hiru jardunaldi falta direla, bost punturen aldea du bosgarren sailkatuarekiko, Vila-realekiko. Realak bezala, hark ere irabazi egin du gaur: 1-2 Gironaren zelaian. Alde polita da, baina ez erabakigarria. Aurki izango da lehia estu horren hurrengo atala: datorren asteartean, Realak Almeria hartuko du, eta egun bat geroago, Vila-realek Cadiz jasoko du.
Txuri-urdinek baliatu egin dute Bartzelonak festa giroan igaro duela astea liga irabazi ostean. Hamaikako lehiakorra atera arren, etxekoak ez dira bete-betean aritu; Realak ere ez die utzi, partida handia jokatu baitu. Berehala atera dio etekina horri: Mikel Merinok kontraeraso bikaina biribildu du bosgarren minutuan.
Golak Bartzelona esnarazi du, eta arriskua sortzen hasi da. Aukera garbiak izan ditu, baina baita Realek ere, Barrenetxeak. Atsedenaldian, ezin hobeto zihoan neurketa txuri-urdinentzat.
Bigarren zatian estutzen jarraitu dute etxekoek. Baina 71. minutuan, beste kontraeraso batean, Sorlothek bigarren gola egin du. Eskura zegoen balentria lortzea. Lewandowskik 90.ean sartutako golak beldurra sartu dio Realari, baina ez da gol gehiago egon. |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228339/barkos-azken-lau-urteetan-gure-autogobernuaren-alde-borrokatzeko-ausardia-falta-izan-da.htm | Politika | Barkos: «Azken lau urteetan gure autogobernuaren alde borrokatzeko ausardia falta izan da» | Geroa Baik kanpainako ekitaldi nagusia egin du Baluarte jauregian. «Eskuinaren alternatiba» izango diren akordioen aldeko apostua berretsi dute. | Barkos: «Azken lau urteetan gure autogobernuaren alde borrokatzeko ausardia falta izan da». Geroa Baik kanpainako ekitaldi nagusia egin du Baluarte jauregian. «Eskuinaren alternatiba» izango diren akordioen aldeko apostua berretsi dute. | «Egin genuen, eta berriz egingo dugu». Mezu hori zabaldu du gaur Geroa Baik, Iruñeko Baluarte jauregian egin duen kanpainako ekitaldi nagusian. Uxue Barkos Nafarroako lehendakarigaiak esan du instituzioetan «aldaketaren arnasa» berreskuratu nahi dutela: «Ez dugu nahi harroputzen, purtzilarien eta tutoretzapekoen gobernurik».
Kritika egin dio egungo gobernuari; adierazi du autogobernuaren eta ongizate estatuaren alde borroka egiteko «ausardia» falta izan zaiola Maria Txibite lehendakariari azken lau urteetan. Horregatik, maiatzaren 28an «irabaztera» aterako direla azpimarratu du.
Akordioen inguruan ere jardun du Barkosek: «Geroa Bai gehiengo progresistaren buru den lekuetan, akordioak izango dira udaletan eta gobernuan».
Koldo Martinez Iruñeko alkategaiak ere akordioen aldeko jarrera erakutsi du, «Iruñeak gobernu serio eta egonkorrak behar dituelako»: «Geroa Baik ez du liskarretan denbora galdu nahi; Iruñeak ez du liskarrik nahi», gehitu du.
Akordioak, alderdikeriaz
Bi hautagaien aurretik, Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidenteak eta Jose Mari Aierdi gobernuko kontseilariak hitz egin dute. Hualdek azpimarratu du Geroa Bai gakoa dela «alternatiba pluralak» osatzeko: «Beharrezkoak izan gara UPNk eta Navarra Sumak dakarten eredu baztertzaile horri aurre egiteko, eta alternatiba aurrerakoia eraikitzeko».
Akordioak egitean PSNk duen jarrera gaitzetsi du: «Guk eskuinaren alternatiba diren akordioen alde egin dugu beti; PSNk, ordea, alderdikeriaz soilik egin du gobernu aurrerakoien alde, komeni izan zaion lekuetan», adierazi du.
Aierdik, berriz, klima larrialdiaren eta etxebizitzaren auzietan Geroa Baik egin duen lana nabarmendu du. Besteak beste, esan du zortzi urte daramatzatela etxebizitza eredua berritzen, eta orain «beste batzuek» hauteskundeetan baliatu egin nahi dutela hori. |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228340/gizon-bat-atxilotu-dute-tuteran-indarkeria-matxistagatik.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Tuteran indarkeria matxistagatik | 05:25ak aldera atxilotu dute. | Gizon bat atxilotu dute Tuteran indarkeria matxistagatik. 05:25ak aldera atxilotu dute. | Tuterako (Nafarroa) Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du gaur goizaldean, indarkeria matxistagatik. 05:25 aldera atxilotu dute, eta Udaltzangoaren kalabozoetara eraman, epailearen aurretik pasatu bitartean. Oraingoz, ez dute beste xehetasunik eman. |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228341/mcnulty-garaile-ihesaldia-baliatuta.htm | Kirola | Mcnulty garaile, ihesaldia baliatuta | Estatubatuarrak esprintean hartu die aurrea Healyri eta Frigori. Eguneko ihesaldian ziren hirurak. Armirailek jarraitzen du lider, denbora galdu duen arren. | Mcnulty garaile, ihesaldia baliatuta. Estatubatuarrak esprintean hartu die aurrea Healyri eta Frigori. Eguneko ihesaldian ziren hirurak. Armirailek jarraitzen du lider, denbora galdu duen arren. | Brandon McNultyk (UAE) irabazi du Italiako Giroko 15. etapa. Txirrindulariek hainbat mendate gainditu behar izan dituzte 195 kilometroko ibilbidean, eta gaur, atzo bezala, eguneko ihesaldia helmugara iritsi da. Zazpi minutu inguru atera dizkiete faboritoei. Ihesaldiko hiru indartsuenak McNulty, Ben Healy (Education First) eta Marco Frigo (Israel) izan dira, eta esprintean erabaki da garailea.
Bruno Armirail (FDJ) liderrak 30 segundo galdu ditu gainontzeko faboritoekiko, baina maglia rosa soinean duela irtengo da astearteko etapan. Atseden eguna izango dute bihar.
Eguneko ihesaldia hamazazpi lagunek osatu dute; tartean ziren Bauke Mollema (Trek), Einer Rubio (Movistar), Andrea Pasqualon (Bahrain)... baina, azkenean, hiru soilik heldu dira ihes eginda Bergamoko helmugara. Esprintean, beste biei aurrea hartu die Frigok, baina atzetik aurrerakoa egin du Healyk, eta haren gurpilari bikain heldu dio McNultyk, azken metroetan aurrea hartzeko. Bikain errematatu du egindako lana estatubatuarrak.
Faboritoen artean, berriz, mugimendu gutxi izan da. Joao Almeida (UAE) eta Primoz Roglic (Jumbo) izan dira saiatu diren bakarrak, baina ez dute arrakastarik izan. |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228342/euskaratik-eta-euskaraz-hezteko-aldarriak-hartu-du-ondarroako-ibilaldixe.htm | Bizigiro | Euskaratik eta euskaraz hezteko aldarriak hartu du Ondarroako 'IbilaldiXE' | Hasiera ekitaldian euskarazko hezkuntza jarri dute erdigunean: «Euskaraz hazi eta hezi nahi ditugu Ondarrun zein Itsasun». San Nikolas Ikastolari eman diote 2024ko Ibilaldiaren testigua. Egun osoko egitaraua izan da. | Euskaratik eta euskaraz hezteko aldarriak hartu du Ondarroako 'IbilaldiXE'. Hasiera ekitaldian euskarazko hezkuntza jarri dute erdigunean: «Euskaraz hazi eta hezi nahi ditugu Ondarrun zein Itsasun». San Nikolas Ikastolari eman diote 2024ko Ibilaldiaren testigua. Egun osoko egitaraua izan da. | Turrun hotsak hartu ditu gaur Ondarroako (Bizkaia) kaleak. Hasi da Ondarroako IbilaldiXE. Kaleak jendez bete dira eta ekimenak nonahi izan dira, adin eta gustu guztientzat.
Zubi Zahar Herri Ikastolak antolatutako jaiari hasiera ekitaldia egin diote ikastolan. Han izan dira Josune Bañales Ibilaldiko lehendakaria, Eider Galarraga Ikastolako lehendakaria, Zunbeltz Bedialauneta Ondarroako alkatea, Elixabete Etxanobe Bizkaiko Foru Aldundiko ordezkaria eta Jokin Bildarratza Eusko jaurlaritzako Hezkuntza Sailburua. Denak ala denak igo dira agertokira ikastolen aldeko aldarriak egitera.
Ikusi gehiago: Argazki galeria
Galarragak Ondarroako herria eta euskara jarri ditu erdigunean, Xe leloaren garrantziari aipamena eginez: «Hitz egiteko modu bat ez ezik herri bat ere irudikatu nahi dugulako. Euskara berea duen herri bat». Euskarazko hezkuntzaren aldarria egin du: «Euskaraz hazi eta hezi nahi ditugu Ondarrun zein Itsasun».
Ondoren, testigu aldaketaren unea heldu da. Zubi Zahar Ikastolako ordezkariek, Josune Bañales Ibilaldiko lehendakariagaz batera, 2024ko Ibilaldia antolatuko duen Getxoko (Bizkaia) San Nikolas Ikastolako ordezkariei eman diote testigua. Aho bete aldarriz, elkartasuna adierazi dute San Nikolas Ikastolakoek: «Zubiak eraikitzeko zutabeak behar dira eta eredu izan zarete guretzat». |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228343/aitor-elordik-jokatuko-du-buruz-buruko-finala.htm | Kirola | Aitor Elordik jokatuko du buruz buruko finala | Mallabikoak 15-22 irabazi dio Dariori, neurketarik onena jokatu gabe. Altuna III.aren aurka lehiatuko da finalean. | Aitor Elordik jokatuko du buruz buruko finala. Mallabikoak 15-22 irabazi dio Dariori, neurketarik onena jokatu gabe. Altuna III.aren aurka lehiatuko da finalean. | Aitor Elordik jokatuko du Buruz Buruko Txapelketako finala Jokin Altunaren aurka. Aspeko pilotariak Dario Gomezi irabazi dio gaur Gasteizko Ogeta pilotalekuan (15-22). Ordezko gisa sartu zen txapelketan, eta finala jokatuko du; Binakako Txapelketako txapeldun ere izan zen aurten. Urte ikusgarria egiten ari da Mallabikoa.
Gaur, Dario baino hobeto sartu da partidan (0-4). Errioxarrari hasieratik nabaritu zaio urduritasuna, eta normalean baino huts gehiago egin ditu. Elordik, partida distiratsua egin gabe, asmatu egin du tantoak gogortzen, eta Dariori gauzak zail jartzen. Hark ez du minik egin sakez, eta asko kostatu zaio tantoak amaitzea. Akats larriak egin ditu, gainera (3-11).
Tantoak pasatu ahala, hobeto jokatzen hasi da Dario. Elordik ere azkar agortu ditu bere hiru hutsarteak, eta fisikoki larri ibil zitekeela zirudien. Pilotariak gero azaldu du «estrategia bat» izan dela hori.
