date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228399/bizitzea-merezi-duen-udalerri-baten-alde-lan-egingo-du-viterok.htm | Gizartea | «Bizitzea merezi duen udalerri baten alde» lan egingo du Viterok | Herritarren bizi kalitatea hobetzeko neurriak «modu partekatuan» adostu nahi ditu EH Bildukoak | «Bizitzea merezi duen udalerri baten alde» lan egingo du Viterok. Herritarren bizi kalitatea hobetzeko neurriak «modu partekatuan» adostu nahi ditu EH Bildukoak | Gasteizko EH Bilduren programan 200dik gora neurri daude jasota. Eskala handiko zein txikiko erronkei aurre egiteko proposamenak bildu ditu koalizioak dokumentuan: demografia eta zaintza esparrukoak, larrialdi klimatikoa eta trantsizio ekologikoari lotutakoak eta etxebizitza, mugikortasuna, industria, zerbitzuak eta kultura alorrekoak, besteren artean. Rocio Vitero alkategaiak azaldu duenez, «gasteiztar guztien ongizatea eta bizi kalitatea hobetzera» bideratutako neurriak jaso dituzte programan, eta Gasteiz «bizitzeko toki» bat baino gehiago izatea dute helburu: «Gasteiz ez da soilik bizitzeko leku bat, bizitzea merezi duen udalerria baizik». Xede horri helduta lan egingo duela hitzeman du Viterok. «Gure auzokideek hobeto bizitzea ahalbidetuko duten proiektu eta politika publikoak martxan jarriko ditugu». Hiri ereduari buruzko proposamenak aurkezteko ekitaldia egin du EH Bilduk goizean, Gasteizen. Hainbat zerrendakide eta Eva Lopez de Arroiabe ahaldungai nagusia ondoan dituela eman zituen azalpenak Viterok. Esplikatu du EH Bilduk «bizitzeko hiri bizi eta anitza» defendatzen duela, «lehen eta bigarren mailako» auzorik eta auzokiderik gabe, eta zerbitzu eta eskubide «gehiago eta hobeekin». Gasteizko alkate aukeratzen badute, iparrorratz argi batekin lan egingo duela azaldu du: hirian bizi diren pertsona guztien bizi kalitatea hobetzeko, hain zuzen. Helburu hori «modu partekatuan» lortu nahi du, gainera: «Erakundearen ateak ireki nahi dizkiegu hobetzeko ideiak eta proposamenak dituen ororen parte hartzeari eta ekarpenei». Izan ere, Gasteizko alkategaiaren iritziz, jendeari arreta jartzea ez da «ahultasunaren» seinale, «partekatutako» hiri proiektu baterako oinarri baizik. Erronkei, soluzioak Erronka demografikoari, larrialdi klimatikoari eta zaintzari erreparatzea premiazkotzat jo du Viterok. Azpimarratu du erronka horiek politika «integralak eta zeharkakoak» behar dituztela, eta udalen ardura ere badela horiek martxan jartzea. Besteak beste, adinekoen arreta «duina, kalitatezkoa eta publikoa» bermatzeko, San Prudentzio eta Ariznabarra adinekoen egoitzak erreformatuko dituela jakinarazi du. Horrez gain, iragarri du Olarizun eta Alde Zaharrean osasun zentro berriak bultzatuko dituztela, auzoak birgaitu nahi dituztela Sansomendi auzotik hasita, eta udal etxebizitza parke bat sortzeko asmoa dutela. Mugikortasunari dagokionez, EH Bilduk bi proiektu estrategiko dituela gogoratu du. Alde batetik, Altsasu (Nafarroa) eta Miranda de Ebro (Burgos, Espainia) lotzen dituen aldiriko trenaren aldeko apustua egin du. Bestetik, hiriko barne mugikortasunari begira, Zabalgana eta Salburua auzoetan trenbidea lurperatzea eta han bi geltoki berri sortzea proposatu du. Era berean, industrialdeetarako mugikortasun plan bat onartuko duela hitzeman du, eta bizikleta eta oinezkoentzako «espazio seguruak» lortzeko inbertsio plan bat eta ordenantza bat onartuko dituela iragarri. Kulturari ere so egingo dio Viterok datozen lau urteetan, eta bi proiektu lehenetsiko ditu. Batetik, indartu egingo du Oihaneder kultur zentro gisa. Oihaneder sortegia izena izango du proiektuak, kultur sorkuntzako gune gisa funtzionatuko du, eta «diziplina anitzetako sorkuntza eta produkzio espazio malgu, ireki eta parte hartzailea» izango da. Bestetik, lan egingo du Iradier Arena espazio eszeniko «handi» batean bihurtzeko datorren agintaldian. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228400/sudanen-eta-txaden-arteko-mugan-giza-hondamendia-gerta-litekeela-ohartarazi-dute.htm | Mundua | Sudanen eta Txaden arteko mugan giza hondamendia gerta litekeela ohartarazi dute | Borrokak ez dira erabat eten, armadak eta paramilitarrek su etena adostu arren. Milatik gora dira hildakoak eta milaka iheslariak. | Sudanen eta Txaden arteko mugan giza hondamendia gerta litekeela ohartarazi dute. Borrokak ez dira erabat eten, armadak eta paramilitarrek su etena adostu arren. Milatik gora dira hildakoak eta milaka iheslariak. | Hilabete luze joan da Sudango gerra hasi zenetik. Apirilaren 15ean izan zen, RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak hiriburuko hainbat gune hartu zituen eta armadak erantzun egin zuen. Ez dago argi nork egin zuen lehen urratsa, baina geroztik borrokak ez dira eten. Milatik gora dira hildakoak, eta ahal izan duten herritarrek ihes egin dute, herrialdeko beste toki batzuetara batzuek, eta atzerrira besteek. Sudandik ateratzea erabaki dutenetatik gehienek Txad aldera jo dute. Gurutze Gorriak ohartarazi du gaur giza hondamendi bat gerta litekeela, iheslariak «oso azkar» ari direlako heltzen Txadera eta bertan ez dutela nahikoa baliabide guztiei aterpea eskaintzeko euri garaia hasi baino lehen —ekain amaieran izaten da eurite garaia Txaden—.
Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak zabaldutako datuen arabera, 60.0000 eta 90.000 artean izan dira Txadeko muga zeharkatu duten Sudango iheslariak. Haietako gehienak mugatik gertu geratu dira, behin-behinean eta eskura zituzten materialekin eraikitako kanpaleku batean. Joan den astean bertan izan zen Nazioarteko Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Federazioko ordezkari Pierre Kremer. Gaur, Genevan egindako agerraldian berretsi du ezinezkoa izango zaiela guztiei aterpea ematea. Euri sasoia hasi ostean oso zaila izan ohi da giza laguntza mugara heltzea, uholdeek errepideak mozten dituztelako.
Adingabeak dira muga zeharkatu dutenetatik asko, eta haietatik %80 inguru bakarrik heldu dira, ihesaldian gurasoak galdu ostean. NBE Nazio Batuen Erakundeak iragarri du ahalegina egingo duela behin-behineko kanpalekuetan dauden iheslariak kanpamendu ofizialetara lekualdatzeko.
Zazpi eguneko menia
Hainbat su eten adostu dituzte aldeek AEBen eta Saudi Arabiaren bitartekaritzarekin, baina guztiek egin dute huts. Aste honen hasieran iragarritako sei eguneko meniak, ordea, bestelako itxaropena piztu zuen, lehen aldia baitzen bi aldeetako ordezkariak aurrez aurre biltzen zirela su etena hitzartzeko. Ordea adostutakoa ez da erabat bete, izan ere, Khartum hiriburuan borrokak ez direla eten salatu dute lekukoek. Goizaldean aire erasoak ere egin dituzte bi aldeek.
Aldi honetan bi aldeek sinatu dute akordioa, eta onartu dute su etena betetzen dela bermatzeko mekanismo bat ezartzea. Horraino iritsi da, ordea, adostasuna. Lekukoek salatu zuten atzo, militarrek eta paramilitarrek aurrera egiten jarraitzen zutela, «menia errespetatzeko batere asmorik gabe».
Baina etenaldiak, gehienez ere, astebete iraungo du. Hortik aurrera, aldaketarik ezean, borrokak itzuliko dira. Hala aurreratu du Mohamed Hamdan Dagalok, RSFko buruak: «Gure tropak ez dira erretiratuko kolpea amaitzen den arte. Garaipena edo heriotza da, eta garaipena gurea izango da». Izan ere, horixe egozten dio armadari Dagalok, gobernu zibil baten sorrera eragoztea eta botereari eutsi nahi izatea. Aldiz, armadako buru Abdel Fattah al-Burhanek «estatu kolpe saio bat» egitea leporatzen dio Dagalori, eta behin eta berriz esan du gobernua eratzeko «bideak zabaltzea» dela bere helburua.
Bi buruzagiak aliatu izan dira azken urteetan. Biek batera kendu zuten boteretik Omar Hasan al-Baxir presidente ohia ere, eta gobernua partekatu zuten tarte batez. Baina azken hilabetetan boterea eskuratzeko lehia gogortzen joan zen, apirilaren 15ean ga |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228401/almeidak-irabazi-du-giroko-16-etapa-eta-thomas-lider-jarri-da.htm | Kirola | Almeidak irabazi du Giroko 16. etapa, eta Thomas lider jarri da | Portugaldarra eta galestarra izan dira indartsuenak Monte Bondoneko igoeran. Roglicek 25 segundoko atzerapena izan du helmugan. Lastra ihes eginda ibili da | Almeidak irabazi du Giroko 16. etapa, eta Thomas lider jarri da. Portugaldarra eta galestarra izan dira indartsuenak Monte Bondoneko igoeran. Roglicek 25 segundoko atzerapena izan du helmugan. Lastra ihes eginda ibili da | Bakoitza bere tokian jartzen dute mendiko etapa handiek. Ziklistek halabeharrez erakutsi behar izaten dituzte beren gaitasun eta ahuleziak. Egia ezin da ezkutatu elkarren segidan kateaturiko mendate gogorretan. Kartak ondo gordean zituzten Giroko faboritoek, baina ahoz gora jarri dituzte gaur, Monte Bondonen bukatu den etapa malkartsuan. Bada, Primoz Roglicenak (Jumbo) ez dira espero bezain onak. Giroa irabazteko hautagai nagusia zirudien esloveniarrak, baina gaur, aurrea hartu diote Joao Almeidak (Soudal) eta Geraint Thomasek (Ineos). Portugaldarrak irabazi du etapa, eta lidertzaren jabe egin zda galestarra. Maglia arrosa erantzi beharrean izan da, beraz, Bruno Armirail (Groupama).
Azken asteko lehen eskualdiari etekina atera diote Almeidak eta Thomasek. Ahalmen handia erakutsi dute amaierako igoera luzean. Ez dira ziklista apurtzaileak, baina erasokor jardun dute, eta Roglicen ezina bistaratu. Bederen, galera gutxitzeko gai izan da esloveniarra, eta helmugan 25 segundo utzi ditu, Eddie Dunbarrek (Jayco) bezala. Minututik gorako atzerapena izan dute gainontzeko hautagaiek. Sailkapen nagusian aurrea hartu dio Almeidak Roglici: bigarren dago orain portugaldarra, lidertzatik hemezortzi segundora. Roglicek, berriz, 29 segundora du Thomas. Oraindik badu zer esan, baina kartaz aldatu beharko du lehenik.
25 ziklistako multzo jendetsua osatu da etaparen hasieran, eta bertan sartu da Jonathan Lastra (Cofidis), lasterketan jarraitzen duen euskal herritar bakarra. Maila handiko iheskideak izan ditu bizkaitarrak, hala nola, Giro honetan besoak altxa dituzten Ben Healy (Education First), Aurelien Paret-Peintre (Ag2r) eta Jonathan Milan (Bahrain), baita zeresan handia ematen ari diren Derek Gee (Israel) eta Toms Skujins (Trek) ere. Sailkapen nagusian ondo kokatuta zen Paret-Peintre, eta Jack Haig (Bahrain) eta Patrick Konrad (Bora) ere mehatxua ziren. Hortaz, kate motzean lotu beharreko multzoa zen.
Zaila zen ihesaldiak luzaroan bat eginda irautea. Ziklista asko zeuden, eta bakoitzak bere aukerak eta interesak zituen. Buruz buruko lehian aurkari asko baino gutxiago ziren Christian Scaroni eta Vadim Pronskiy (Astana), eta urrutitik ustekabea ematen saiatu dira. Bi minututik gorako errenta lortu zuten, baina ezerezean gelditu da Serradako igoeran. Han aletu egin da ihesaldia, baita tropela ere, erritmoa estutu egin baitu Jumbok. Aurrean iraun du Lastrak, sufrituz.
Hamabi ziklista iritsi dira buruan Monte Bondonera. 3.40ko abantaila zuten 21 kilometroko igoera luzeari aurre egiteko. Lastrak erasora jo du lehen aldapetan, eta haren atzetik irten dira Carlos Verona (Movistar) eta Filippo Zana (Jayco). Bere sutan erre da Lastra; aitzinera egin dute beste biek. Haiek izan dira, Haigekin batera, urrutien iritsi ziren iheslariak. Helmugarako 8,5 kilometroren falta harrapatu dituzte oilarrek. Ziztuan ari ziren igotzen, eta gandorra tente jarri zaio Almeidari. Beste bihurritu bat eman dio lasterketari. Gurpilean Thomasek, Roglicek, Dunbarrek eta Sepp Kussek (Jumbo) eutsi diote bakarrik.
Almeidak eraso gogorra egin du sei kilometroren faltan. Harrapatu egin du Thomasek, Roglic atzean utzita. Helmugarako lau kilometro gelditzen ziren oraindik. Haatik, aldapa etzanagoak zeuden bukaeran, eta hainbestean defendatu da Roglic, Dunbarrekin batera. Esprinta Almeidak irabazi du; merezita, saiatuena izan baita. |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228402/errusiak-bukatutzat-eman-ditu-mugan-miliziekin-izandako-liskarrak.htm | Mundua | Errusiak bukatutzat eman ditu mugan miliziekin izandako liskarrak | Kremlinek jakinarazi duenez, azkeneko bi egunetan Errusiako Belgorod eskualdean Moskuko soldaduen aurka borrokatu diren «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» ditu | Errusiak bukatutzat eman ditu mugan miliziekin izandako liskarrak. Kremlinek jakinarazi duenez, azkeneko bi egunetan Errusiako Belgorod eskualdean Moskuko soldaduen aurka borrokatu diren «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» ditu | Kremlinek amaitutzat eman ditu azken bi egunetan Ukraina ekialdearekin muga egiten duen Errusiako Belgorod eskualdean piztutako borrokak, eta lurralde horren kontrola atzera bereganatu duela nabarmendu du. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuenez, «ezereztu» egin ditu atzo arratsaldean hara sartu ziren «70 terrorista ukrainar baino gehiago». Kieven arabera, baina, horiek ez dute zerikusirik Ukrainako armadarekin, eta Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako miliziak dira Belgoroden borrokatu direnak. Boluntario Errusiarren Taldea eta Errusiaren Askatasuna Legioa miliziek, hain zuzen, gertatutakoaren erantzuleak direla nabarmendu dute.
Eta gaur arratsaldean, Errusiak «talde armatu nazionalistak deuseztatu» zituela adierazi baino apur bat lehenago, bi milizia horiek sare sozialetan azpimarratu dute Errusiako armadak ezin izan ziela aurre egin. Zabaldu dituzten bideoetan ikusten da ibilgailu militarren gainean doazela eta Errusiako lurretan daudela.
Atzo sartu ziren, eta adierazi zuten Kozinka herri mugakidea hartu zutela. Errusiako agintariek erabaki zuten alerta «antiterrorista» ezartzea eta bederatzi herritako zibilak ebakuatzea. Viatxeslav Gladkov Belgorodeko gobernadoreak gaur azaldu duenez, goizaldean eskualdeko Graivoron herriko bi etxebizitza blokeri eraso egin diete droneekin. Jakinarazi du, bide batez, erasoen ondorioz hamar pertsona zauritu direla eta adineko emakume bat zendu dela ebakuatzen ari ziren bitartean. Behin krisia bukatutzat emanda, gaur arratsaldean, Errusiak bertan behera utzi du alerta «antiterrorista».
Ez da molde horretako milizia bat Errusiako lurretan sartzen den lehendabiziko aldia. Errusiako zenbait hedabide independentek kaleratu dutenez, Errusiako Briansk eskualdean oraingoaren antzeko sartu-irten bat egin zuela aldarrikatu zuen Boluntario Errusiarren Taldeak, duela zenbait aste. Denis Kapustin du buru, eta, komunikabide horien arabera, neonazi bat da. Iazko abuztuan sortu zuten taldea, baina 2014an Donbassko gatazka hasi zenetik, horren kide gehienak Azov batailoi paramilitarrarekin —eskuin muturreko talde armatu bat da— borrokatu ziren Errusiak babestutako indarren kontra.
Errusiaren Askatasuna Legioa, bestalde, iazko martxoan sortu zuten, eta, hedabide independenteek diotenez, nagusiki Errusiako armadatik ihes egin dutenak eta eskarmentu militarrik gabeko herritar errusiarrak eta bielorrusiarrak ditu kide. Sare sozialetan diotenez, «Vladimir Putinen erregimena erauztea» dute helburu.
Bestalde, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea frontean egon da gaur, Ukrainako Marinako Kideen Eguna ospatzen dutela baliatuz. Iturri ofizialek esan dute Donetsk eskualdean izan dela, baina ez dute zehaztu non.
F-16ekin entrenatzen
Mendebaldeak baieztatu du babestuko duela Ukrainako armadako pilotuak F-16 gerra abioiak gidatzeko entrenatzea, eta Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak erabaki hori txalotu du gaur. Jakinarazi du formakuntza hori hasia dutela zenbait herrialdetan; «esaterako, Polonian». Varsoviak esan du, baina, oraindik ez direla hasi.
EBko estatu kideetako Defentsa ministroak Bruselan bildu aurretik mintzatu da, eta azaldu denbora beharko dela formazio hori gauzatzeko. Nabarmendu du, bide batez, horrek ateak irekitzen dizkiola Ukrainari berari gerra abioi horiek emateari. Aliatuen artean ez dago adostasunik horren inguruan.
Eta horrekin lotuta, gaur Bruselan Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi du F-16ak gidatzeko pilotu ukrainarrei emango zaien trebakuntzak erakusten duela aliatuak prest daudela epe luzera ere Ukrainari laguntzeko.
Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileari horri buruz galdetu diote gaur, egunero egiten duen agerraldian, eta erantzun du Kievek F-16ak edukita ere gerra fronteko egoera ez dela «nabarmen» aldatuko. «Argi ikusten dena da arma eta ekipamendu militar gero eta sofistikatuagoa entregatzen jarraitzen dutela». |
2023-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/228403/esku-eskura-du-ametsa.htm | Kirola | Esku-eskura du ametsa | Realak Almeriari irabazi dio Anoetan, eta Txapeldunen Ligarako sailkatuko da bihar Vila-realek ez badio irabazten etxean Cadizi. Kubok sartu du partidako gol bakarra, lehen zatiaren hondarrean | Esku-eskura du ametsa. Realak Almeriari irabazi dio Anoetan, eta Txapeldunen Ligarako sailkatuko da bihar Vila-realek ez badio irabazten etxean Cadizi. Kubok sartu du partidako gol bakarra, lehen zatiaren hondarrean | Realak esku-eskura du Txapeldunen Liga. Txuri-urdinek gol baten aldeaz menderatu dute Almeria, eta hiru puntuak eskuratuta, estu hartu dute Vila-real. Herrialde Katalanetako taldeak bederatzi puntu ditu jokoan, eta donostiarrek zortzi ateratzen dizkiote. Hortaz, bihar etxean Cadizi irabazi beharrean da. Bestela, Reala matematikoki sailkatuko da izarren txapelketarako hamar urte geroago. Lehen bristadak ikusi ditu jada.
Markagailuak bestelakorik adierazi arren, Reala eroso gailendu zaio Almeriari Anoetan. Imanol Alguacilen taldeak bigarren zatian ondu du garaipena, bi taldeak xume aritu baitira lehendabiziko zatian. Ia ailegatu ere ez dira egin aurkariaren areara, eta arrisku gutxi sortu dute. Etxekoek talde ahaltsua zelairatu dute. Bi izan dira berritasunik deigarrienak; Jon Pachecok zigortutako Igor Zubeldia ordezkatu du, eta Carlos Fernandezek Alexander Sorlothen tokia hartu du.
Sasoian zehar gehien erabili duen marrazkia berreskuratu du Realak, zelai erdian, David Silva hasieratik arituta. Imanol Alguacil teknikariak bezperan adierazi zuen espainiarrarekin «arriskatzeko» garaia zela, eta hori egin du. Ordea, Silvak aldaketa eskatu du 18. minutuan, arazo fisikoak tarteko. Brais Mendez zelairatu da haren ordez.
Hasierako asmoak aldatuta, hurrengo minutuetan egokitzen saiatu da talde txuri-urdina, baina Almeriak opari handi samarra egin dio berandu baino lehen. Luis Suarezek sarrera gogorra egin dio Robin Le Normandi, 34. minutuan, eta epaileak kalera bidali du, jokaldia VARean berrikusi ondoren.
Realari ate bat zabaldu zaio parez pare, eta baliatu egin du hurrengo minutuetan. Jokalari kopuruan gailenduta, aurkariaren arean zirrikituak aurkitu ditu. Carlos Fernandezek aukera argia izan du 42. minutuan. Mikel Merinok area txikian berreskuratu du baloia, eta aurrelariak zailena egin du: atea parean handi-handi zuela, kanpora bota du baloia.
Kubok piztu du sua Take Kubok, ordea, ez du hutsik egin hiru minutu geroago. Japoniarrak gol ikusgarria sartu du atsedenaldiaren aurreko azken jokaldian. Reala estutzen ari zela, area ertzean baloia jaso, eta jaurtiketa bikain batekin gol geldiezina egin du. Unerik onenean aurreratu du bere taldea.
Kubok agerian utzi du bere gaitasun teknikoa, beste behin. Garai onean dago, eta Realak eskertu egiten du hori. Hain justu ere, hark piztu du sua atsedenalditik bueltan. Protagonista izan da txuri-urdinen lehen erasoko jokaldian, baina Mikel Oiartzabalekin egindako jokaldia ezerezean geratu da.
Dena den, bigarren zatiari hobeto ekin dio Realak. Jokoan nagusitasun handiagoz aritu da, Kuboren hegaletik batez ere. Hark izan du hurrengo aukerarik argiena. Braisekin bat-bikoa egin, eta gutxigatik kanpora bota du baloi gurutzatua, zutoinaren albotik. 61. minutuan izan da hori.
Reala gailendu egin da jokoan partidak aurrera egin ahala, eta geroz eta arrisku gehiago sortu du. Baina azken metroetan bizitasuna falta izan zaio. Haatik, Almeriak ez ditu txuri-urdinak estutu, jokaldi solteren batean salbu.
Ander Barrenetxea eta Sorloth saiatu dira azken minutuetan, patxadaren gola egiteko, baina haien saialdiak ez dira balekoak izan. Almeriak falta jaurtiketa batean estutu du, baina ez askorik. Azkenerako, Realak aurrez egindako gola baliatu du laugarren postuan sendotzeko, bi jardunaldiren faltan.
Epaileak amaiera adierazi orduko festa lehertu da Anoetan. Ez alferrik: Reala bihar bertan sailka daiteke Txapeldunen Ligarako, hamar urteren ondoren. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228433/asier-illarramendik-ez-du-realean-jarraituko.htm | Kirola | Asier Illarramendik ez du Realean jarraituko | Txuri-urdinen kapitainari ekainean amaituko zaio kontratua, eta ez du berrituko. Futbolean jokatzen jarraitu nahi du. Malko artean egin du agerraldia hedabideen aurrean, euskaraz. | Asier Illarramendik ez du Realean jarraituko. Txuri-urdinen kapitainari ekainean amaituko zaio kontratua, eta ez du berrituko. Futbolean jokatzen jarraitu nahi du. Malko artean egin du agerraldia hedabideen aurrean, euskaraz. | Asier Illarramendik ez du Realarekin daukan kontratua berrituko. Hala iragarri du txuri-urdinen kapitainak sare sozialetan zabaldutako gutun batean. Ekainaren 30ean amaituko zaio kontratua 33 urteko jokalariari, eta Anoetako estadioan Jokin Aperribai presidentearekin batera emandako prentsaurrekoan eman ditu bere erabakiaren arrazoiak. «Erabaki zaila» izan dela nabarmendu du kapitainak, Reala bere «etxea» dela sentitzen baitu. Hala ere, «lasai» joango dela azpimarratu nahi izan du. Familia, lagunak, taldekideak eta klubeko langileak izan ditu gogoan agurrean. Malkoei ezin eutsita, behin baino gehiagotan gelditu behar izan du hizketaldia.
Mutrikukoa (Gipuzkoa) 11 urterekin iritsi zen Realera, eta kategoria guztietatik igaro ostean heldu zen lehen taldera. Martin Lasarterekin egin zuen debuta 2010ean, eta 2012-2013ko denboraldia amaitzean Real Madrilek fitxatu zuen. 40 milioi euro inguru ordaindu zituen Espainiako taldeak. Espainiako Kopa bat eta Txapeldunen Liga bat irabazi zituen han, eta, bi urteren ostean, Realera itzuli zen, donostiarrek 18 milioi euro ordaindu ostean.
Guztira, 251 partida jokatu ditu elastiko txuri-urdinarekin, eta Espainiako Kopa irabaztea lortu zuen 2020an. Ez zuen partida hura jokatu, bezperan min hartu zuelako, baina berak altxatu zuen garaikurra Sevillako La Cartuja estadioan. Realaren egungo taldetik Mutrikukoa da txuri-urdinekin Bigarren Mailan jokatu zuen jokalari bakarra. 2009-2010eko denboraldiko azken neurketan egin zuen debuta, Elxen aurka —4-1 galdu zuen Realak, baina ziurtatua zuen lehen postua—. Xabi Prietoren lekukoa hartu zuen aldagelan, eta, klubak hala erabakita, Illarramendik jantzi zuen kapitainaren besokoa. «Ohorea izan da niretzat. Xabi Prietori eta Mikel Aranbururi ikasitakoa egiten ahalegindu naiz. Orain Mikelek (Oiartzabal) hartuko du, eta argi daukat esku honetan uzten dudala», adierazi du.
Jokin Aperribai presidenteak prentsaurrekoan adierazi du «Gabonetan» hartutako erabakia izan dela, baina Illarramendik berak eskatu ziola «inori ez esateko». «Asier Illarramendi kapitain izateko aukeratzea erabaki ezin hobea izan zen. Eskerrak eman nahi dizkizut Realari emandako guztiagatik», adierazi dio presidenteak ondoan zeukan Illarramendiri. Azken urteetan nahi baino gutxiago jokatu du kapitainak, hainbat lesioren ondorioz, baina aurten ondo aritu da jokatu dituen partidetan. Sasoiaren «lehen erdian» izandako «protagonismo urriak» erabakia hartzeko arrazoietako bat izan dela nabarmendu du kapitainak, eta, bigarren erdian gehiago jokatu duen arren, ez du erabakia aldatu nahi izan: «Onena hau dela uste dut. Bai Realarentzat, eta bai niretzat. Duela urte batzuk nirekin egin zuten bezala, orain datozenei tokia egin behar diet». Imanol Alguacil entrenatzaileari iragan igandean eman zion erabakiaren berri, Camp Noun Bartzelonari irabazi ostean. «Imanoli esan nahi nion, eta harekin hitz egin. Realarekin historia egiten ari da, eta bera da talde honentzako prestatzailerik egokiena».
Bere etorkizunari dagokionez, Illarramendik argi utzi du futbolean jokatzen jarraitzea gustatuko litzaiokeela: «Oraindik baditut gogoa eta ilusioa, eta fisikoko oso ondo nago. Ez dakit zer pasako den datozen hilabeteetan; uda arraroa izango da, orain arte bizi gabekoa», azaldu du. Nora joan daitekeen galdetuta, esan du «ateak zabalik dituela»: «Badakit zer bizitzea tokatuko zaidan; prest nago etorriko denerako».
Duela hamar urte, Realarekin Txapeldunen Liga jokatu gabe geratu zen —Real Madrilera joan zelako—, eta litekeena da oraingoan ere gauza bera gertatzea; txuri-urdinek gertu dute sari hori. «Txapeldunen liga Realarekin jokatzea gustatuko litzaidake, baina orain norbere buruari begiratzeko garaia dela uste dut», nabarmendu du Illarramendik. Prentsaurrekoa amaitu ostean, Anoetako berdegunera joan da, eta bertan airatu egin dute taldekideek. Hainbat argazki atera dituzte ondoren, klubeko jokalariekin eta langileekin batera. Horretarako, 2020an eskuratutako Espainiako Kopa atera dute. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228434/gipuzkoan-laquobake-sozialaraquo-lortu-dela-nabarmendu-du-adegik.htm | Ekonomia | Gipuzkoan «bake soziala» lortu dela nabarmendu du Adegik | Urtarrilean baino baikorrago daude lurraldeko enpresak. Aurten 3.000 eta 4.000 enplegu artean sor daitezkeela kalkulatu du patronalak. | Gipuzkoan «bake soziala» lortu dela nabarmendu du Adegik. Urtarrilean baino baikorrago daude lurraldeko enpresak. Aurten 3.000 eta 4.000 enplegu artean sor daitezkeela kalkulatu du patronalak. | Negoziazio kolektiboan azken hilabeteetan izan den aurrerakadarekin pozik agertu da Adegi. Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak gogorarazi du azken urtean lurraldeko lan hitzarmen nagusiak adostu dituztela, eta sindikatu guztiek «batera edo bestera» parte hartu dutela akordioetan.
Aurten indarrean sartu diren sei lan hitzarmenetatik —arte grafikoak, gozotegiak, ehungintza, ostalaritza, elikagaien industria eta merkataritza, eta metalgintza—, lau sinatu ditu ELAk, hiruna LABek eta CCOOk, eta bost UGTk.
Ixteko geratzen diren hitzarmenen artean eraikinen garbitzaileena dago, 5.000 langile inguru dituena. Sindikatuen eskaera nagusietako bat da beren soldatak kaleko garbitzaileekin parekatzea; sektore feminizatua da barruko garbitzaileena, eta gizonak dira nagusi, berriz, kaleko lanetan. Langileak greban dira aste honetan, patronalari presio egiteko.
Itun horiek «ahalbidetzen duten bake soziala» goretsi du Adegik. «Bertako enpresei eta langileei egiten diegun ekarpenik onena eta handiena dela uste dugu. Konfiantza eta egonkortasun mezua da», ziurtatu du Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak, Donostian egindako agerraldian.