Une batean hirura ere jarri da Dario (12-15). Hor, ordea, bolada onean sartu da Elordi, eta sei tanto egin ditu jarraian (12-21). Azkenean, ezker gantxo ikusgarri batekin heldu da 22ra.
Ekainaren 4an jokatuko du Altunaren aurka, bere lehenengoa. Amezketarra izango da faboritoa; laugarren finala izango du buruz buru. Bi txapel baditu, 2018an eta 2021ean irabaziak.
Ikusi gehiago: Altunak ohitura bihurtu du |
2023-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/228344/osasunari-zail-jarri-zaio-europarako-sailkatzea.htm | Kirola | Osasunari zail jarri zaio Europarako sailkatzea | Gorriek egurra jaso dute Madrilen, Atleticoren aurka (3-0). Carrasco, Saul eta Correa izan dira golegileak. | Osasunari zail jarri zaio Europarako sailkatzea. Gorriek egurra jaso dute Madrilen, Atleticoren aurka (3-0). Carrasco, Saul eta Correa izan dira golegileak. | Atletico Madril Osasuna baino gehiago izan da gaur Civitas Metropolitano estadioan (3-0). Etxekoek Txapeldunen Ligarako sailkapena ziurtatu dute garaipenari esker, eta bisitariei, berriz, urrundu egin zaie zazpigarren postua, zeinak Conference Liga jokatzeko eskubidea ematen baitu. Osasunak hiru puntura du Athletic, baina talde asko daude lehia horretan.
Gaur, egurra jaso du Jagoba Arrasateren taldeak. Lehen minututik atzean sarrarazi du Atleticok, eta gola sartzeko aukera mordoa izan ditu Espainiako taldeak. Lehen hamasei minutuetan, hiru jaurtiketak jo dute Osasunaren atearen zutoinetan, eta bi gol ere baliogabetu dizkiete etxekoei.
Hortik aurrera, hobera egin dute nafarrek: goian presio egiten hasi dira, eta baloiaren jabetza lortu dute hainbatetan. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, gola sartu diote Osasunari, ongien jokatzen ari zenean: Griezmannek egin du jokaldia, eta Carrascori utzi dio, hark errematatu zezan.
Bigarren zatian, bost atzelarirekin jokatu du Osasunak, baina ez du nahi zuena lortu Arrasatek. Neurketa kontrolpean zuen etxeko taldeak, eta Saulek bigarren gola egin du 61. minutuan. Correak, hirugarrena, 81.ean.
Sailkapen nagusian bederatzigarrena da Osasuna, 47 punturekin. Hiru partida falta dira liga amaitzeko.
Atletico Madril: Grbic; Carrasco (Kondogbia, 84'), Gimenez, Hermoso, Molina, Witsel, Koke (Rivas, 83'), Saul, De Paul (Reguilon, 84'), Morata (Correa, 45') eta Griezmann (Martin, 89').
Osasuna: Herrera; Peña (Ibañez, 67'), Aridane, David Garcia, Manu Sanchez, Moncayola, Oroz, Torro (Muñoz, 74'), Budimir (Kike Barja, 67'), Ruben Garcia (Kike, 67') eta Chimy Avila (Juan Cruz, 45'). |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228345/mitsotakisek-uko-egin-dio-koalizio-bat-osatzeari-eta-indarra-hartu-du-bozak-errepikatzeko-aukerak.htm | Mundua | Mitsotakisek uko egin dio koalizio bat osatzeari, eta indarra hartu du bozak errepikatzeko aukerak | Greziako jarduneko lehen ministroaren alderdiak 146 aulki lortu ditu, gehiengo osotik gertu. Ezkerrak kolpe handia hartu du: Syrizak hamabost eserleku galdu ditu, 71rekin geratzeraino, eta MERA25 parlamentutik kanpo geratu da. | Mitsotakisek uko egin dio koalizio bat osatzeari, eta indarra hartu du bozak errepikatzeko aukerak. Greziako jarduneko lehen ministroaren alderdiak 146 aulki lortu ditu, gehiengo osotik gertu. Ezkerrak kolpe handia hartu du: Syrizak hamabost eserleku galdu ditu, 71rekin geratzeraino, eta MERA25 parlamentutik kanpo geratu da. | Greziako Parlamenturako hauteskundeetan zenbait sorpresa izan dira. Batetik, Kyriakos Mitsotakis jarduneko lehen ministroaren ND Demokrazia Berria eskuindarra espero baino askoz hobeto aritu da, eta gehiengo osoaren atarian geratu da. Bigarrenik, Syriza ezkertiarrak porrot egin du, 11 puntu jaitsi baita, eta NDtik oso urrun geratu; horrek, ezinbestean, gobernatzeko aukerarik gabe utzi du ezkerreko blokea; are gehiago kontuan harturik Giannis Varufakis Finantza ministro ohiaren MERA25 alderdia ganberatik kanpo geratu dela. Arreta, hortaz, Mitsotakisengan jarri da: kanpainan ohartarazi zuen bakarrik gobernatu nahi duela, eta horregatik egin dio uko, gaur bertan, koalizio gobernu bat osatzen saiatzeari. Agintari kontserbadoreak berriz egin nahi baititu bozak, gehiengo osoa lortzeko.
Gakoa zera da: hauteskundeak errepikatuz gero, garaileak 50 diputatuko saria jasoko lukeela. Hori lortu nahi du Mitsotakisek, eta horregatik aritu zen ideia horretaz atzo gauean ere, behin-behineko emaitzen berri izan zuenean. Berriz ere aipatu zuen harentzat ezinbestekoa den «gehiengo sendoa», eta, nahiz eta Irtenbide Greziarra ultranazionalistarekin elkartuta gehiengo oso hori bermatuta lukeen, agintari kontserbadoreak agerian utzi zuen bakarrik gobernatzea lehenetsiko duela.
Edonola ere, Greziako presidente Katerina Sakellaropuluk protokoloa bete behar izan du, eta horregatik egin dio eskaria jarduneko gobernuburuari, gaur. Ezezkoa jasota, Syrizari egokituko zaio koalizio bat osatzen saiatzea —eta gero, Pasoki—, baina, ezkerreko blokeak gehiengo osorik ez duenez, ez dago arrakastarako ia tarterik. Kasu horretan, bozak «ziurrenik ekainaren 25ean» egingo lituzkete, Mitsotakisek esan bezala; Greziako hedabideek uztailaren 2a ere aipatu dute.
NDk aulkien erdiak baino gehiago bildu zituen 2019ko bozetan, baina garai hartan hauteskunde legeak saria ematen ziolako boto gehien biltzen zuen alderdiari. Atzokoetarako, aulki kopuru gehigarri hori kendu zuen Syrizak, eta, halere, jarduneko lehen ministroaren indar politikoa espero baino hobeto aritu da; ez, ordea, gehiengo osoa bermatzeko bezainbeste. Hori bai, boto emaileek mezu argia bidali dute: nahiago dutela egonkortasuna, nahiz eta Mitsotakisen agintaldian zenbait eskandalu izan diren —espioitzarena eta tren istripuarena, kasurako—.
Eta ideia horretan sakondu du, hain justu, Syrizak hogei puntu galdu izanak duela lau urteko hauteskundeekin konparatuz gero. Praktikan, hamabost eserleku gutxiago dira, 71rekin geratzeraino. Hori bai, oposizioko lehen indarra izango da aurrerantzean ere; edonola ere, Alexis Tsipras alderdiko buruak atzo gauean aitortu zuen emaitzak «oso negatiboak» direla. «Beharrezkoak diren aldaketa guztiak egin behar ditugu berehala, hurrengo hauteskunde borroka erabakigarrian baldintza hoberenetan borrokatzeko». Adierazpen horretan ere ageri da, zeharka, hauteskundeak berriz egingo delako ideia.
Ezkerrarentzat, Syrizaren beherakada ez ezik, kolpe gogorra izan da MERA25 parlamentutik ateratzea ere, Pasok-KINAL aliantzaren eta KKE Greziako Alderdi Komunistaren gorakadek ez baitituzte orekatu galera horiek, ezta inkestek gehiengo osoa lortzeko ezkerrari ematen zizkioten aukera handiak islatu ere.
Ikerketarako eskaria
Greziaren gobernabideari buruzko eztabaida bete-betean, Europako Batzordeko Barne Aferetarako komisario Ylva Johanssonek gaur jakinarazi du eskari formal bat egin dutela migrazioarekin zerikusia duen afera bat ikertzeko.
Joan den ostiralean, The New York Times-ek bideo bat argitaratu zuen, eta horretan ageri da, egunkari horren arabera, Greziako kostazain batzuek nola kanporatzen dituzten asilo eskatzaile batzuk, eta, gerora, nola abandonatzen dituzten itsasoan.
Praktikan, hori gertatu zela frogatuko balitz —apiril erdialdeko data jarri diote gertakariari—, gertaera hori Greziako, Europako Batasuneko eta nazioarteko zuzenbideen urraketa bat litzateke. Horregatik, Johanssonek eskatu du «ikerketa independente eta oso bat» egiteko. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228346/28-urteko-gizonezko-bat-hil-da-arguedasen-gertaturiko-errepide-istripu-batean.htm | Gizartea | 28 urteko gizonezko bat hil da Arguedasen gertaturiko errepide istripu batean | Murillo el Frutokoa zen hildakoa, Foruzainek esan dutenez. | 28 urteko gizonezko bat hil da Arguedasen gertaturiko errepide istripu batean. Murillo el Frutokoa zen hildakoa, Foruzainek esan dutenez. | Auto istripua gertatu da gaur gauean NA-134 errepidean, Arguedasen parean (Nafarroa). 28 urteko gizonezko bat hil da, Foruzaingoaren arabera. Gaineratu dutenez, Murillo el Frutokoa zen hildakoa.
Foruzaingoak adierazi du 22:00ak aldera gertatu zela istripua. Tuterako parkeko suhiltzaileek esku hartu behar izan dute, gidaria autoaren hondakinetatik askatzeko. Edonola ere, atera ostean, ezin izan dute suspertu. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228347/israelek-hiru-palestinar-hil-ditu-nablusen.htm | Mundua | Israelek hiru palestinar hil ditu Nablusen | Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, Balatako errefuxiatu gunean sartu dira militarrak bulldozerrekin, eta ez diete anbulantziei sartzen utzi. | Israelek hiru palestinar hil ditu Nablusen. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, Balatako errefuxiatu gunean sartu dira militarrak bulldozerrekin, eta ez diete anbulantziei sartzen utzi. | Israelgo armada Zisjordaniako Nablus hiritik gertuko Balata errefuxiatu gunean sartu da goizaldean. Armadako iturrien arabera Al-Aqsako Martirien Brigadaren aurkako operazio bat egitera sartu dira lurralde okupatuetara —Al-Fatahren adar armatua da taldea—, eta hainbat lagun atxilotu dituzte. Operazioan, ordea, tiroketak izan dira, eta gutxienez hiru palestinar hil dituzte, eta beste sei zauritu, haietako bat larri. 24 eta 32 urte bitarteko hiru gizonezko dira hildakoak. Militarrek soilik bi hildakoren berri eman dute.
PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eledun Nabil Abu Rudeinehk gogor salatu du gertatutakoa: «Benetako sarraskia da gaur gauetan Balatako errefuxiatuen kanpalekuan gertatutakoa, Israelek palestinarren aurka daraman gerraren beste atal bat. Nablusek eta inguruko herriak jasaten dituzten militarren eta kolonoen erasoak gerra krimenak dira, eta Israelek ordaindu egin behar du horiengatik». Abu Rudeinehk ohartarazi du AEBen isiltasunak areagotu egiten dituela krimen horiek, eta Joe Biden presidentearen administrazioak esku hartu beharko lukeela.
Antzera mintzatu da PAE Palestina Askatzeko Erakundeko idazkari nagusi Hussein al-Sheikh ere. Haren esanetan, «erabateko gerra» deklaratu dio Israelek Palestinari, eta «hilketak, suntsiketa, gune sakratuen aurkako erasoak eta kokaguneen eraikuntzak» bultzatzen ditu horretarako: «Israelek palestinarrak sarraskitzen ditu bere biziraupena bermatzeko».
Etxe bat eraitsita
Zisjordanian bertan, baina Ramallah ipar-mendebaldeko Umm Safa herrian, palestinar baten etxebizitza bota du goizaldean Israelgo armadak, argudiatuta militarren baimenik gabe eraikia zela. Herriko alkate Marwan Sabahk Wafa berri agentziari azaldu dionez, 200 metro koadroko etxebizitza bat da eraitsi dutena, oraindik ere amaitu gabe zegoena. Etxeaz gain, inguruko nekazaritza eremuak eta errepidea ere hondatu dituzte.
Inguruko herritarrak protesta egitera irten dira, baina militarrek negar gasa jaurti diete, eta indarrez sakabanatu dituzte.
Zisjordaniako C Eremuak lurraldearen %60 inguru hartzen du, eta hanIsraelek du kontrol militarra eta administratiboa; ondorioz, ez die eraikitzeko baimenik ematen palestinarrei, ez eta beren etxeak berritzekoa ere. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228348/ezkerreko-laquoboto-eraginkorraraquo-eh-bildurentzat-eskatu-du-diaz-de-rabago-epaile-ohiak.htm | Politika | Ezkerreko «boto eraginkorra» EH Bildurentzat eskatu du Diaz de Rabago epaile ohiak | «Bizkartzaina eduki dut hamar urte baino gehiagoz, epailea izateagatik. Horrek ez dit galarazten, ETA sakabanatu ostean, EH Bilduri botoa ematea», esan du Diaz de Rabagok. | Ezkerreko «boto eraginkorra» EH Bildurentzat eskatu du Diaz de Rabago epaile ohiak. «Bizkartzaina eduki dut hamar urte baino gehiagoz, epailea izateagatik. Horrek ez dit galarazten, ETA sakabanatu ostean, EH Bilduri botoa ematea», esan du Diaz de Rabagok. | «Boto eraginkorra» izan zen atzo EH Bilduk Gasteizko Andra Maria Zuriaren plazan eginiko ekitaldi politikoaren gakoa. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak esan zuenez, «ezkerretik irabazteko boto eraginkor bakarra EH Bilduren fronte zabala da». Otegik zehaztu zuen ez zebilela «boto erabilgarriaz» ari, baizik eta «boto eraginkorraz», eta berretsi zuen burujabetzaren aldeko koalizioak jarraitzen duela gero eta boto emaile gehiago eta ezberdinetara heltzeko helburuarekin. «EH Bildu bozkatzeko, ez da % 100ean gurekin ados egon behar».
Uruguaiko Pepe Mujica eta haren Fronte Zabalaren garaipenak gogora ekarri zituen, estrategia horrez adibide gisa.
Eva Lopez de Arroiabe Arabako Foru Aldundirako hautagaiak eskatu zuen EH Bilduren bi boto-paper aukeratzeko, udaletarako bat, eta Arabako Batzar Nagusietarako bestea. «Guztiok dakigu herriz herri emaitzak asko hobetuko direla», adierazi zuen, eta «bultzada hori Biltzar Nagusiei begira ere» jarri behar dela gaineratu zuen. «Hemen, Gasteizen Rocio Vitero jartzen duena hartu… eta Eva Lopez de Arroiabe jartzen duena ere bai!».
Viterok berak adierazi zuen Gasteizko alkatetza hartzetik «mila botora» dagoela EH Bildu. «Euskal Herria Bilduk hauteskundeak irabaztea da Gasteizen gobernu aurrerakoi eta aurrerakoi bati atea irekitzen dion giltza, gure gizartean dagoeneko nagusi diren balioak udalean ordezkatuko dituen gobernu bati atea irekitzen diona. Eta oraingoan, egin dezakegu».
Epaile ohiaren sostengua
Ustekabea ere ekarri zuen ekitaldiak. Manuel Diaz de Rabago epaile ohiak parte hartu zuen bideo baten bitartez, eta botoa EH Bildurentzat eskatu zuen. «Bizkartzaina eduki dut hamar urte baino gehiagoz, epailea izateagatik. Horrek ez dit galarazten, ETA sakabanatu ostean, EH Bilduri botoa ematea». Gaineratu zuenez, bera espainiar sentitzen da, ez euskal herritar, nahiz eta Euskal Herrian 50 urtez bizi. Eta, halere, botoa ezkerreko alderdi batean batu beharko litzatekeela uste du, «kasu honetan, irabazteko benetako aukerak dituenean, hau da, EH Bildun».
Madrilen jaio zen Diaz de Rabago, eta abokatu laboralista izan zen, epaile bihurtu aurretik. 1970eko hamarkadaren erditik Donostian aritu zen epaile lanetan. Besteak beste, Juan Jose Ibarretxe eta Patxi Lopez epaitu zituen 2009. urtean, Batasunarekin edukitako elkarrizketen harira, eta alderdi abertzalea legez kan uztearen aurka agertu zen.
Epaile ohiak sostengua eman zion atzo bertan Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Donostiako alkategaiari. Koalizioak beste alderditan ibilitako beste hainbaten sostengua jaso du kanpaina honetan, besteak beste, Nagua Albarena (Podemosen aritutakoa), Gemma Zabaletarena (PSE-EE) eta Javier Madrazorena (Ezker Batua). |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228349/pilotazaleak-zorteko-daude.htm | Kirola | Pilotazaleak zorteko daude | Jokin Altunak eta Aitor Elordik maila nagusiko buruz buruko finala jokatuko dute ekainaren 4an, Bilbon. Haien artekoa izan da txapelketako partidarik onena: amezketarrak 22-18 irabazi zuen, baina mallabiarrak oso estu hartu zuen. | Pilotazaleak zorteko daude. Jokin Altunak eta Aitor Elordik maila nagusiko buruz buruko finala jokatuko dute ekainaren 4an, Bilbon. Haien artekoa izan da txapelketako partidarik onena: amezketarrak 22-18 irabazi zuen, baina mallabiarrak oso estu hartu zuen. | Pilotazaleei galdetuz gero zein izan den aurtengo Lehen Mailako Buruz Buruko Txapelketako partidarik onena, gehien-gehienek erantzungo lukete Jokin Altunak eta Aitor Elordik apirilaren 30ean Eibarko (Gipuzkoa) Astelenan jokatu zutena dela. Neurketa ikusgarria izan zen. Altuna III.ak 22-18 irabazi zuen, baina Elordik oso estu hartu zuen: 15-18 joan zen aurretik.
Zorteko daude pilotazaleak, norgehiagoka eder hark bigarren atala izango baitu ekainaren 4an, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Ordukoaren aldean, saria askoz handiagoa izango da, sekulakoa. Amezketarrak eta mallabiarrak finala jokatuko dute, eta irabazleak txapelik garrantzitsuena jantziko du: buruz burukoarena. Nekez egon zitekeen final hoberik: batetik, Altuna III.a, egungo izar nagusia; eta, bestetik, Elordi, azkenaldian jauzirik handiena egin duen pilotaria, luzaroan geratzeko etorritakoa.
Altuna III.ak laugarren finala du Lehen Mailako buruz burukoan; aurreko hiruretatik bi irabazi ditu, eta bat galdu. 2018an jokatu zuen lehena, eta 22-14 hartu zuen mendean Aimar Olaizola. Bi urte geroago, ordea, galdu egin zuen Erik Jakaren aurka: 22-20. Urtebete geroago, berriz, arantza atera zuen, Beñat Rezustari nagusitasunez irabazita: 22-5. Bilbon aritu da beti, eta toki berean ariko da oraingoan ere.
Ekainaren 4koarekin, hamahirugarren finala du 2014ko ekainean profesionaletan debuta egin zuenetik: maila nagusian, zazpi final jokatu ditu lau eta erdian —hiru txapel—, hiru buruz buru—bi txapel— eta bat binaka —txapela irabazi zuen—; Promozio Mailan, berriz, txapeldunorde izan zen 2014ko lau eta erdian. Inork ez ditu horrenbeste final jokatu hain gazte: 27 urte egin zituen martxoaren 27an. Aimar Olaizola eta Juan Martinez de Irujo ditu atzetik: 27 urterekin, bi mailetako hamar final jokatu zituzten.
Lehen aldi ezin hobea
Altuna III.aren adin bera dauka Elordik, baina, haren aldean, askoz apalagoa da haren palmaresa; kopuruz ez, seigarren finala jokatuko baitu 2016aren hasieran debuta egin zuenetik. Bai, ordea, garrantziaz, sei final horietatik lau izan baitira Promozio Mailan; aurreneko laurak: 2019an, binakako txapeldun izan zen Oier Etxebarriarekin, eta txapeldunorde buruz buru; 2020an, berriz, lau eta erdiko txapeldun eta buruz buruko txapeldunorde izan zen. Lehen Mailan, bigarren finala jokatuko du bi hilabete eskasean; apirilean, binakako txapeldun izan zen Jose Javier Zabaletarekin.
Ekainaren 4an ariko da berriz ere txapel bat jokoan dela, eta hori eginda, Iker Irribarriaren eta Irujoren marka berdindu du: maila nagusiko buruz burukoa lehen aldiz jokatu duen aldian iritsi da finalera. Irribarriak eta Irujok irabazi egin zuten. Elordik ere hori egin nahi du. Altuna III.a da faboritoa, baina hura ezustean hartzen saiatuko da. Erakutsi du hori egiteko gai dela. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228350/bilbotik-eta-bergaratik-oinez-gasteizera-1080-euroko-pentsioa-eskatzeko.htm | Ekonomia | Bilbotik eta Bergaratik oinez Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko | Gaur eguerdian abiatu dira, eta ostegunean iritsiko dira Gasteizera. Beste martxa bat bihar hasiko da, Agurainen (Araba). | Bilbotik eta Bergaratik oinez Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko. Gaur eguerdian abiatu dira, eta ostegunean iritsiko dira Gasteizera. Beste martxa bat bihar hasiko da, Agurainen (Araba). | Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak deituta (EHPM), Hego Euskal Herrian gutxieneko pentsioa 1.080 eurora iristeko eskatuko dute gaurtik ostegunera Gasteizera egingo dituzten oinezko martxen bitartez.
Gaur eguerdian bi martxa abiatu dira, Bilboko eta Bergarako (Gipuzkoa) udaletxeen paretik.
Bihar, berriz, Aguraingo taldea abiatuko da, udaletxetik hura ere.
Hiru zutabeak Gasteizen bilduko dira, ostegunean, Karlos I. plazan, eta handik manifestazio bat egingo dute. Autobusez joandako pentsiodunak batuko zaizkie.