Negoziazio kolektiboa libratu izana sindikatuen jarrera aldaketa baten ondorio izan ote den galdetuta, Aierzak ziurtatu du «alde guztiek beren onena» jarri dutela, eta jarrera horren «balioa» nabarmendu du. Sindikatuek, eta batez ere ELAk eta LABek, aldarrikatzen duten konfrontazioaren harira, Adegik ziurtatu du metalgintzan atzo sinatutako lan hitzarmenak erakusten duela «akordioaren kultura positiboa eta onuragarria» dela, «elkarrizketan eta konfiantzan oinarritutako negozioaren ondorioa».
Metalgintzaren itunaren garrantzia gogorarazi du Aierzak, langile gehien eragiten duen hitzarmena delako —30.000tik gora— eta beste batzuetarako erreferentzia delako. Adostasuna «gatazkarik gabe» lortu izana goretsi du, «konfiantza eta egonkortasuna» sortzen duelako. Sindikatuen aldetik, bakarrik ELAk (ordezkaritzaren %47,8) eta UGTk (%4,3) izenpetu dute; motz geratu dela esan dute, berriz, LABek (%35,8) eta CCOOk (%12,2).
Enpresak, nahiko baikor
Adegik bihar egingo du bere urteroko batzarra, Donostian, eta, ohi duen moduan, haren bezperan aurkeztu du Gipuzkoako enpresen artean egindako inkestaren emaitza. Horretan ikusten denez, lurraldeko enpresak nahiko baikor daude egoera ekonomikoaren inguruan. Enpresen konfiantza apur bat suspertu da, urtarrileko inkestan jasotakoarekin alderatuta: %39,3k ikusten dute suspertzea (%34,2, urtarrilean), %47k egoera normala (%51,6), eta %13,7k ikusten dute atzeraldia beren merkatuan (%14,2).
Enpresen batez besteko fakturazioa %1,7 handitu da, eta eskaerak, berriz, %2,7. Industrian eta zerbitzuetan dago egoerarik onena, eraikuntzan eskaerak gelditu egin baitira.
Enpleguari dagokionez, perspektibak ez dira txarrak. Enpresen %24,7k uste dute enplegua handituko dutela (%15,2 ziren urtarrilean), %68,4k eutsi egingo diotela (%67,5), eta %7k baizik ez dituzte langile gutxiago espero (%17,3). Enpleguaren «erresilientzia handia» nabarmendu du Adegik, eta, horrenbestez, iragarri du aurten 3.000 eta 4.000 enplegu artean sor daitezkeela Gipuzkoan. «Praktikoki, sektore guztietan», zehaztu du Patxi Sasigain Adegiko Lehiakortasun eta Berrikuntza arduradunak.
Finantzaketa, kezka berria
Enpresen kezken artean, lehengaien hornidura eta prezioak daude oraindik lehen postuan, baina apaltzen ari da: duela urtebete %80 zeuden kezkatuta kontu horrengatik, eta aurten %52,1 dira. Antzeko kopuruan jarraitzen dute, berriz, lan kostu handiek (%47,9), langile kualifikatuak aurkitzeko zailtasunak (%37,2) eta salmenten errentagarritasun apalak (%29).
Azken inkestarekin alderatuta, finantzaketarena izan da gorakada handiena izan duen atala. Duela urtebete, ia-ia inork ez zuen kezken artean aipatu bankuen aldetik finantzaketa lortzeko zailtasuna eta interes tasen zama, baina jada %17,2 izan dira aurten. Aierzak aitortu du kopurua ez dela «berez hain handia», baina onartu du «moteltze apur bat» ekarri diola enpresen jarduerari. «Hori zen EBZren asmoa. Espero dugu interes tasen igoera motelagoa izatea, eta aurki goia jotzea».
Egoera makroekonomikoa «zalantzazkoa» denez, «eta beharrezkoa den zuhurtasunez», Adegik iragarri du aurten Gipuzkoako barne produktu gordina %2 inguru igoko dela, «urte hasieran egin genuen aurreikuspenaren maila gorena». |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228435/euskal-eskola-publikoaren-jaiak-hiru-gune-izanen-ditu.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaren Jaiak hiru gune izanen ditu | Ekainaren 4an eginen dute, Mungian, eta 30. aldia izanen da. 'Jagon eskola publikoa' leloa hautatu dute. | Euskal Eskola Publikoaren Jaiak hiru gune izanen ditu. Ekainaren 4an eginen dute, Mungian, eta 30. aldia izanen da. 'Jagon eskola publikoa' leloa hautatu dute. | Hiru gunetan banatuko da datorren ekainaren 4an Mungian (Bizkaia) eginen den Euskal Eskola Publikoaren Jaia. 30. aldia izanen da aurtengoa, eta Jagon eskola publikoa lelopean eginen dute. Mungialdeko ikastetxe publikoek antolatu duten heinean, eremu horretan erabiltzen duten jagon hitza erabili dute: zaindu eta babestu adierazten du aditz horrek.
Ikusi gehiago: Euskal Eskola Publikoaren Jaia Mungian egingo dute, ekainaren 4an
Gaur aurkeztu dute egitaraua, Mungiako Legarda eskolan. Bertan izan dira Bakioko Urkitza eskolako bi ikasle, Mungiako institutuko bertze bi, Egoitz Regil Legarda HLHI eta Mungiako institutuko gurasoa, eta Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzailea.
Lehenbiziko gunea ikastetxe publikoa izanen da, zeina lau azpigunetan banatuta egonen den. Bertan izanen dira umeentzako zenbait jarduera –Pirritx, Porrotx eta Marimotots, Goazen eta puzgarriak–; nerabeentzako jarduerak –grafiti tailerra, txalaparta tailerra eta fun rider-ak–; kontzertuak –Kilimak, STR eta Oxabi–; eta kirol jarduerak –kirol egokitua eta Athletic gunea–. Matxin plaza izanen da bigarren gunea, eta bertan umeentzako jarduera batzuk egonen dira –Gora bihotzak! antzerki musikala, perkusio tailerra eta euskal mitologiari buruzko jolasak–; baita adin guztientzako jarduerak ere –Mungiako memoria historikoa ezagutzeko ibilbidea, bertsoak, euskal dantzak eta folk musika–. Torrebilla parkea da azkeneko gunea, eta han kokatuko dituzte umeentzako antzerkia, jolas kooperatiboak eta puzgarriak.
Horrez gain, kaleetan barrena ekintza ibiltariak ere egonen dira: Ondalan erraldoiak, batukada feminista, Eskola Publikoa kantari eta artisauen erakusketak. Egun bat lehenago ere kontzertuak izanen dituzte: TOC eta Trikizio.
Abestia
Jaiko abestia maiatzean zabaldu zuten, eta STR taldeak egin du. Jagon du izena kantuak, eta, taldeak aurkezpenean azaldu zuenez, eskolan eta eskolatik harago sortzen diren harremanak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu nahi izan diote.
Logo bat ere badute, eta antolatzaileek adierazi zuten «Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familia, ikasle, irakasle eta hezkuntza komunitatea irudikatu nahi izan» dutela, «diseinu garbi, alai eta koloretsu baten bidez». |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228436/abortuak-sare-publikoan-egiteko-neurriak-hartzeko-eskatu-die-monterok-erkidegoei.htm | Gizartea | Abortuak sare publikoan egiteko neurriak hartzeko eskatu die Monterok erkidegoei | Espainiako Berdintasun Ministerioak gutun bidez gogoratu die kontzientzia eragozleak ez diren profesionalak izan behar dituztela, eta premiazkoa bada, jende gehiago kontratatu. | Abortuak sare publikoan egiteko neurriak hartzeko eskatu die Monterok erkidegoei. Espainiako Berdintasun Ministerioak gutun bidez gogoratu die kontzientzia eragozleak ez diren profesionalak izan behar dituztela, eta premiazkoa bada, jende gehiago kontratatu. | Abortuaren lege erreformarekin otsailean onartutako neurriak «premiaz» gauzatzeko eskatu die Espainiako Berdintasun Ministerioak autonomia erkidegoei. Haurdunaldia osasun sare publikoan eteteko aukera bermatu behar dela dio arauak, eta emakumeen etxetik ahalik eta hurbilen. Osasun langileen kontzientzia eragozpena erabili izan da argudio gisa halakorik ez bideratzeko; beraz, Irene Montero ministroak erkidegoei gogorarazi die kontzientzia eragozleak ez diren profesionalak izan behar dituztela, eta premiazkoa bada, kontratazio gehiago egin behar dituztela, abortatzea erabakitzen duten andreek euren eskubidea gauzatu ahal izan dezaten.
Sexu eta Ugalketa Eskubideen eta Haurdunaldia Borondatez Eteteko Lege Organikoa 2010ean onartu zen; ordutik, hamalaugarren astera arte libreki aborta dezakete emakumeek Hego Euskal Herrian. Otsailean Espainiako Gorteek onartutako erreformaren ondoren, gainera, hiru eguneko «gogoetarik» ez dute egin behar andreek, eta 16 eta 17 urteko neskek gurasoen baimenik gabe aborta dezakete.
2010eko legeak jada osasun sistema publikoak finantzatutako prestazioetan sartu zuen abortua, baina praktikan, klinika pribatuek egiten dituzte, finantzaketa publikoa izan arren. Espainiako Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 2021. urtean 4.591 abortu egin zituzten Hego Euskal Herrian; %90, zentro pribatuetan: 4.123. Horrek beste arazo bat ekarri du, gainera: talde ultrakatolikoak kliniken aurrean bildu izan dira, otoitz egiteko eta bertara zihoazen emakumeei jazartzeko. Halakoak debekatu egin zituen lege erreformak.
Ministroak nabarmendu duenez, legea «argia» da sare publikoan abortatzeari dagokionez, eta kontzientzia eragozleen erregistroak sortzea planteatzen du, nahiz eta erkidego guztiek ez duten halakorik egin. Zehazki, arauak dio «erabaki indibiduala» dela abortuak egiteari uko egitea kontzientzia arrazoiengatik, eta «aurrez eta idatziz» adierazi behar dela, ezin baitio kalte egin emakumeen askatasunari: era berean, kontzientzia eragozleek ezingo dute batzorde klinikoetan parte hartu. Legeak dio, gainera, haurdunaldiak eten ahal izateko profesional nahikoak badaudela bermatzeko moduan antolatu behar direla zerbitzu publikoak. Hori guztia aztertzeko eta kudeatzeko, protokolo bat eratzea ere ezarri zuen otsaileko erreformak. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228437/bi-enpresari-atxilotu-dituzte-bilbon-bost-langile-esplotatzeagatik.htm | Ekonomia | Bi enpresari atxilotu dituzte Bilbon, bost langile esplotatzeagatik | Hilean 200 euro irabazten zituzten asteko egun guztietan bederatzi ordu lan egiteagatik, arropa josteko lantegi batean. Espainiako Poliziak egin du operazioa. | Bi enpresari atxilotu dituzte Bilbon, bost langile esplotatzeagatik. Hilean 200 euro irabazten zituzten asteko egun guztietan bederatzi ordu lan egiteagatik, arropa josteko lantegi batean. Espainiako Poliziak egin du operazioa. | Espainiako Poliziak bi enpresari atxilotu ditu Bilbon, arropa josteko lantegi batean jarduten zuten bost langile esplotatzeagatik. Langileek ez zuten ez bizileku baimenik, ezta lan baimenik ere, eta asteko zazpi egunetan egiten zuten lan, 07:00etatik 16:00etara, hilean 200 euroren truke. Espainiako Poliziaren Atzerri eta Muga Brigadak egin du operazioa, Bizkaiko Lan Ikuskaritzarekin batera.
Bilboko Ametzola auzoan dago arropa lantegia, eta, Poliziak ikuskapena egitean, sei langile aurkitu dituzte, horietako bost egoera irregularrean. Langileek beraiek adierazi diote Poliziari zeintzuk diren beren lan baldintzak. Langileen eskubideen aurkako delitu penalez gain, esplotatutako langile bakoitzeko 13.000 euroko zigorra ordainduko dute, delituak demostratzen badira: 10.000 euro baimenik gabeko langileak izateagatik, eta 3.000 euro Gizarte Segurantzari iruzur egiteagatik.
Langileen arabera, baldintza horietan lan egiten jarraitzeko mehatxu egiten zieten enpresariek, esanez Poliziari abisua emango zietela eta herrialdetik botako zituztela. Horrez gain, atea barrutik ixten zuten, ikuskapenak saihesteko. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228438/karim-tabu-ekintzailea-atxilotu-dute-aljerren.htm | Mundua | Karim Tabu ekintzailea atxilotu dute Aljerren | Kaleko jantzita zihoazen pertsona batzuek eraman dute. | Karim Tabu ekintzailea atxilotu dute Aljerren. Kaleko jantzita zihoazen pertsona batzuek eraman dute. | Aljeriako Atxilotuen Askapenerako Batzordeak jakinarazi duenez, Karim Tabu ekintzailea atxilotu dute Aljerren. Zehaztu du atxilo eraman dutenek ez zutela polizia jantzirik eta ez dutela beren burua identifikatu. Tabuk berak eman du bere atxiloketaren berri, dei batean, baina ezin izan die senideei zehaztu nork atxilotu duen. «Atxilotuta dago, eta ez dakigu noiz eramango duten epaitegira», salatu du ohar batean erakunde horrek.
Batasun Demokratiko eta Soziala alderdiko burua da Tabu, eta Hirak mugimendu erreformistako kide. Ez da atxilotu duten lehen aldia. 2019an atxilotu zuten lehen aldiz, «armadaren moralaren aurkako erasoa» egitea eta «matxinada bultzatzea» egotzita, sare sozialetan manifestazio baterako deia egiteagatik, baina 2020an baldintzapean aske utzi zuten. 2021ean, ordea, berriro atxilotu zuten, legebiltzarrerako hauteskundeen atarian, eta iaz berriro, sare sozialetan Aljeriako Gobernua kritikatzeagatik. Hainbat protestatan hartu du parte Tabuk, guztietan Aljerian neurri demokratikoak eskatuz.
Protestak 2019an hasi ziren, Abdelaziz Buteflika presidentearen aurka, hark bosgarren agintaldi baterako aurkezteko asmoa iragarri ondoren. Hark dimisioa eman ondoren, ordea, Abdelmajid Tebbuneren agintaldian ere jarraitu egin dute. Baita oposizioko kideen, ekintzaileen eta kazetarien kontrako jazarpenak ere. Jazarpen horiengatik, nazioarteko hainbat erakundek Aljeriako Gobernuaren jarduna kritikatu dute. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228439/ueuko-udako-ikastaroetan-hamazazpi-jardunaldi-egonen-dira.htm | Gizartea | UEUko Udako Ikastaroetan hamazazpi jardunaldi egonen dira | Ekainaren 12tik uztailaren 12ra bitarte izanen dira ikastaroak, Euskal Herriko txoko anitzetan. Matrikulazio epea zabalik dago. | UEUko Udako Ikastaroetan hamazazpi jardunaldi egonen dira. Ekainaren 12tik uztailaren 12ra bitarte izanen dira ikastaroak, Euskal Herriko txoko anitzetan. Matrikulazio epea zabalik dago. | 51. Udako Ikastaroak aurkeztu ditu UEUk gaur, Iruñean. Orotara, hamazazpi jardunaldi eta topaketa egonen dira, «euskal gizartearentzat garrantzitsuak diren gaien inguruan hausnartzeko helburuarekin». Ekitaldi horiek guztiak «arnasgune akademiko eta euskaldunen topagune» direla adierazi dute arduradunek. Aurkezpena Iruñeko Katakraken egin dute, eta han izan dira Aitor Bengoetxea UEUko zuzendaria eta Irati Iziar UEUko Uda Ikastaroen arduraduna.
Ekainaren 12tik uztailaren 12ra bitarte izanen dira ikastaroak, Euskal Herriko txoko anitzetan: Eibar, Baiona, Iruñea, Gasteiz, Bilbo, Errenteria, Tolosa eta Usurbil. Hamar euro balioko dute ikastaroetako matrikulek, eta jada zabalik dago izena emateko epea.
Bengoetxeak erran du Udako Ikastaroek hasiera-hasieratik erakutsi zutela «euskara unibertsitatean ere» erabiltzen ahal zela: «Hasieran hitzaldi irekiak ziren, ondoren jakintza alor espezifikoak, barnetegi moduan Larragoako garaian, laburragoak eta aditu eta profesionalei begirakoak azken urteetan, eta, iazko urteurrenaren hariari jarraikiz, hausnarketa eta gogoetarako gune dira orain». Hala, zehaztu du hori dela UEUren zereginetako bat: «Euskal Herriarentzat garrantzitsuak diren gai eta eztabaidetarako gune akademiko euskaldun bat eskaintzea».
Testuinguru horretan, Iziarrek azaldu du iaz «gizartearentzat estrategikoak» ziren gaiak landu zituztela, eta aurten «bide horri eutsi, formakuntza esparrua gainditu eta Udako Ikastaroak gogoeta gune moduan finkatzea» erabaki dutela. Jardunaldiak hainbat eragilerekin batera antolatu dituztela azaldu du, hala nola Kontseiluarekin eta Badalabekin. «Jende multzo zabalak izena eman dezake: alorreko profesionalak eta adituak, gaian interesa duenak eta azken finean, euskaldun guztiek». |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228440/elkarri-lotutako-errealitateak.htm | Kultura | Elkarri lotutako errealitateak | Edurne Azkarate eta Itziar Ituño sorkuntzaz eta feminismoaz aritu dira hizketan ‘Urdin elektrikoa’ solasaldian. 'Pikara Magazine'-k eta Bira kulturguneak elkarlanean antolatu dute, eta June Fernandez kazetaria aritu da gidari. | Elkarri lotutako errealitateak. Edurne Azkarate eta Itziar Ituño sorkuntzaz eta feminismoaz aritu dira hizketan ‘Urdin elektrikoa’ solasaldian. 'Pikara Magazine'-k eta Bira kulturguneak elkarlanean antolatu dute, eta June Fernandez kazetaria aritu da gidari. | Bilboko Bira kulturguneko bozgorailuetan Irati filmeko soinu banda entzuten dela igo dira oholtza gainera Itziar Ituño eta Edurne Azkarate. Bi aktoreek Paul Urkijoren pelikula horretan ezagutu zuten elkar, eta, orduko eztanda pixka bat baretu dela aprobetxatuz, berriro ere elkartu dira orain Urdin elektrikoa solasaldian. «Egin dezakegu elkarrizketa osoa musika honekin?», esan du June Fernandez kazetari eta saioaren gidariak. «Ederra da, bai», erantzun dio Ituñok. Musika eten, eta abiatu da solasaldia. Ordu eta laurden inguruko saioa osatu zuten atzo iluntzean, eta publikoa gustura egon zen bien arteko bizipenak entzuten. Pikara Magazine-k eta Bira kulturguneak elkarlanean antolatzen dute Urdin elektrikoa proiektua. Feminismoa da saio guztien ardatza, eta sortzaile andanak parte hartu dute.
Bien arteko elkarrizketari hasiera emateko, bi aktoreak aurkeztu ditu Fernandezek. Ituño izan da lehenengoa. Aktorea Goenkale eta La casa de papel telesailetan aritu zen, besteak beste, eta horietako bakoitzean interpretatu izan dituen rol feministen inguruan galdegin dio kazetariak. Honela erantzun dio: «Emakume naizen heinean, eta feminista naizen heinean, halako gaiak nigana datozenean ez dut zalantzarik izaten. Niretzako interesgarriak diren istorioak kontatzea da nire helburua, eta horretan nabil. Telesail txiki batek niretzat asko esan dezake. Garrantzia dauka non inplikatu».
Azkarate betidanik ibili izan da antzerkigintzan, eta Irati izan da egin duen lehen filma: «Egia esan, badut lana eta gustatzen zait gauza txikietan aritzea. Zinemari dagokionez, behatz potoloarekin ukitu izanaren sentsazioa daukat. Asko ikasi dut, baina oso mundu hauskorra da, eta ez dakit hemendik aurrera zer gertatuko den. Simulakro bat bezalakoa izan da, eta oraindik ez dut ikusi nola tratatuko nauen». Ituñok ere sentsazio bera izan zuen Loreak filma amaitutakoan: «Filmak sekulako boom-a izan zuen, baina eztanda amaitu, eta langabezian igaro nuen hurrengo urtea. Norberak berrasmatu behar izaten du. Nire kasuan, ipuin kontalari aritu nintzen eskolaz eskola».
Ikusgaitasuna ere izan dute hizpide bi aktoreek. «Nik orain irudipena dut leku guztietan nagoela, baina gero Itziar ikusten dut, eta lasaitzen naiz», Azkaratek. Barre egin du publikoak, baina serio jarraitu du gero: «Indartsu egon behar duzu hemen egoteko».
Emakumeen artean borrokatu baino gehiago autoritatea partekatu behar dela esan zuen saioetako batean Ines Osinagak, eta, hain zuzen, horri heldu diote hurrengo galderan: batak bestearen aurkezpena egin behar izan du. Ituño hasi da: «Edurne da neska bat ahots fina duena, baina oso indartsua». Irati-ren filmaketan egun gutxitan aritu ziren elkarrekin, baina, denbora laburrean lortu zuten konexioa nabarmendu du aktoreak. Mariren pertsonaia interpretatu zuen Ituñok, eta Irati izan zen Azkarate. «Performancea egingo dugu», esan du Azkaratek. Eserlekutik altxa, eta Ituñoren oinetan eseri da, Ituñok ilea orrazten dion bitartean. Azkarateren txanda izan da gero: «Borroka txikien eta kolektibo zaurgarrien defendatzailea eta maitalea da Itziar. Maitasunetik, sentimendutik eta egiatik lan egitea gustatzen zaio».
Filmeko pertsonaia bakoitzaren lanketa ere aztertu nahi izan dute. «Ni, lehenengo eta behin, crossfit-era apuntatu nintzen», esan du Azkaratek. Barre egin du publikoak, eta segidan eman du azalpena: «Beharra nuen gorputzera eta psikologiara ekartzeko filmaketa prozesuak ekarriko zuena». Gerora, pertsonaia lurrera ekartzea izan da haren helburu nagusia: «Pentsatzen nuen pertsonaiari gehiegi ematen banion suntsitu egin nezakeela. Irati pertsonaia zen, baina izaki bat zen; beraz, pertsonen aldaerak ekartzen ahalegindu nintzen. Euskara mota horrek ere asko lagundu ninduen pertsonaia prestatzen». Ituñoren hitzetan, «opari bat» izan zen Mariren pertsonaia interpretatzea, baina nondik hasi?: «Pila bat landu nuen testua, baina ez dakizu ondo nola interpretatu. Ez daukazu jantzirik, eta halako gauzek laguntzen dute pertsonaia osatzen. Pertsonaian sartu nintzela konturatu nintzen gorputz osoa hennaz tatuatu zidatenean: jainkosa bat nintzen! Gerora, kobazulora sartu nintzenean, arropek… lagundu zidaten pertsonaian barneratzen». «Itziar Mari da. Ez da pertsonaiatik irten», gaineratu du, barrez, Azkaratek.
Filma ikuspegi feminista batetik landu dutela uste du Azkaratek: «Alde horretatik kontuz ibiltzen ginen; harreman horizontal bat eraiki nahi izan genuen: nola elkar lagundu, baina pasatu gabe. Paulek une oro onartzen zituen gure berrikusketak».
Halaber, filmean erabilitako euskarak ere eman zuen zeresana. Euskararen harira, gainera, polemika piztu zen duela hilabete batzuk Azkaraterekin. «Benetan elkarrizketa hori aipatuko duzula?», esan du aktoreak. Hala Bedi irratian egindako elkarrizketaz ari da. Jendea «bigarren mailako euskaldun» izateaz «nazkatu» egiten dela aipatu zuen bertan, eta adierazpen horrek hautsak harrotu zituen Twitterren. Ituñok ere bizi izan zuen polemikaren erdian egote hori. Euskal presoen eskubideak bermatzearen alde agertu zen aktorea bideo batean, eta, horren harira, La casa de papel telesaila boikotatzeko deia egin zuten: «Ateak itxi egiten zaizkizu; proiektu asko geratzen dira bertan behera bat-batean; baina, trukean, maitasun pila bat jaso nuen Euskal Herritik. Gaur egun ere sorgin ehizak egunero gertatzen dira, eta krudela da. Halako boikot potente baten ostean, ukituta geratzen zara, baina haiek nahi dutena egiten baduzu, ez zoaz aurrera». Txalo zaparrada izugarria jo dio publikoak Ituñori: «Emozionatu egingo naiz».
Euskal filmen politika ere izan dute hizpide. «Hau meloia», bota du Ituñok: «Nik uste dut euskara indartzeko beharra badugula. Gaztelaniaz eginez gero, badakizu lan gehiago egingo duzula, gehiago kontratatuko zaituztela… Halako gauzak mingarriak dira niretzat, euskararen militantea naizelako». Azkaratek ere bat egin du Ituñorekin: «Errealitate bat hainbat hizkuntzatan islatuko baduzu ondo. Paul, egia esan, oso burugogorra da, eta erabaki zuen Irati euskaraz egitea, baina tentazio asko iritsi zitzaizkion. Posizionatzen den jendea behar da».
Antzerkigintza
Solasaldiaren amaieran, antzerkigintza arnasgune bat ote den galdetu die Fernandezek bi aktoreei. Ituñok «sekulako lana» dela nabarmendu du: «Ezberdina da: zuzenean da, behin gertatzen da, eta magia hori dauka, baina, era berean, era prekarioan bizitzera kondenatzen zaitu». Azkarateren kasuan, «leku aske bat» da antzerkia: «Zinema munduan edo ikus-entzunezkoetan ez dudan ahalmena ematen dit antzerkiak: neure buruaren zuzendari izateko aukera. Beste leku batzuetan ez dut eskumenik edo ahalmenik; hortaz, antzerkia leku aske bat da niretzat. Prekarioa izango da, eta lan gehiago eskatuko dit, baina garrantzitsua da niretzat leku hori mantentzea».
Solasaldia borobiltzeko, Itziar Ituñok Joseba Sarrionandiaren Kiromantzidxa olerkia irakurri du ahots goran. Txalo eta txistu artean, pozik irten da publikoa Bira kulturgunetik. «Amaitu da sufrikarioa», esanez borobildu du saioa Fernandezek. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228441/berritzeguneetan-lanean-hasteko-proban-aldaketa-bat-egin-du-jaurlaritzak-ahal-bada-egingo-da-euskaraz.htm | Gizartea | Berritzeguneetan lanean hasteko proban aldaketa bat egin du Jaurlaritzak; «ahal bada» egingo da euskaraz | Izangaiek eskatutako lanpostuko gaitasun «espezifiko eta teknikoei» buruz egin behar izaten duten defentsa euskaraz egiteko derrigortasuna kendu du Hezkuntza Sailak; administrazioak esan du motibo «juridikoak» daudela aldaketaren atzean. | Berritzeguneetan lanean hasteko proban aldaketa bat egin du Jaurlaritzak; «ahal bada» egingo da euskaraz. Izangaiek eskatutako lanpostuko gaitasun «espezifiko eta teknikoei» buruz egin behar izaten duten defentsa euskaraz egiteko derrigortasuna kendu du Hezkuntza Sailak; administrazioak esan du motibo «juridikoak» daudela aldaketaren atzean. | Bi agiri erkatu behar dira aldea ikusteko: lehengo urtekoa, eta aurtengoa. Iazkoa maiatzaren 22koa da, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Langileak Kudeatzeko zuzendariarena. Aurtengoa ere harena da, apirilaren 27an egindakoa. Biek helburu bera dute: Berritzegune Nagusian «kolaboratzaile» jarduteko hainbat lanpostu betetzeko deialdia egitea hezkuntza sisteman lanean ari diren profesionalen artean: funtzionarioak izan daitezke, edo lan kontratu finkoa dutenak. Iazkoak hautaketa prozesu horretan derrigorrez euskaraz jarduteko eskatzen zuen; aurtengoak, aldiz, ez.
Prestakuntzan eta hezkuntzaren berrikuntzan laguntzeko zentroak dira Berritzeguneak. Zentro nagusi bat dute, Bilbon, eta eskualdeka arta ematen duten zentro txikiagoak daude gero.
Hezkuntza Sailburuordetzak hala eskatuta egindako ebazpena da. Langile guztiek bete behar dute administrazioak hezkuntzarako eskatutako 2. hizkuntza eskakizuna; horretan ez da aldaketarik. Baina apaltze bat dago propio Berritzegunean lanean hasteko egin behar izaten den ahozko aurkezpenaren gaineko hizkuntza eskarian. «Defentsa euskaraz egingo da», jartzen du iazko ebazpenean. Derrigortasun hori kendu egin dute heldu den ikasturterako egin dutenean. Zera jarri dute: «Defentsa ahal bada euskaraz egingo da».
Lanpostuak betetzeko eskatzen zaizkien gainerako eskakizunez harago, ahozko proba hori da hautaketa prozesuan pisurik handiena duena. «Prozesutik kanpo geratuko dira memoriaren defentsari eman dakiokeen puntuazioaren %50 gutxienez lortu ez dutenak». Gutxieneko puntuazioa gainditu baina hautatuak izan ez diren izangaiei propio onartzen zaie lanpostu bakoitzean sortuko den lan poltsa batean sartzeko aukera. Izangaiek eskatutako lanpostuko gaitasun «espezifiko eta teknikoei» buruz egin behar dute memoria.
Aurreragoko ebazpenak aztertuta, ahozko aurkezpenen eskaririk ez da ageri; izangaiek idatziz egin behar zuten memoria. Iaz, batzordeak eratzen hasi ziren memoriaren «ahozko defentsa» baloratzeko. Memoria horrek «berritzailea» izan behar du, besteak beste, eta helburu eta jarduera ildo nagusiak «argi eta garbi» identifikatu.
Hezkuntza Sailak azaldu du motibo «juridikoak» daudela aldaketaren atzean. Argudiatu du behin ja izangaiei hizkuntza eskakizun bat ezarrita, eta hori betetzen dutela ziurtatuta, legez ezin direla derrigortu probak hizkuntza ofizial bakar batean egitera. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228442/desantisek-presidentetzarako-hautagaitza-aurkeztu-du.htm | Mundua | DeSantisek presidentetzarako hautagaitza aurkeztu du | Floridako gobernadorea Trumpen lehiakide nagusia izango da Alderdi Errepublikanoaren primarioetan. Politikari ultraeskuindarra da, eta oso kontserbadorea; gerra kulturala da haren lehentasuna. | DeSantisek presidentetzarako hautagaitza aurkeztu du. Floridako gobernadorea Trumpen lehiakide nagusia izango da Alderdi Errepublikanoaren primarioetan. Politikari ultraeskuindarra da, eta oso kontserbadorea; gerra kulturala da haren lehentasuna. | AEB Ameriketako Estatu Batuetan datorren urtearen amaieran egingo dituzte presidentetzarako hauteskundeak, eta boz horietara begirako lehiarik handiena Alderdi Errepublikanoaren primarioetan espero da. Oraingoan bai baitirudi Donald Trumpek lehiakide sendo bati aurre egin beharko diola errepublikanoen hautagai izateko, 2016ko eta 2020ko hauteskundeetan ez bezala: Ron DeSantis Floridako gobernadoreari. DeSantisek bere hautagaitza aurkeztu du, Elon Musk enpresari eta Teslaren eta Twitterren jabearekin eginiko elkarrizketan. Hain justu, Floridako gobernadoreak sare sozial horretan egin du iragarpena, hainbat akats teknikoren ondoren, eta agerraldia haren eta Trumpen arteko borrokaren abiapuntua bilakatu da.