Martxen bitartez, eskatu nahi diete euskal erakundeei gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko. Halaber nahi dute Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten alderdiek pentsioen azken erreformaren lege proiektuaren eztabaida baliatzea erretiro adina berriro 65 urtetan jartzeko eta pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak hamabostera jaisteko.
EHPMren arabera, erreformaren ondorioz gutxienez 743 euroko pentsioa jasoko du aurten ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodunak, hamalau ordainsaritan. Azken erreformaren bitartez, 873 eurora igoko da 2027rako. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228351/ccook-ere-ez-du-sinatuko-gipuzkoako-metalgintzako-ituna.htm | Ekonomia | CCOOk ere ez du sinatuko Gipuzkoako metalgintzako ituna | Negoziazioa «bahitzea» eta Adegirekin «pribatuan» negoziatzea egotzi dio ELAri. | CCOOk ere ez du sinatuko Gipuzkoako metalgintzako ituna. Negoziazioa «bahitzea» eta Adegirekin «pribatuan» negoziatzea egotzi dio ELAri. | Sindikatuen aldetik, ELAren eta UGTren sinadura besterik ez du izango Gipuzkoako metalgintzako lan hitzarmen berriak. Duela egun batzuk, LABek gogor kritikatu zuen bi sindikatu horiek Adegirekin hitzartutakoa, eta espresuki aipatu zuen ELAk Gipuzkoako patronalarekin «aliantza» duela.
Ildo horri eutsi dio CCOOk ere, lan hitzarmen berria ez sinatzea «aho batez» erabaki duela azaltzeko argitaratu duen agirian: «ELAk negoziazioa bahitu du, eta pribatuan negoziatu du Adegirekin; negoziazio mahaia, berriz, antzerkitxo tamalgarri bat besterik ez da izan, eta zortzi ekitalditan antzeztu da akordioa».
CCOOk ziurtatu du Adegik ez duela beraiekin ezer negoziatu, «ez baitzaizkio inondik inora axola izan sindikatuak aurkeztutako planteamendu eta proposamenak».
Edonola ere, CCOOk onartu du hitzartutakoak «elementu positiboak» dituela, hala nola sektore osorako subrogazioa, transexualentzako eskubideak eta guraso bakarreko familien baimenen hobekuntzak.
CCOOren iritziz, ordea, akordioa zabaltzeko indarra zegoen, «hitzarmeneko urte bakoitzerako soldata igoera bermatuak ezarriz, in itinere istripuak aldi baterako ezintasuneko osagarrietatik kanpo utzi gabe, eta hitzarmenean ezintasun iraunkorreko aseguruak sartuta.
Gainera, CCOOk deitoratu du ELAk eta UGTk ez dutela soldata errealen igoerarik defendatu, Gipuzkoako metalean aurretik egindako akordioetan ez bezala, ez baitute KPIa bermatzen. «Gainera, kontratuak prekarizatzeko aukera oparitzen diote Adegiri, inolako erregulaziorik gabeko iraupen mugatuko kontratuak 12 hilabeteraino handituz».
Gehiengo osoa, UGTrekin
Metalgintzakoa Gipuzkoako lan hitzarmen garrantzitsuena da, zuzenean eta zeharka 45.000 langile ingururen lan baldintzak finkatzen baititu. ELAk du ordezkari gehien (%47,8), eta UGTren sinadurarekin (%4,3), gehiengo osoa duenez, hitzarmena langile guztiei aplikatuko diete. LABek ordezkaritzaren %35,8 dauka, eta CCOOk, berriz, %12,2. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228352/ikastolen-elkarteak-eta-eusko-ikaskuntzak-jasoko-dituzte-elkar-sariak.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak eta Eusko Ikaskuntzak jasoko dituzte Elkar sariak | Ibilbideari Elkar saria jasoko du elkarteak, Euskal Herria euskalduntzeko bidean egindako ekarpenagatik; Eusko Ikaskuntzarentzat, berriz, Proiektuari Elkar saria izango da, 'kultur politiken azterketa' proiektua garatzeko. | Ikastolen Elkarteak eta Eusko Ikaskuntzak jasoko dituzte Elkar sariak. Ibilbideari Elkar saria jasoko du elkarteak, Euskal Herria euskalduntzeko bidean egindako ekarpenagatik; Eusko Ikaskuntzarentzat, berriz, Proiektuari Elkar saria izango da, 'kultur politiken azterketa' proiektua garatzeko. | Elkar Fundazioak iragarri du 2023ko Elkar sariak norentzat izango diren: Ikastolen Elkarteak Ibilbideari Elkar saria jasoko du; Eusko Ikaskuntzak, berriz, Proiektuari Elkar saria. Maiatzaren 25ean izango da sariak emateko ekitaldia, Elkarren Adunako egoitzan (Gipuzkoa).
Fundazioak ohar bidez azaldu ditu saritu horiek aukeratzeko arrazoiak. Ikastolen Elkarteari dagokionez, Euskal Herria euskalduntzeko bidean egindako «ekarpen handia» saritu dute. Nabarmendu dutenez, nazio mailako erakunde bat da, Euskal Herriko zazpi lurraldeak hartzen dituena eta juridikoki interes ekonomikoko Europako elkarte gisa egituratuta dagoena. Haren izateaz gain, egindako ekarpena goretsi dute: «Haien ekarpena ezinbestekoa izan da hezkuntza euskaldunaren bidean eta euskararen berreskurapenean, beste hainbat eragilerekin batera, eta, Elkar fundazioaren ustez, merezimendu osoa dute sari hau jasotzeko».
Bereziki nabarmendu dute eskolarako materiala sortzeko egindako lana: «Aipatzekoa da 70eko hamarkadatik aurrera Ikastolen Elkartearen eta Elkar Taldearen artean izandako harremana, non erakunde bakoitzak, bere jakintza eta baliabideak jarrita, euskal curriculuma erreferente duen ikasmateriala eskaini dioten hezkuntza komunitate osoari, Euskal Herrian eta euskaraz sortutako materiala».
Eusko Ikaskuntzari, berriz, Proiektuari Elkar saria ematea erabaki dute, Kultur politiken azterketa lana egiteko. Azaldu dutenez, proiektu hori Eusko Ikaskuntza 2021etik lantzen ari den Eskubide kulturalak: parte hartze eta gobernantza politikak ikerketa lerroan txertatuta dago. «Kultura txikietan —gutxitua izan ala ez— garatzen ari diren kultur politikak aztertzea eta ezagutzea da proiektu horren bidez lortu nahi dena», azaldu dute. Hori, erantsi dutenez, baliagarria izan daiteke Euskal Herrian eragile guztien artean adostutako kultur politika garatuz joateko. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228353/metari-inoizko-isunik-handiena-jarri-diote-ebn-pribatutasunagatik-1200-milioi-euro.htm | Ekonomia | Metari inoizko isunik handiena jarri diote EBn pribatutasunagatik: 1.200 milioi euro | Konpainiari egotzi diote erabiltzaileen datuak behar bezala ez babestea AEBetara bidaltzean. | Metari inoizko isunik handiena jarri diote EBn pribatutasunagatik: 1.200 milioi euro. Konpainiari egotzi diote erabiltzaileen datuak behar bezala ez babestea AEBetara bidaltzean. | Facebook, Instagram edo Whatsapp sare sozialen jabeari, Meta konpainiari, inoizko isunik handiena jarri diote Europako Batasunean pribatutasun arrazoiengatik: 1.200 milioi euro. Datuak Babesteko Irlandako Batzordeak jarri dio isuna, erabiltzaileen pribatutasuna ez babesteagatik. Konpainiak Irlanda du Europako egoitza fiskala, eta, beraz, erakude hori arduratzen da EBko pribatutasun araudia betetzen dela ikuskatzeaz. Urtarrilean ere zigortu zuen enpresa, datuen tratuagatik.
Erakunde horren arabera, erabiltzaileen datuak AEBetara bidaltzean konpainiak ez zituen aztertu «oinarrizko eskubideentzako eta askatasunentzako arriskuak» , eta horregatik zigortu du. Isun ekonomiko ezartzeaz gain, erakundeak debekatu egin dio konpainiari erabiltzaileen datuak Europatik AEBetara bidaltzea. Bost hilabete eman dizkio horretarako, eta beste sei hilabete etorkizunean datuak metatzeari utzi eta AEBetan gordeta zeuzkanak ezabatzeko.
Ikusteko dago, dena den, erabaki horrek zer ondorio izango duen. Ez baita lehen aldia AEBetako konpainia teknologiko handi hori datuak oker erabiltzeagatik zigortzen dutena Europako Batasunean. Duela bi urte, Amazoni ere jarri zioten isuna arrazoi beragatik; 746 milioi eurokoa izan zen orduan.
2020an Europako Justizia Auzitegiak hartutako erabakia dago auziaren oinarrian. Luxenburgok bertan behera utzi zuen EBren eta AEBen arteko itun bat. Pribatutasun Ezkutua zuen izena itun horrek, eta AEBen eta EBren arteako erabiltzaileen datuen transferentzia arautzen zuen. Luxenburgok, baina, eten egin zuen, Europako herritarren datuak arriskuan egon zitekeela argudiatuta.
Araudi berria negoziatzen ari dira bi aldeak orduz gero. Martxoan iragarri zuten ados jarri zirela, baina gaur-gaurkoz ez da neurri berririk sartu indarrean. Hain zuzen ere, iazko urtearen hasieran Metak mehatxu egin zuen EBn duen jarduera oro bertan behera utziko zuela baldin eta bi aldeek akordiorik lortzen ez bazuten. Datuak Babesteko Irlandako Batzordeak ohartarazi zion jada zitekeena zela konpainiak erabiltzen dituen lege oinarriak, SCC deiturikoak (kontratu klausula estandarrak), EBko lege orokorra ez betetzea. Duela bost urte jarri zen indarrean, 2018an, datuak babesteko araudi orokorra Europako Batasunean.
Helegitea jarriko du
Metak erantzun du arazoa ez dela konpainiarena bakarrik, eta iragarri du helegitea jarriko diola «justifikaziorik gabeko isun alferreko horri». Izan ere, konpainiak esan du «seinalatua» sentitzen dela, eta argudiatu du Europan diharduten sektoreko beste konpainia batzuen «milaka» tresna legal berdin erabiltzen dituela.
«Erabaki okerra da, justifikaziorik gabea, eta aurrekari arriskutsua ezartzen du EBren eta AEBen artean datuak transferitzen dituzten enpresa kontaezinentzat», azpimarratu du konpainiak. Hori bera nabarmendu du Nick Clegg konpainiako Lege Saileko buruak ere: «Arazoa ez da enpresa baten pribatutasun praktika; oinarrizko lege gatazka bat dago europarren datuak eta pribatutasun eskubideak eskuratzeari buruzko AEBetako gobernuaren arauen artean». Eta erantsi du datuen transferentziari buruzko auzia «uda honetan konpontzea» espero duela. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228354/sinn-feinek-orain-arteko-emaitzarik-onenak-eskuratu-ditu-ipar-irlandako-udal-bozetan.htm | Mundua | Sinn Feinek orain arteko emaitzarik onenak eskuratu ditu Ipar Irlandako udal bozetan | Errepublikanoek 144 zinegotzi izango dituzte hurrengo legealdian, 2019an baino 39 gehiago. DUP da bigarren indarra, 122 eserleku lortuta. | Sinn Feinek orain arteko emaitzarik onenak eskuratu ditu Ipar Irlandako udal bozetan. Errepublikanoek 144 zinegotzi izango dituzte hurrengo legealdian, 2019an baino 39 gehiago. DUP da bigarren indarra, 122 eserleku lortuta. | Historikotzat jo dituzte askok Sinn Feinek Ipar Irlandako udal hauteskundeetako lortutako emaitzak. Izan ere, duela lau urteko hauteskundeetan baino nabarmen babes handiagoa jaso dute errepublikanoek: 144 zinegotzi, 2019an baino 39 gehiago. Haiek dira lehen indarra orain, bai udaletan, baita legebiltzarrean ere. Hala, Sinn Feineko presidenteorde Michelle O'Neillek eskatu dio DUP Alderdi Demokratiko Unionistari amaitu dezala botere partekatuko gobernuaren gaineko blokeoa. O'Neillen arabera, hautesleek argi utzi dute gobernua lanean nahi dutela.