«Ameriketako Estatu Batuetako presidente izateko lehiatuko naiz, geure berpizte handia gidatzeko», esan du elkarrizketan.
Orain arte, AEBetako presidente ohia egon da Alderdi Errepublikanoaren hautagaitzari buruzko kanpainaurrearen erdigunean. DeSantisen jakinarazpenak, ordea, erabat astinduko ditu primario horiek. Eta hautagaitzaren berri emateko moduak, ezinbestean, agerian utzi du zein izan daitekeen Floridako gobernadorearen kanpainako zutabeetako bat: sare sozialen erabilera.
Twitterreko agerraldiaren ostean, AEBetako hedabideen arabera, DeSantisek elkarrizketa bat eman dio Fox News telebista kateari. Horretan, presidentetza lortuz gero hartuko lituzkeen lehenengo neurriak zehaztu ditu: Mexikorekiko mugan larrialdi egoera deklaratuko luke, esaterako, eta bertan behera utziko lituzke Joe Biden egungo presidentearen energia politika «antiamerikarrak».
Datozen egunetan, kanpainarako funtsak biltzeko ekitaldiak egingo ditu. Horiez gain, datorren asterako mitin bat antolatu du Dunedinen (Florida), errepublikanoen primarioetarako hautagai dela jakinarazten duenetik lehena; eta baliteke hitzordu horretan ematea bere programaren lehen ideien berri.
DeSantis politikari ultraeskuindarra da, eta oso kontserbadorea; are, Alderdi Demokratako zenbait agintarik salatu dutenez, baliteke Trump baino «arriskutsuagoa» izatea. Floridako gobernadore denetik —2019tik— hartu dituen erabakiak ikustea besterik ez dago jakiteko zein den haren lehentasuna: gerra kulturala. Esaterako, bortxatuak izan direnek hori gertatu dela frogatzen duen «dokumentazioa» aurkeztu beharko dute abortatu nahi izanez gero; hori egin ezean, behartu egingo dituzte haurdunaldiarekin jarraitzera. Abortatzeko eskubidea, gainera, haurdunaldiaren lehen sei asteetara mugatu dute Floridan.
LGTBI komunitateari dagokionez, horren kontrako neurriak ere sustatu dituzte —errepublikanoek gehiengo osoa dute Floridako bi ganberetan—. Adibidez, medikuek, legalki, aukera dute komunitate horretako pertsonak ez artatzeko; gainera, baimendu berri dute «trans izateaz akusaturik» egon eta komun publikoak erabiltzen dituztenei azterketa genital bat eskatzea.
Hezkuntza publikoaren kontra ere egin du DeSantisek: Floridako unibertsitateei debekatu egin diete eduki antirrazistak, feministak, marxistak eta LGTBI komunitateari buruzkoak ematea. Horrez gain, ikastetxeei debekatu egin diete 12 urtetik beherakoei hilekoaz hitz egitea, eta gobernadoreak beste lege bat onartu nahi du kirol ekitaldietan parte hartzen duten emakumeak beren ziklo menstrualen berri ematera behartzeko.
Sindikatuen kontra ere egin du politikari ultraeskuindarrak, eta, berriki, horien negoziazio ahalmena mugatzeko lege bat onartu du. Gainera, migratzaileen aurkako beste lege bat indarrean sartzekoa da uztailaren 1ean, zeinak, praktikan, debekatu egiten dien paperik gabekoei gidabaimenak lortzea.
Trump, faborito oraindik ere
Alderdi Errepublikanoaren primarioei buruzko inkesten arabera, AEBetako presidente ohia faboritoa da oraindik ere, eta Floridako gobernadoreak lan handia luke egiteko bien arteko tartea txikitzeko —batez beste ia 40 punturen aldea legoke bien artean—. Halere, aintzat hartzeko data bat datorren martxoaren 25a izango da, egun horretan egingo baitute Trumpen kontrako epaiketa —34 delitu leporatu dizkiote, kontuak faltsutzeagatik—, primarioen erdian. Espetxe edota inhabilitazio zigorra ezarriko baliote, DeSantis bilakatuko litzateke, teorian, primarioetako faboritoa.
Arrisku horretaz eta Floridako gobernadorearen indarraz jakitun dagoela, Trump eta haren aliatuak DeSantisen hautagaitzaren aurka aritu dira gaur ere, hilabeteotan egin modura. AEBetako presidente ohiaren aholkulari batek Politico atariari zera esan dio, adibidez: «Twitterren [hautagai dela] jakinaraztea ezin hobea da Ron DeSantisentzat. Hartara, ez du jendearekin aritu beharrik, eta hedabideek ezin diote galderarik egin».
Make America Great Again taldearen bozeramaile Karoline Leavittek, bide beretik, esan du, komunikatu baten bitartez, Floridako gobernadorearen kanpaina hasierak frogatzen duela hautagaia herritarrengandik «urrun» dagoela.
DeSantisen kasuan, galdera nagusia da ea lortuko duten etxean izan duen arrakasta herrialdera zabaltzea. Floridako gobernadorearekin eta AEBetako estatuburu ohiarekin batera, oraingoz, beste zazpi lagunek iragarri dute errepublikanoen primarioetan lehiatzeko asmoa: Nikki Haley Hego Carolinako gobernadore ohi (2011-2017) eta AEBen Nazio Batuen Erakunderako enbaxadore (2017-2018) izandakoak; Asa Hutchinson Arkansasko gobernadore ohiak (2015-2023); Tim Scott senatariak (2013tik); Vivek Ramaswamy eta Perry Johnson enpresariek; Rollan Roberts politikariak; eta Larry Elder irrati esatariak. Izen-abizen gehiago espero dira datozen hilabeteetan; tartean, Mike Pence AEBetako presidenteorde ohiarena (2017-2021). |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228443/elbarriek-eskubide-osoen-jabe-izan-nahi-dute.htm | Gizartea | Elbarriek «eskubide osoen» jabe izan nahi dute | Elbarrien «diskriminaziorik eza» bermatzeko eskatu diete maiatzaren 28ko bozetara aurkezten diren alderdiei. Dokumentu bat ondu dute legea betetzeko eskatzeko. | Elbarriek «eskubide osoen» jabe izan nahi dute. Elbarrien «diskriminaziorik eza» bermatzeko eskatu diete maiatzaren 28ko bozetara aurkezten diren alderdiei. Dokumentu bat ondu dute legea betetzeko eskatzeko. | Elbarritasun mota ezberdinak dituzte, baina denek nozitzen dituzte euren bizitza proiektuak garatzeko «eragozpen sistematikoak». Salatu dute alderdi eta instituzioek ez dituztela beti betetzen aukera berdintasuna bermatzeko legeak, eta, horrek, praktikan, «bigarren mailako herritarrak» izatera bultzatzen dituela. «Eskubide osoen» jabe izan nahi dutela aldarrikatu dute, eta, horretarako, legea betetzeko eskatu diete maiatzaren 28ko hauteskundeetara aurkezten diren alderdiei. Ohartarazi dute legea betetzea aski dela desgaitasunen bat dutenen «aukera berdintasuna», «diskriminaziorik eza» eta «irisgarritasun unibertsala» bermatzeko, eta, beraz, araudia praktikara eramateko deia egin diete hautetsiei. Ez hori bakarrik: galdegin diete azaldu dezaten zergatik ez den betetzen legedia. Dokumentu batean jaso dituzte alderdiei egindako eskariak. Hamaika horma eraitsi behar dituzte egunero desgaitasunen bat dutenek, eta, gaur, komunikabideen aurrean aurkeztu duten agiri batean jaso dituzte horietako batzuk. Karmele Antxustegik, Arantxa Basagoitik eta Pedro Garcia del Pozok hitz egin dute dokumentua sinatu duten guztien izenean. Azaldu dutenez, agiriak elbarrien «begirada askotarikoak» islatzen ditu: «Batu gara esateko gutako denok ditugula hutsuneak, eta legeak ez betetzearen ondorioak guk eta gure sendiek pairatzen ditugula». Esplikatu dute beren burua baino ez dutela ordezkatzen, ez dutela hitz egiten elkarte baten izenean, eta ez doazela «inoren aurka», baizik «aukera berdintasunaren alde». «Pertsona itsuak gara, gorrak, mugikortasun murriztudunak, atzerapen kognitibodun edo autismodunak, eta maila guztietako laguntzaren beharra dugunak». Aniztasun horren barruan denek topatzen dituzte eguneroko bizitza garatzeko «zailtasunak». Hezkuntza sistemak, adibidez, ez die laguntzaile bat jartzen ziklo guztietako ikasleei, eta maiz «eragotzi» egiten diete keinu interprete bat behar duten ikasleei. Osasun arloan ere traba ugari aurkitzen dituzte. Mediku kontsultetan eta osasun zentroetan irisgarritasun neurririk ez da ezartzen, eta askotan osasun arretarik gabe geratzen direla salatu dute. Are, ohartarazi dute gaixotasun kronikoak eta ezgaitasun handiak dituztenak tratamendurik gabe geratzen direla . Salatu dute, halaber, «ikusezina» dela andre elbarriek jasaten duten indarkeria matxista, eta «intimitaterik eza», gorputzei eta gorputz funtzioei buruzko «etengabeko iruzkinak» eta «gizatasunik gabeko» tratua pairatzen dituztela. Era berean, salatu dute ez dela betetzen irisgarritasunari lotutako araudia. Azaldu dute «debekatua» dutela eraikinetara eta dendetara sartzea, «mugatua» dutela kaleko garapen «autonomoa» eta garraio publikorako sarbidea, eta adimen desgaitasunen bat dutenei «ulertezin» egiten zaizkiela ingurune anitz. Behar handiak dituzten seme-alabei arreta emateko orduan, berriz, laguntza urria duten gurasoen egoera kezkagarriaren berri eman dute: «Batez ere amek prekaritate ekonomiko handia dute, eta, praktikan, soilik zaintzara emanak daude». Etxetik kanpo bizitza proiektu bat abiatu nahi dutenentzat, bestalde, zahar etxeak dira aukera bakarra, salatu dutenez.
Dokumentuan, azpimarratu dute elbarrien eguneroko errealitate hori kudeatzea dagokiela alderdi politikoei: «Arreta ematea ez da aukera bat, baizik gure bizitza konplexuek dituzten erronkez arduratzeko aukera bakarra». Alderdiei eskatu diete «aitzakiarik» ez bilatzeko, eta euren «lehentasunen» artean ezartzeko desgaitasunen bat dutenen eskubideak bermatzea. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228444/tubacexek-azken-hamalau-urteetako-emaitzarik-onena-lortu-zuen-iaz.htm | Ekonomia | Tubacexek azken hamalau urteetako emaitzarik onena lortu zuen iaz | 2021eko fakturazioa bikoiztu zuen iaz, eta 20,2 milioi euroko irabazi garbia lortu. 47 milioi murriztu zuen zorra, eta 280 milioikoa da egun. | Tubacexek azken hamalau urteetako emaitzarik onena lortu zuen iaz. 2021eko fakturazioa bikoiztu zuen iaz, eta 20,2 milioi euroko irabazi garbia lortu. 47 milioi murriztu zuen zorra, eta 280 milioikoa da egun. | «2022. urtea garrantzitsua izan zen Tubacexentzat, urte oso ona bat». Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari delegatuak ezin izan du bere baikortasuna ezkutatu iazko datuen berri emateko antolaturiko agerraldian. Izan ere, enpresak emaniko kalkuluen arabera, 2022ko datuak azken hamalau urteetako onenak izan dira. Altzairuzko hodiak ekoizten dituen enpresa horrek 714 milioi euroko fakturazioa izan zuen, 2021ekoa halako bi, eta 20,2 milioi euroko irabazi garbia lortu zuen. Horien %40 akziodunen artean banatuko dituzte: 8,1 milioi euro. Ekainean bi urte beteko dira Tubacexek Araban dituen plantetako erregulazio espedienteen inguruko epaiketak egin zirenetik. Enpresako abokatuak panorama oso beltza deskribatu zuen EAEko Auzitegi Nagusiko areto nagusian, epe motzerakoa bereziki. Errealitateak eta merkatuak, baina, oso leku txarrean utzi dute abokatu hura, edo agian beste motibazio batzuk zituen. Baina harrezkeroztik izandako bilakaera ikusgarria izan da. Konpainiak gorako bidea hasi zuen 2021eko hirugarren hiruhilekoan, eta zazpi hiruhilekotan etengabe hazi da aurtengo martxora arte. Are gehiago, enpresak uste du hazten jarraituko duela 2023a amaitu arte behintzat.
Esmorisek azaldu du iazkoa urte oso zaila izan dela enpresarentzat, Ukrainako gerraren eta energia kostuen eraginez. Hala ere, fakturazioa historikoa izan zen, eta iragarri du hobetu egingo dutela aurten. Emaitzei dagokienez, 92 milioi euroko EBITDA lortu zuen, eta zerga 49 milioi eurotan murriztu zuen. Gaur egun, Tubacexek 280 milioi euroko zerga du. Eskari poltsa handiak, baina, lasaitasuna ematen dio taldeari, 1.650 milioi eurokoa baita. Are gehiago, 380 milioi euro ditu amaituta eta amaitzear diren hodietan; alegia, taldeak lan karga handia du. Kontseilariak esan du aurten iazko fakturazioa hobetuko dutela, eta 1.000 milioi eurora iristea espero dutela 2025erako.
Akziodunek ere sumatuko dute urte ona —gaur egin dute ohiko biltzarra—, irabazien %40 haien artean banatuko dituzte eta. Gaur egun, akzioek 2,5 euro balio dute, eta administrazio kontseiluaren helburua 3,77 euroko baliora iristea da. Iaz %33ko balio igoera izan zuten, eta aurtengo lehen hiruhilekoan, %27koa. Izan ere, aurten ere ondo doazkio gauzak Tubacexi. 232 milioi euro fakturatu ditu lehen hiru hilabeteetan, iazko epe berean baino %47 gehiago. Esmorisek iragarri du bigarren hiruhilekoa hobea izango dela eta urte amaierara arte hor eutsiko diotela.
Inbertsioa Asian eta AEBn
2014an, Tubacexek bere eskaintza dibertsifikatzearen aldeko hautua egin zuen, balio erantsi handiagoko produktuak bilatuz. Esorisen ustez, oraingo datu onak erabaki haren emaitza dira. Gaur egungo datuen arabera, ekoizpenaren %17 gas horniketara doa, eta %14 petroliora. Proportzio hori mantentzea da asmoa, baina gasak pisu handiagoa izan dezala. «Urte askotarako trantsizio energia bat dugu hor», zehaztu du. Ekoizpenaren %44 industriara doa, %10 merkatu berrietara: hidrogenoa, CO2-aren harrapaketa... eta %7 energia nuklearrera —72 hazbeteko hodiak—.
«Merkatu berrietarako bi aleazio mota garatu ditugu. AEBetatik CO2 harrapaketarekin harremana duten eskaera asko jasotzen ari gara, han diru laguntza asko eman baitituzte. Hidrogenoari dagokionez, orain azpiegiturak diseinatzen ari dira, eta ondo kokatuta daude. Munduan gutxik egin ditzakete hidrogenoaren korrosioa jasan eta zero azpiko 300 graduko tenperaturari eusteko moduko tutuak», azaldu du Esmorisek, harro. Era berean, zintzo gehitu du balio erantsi apaleko produktuen ekoizpena India eta Thailandiako plantetara bideratu dutela eta horrek eragina izan duela emaitza onetan.
Tubacexek ekoizpen planta bat ireki zuen iaz Guyanan, beste bat Kazakhstanen, eta beste bat Brasilen, eta argi du epe motzean AEBetara eta Asiara bideratuko dituela inbertsio nagusiak. «Gu hornitzaileak gara: gure bezeroak joaten diren tokietara joango gara». Esmorisek azaldu du herrialde horietan ez dutela nozitu energiaren garestitze izugarririk, ezta haien bezeroek ere. «Europan lehiakortasuna galtzen ari gara. Trantsizio energetikoak diru asko behar du, eta aurkakoa dioena gezurretan ari da. Munduan enpresak erakartzeko politika oldarkorragoak dituzten herrialdeak daude, eta gure bezeroak han inbertitzen badu, gu atzetik goaz».
Euskal Herriko plantak
Araban TTI eta Aceralava plantak ditu enpresak. Zein da haien egoera orain? Taldearen fakturazio osoaren %60 inguruk ez du inolako harremanik haiekin. Duela gutxi arte, ekoizpen osoa multinazionaleko beste planta batzuetara bideratzen zuten; gaur egun, berriz, %35 kanpoan saltzen dute, eta asmoa da urte gutxian kopuru hori %50era handitzea. Esmorisek beste behin esan du beharrezkoa dela lantaldea berregituratzea. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228445/astebetean-hamabost-lagun-hil-dira-hegoafrikan-koleragatik.htm | Mundua | Astebetean hamabost lagun hil dira Hegoafrikan koleragatik | Ia ehun lagun erietxera eraman dituzte, artatuak izan daitezen. Arduragabekeriaz jokatzea egotzi diote herritarrek gobernuari, ura garbitzeko borondaterik ez izategatik. | Astebetean hamabost lagun hil dira Hegoafrikan koleragatik. Ia ehun lagun erietxera eraman dituzte, artatuak izan daitezen. Arduragabekeriaz jokatzea egotzi diote herritarrek gobernuari, ura garbitzeko borondaterik ez izategatik. | Koleraren oldarraldia gogor ari da jotzen Hegoafrikako Gauteng eskualdea, herrialdeko probintziarik populatuena. Izan ere, Gautengeko osasun sailak iragan igandean kolera agerraldi baten berri eman zuen Hammanskraalen (Tshwane), Pretoria hiriburu administratibotik 50 bat kilometrora, eta gutxienez hamabost pertsona hil dira izurriagatik aste honetan, hiriko gobernuak emandako azken datuen arabera. Hildakoez gain, ia ehun lagun erietxera eraman dituzte artatzera, eta iturriko ura ez edateko eskatu diete biztanleei. Herritar gehienek, ordea, ur hornidura falta dute etxeetan.
Orotara, 41 kasu atzeman dituzte dagoeneko herrialde osoan; horietatik 34 Gautengen, sei Free Staten eta bat Limpopon, Osasun saileko bozeramaile baten arabera. Hori bai, erantsi du Free State eskualdean identifikatutako kasua ez dagoela gainerakoekin lotuta.
Gautengeko biztanle askok gobernuari leporatu diote ur edangarriaren eta etxeko beste erabilera batzuetarako faltaren errua. Hammanskraalen, herritar batek Al-Jazeera hedabideari azaldu dio ez dela oroitzen hirian iturriko ura kontsumorako «egokia» zen garairik. «Mundu guztiak du ur garbia izateko eskubidea». Herritar horren esanetan, 53 urteko bere lehengusu bat koleragatik gaixotu eta astebetera hil zen. «Iturriko ura marroia da, eta zikina dago», esan dio beste herritar batek Ekialde Hurbileko komunikabide horri. «Arduragabekeriaz» jokatzea ere egotzi diete agintariei, ura garbitzeko borondaterik ez izategatik.
Udalak, berriz, kaleratutako ohar batean adierazi du Hammanskraalgo ura ez dela edangarria. Arazo horri aurre egiteko, hiria ur kamioiak erabiltzen ari da azken egunotan herritarrei ura eramateko. «Tshwaneko uraren auzia arazo bat izaten ari da azken urteetan», aitortu du Ur eta Saneamendu ministrorde David Mahlobok hedabideen aurrean egindako agerraldi batean.
Kolerak beherakoa, goragalea eta ahulezia eragin ditzake, besteak beste, eta, batez ere, kutsatutako jakien edota uraren bidez hedatzen da. Hegoafrikan otsailean atzeman zituzten aurtengo lehen bi kolera kasuak. Bestalde, Mozambike eta Malawi dira izurriak aurten gehien jo dituen Afrikako herrialdeak, Nazio Batuen Erakundearen arabera.
Goranzko joera
Unicefek berak ohartarazi du azkenaldian mundu osoan izan diren kolera agerraldien «tamaina» inoiz ez bezalakoa dela. Hori nabarmendu zuen Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtseko Osasun Larrialdien zuzendari Jerome Pfaffmanek, lehengo astean. Izan ere, aurten 23 herrialdek jakinarazi dute agerraldiak izan direla, eta, Unicefeko buruzagiaren esanetan, beste 22 horiek nozitzeko arriskuan daude.
Azkeneko hamarkadan, modu esanguratsuan jaitsi dira kolera agerraldiak, baina Unicefek azpimarratu du 2021ean irauli egin zela joera hori. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228446/energia-merkatzeko-laguntzak-kentzeko-eskatu-du-bruselak.htm | Ekonomia | Energia merkatzeko laguntzak kentzeko eskatu du Bruselak | Europako Batzordeak nahi du estatu kideek aldi berean zorra murrizteari ekitea eta inbertsioei eustea. | Energia merkatzeko laguntzak kentzeko eskatu du Bruselak. Europako Batzordeak nahi du estatu kideek aldi berean zorra murrizteari ekitea eta inbertsioei eustea. | Pandemia amaituta, hari aurre egiteko egindako ezohiko gastuak eta ahaleginak alde batera uzteko garaia dela uste du Europako Batzordeak. Datorren urtera arte ez da indarrean jarriko Europako Batasuneko Egonkortasun Itun berritua, baina gerrikoa estutzen hasteko garaia iritsi dela ziurtatu du Bruselak. «Ezkontza zaila» dela onartu du Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak: «baina horixe behar dugu», erantsi du.
Argi du gerrikoa non estutu behar den: energia garestiari aurre egiteko herritarrei eta enpresei laguntzeko neurriak bertan behera geratzen hasteko eskatu die EBko gobernuei, argudiatuta Ukrainaren inbasioaren aurreko mailara itzuli dela energia. Hori bai, ontzat jo du behar handiak dituzten sektore jakin batzuk laguntzea.
Euskal Herriari dagokionez, desagertu ziren erregaia erosteko Espainiako eta Frantziako gobernuek emandako laguntzak. Hego Euskal Herrian, garraiolariek, nekazariek eta arrantzaleek eusten diote deskontu publikoari: 20 zentimokoa izan zen urtarriletik martxora, eta hamar zentimokoa orduz gero. Ipar Euskal Herrian ere urtearekin batera amaitu zen laguntza, baina lanera joateko ibilgailu partikularra erabiltzen dutenek ehun euroko laguntza eskatu ahal izan dute.
Argindarra merkatzeko neurriak
Indarrean jarraitzen dute, berriz, argindarraren faktura arindu duten neurriek. Espainiako Gobernuak 2021eko udan jaitsi zuen argindarraren BEZa, %21etik %10era, gasa garestitzearen ondorioz asko garestitu zenean. Iazko ekainean, berriz, %5era apaldu zuen. Horrekin batera, etenda dago konpainia elektrikoek ordaintzen duten argindar sorkuntzaren %7ko zerga, eta %5,11tik %0,5era igaro da kontsumitzaileek pagatu behar duten zerga berezia. Azken neurri hori gutxienez abenduaren 31 arte luzatu du Madrilek. Bonu sozialaren deskontua %25etik %65era igaro da.
Ipar Euskal Herrian, berriz, argindarraren kostua gehienez %4 emendatzea baimendu zuen iaz Frantziako Gobernuak, eta gehienez %15 aurten. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228447/senpereko-jabetza-bat-13-milioi-euroan-jarri-dute-salgai-eta-herritarrek-espekulazioa-salatu-dute.htm | Gizartea | Senpereko jabetza bat 1,3 milioi euroan jarri dute salgai, eta herritarrek espekulazioa salatu dute | Saferrek estimatu baino hiru aldiz garestiago dago jabetza salgai. Herritarrek, botere publikoen ezaxolakeria salatu, eta natura defendatzeko deia egin dute. | Senpereko jabetza bat 1,3 milioi euroan jarri dute salgai, eta herritarrek espekulazioa salatu dute. Saferrek estimatu baino hiru aldiz garestiago dago jabetza salgai. Herritarrek, botere publikoen ezaxolakeria salatu, eta natura defendatzeko deia egin dute. | Senpereko (Lapurdi) eta inguruetako herritar kolektiboak elkarretaratzea antolatu du gaur etxe baten salmenta espekulatiboa salatzeko. Senperen da etxea, eta 1,3 milioi euroan dago salgai. Herritarrek kezka adierazi dute laborantza eta naturagunearekiko «interes pribatu espekulatiboek» ukaiten ahalko lituzketen interesez. Botere publikoen «ezaxolakeria» ere salatu dute.
Salmentan sartzen dira: etxebizitza bat, 7 hektareako laborantza lur bat, 2 hektareako urmael bat eta oihan eremu zabal bat. Guztira jabetzak 50 hektarea baino gehiago dituela azaldu dute kolektiboko kideek. Saferrek estimatu baino hiru aldiz garestiago dago salgai, 1,3 milioi euroan. Ekainaren 5era arte du egiturak jabetza erosi nahi duen adierazteko. Alta, kolektiboaren arabera «begi bistakoa» da Saferrek erosketari uko eginen diola, prezio horretan erostea «bere printzipioen kontrakoa baita».
Jabetza hori laborantzara bideratuko denik ez dute uste. Izan ere, herritarren arabera, nahiz eta gaur egun laborantzarako lur eta naturagune izendatuak diren, ezerk ezin du ziurtatu hemendik 10 urtera han eraikitzeko baimena emango ez dutenik: «Ez dezagula geure burua engaina: prezio horretan, ez dira izango lurrak laborantzara bideratuko dituzten erosleak, baizik lur espekulatzaileak».
Kezka adierazi dute gaur egungo «krisi sozial» eta «ekologikoaren» inguruan, eta, «ondasun natural amankomun hori defendatzeko deia» egin dute. Bide beretik, botere publikoen «ezaxolakeria» salatu dute; besteak beste, salmenta honen aurrean Senpereko Herriko Etxea eta Euskal Hirigune Elkargoa posizionatu ez izana. Botere publikoen erantzukizuna ekarri dute gogora, eta, «lurrak bere bokazio naturala atxiki dezan», salmenta ezeztatzeko eskatu diete. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228448/elkarrekin-podemosek-lan-erreformaren-balioan-egin-du-azpimarra.htm | Politika | Elkarrekin Podemosek lan erreformaren balioan egin du azpimarra | Yolanda Diazek Elkarrekin Podemosen hautagaitzak babestu ditu Donostian. Lan ministroak «luzerako begirada» bat defendatu du. | Elkarrekin Podemosek lan erreformaren balioan egin du azpimarra. Yolanda Diazek Elkarrekin Podemosen hautagaitzak babestu ditu Donostian. Lan ministroak «luzerako begirada» bat defendatu du. | Ahal Dugu-ren eta espektro politiko bereko gainerako taldeen lorpenetako bat izan da Hego Euskal Herrian udal eta foru bozetara boto paper berean aurkeztea, EP Elkarrekin Podemos izenpean. Horrek lanak erraztu dizkio Espainiako ezkerreko taldeen gidaritza hartu nahi duenari, Yolanda Diaz Lan ministroari. Ahal Dugu-ko, Ezker Anitza-IUko, Equoko eta Aliantza Berdeko kideen begiradapean hartu du hitza Tabakaleran egindako ekitaldian. «Ohore bat da Euskadiko hauteskunde kanpainan lagundu ahal izatea».
Taula gainean, Sumarreko buruak beste bost emakume izan ditu alboan; tartean, Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garrido, EPren Gipuzkoako ahaldungai Miren Etxebeste eta Eusko Legebiltzarreko eledun Miren Gorrotxategi. Hirurek adierazi diote esker ona Diazi, eta hirurek azpimarratu dute ekitaldiko gai nagusi bilakatu dena: iazko lan erreforma.
Izan ere, Lan ministroak arlo ekonomikoan egin du indar: pandemia garaiko aldi baterako enplegu erregulazioko espedienteak, gutxieneko soldataren igoera eta lan erreforma. EH Bilduri eta, batez ere, EAJri leporatu die ez dela «defendagarria» azken horren kontra egin izana, eta argudiatu du haren eraginez Araba, Bizkai eta Gipuzkoako behin-behinekotasun tasa Europako batez bestekoaren azpitik kokatu dela.
Arlo ekonomikoa alde batera utzita, «luzerako begirada» bat defendatu du Diazek. Garridoren esanetan, berriz, begiradak «zabala» eta «irekia» ere izan behar du. Hark Bernardo Atxaga idazle eta Sumarreko Kultura koordinatzailearen hitzak bere egin ditu behar hori zehazteko: «Euskal errealitateari begirada berri batekin eta begirada sortzailearekin begiratu behar zaio; guztiok lehen mailako herritarrak izango garen Euskal Hiriaren alde borrokatu behar dugu».
Horrek «aldaketa bat» eskatzen du, Gorrotxategiren hitzetan; EAJ gobernuetatik kenduko duen «aldaketa positibo bat»: «Gaur egun gobernatzen gaituztenak adituak dira zaborra opari paperean saltzen. Interes gatazkak, ate birakariak... Hori aldatu egin behar da». Are gehiago, mugimendu hori «ezker eraldatzailearen» gidaritzapean egin beharra adierazi du.
Hizkuntza eskakizunak
Hautagaia bera izaki, Etxebesteren hitzaldia udal eta aldundietan hartu beharreko neurrietan zentratu da, eta bi alor azpimarratu ditu: berdintasuna eta euskara. Lehenari dagokionez, zaintza eredu berri baten aldeko apustua babestu du, eta esan du «feminismoaren eskutik» egingo dela, «eredu merkantilista» baztertuta.
Politika linguistikoak hizpide, Etxebestek «hizkuntza eskakizunetan oinarritutako» eredua gainditzeko eskatu du: «Hizkuntza eskakizunek gauza positibo asko ekarri dituzte, baina baita zuzendu beharreko nahi gabeko ondorioak ere, gizarte desberdintasunik sor ez dezaten». |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228449/ultzama-anue-eta-odietako-zenbait-eremu-premiaz-desjabetuko-dituzte-edateko-uraren-horniketa-hobetzeko.htm | Gizartea | Ultzama, Anue eta Odietako zenbait eremu «premiaz» desjabetuko dituzte, edateko uraren horniketa hobetzeko | Herri batzuetan ur horniketaren sarea hobetzea planteatzen dute, eta bertze batzuetan biltegiak berritzea | Ultzama, Anue eta Odietako zenbait eremu «premiaz» desjabetuko dituzte, edateko uraren horniketa hobetzeko. Herri batzuetan ur horniketaren sarea hobetzea planteatzen dute, eta bertze batzuetan biltegiak berritzea | Iraizozko (Ultzama, Nafarroa), Leazkueko, Burutaingo (Anue, Nafarroa) eta Gelbentzuko (Odieta, Nafarroa) edateko uraren horniketa hobetzeko obrak egiten dabiltza. Nafarroako Gobernuak gaur adierazi du lan horiek «bizkortzeko» zenbait lur «premiaz» desjabetu behar direla.
Ultzanueta Zerbitzuen Mankomunitatea da Ultzamako, Anueko eta Odietako udalei ur zerbitzua eskaintzen diena. Mankomunitate horrek joan den urtearen bukaeran onartu zituen obra proiektu guztiak eta desjabetzeak «premiaz» egiteko Nafarroako Gobernuari eginiko adierazpenak.
Iraizotzen eta bertako urbanizazioan horniketa sarea berritu nahi dute. Izan ere, herriko iturrietatik kontsumitzen dute ura, eta biltegia dagoen lekutik ura erabiltzen den lekua bitarte berritze lanak egiten badira, «aldian aldiko eskasia ekidinen da, eta kontsumitzen den uraren kalitatea hobetuko da». Leazkuen ere herriko iturriak darabiltzate, eta obrek «uraren erregulartasuna eta osasungarritasuna» hobetuko dute.
Gelbentzun, ordea, edateko ura erregulatuko duen biltegi berri bat eginen dute. Izan ere, egun duten ur zerbitzuak «osasungarritasun eta kantitate arazoak ditu». Beraz, obrak «lehenbailehen» hasteko eskatzen dute. Burutainen ere antzeko lanak egitea planteatzen dute. «Herritarren kontsumoari erantzuteko beste» ur izateko. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228450/elak-eta-labek-bertan-behera-utzi-dute-justizia-arloko-greba.htm | Gizartea | ELAk eta LABek bertan behera utzi dute justizia arloko greba | Ontzat eman dute Eusko Jaurlaritzarekin lortutako akordioa | ELAk eta LABek bertan behera utzi dute justizia arloko greba. Ontzat eman dute Eusko Jaurlaritzarekin lortutako akordioa | ELAk eta LABek batzarrak egin dituzte justizia administrazioko langileekin Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzarekin lortu duten akordioaren xehetasunak azaltzeko, eta batzar horietan akordioa berretsi dutenez, bertan behera utziko dituzte greba mugagaberako deialdia eta Bilbon egitekoa zen manifestazioa.
Lortutako akordioaren arabera, lan baldintzak administrazio orokorreko gainontzeko langileek dituztenekin parekatuko dira, eta soldatak %13 igoko dira. Igoera horren erdia akordioa sinatzeaz batera gauzatuko da, eta beste erdia datorren urtarrilaren 1ean. Genero indarkeriaz arduratzen diren epaitegietako langileentzako sari osagarri bat ere lortu dute: hori zen bi sindikatuen eskaera nagusietako bat. Ibilbide profesionalari dagokion sari osagarria, berriz, aurrerago negoziatuko dute.
ELAko Josu Simalek esan duenez, akordioa «oso ona» da, eta langile gehienen itxaropenak gainditzen ditu. «Edonola ere, argi utzi behar da hau borrokaren ondorio dela», zehaztu du. «Grebarik egon ez balitz, Jaurlaritzak jarraituko zukeen lan baldintzak administrazioko gainerako langileenekin parekatu gabe».
CCOOk grebari eutsiko dio
Justizia arloko gainerako sindikatuak ere, hots, CCOO, UGT, CSIF eta STAJ, greban daude, baina haien deialdia Espainia mailakoa da, eta Espainiako Justizia Ministerioa interpelatzen dute. CCOOk jadanik iragarri du greba deialdiari eutsiko diola.
CCOOko Justizia arloko Javier Zamorak salatu du Jaurlaritzak ELA eta LAB baino ez dituela aintzat hartu negoziazioetan: «Behin baino gehiagotan esan dute bazutela ordezkaritza sindikalaren parte batekin akordioa lortzeko aukera, gainerakoak baztertuz». Halaber, salatu du akordioari buruzko xehetasunik ez dietela eman.
«Guk greban jarraituko dugu onuragarria izango den akordio bat lortu arte kolektibo osoarentzat, Euskadikoa barne», azaldu du Zamorak. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228451/segurtasuna-kale-arriskutsua-ezkerreko-sektoreentzat.htm | Gizartea | Segurtasuna: kale arriskutsua ezkerreko sektoreentzat | Segurtasun eza hedatzen duten eskuineko diskurtsoak eta askatasuna izan dute hizpide Galde aldizkariak Donostiako San Telmon antolatutako mahainguruan. | Segurtasuna: kale arriskutsua ezkerreko sektoreentzat. Segurtasun eza hedatzen duten eskuineko diskurtsoak eta askatasuna izan dute hizpide Galde aldizkariak Donostiako San Telmon antolatutako mahainguruan. | Hiri eta herrietako segurtasuna. Hori da hauteskundeen aurreko kanpainak izan duen zutabeetako bat. Ez da kasualitatea; izan ere, azken ikerketen arabera, segurtasun ezaren sentipena gora doa herritarren artean, eta geroz eta arrabots handiagoa hartzen dute hedabideetan ere lapurretez edo bortizkeriaz diharduten albisteek. Baina zenbat dauka errealitatetik segurtasun ezaren sentipenak? Eta zein da ustezko segurtasun batengatik ordaindu beharreko prezioa? Zein da ezkerrak hartu beharreko norabidea arlo horretan? Galdera horiek erantzuten saiatu ziren, besteak beste, asteartean Galde aldizkariak Donostiako San Telmo museoan antolatutako mahai inguruan.
Disziplina ezberdinetan adituak diren hiru emakume aritu ziren gaiaren bueltan: Arantxa Tirado politologoa, Nazioarteko Harremanetako doktorea Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (UAB); Miren Ortubai abokatu eta kriminologoa, Zigor Zuzenbideko doktorea EHUn; eta Amaia Gonzalez soziologoa, gizarte-ikertzailea eta militante feminista. Imanol Zubero soziologian doktorea eta EHUko irakaslea aritu zen moderatzaile lanetan.
Hiru hizlariek Galde aldizkariko azken zenbakian idatzi dute, hain zuzen, segurtasunaren inguruan. Bere artikulua zein posiziotik idatzi duen argitu nahi izan zuen Tiradok hasieratik: «Posizio militante batetik osatu dut testua. Ni langile klasearen parte naiz, eta, horrenbestez, eskuinak nire klasea kriminalizatzeko erabiltzen dituen segurtasunaren inguruko diskurtsoek kezkatzen ninduten». Izan ere, ohartarazi zuen segurtasunaren inguruko eztabaida «erabiltzen» ari dela eskuina: «hori argi ikusi da hauteskunde kanpainan». Salatu zuen medioek «langile klasea kriminalizatzen dituzten diskurtsoak» zabaltzen dituztela: «Arazoari gehiegizko garrantzia ematen zaio, eta langile klasearen zati bati barruan gelditzen zaio mezu hori». Gainera, azaldu zuen ezkerra ez dagoela «presente» eztabaida horretan, eta hiru joera izan ohi dituela: beste alde batera begiratu, «paternalismoarekin» jokatu, edo pertsona jakin batzuk diskriminatzen dituzten diskurtso horiek bere egin, horiek bizi dituzten «egiturazko arazoak» kontuan hartu gabe.
Ortubaik, ordea, bere hitz hartzea bineta bat ageri zuen kartel bat erakutsiz hasi zuen. Polizia bat ageri zen marrazkian; «zure segurtasunaren mesedetan, jarraitu ezazu beldurtuta» zioen agenteak. «Arriskua migratzaile txiroarekin identifikatzen da, eta ulertzen da sistema penalak konponduko duela arrisku hori», azaldu zuen abokatuak. Soilik baietz da baietz legearen azterketa sakona egin du Ortubaik, eta emakumeen segurtasuna aipatu zuen, udan goia jo zuen ziztaden fenomenoa adibidetzat jarrita: «Ez da egiaztatu oraindik fenomenoaren dimentsio erreala, baina, hala ere, balio izan du kaleetan polizia eta kamera gehiago jartzeko; funtsean, kontrol gehiago ezartzeko».
Zuzenbide penalak segurtasuna ezartzeko dauzkan tresnen inguruan ere aritu zen, eta adierazi zuen sistema penalaren eta emakumeen interesak ez datozela bat: «Sistemari gertakariak nola gertatu diren frogatzea interesatzen zaio, ez emakumeek bizi duten esperientzia». Hala ere, argitu zuen «indarkeria» ez dela emakumeen «arazo nagusia»: «Arazoaren sintoma latzena da, baina arazoa bera desberdintasuna da». Bide horretatik, azaldu zuen «gizonezko gazteak» direla, datuen arabera, kalean indarkeria gehien jasaten dutenak—emakumeei egindako eraso gehienak esfera pribatuan izaten direlako—baina, aldiz, emakumeak direla beldur gehien diotenak espazio publikoan gerta daitekeenari. Berriro erakutsi zuen afixa: «zure segurtasunaren mesedetan, jarraitu ezazu beldurtuta». Gonzalezek, ordea, azpimarratu zuen emakumeek jasandako eraso gehienak etxeko eremuan gertatzen direla, eta kolektibo feministek segurtasuna bermatzeko jada proposamen ugari egin dituztela adierazi zuen: «Instituzio publikoak dira esaten diogunari kasurik ez egitea erabaki dutenak». Besteak beste, adierazi zuen festa giroan jartzen diren puntu moreak ez direla nahikoa: «Auzo bakoitzean finkoak izango diren puntuak behar ditugu, eta bertan egongo diren langileek genero indarkerian formakuntza izatea ezinbestekoa izango da, gainera». Izan ere, kritikatu zuen gaur egun beraien etxean indarkeria bizi duten emakumeek ez daukatela bertatik irtetzeko baliabiderik: «Eusko Jaurlaritzak, gehienez, itxaron zerrenda amaigabe batean sartzen ditu».
«Emakumeak erabiltzen dira askotan diskurtso punitibistak justifikatzeko, andreei beraiei galdetu ere egin gabe», gehitu zuen Zuberok. Azken galdera bota zien gero hizlariei: «Posible da segurtasunaren inguruan hitz egitea eskuinaren diskurtsoetan erori gabe?». Tiradok erantzun zion galderari: «Segurtasunaren kontzeptua irauli behar dugu. Eskuinak sinestarazi digu arriskutsua diruzorroa lapurtzen digun migrante txiroa dela, eta ez langile klasea arpilatzen duen enpresari handia». Guztiek baiezko keinua egin zuten buruarekin. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228452/ikerketa-batek-erakutsi-du-segurtasuna-ez-dagoela-bermaturik-esan.htm | Gizartea | Ikerketa batek erakutsi du segurtasuna ez dagoela «bermaturik» Esan | Urtegiaren eskuin hegalak «ez du egonkortasunik», Ingeotyc enpresako geologoen ustez. Espainiako Gobernuaren txosten bat hartu dute oinarritzat azterketa sakona egiteko. «Ur maila ez aldatzeko» gomendatu dute. | Ikerketa batek erakutsi du segurtasuna ez dagoela «bermaturik» Esan. Urtegiaren eskuin hegalak «ez du egonkortasunik», Ingeotyc enpresako geologoen ustez. Espainiako Gobernuaren txosten bat hartu dute oinarritzat azterketa sakona egiteko. «Ur maila ez aldatzeko» gomendatu dute. | «Esako urtegiaren eskuin hegalaren egonkortasuna ez dago bermaturik, eta, ondorioz, urtegiaren segurtasuna ere ez, ezta lurrikararik gabeko agertoki batean ere». Ingeotyc enpresako Valentin Ibarra Lozano eta Tomas Morales Juberias geologoen txosten zabal baten ondorio nagusia da hori. Zangozako Udalak (Nafarroa) eskatuta egin dute azterketa luze-sakona, betiere Espainiako Trantsizio Ekologikoaren Ministerioak 2021eko apirilean emandako irizpena oinarritzat hartuta. Geologo horiek urtegiaren arlo guztiak aintzat hartuta gomendatu dute azpiegitura hori urez ez betetzeko: geologia, klimatologia, lurrikarak, geoteknika, geomorfologia, auskultazio teknologiak...
Esako eskuin hegalean dauden mugimenduak aztertzeko eta urtegia egonkortzeko lanen emaitzen inguruko txostena 2021eko apirilean plazaratu zuen Espainiako Gobernuak, eta, bertan jasotako informazioari jarraiki, Lozano eta Morales geologoek garbi esan dute ez dela «egokia» urtegiaren «ur kantitatea aldatzea», eta, ondorioz, gomendatu dute Esako urtegiaren «handitze eremua betetzen ez hastea». Horretarako, eskuin hegalean dauden «mugimenduei» erreparatu diete, baita urtegiaren egoeraren «auskultazio sistemaren mugei» ere. Txostenean jasotakoaren arabera, «ziurgabetasun handiak daude hegalaren dinamikaren inguruan, eta baita lurrikaren edota beste aurkako gertaera batzuen ondorioei aurre egiteko segurtasun tarteen inguruan» ere.
Esako urtegia eraiki zutenetik (1928-1933) eta hura bete eta hustu zutenetik —1960an inauguratu zuten—, egonkortasun arazoak egon dira, batez ere azpiegituraren eskuin hegalean. 2013ko otsailean eurite handiak izan ziren, eta horiek bi luizi handi eragin zituzten hegal horren eremuan. Gertaera hark ez zuen gerarazi Esako urtegia handitzeko proiektua, nahiz eta aditu ugarik alarma piztu duten, urtegian balizko hondamendi batek ondorio izugarriak izango lituzkeelako Zangozako eremuan.
Egoera aldekoena, orain
446,86 hektometro kubikoko gaitasuna dauka Esak, baina hura zabaltzeak 1.525 hektometro kubikora eramango luke. 4.084 hektareako azalera hartuko luke urak, betiere Bardeako eremuko landaketak ureztatu ahal izateko. Aragoiko (Espainia) Cinco Villas eremuan ere ura jasoko lukete, Aragoi ibaia baliatuz betetzen den urtegiaren zabaltzeari esker.
Esa-Bardeako ubidea baliatzen du bere landaketak ureztatzeko Bardeako erabiltzaileen komunitateak. Baina Aragoik ere interes handia dauka urtegia handitzeko, hari esker lortzen baitituzte hango nekazari askok ura; kalkulatu dute 81.000 hektarea ureztatzen dituztela 50 udalerritan. Izan ere, Esako ur gehiena Aragoirentzat da, eta ez Nafarroarentzat.
Orain, Ibarra eta Morales geologoen txostenak modu argian adierazi du Esako handitze eremua ez litzatekeela bete behar, segurtasun arrazoiak tarteko. Geologoek diote egungo egoera dela hemendik aurrera urtegiak izango duen egoerarik «aldekoena». Etorkizunean «ziurgabetasun handiak» izango direla aurreikusten dute, betiere aintzat hartuta eskuin hegalak nola erantzuten dien aurkako gertaerei. Jazoera horiek zerrendatu dituzte Ibarrak eta Moralesek: «Urtegia bete eta husteko prozesuak, eurite handiko sasoiak eta lurrikaren sekuentzia bat».
Espainiako Gobernuaren irizpen teknikoa aintzat hartuta, geologoen txostenak erakusten du Esako eskuin hegala «mugitu» egiten dela oraindik ere, 2021. urteko erregistroek jasotzen dutenez. Horiek dira administrazioak argitaratutako azkenak. Geologoek gogora ekarri dutenez, 2012-2013an hegalaren «haustura orokortua» izan zen, eta, hura egonkortzeko «egindako lanetatik harago», ziurtatu dute mugimenduak izan direla ordutik, «bai goialdean, bai urtegiaren eremuan».
Mugimenduen joera hori ez dela «gutxietsi» behar azpimarratu dute Ingeotyc enpresako geologoek, eta erregistro gaurkotuekin «kontrastatu» behar direla diote, mugimenduak «handiagoak» baitira 1999 eta 2011 bitarteko zikloan baino.
Gauzak horrela, nabarmendu dute eskuin hegala mugitzen ari dela «gertaera berezirik ez duen sasoi batean» ere; alegia, euriterik gabe eta lurrikararik gabe. Horrek erakusten du, haien arabera, hegala «ahul» dagoela oraindik ere, «nahiz eta zenbait obra egin diren». Azaldu dute urtegiaren handitze eremua urez betetzea eta hustea «egonkortasunik ezari» laguntzen dioten prozesuak direla, «baita lurrikararik gabeko egoera batean ere». Adierazi dute Esako eremu berria betetzeak, jakina, ur maila handituko lukeela, eta horrek urtegia «ezegonkortu» egingo lukeela.
Hori guztia kontuan hartuta, ur maila ez aldatzeko gomendioa egin dute txostenean, eta, beraz, Esako urtegiko handitze eremua ez betetzeko aholkatu dute, segurtasuna ez dagoelako bermaturik era horretan. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228453/tina-turner-abeslaria-hil-da.htm | Kultura | Tina Turner abeslaria hil da | Rock-and-rollaren erregina «gaixotasun luze baten ondorioz» hil da, 83 urterekin. | Tina Turner abeslaria hil da. Rock-and-rollaren erregina «gaixotasun luze baten ondorioz» hil da, 83 urterekin. | 50eko hamarkada amaiera aldera hasi zen Anna Mae Bullock Little Ann-ek oholtza gainean abesten, Kings of Rhythm taldean. Eta ez zen geratu mende erdiz baino gehiagoz. 1960an A Fool in Love abestiarekin aurkeztu zen Tina Turner gisa, Ike & Tina Turner bikotearen lehen abestian —bere gizona izan zen Ike Turner—, eta jakina da hortik aurrera izan zuen ibilbidea. Rock-and-rollaren erregina izan zena gaur zendu da, 83 urterekin. Kusnacht-eko bere etxean hil da, Suitzan, «gaixotasun luze baten ondorioz», bere ordezkariak jakinarazi duenez. «Munduak musikaren legenda bat eta jarraitu beharreko eredua galdu ditu».
A Fool in Love hasiera besterik ez zen izan; River Deep – Mountain High, The Best eta What's Love Got To Do with It abesti ezagunak ere idatzi zituen Turnerrek. Hasi eta 54 urtera utzi zuen musika, 2013an. Denbora horretan guztian 22 album kaleratu zituen —estudioko hamabi, zuzeneko hiru eta zazpi bilduma—, 200 milioitik gora disko saldu zituen, eta 21 alditan Grammy sarietarako izendatu zuten; zortzi estatuatxo irabazi zituen.
Horietako bi lehenak 1985ean irabazi zituen, «musikara itzulera handia» eginda. Bata urteko albumik onenarengatik —aurreko urtean kaleratu zuen Private Dancer (1984)—; bestea, emakumezko R&B interpretazio onenarena. Izan ere, urte batzuk lehenago banandu zen Ike & Tina Turner taldea; adiktua zen bere gizona, eta Tina eraso ostean dibortziatu egin ziren, 1978an. Album horretako abestiak dira Let's Stay Together, Better Be Good To Me, Private Dancer, I Can't Stand The Rain eta Show Some Respect, besteak beste. Bigarren hasiera modukoa izan zen. Ja bakarlari gisa, 1985ean egin zuen lehen bira munduan zehar.
Jarraian kaleratu zituen Break Every Rule (1986), Live in Europe (1988) eta Foreing affair (1989) diskoak. Azken horretakoa da The Best abestia, agian, Tina Turnerren ezagunenetarikoa. 1991 kaleratu zuen, hain zuzen, Simply The Best bilduma. 80ko eta 90eko hamarkadan beste hainbat mundu bira egin zituen. 1996an argitaratu zuen Wildest Dreams albuma.
2000. urtean, 70 urterekin, oholtzatik jaistea erabaki zuen Tina Turnerrek. Lau urte geroago, All the Best bilduma eman zuen, hamarkadetako lana jasoz. 2008an jaso zuen bere zortzigarren eta azken Grammy saria, lehen hura bezala, album onenagatik. Herbie Hancock-en River: The Joni Letters lanean parte hartu zuen Turnerrek. 2009an heldu zion berriro musikari: AEBetan eta Europan bira bat egin zuen. 2013an erabaki zuen behin betiko ibilbide oparoari amaiera ematea. Ordutik hona, Suitzan bizi zen. |
2023-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/228454/athletic-kopako-finaletik-at.htm | Kirola | Athletic, Kopako finaletik at | Talde zuri-gorriari ia hasieratik jarri zaio maldan gora Real Madrilen aurkako neurketa. Iraia Iturregiren taldea ezinean aritu da aurkariaren ahalmen fisikoaren eta erritmoaren aurrean. | Athletic, Kopako finaletik at. Talde zuri-gorriari ia hasieratik jarri zaio maldan gora Real Madrilen aurkako neurketa. Iraia Iturregiren taldea ezinean aritu da aurkariaren ahalmen fisikoaren eta erritmoaren aurrean. | Athleticek hiru aldiz irabazi du liga. Aurten bete dira 20 urte lehen garaikurra altxatu zuenetik. Baina badu arantza bat Espainiako Koparekin. Bi aldiz iritsi da finalera, 2012an eta 2014an, baina txapeldunorde izan zen. Denboraldi honetan ere ezin izango du atera. Finalerdietan amaitu da zuri-gorrien bidea aurtengo txapelketan, 0-4 galdu baitu Real Madrilen aurka. Iraia Iturregiren taldea ezinean aritu da espainiarren joko bizi eta zuzenaren aurrean. Hala, amaitu da denboraldia Athleticentzat.
Berez du talde gaztea Athleticek. Bada, atzo are gehiago. Mariasun Quiñonesengandik harago, Iraia Iturregik aulkian utzi ditu eskarmentu gehien duten jokalariak: Nekane, Yulema Korres, Eunate eta Itxaso Uriarte, besteak beste. Hasieratik jokatu dute, berriz, Landaluzek, Maite Zubietak eta Amezagak. Beste berritasun bat Oihane Hernandezen kokapena izan da, atzean aritu beharrean zelai erdian aritu baita, Landaluzerekin batera, hegaletik sartu den Linda Caicedo geratzeko asmoz.
Real Madrilek bere lehen titulua nahi du, eta espero bezala estutuz ekin dio norgehiagokari. Zelai erditik aurrera dituen jokalarien ahalmen fisikoaren bidez partidari erritmo bizia jarri dio, eta baloia oso bizkor mugitu du. Espero zuten zuri-gorriek hori, eta, horri aurre egiteko, zelai erdian jokalari asko pilatu, eta lerroak batuta edukitzen ahalegindu dira. Denboraldiko azken txanpa honetan izandako sentipen onei segida eman nahi zieten. Ez da posible izan. Jokatzeko era horri eusteko, golik ez jasotzea behar zuen Iturregiren taldeak. Baina Real Madril 0-1 aurreratu da 6. minutuan; Weirek egin du gola. Mariasun Quiñones aurreratua zegoela ikusi, eta modu ikusgarrian loratu dio baloia. Ia segidan, Caidedok erremate bat bidali du zutoinera.
Athletic kontrakarrean ari zen. Real Madrilek atzean sartuta zeukan. Gainera, zuri-gorriek baloia zuten apurretan, baloia ateratzean ezin zuten gainditu aurkariak egindako presio estua. 20 minutu inguruan, espainiarrek erritmoa apaldu dute zertxobait, eta Iturregirenek arnasa apur bat hartu dute. Baloia izan dute, baina aukerarik sortu gabe. Gainera, Real Madrilek beste bi gol sartu ditu atsedenaldia baino lehen. Bat Maite Zubietak sartu du, bere atean, Tolettik punpa lasterrean egindako erremate baten ostean, eta bestea Atheneak, atzetik etorrita, Kathlenek egindako erdiraketa bat baliatuz. Lehen zatiak, gainera, izan du beste albiste txar bat zuri-gorrientzat. Izan ere, Valdezatek zelaia utzi behar izan du, belaunean min hartuta.
0-3koarekin, Athleticek maldan gora zuen kanporaketa, eta are gehiago zaildu zaio, bigarren zatiko lehen jokaldian Weirek laugarrena sartu duenean espainiarrentzat. Errenta hori baliatuz, Real Madrilek zertxobait lasaiago joka zezakeela pentsa zitekeen. Hala egin du. Baloi jabetza luzeen bidez, minutuak pasatzen utzi du. Athletic saiatu da gutxienez gol bat egiten, baina ez du lortu, apenas gerturatu baita Misa Rodriguezen atera. Iraia Iturregik aukera eman dio Nekane Diezi zelaian agurtzeko. 66. minutuan atera da, Ogizaren ordez. Aurrelariak erretiroa hartuko du, talde zuri-gorrian hamasei denboraldi jokatu ostean. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228482/aldi-baterako-130-langile-behin-betiko-kontratatzera-behartu-dute-caf.htm | Ekonomia | Aldi baterako 130 langile behin betiko kontratatzera behartu dute CAF | LAB sindikatuak jarritako salaketari arrazoia eman dio Lan Ikuskaritzak. Behin-behineko kontratuen «iruzurrezko erabilera» egitea egotzi diote CAFi. | Aldi baterako 130 langile behin betiko kontratatzera behartu dute CAF. LAB sindikatuak jarritako salaketari arrazoia eman dio Lan Ikuskaritzak. Behin-behineko kontratuen «iruzurrezko erabilera» egitea egotzi diote CAFi. | Lan Ikuskaritzak aldi baterako kontratua zuten 130 langileri behin betiko kontratuak egitera behartu du CAF. LAB sindikatuak salatu zuen langile horien egoera ikuskaritzan, apirilaren 25ean, eta arrazoia eman diote.
LABen ustez, CAF ekoizpenaren baldintzapeko behin-behineko kontratuen «iruzurrezko erabilera» egiten ari zen, kontratu horiek «guztiz aurreikusi daitezkeen lanak» egiteko zirelako. Gehienez 90 eguneko kontratuak izan daitezke horiek, baina CAFek urtebeteko behin-behineko kontratuak egiten zituela nabarmendu du sindikatuak.
Sindikatuaren arabera, enpresako giza baliabideetako arduradunekin saiatu ziren egoera konpontzen, baina, LABen ustez, enpresa egoera konpontzera «ukatu» zenez, Lan Ikuskaritzara jotzea erabaki zuten. 130 langile horiez gain, sindikatuak dio CAFen zuzendaritzak finko egin beharko dituela gainerako kontratu irregularrak dituzten langileak. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228483/ertzainak-borrokan-taldearen-protestek-bilboko-donostiako-eta-gasteizko-sarrerak-blokeatu-dituzte.htm | Gizartea | Ertzainak Borrokan taldearen protestek Bilboko, Donostiako eta Gasteizko sarrerak blokeatu dituzte | Ertzaintzan ordezkaritza duten sindikatu guztiak atxiki dira grebara, ELA izan ezik. | Ertzainak Borrokan taldearen protestek Bilboko, Donostiako eta Gasteizko sarrerak blokeatu dituzte. Ertzaintzan ordezkaritza duten sindikatu guztiak atxiki dira grebara, ELA izan ezik. | Ertzaintzaren protestek ondorioak izan dituzte Bilboko, Donostiako eta Gasteizko errepideetan. 8:30ean hasi dira auto ilarak hiru hiriburuetan, eta 10:30ak arte iraun dute. Bilbon Erandioko Carrefour saltokitik eta Zorrozgoitiko aparkalekutik abiatu dira; Donostian, Añorgatik, Belartzatik eta Mercachinatik; eta Gasteizen, Mendizabalatik. Mobilizazioak egin dituzte Eusko Jaurlaritzako «Segurtasun Sailaren inposizioaren eta immobilismoaren kontra, hamar urte baino gehiago iraungita dauden Ertzaintzaren lan baldintzak ez dituelako negoziatu nahi».
Greba mugimenduari Ertzaintzan ordezkaritza duten sindikatu guztiak atxiki dira, ELA izan ezik. Herenegun bilera bat egin zuten sindikatu horiek, Ertzainak Borrokan taldeak eta bertze zenbait eragilek; bilera «oso positiboa» izan zela ondorioztatu zuten. Hala, adostu zuten «lan eginen dutela Ertzaintzaren kolektiboarentzako onuragarriak diren akordioak lortzeko».
Ertzaintzan ordezkaritza duen ELA sindikatuak, baina, ez du ikusten «egiazko» borondaterik Ertzaintzaren eredu sindikal «nagusia» aldatzeko, eta Segurtasun Sailarekin «benetan talka egiten» duen bertze eredu baten alde egiteko.
420 ibilgailu
Mobilizazioan 420 ibilgailu inguruk parte hartu dutela adierazi dute antolatzaileek. Hala ere, oraingoz ez dute datu ofizialik zabaldu. Ez da gisa horretako protesta bat egiten duten lehenbiziko aldia: 2015ean, Ertzaintzako sindikatuek deituta, auto ilarak antolatu zituzten Bilbon. Ehunka auto mugitzea lortu zuten, eta, Bilbo erdialdean ez ezik, A-8 autobidean ere pilatu ziren autoak. Helburua zen Eusko Jaurlaritzarekin negoziatu ahal izatea lan baldintzen hobekuntza. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228484/pentsiodunen-martxak-iritsi-dira-gasteizera-1080-euroko-pentsioa-eskatzeko.htm | Ekonomia | Pentsiodunen martxak iritsi dira Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko | Asteartean abiatu ziren oinez Bilbotik eta Bergaratik, eta atzo Aguraindik. Manifestazioa egin dute gaur guztiek batera. | Pentsiodunen martxak iritsi dira Gasteizera, 1.080 euroko pentsioa eskatzeko. Asteartean abiatu ziren oinez Bilbotik eta Bergaratik, eta atzo Aguraindik. Manifestazioa egin dute gaur guztiek batera. | Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak deituta (EHPM), Hego Euskal Herrian gutxieneko pentsioa 1.080 eurora iristeko eskatu dute ehunka lagunek oinezko martxen bitartez. Astearte eguerdian bi martxa abiatu ziren Gasteizera, Bilboko eta Bergarako (Gipuzkoa) udaletxeen paretik. Atzo, berriz, Aguraingo (Araba) taldea abiatu zen. Gaur iritsi dira Arabako hiriburura, eta manifestazioa egin dute guztiek batera.
Bidea oinez egiterik izan ez dutenak autobusez joan dira, manifestazioan parte hartzera. Gipuzkoatik, esaterako, sei autobus heldu dira. Gasteiz iparraldean elkartu dira denak, Zuberoa plazan, eta handik abiatu dira protestan Eusko Legebiltzarrera. Hiriaren erdigunera iristean sindikatuetako ordezkariak eta beste eragile batzuk ere batu dira protestara. Azkenean, jendetza batu da Plaza Berrian, eta ozen entzun da «pentsio duinak!» aldarria. Eusko Legebiltzarra inguratu ondoren heldu da manifestazioa amaiera puntura.