Hain zuzen ere, DUP izan da hauteskundeotako bigarren indarra, 122 zinegotzirekin, eta duela lau urteko emaitza berberarekin. Alderdi unionistak iazko utzi zuen gobernu partekatua, brexit osteko merkataritza akordioekin ados ez zegoelako. Bide beretik, parlamentua ere blokeatzen ari dira unionistak.
Izan dira emaitza okerragoak izan dituzten alderdiak, besteak beste, UUP Ulstergo Alderdi Unionista, zeinak 54 zinegotzi lortu dituen, duela lau urte baino 21 gutxiago; behera egin du SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristak ere, 59 eserlekutatik 39ra igaroz. Aldiz, urrats bat aurrera egin du Aliantza alderdiak; 67 zinegotzi eskuratu ditu —duela lau urte baino hamalau gehiago—, eta hirugarren indarra bilakatu da, aurreko biei aurrea hartuta.
Hala, emaitza horiek eskuan, Ipar Irlandako Funtzio Publikoko buru Jayne Bradyk —funtzionarioen buruak— eskatu die alderdiei astearen amaieran elkartu daitezela blokeoa amaitzeko elkarrizketak hasteko, argudiatuta hori dela modu bakarra datozen hilabeteetarako aurrekontua adosteko. Ordea, DUPeko diputatu Gavin Robinsonen iritziz, hautesleek «sostengatu» egin dute alderdi unionistaren jarrera, eta horren froga dira udal bozetako emaitzak. «Hartu dugun bideari eutsi behar diogu», berretsi dio Robinsonek BBC kateari. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228355/deustuko-unibertsitateko-errektore-kargua-hartu-du-juan-jose-etxeberriak.htm | Gizartea | Deustuko Unibertsitateko errektore kargua hartu du Juan Jose Etxeberriak | Esan du 2023-2026 urteetako plan estrategikoan ezarritako helburuei esker «errazagoa» izango dela aurrean dituzten erronkei erantzutea | Deustuko Unibertsitateko errektore kargua hartu du Juan Jose Etxeberriak. Esan du 2023-2026 urteetako plan estrategikoan ezarritako helburuei esker «errazagoa» izango dela aurrean dituzten erronkei erantzutea | «Errealitate konplexu bati» erantzuteko konpromisoarekin hartu du gaur goizean Deustuko Unibertsitateko errektore kargua Juan Jose Etxeberriak, egun munduan dauden arazoak hizpide hartuta. 09:30ean hasi da ekitaldia, eta bertan parte hartu du, era berean, orain arteko errektoreak, Jose Maria Guibertek. Eskerrak eman ditu hark urteotan izan duen babesarengatik, eta «poza» ere erakutsi du bidean egin ahal izan dituen urratsengatik. Txalo artean hartu dituzte haren hitzak. Hirugarren eta azken agintaldia bete du.
Jendez bete da Deustuko Unibertsitateko paraninfoa gaurko kargu hartzerako; laurehun pertsona inguru batu dira. Ekitaldian izan da, besteak beste, Jesusen Lagundiko aita jenerala, Arturo Sosa Abascal. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu ere bertan izan da.
Azpeitian sortua da Etxeberria, 1966. urtean. 1984an Jesusen Lagundian sartu zen, eta 1995etik, apaiza da. Zuzenbide Fakultateko irakasle titularra da, eta orain arte Unibertsitateko Elkarteko eta 2030 Agendako errektoreorde jardun du. Besteak beste, Zuzenbide Kanonikoari eta Zuzenbidearen Filosofiari buruzko argitalpenak ditu.
Talde lanaren defentsa egin du: «Komunitatea habe ezinbestekoa da gure unibertsitate proiektuan, eta lan egiteko era bat ere bada, gure artean eta besteekin lankidetzan jardutekoa, beti talde lanean». Nabarmendu duenez, 2023-2026 urteetako plan estrategikoan unibertsitaterako ezarrita dauzkaten helburuei esker, «errazagoa» izango da aurrean dituzten erronkei erantzutea.
Erronkak
Unibertsitateak zer galdera handiri erantzuten lagundu behar duen hizpide izan du, besteak beste, errektore berriak, eta nabarmendu du alor hauei begira jardun behar dela: «Planetaren hondatze ekologikoa, trantsizio energetikoa, gizakien mugikortasuna eta gero eta askotarikoagoak diren gizarteetako bizikidetza, eta aldaketa teknologikoek arlo politiko eta sozialean duten eragina». |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228356/ahtaren-ibilbidearen-zundaketa-lanak-hasi-ditu-espainiako-gobernuak-aralarren.htm | Gizartea | AHTaren ibilbidearen zundaketa lanak hasi ditu Espainiako Gobernuak Aralarren | Ataungo eta Idiazabalgo udalek lan horiei buruzko dokumentazioa jaso dute. Trena Lakuntza inguruan sartuko litzateke lurpean. | AHTaren ibilbidearen zundaketa lanak hasi ditu Espainiako Gobernuak Aralarren. Ataungo eta Idiazabalgo udalek lan horiei buruzko dokumentazioa jaso dute. Trena Lakuntza inguruan sartuko litzateke lurpean. | Landarlan ingurumen elkarteak jakinarazi duenez, Espainiako Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioak hasi ditu jada AHT Abiadura Handiko Trenaren ibilbidearen zundaketa lanak Aralarren Nafarroako aldean, Sakanan. Iturri horien arabera, Nafarroako eta Gipuzkoako udalek jasoa dute lan horiei buruzko dokumentazioa, besteak beste Ataungoak eta Idiazabalgoak. Elkarteak nabarmendu du iturri ofizialetatik eskuratu dutela informazio guztia.
Espainiako Gobernuaren arabera, AHTak bi alternatiba ditu Nafarroa euskal Y-arekin lotzeko: lehena Gasteiztik igaroko litzateke, eta bigarrenak Ezkio-Itsasoko plataforma intermodala erabiliko luke. «Azken hori aurrekoa baino hiru aldiz garestiagoa izango litzateke, eta, gainera, Aralar zeharkatuko luke. Ibilbide horren arabera, trenbidea Lakuntza inguruan sartuko litzateke lurpean, eta Ataun alderik alde zeharkatuko luke: Altzania, Motasoro eta Atxurbideren azpitik pasatuko litzateke, Idiazabal eta Olaberria artean irten eta Ezkio-Itsasora iristeko. Proiektuaren arabera, Ataunen trenbidea bistan edukiko genuke leku batean baino gehiagotan».
(jarraitu irakurtzen, 'Goierriko Hitza'-n) |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228357/urumea-aldeko-eta-bortzirietako-euri-jasen-kalteak-baloratzen-ari-dira.htm | Gizartea | Urumea aldeko eta Bortzirietako euri jasen kalteak baloratzen ari dira | Aranoko zenbait baserri urik gabe daude oraindik; zerbitzu hori martxan jartzeko lanean dabil udala. | Urumea aldeko eta Bortzirietako euri jasen kalteak baloratzen ari dira. Aranoko zenbait baserri urik gabe daude oraindik; zerbitzu hori martxan jartzeko lanean dabil udala. | Joan den ostiral gauetik larunbat goizaldera bitarte izan ziren euriteek kalte handiak eragin zituzten Urumealdean eta Bortzirietan (Nafarroa). Zehazki, herri kaltetuenak Arano, Bera eta Lesaka izan ziren. Asteburuan auzolanean aritu dira garbiketa lanak egiten, ahal zen neurrian, behintzat. Uholdeek utzitako lohia eta ura garbitzeko aukera izan badute ere, zenbait luizi ezin izan dituzte konpondu. Joxan Ruiz Aranoko alkateak adierazi duenez, «kalteak baloratzeko garaia» da orain.
Azaldu du etzi, asteazkena, Nafarroako Gobernuak bilera bat eginen duela, eta bertan euri jasek eragindako kalte guztiak aurkeztu beharko dituztela. Gaur hasi dira kalte horiek neurtzen. Asteburuan Aranoko errepide eta bide batzuk itxita egon badira ere, errepide nagusia –NA-4150– atzo 22:00etan ireki zuten, bi puntu jakinetan ordezko bideak jarriz. Izan ere, ezinezkoa da kaltetutako puntu horietatik pasatzea, asteak beharko baitira horiek konpontzeko.
Baserrietara joateko bideak ere atzo ireki zituzten, eta kalteen balorazio lanak egiten hasi ziren. Bide horiek berritzeko «premiazko laguntza» beharko dutela dio Ruizek. Hala ere, orain badute bertze arazo bat: ur zerbitzua. Izan ere, baserri anitz urik gabe gelditu dira, eta alkateak erran du zerbitzu hori «berriz ere martxan jartzeko lanetan» dabiltzala.
Bortzirietako herriek ere asteazkenerako aurkeztu beharko dute kalteei buruzko txostena. Aitor Elexpuru Berako alkateak erran du bi direla herriko puntu kritikoenak: musika eskola parean dago lehenbizikoa, eta Foruen plazako etxe azpian bigarrena. Lesakan, berriz, goiz-goizetik balorazio lanetan dabiltzala erran du Ladis Satrustegi alkateak; epe motzerako ez ezik, berriz ere horrelakorik gertatuko balitz ere prestatuta egoteko ere: «Nafarroako Gobernuko teknikari batzuekin lanean ari gara orain, horrelako lur mugimenduak gertatzen diren kasuetarako soluzioa bilatu nahi dugu».
Aseguruen Konpentsazio Partzuergoa ere lanean ari dela erran du Elexpuruk, baina oraindik ez dutela kaltetutako etxeen edo saltokien kopuru zehatzik. Horrez gain, Bera hondamendi eremu izendatzeko tramitazio lanetan hasiak direla jakinarazi du.
Kalteak
Bera izan da euriteek kalte gehien egin dioten herria. Zia errekako ur goraldiak herriko kale, etxe eta saltokiei eragin zien, baina ez zen industrialdera iritsi. Lesakan, berriz, luizi batek kanal bat itxi zuen, eta ura zenbait etxetara sartu zen. Aranon, ordea, kalteak ez ziren etxe edo saltokietan gertatu, errepideetan baizik. Zehazki, herrira sartzeko errepidean.
Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehen presidenteorde eta bozeramailea Bortzirietan izan zen larunbatean. Adierazi zuenez, aurreikuspen meteorologikoek ez zuten uholde arriskurik iragarri; hortaz, 02:00ak eta 04:00ak bitarte ezarri zen alerta gorria. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228358/martin-amis-idazle-britainiarra-hil-da.htm | Kultura | Martin Amis idazle britainiarra hil da | Ingelesezko eleberrigile garrantzitsuenetako bat izan zen 1970eko hamarkadatik aurrera. | Martin Amis idazle britainiarra hil da. Ingelesezko eleberrigile garrantzitsuenetako bat izan zen 1970eko hamarkadatik aurrera. | Azken hamarkadetako ingelesezko eleberrigile garrantzitsuenetako bat izan zen Martin Amis (Oxford, Ingalaterra, 1949). Hainbat lanen egile da: besteak beste, hamabost eleberri, kontakizun laburrak eta saiakerak argitaratu zituen. Umore eta ironia puntu batez ondu ohi zituen denak. Ibilbide oparoa eginda eta literaturan lorratza utzita zendu da, beraz, 73 urterekin.
The Rachel Papers (Rachelen liburua) eleberria izan zen haren estreinako liburua, 1973an. Handik bi urtera kaleratu zuen bigarrena: Dead Babies (Hildako haurrak). Lehen bi horiekin, irakurle askoren arreta piztu zuen.
Londresko trilogiarekin lortu zuen ospea. Hiru eleberri jaso zituen hartan: Money (Dirua), London Fields (Londresko zelaiak) eta The Information (Informazioa).
Holokaustoak eragindako ondorioak aztertu, eta horiei buruz idatzi zuen bere azken lanetan; Interes gunea eta Denboraren gezia (1991) eleberrietan, esaterako. Satira erabili zuen aurrenekoan, «nazien erregimenaren groteskoa mespretxuz nabarmentzeko», haren hitzetan.
Orain bi urte eman zuen argitara bere azken lana: Inside Story (Barruko istorioa). Autofikzioa landu zuen nobela horretan, eta arrakasta handia izan zuen. |
2023-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/228359/bizkaiko-ostalaritzan-lanuzteak-egingo-dituzte-ekainaren-1ean-hitzarmen-duina-eskatzeko.htm | Ekonomia | Bizkaiko ostalaritzan lanuzteak egingo dituzte ekainaren 1ean, «hitzarmen duina» eskatzeko | ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek hiru orduko hiru lanuzte iragarri dituzte. Manifestazioa ere egingo dute, 20:00etan hasita. | Bizkaiko ostalaritzan lanuzteak egingo dituzte ekainaren 1ean, «hitzarmen duina» eskatzeko. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek hiru orduko hiru lanuzte iragarri dituzte. Manifestazioa ere egingo dute, 20:00etan hasita. | Bizkaiko ostalaritzako langileak lanuzteak egiten hasiko dira ekainaren lehenean, hitzarmen berriaren negoziazioa desblokeatzeko. Hiru lanuzte egingo dituzte: 07:00etatik 10:00etara lehena, 12:00etatik 15:00etara bigarrena, eta 19:00etatik 22:00etara azkena. Azken tarte horretan, 20:00etan, manifestazioa egingo dute, Bilboko Ledesma kaletik abiatuta. Bizkaiko ostalaritza patronalaren egoitzako atarian iragarri dituzte lanuzteak eta mobilizazioa, Bilboko Kale Nagusian. 25.000 langile inguruk egiten dute lan hitzarmen horren baldintzapean.
Sindikatuen esanetan, 2020ko urtarriletik ez dute izan soldata igoerarik. Adierazi dute sektoreko langileak pandemia ordaintzen ari direla oraindik: «[pandemia hasi zenetik] ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espediente osoak jasan ditugu, nahiz eta ez diren konponbide bat izan sektorearentzat. Ondoren, ABEE partzialak izan genituen, eta, horrekin, gure lan baldintzak guztiz malgutu ziren».
Esan dute KPI kontsumo prezioen indizea %12 handitu dela soldata azkenekoz igo zietenetik, eta gehitu dute soldata berberak dituztela oraindik: «Sektoreko prezioak %15 igo dira, eta gure soldatak %0». Sektoreko enpresariei egotzi diete irabazi marjinak handitzea «langile klasearen bizkar».
Urrian ere grebak eta lanuzteak egin zituzten, eta, orduan, ELA sindikatuak idatzitako ohar batean adierazi zuten sektoreko langileek soldatak igotzea ez ezik bestelako neurriak ere nahi dituztela; lanaldia kontrolatzeko mekanismoak, esaterako. Izan ere, ostalaritzan ohikoak dira lanaldi luzeak izatea eta lanordu gehigarriak egitea, baita egutegi malgua izatea eta ordutegia egunez egun aldatzea ere. Hori dela eta, Gipuzkoako ostalaritzaren hitzarmenean –duela gutxi berritu dute– lanaldia kontrolatzeko mekanismo bat jaso zuten: bost langiletik gorako enpresetan telematikoki fitxatzeko sistemak ezartzea. Nafarroan ere hitzarmena berritzeko borrokan daude sindikatuak eta langileak, eta antzeko neurriak eskatzen ari dira. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228389/hasi-da-munduko-bankuaren-kongresua-becen-eta-ekin-diete-protestei.htm | Ekonomia | Hasi da Munduko Bankuaren kongresua BECen, eta ekin diete protestei | 'Innovate 4 Climate' izenburupean, MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko. Ekintzaileek errepidea oztopatu dute BECen aurrean. | Hasi da Munduko Bankuaren kongresua BECen, eta ekin diete protestei. 'Innovate 4 Climate' izenburupean, MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko. Ekintzaileek errepidea oztopatu dute BECen aurrean. | Banku Mundialak aldaketa klimatikoa finantzatzen du!; Munduko Bankuari ez, kapitalismoa eta ingurugiroaren suntsipena borrokatu. Euskal Herriko dozenaka eragilek, bi plataformatan antolatuta, lelo horiek erabili dituzte Munduko Bankuak Barakaldoko (Bizkaia) BEC erakustazokan antolatu duen kongresuaren aurka protesta egiteko. Gaur hasi eta ostegunera bitartean, han egingo dute Innovate 4 Climate kongresua, eta MBk hainbat aditu elkartuko ditu klima larrialdiaz aritzeko.
Goizean goizetik hasi dira protestak; Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak, EH Kapitalari Planto-k eta Jauzi Ekosoziala plataformak antolatutako protesta dinamikak kontzentrazio zaratatsua zuen deitua 08:30erako, BECen. Besteak beste, erakustazoka pareko errepidea itxi dute. Atean Ertzaintzaren lau furgoi zeuden.
Dinamika horrek biharko deitu du manifestaziora: 19:30ean, Bilboko Plaza Eliptikotik hasita. Ostegunerako, berriz, Yayo Herrero militante ekofeministaren hitzaldi bat antolatu dute, Bilborock aretoan, 19:00etan.
Protestaldiaren deitzaileentzat, bankuak bere jarduna «berdez tindatzeko» antolaturiko konferentzia bat da Barakaldokoa, haien ustez aspalditik finantzatzen baititu klima aldaketaren sorburu diren sektoreak.
Plataforma horrenak ez dira Innovate 4 Climateren karietara deituriko mobilizazio bakarrak. Gaur arratsalderako (18:30), Munduko Bankuari Ez plataformak manifestaziora deitu du Barakaldon. Herriko plazatik irtengo da, eta BECerainoko bidea egingo du. Aurretik, hilaren 18an, mahai inguru bat egin zuten Bilboko San Frantzisko auzoko udaltegian, eta hitzaldi bat 19an, Zazpi Katu gaztetxean.
Haien arabera, argi dago: «Larrialdi klimatikoa negozio eta merkatu berriak zabaltzeko aukera bat besterik ez da oligarkia finantzarioarentzat. Eliteen ekologiaren diskurtsoaren eta oligarkia finantzarioaren instituzioen aurka, mobilizatu gaitezen!», aldarrikatu dute.
Aurtengoa VII. Innovate 4 Climate kongresua da. Modu presentzialean egin zen azken aldian, Singapurren, 2019an, 82 herrialdetako 1.200 ordezkari bildu zituen. Azken bi aldietan, telematikoki egin da. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228390/edurne-correa-la-haine-hedabideko-kazetariak-espainiako-auzitegi-nazionalean-deklaratu-du.htm | Politika | Edurne Correa 'La Haine' hedabideko kazetariak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du | 2021ean euskal preso baten ongietorriko bideo bat partekatzean «terrorismoa goratu» izana leporatu diote. | Edurne Correa 'La Haine' hedabideko kazetariak Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu du. 2021ean euskal preso baten ongietorriko bideo bat partekatzean «terrorismoa goratu» izana leporatu diote. | Edurne Correa La Haine hedabideko kazetaria deklaratzera deitu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Iñaki Etxeberria euskal presoaren ongietorriko bideo bat partekatu zuen Correak 2021ean, eta ekintza horrekin «terrorismoa goratu» izana leporatzen diote. Akusatuaren abokatuak adierazi du amaitu dela audientzia, eta emaitzen zain daudela orain. Correak dio «deklarazioa egiteari ezetza eman» diola: «Auzia absurdoa da, ez dute ezer. Kasuan kasuko auzia da La Haine eta ni jazartzeko».
Hedabideak dei egin du «adierazpen eta informazio askatasunaren aurkako erasoa» salatzera. Hala, Correari nahiz La Haine-ri elkartasuna adierazteko testu bat partekatu dute zenbait eragilek : «Non dago delitua honen informazioa ematerako orduan? Gustukoa izan daiteke edo ez, baina ez da kondenagarria, iritzia emateko modukoa baino ez da».
Adierazi dute bere egiten dituztela La Haine-k auziaren inguruan egindako deklarazioak: «Auzitegi Nazionalak abiarazitako prozesua erregimenaren aurkako ideia politikoak zigortzea da, ideia antifaxistak zigortzea; azken batean, zigor eta abisu gisa balioko duen prozesua abiaraztea». Gehitu dute Informaziorako Eskubidearen eta Adierazpen Askatasunaren defentsan lan eginen dutela guztiek. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228391/pedro-costak-egonaldi-bat-egingo-du-elias-kerejeta-zine-eskolan.htm | Kultura | Pedro Costak egonaldi bat egingo du Elias Kerejeta Zine Eskolan | Zinemagile portugaldarrak bere lan metodologian sakonduko du sorkuntzaren arloko ikasleekin. Ekainaren 3an, Sicilia! eta Où gît votre sourire enfoui? filmen emanaldi bat aurkeztuko du Tabakaleran. | Pedro Costak egonaldi bat egingo du Elias Kerejeta Zine Eskolan. Zinemagile portugaldarrak bere lan metodologian sakonduko du sorkuntzaren arloko ikasleekin. Ekainaren 3an, Sicilia! eta Où gît votre sourire enfoui? filmen emanaldi bat aurkeztuko du Tabakaleran. | Pedro Costa zinemagilea Donostian izango da datorren astean, Cannesko Zinemalditik itzuli berritan —As filhas do fogo laburra aurkeztu du emanaldi berezien sailean—, Elias Kerejeta Zine Eskolaren Zinemagileak egoitzan programan parte hartzeko. Programak zinemagile gonbidatuen proiektuak babesten ditu, eta, gainera, zinemagile horiek beren sormen prozesuaren berri ematen diete eskolako ikasleei. «Egonaldiaren helburua da eztabaidarako espazio bat irekitzea, eta praktika eta esperimentazio zinematografikoko proiektu bat sortzea ikasleekin», eskolak ohar batean azaldu duenez.