Martxen bitartez, euskal erakundeei eskatu nahi diete gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko. Halaber, nahi dute Espainiako Gorteetan ordezkaritza duten alderdiek pentsioen azken erreformaren lege proiektuaren eztabaida baliatzea erretiro adina berriro 65 urtean jartzeko, eta pentsioa osorik jasotzeko kotizatu beharreko urteak hamabostera jaisteko.
EHPMren arabera, erreformaren ondorioz gutxienez 743 euroko pentsioa jasoko du aurten ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodunak, hamalau ordainsaritan. Azken erreformaren bitartez, 873 eurora igoko da 2027rako. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228486/alemania-atzeraldi-teknikoan-dago.htm | Ekonomia | Alemania atzeraldi teknikoan dago | Euroguneko ekonomia handienaren BPGa uzkurtu egin da azken bi hiruhilekoetan, familien gastuen beherakadaren ondorioz. | Alemania atzeraldi teknikoan dago. Euroguneko ekonomia handienaren BPGa uzkurtu egin da azken bi hiruhilekoetan, familien gastuen beherakadaren ondorioz. | Futboleko VAR epaile laguntzailearen modura, Destatis Alemaniako estatistika erakundeak zuzendu egin du duela aste batzuk emandako epaia: orduan esan zuen Alemaniak ozta-ozta egin ziola ihes atzeraldiari, 2022ko lehen hiruhilekoan %0,5 uzkurtu ondoren, 2023ko lehenengoan %0ra iritsi zelako. Datu gehiago pilatu eta aztertu ondoren, ordea, Alemania atzeraldi teknikoan dagoela ziurtatu du: aurtengo lehen hiruhilekoan %0,3 txikitu zen barne produktu gordina.
Atzeraldi teknikoa dago herrialde bati BPGa bi hiruhilekoan jarraian txikitzen bazaio.
Alemania eta Espainia dira, euroguneko kideen artean, 2019 amaierako BPGra iritsi ez diren bakarrak.
Destatisek azaldu duenez, kontsumo pribatuaren beherakada izan da Alemaniako ekonomia txikitu izanaren arrazoi nagusia. «Familiak gauzak erosteko uzkur aritu dira: gutxiago gastatu dute janarian eta edarian, jantzietan eta oinetakoetan, eta altzarietan». Halaber txikitu dira auto salmentak ere; besteak beste, auto elektrikoak eta hibrido entxufagarriak erosteko laguntzak apaldu direlako.
Alemaniako ekonomiaren beste indargune nagusiak, industriak, urteko lehen hiruhileko gorabeheratsua izan du. Destatisek azaldu du %2 hazi dela iazko azken hiruhilekoarekin alderatuta, baina gaineratu du martxoan eten egin dela hazkunde hori.
Kezka areagotu du atzo jakinarazitako datu batek: Alemaniak Txinara egiten dituen esportazioak %11,3 txikitu dira urteko lehen lau hilabeteetan. Neurri handi batean ustekabea da, espero baitzen Alemaniako industria esportatzaile indartsuak abantaila aterako ziola Txinak pandemiaren ondoren bere mugak zabaltzeari.
Jaitsieraren arrazoietako bat da apaltzen ari dela txinatarrek Alemaniako autoak erosteko duten grina. Gero eta gehiago, Txinako gidariak tokiko markak erosten ari dira, eta alde batera uzten ari dira atzerriko markak. Joera hori batez ere auto elektrikoetan ikus daiteke, Txinako autogileen eskaintza asko ugaritu baita, eta Europako lehiakideenak baino merkeagoak baitira.
Eurogune osoan ere bai?
Alemaniaren datuak ondorioa izan dezake eurogune osoan, eta Eurostat eraman dezake baieztatzera 2023ko lehen hiruhilekoan euroa duten herrialdeetako ekonomia ere txikitu egin zela. Izan ere, apirilaren amaieran aurreratu zuen %0,1 hazi zela, baina orduan kontatzen zuen Alemanian ez zela atzeraldirik izan. Alemaniak pisu handia du euroguneko ekonomian, %28tik gorakoa, eta haren gorabeherek eragin handia dute taldean.
Ekainaren 8an da Eurostat euroguneko BPGaren datu osatua ematekoa, eta agian berak ere esango du eurogunea atzeraldi teknikoan sartu zela urtearen hasieran, 2022ko azken hiruhilekoan %0,1 egin zuelako atzera.
Halakorik ez dago Euskal Herrian, nahiz eta Eustatek eta Nastatek oraindik berrikusi behar dituzten duela aste batzuk aurreratutako datuak. Haien arabera, Nafarroako BPGa %0,3 hazi zen urtarriletik martxora, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoa, berriz, %0,4. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228487/maurizia-noiznahi-indarrez-hustua-izateko-arriskuan-da.htm | Gizartea | Maurizia noiznahi indarrez hustua izateko arriskuan da | Uxerrak aktan jaso du Maurizia proiektuko kideek uko egin diotela okupatutako eraikinetik ateratzeari. Hemendik aurrera, prefetak indarrez kanporatzen ahal ditu. | Maurizia noiznahi indarrez hustua izateko arriskuan da. Uxerrak aktan jaso du Maurizia proiektuko kideek uko egin diotela okupatutako eraikinetik ateratzeari. Hemendik aurrera, prefetak indarrez kanporatzen ahal ditu. | Baionako Lesseps kaian eraikin bat okupatua duen Maurizia proiektua kanporatze arriskuan dago. Uxerra bertaratu da gaur arratsaldean, lehen kanporatze aginduarekin, eta okupatzaileei eskatu die beren baitarik ateratzeko eraikinetik. Maurizia proiektuko kideek aginduari uko egin diotela jaso du akta batean, eta prefetari helaraziko dio. Hark noiznahi erabaki dezake Maurizia indarrez kanporatzea.
Maurizia proiektua bultzatu dutenek joan den astean jakinarazi zuten Santa Ursula karrikako 16. zenbakian eraikin bat okupatu zutela. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosiak ditu lurrak, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Okupatzaileek adierazi dute alokairu kontratu bat egiteko asmoa dutela jabearekin, eremu horretarako instituzioek aurreikusia duten proiektua gauzatu bitartean eraikina erabiltzeko baimena izan dezaten. Izaera soziala eta kulturala izanen dituen proiektu bat aurkeztu dute. Baina ez EPFLek, ez Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak ez dute haiekin elkartu nahi izan.
Maurizia proiektuko kideen arabera, botere publikoek Plateau Urbain enpresarekin kontratua egin dute Lesseps kaian diren eraikin hutsak kudeatzeko. Kooperatiba horrek bitartekaritza lana egiten du eraikin hutsen jabeen eta «proiektu eramaileen» artean. Elkarteekin, start-up gisako enpresekin, ekonomia zirkularreko enpresekin eta artisauekin lan egin ohi du, metro karratuko alokairu bat emanez. «Metro karratua 13 eta 20 euro artean eskaintzen dute. Mauriziarentzat 15.000 euro lirateke hilabetean. Guk dohainik eskaintzen dugu lekua», salatu dute Maurizia proiektuko kideek. Plateau Urbain enpresako komunikazio baieztatu du botere publikoekin «kontratua sinatua edo sinatzekotan» direla, proiektua zer izanen den zehaztu gabe; «guretzat ere berria da». |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228488/israelgo-armadako-hiru-kide-espetxeratu-ditu-auzitegi-militarrak-palestinar-batez-abusatzeagatik.htm | Mundua | Israelgo armadako hiru kide espetxeratu ditu auzitegi militarrak, palestinar batez abusatzeagatik | Berrogei eta hirurogei egun arteko kartzela zigorra ezarri die auzitegiak. Yesh Din GKEaren arabera, 2017 eta 2021 bitartean soldadu israeldarrek palestinarren aurka ustez egindako 1.260 delitu kasu egon ziren, 409 hilketa barne. Israelgo indarrek hamahiru palestinar zauritu dituzte Zisjordanian. | Israelgo armadako hiru kide espetxeratu ditu auzitegi militarrak, palestinar batez abusatzeagatik. Berrogei eta hirurogei egun arteko kartzela zigorra ezarri die auzitegiak. Yesh Din GKEaren arabera, 2017 eta 2021 bitartean soldadu israeldarrek palestinarren aurka ustez egindako 1.260 delitu kasu egon ziren, 409 hilketa barne. Israelgo indarrek hamahiru palestinar zauritu dituzte Zisjordanian. | Israelgo auzitegi militarrak kartzelara bidali ditu armadako hiru kide, palestinar bati tratu txarrak emateagatik. Soldaduetako biri hirurogei eguneko espetxe zigorra ezarri die; hirugarrenari, berriz, berrogei egunekoa, bere agintea baliatuz palestinarraren bizitza «arriskuan» jartzeagatik. Guztiak kategoriaz jaitsi dituzte, eta zigor gehigarriak ezarri dizkiete prozedura judiziala oztopatzeagatik, auzitegiak kaleratutako oharraren arabera. Eta laugarren militarra epaiketaren zain dago; tratu txarrak eta mehatxuak egitea egozten diote.
Akusazioen arabera, hiru soldaduk eta beste batek 4x4 auto ibilgailu militar batean eraman zuten palestinarra, identifikatu gabeko «urrutiko leku» batera. Ibilbidean zehar eta ondoren, indarkeria erabili zuten biktimaren aurka, eta toki batean «abandonatu» egin zuten, adierazpenaren arabera.
Oharrak nabarmentzen duenez, zigortutako hiru soldaduk gertakariaren xehetasunak ezkutatu zizkieten buruzagiei, funtzionario militarrek ez zezaten ikerketa bat abiatu. Akusatuek kasuaren xehetasunei buruzko bertsio bera eman zuten.
Israelgo indarrek palestinarren aurka egindako ehunka hilketa kasu ikertu eta zigortu gabe dauden honetan, giza eskubideen aldeko erakundeek Tel Avivi egotzi diote aldian behin bide judizialari ekitea, soilik soldadu israeldarrek palestinarren kontra ustez egindako zenbait delituren testuinguruan.
Israelen eta Zisjordanian lan egiten duen Yesh Din giza eskubideen aldeko gobernuz kanpoko erakundeak lortutako Israelgo datu militarren arabera, 2017 eta 2021 bitartean soldadu israeldarrek palestinarren aurka ustez egindako 1.260 delitu kasu jaso zituzten, palestinarren hilketekin lotutako 409 jazoera barne. Israelgo armadak, ordea, 248 ikerketa penal baino ez zituen ireki, kasuen %21,4, Yesh Dinen arabera. Ostera, ikertutakoetatik soilik 11 kasuetan egon ziren auzibideak.
Hamalau palestinar atxilotu
Israelgo indarrek beste sarekada bat egin dute gaur goizaldean Aqabat Yaber errefuxiatu kanpalekuan, Jeriko (Zisjordania) hegoaldean. Oldarraldi horretan, hamahiru palestinar gazte zauritzeaz gain, hamalau lagun atxilotu dituzte. WAFA Palestinako albiste agentziak jasotako informazioaren arabera, Israelgo militarrak hainbat norabidetatik sartu dira kanpamentura, eta 50 etxebizitza baino gehiagotan sarekadak egin dituzte, besteak beste, Jeriko hiriko gobernadore Jihad Abu al-Assalen etxean.
Agentziak aipatutako iturrien arabera, agente israeldarrek tiro egin eta negar jasa jaurti dituzte zona horretan, eta zehaztu dute erasoan zauritutako hamahiru lagunetako bat egoera larrian dagoela.
Bestalde, Israelgo armadak Twitter sare sozialean duen kontuan adierazi duenez, atxilotuetako batek 2022ko irailean autobus baten aurka egindako erasoarekin lotura dauka; zazpi pertsona zauritu ziren, tartean sei militar. «Segurtasun indarrek lanean jarraituko dute Israelgo herritarren eta segurtasun indarren aurkako erasoak egiten dituztenak atxilotzeko eta auzitara eramateko», nabarmendu du.
Israelgo armadak gutxienez hiru palestinar hil eta beste sei zauritu zituzten astelehen goizaldean, Zisjordaniako Nablus hiritik gertuko Balata errefuxiatu gunean. Armadako iturrien arabera, Al-Aqsako Martirien Brigadaren aurkako operazio bat egitera sartu dira lurralde okupatuetara —Al-Fatahren adar armatua da taldea—, eta hainbat lagun atxilotu dituzte. PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eledun Nabil Abu Rudeinehk gogor salatu du gertatutakoa. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228489/ustelkeriaren-aurkako-bulegoak-laquopraxi-txarren-zantzuakraquo-antzeman-ditu-osasunbideko-esklusibotasunari-lotuta.htm | Gizartea | Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak «praxi txarren zantzuak» antzeman ditu Osasunbideko esklusibotasunari lotuta | Erakundeak ikerketa abiatuko du, LAB sindikatuak eginiko salaketa ontzat emanda | Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak «praxi txarren zantzuak» antzeman ditu Osasunbideko esklusibotasunari lotuta. Erakundeak ikerketa abiatuko du, LAB sindikatuak eginiko salaketa ontzat emanda | Sare publikoan soilik jarduteagatik osagarria kobratu, eta klinika pribatuan aritu. Osasunbidean, halakoak «praktika orokortuak» direla salatu zuen LAB sindikatuak iragan otsailean, eta hamar kasuren berri eman zion Jardunbide Egokien eta Ustelkeriaren Aurkako Nafarroako Bulegoari. Orain, erakunde horrek ebatzi du «egiazkotasun zantzuak» daudela sindikatuak eginiko salaketan, eta espediente bat ireki du, ustezko irregulartasunak argitzeko. Salatutakoa egia dela frogatuz gero, isunak jartzeko eta prozedura zigortzaileak abiatzeko gaitasuna du Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak.
LABeko Imanol Karrerak salatu du otsailean salatutakoak ez direla kasu bakanak, eta Osasunbideak «ingeniaritza» erabiltzen duela kontratazioetan, «izendapen formalik gabe ere», sendagile batzuei zerbitzuburu funtzioak —eta horiei dagozkien soldata osagarriak— emateko, «sektore pribatuan lan egiten duten bitartean». Horregatik, Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak ikerketa bat abiatu izana «lorpen handia» da, Karreraren irudiko: «Lehen urrats hau funtsezkoa da argitzeko ea diru eta zerbitzu publikoaren kontura eginiko praxi txarra ote den, MSN Nafarroako Sindikatu Medikoak ordezkatutako profesional batzuek urteetan garatua eta Nafarroako Gobernuak onartua».
Irregulartasunak «egitura osoan»
Sindikatuak otsailean eginiko agerraldian salatu zuen «Osasunbidearen egitura osoan» atzeman zituztela esklusibotasunaren urraketak. «Espezialitate askori eragiten diete, Iruñeko, Lizarrako eta Tuterako eremuetan», esan zuen Karrerak orduan. Eta xehetasun gehiago ere eman zituen, arazoaren larritasunaren erakusgarri: «Deigarria da nola praktika txar hau bereziki Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuan gertatzen den. Hain zuzen ere, itxarote zerrenda handiena duten zerbitzuetako bat da». Zalaparta mediatiko handiena eragin zuen kasua izan zen, hain zuzen, Lizarrako Garcia Orcoyen ospitaleko Obstetrizia eta Ginekologia zerbitzuko buruarena. Fakultatibo horrek esklusibotasun osagarria kobratzen zuen (800-1.100 euro inguruko gehigarria), baina, LABek Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoan salatu zuenez, klinika pribatu batean egiten zuen lan. Nafarroako Gobernuak iragarri zuen espediente bat zabalduko zuela, kasua argitzeko.
Hala ere, gobernuak uko egin zion Osasunbidean ikerketa orokor bat egiteari, halakoak «kasu bakanak» zirelakoan. Are: Javier Remirez lehendakariordearen esanetan, «langile publikoen zintzotasuna» da orokortua dagoena, eta ez alderantziz. Orain, Ustelkeriaren Aurkako Bulegoaren ebazpena jaso ostean, LABek esan du txosten horrek kolokan jartzen duela Nafarroako Gobernuaren bertsioa: «Bai Santos Indurain kontseilariak, bai Carlos Artundo Osasun zuzendari nagusiak aipatu zuten bi kasutan bakarrik atzeman zituztela esklusibotasuna bidegabeki kobratu izanaren zantzuak, eta LABen salaketa kritikatu zuten. Orain, ustelkeriaren aurkako erakundeak ohartarazi du zantzuak daudela esateko ez dela kasu bakar bat, ez bi, baizik eta kasu gehiago daudela».
Karrerak gaineratu du ebazpena «gogorra» dela Sindikatu Medikoaren eta Nafarroako Gobernuaren jokabidearekin. «Eurek sortu dute egoera hau, eta haiei dagokie erantzukizun osoa bere gain hartzea», esan du. Zehazki, MSNri leporatu dio «lobby erreakzionario eta kontserbadorea» izatea, eta «interes ekonomiko propioak eta negozio pribatuena» lehenestea, «Osasunbideko lan baldintzen eta herritarrentzako zerbitzua hobetzearen beharraren gainetik». Nafarroako Gobernuari, berriz, «SMNren jokoan parte hartzea» leporatu dio, «sindikatu hori elikatuz eta hazten lagunduz».
Esklusibotasun osagarria, 1992tik
Nafarroan, 1992. urtean erabaki zuten Osasunbideko sendagileei esklusibotasun klausula bat ezartzea, eta, horren truke, soldata osagarri bat ematea. Diru hori ez da huskeria bat, gainera: medikuen oinarrizko soldataren %45-55 artekoa izan daiteke, kasuan-kasuan. Ordutik, sistema publikoan bakarrik egin dezakete lan, edo soldata osagarri horri uko egin —oso gutxi dira aukera hori hobetsi duten profesionalak—.
Hainbat sindikatuk eta Osasun Publikoaren Aldeko Plataformak behin baino gehiagotan azaldu dutenez, esklusibotasun hori beharrezkoa da praxi txarrak eragozteko: adibidez, pazienteak sistema publikoan artatu eta gero sare pribatuetara bideratzea, edo klinika pribatua ordaintzen zuten pazienteei lehentasuna ematea kontsulta publikoan.
Iragan urtarrilean, grebarako deialdia egin zuen Nafarroako Sindikatu Medikoak, eta, hain zuzen, mahai gainean jarritako baldintzetako bat izan zen klausula hori kentzea: alegia, sare publikoan eta pribatuan nahieran jardun ahal izatea, baina soldata osagarriari uko egin gabe. Nafarroako Gobernuak ez zuen puntu hori onartu, baina hilean 400 euroko soldata igoera eskaini zien medikuei. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228490/oraina-eta-geroa-linazisoro-eta-uson-garaile-espainiako-blokeko-2-proban.htm | albisteak | Oraina eta geroa: Linazisoro eta Uson garaile Espainiako blokeko 2. proban | Madrilgo azken probaren faltan, bi eskalatzaileak aukera handiarekin dira Kopa eskuratzeko, maila nagusian Linazisoro eta 14 urtez azpikoetan Uson. Elur Arteaga bigarren izan zen 18 urtez azpikoetan. | Oraina eta geroa: Linazisoro eta Uson garaile Espainiako blokeko 2. proban. Madrilgo azken probaren faltan, bi eskalatzaileak aukera handiarekin dira Kopa eskuratzeko, maila nagusian Linazisoro eta 14 urtez azpikoetan Uson. Elur Arteaga bigarren izan zen 18 urtez azpikoetan. | Blokeko Espainiako Kopako bigarren proba jokatu zen aurreko asteburuan Cuencan (Espainia), eta euskal selekzioko ordezkaritza zabala bertaratu zen. Emaitzak bikainak izan ziren: lau podium, eta horietatik bi koskarik gorenean. Kirol honek Euskal Herrian duen indarraren eta eskaladaren orainaren eta geroaren erakusle izan zen Cuencako Bosque de Aceroko boulderra. Maila nagusian, Mikel Linazisoro bergararra (Gipuzkoa) nagusitu zen, eta 14 urtez azpikoetan, Eñaut Uson tolosarra (Gipuzkoa). Bat hemen da, bestea badator. Linazisorok bide luzea du oraindik egiteko; Usonek zer esanik ez. Oraina eta geroa, biak izan ziren garaile Espainiako Kopako bigarren proban, eta okerrik ezean, hirugarrenaren faltan, Kopa eskuratzeko aukera handiekin dira.
Kale edo bale, horixe zen Cuencako probaren araua: irabazleek bloke guztiak gainditu behar zituzten garaipena eskuratzeko, gainerakoan aukerarik gabe geratuko baitziren. Mutiletan, lehia estua izan zuten Linazisorok, Guillermo Peinado madrildarrak (Espainia) eta Eneko Carretero zumaiarrak (Gipuzkoa). Sailkapeneko blokeetan lehen hiru postuak eskuratu zituzten, eta finalean ere lau blokeetan jo zuten goia. Linazisorok, ordea, bi lehiakideek baino eraginkortasun handiagoz jardun zuen, eta saialdi bakarra huts egin zuen finaleko blokeetan. Peinado izan zen bigarren, eta Eneko Carretero hirugarren. Andoni Esparta bilbotarra ere bikain aritu zen; bosgarren azkenean. Joanes Esparta anaia 12. izan zen.
Garaipen honi esker eta Oviedon jokatutako lehen probako laugarren postuari esker, Espainiako Kopako liderra da Linazisoro. Alejandro Crespo Oviedoko garailea ez zen Cuencan lehiatu, eta, beraz, azken garaipena eskura du eskalatzaile bergararrak. Hurrengo asteburuan jokatuko da hirugarren eta azken proba Madrilen.
Nesken maila nagusian, Aida Torres kataluniarra izan zen finaleko lau blokeak gainditu zituen bakarra. Haren atzetik, Rebeca Perez aragoiarra izan zen bigarren eta Lucia Sempere valentziarra (Herrialde Katalanak) hirugarren. Euskal ordezkariei dagokienez, Ainhize Belar atxondarra (Bizkaia) zortzigarren izan zen, Irati Zabala oiartzuarra (Gipuzkoa) hamabosgarren, Maria Feo Miguela leitzarra (Nafarroa) hamazazpigarren eta Oihane Ruiz de Argandoña iruindarra (Nafarroa) hogeigarren.
Gaztetxoen artean, Eñaut Uson tolosarra nagusitu zen 14 urtez azpikoetan, eta Kopako sailkapen orokorrean ere lider jarri da. Oviedon bigarren izan zen Uson eta Cuencan irabazle. Madrilgo azken proban berretsi beharko du Usonek Kopako garaipena, eta lehia horretan Carlos Ferreira estremadurarra izango du aurkari nagusi. Lier Perez hamargarren izan zen maila honetan. Nesketan, 14 urtez azpiko kategoria honetan, Euskal Herriko hainbat ordezkari aritu ziren: Elene Otermin (11), Araceli de Bilbao (20), Laia Beltran (21), Iraia Urtiaga (24) eta Aiora Perez (26).
Elur Arteaga bigarren 18 urtez azpikoetan
Elur Arteaga tolosarra (Gipuzkoa) ere dotore aritu zen 18 urtez azpikoetan, eta podiumaren bigarren koskara igo zen azkenean. Denbora gutxi darama Arteagak goi-mailan lehiatzen, eta ikusgarria izaten ari da haren goranzko ibilbidea. Intza Elizalde, beste tolosar bat, podiumaren atarian geratu zen; laugarren izan zen azkenean. Oviedoko lehen proban garaile izan zen Elizalde, eta beraz, titulua lortzeko hautagaietako bat da. Ainhoa Uskola hamargarren izan zen 18 urtez azpikoetan.
Nesketan, 16 urtez azpikoetan, podiumetik gertu ibili ziren Maddi Agirre eta Ines Allende, bosgarren eta seigarren azkenean, hurrenez hurren. Gorantz datoz biak ala biak, nahiz eta Allende maila berrira egokitzen ari den oraindik. Udane Mujika elduaindarra (Gipuzkoa) 13. izan zen eta Naroa Aierdi nafarra hamabosgarren. Hamasei urtez azpiko maila honetan, mutiletan, Gari Markuerkiaga 18. izan zen, eta Aratz Sanzol nafarra 29.
Ekainaren 2tik 4ra jokatuko da Madrilen 2023ko Espainiako Kopako hirugarren eta azken proba.
Espainiako Kopako Cuencako probaren sailkapen guztiak Espainiako Mendi Federazioaren webgunean. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228491/ertzaintza-oldartu-egin-da-erandioko-etxegabetze-batean.htm | Gizartea | Ertzaintza oldartu egin da Erandioko etxegabetze batean | Polizia indarrez sartu da pisuan, eta barruan zeudenak atera ditu. Hainbat lagun elkartu dira etxepean kaleratzea eragozteko. Kaleratuak bost urte daramatza pisu horretan bizitzen. | Ertzaintza oldartu egin da Erandioko etxegabetze batean. Polizia indarrez sartu da pisuan, eta barruan zeudenak atera ditu. Hainbat lagun elkartu dira etxepean kaleratzea eragozteko. Kaleratuak bost urte daramatza pisu horretan bizitzen. | Goizean goizetik, hainbat lagun elkartu dira gaur Erandion (Bizkaia) etxegabetze bat eragozteko. Kaleratzea hainbatetan atzeratu ostean, gaurko zegoen ezarrita behin betiko eguna, 11:00etarako; Polizia garajetik etxebizitzara iristen saiatu denean, istiluak izan dira Ertzaintzaren eta manifestarien artean. Azkenean, 12:45ak aldera lortu dute etxebizitzako atea ireki eta barruan zeudenak ateratzea, sarrailagile baten laguntzaz.
Bilboko Etxebizitza Sindikatuak eta Uribe Kostako GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak deitu dute ekintzara. 10:30ak alderako hasi dira protestak, «etxegabetzea gelditu!» oihu artean, eta goizak aurrera egin ahala gero eta handiagoa izan da Ertzaintzaren presentzia. Azkenean, Polizia eraikinaren garajetik sartu da atarira, eta hara sartu dira protestan zebiltzanak ere. Ertzaintza oldartu egin zaie orduan. Protestaren amaieran jakinarazi dutenez, gaur beste etxegabetze bat ere izan da Erandion.
Hustu nahi duten etxea Caixabank bankuaren jabetzakoa da, eta han bizi den gizonak bost urte daramatza bertan. Hala azaldu du etxegabetzearen aurretik Bilboko Kontseilu Sozialistaren Twitter kontuan eman dituen azalpenetan. Aurrez, etxeak beste bost urte zeramatzan itxita.
Ordutik hainbat epaiketa izan ditu; bi irabazi ditu, baina azkenekoa galdu zuen, eta orain «trikimailuen bidez» etxegabetzea aurreratzea lortu dutela esplikatu du.
Udalak bizitzeko beste leku bat eskaini zion Sestaon (Bizkaia), 1902an eraikitako eraikin batean, baina duela hilabete «gune degradatu» izendatu zuen hura EB Europako Batasunak. Argi utzi du berak sekula ez diola esan ezetz aukera horri, baina «zalantza batzuk» argitu nahi izan zituela udaleko ordezkariekin: «Ordaintzeko dirurik ez banuen zer gertatuko zen galdetu nien; ea kalera botako ninduten. Baietz esan zidaten. Hilabete bat aldez aurretik ordaindu behar nuela ere jakinarazi zidaten, zerbitzu guztietan alta emateaz eta aseguru bat kontratatzeaz gain. Esan nien gaur egun ez dudala horretarako adina diru».
Beraz, adierazi du gaur-gaurkoz ez duela beste aukerarik, eta eskerrak eman dizkie gaur etxegabetzea eragozteko elkartu diren guztiei. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228492/ep-iuk-hitzeman-du-fortuna-handien-zerga-ezarriko-duela-araban.htm | Politika | EP-IUk hitzeman du fortuna handien zerga ezarriko duela Araban | David Rodriguez Arabako ahaldungai nagusiak zerga hori ezartzeko «borondate falta» egotzi die EAJri eta PSE-EEri. Ohartarazi du gero eta familia gehiago hurbiltzen ari dela «bazterketa sozialaren mugara». | EP-IUk hitzeman du fortuna handien zerga ezarriko duela Araban. David Rodriguez Arabako ahaldungai nagusiak zerga hori ezartzeko «borondate falta» egotzi die EAJri eta PSE-EEri. Ohartarazi du gero eta familia gehiago hurbiltzen ari dela «bazterketa sozialaren mugara». | Espainiako Kongresuak azaroan onartu zuen aberastasun handien gaineko zerga bat, eta, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, foru ogasunen esku geratu zen zerga horrekin bildutakoa nola kudeatu. Haatik, ogasunek ez dute oraindik foru agindurik garatu zerga hori ezartzeko, eta, beraz, aurten ez da aplikagarria izango. David Rodriguez Elkarrekin Podemos-IUren Arabako ahaldungai nagusiaren iritziz, «onartezina» da Arabako Foru Aldundiak zerga horrekiko duen jarrera, eta ezartzeko «borondate falta» egotzi die jeltzaleei eta sozialistei: «EAJk eta PSE-EEk ez dute nahi izan aurten indarrean sartzea fortuna handien gaineko zerga, baina uste dugu pauso hori eman behar dela justizia soziala lortzeko». Elkarrekin Podemos-IU hurrengo foru gobernuaren parte bada aberastasun handien zerga «lehenbailehen» ezarriko duela hitzeman du Rodriguezek, «zerbitzu publikoei eusteko». Fiskalitatea «aberastasuna banatzeko» eta «aukera berdintasuna bermatzeko» tresna gisa ulertzen du EP-IUk, eta zerga sistemak «progresiboa» behar duela uste du. Rodriguezen hitzetan, fortunak dituztenek «ekarpen handiagoa» egin behar diote gizarteari, eta, justizia soziala «orekatu» nahi bada, urratsak egin behar dira bide horretan. EP-IUren hautagaiak gogoratu duenez, Araban ehun lagun inguruk hiru milioi eurotik gorako ondasunak dituzte, eta horietako batzuek, ehun milioitik gorakoak. «Aberastasunak banatzea funtsezkoa da lurralde kohesionatuagoa eta orekatuagoa lortzeko», azpimarratu du. Espainiako Gobernuak erabaki zuen fortuna handien zerga behin-behinekoa izatea, eta, gutxienez, 2023. eta 2024. urteetan egotea indarrean. Jada denbora «galdu» dela kritikatu du Rodriguezek. Gizartean «arrakala soziala» sortzea aurpegiratu die EAJri eta PSE-EEri, eta gehien dutenen eta gutxiago dutenen arteko «distantzia» gero eta handiagoa bihurtzea. Ohartarazi duenez, Araban gero eta familia gehiago hurbiltzen ari da «bazterketa sozialaren mugara». Zehazki, biztanleen %20 «atzean» uztea leporatu die jeltzaleei eta sozialistei: «53.000 pertsona inguru dira, Mendizorrotza futbol zelaia halako hiru betetzeko adina pertsona». Gainera, gogoratu du ogasunak inoiz baino diru gehiago bildu duela, eta hori «kontraesana» dela bazterkerian geratzen ari den jendearen egoera kontuan hartuta. Rodriguezen iritziz, aldundiak «politika sozialak» lehenetsi behar ditu, «pobrezia energetikoaren» aurka borrokatu, eta familia «kalteberak» babestu. Begoña Seco Arabako Batzar Nagusietarako hautagaiaren iritziz, berriz, publikoa eta zerga erreforma eskutik doaz. «Ez badugu fiskalitatea ausardiaz lantzen, ezin dugu hitz egin hezkuntzaz, osasunaz eta zerbitzu publikoaz. Gehien dutenek gehiago ordaintzen ez badute, ezinezkoa da gizarte desorekak amaitzea eta justizia soziala lortzea». Eskuineko alderdiek, berriz, «iruzurra» egiten dutela salatu du, eta zergekin «beherapenetan» ibiltzea leporatu die. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228493/elena-setien-sara-dowling-eta-eri-yamamoto-ariko-dira-donostiako-58-jazzaldian.htm | Kultura | Elena Setien, Sara Dowling eta Eri Yamamoto ariko dira Donostiako 58. Jazzaldian | Festibala uztailaren 21etik 25era egingo dute. Mikel Legasak, Arnaud Labastiek, Damir Imamovik eta Albert Marquesek ere joko dute | Elena Setien, Sara Dowling eta Eri Yamamoto ariko dira Donostiako 58. Jazzaldian. Festibala uztailaren 21etik 25era egingo dute. Mikel Legasak, Arnaud Labastiek, Damir Imamovik eta Albert Marquesek ere joko dute | Trinitate plazak, Kursaal auditoriumak, Victoria Eugenia antzokiak, San Telmo museoak, Zurriolako Keler agertokiak eta Garbera merkataritza guneak dagoeneko jakinarazi dituzte 58. Jazzaldiko kartelburu izango diren 36 kontzertuak. Nolanahi ere, ohi moduan, Donostiako Jazzaldiak hiriko txoko guztietara zabalduko du jazza, eta doako kontzertuak emango dituzte tokiko zenbait taldek.