Costak ibilbide oparoa egin du 1989an O sangue, bere opera prima, Veneziako Zinemaldian estreinatu zuenetik. Casa de lava, bigarren lan luzea, Cabo Verden filmatu zuen. Ordutik, Portugalen kolonia izandako herrialde horrek toki nabarmena izan du haren zineman: hango migratzaileek gorpuztu izan dituzte beren bizipenetatik abiaturiko kontakizunak. Horren erakusgarri dira No quarto da Vanda (2000), Juventude em marcha (2006), Cavalo Dinheiro (2014) eta Vitalina Varela (2019) filmak. Azken horrek Urrezko Lehoinabarra irabazi zuen Locarnoko Zinemaldian.
Maiatzaren 29an hasiko da Costak zinema eskolan egingo duen egonaldia. «Sorkuntza zinematografikoari buruz duen ikuspegiaren eta konstantzian eta zorroztasunean oinarritutako metodoaren» berri emango die sorkuntzaren taldeko ikasleei, eskolaren esanetan. «Film bat osatzen duten materialak aztertzeko eta ekoizteko bitartekoei buruz duen kezka eta errealitatea irudikatzeko konpromiso sendoa ere landuko dira saioetan».
Aurreko ikasturtean, Radu Jude zinemagilea izan zen Elias Kerejeta Zine Eskolan. Haren egonaldiaz aritu zen BERRIAn: «Kontserbatorioetan egunero jotzen dute biolina, arte eskoletan egunero margotzen da, baina zinema eskoletan ez da egunero filmatzen. Zergatik ez?».
Hurrengo egonaldian zein joango den ere jakinarazi dute: Rita Azevedo Gomes, azaroan. Oraintxe zinemetan dago haren lanik berriena, O trio em mi bemol, eta film hauek ere egin ditu, besteak beste: Frágil como o mundo (2002), A vingança de uma mulher (2012), Correspondências (2016) eta A portuguesa (2018).
Costaren emanaldiak
Ekainean, Zinemaldia + Plus programaren barruan, Donostiako Zinemaldiak saio bat eskainiko dio Costari. Zinemagileak bi film aukeratu ditu: Sicilia! (Daniele Huillet, Jean-Marie Straub, 1999) eta Où gît votre sourire enfoui? (Costa, Thierry Lounas, 2001), zinemagileak berak Huilleten eta Strauben filmaren muntatze prozesura egindako hurbilketa, eta bikoteari eginiko omenaldia. Saioa ekainaren 3an egingo dute, Tabakaleran, eta Costak berak aurkeztuko du.
Bestalde, Costaren O sangue filma pantailaratuko dute Tabakaleran ekainaren 8an; orain dela gutxi zaharberritu dute, zinemagileak gainbegiratuta. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228392/bizkaiko-zahar-etxeetan-akordioa-lortu-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetan akordioa lortu dute | 68 greba egunen ostean, lan ituna adostea erdietsi du ELA sindikatuak. Hitzarmen berriak 5.000 langileri eragingo die; gehienak, emakumeak. Soldata igotzea lortu dute: %23,22 bi urtean. | Bizkaiko zahar etxeetan akordioa lortu dute. 68 greba egunen ostean, lan ituna adostea erdietsi du ELA sindikatuak. Hitzarmen berriak 5.000 langileri eragingo die; gehienak, emakumeak. Soldata igotzea lortu dute: %23,22 bi urtean. | Sinatu dute, eta zabaldu dute xanpaina. 68 greba egun egin dituzte Bizkaiko zahar etxeetako ELAko langileek, eta goizean heldu dira akordiora patronalarekin. Bi urteko lan gatazkaren ostean, lortu dute hileko soldata 1.460 eurotik 1.800era igotzea 2025erako. Horrela, Gipuzkoan UGTk gutxiengoan lortutako hitzarmena baino hobea erdietsi dutela azpimarratu du ELAk, gaur eguerdian Bilbon egindako agerraldian. ELArekin batera, UGT sindikatuak ere sinatu du patronalarekiko akordioa.
Hitzarmenak 5.000 langile baino gehiagori eragiten die. Guztira, %23,22 igoko zaie soldata lau urtean: %8,78 2023an; %5,10 2024an; %5,10 2025ean; eta %2,55 2025eko urritik aurrera. Gainera, ELAk azaldu duenez, hitzarmenak bermatu egiten du langile taldearen %85 finkoa izatea, eta ordezkapenak lehen egunetik betetzea. Ez dira hobekuntza bakarrak: berdintasun planak eta euskara sustatzeko neurriak onartu dituzte, eta domeketako plusak eta antzinatasuna %22 igotzea.
Langileek bazekiten hurre zegoela, eta gaur goizean egindako manifestazioan, Lan Harremanen Kontseiluaren aurrean batu dira irribarretsu, saltoka eta txaloka, albistearen esperoan. Negarrak eta besarkadak ere egon dira. Lan gatazka luzea izan baita. Sindikatuak nabarmendu du aurreko hitzarmena sinatzeko 368 greba egun egin zituztela, eta sektore «feminizatu eta ikusezina» izateak eragina daukala: «Ezin da ulertu greba hau aurrekoa gabe. Aurrekoan 378 egun egin genituen, eta orain 68 egin ditugu».
Erresistentzia kutxa, funtsezko tresna
Kalean egon direnei ez ezik, sindikatuaren afiliatu guztiei ere eman dizkiete eskerrak. «Eskerrak eman nahi dizkiegu ELAko 100.000 afiliaturi baino gehiagori, haiek barik ez litzatekeelako egongo gure borroka posible egin duen erresistentzia kutxarik», adierazi du Alaine Fernandezek, hitzarmena sinatu ostean.
«Borroka borrokatzen direnek irabazten dute», oihukatzen aritu dira 68 egunez. Gaur bete egin da.
Hitzarmena ELAk eta UGTk sinatu dute patronalarekin. CCOOk eta LABek ez, baina agian aurrerago egingo dute, aztertzen ari baitira. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228393/irulegiko-eskuaren-laquobalio-artistikoaraquo-aldarrikatuko-dute-iruntildeean-erakusketa-batekin.htm | Kultura | Irulegiko Eskuaren «balio artistikoa» aldarrikatuko dute Iruñean, erakusketa batekin | Iruñeko Plazara gunean zabalduko dute bilduma, eta maiatzaren 25etik ekainaren 30era izanen da ikusgai. 50etik gora eskultorek parte hartu dute. | Irulegiko Eskuaren «balio artistikoa» aldarrikatuko dute Iruñean, erakusketa batekin. Iruñeko Plazara gunean zabalduko dute bilduma, eta maiatzaren 25etik ekainaren 30era izanen da ikusgai. 50etik gora eskultorek parte hartu dute. | Aranzadi zientzia elkarteak Irulegiko Eskua aurkitzeak ekarritako zoriona ukatu ezinezkoa da, Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartearen iritziz, eta, kideen esanetan, oraindik bada zer ospatua horren gainean. Baita zer aldarrikatua ere. Horiek horrela, aurkikuntza arkeologikoari eskainitako erakusketa bat ondu du elkarteak Iruñean: Sorioneku! Euskara eta euskal kulturaren 2.100 urte. Plazara gunean izanen da ikusgai, maiatzaren 25etik ekainaren 30era bitartean.
«Euskara eta eskultura omendu nahi ditugu, aldi berean», esplikatu du elkarteko kide Silvia Etxandi eskultoreak erakusketaren aurkezpenean, eta nabarmendu du azken hilabeteok zinez hunkigarriak izaten ari direla Euskal Herriko eskultoreentzat: «Uneotan, ilusioz beterik gaude, bai dugun ondareari so, baita pixkanaka bultzatzen ari garen sorkuntzari dagokionez ere». Iradoki duenez, Irulegiko Eskuan sorioneku idazkia aurkitu izanak gogoz bete ditu, eta ez soilik baskoien hizkuntzari buruz ematen dituen arrastoengatik. Iritzi berekoa da Guille Olmo kidea, hain justu ere: «Aurkikuntza ez da inportantea soilik idatzita duen hitzak esaten digunagatik. Balio izan digu ikusteko orain dela 2.100 urte dagoeneko sekulako maila zutela eskulturan».
Olmok azaldu duenez, Irulegiko Eskuari erreparatuta, bistakoa da orduko herritarrek «ederki» zekitela piezak ontzen eta ordurako maite zutela «estetika sofistikatua». Gainera, dioenez, «zirraragarria» da ikustea pieza ederki kontserbatu dela gaurdaino. «Nahi genuke guk orain egiten ditugun piezek hain ongi segitzea hemendik 2.100 urtera!», bota du, pozik. Halaber, piezaren «balio artistikoa» nabarmendu ez ezik, Olmok azpimarratu du daukan «sinbolismoa» dela Irulegiko Eskuaren ezaugarri inportanteenetarikoa, eta dago franko markatuko dituela datozen belaunaldiak. «Lauburuaren parekoa da», esan du.
Ehun bat esku, Irulegiko Eskuaz
Hain zuzen ere, egun, Irulegiko Eskuaren garrantzia azpimarratzea da Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartearen lehentasunetako bat. Horregatik ondu dute Iruñeko Plazara zentroak hartuko duen erakusketa. 50 eskultorek baino gehiagok hartu dute parte, nork bere pieza egin du, eta ekain bukaerara arte ikusten ahalko dira. Oraindik ere ez dituzte obra guztiak jaso, baina Olmok aurreratu du bildumak zinez lagunduko duela ikusten eskultura moldeak nola aldatu diren azken urteotan. «Material mordoa erabili da, eta askotariko estiloak izanen dira jasota». 25ean dute inaugurazioa, 18:30ean. Besteak beste, brindisa eginen dute hainbat kultur eragiletako kideekin. «Asko baitago ospatzeko».
Halaber, erakusketa aurkezteko ez ezik, Nafarroako Eskuahaldunak eskultoreen elkartea aurkezteko ere baliatu dute Iruñeko gaurko hitzordua. Berriki sortu dute elkartea, baina zuzenki lotua dago Euskal Herriko Eskuahaldunak eskultoreen elkartearekin. Diotenez, horren parte izanen dira aurrerantzean ere, baina administrazioei eta diru laguntzei loturiko arrazoiak direla eta, komenigarria zitzaien Nafarroarako beste elkarte bat sortzea. Hainbat ekitaldi antolatu dituzte datozen hilabeteetarako, eta apurka emanen dute horien berri. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228394/bilboko-aireportuko-ibilgailuek-bioerregaia-erabiliko-dute-hilabetez.htm | Ekonomia | Bilboko aireportuko ibilgailuek bioerregaia erabiliko dute hilabetez | Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabiliko dute: 5.000 litro guztira. Kalkulatu dute 12,5 tona CO2 inguru gutxiago isuriko dituztela atmosferara. | Bilboko aireportuko ibilgailuek bioerregaia erabiliko dute hilabetez. Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabiliko dute: 5.000 litro guztira. Kalkulatu dute 12,5 tona CO2 inguru gutxiago isuriko dituztela atmosferara. | Bilboko aireportuko ibilgailu batzuk bioerregaien bidez ibiliko dira aurrerantzean. Hegazkinei zerbitzua ematen dieten Iberia Airport Services konpainiako ibilgailuak dira, eta gaur hasi dira Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabiltzen. Erregai mota hori erabiliko duen lehen aireportua izango da Euskal Herrian eta Espainian. Iberia Airport Servicesek bederatzi konpainiari ematen die zerbitzua Loiun, Iberia eta Vueling tartean.