Jazzaren euskal talentuari deialdia zabaldu eta zortzi hilabetera, antolatzaileek erabaki dute zein hamar taldek joko duten Kursaaleko terrazetako agertokietan –Frigo gunean, Fnac gunean eta Nauticool gunean–: Isla hirukotea, Arnaud Labastie hirukotea, Xahu, Motelas, Les Cuisinieres, Lutfi Jakfar Sixth hirukotea, Amaika Rude, Mikel Legasa boskotea, Xavi Maldonado eta David Cid laukotea, eta Kinkfolk.
Talentu gipuzkoarrak
Kantaldi bat gehiago izango da Nautikoko agertokian; Elena Setien donostiar musikagilearena, hain zuzen. Gainera, aurtengo aldian, talentu gipuzkoarrak ere bere lekua izango du. Izan ere, talde hauek arituko dira Katapulta Tour izendatu duten zirkuituan: Bamms, Nakar, Olana Liss eta Ramada Inn.
Gonzalo Encinal piano jotzaileak eta Fran Serrano kontrabaxu jotzaileak goizeko emanaldia egingo dute uztailaren 21ean, San Martin merkatuan. Hurrengo egunean, berriz, Aitor Marimon (gitarra) eta Rodrigo Lauroba (saxofoia) bikotea ariko da oholtza berean.
Bestalde, Eri Yamamotok kontzertu bat emango du afaltzeko garaian Maria Cristina hoteleko Ibaia aretoan. Uztailaren 23an izango da hori, iluntzeko 20:30ean. Kontzertu horretarako sarrerak salgai daude dagoeneko jaialdiaren webgunean, 80 euroan.
Freedom First
Jazzaldiak Freedom First izeneko ziklo berria aurkeztuko du Victoria Eugeniako Klub aretoan, uztailaren 24an eta 25ean, 20:00etan. Bertan, Albert Marques piano jotzaile kataluniarrak Keith LaMar Estatu Batuetako presoarekin batera grabatutako disko berria aurkeztuko du. Marques eta bere hiru musikariak oholtza gainean egongo dira, eta, distantziatik, grabazioen bidez entzun ahal izango da LaMarren ahotsa; ziegatik, zuzeneko konexioan. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228494/gizarte-segurantzaren-izenean-iruzurra-egiten-saiatzen-ari-direla-salatu-dute.htm | Gizartea | Gizarte Segurantzaren izenean iruzurra egiten saiatzen ari direla salatu dute | SMS bat bidaltzen dute, osasun txartela «eguneratzeko» eskatzen, biktimaren datuak eskuratzeko asmoarekin. | Gizarte Segurantzaren izenean iruzurra egiten saiatzen ari direla salatu dute. SMS bat bidaltzen dute, osasun txartela «eguneratzeko» eskatzen, biktimaren datuak eskuratzeko asmoarekin. | Nafarroako Osasun Departamentuak ohartarazi duenez, «Gizarte Segurantzaren» izena erabilita iruzurra egiten saiatzen ari dira azken orduetan.
Azaldu dutenez, mezu bat bidaltzen ari dira, SMS bidez. Horretan, herritarrari esaten diote «osasun txartela eguneratu» behar duela, eta horretarako esteka bat ematen dute.
«Kontuz!», adierazi du Osasunbideak. «Iruzurrezko mezua da».
Badirudi iruzurra phishing motakoa dela. Kutxa, banku edo erakunde baten irudiarekin mozorrotzen dute iruzurra, eta biktimari datu pertsonalak ateratzen saiatzen dira, izen-abizenak, nortasun agiriaren eta banku txartelaren zenbakiak.... Arrantzarekin dago lotuta ingelesezko phishing hitza; izan ere, jende askori bidaltzen diote mezua, horietako batzuk sarean eroriko direlakoan.
Otsailean, Zibersegurtasunaren Euskal Zentroak atzeman zuen iruzur «kanpaina masibo bat» zegoela, teknika hori erabiltzen zuena. Orduan, posta elektronikoaren bidez egin zuten. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228495/ekainaren-22an-emanen-dute-ttattola-gaztetxearen-kontrako-auziaren-epaia.htm | Gizartea | Ekainaren 22an emanen dute Ttattola gaztetxearen kontrako auziaren epaia | Prokuradoreak 600 euroko isuna eskatu du auzipetuarentzat, erdia gibelapenarekin. Parte zibileko abokatuak 8.000 euro inguruko kalte ordainak eskatu ditu. 2021eko agorrilean, Ttattolako kideek Hazparne erdiguneko eraikin bat okupatu zuten. «Ekintza kolektiboa» izanik, txartzat jo dute epaiketa kide bakar baten kontrakoa izatea. | Ekainaren 22an emanen dute Ttattola gaztetxearen kontrako auziaren epaia. Prokuradoreak 600 euroko isuna eskatu du auzipetuarentzat, erdia gibelapenarekin. Parte zibileko abokatuak 8.000 euro inguruko kalte ordainak eskatu ditu. 2021eko agorrilean, Ttattolako kideek Hazparne erdiguneko eraikin bat okupatu zuten. «Ekintza kolektiboa» izanik, txartzat jo dute epaiketa kide bakar baten kontrakoa izatea. | Ttattola Hazparneko (Lapurdi) gaztetxe izandakoaren kide bat epaitu dute Baionako auzitegian, 2021eko agorrilean etxe huts bat legez kanpo okupatzea leporatuta. Herriko Davidenia etxea okupatu zuten gaztetxekoek, Ttattola zenaren falta adierazteko —jabeak urte bereko urtarrilean berreskuratu zuen aurreko egoitza— eta Hazparnen zenbat etxe huts zeuden salatzeko. Egoitza berriko jabeak hala galdeturik, astebeteren buruan jaso zuten kanporatze agindua. Hilabete inguru iraun zuten han, jendarmeek kanporatu arte. Davideniaren jabeak aurkeztutako salaketa tarteko, gaur ekin diote Ttattolako kidearen kontrako epaiketari.
Okupatutako etxebizitzan «indarrez eta mehatxuz» sartu izana leporatu diote auzipetuari, baina, epailearen galderei erantzunez, akusatuak erran du ez dakiela gazteak nola sartu ziren eraikinera. «Ni iritsi nintzenean, atea irekia zen». Larunbatean sartu ziren gazteak, eta auzipetuak erran du bera igandean iritsi zela. «Banekien etxea okupatua zela, eta gazteen helburua zela presio egitea herriko etxearen bidez gaztetxe bat lortzeko». Gaztetxea kudeatzen duen elkartearen izenean elektrizitate eta ur kontratuak egin zituzten, «ez genion ebatsi nahi jabeari», eta baratzean oilo batzuk jarri zituzten arrautzak izateko. «Inoiz ere ez genuen eraikina andeatu; alderantziz, entretenitu genuen. Gure helburua zen herriko etxeari dei egitea. Jabearekin harremanetan jartzen entseatu ginen, baina ez genuen lortu», adierazi du.
Christophe Deprez parte zibileko abokatuak erran du etxearen jabeak «harriduraz eta suminduraz» hartu zuela ekintza. Adineko emazte bat da, zaintza bereziak dituena. «Ez zen leku abandonatu bat: tarteka joaten zen. Bere etxean indarrez sartu zirela sentitu zuen, lapurreta egin ziotela». Deprezen hitzetan, «elkartekoek erran zuten bertan egonen zirela» eta, beraz, «behartuak» ziren esku hartzera. Biktima etxearen jabea da». Sarraila hautsi zutela erran du. «Ezin dugu onartu, kausa edozein izanik ere, beste baten jabetzan indarrez sartzea». Hala, jabearen abokatuak 8.000 euroko kalte ordainak eskatu ditu.
Prokuradoreak, berriz, gaztetxeek lurraldeari egiten dien ekarpena azpimarratu du, eta erran du ez dela arriskurik arau haustea berriz gertatzeko, herriko etxeak lokal bat emanen baitio laster Ttattolari. 600 euroko isuna eskatu du, horren erdia gibelapenarekin.
Azkenik, Yolanda Molina defentsako abokatuak auzitan ezarri du okupazioa pertsona bakarrari leporatu nahi izatea. «Ez da elkartearen legezko ordezkaria: ezin duzue bere gain jarri ekintzaren erantzukizuna». Etxea erabat hutsa zela azaldu du: «Argazkiek erakusten dute: erabat abandonatua zen». Okupazioa ekintza sinbolikotzat jo du, eraikina herriko etxe aitzinean baitago. Izan ere, azpimarratu du Hazparneko herriko bozetan hautagai batek baino gehiagok hitzeman zuela Ttattolari egoitza ematea. Historikoki, gaztetxeak gisa horretako ekintza sinbolikoei esker lortu izan direla gogoratu du. Gehiegizkotzat jo ditu kalte ordainak, eta auzipetua errugabetzat jotzeko eskatu. Ekainaren 22an emanen dute erabakia.
Jende andana bildu da Baionako auzitegiaren aitzinean. Elkarretaratzera deitua zuten. Gaztetxeko hainbat kide ere han izan dira. Julen Oillarburu da horietako bat; salatu du kide baten kontra egin dutela, nahiz eta «ekintza kolektiboki» eraman. «Gure helburua zen sinpleki Hazparne biziaraztea eta gune sozial eta kultural bat irekitzea», gehitu du kideak.
2020tik aurrera, urte eta erdiz gaztetxerik gabe geratu ziren Hazparnen. 2002an sortu zuten Ttattola, eta, hemezortzi urteren ondotik, jabeak lokala berreskuratu zuen. Beste lokal bat xerkatzen saiatu arren, azkenean herri zentroko etxe huts bat okupatzea erabaki zuten kideek. Ohar bidez jakinarazi dute bazirela 10 urte hutsa zela, eta orain ere hala dela. «Guztiz abandonatuta zen etxe horri beste bizialdi bat emateko lanetan aritu ginen», adierazi dute. Epaiketan, horri eutsi dio akusatuak: «Inoiz ere ez dugu eraikina andeatu; alderantziz, entretenitu genuen. Gure helburua zen herriko etxeari dei egitea. Jabearekin harremanetan jartzen entseatu ginen, baina ez genuen lortu».
Lokal berria
Inor engaiatu ez, eta okupazioa horren ondoriotzat jo du Iulen Vrignon gaztetxeko kideak, Ipar Euskal Herriko Hitza-ri azaldu dionez. Eta okupazioaren ondorio, Hazparneko Herriko Etxeak lokal berria eskaini izana Ttattolakoei: «Okupazioak aitzinarazi du dena». Axuri merkatua bi partetan zatitu, eta gaztetxea izango da han, hiriaren erdigunean.
1996an ukan zuten Hazparneko eta inguruko gazteek lehen gaztetxea, Batzokia izenekoa. Lau urte iraun zuen, 2000. urtean jabeak eraikina berreskuratu zuen arte. 2002an ireki zituzten Ttattolako ateak, eta hemezortzi urtez izan zen irekia. Batzokiarekin bezala, jabeak egoitza berreskuratu zuen. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228496/erresuma-batuak-inoizko-migrazio-saldorik-handiena-izan-zuen-iaz-600000koa.htm | Mundua | Erresuma Batuak inoizko migrazio saldorik handiena izan zuen iaz: 600.000koa | ONSen arabera, 1,2 milioi migratzaile heldu ziren 2022an Erresuma Batura; horietatik 925.000 EBko kide ez diren estatuetako herritarrak dira. Sunakek ukatu egin du gobernuak migrazio politikaren kontrola galdu duela. | Erresuma Batuak inoizko migrazio saldorik handiena izan zuen iaz: 600.000koa. ONSen arabera, 1,2 milioi migratzaile heldu ziren 2022an Erresuma Batura; horietatik 925.000 EBko kide ez diren estatuetako herritarrak dira. Sunakek ukatu egin du gobernuak migrazio politikaren kontrola galdu duela. | Erresuma Batuko Gobernuak migrazioari aurre egiteko politikak gogortu dituen arren, migrazioak goraka jarraitzen du. Izan ere, inoizko migrazio saldorik handiena izan zuen 2022an: 606.000 lagunekoa. Gisa horretara, toryek migrazio saldoa 245.000 pertsonatik behera murrizteko egindako promesak, gaur-gaurkoz, ez dituzte bete. ONS Erresuma Batuko Estatistika Institutuak atzo emandako datuen arabera, iazko saldoa 2021ekoa baino %24 handiagoa izan zen.
Ikusi gehiago: Asiloa eskatzeko baldintzak gogortuko ditu Erresuma Batuko Gobernuak
ONSk kaleratutako txostenak zehazten duenez, 2022an 1,2 milioi migratzaile heldu ziren Erresuma Batura, gehienak EB Europako Batasuneko kide ez diren estatuetako herritarrak; zehazki, 925.000. Kopuru horretatik 114.000 ukrainarrak izan ziren, 52.000 Hong Kongekoak, eta 76.000 asilo eskatzaileak. 151.000, berriz, EBtik joandakoak izan ziren. Aldiz, Erresuma Batutik emigratu zutenak 557.000 izan ziren, eta hala heltzen da migrazio saldo handi horretara.
Lana, ikasketak eta arrazoi humanitarioak direla medio, Erresuma Batuko migrazio saldoa nabarmen hazi da azken hemezortzi hilabeteetan; hala ere, hazkundea moteldu egin da azken hiruhilekoetan, ONSren arabera. EBko kide ez diren migratzaileen %39 ikasketekin lotutako arrazoiengatik iritsi ziren uharte horretara; 2021ean, berriz, %47 izan ziren horrekin lotuta heldutako herritarrak.
Datuek iradokitzen dutenez, ikasleek, oro har, migratzaile batzuek baino denbora gutxiago igarotzen dute Erresuma Batuan, gehienek ikasketak amaitzean alde egiten baitute; hain justu, azken datuek erakusten dutenez, ikasketekin lotuta 2021ean iritsi ziren migratzaileak alde egiten hasiak dira. Horiek horrela, emigrante kopurua handitu egin zen: 2021ean 454.000 izan ziren, eta 2022an, 557.000.
Kopurua, «handiegia»
Estatistika Institutuak ondorioztatu du migrazio saldoa «egonkortu» egin dela azken hiruhilekoan, immigrazioaren motelaldiaren eta emigrazioaren gorakadaren ondorioz; kalkuluen arabera, 2022ko abenduan, joan baino 606.000 pertsona gehiago heldu ziren Erresuma Batura; urtebete lehenago baino 118.000 gehiago. Iazko migrazio saldoa 2019koa halako bi baino handiagoa izan zen; garai hartan, hain justu, alderdi kontserbadoreak migrazioa murrizteko konpromisoa hartu zuen hauteskunde programan.
Kopuru hori bereziki deserosoa da Rishi Sunak lehen ministroarentzat, bere garaian argudiatu baitzuen EB uzteak modua emango ziela Erresuma Batuko mugen kontrola hartzeko. Sunakek berak onartu du atzo kaleratutako kopurua «handiegia» dela. «Apaldu beharra dago», esan du Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterrak, IAT katean egindako elkarrizketa batean. Halere, ukatu egin du gobernuak gai horretan esku hartzea galdu duela. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228497/majarenas-eh-bilduren-zerrendatik-at-uztea-erabaki-du-hauteskunde-batzordeak-inhabilitazioagatik.htm | Politika | Majarenas EH Bilduren zerrendatik at uztea erabaki du Hauteskunde Batzordeak, inhabilitazioagatik | EH Bilduk esan du Sara Majarenasek ez zuela ezagutzen sufragio pasiborako erabateko gaitasungabetzea zuenik, eta gogoratu du Hauteskunde Batzordeak aldarrikatu zuela haren hautagaitza, «ofizioz irregulartasunik antzeman gabe». | Majarenas EH Bilduren zerrendatik at uztea erabaki du Hauteskunde Batzordeak, inhabilitazioagatik. EH Bilduk esan du Sara Majarenasek ez zuela ezagutzen sufragio pasiborako erabateko gaitasungabetzea zuenik, eta gogoratu du Hauteskunde Batzordeak aldarrikatu zuela haren hautagaitza, «ofizioz irregulartasunik antzeman gabe». | Sara Majarenas preso ohia 2028ko apirilaren 6ra arte egongo da inhabilitaturik erabat sufragio pasiborako, eta, beraz, Hauteskunde Batzordeak erabaki du EH ezin duela EH Bilduren hautagai izan Astigarragan (Gipuzkoa). Erabakia Dignidad y Justiciaren salaketa baten ondorioa da: elkarte horrek fiskaltzari ohartarazi dio Majarenasek ez duela bete osotasunean inhabilitazioaren zigorra, eta haren hautagaitza baliogabetzeko eskatu dio.
Espainiako Auzitegi Nazionalak Dignidad y Justiciaren salaketa bat artxibatu zuen aurreko astean, ETArekin lotutako delituengatik espetxean egondako 44 hautagaien auzia dela eta. Auzitegiak ez zuen delitu zantzurik ikusi hautagaitza horiengatik, eta zerrenda horretan zegoen Majarenas bera. Hark inhabilitazio zigor osoa bete gabe edukitzea ez du jo Madrilgo auzitegiak «lege urratze larri» gisa.
Baina auzitegiaren fiskalak Majarenasen inhabilitazioaren berri eman dio Hauteskunde Batzordeari, erabaki bat har dezan. Madrilgo auzitegiak dio batzorde horrek duela eskuduntza hautagaitza bat baliogabetzeko pertsona batek ez dituenean betetzen hautagai izateko baldintza guztiak.
EH Bilduren jakinarazpena
Euskal Herria Bilduk adierazi du koalizio abertzalearen hauteskunde zerrendak osatzen dituzten «hautagai guzti-guztiek» indar politiko horren «Kode Etikoa» izenpetzen dutela. Hautagai denek idazki bat sinatu behar dutela azaldu du EH BIlduk, egiaztatzeko beren «eskubide zibil eta politiko guztiak osorik» dituztela eta «Hauteskunde Araubide Orokorraren Lege Organikoaren 6., 177. eta 178. artikuluetan aurreikusitako hautaezintasun-arrazoietako batean ere ez daudela».
Idazki horiek Hauteskunde Batzordeari bidaltzen dizkio koalizioa, hauteskunde-zerrendekin batera. «Batzorde horrek balioztatu zituen EH Bilduk Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako udalerri eta hauteskunde-barrutietan aurkeztu dituen hauteskunde zerrenda guzti-guztiak».
Horiek horrela, Majarenasek sufragio pasiborako erabateko gaitasungabetze hori zuenik «ez zekien», EH Bilduren arabera. Kolazioak gogoratu du «Hauteskunde Batzordeak aldarrikatu» zuela haren hautagaitza, «ofizioz irregulartasunik antzeman gabe, eta beste hautagai-zerrendetako ordezkariek ere salatu gabe». |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228498/pompeloko-togaduna-erosteko-akordio-bat-lortu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Kultura | Pompeloko Togaduna erosteko akordio bat lortu du Nafarroako Gobernuak | Iberiar penintsulan brontzezko bi estatua togadun bakarrik aurkitu dira, eta Pompelokoa da horietako bat | Pompeloko Togaduna erosteko akordio bat lortu du Nafarroako Gobernuak. Iberiar penintsulan brontzezko bi estatua togadun bakarrik aurkitu dira, eta Pompelokoa da horietako bat | Nafarroako Gobernuak 620.000 dolar ordainduko ditu Pompeloko Togadunarengatik –575.000 euro inguru–. Iberiar penintsulan brontzezko bi estatua togadun bakarrik aurkitu dira, eta Pompelokoa da horietako bat. Iruñean aurkitu zuten, 1895ean. Estatuaren kokalekua ezezaguna izan zen 2015 bitarte, Ipar Amerikako bilduma partikular batean aurkitu zuten arte, zehazki. Iaz, Nafarroako Gobernuak jabearekin bi urterako gordetze akordio bat sinatu zuten. Ekainaren 17an jarri zuten ikusgai Nafarroako Museoan, eta geroztik joan den hilabetera bitarte 50.000 lagunek ikusi zuten.
Gaur egin dute prentsaurrekoa albistea jakinarazteko, eta bertan izan dira Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilaria, Ignacio Apeztegia Vianako Printzea Erakundeko Kultura zuzendari nagusia, eta Susana Irigarai Museoen Zerbitzuko zuzendaria. Esnaolak azaldu du Togaduna erosteak «aukera emanen diela herritar guztiei hartaz gozatzeko, eta espezialistei haren ezaugarriak aztertzeko». Eta horrek lagunduko diela «iragana hobeto ulertzen eta ezagutzen». Jabearen «eskuzabaltasuna eta prestasuna» eskertu ditu, «bi urtez pieza kontraprestaziorik jaso gabe museoan uztea onartu» baitzuen.
Apeztegiak ere eskerrak eman ditu: «Gure historiako hain pieza baliotsua erostea posible izan da pertsona eta erakunde askoren orainaldiko eta iraganeko esku hartzeari esker. Izan ere, oso zaila da horrelako pieza baterako merkatu prezioa zehaztea, ia bakarra baita bere generoan». Zehazki, eskultura eskuratzeko prozesu guztiaz arduratu da Kultura eta Kirol Ministerioaren Espainiako Ondare Historikoko Ondasunen Kalifikazio, Balorazio eta Esportazio Batzordea.
Bi estatua bakarrik
Bi dira Iberiar penintsulan aurkitutako brontzezko togadunak: Periatekoa eta Pompelokoa. Lehenbizikoa Granadako Arkeologia eta Etnologia Museoan dago, eta bigarrena, Nafarroako Museoan. Pompeloko Togadunaren berezitasunak aztertzeke daude oraindik. Hala ere, horiek argitzeko Nafarroako Ondare Historikoaren Zerbitzua eta Euskal Herriko Unibertsitatea elkarrekin ari dira lanean. Zehazki, estatuaren alderdi hauek ezagutu nahi dituzte: fabrikazio teknika, kontserbazio egoera, materialaren jatorria, egindako zaharberritzeak, eta polikromia hondarren presentzia. Horrez gain, Museoen Zerbitzuak estatuaren 3D argazkia atera du, haren azterketak eta zabalkundea errazagoak izan daitezen. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228499/politika-klimatikoak-gipuzkoako-agendan-jarri-dituela-aldarrikatu-du-pse-eek.htm | Politika | Politika klimatikoak Gipuzkoako agendan jarri dituela aldarrikatu du PSE-EEk | Jose Ignacio Asensiok komunitate energetikoak aldarrikatu ditu, eta Jose Antonio Santanok, Irungo Artiako kanalaren birnaturalizazioa. | Politika klimatikoak Gipuzkoako agendan jarri dituela aldarrikatu du PSE-EEk. Jose Ignacio Asensiok komunitate energetikoak aldarrikatu ditu, eta Jose Antonio Santanok, Irungo Artiako kanalaren birnaturalizazioa. | «Gobernuetan gaudenean, sozialistok politika klimatikoak agenda sozialean eta politikoan jartzen ditugu». Hori izan da Jose Ignacio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, gaur helarazi nahi izan duen mezua. Irungo (Gipuzkoa) Osinbiribil parkean egindako ekitaldian, Bidasoa ibaiaren ertzean, harekin izan ditu gaur goizean Teresa Ribera, Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikoko ministroa, eta Jose Antonio Santano, Irungo alkategaia.
Asensio Ingurumen diputatua da Gipuzkoako Foru Aldundian, eta nabarmendu du postu horretan egon den bitartean klima aldaketaren aurkako borrokaren «abangoardian» kokatu duela Gipuzkoa. Udalerri ugaritan bultzatutako komunitate energetikoen sorrera goretsi du, besteak beste. Azaldu du komunitate horiei esker 8.000 familiak %30 gutxiago ordaintzen dutela energiaren faktura.
Irungo alkategaiak, berriz, martxoan Espainiako Gobernuaren eta Irungo Udalaren artean egindako akordio bati eman dio garrantzia; Artiako kanala birnaturalizatzeko proiektuari, alegia. Esan du urte askotan Bidasoari «bizkarra» eman ostean, hari begira jarri duela Irun.
Riberak ere proiektu hori nabarmendu du, eta Asensio eta Santano goraipatu ditu. Adierazi du trantsizio ekologikoa bultzatzerako orduan, «oso aktiboak eta eraginkorrak» izan direla bi sozialistak.
Hirurek esan dute «eraginkorra» izan dela Espainiako Gobernuaren, Gipuzkoako Foru Aldundien eta Irungo Udalaren arteko harremana, «sozialistei esker». |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228500/sagarduiren-bulegoa-okupatu-dute-osakidetzako-garbitzaile-batzuek.htm | Gizartea | Sagarduiren bulegoa «okupatu» dute Osakidetzako garbitzaile batzuek | Langileen arabera, Osakidetzak esku hartu behar du lan gatazkan, haren menpe daudelako garbiketarako azpikontratatzen dituen enpresak | Sagarduiren bulegoa «okupatu» dute Osakidetzako garbitzaile batzuek. Langileen arabera, Osakidetzak esku hartu behar du lan gatazkan, haren menpe daudelako garbiketarako azpikontratatzen dituen enpresak | Osakidetzak garbiketetarako azpikontratatzen dituen enpresetako bost langilek Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren bulegoa okupatu dute Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusian, Gasteizen. Langileek azaldu dutenez, 90 egun daramate greban, eta guztira bost urtez aritu dira enpresekin lan hitzarmena negoziatzen. Besteak beste, euren baldintzak Osakidetzako langileenekin berdindu ditzatela exijitzen dabiltza.
«[Enpresek] tinko jarraitzen dute, eta horregatik jo dugu askotan haien bezeroaren atea, Osakidetzarena, baina zuzendariek beste alde batera begiratzen dute», adierazi dute ohar bidez bulegoan sartu direnek.
Osakidetzako zuzendaritzak «interesik» adierazi ez duela argudiatu dute langileek protesta egiteko. Gotzone Sagardui ez zegoen bertan Gora Garbitzaileak taldeko langileak sartu direnean, eta eskaerak eta erreibindikazioak haren idazkariari eman dizkiote, gogorarazteko «gatazka konpontzeko ardura» daukala.
Apirilaren 26tik maiatzaren 16ra hiru asteko lanuztea egin zuten LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek Osakidetzako garbiketan. Joan den maiatzaren 5ean, Bilboko sarrera nagusi bat oztopatu zuten. ELA bere kabuz ari da mobilizazioak egiten. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228501/lukas-agirreren-oroimenezko-plaka-bat-jartzeko-eskatu-diote-donostiako-udalari.htm | Gizartea | Lukas Agirreren oroimenezko plaka bat jartzeko eskatu diote Donostiako Udalari | Hernaniko gaztea Eguberri egunean hil zuten, Okendo plazan. Udalari egindako lehen eskaeraren erantzuna «ezezkoa eta krudela» izan dela gaitzetsi dute haren gertukoek. | Lukas Agirreren oroimenezko plaka bat jartzeko eskatu diote Donostiako Udalari. Hernaniko gaztea Eguberri egunean hil zuten, Okendo plazan. Udalari egindako lehen eskaeraren erantzuna «ezezkoa eta krudela» izan dela gaitzetsi dute haren gertukoek. | Eguberri egunean Donostian hil zutenetik, Lukas Agirre gaztearen senide eta lagunek loreak jarri dituzte Okendo plazan haren oroimenez. Haren memoria bizirik mantentzeko, ordea, beste pauso bat emateko eskatu diote Donostiako Udalari: plaka bat jartzea nahi dute Okendo plazan.
Twitterren salatu dutenez, lehen eskaerari ezezkoa eman zion udalak, «modu ankerrean». Beste eskaera bat tramitatu dute orain: «Hauteskundeak baliatuta, alderdi guztiei helarazi nahi diegu gure proposamena». Sinadura bilketa bat ere hasi dute.
Bigarren espetxeratua
Aste honetan jakinarazi dute Agirreren hilketagatik atxilotutako bigarren laguna ere kartzelatu egingo dutela. Astearte goizean hartu zuen erabakia kasua ikertzen ari den epaileak. Bigarren espetxeratuak 26 urte ditu; lehenengoak, 24. Hilketaren biharamunean, 28 urteko emakume bat ere atxilotu zuten, baina behin-behinean aske dago hura.
Lukas Agirre, 24 urteko hernaniarra, hilda topatu zuen Ertzaintzak Eguberri eguneko goizean, Donostian. Poliziak 06:20 aldera izan zuen erasoaren berri, eta Okendo plazan aurkitu zuen, Victoria Cafe diskotekatik gertu. Sastakadak zituen lepoan eta gorputzaren beste zenbait ataletan. Larrialdi zerbitzuak hura suspertzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228502/proba-hauteskundeak-iframe.htm | Gizartea | Proba hauteskundeak iframe | Proba hauteskundeak iframe irabazi ditu bozak Hego Euskal Herriko lau hiriburuetatik hirutan, baina auzoak banaka begiratuz gero alde handiak daude batetik bestera. Ez dute berdin bozkatu Bilboko Otxarkoagan edo Donostiako Aieten, Gasteizko Mendizorrotzan edo Iruñeko Alde Zaharrean. | Proba hauteskundeak iframe. Proba hauteskundeak iframe irabazi ditu bozak Hego Euskal Herriko lau hiriburuetatik hirutan, baina auzoak banaka begiratuz gero alde handiak daude batetik bestera. Ez dute berdin bozkatu Bilboko Otxarkoagan edo Donostiako Aieten, Gasteizko Mendizorrotzan edo Iruñeko Alde Zaharrean. | BILBO (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)
Kolore berde ilunez margotu dute Bilbo azken udal hauteskundeek. EAJren alde egin dute bilbotarren %48,3k. Horietatik gehienak hiriburuko auzo aberatsetako biztanleak dira. Adibidez, jeltzaleen alde egin dute Abandon eta Indautxun; azken horretan, PP izan da bigarren indarra (2.722 boto) eta laugarren tokian geratu da EH Bildu (1.202 boto). Aipagarria da Voxek 242 boto lortu dituela Bilboko bigarren auzorik aberatsenean —Eustaten arabera, urtean 56.476 euroko irabaziak ditu batez beste auzo horretako familia batek—.
Badira hiru auzo, ordea, jeltzaleak oraindik nagusitu ez direnak. San Frantzisko eta Bilbo Zaharra dira horietatik bi. EH Bildu izan da garaile bi horietan, nahiz eta 11 botoko aldea soilik atera EAJri. Abstentzioa ere altua izan da San Frantziskon: %47raino heldu da. Errenta baxuenetako bat duen auzoetako bat da San Frantzisko —24.639 eurokoa, batez beste—. Baina, aldi berean, baita biztanlego gazteena duena —herritarren %71 dira 20 eta 64 urte artekoak—, eta EBtik kanpoko atzerritar gehien bizi direna ere (%24). San Frantziskorekin gertatzen den bezala, Bilbo Zaharra ere hiriburuko errenta baxuenetako bat duen auzoa da, eta baita bizi itxaropen baxuenetako bat duena ere —75 urte gizonek eta 84 emakumeek; Abandon, aldiz, 80 urte gizonek eta 86 emakumeek—.
San Frantziskon baino alde handiagoa atera du EH Bilduk Bilbo Zaharrean. Auzo horretan 94 botoren aldea atera dio koalizio abertzaleak Juan Mari Aburtoren taldeari. Boto gutxirengatik, baina Alde Zaharrean, berriz, EAJ nagusitu da. Aipagarria da EH Bildu izan dela nagusi Gasteizko eta Iruñeko hiriburuetako alde zaharretan; Donostian, ordea, EAJ aurreratu zaio lehen aldiz, 117 botorengatik.
Berdez inguratutako uharte gorri baten itxura du, aldiz, Otxarkoagak. Sozialisten aldeko hautua egin dute auzo horretan. Bilboko auzo aberatsenarekin alderatuta —Abando— batez besteko errenta hiru aldiz baxuagoa dute auzo horretan. Lan bila heldutako etorkinentzat eraikitako auzoa da Otxarkoaga, eta azken urteetan bizi baldintzak hobetu dituzten arren, ez du nortasun hori galdu.
GASTEIZ (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)
Alderdi Popularraren kolore urdinez margotuta ageri dira Gasteizen Mendizorrotza, Zabalgunea eta Gazalbide auzoak. Gasteizko auzo aberatsenetatik hiru dira horiek; Mendizorrotzan bizi den familia baten batez besteko errenta, esaterako, 71.476 eurokoa da. Han PP izan da lehen indarra, eta EAJ bigarrena, 231 botoko aldearekin. Aldiz, beste muturrean legoke Alde Zaharra, bai errentari dagokionez, eta baita izaera politikoan ere. Miren Larrion zerrendaburu duen koalizioak 1.330 boto eskuratu ditu Alde Zaharrean, eta EAJ izan da bigarren indarra, 700 botorekin.
EH Bildu izan da garaile Aretxabaleta-Gardelegin, Zabalganan eta Salburuan ere, biztanlego gazteena duten auzo berrienetan —hiruretan 19 urtez azpikoak dira herritarren %28 baino gehiago—, nahiz eta EAJ bigarren indarra izan, boto gutxiren aldearekin. Berdin gertatu da Judimendin.
Aldiz, sozialistek kolore gorriz tindatu dituzte Abetxuku, Sansomendi, Ehari-Gobeu, Pilar, Zaramaga, Koroatzea, Aranbizkarra, Arana, Santa Luzia, San Kristobal eta Adurtza. Langile auzoak guztiak. Horietatik gehienak nabarmen handitu ziren 1960tik aurrera, nekazaritza inguruetatik etorritako langileentzat eraikitako etxeekin.
EAJ nagusi izan da, bestalde, hirigunetik kanpoko hiru eremu handietan: hego-ekialdeko nekazaritza eremuan, hego-mendebaldekoan eta ipar-mendebaldekoan. Hiruretan EH Bildu izan da bigarren indarra, eta PP hirugarrena.
DONOSTIA (auzoetako emaitzak ikusteko egin klik beheko irudian edo hemen)
Gipuzkoako hiririburuan aipatzekorik baldin bada, Alde Zaharreko aldaketa da. Urteetan EH Bilduren gotorleku izan den auzo horretan EAJren alde egin dute herritar gehienek oraingo honetan. Bien arteko aldea ez da handia, 117 botorena zehazki; aldiz, Elkarrekin Podemos izan da hirugarrena, EH Bildutik 726 botoko tartera. Azken urteetan asko aldatu da Alde Zaharra. Badirudi pisu turistikoen inguruko eztabaidan egindako kudeaketak mesede egin diela jeltzaleei.
Aldiz, EH Bilduk eutsi egin die tradizionaki bere alde egin izan duten Añorga, Egia, Igeldo, Martutene eta Zubietari. Donostiako espetxea Martutenen dago gaur-gaurkoz, nahiz eta hura lekualdatzeko asmoa iragarri duen udalak behin baino gehigotan. Hiriburuko errenta baxuenetako bat duen auzoetako bat ere bada —32.452 euro batez beste—. EH Bildu izan da nagusi, baina EAJk zuzendutako udalak azken urteetan auzoan egindako aldaketek ere emaitzak izan dituzte, eta 44 boto eskasen aldea atera dio lehenak bigarrenari.
PSE-EEk ez ditu horren emaitza onak lortu hiriburuan. Duela lau urte haren alde egin zuten auzoetatik soilik batean irabazi du: Altzan. Donostiako errenta baxuena duen auzoa da hori, Eustaten datuen arabera, eta Bilboko Otxarkoaga bezala —han ere PSE-EEk irabazi du—, langileentzat eraikitakoa. Aldiz, udal gobernuaren kudeaketa saritu dute iraganean PSE-EEren alde egin izan dute Loiola, Intxaurrondo eta Bidebietako auzoek. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228503/sartu-da-indarrean-etxebizitza-legea.htm | Politika | Sartu da indarrean Etxebizitza Legea | Hainbat berme ekarriko ditu lege berriak; besteak beste, alokairuen prezioen, maizterren eta etxegabetzeen arloetan. Etxebizitza eskumenen inguruan, izan da eztabaidarik. | Sartu da indarrean Etxebizitza Legea. Hainbat berme ekarriko ditu lege berriak; besteak beste, alokairuen prezioen, maizterren eta etxegabetzeen arloetan. Etxebizitza eskumenen inguruan, izan da eztabaidarik. | Gaur sartu da indarrean Hego Euskal Herrian, udal eta foru hauteskundeen atarian, hain zuzen. Espainiako Gobernuko alderdiek —PSOEk eta Unidas Podemosek—, EH Bilduk eta ERC Esquerra Republicanak adostutako testua da, eta haren helburua da «etxebizitza duin eta egoki baterako sarbidea izateko eskubidea bermatzea». Apirilaren amaieran onartu zuten legea Espainiako Kongresuan, aipatu alderdien aldeko botoekin; joan den astean, berriz, Espainiako Senatuan. Atzo argitaratu zuten Etxebizitza Legea Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean.
Testuak dioenez, «arau esparru koherente, egonkor eta seguru bat» emango die autonomia erkidego bakoitzeko etxebizitza politikei. Alokairuen prezioen igoera kontrolatzeko bidea ematen du Etxebizitza Legeak tentsio handiko eremu izendatukoetan. Horietan, jabeek %2 igo ahalko dute alokairua aurten; %3 2024an; eta 2025eko indizea zehazteko dago —KPIaren azpitik egongo da betiere—.
Eremu batek bi baldintza bete beharko ditu tentsio handikoa izateko: baga, hipoteken edo alokairuen kostuek (gastuak barne) familien batez besteko errentaren %30 gainditzea; biga, etxebizitzaren salmenta edo alokairu prezioa gutxienez KPIa baino hiru puntu gehiago igo izana izendapen hori jaso aurreko bost urteetan.
Ikusi gehiago: Aitziber Etxezarreta ikertzailea: «Beharrezkoa da lege berri honen aterki juridikoa»
Etxebizitza legeak hainbat berme ekarriko dizkie maizterrei. Etxe agentzien gastuak jabeak ordaindu beharko ditu, alokairuen kasuan. Tentsio handiko eremuetan, kontratua eta maizterra berria izanda ere, jabeek ezingo dute alokairua indizearen gainetik igo —dokumentazioa eskatu ahalko dute maizterrek egiaztatzeko ez dela iruzurrik—. Bestalde, gastu berriak argudiatuta alokairuen prezioa igotzea debekatuko du, betiere obrek higiezinaren balioaren %10 gainditzen ez badute.
Gaur egun arte, gutxienez hamar higiezin zituena hartzen zen jabe handitzat. Legedi berriarekin, bost higiezinetan jarri dute muga. Jabe handiak derrigortuta egongo dira administrazio publikoekin elkarlanean aritzera. Tentsio handiko eremuetan, beste neurri batzuk aplikatu ahalko zaizkie.
Etxegabetzeetan, data eta ordu zehatzaren berri izan beharko dute etxe horretan bizi direnek, legez. Familia zaurgarrien kasuan, administrazioek zuzenean esku hartu beharko dute etxegabetzeetan —orain arte, gerta zitekeen horien berri ez izatea ere—. Atzo bertan, Ertzaintza indarrez sartu zen Erandioko (Bizkaia) pisu batean, eta barruan zeudenak atera ditu.
Eskumenen auzia
EAJk legearen kontra egin eta bozkatu du, argudiatuz «nahaspila juridiko bat» sortuko duela etxebizitza eskumenei dagokienez; horien «inbasio» gisa jo ditu testuaren neurriak. «Aterki juridiko bat espero genuen, baina lege honek ez digu ematen», adierazi zuen alderdiak, legea Kongresuan onartu ondotik. Beste hainbaten artean Etxebizitza Legea PSOEk bultzatu bazuen ere, PSE-EEk eta EAJk maiatzaren hasieran osoko zuzenketa bat onartu zuten Eusko Legebiltzarrean, «Euskadin Espainiako lege berria aplikatzeko dokumentu bat» egiteko asmoz. Zuzenketa ez zen aurrera atera Kongresuan.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi zuen lege berriak etxebizitza eskubideen «birzentralizazioa» ekarriko duela. Akordioa lortu berri, Oskar Matute EH Bilduko diputatuak esan zuen ez zela «proiektu zentralizatzaile bat», baizik «etxebizitza politika aurreratuak eta bermedunak» eskainiko dituen proiektu bat. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228504/salatu-dute-siriak-bereganatu-egin-dituela-iheslarien-jabetzetako-asko.htm | Mundua | Salatu dute Siriak bereganatu egin dituela iheslarien jabetzetako asko | 2012az geroztik, Al-Assaden gobernuak hainbat lege onartu ditu pribatuak ziren jabetzak eskuratzeko. | Salatu dute Siriak bereganatu egin dituela iheslarien jabetzetako asko. 2012az geroztik, Al-Assaden gobernuak hainbat lege onartu ditu pribatuak ziren jabetzak eskuratzeko. | Badira hamabi urte Siriako gerra zibila piztu zela eta milaka herritarrek etxea utzi behar izan zutela, beste eskualde batera edo atzerrira joateko —2015ean milioi batetik gora siriar heldu ziren Europara—. Iheslari haiek hartu zituzten herrialdeetako asko, baina, hasiak dira pentsatzen nola itzularazi errefuxiatuak Siriara. Horietako bat da Turkia; presidentetzarako kanpaina betean, bi hautagaiek iragarri dute «berehala» hasiko direla desplazatu siriarrak kanporatzen. Izan dira etxera beren kabuz itzuli direnak ere, eta, hori egin dutenean, asko ohartu dira eurenak ziren lurrak eta etxeak estatuarenak direla orain. Hala salatu du egoitza Erresuma Batuan duen Siriako Giza Eskubideen Behatokiak.
Gobernuz kanpoko erakundeak atzo plazaratutako ikerketaren arabera, Baxar al-Assaden gobernuak hainbat lege onartu ditu 2012az geroztik, gerra zibila amaitu eta urtebetera, estatuari modua ematen diotenak jabetza pribatuak bereganatzeko. Behatokiko zuzendari Fadel Abdul Ghanyren esanetan, itzultzeko «beldur» da jendea, jabetzak berreskuratzeko beharrezko dokumentazioa duten arren onartutako legeek haien gaineko eskubiderik gabe utzi dituztelako. «Legeak nahierara baliatzen ditu Siriako erregimenak herrialdeko gune estrategiko eta eremu garrantzitsu guztiak bereganatzeko», salatu du Ghanyk.
Oposizioa ere jomugan
Ikerketaren arabera, 115.000 desagerturi eragiten die legediak: hildako gisa erregistratuta ez dauden baina desagertutzat joak izan diren 500.000 siriarren familiei —Damaskori egozten dizkio erakundeak hilketa horiek—, eta 12,3 milioi desplazatu eta iheslariri ere bai. Baina oposizioari ere eragiten diote arauek. 2012an, esaterako, 66. legea onartu zuten. Gobernuaren esanetan, haren helburua zen Damasko inguruko behin-behineko kokalekuak «berrantolatzea»; baina Behatokiak salatu du soilik oposizioaren gotorlekuak ziren barrutiak «berrantolatu» zituztela.
2018an onartutako beste lege batek eskumena ematen dio gobernuari Damaskon ezarritako «berrantolaketa» bera baliatzeko herrialde osoan. Hala, hasieran, desjabetutakoei 30 eguneko epea eman zieten jabetza dokumentuak aurkeztu eta erabakiari helegitea jartzeko. Gerora, protesten eraginez, Damaskok aldatu egin behar izan zuen araua, eta epea urtebetera luzatu zuen. «Desplazatutako batentzat, 30 egun ez dira nahikoak eskatzen zaizkion tramite guztiak betetzeko; urtebete ere gutxiegi da askorentzat», azaldu du Ghanyk.
Gobernuz kanpoko erakundeak eskatu dio Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariari salatu dezala egoera eta adierazpen ofizial bat egin dezala esanez lege sorta hori dela errefuxiatuak Siriara itzultzeko oztopo nagusietako bat. Behatokiak une erabakigarrian plazaratu du ikerketa, Al-Assaden gobernuari joan den astean zabaldu baitzizkioten nazioarteko diplomaziaren ateak, hamabi urteko erbestealdiaren ostean. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228505/azpikontratatutako-anbulantzietako-langileek-osakidetzakoen-lan-baldintzak-eskatu-dituzte.htm | Gizartea | Azpikontratatutako anbulantzietako langileek Osakidetzakoen lan baldintzak eskatu dituzte | Sindikatuek salatu dute lan hitzarmenaren negoziazioak blokeatuta daudela, eta bi urtean erosahalmena %12 txikitu zaiela | Azpikontratatutako anbulantzietako langileek Osakidetzakoen lan baldintzak eskatu dituzte. Sindikatuek salatu dute lan hitzarmenaren negoziazioak blokeatuta daudela, eta bi urtean erosahalmena %12 txikitu zaiela | Azpikontratatutako anbulantzietako langileek euren baldintzak Osakidetzako langileekin parekatzea eskatu dute gaur goizean. ELA, USO, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek manifestazioa egin dute Txagorritxu ospitaletik Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiraino. Horrez gain, eskatzen ari dira urte hauetan galdutako erosahalmena berreskuratzea.
Emandako datuen arabera, bi urtean %12ko soldata galera izan dute, eta, batez beste, Osakidetzako anbulantzietako langileek baino lanaldi luzeagoa daukate: urtean 120 ordu gehiago egiten dituzte egunez, eta 265 gehiago gauez.
Sindikatuek azaldu dutenez, Eusko Jaurlaritzak finantzaketa %30 handitzea adostu du enpresekin —urtean 20 milioi euro gehiago—, baina sektoreko lan hitzarmena «blokeatuta» dago oraindik. «Haien helburu bakarra kosta ahala kosta aberastea da; beraz, edozer gauza egiten dute irabaziak puzteko, baita langileei nominak gaizki ordaindu ere. Hori guztia, finantzaketa publikoaz baliatuta», kexatu dira ohar batean. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228506/planeta-bati-eta-haren-izarrari-su-eta-gar-izenak-jartzea-onartu-du-nazioarteko-astronomia-batasunak.htm | Bizigiro | Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea onartu du Nazioarteko Astronomia Batasunak | EHUk egindako proposamena onartu du. Lehenbiziko aldia da planeta batek eta bere izarrak euskarazko izenak dituztela. | Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea onartu du Nazioarteko Astronomia Batasunak. EHUk egindako proposamena onartu du. Lehenbiziko aldia da planeta batek eta bere izarrak euskarazko izenak dituztela. | Zerura begiratu, eta Su eta Gar han nonbaiten daudela esan daiteke. Gliese 486 eta Gliese 486b izenak zituzten Lurretik 26 argi urtera dauden izarrak eta haien exoplaneta batek. Orain arte: Nazioarteko Astronomia Batasunak planetari Su eta izarrari Gar izenak jartzea onartu du. Erakunde haren ardura da erabakitzea zein izen jarri galaxia, izar, planeta eta ilargiei; ebatzi bitartean, behin-behineko izen tekniko batekin egiten dute lan zientzialariek. Izendatze prozesua errazte aldera, astronomo komunitateari dei egiten dio tarteka batasunak.
Iaz, hogei exoplanetarentzako eta haien izarrentzako izenak proposatzeko eskatu zuten. James Webb espazio teleskopioaren bitartez aurkitu zituzten horiek guztiak. NBE Nazio Batuen Erakundeak 2022-2032ko tartea Hizkuntza Indigenen Hamarkada izendatu duenez, azaldu zuten proposaturiko izenak hizkuntza indigenetan egotea hartuko zutela bereziki kontuan. Su eta Gar izenak proposatu dituztenen artean daude iaz planeta topatu zuen taldeko Jose Antonio Caballero astronomoa; EHUko Itziar Garate-Lopez, Naiara Barrado Izagirre, Santiago Perez Hoyos eta Agustin Sanchez Lavega irakasleak; eta Pedro Migel Etxenique Landiribar fisikaria. Horrez gain, batasunak eskatu bezala, gizarteko bestelako hainbat ordezkarik bultzatu zuten ekinaldia. Tartean izan dira Kike Amonarriz Gorria, Garazi Andonegi Beristain, Ana Galarraga Aiestaran, Juanma Gallego Moya, Juan Ignacio Perez Iglesias eta Ilaski Serrano Urkidi.
Beroarekin loturiko izenak aukeratu zituen astronomo taldeak, tenperatura beroak baitituzte Su planetan eta Gar izarrean. Izan ere, ezingo litzateke Su planetan bizi, nahiz eta Lurraren modukoa den, han beruna urtzeko moduko beroa egiten baitu. Lurraren masa baino 2,8 aldiz handiagoa da planeta horrena, baina haren diametroa %30 handiagoa da. Beraz, Lurra baino dentsoagoa da (%30 gehiago), eta litekeena da harrizkoa izatea, eta burdinazko nukleo bat edukitzea. Gar izarra, berriz, nano gorri bat da, Eguzkia baino txikiagoa eta hotzagoa.
«Euskal mitologian, gainera, etxeko sua etxeko jenioa da, eta mesedeak eskatzen zaizkio. Bereziki sakratuak ditugu Gabonetako eta San Juan eguneko suak», idatzi zuten proposamenean. «Gar izan da, bestalde, izarrarentzat aukeratutako izena, gori-gori dagoen gasezko bola bat baita».
Dena den, Su eta Gar ez dira espazioko lehenengo euskarazko toponimoak; bai, ordea, planeta eta izar bati jarri dizkiotenak. 2002ko irailetik, Galdakao kraterra dago Marten, Xabier Orue-Etxebarria EHUko geologia eta paleontologia irakaslearen eraginez. 35 bat kilometroko diametroko kraterra da, meteorito batek edo beste objektu baten talkak sorturikoa; planeta gorriaren hego hemisferioan dago, Gusev kraterraren ondoan. Badira euskarak zientziari emandako beste hainbat izen ere. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228507/berpiztu-egin-da-roglic-eta-itzali-almeida.htm | Kirola | Berpiztu egin da Roglic, eta itzali Almeida | Esloveniarra bere onera itzuli da Giroko hemezortzigarren etapan, eta bigarren jarri da nagusian, Almeidari aurrea hartuta. Estu ibili da portugaldarra, eta 21 segundo galdu ditu. Garaipena Zanarentzat izan da, ihesean | Berpiztu egin da Roglic, eta itzali Almeida. Esloveniarra bere onera itzuli da Giroko hemezortzigarren etapan, eta bigarren jarri da nagusian, Almeidari aurrea hartuta. Estu ibili da portugaldarra, eta 21 segundo galdu ditu. Garaipena Zanarentzat izan da, ihesean | Ahulaldia izan zuen Primoz Roglicek (Jumbo) asteartean, Bondonen gora. Joka hasi zitzaion alarma, eta zarata handitu egin da gaur, etapako lehen igoeran atzera eginda ibili denean. Mendiko beste saio gogor bat zuen Giroak, eta esloveniarra zalantzak hauspotzen ari zen. Haizatu egin ditu gero, ordea: erasora jo du amaieran, eta Giroa irabazteko beste bi hautagai handien pare dagoela erakutsi. Geraint Thomasek (Ineos) tinko eutsi dio Roglicen astinduari, eta, ondorioz, lasterketako lidergoari. Joao Almeida (UAE), aldiz, ez da Bondonen etapa irabazi zuen berbera izan, eta larri ibili da. 21 segundoko atzerapena izan du helmugan bi aurkariekin, eta hala, nagusiko bigarren postua kendu dio Roglicek. Jumbokoak 29 segundora du Thomas, eta 39ra Almeidak.
Oilarrak helmugaratu aurretik, iheslari saiatu batek altxatu ditu besoak Val di Zoldon: Flippo Zanak (Jayco). Lehia estua izan du Thibaut Pinotekin (Groupama), eta esprintean menperatu du frantziarra. Berriz ere kale egin du Pinotek; hori bai, bere egin du mendiko maillota, eta jauzi handia egin sailkapenean: zazpigarren jarri da.
Mendi sorta ederra zuen etapak: bost igoera gainditu behar izan zituzten, azken hirurak oso segidan. Nolanahi ere, ordekarik ere bazegoen 161 kilometroko ibilbidean. Esaterako, lauak ziren aurreneko 30 kilometroak, lehen mailako Passo della Crosetta igotzen hasi aurretik. Asko izan dira malden zain egon gabe aurrera egiten saiatu direnak. Erasoari erasoa lotu diote iheslari-gaiek, eta elkar deuseztatu dute. Aldapan gora, baina, bost txirrindulari ipurtarin aitzineratu dira: Thibaut Pinot (Groupama), Aurelien Paret-Peintre (Ag2r), Derek Gee eta Marco Frigo (Israel), eta Filippo Zana (Jayco).
Gain-gainean zuten tropela gailurrean, Ineosek erritmo bizia ipini duelako. Baretu egin dira gero Thomasen zaindariak, eta bidea egiten utzi diote aurreko boskoteari. Zazpikote bihurtu da berandu gabe: atzetik aurrera egin dute Warren Barguilek (Arkea) eta Vadim Pronskiyk (Astana). Pinotek 6.48ko atzerapena zuen sailkapen nagusian, baina faboritoek ez dute mehatxutzat jo. Bidea eginez joan da ihesaldia, eta sei minutuko errentarekin iritsi da Forcella Cibianako igoerara, helmugarako 35 kilometroren faltan.
UAEko ziklistek saialdi herabea egin dute abiada bizitzeko. Azkenean, Ineosek egin du estutua, mendateko zatirik gogorrenean. Xehatua hartu du multzoak. Coi zen hurrengo mendatea, eta han egin du eztanda lasterketak, azken hamar kilometroetan sartuta. Ihesaldian, aurkari guztiak lehertu dituzte Pinotek eta Zanak; eta onenen artean, erasora jo du Jumbo Visma taldeak. Kussek soka tenkatu ahala, atzera egin du Almeidak. Distantziari ondo eutsi dio, Vineren laguntzaz.
Guztiz berpiztuta zegoen Roglic. Eraso egin du, baina ezin izan du Thomas gurpiletik askatu. Almeidak hamar segundo inguru zituen galduak mendate gainean. Ordea, bakarrik gelditu da azken igoeran, indarrez hustu delako Vine, eta tartea apur bat handitu dute Roglicek eta Thomasek. Dena den, alde txikiak izan dira berriro hautagai handien artean. Etapa garaipenaren lehia ere oso parekatua izan da: Pinotek ahaleginak eta bi egin ditu Zana atzean uzteko, baina oso sendo jardun du italiarrak, eta azkarragoa izan da azken ahaleginean. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228508/janire-arrizabalagak-eta-bittor-altubek-irabazi-dituzte-udaberria-bertsotan-eko-azken-bi-saioak.htm | Kultura | Janire Arrizabalagak eta Bittor Altubek irabazi dituzte Udaberria Bertsotan-eko azken bi saioak | Gaur jokatu dira Bizkaiko Bertsolari Txapelketako sailkapen faseko azkenengo saioak, Busturian eta Zallan. Osatu da txapelketan parte hartuko dutenen zerrenda; guztira 29 bertsolari pasatuko dira Udabarria Bertsotan fasetik. | Janire Arrizabalagak eta Bittor Altubek irabazi dituzte Udaberria Bertsotan-eko azken bi saioak. Gaur jokatu dira Bizkaiko Bertsolari Txapelketako sailkapen faseko azkenengo saioak, Busturian eta Zallan. Osatu da txapelketan parte hartuko dutenen zerrenda; guztira 29 bertsolari pasatuko dira Udabarria Bertsotan fasetik. | A multzoko saioa Busturian jokatu da, herriko kultur etxeko aretoan. Saioko irabazlea Janire Arrizabalaga Munduate izan da, 174,5 punturekin, eta haren atzetik sailkatu dira Izaro Bilbao Arostegi (169), Eneko Aldana Carrasco (156), Asier Alcedo Cano (151). Irune Basagoiti Agirre (147) eta Nagore Beitia Telletxea (144,5).
B multzoko saioa, berriz, Zallan jokatu da, El Longar jauregiko kaperan. Bittor Altube Sarrionaindiak irabazi du saioa, 190,5 punturekin. Honela geratu dira puntuazioak jarraian: Garikoitz Sarriugarte Onaindia (182,5), Iruri Altzerreka Martinez (177,5), Enare Muniategi Etxabe (170,5), Ander Aldazabal Olabarri (170) eta Jokin Ansotegi Vallejo de Olejua (137).
Modu horretan, osatuta geratu da Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartuko dutenen zerrenda.
Alde batetik, 2021eko finalistak finalaurrekoetan hasiko dira kantuan. Hauek dira: Aitor Bizkarra Ruiz, Aitor Etxebarriazarraga Gabiola, Gorka Pagonabarraga Agorria, Jone Uria Albizuri, Nerea Ibarzabal Salegi, Onintza Enbeita Maguregi eta Xabat Galletebeitia Abaroa.
Bestetik, kanporaketetan zuzenean sartzeko aukera izango dute 2021ean finalaurrekoetan kantatu zuten bertsolariek. Hauek eman dute izena: Eneko Abasolo Txabarri, Imanol Uria Albizuri, Josune Aramendi Perez, Julen Arzanegi Erezuma, Oihana Bartra Arenas, Paule Ixiar Loizaga Legarra eta Txaber Altube Sarrionaindia.
Azkenik, hauek dira Udaberria Bertsotan sailkapen fasean txapelketarako txartela lortu duten bertsolariak: Aissa Intxausti Aburuza, Aitor Arrutia Azkueta, Ander Sarriugarte Garcia, Araitz Katarain Mugarza, Arkaitz Zipitria Mendizabal, Asier Galarza Garai, Beñat Bilbao Landa, Bittor Altube Sarrionaindia, Garazi Navarro Ugarteburu, Garikoitz Sarriugarte Onaindia, Ibai Amillategi Omaetxebarria, Igor Galarza Intxausti, Iker Garitagoitia Astigarraga, Iker Uriarte Urrutia, Inazio Vidal Gurrutxaga, Iñaki Iturriotz Zuluaga, Iruri Altzerreka Martinez, Izaro Bilbao Arostegi, Janire Arrizabalaga Munduate, Jone Larrinaga Dañobeitia, Koldo Gezuraga Seijiido, Koldo Muñiz Aldamizetxebarria, Lurdes Ondaro Mallea, Maite Sarasola Isazelaia, Mikel Goiriena Larrazabal, Mikel Retolaza Etxebarria, Peru Irastortza Santxo, Peru Vidal Gurrutxaga eta Unai Mendiburu Valor. |
2023-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/228509/espainiako-auzitegi-gorenak-launa-urteko-espetxe-zigorra-berretsi-die-barbadori-eta-zelaiari.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Gorenak launa urteko espetxe zigorra berretsi die Barbadori eta Zelaiari | Ankerkeriari Stop plataformak jakinarazi du albistea, eta adierazi du mobilizazioak egingo dituztela sententziaren aurka. | Espainiako Auzitegi Gorenak launa urteko espetxe zigorra berretsi die Barbadori eta Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak jakinarazi du albistea, eta adierazi du mobilizazioak egingo dituztela sententziaren aurka. | Espainiako Auzitegi Gorenak Auzitegi Nazionalaren sententzia berretsi du, eta launa urteko espetxe zigorra ezarri die Galder Barbadori eta Aitor Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak eman du epaiaren berri. Ertzaintzak 2019an atxilotu zituen, «material lehergarriak» edukitzea leporatuta. Ankeriari Stop taldeak salatu du «Ertzaintzak kozinatutako prozesua» izan dela Barbadoren eta Zelaiaren aurkako prozesua. «Beste behin, euskal jendarteari ulergaitza egiten zaion guda eta errepresio politikari eutsi diote». Jakinarazi du mobilizazioak egingo dituztela bi gazteen espetxeratzearen aurka.
Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako material lehergailuaren arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.
Ikusi gehiago: «Militante politiko izateagatik zigortu nahi gaituzte» (2021-02-05)
Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaiketa 2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.