Eskailerak, traktoreak, plataformak, maletak garraiatzeko zintak eta antzerako ibilgailuak izango dira, eta Muskizko (Bizkaia) findegian —aireportutik 30 kilometrora— ekoitzitako erregaia erabiliz jardungo dute hilabetez. Tarte horretan, espero dute 12,5 tona CO2 inguru gutxiago isuriko dituztela atmosferara.
Petronorrek 5.000 litro erregai ekoitziko ditu guztira ibilgailu horientzat. Konpainiak 2019an ekin zion nekazaritzako eta jaki industrialen hondakin organikoak erabiliz egindako erregaia sortzeari —bioerregaia egiten, dena den, bi hamarkada baino gehiago darama—. 2025ean 1,3 milioi tona ekoizteko gaitasuna izatea espero du, eta bi milioi tona baino gehiago 2030ean, Europako ekoizlerik handiena bihurtzeraino.
Bioerregaia egiteko, zabor organikotik lortutako hondakinak erabiltzen ditu Petronorrek: landare olioak, animalia koipeak eta elikagaigintzan erabiltzen ez diren nekazaritza eta basogintza arloetako hondakinak, batez ere. Findegian tratatu egiten ditu, eta ibilgailuentzako erregai bilakatu.
Hegaldia abiapuntu Petronorrek eta Iberiak mugarritzat jo dute Bilboko aireportuan gaur abiarazitako egitasmoa, eta adierazi dute aeronautika sektorea deskarbonizatzeko beste aurrerapauso bat dela. Hartara trantsizioa «modu eraginkorrean» egitea bermatuko dela uste dute.
Bi konpainiek 2021ean sinatu zuten lankidetza hitzarmena, eta, hain zuzen ere, urte bereko azaroan Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa erabili zuen hegazkin batek lehen aldiz. Bilbo eta Madril arteko hegaldia egin zuen Iberia konpainiako Airbus A320 Neo batek. Bioerregaia kerosenoarekin nahastu zuten orduan.
«Erregai berriztagarriak garraioaren sektoreko CO2 isurpenak murrizten dituen soluzioa dira dagoeneko, eta guztiz bateragarria da gaur egungo parke mugikorrarekin eta erregaien banaketa azpiegiturekin, aldaketarik egin beharrik gabe», nabarmendu du Carlos Suarez Repsoleko Mugikortasun zuzendariak.
Iberiak iragarri du 100 milioi euro baino gehiago inbertituko dituela hurrengo bi urteetan 2025erako aireportuak karbono isurietan neutroak izateko. Eta, horretarako, ibilgailu elektrikoen aldeko apustuaz gain, bioerregaien aldeko apustua ere egingo du. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228395/espainia-komunikazioen-sekretua-galarazteko-presioa-egiten-ari-dela-erakutsi-du-filtrazio-batek.htm | Gizartea | Espainia komunikazioen sekretua galarazteko presioa egiten ari dela erakutsi du filtrazio batek | 'Wired' hedabideak zabalduriko agiri baten arabera, Madrilek argudiatu du «ezinbestekoa» zaiola herritarren mezuak irakurri ahal izatea | Espainia komunikazioen sekretua galarazteko presioa egiten ari dela erakutsi du filtrazio batek. 'Wired' hedabideak zabalduriko agiri baten arabera, Madrilek argudiatu du «ezinbestekoa» zaiola herritarren mezuak irakurri ahal izatea | Espainiak debekatu egin nahi du herritarrek gutunak azal itxietan bidali ahal izatea. Konparazio horrekin argitu nahi izan dute sare sozialetan Madrilgo Gobernua komunikazioen segurtasunaren kontra Europako Batasunean egiten ari den ahalegina.
Wired agerkari digitalari filtratu dioten agiri batean ikusi ahal denez, Espainia presioa egiten ari da batasuneko ehunka biztanleren mezuen enkriptatzea debekatzeko. Europako Batzordeko barne agiri bat da argitaraturikoa, agerkariaren arabera, eta, horretan, EBko estatu kideek iritzia ematen dute Bruselak eratu nahi duen lege baten inguruan. Arau horren helburu ofiziala haur pornografia zabaltzen dutenen aurkako borroka litzateke, baina herritar guztien komunikazioei eragiteko ahalmena luke.
Izan ere, estatu batzuek Whatsapp eta bestelako mezularitza zerbitzuetako mezuak irakurri ahal izatea nahi dute. Orain, bi muturretan enkriptatzen duten sistemak dituzte zerbitzu horiek: hau da, mezuak zifratzen dira bidaltzaileak igortzen dituenean, eta baina hartzaileak jasotzen dituenean ere. Horren bidez ziurtatzen da hirugarren batek ezin dituela mezuak irakurri.
Hainbat kasutan, mezuak eskaneatu ahal izateko ahalmena eskatzen dute agirian agertzen diren 20 herrialdeetatik gehienek, baina Espainiak agertu du «jarrerarik gogorrena», agerkariaren hitzetan.
Wired agerkariak adierazi duenez, agiria filtratu duen iturriak anonimotasuna eskatu du. Hainbat herrialdek baieztatu diote agiria benetakoa dela. Apirilaren 12ko data du, eta Europako Batzordeko Legea Betearazteko Lantaldean ari dira eztabaidatzen.
Agirian agertzen diren eztabaidetan, Danimarkak eta Irlandak, esaterako, ontzat ematen dute haurren aurkako abusuen materiala bilatzea mezuetan, baina legean zifratzea babesteko eskatu dute. Herbehereek proposatzen dute halako materiala susmagarrien gailuetan automatikoki antzemateko sistemak erabiltzea, zifratzearen aurretik, gainerakoen pribatutasuna zaintzeko.
Baina Espainiako ordezkariek erabat galarazi nahi dute zifratzea. «Ezinbestekoa zaigu datuak irakurtzeko ahalmena izatea», adierazi dute. «Eta ezinbestekoa da geuk ahalmena edukitzea horiek aztertzeko; berdin dio zenbat datu diren». Agerkariak Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa aipatzen du, zifratzearen aurka gogor mintzatu izan dela gogoratu du. Izan ere, otsailean bertan, Alemaniako Gobernuko kideekin eginiko bilkura baten ostean, Marlaskaren ministerioak adierazi zuen ezinbestekoa dela «zifraturiko komunikazioek dakarten mehatxuari» aurre egiteko «tresnarik onenak» edukitzea. Bilera haurren abusuen aurkako borrokaren izenburupean egin bazen ere, agiri berean «terrorismoaren aurkako borroka» aipatu zuten. «Aurreikusteko ahalmenak indartzea ezinbestekoa da horretan».
Alemania da, hain zuzen ere, Espainiak mezuen pribatutasunaren aurkako planean izango duen oztoporik handiena, Wired-en arabera. Izan ere, zifratzea kentzeko proposamenaren aurka agertu izan da, eta adierazi izan du legeak zehaztu beharko duela ezin direla teknologiak erabili «zifratzea hautsi, saihestu edo aldatzeko».
Espainiari leporatu izan diote azken urteotan espioi programak erabiltzea disidentzia politikoaren mezuak zelatatzeko.
Iazko apirilaren 18an The Citizen Lab ikerketa zentroak eginiko lan baten berri eman zuen The New Yorker aldizkariak. Horren arabera, Espainiak Pegasus programa erabili zuen 60 buruzagi independentista baino gehiago espiatzeko. Espainiako Gobernuak orduan esan zuen ez duela inor espiatzen «epaileen baimenik gabe». |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228396/erenotzuko-eta-pagoagako-inguruak-hondamendi-eremu-izendatzeko-eskatuko-dute.htm | Gizartea | Ereñotzuko eta Pagoagako inguruak hondamendi eremu izendatzeko eskatuko dute | Urnietako eta Hernaniko alkateek eta Ereñotzuko ordezkariak Gipuzkoako Foru Aldundiarekin biltzeko eskaria egin dute. | Ereñotzuko eta Pagoagako inguruak hondamendi eremu izendatzeko eskatuko dute. Urnietako eta Hernaniko alkateek eta Ereñotzuko ordezkariak Gipuzkoako Foru Aldundiarekin biltzeko eskaria egin dute. | Urnietako eta Hernaniko (Gipuzkoa) alkateek eta Ereñotzuko (Hernani, Gipuzkoa) ordezkariak eskatu dute Gipuzkoako Foru Aldundiarekin bilera bat egiteko. Nahi dute Ereñotzuko eta Pagoagako inguruneak hondamendi eremu izenda ditzatela joan den asteburuko euriteek egindako kalteengatik. Izan ere, Nafarroa mendialdean ez ezik, ingurune horretako zenbait bide eta baserritan ere euri jasa handiak izan ziren.
Ikusi gehiago: Urumealdea eta Bortziriak hondamendi eremu izendatzeko bidean dira
Xabier Lertxundi Hernaniko alkatea, Unai Erroitzenea Ereñotzuko ordezkaria eta Jorge Segurado Urnietako alkatea Arano eta Goizuetako (Nafarroa) alkateekin bildu dira. Bilkura horretan, Gipuzkoako ordezkariek jakin ahal izan dute Nafarroako Gobernuak kontuan izan dituela herritarren eskariak, eta Urumealdea eta Bortziriak hondamendi eremu izendatzeko bidean direla jada.
Hala, Lertxundi, Erroitzenea eta Seguradok diote Hernani eta Urnietan ere izan direla kalteak, eta, hortaz, Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako foru diputatuarekin biltzeko eskaera egin dute, Oiarbidek Espainiako Gobernuari eskatu diezaion gune horiek ere hondamendi eremu izendatzeko. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228398/turkiak-pkkko-ustezko-hogei-kide-inguru-hil-ditu-kurdistanen.htm | Mundua | Turkiak PKKko ustezko hogei kide inguru hil ditu Kurdistanen | «Azken hilabetean 126 terrorista neutralizatu ditugu», esan du Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak. | Turkiak PKKko ustezko hogei kide inguru hil ditu Kurdistanen. «Azken hilabetean 126 terrorista neutralizatu ditugu», esan du Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak. | Turkiako Gobernuak jakinarazi duenez, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko «hogei kide inguru» hil zituen atzo, Kurdistanen egindako operazio batzuetan. «Terrorismoaren aurkako gure borroka geroz eta erritmo azkarragoan doa. Azken hilabetean 126 terrorista neutralizatu ditugu», adierazi du Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak.
Gogor hitz egin du ministroak: «Terroristek bi aukera dituzte: desagertzea edo guk desagerraraztea», esan du. «Ez dago beste biderik». Turkiak hainbat operazio egin ditu azken asteetan Siriako Kurdistango YPG milizien aurka.
Hauteskunde garaia da Turkian —igandean egingo dute presidentetzarako eta parlamenturako bozen bigarren itzulia—, eta Recep Tayyip Erdogan presidentearen gobernuak kurduen aurkako erasoaldia indartu du. Duela hilabete, adibidez, Turkiako Poliziak ehun lagun baino gehiago atxilotu zituen, PKKrekin harremana dutelakoan. Lehen itzulian, botoen %49,5 lortu zituen Erdoganek; oposizioko zerrendaburu Kemal Kiliçdarogluk, berriz, %45. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.