Handik egun gutxira, ordea, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun dio Gorenak orain. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228510/amets-egiteko-garaipen-bat-lortu-du-osasunak-athleticen-aurkako-derbian.htm | Kirola | Amets egiteko garaipen bat lortu du Osasunak Athleticen aurkako derbian | Irabazita, Osasunak Athletic harrapatu du sailkapenean. Lehia estua izango dute bi taldeek zazpigarren postuaren lehian, Sevillarekin eta Gironarekin batera. Budimirrek eta Torrok sartu dituzte golak. | Amets egiteko garaipen bat lortu du Osasunak Athleticen aurkako derbian. Irabazita, Osasunak Athletic harrapatu du sailkapenean. Lehia estua izango dute bi taldeek zazpigarren postuaren lehian, Sevillarekin eta Gironarekin batera. Budimirrek eta Torrok sartu dituzte golak. | Kolpea jo du mahai gainean Osasunak. Jagoba Arrasaterenak 2-0 nagusitu dira Sadarren, Athleticen aurkako derbian. Ernesto Valverderenak Osasuna baino hiru puntu gehiagorekin iritsi dira partidara, Konferentzia ligarako sailkatzeko bidea ematen duen postu batean, zazpigarrenean. Baina emaitza horren ostean, Osasunak egingo du lo zazpigarren postu preziatu horretan. 50 punturekin daude bi taldeak liga amaitzeko bi jardunaldi falta diren honetan. Ante Budimirrek eta Lucas Torrok egin dituzte neurketako bi golak; biak, atsedenalditik bueltan.
Ohikoa duen bezala hasi du partida Osasunak. Sadarren jokatzen dituen partidetan berebiziko garrantzia ematen dio Jagoba Arrasatek lehenengo ordu laurdenari. Erritmo bizia ezartzen dute gorritxoek hasieran, eta horretan ahalegindu dira oraingoan ere. Presio itogarria egin du Osasunak, eta baloia lapurtzerakoan bi pasetan area ingurura iristea lortu du. Hegaletatik bideratu ditu erasoak, Kike Barjarekin eta, bereziki, Ez-Abderekin. Biak ala biak buruz buruko jokaldiak egiten ahalegindu dira lehen minutu horietan, baina Athleticeko atzelariak zailtasun handirik gabe aritu ziren. Marokoko aurrelaria motzean lotu zuen Athleticek; Oscar de Marcos gainean izan du, eta beste taldekide baten laguntza ere jaso du atzelariak.
Lehen hamar minutuak igaro direnean, arnasa hartzeko aukera izan du Athleticek. Iker Muniain lehen lerrora jaitsi da, eta euskarriei presiotik irteten lagundu die. Kapitainak lan ona egin du jokoa sortzen, eta haren oinetatik igaro diren baloiak patxada handiz jokatu ditu. Osasunak ez du erremate argirik egitea lortu hainbat erdiraketa arriskutsu egin dituen arren, eta lehen zatiko aukera garbienak zuri-gorriek izan dituzte. Iñaki Williamsen oinetan biak. Lehenengoan, ahal bezala egin du errematea korrikaldi baten ostean, eta Ruben Peñak atepetik atera behar izan du baloia. Bigarrenean, berriz, toki gutxirekin egin du errematea, eta ondo erantzun dio Aitor Fernandez atezainak.
Atsedenalditik bueltan, erritmo bizian zelairatu da Osasuna, eta, lehen zatian ez bezala, aurreneko aukeran iritsi da gola. Moncayolaren erdiraketa buruz errematatu du Budimirrek, eta Julen Agirrezabalak oker larria egin du. Eskuarekin baloia kornerrera bidaltzen ahalegindu da, baina ihes egin dio baloiak, eta sarera joan da zuzenean. Sasoiko seigarren gola egin du Zenicako beltxargak.
Golaren ostean ,aurrerapauso bat egin behar izan du Athleticek, eta, horrela, zirrikituak utzi ditu atzean. Athletic ahalegindu da Aitor Fernandezen atera iristen, baina arrisku handiagoz iritsi da Osasuna kontraerasoan. Abdek gidatu ditu berriro ere trantsiziorik arriskutsuenak; etengabeko buruhaustea izan da zuri-gorrien atzelarientzat. Marokoarrak jaurti duen falta batean iritsi da partidako bigarren gola. Bartzelonak utzitako jokalariak zutoinera bidali du baloia; aldaratzean fin ibili da Osasuna, eta, Aimarren pasea jaso ostean, sarera bidali du baloia Torrok. Horrela, Konferentzia ligarekin amestuko dute zale gorritxoek orain. Athleticek Osasunak adina punturekin amaitu du jardunaldia, baina guztiz kontrako aho zaporearekin. 50na punturekin amaitu dute jardunaldia bi taldeek; 49na dituzte Sevillak eta Gironak. Gorritxoek Getafe izango dute aurkari datorren igandean, Lehen Mailan mantentzeko lehian dagoen talde bat. Zuri-gorriak, berriz, Elxen aurka arituko dira, jada Bigarren Mailara jaitsi den talde bat. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228539/itunen-onurak-eta-ajeak.htm | Politika | Itunen onurak (eta ajeak) | Itunen onurak (eta ajeak). | EAJk erabaki zuenetik PSE-EE lehentasunezko bazkidetzat hartuko zuela erakundeetan gobernatzeko, bi alderdi horien arteko itunen dinamika nagusitu da EAEko instituzio maila guztietan, Jaurlaritzatik udaletaraino. Bizkaian ere bai. Salbuespen txiki batzuk egon dira; adibidez, bolada batean Barakaldoko PSEk muzin egin zion Amaia del Campo alkate jeltzalea babesteari. Baina, oro har, itunak funtzionatu egin du, eta Bizkaiko Batzar Nagusietan indarrean egon da, 2015eko uztailean Unai Rementeria ahaldun nagusi izendatu zutenetik bere alderdiaren eta batzarkide sozialisten botoekin.
Koalizioan gobernatzeak baditu bere onurak, begien bistakoa denez, baina ajeak ere baditu, eta horietako batzuk hauteskunde kanpainan agertzen dira, alderdi bakoitzak zer mezu gizarteratu nahi duen erabaki behar duenean. Elkarrekin gobernatu dute jeltzaleek eta sozialistek Bizkaian azken bi agintaldietan, nork bere esparruan baina, teorian, gobernu bakar bat osatuz eta erantzukizunak partekatuz. Eta orain, kanpaina iritsi delarik, norberaren lorpenak saldu eta lehiakidearenak kritikatzeko abagunea da.
Eta, jakina, elkarrekin gobernatu dutenentzat egoera bitxiak eta zenbaitetan deserosoak ere gertatzen dira. Zilegi al da gobernuko bazkide batek bestearen jarduna kritikatzea, ordura arte elkarrekin jardun dutela ahaztuta? Noraino eraman daiteke kritika hori norbera nabarmen gelditu gabe? Hor ez al dago kontraesanik?
Ataka horretan, EAJ egoera erosoagoan dago. Hura da koalizioko bazkide nagusia, badaki herritarrek jeltzaleekin identifikatzen dutela aldundiaren jarduera, eta, horregatik, kanpainako mezuetan ez du indar askorik xahutu sozialistei kritika egiten, eta, kritikatu duenean, PSOE, Pedro Sanchez eta Moncloa izan dira kritiken jomuga, bertoko sozialisten jarduera baino gehiago. Bestalde, EAJk argi du hauteskunde hauetan EH Bildu duela arerio nagusi, eta koalizioari egin dizkio kritikarik zorrotzenak.
Ataka zailagoan dago PSE-EE. Kanpaina hasi aurretik, ematen zuen tentu handiz neurtzen zituela EAJri egin beharreko kritikak, baina kanpainak aurrera egin ahala, kritika horiek areagotu egin dituzte. Barakaldoren adibidera itzulita, sozialisten orain arteko mezua izan da herria zikin dagoela, indarra galdu duela, Ezkerraldeko hiri nagusia izateari utzi diola. Eta horiek guztiak egia izan daitezke, baina horrelakoak entzunda, kanpoko begirale batek ez luke sinetsiko azken lau urteotan sozialistak ere udal gobernuan egon direla, jeltzaleekin elkar hartuta.
Pentsa daiteke Elkarrekin Podemosen kasua ere antzekoa dela: Ahal Dugu PSOErekin bat eginda dago Espainiako Gobernuan, eta, hala ere, kanpainan ahoan legarrik gabe aritu dira sozialisten kontra. Baina abantaila batekin jokatzen du EPk: haien mezua da sozialistak mugiarazteko lan egiten dutela, eta errazago zaie Etxebizitza Legea eta halako neurriak lorpen propiotzat aurkeztea, gogoko ez dituzten beste neurri batzuk sozialistei egozten dizkieten bitartean. Hala ere, bitxia izan zen Ione Belarrari Bilbon egindako mitinean Espejo teniente jeneralaren izendapenari buruzko kritikak entzutea, bera Espainiako Ministroen Kontseiluan Fernando Grande-Marlaskaren ondoan eseriko ez balitz bezala.
«Amaia del Campok ez du merezi Barakaldoko alkatea izatea», esan zuen Eneko Anduezak joan den astean, Barakaldon egindako mitin batean. Kanpaina amaituko da, hauteskundeak pasatuko dira, EAJk eta PSE-EEk ituna egingo dute berriro, eta sozialistek Del Camporen aldeko botoa emango dute, euren ustez merezi ez duen ardura baterako. Bai, itunen jokoak horrelako ajeak ditu. | |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228540/oraindik-ez-naiz-guztiz-ohitu-ospe-handiko-bizimodu-honetara.htm | Kultura | «Oraindik ez naiz guztiz ohitu ospe handiko bizimodu honetara» | La Oreja de Van Gogh taldearekin abenduan bi urte eta erdiko bira erraldoia bukatuta, atseden hartu eta senideekin egoteko tarte bat hartu du Leire Martinezek. Aitortu du «oso natural» daramala ospearen zama. | «Oraindik ez naiz guztiz ohitu ospe handiko bizimodu honetara». La Oreja de Van Gogh taldearekin abenduan bi urte eta erdiko bira erraldoia bukatuta, atseden hartu eta senideekin egoteko tarte bat hartu du Leire Martinezek. Aitortu du «oso natural» daramala ospearen zama. | 2008tik arrakastaz beteriko ibilbidea izan du Leire Martinezek (Errenteria, 1979). Gaztetan, Errenteriako Ostadar taldean hasi zen kantuan, eta Euskal Herriko hainbat kale, plaza eta ezkontza girotzen ibili ondoren, La Oreja de Van Gogh taldearekin heldu zitzaion ospea. 2008tik, mundu osoko oholtzatara igo da. Egun, telebistarekin nahiz heziketarekin uztartzen du musika.
Urte asko pasatu dira jadanik 2007ko Espainiako Cuatro telebista kateko Factor X saio hartatik. Inoiz espero izan duzu ibilbide luze eta oparo hau?
Egia esan, ez. Sekula ez nuen pentsatu edo imajinatu nire lanbidea abestea izango zenik. Abesten nuen, berbena eta orkestretan ibiltzen nintzen Factor X programara joan aurretik, baina niretzako egiten nuen, gustuko nuelako. Etxetik goiz joan nintzen, oso gazte, eta fakturak ordaindu behar nituen, nolabait esatearren. Niretzako erraza zen abestea, erraz irabazten nuen dirua. Horregatik hasi nintzen musikaren munduan, eta, ondorioz, horregatik hasi nintzen profesionalki abesten. Baina, berez, ez nuen ikusten nire behin betiko lanbide gisa; garai hartan ez, behintzat. Garai hartan irakasle izateko ikasten ari nintzen, eta gauza gehiago ere bazeuden neure buruan.
Noiz eta nolatan hasi zinen kantuan?
Nire amaren familian beti egon izan da presente musika eta abestearena. Gauza arrunta zen guretzat; etxean abestu egiten zen. Musikak bazuen bere lekua etxean. Txikitatik abestu izan dut; niretzako naturala izan da beti, familia artean egiten genuen zerbait zelako. Horrela hasi nintzen abesten, amarekin.
Oholtzara igo aurretik, baina, kalean aritu zinela esan duzu.
1997an-edo hasi nintzen profesionalki abesten. Berbena taldeetan hasieran, Errenteriako Ostadar taldean gero, beste hainbatetan ondoren… Ezkontzetan eta horrelakoetan ere aritu izan naiz; denetik egin dut.
Ospe handiko talde batean hasi zinen, ordea, egun batetik bestera: La Orega de Van Goghen. Nola ohitu edo egokitu zinen bizitza berri horretara?
Egia esan, oraindik ez naiz ohitu [barrez], eta pentsatzen dut inoiz ez naizela bene-benetan ohituko. Gauza batzuetara ohitu naiz, edo arrunt ikusten ditut. Baina beste hainbat gauzatara ez naiz ohituko sekula. Kalean zoazela jendea zuri begira dagoela ikustea, ezagutu zaituztela nabaritzea… Niretzako horrelakoek beti izango dute arroztasun puntu bat. Ohitu naiz, baina egia da batzuetan, oso deskonektatuta nabilenean, bat-batean esaten dudala: «Zergatik ari dira niri begira? Zer gertatzen da?». Egia da oraindik ez naizela horretara guztiz ohitu. Baina bizitza asko aldatu zait, gauza asko ikasi behar izan ditut, eta ohitu ere egin naiz beste gauza askotara.
Errenteriatik mundura egin duzu jauzia. Hamabost urtean zortzi disko kaleratu dituzu taldearekin, arrakasta handikoak guztiak. Zer moduz daramazu ospearen zama?
Oso natural bizi izan dut. Horretan ari zarenean, horretan ari zara; ez zara ari pentsatzen jendeak kanpotik dena nola ikusten duen. Barnean nago ni, eta barnetik bizi dut. Gauza arrunt bat da niretzat, normala; nire lanbidea da. Beste gauza asko egin ditut, dendetan lan egin dut, tabernetan ere ibili izan naiz… Tabernan edo dendan banekien zein zen nire zeregina; taldean ere badut nire zeregina, eta saiatzen naiz zeregin hori egiten eta horretan zentratzen. Barrutik nahiko pisu kentzen diogu ospe, arrakasta edo fama horri guztiari. Pertsona guztiak ezberdinak gara; taldekideak ezberdinak gara, baina pertsona normalak gara.
Egia da kanpotik begiratzean, gehiago antzematen edo konturatzen naizela non nagoen edo zertan ari naizen. Telebista piztu eta bertan zerbait ikusten dudanean ohartzen naiz, agian, edo aldizkari edo egunkarietan zerbait agertzen denean. Horrek ematen dizu erreferentzia bat. Oso pozgarria da gustuko duzun hori egin ahal izatea, halako erantzunarekin edo ondorioekin, gainera. Oso pozik nago lortutako guztiarekin.
Ospeaz hizketan ari zarela, sare sozialak erabiltzera «behartuta» zaudela esan izan duzu. Lanbidearen parte da hori ere?
Famatua naizen heinean, bai. Uste dut gaur egun geure burua behartu dugula edozein lanbidetan geure gauzak erakustera beti. Besteei erakutsi egin behar diegu zer egiten ari garen, noiz, nola… Denbora guztian ari gara informazio hori bidaltzen. Eta, egia esan, gustuko-gustuko ez dut, uste dut beharrezkoa ere ez dela, baina egia da botere hori eman diegula. Lanbide honetan eta beste askotan gertatzen da sare sozialak beste baliabide bat direla, hori ere lana dela, horrek ere dirua ekartzen duela. Dirua sartzeko eta ateratzeko beste sistema bat sortu dugu; hor barnean zaude edo kanpoan zaude. Baina gure lanbidearen parte da, bai. Hori da gehien kostatzen zaidana.
Gustuko dut nire bizitza pribatua izatea, eta ez denbora guztian non eta norekin nagoen eta zertan ari naizen jakinaraztea. Maite dut jarraitzaileekin hartu-eman hori izatea, hori ulertzen dut, eta saiatzen naiz harreman horiek mantentzen, baina gero badago beste teletienda moduko bat, eta horretan gehiago kostatzen zait neure burua ikustea. Egiten ditut gauzak, baina benetan nirekin bat datozen proiektuak bakarrik lantzen ditut. Ekologiaren alde banago, ez naiz aterako ez dakit zein produktu partekatzen, produktu horiek ez badira ekologikoak, adibidez. Horrelako liskarretan ez sartzen saiatzen naiz; gauza horiek asko zaintzen ditut.
Leire Martinez eta La Oreja de Van Gogh taldeko abeslaria. Badago alderik?
Bai, badago. Egia da pertsona bera garela, eta Leire dela La Oreja de Van Gogheko abeslaria. Oholtza batera igotzean, ordea, gauza asko utzi behar dira kanpoan edo azpian. Denok izaten ditugu egun txarrak eta onak, eta egia da lan honetan eta beste askotan, kontratua sinatzen duzunean, konpromiso bat hartzen duzula. Hainbat egunetan, agian, ez zaude ondo, baina egun horietan ere oholtzara igo behar izaten da, berdin-berdin. Kasu horietan saiatzen naiz Leire pertsona eta Leire profesionala nolabait pixka bat aldentzen; momentu horretan hala-nolako proiekzio bat egiten eta Leire kanpoan uzten. Profesionala edo abeslaria bakarrik izaten naiz momentu horietan. Askotan ez da erraza izaten, baina saiatzen naiz biak bereizten.
Zer sentitzen da milaka lagunen aurrean abesten duzunean?
Ikaragarria da. Oso txiki sentitzen zara halakoetan, eta horrek ematen dizu bestelako perspektiba bat. Oso txikiak gara, berez, eta horretara ohitu naiz. Gauza asko lor ditzakegu, gauza asko lortzen saiatzen gara, baina oso txikiak gara izatez.
Musikatik harago ere jardun zara. Besteak beste, ETB1eko Biba zuek! saioko kolaboratzaile ere bazara. Zer moduz sentitzen zara kameren aurrean?
Ohartu naiz ez dagoela hainbesteko alderik. Beti esan izan dut komunikatzea gustatzen zaidala niri. Istorioak kontatzen ditut nik, eta istorio horiek konta ditzaket abestuz, idatziz edo ahoz. Askotan egon naiz kamera baten aurrean, nahiz eta kasu guztietan ez naizen aritu abesten. Telebista saio askotara joan izan gara taldekideok edo edozein aretotan beti egoten da kameraren bat begira. Aurretik ere oso ohituta nengoen horretara. Komunikatzeko beste modu bat da telebista, baina berdina da, berez. Bigarren sasoia dut jada Biba zuek! saioan. Asteroko lana egiten dut, astean behin joaten naiz, eta Euskal Herri osoko taldeak aurkeztu eta haiekin solasaldiak izaten ditut.
Talde ugari ezagutu dituzu, beraz, gertutik. Zein da gaur egungo egoera? Badago harrobirik?
Euskal musika asko dago, eta talde pila bat dago. Beharbada, ez dira ezagunak, baina talde asko daude, asko. Euskal Herria ez da oso handia, baina sekulako taldeak daude, oso onak. Edonon daude musikari eta talde oso finak. Telebistari esker izan ez balitz, horietako asko ez nituzkeen ezagutuko.
Musikari izan ez bazina, zein lanbidetan ikusiko zenukeen zeure burua?
Heziketa bereziko ikasketak egin nituen irakasle eskolan. Beti egon izan naiz psikologiaren munduarekin oso lotuta. Nik ere izan ditut nire behar pertsonalak, eta urte askotan eskatu izan dut laguntza; konexio handia sentitu izan dut beti psikologiarekin edo buru osasunaren filosofia horrekin. Hainbat ikastaro, master eta formakuntza egin ditut gai horren inguruan, eta trebakuntza eta laguntza pertsonalen inguruan ikasten ere aritu naiz azken urteotan.
Zein duzu hurrengo asmoa?
Bi urte eta erdian gelditu ere egin gabe ibili gara biran, taldearekin, eta joan den abenduan bukatu genuen bira hori. Senideekin eta lagunekin egoteko probestu ditut hilabete hauek. Pare bat formakuntza ikastaro ere egin dut tarte honetan, denbora neukalako, nahiz eta normalean ez dudan horrelako aukerarik izaten. Trebatzen jarraitzeko baliatu nahi dut tarte hau, eta familiarekin denbora berreskuratzeko. Hori da ideia. Baina beste biraren batekin hasiko gara aurrerago. Noiz egin erabaki behar dugu oraindik, baina beste bira bat egingo dut La Oreja de Van Gogh taldearekin. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228541/laquomin-ematen-dit-gerraren-gaiakraquo.htm | Gizartea | «Min ematen dit gerraren gaiak» | Osasungintza eta 36ko gerra elkartu ditu Jose Antonio Rekondo Bravo sendagile tolosarrak bere azken liburuan. Informazioa biltzea asko kostatu zaiola aitortu du. Sendagilea izan zuen aita, eta erizain boluntarioa ama. | «Min ematen dit gerraren gaiak». Osasungintza eta 36ko gerra elkartu ditu Jose Antonio Rekondo Bravo sendagile tolosarrak bere azken liburuan. Informazioa biltzea asko kostatu zaiola aitortu du. Sendagilea izan zuen aita, eta erizain boluntarioa ama. | Jose Antonio Rekondo Bravo sendagileak (Tolosa, 1944) hainbat liburu idatzi ditu erretiroa hartu ondoren, historiarekin, gerrarekin eta osasungintzarekin lotura daukatenak. La sanidad en la Guerra Civil (1936-39). Los médicos guipuzcoanos (Osasungintza Gerra Zibilean —1936-1939—. Mediku gipuzkoarrak) izan da azkena, bere lanbidea eta zaletasuna uztartuz. Garai gogor hartan gertatutakoa jasotzen ahalegindu da 350 orrialdeko lanean, 170 argazki, hainbat plano, dokumentu eta fitxa txertatuta.
Nola sortu zitzaizun 36ko gerra garaiko osasun arloari buruzko liburua idazteko ideia?
Beti gustatu izan zait gerraren gaia. [36ko] Gerraren aurretik, aita sendagilea izan zen Andatzarraten [Asteasu], eta gerran ere jarraitu zuen, han eta Tolosako Miserikordia etxean, tuberkulosoekin lanean. Ama erizain boluntarioa zen Miserikordian, eta han ezagutu zuten elkar. Karlistaldietako osasungintzaz idatzi nuen liburu bat, eta gai honetaz beste bat egiteko gogoa neukan, baina, aldi berean, min ematen dit gerraren gaiak, basakeriak egin zituztelako. Aranzadiko Francisco Etxeberria sendagileak bultzatu ninduen.
Lan zaila izan al da?
Asko kostatu zait informazioa topatzea. Duela hiru urte eta erdi hasi nintzen, baina COVIDaren pandemia etorri zen, eta artxiboak itxi egin zituzten. Bestalde, Gipuzkoako Sendagileen Elkargoan ez dago ezer garai horri buruz.
Zein izan dira zure iturriak?
Oso garrantzitsuak izan dira Salamancan [Espainia] dagoen Memoria Historikoaren Dokumentazio Zentroa eta hainbat artxibo militar: Ferrol [Galizia], Guadalajara, Avila eta Segoviakoak [Espainia]. Hainbat udal artxibotan —Donostia, Tolosa, Bergara, Oñati, Azkoitia, Zestoa…— eta bestelakoetan ere izan naiz, Euskadiko Artxibo Historikoan eta Zorroagako San Antonio Abad ospitalean, esaterako. Bestalde, sendagile errepresaliatuen zerrendak lortu ditut Espainiako aldizkari ofizialean —90-edo badira—, eta horietako batzuen familiekin harremanetan jartzea lortu dut, euren testigantzak jaso ahal izateko. Errepresaliatuen familia gehiago ezagutu nahiko nuke aurkezpen hitzaldien bidez.
Zer eragin du osasungintzak gerra batean?
Erabatekoa. Asko idatzi izan da gertaera politiko eta militarrez, baina osasungintzaz, oso gutxi. Eta garrantzi izugarria dauka. Oso mediku eta bitarteko gutxi zeuzkaten bi aldeetan. Harrituta gelditu naiz errepublikazaleen aldean, gerraren hasieran —Bizkaian, batez ere—, Eusko Jaurlaritzak antolatu zuen osasun sarearekin: 30 ospitale abangoardian eta erretagoardian, odol ospitaleak, zentralak, medikuak militarizatuta… Denbora gutxian oso ondo antolatu zuten. Frankisten aldean ospitale sarea sortuz joan ziren, kasu askotan eskolak eta zahar egoitzak egokituz. Donostian San Antonio Abad zen ondoen prestatuta zegoen ospitalea. Tolosako Iurreamendikoa —Sanjurjo izena jarri zioten— handia zen, eta ondo komunikatuta zegoen trenez. Herrietan odol ospitaleak izan ziren gerra amaitu arte. Baina baliabide oso gutxi zeuden: aparatuak, botika egokiak… Kontuan izan behar da Errepublikaren aldean gelditu zela ehun eta farmazia industria gehiena.
Zein pertsonaia nabarmenduko zenuke Gipuzkoan?
Bi aipatuko nituzke: Esteban San Emeterio eta Emiliano Izagirre. San Emeterio nire aitaren lankidea izan zen Andatzarraten. Mediku ezkertiar bakarretakoa zen, sozialista, UGTkoa eta oso aktiboa gerra aurretik. Gerra hasi zenean, Donostian osasungintza antolatzeko ardura eman zioten, dena hankaz gora baitzegoen. Haren irakasle izan zen Emiliano Izagirre fisiologoa, eta hura ere horretan hasi zen. Izagirre ez zen ezkertiarra, liberala baizik, Gipuzkoako Sendagileen Elkargoko lehendakaria. [Donostiako] Londres hotela ospitale bihurtu zuten. Medikuen laguntza lortu zuten eta lankide eskuindarrak babesten saiatu zen Izagirre, San Emeterioren onarpenarekin. Defentsa batzorde bat osatu zuten, zazpi sail —osasuna, tartean— eta ehun komisariorekin, taldetxo guztiak ordezkatuta egoteko. Baina ez zen eraginkorra izan; ordena publikoan, batez ere. Miliziarrak konturatu ziren Izagirreren jokaeraz, eta Izagirrek ihes egin behar izan zuen, lehendabizi Ipar Euskal Herrira eta ondoren Argentinara, bere emaztearen jaioterrira. Itzuli nahi izan zuen, baina suminduta amaitu zuen.
Sendagile askok Gipuzkoatik alde egin behar izan zuten frankistak iritsi zirenean, ezta?
Bai. Tolosan, adibidez, abertzaleak eta errepublikanoak ziren asko, eta ihes egin behar izan zuten; miliziarren beldurrez, batez ere. Ia sendagilerik gabe gelditu zen herria. Beste leku batzuetatik ekarri behar izan zituzten sendagileak Gipuzkoara; Kataluniatik ihes egindakoak, adibidez. Eta erizain eta laguntzailerik ez zegoenez, ikastaroak eman behar izan zituzten; lan horretan jarri zituzten moja asko. Gipuzkoan zeuden laurehun sendagileetatik 90i espediente bat ireki zieten, ondasunak kenduta eta isunak jarrita.
Zein izan zen garai gogorrena?
Lehen hilabeteak. Gipuzkoan, 1936ko irailean amaitu ziren liskarrak. Eibar izan zen frankisten esku erori zen azken herria. Lehen hilabeteetan dena antolatu behar izan zuten, eta orduan izan zen zauritu gehien. Erretagoardiako lana izan zen hortik aurrerakoa, beste leku batzuetako batailetatik iritsitako zaurituak artatzeko.
Gaixotasunen bat nabarmendu al zen?
Ez. Baldintzak hain txarrak izanda, heriotzan amaitu daiteke edozein gaixotasun sinple, zauriak eta infekzioak konplikatu egiten baitira.
Gerra amaitu zenean, nola gelditu ziren sendagileak?
Irabazleen alderdikoek zorte handia izan zuten: lanpostua ziurtatua zuten. Ikasleei erraz eman zieten titulua. Galtzaileak, berriz, lanik gabe utzi zituzten. Gipuzkoako Sendagileen Elkargoa irabazleen esku gelditu zen, noski, eta galtzaileek ezin zuten kide egin eta lanik egin. Ipar Euskal Herrira eta Frantziara alde egin zutenek ez zuten aukerarik izan han lan egiteko; ezta itzultzeko ere. Francoren indultuak askoz beranduago iritsi ziren, eta orduan osasun zentroetan eta bigarren mailako postuetan bakarrik sartu ahal izan ziren.
Zer ondorio atera duzu?
Gaur egungo begiekin ezin dira epaitu orduko ideologiak eta jarrerak. Ahal izan zuena egin zuen bakoitzak. Mundu guztia bizirik irauten saiatzen da horrelakoetan; bizitza salbatu behar da. Gerraostea ere sekulakoa izan zen. Etxeetan debekatua zen gerraren gaia. Duela urte gutxi jakin nuen aita eta osaba errepublikanoak zirela. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228542/korronteak-putzuak-eta-sareak.htm | Politika | Korronteak, putzuak eta sareak | Korronteak, putzuak eta sareak. | Alea jacta est. Gaur gauerdian bukatuko da udal eta foru hauteskundeetako kanpaina. Trabatua, tarteka; alderdiek ezarri nahi izan dituzten markoak eta mezuak behatzekoa, oro har. Baina, kanpainaren argietatik aparte, ur sakonak daude; azkeneko lau urteek sortutako azpiko korronteak. Segidan, Gipuzkoako batzuk:
1. Jarraitutasunezko hauteskundeak. Gipuzkoako foru hauteskundeetan, nekeza da bata bestearen atzetik aldaketa esanguratsurik kateatu ez duen bozketarik topatzea. Azken hogei urteetako historiari begiratu besterik ez dago: 2003an, ezker abertzalearen ilegalizazioak baldintzatu zituen emaitzak; 2007an, lau urte lehenago aurkeztu zen EAJ-EA koalizioa nor bere kasa aurkeztu zen —eta ezker abertzaleak forukoetan aurkeztu ezinik jarraitzen zuen, legez kanpo—; 2011n, Bildu koalizio berria aurkeztu eta kolpez lehen indarra izatera heldu zen; eta, apalago bada ere, Ahal Dugu-ren agerpena ere elementu berritzaile bat izan zen 2015ean. Harrezkero, eskaintza politikoa nolabait egonkortu egin da herrialdean: 2015ean eta 2019an bost alderdik lortu zuten ordezkaritza Batzar Nagusietan —EAJ, EH Bildu, PSE-EE, Elkarrekin Podemos-IU eta PPk—, eta jite berekoa izango da etziko bozketa ere.
2. Parte hartzea. Beraz, joko zelai horren barruan, alderdien arteko indar harremanak nola aldatuko diren izango da gakoa; zein boto transferentzia dauden batetik bestera, eta parte hartzeak ere nola jokatuko duen eserlekuak banatzeko orduan. Datu bat: batez beste, foru hauteskundeetako parte hartzea %64,12koa izan da Gipuzkoan, eta orain arteko inkesta gehienek iragarri dute etziko parte hartzea batez besteko historikotik zertxobait behera geratuko dela.
3. Adin piramidea, EAJren alde. Inkestei eta adin piramideari begiratuta, demografia alde du EAJk. Gipuzkoako Foru Aldundiak apirilean aurkeztutako soziometroan bi adin bloke argi bereizten dira: 45 urtetik beherakoen artean, EH Bildu da nagusi; bi indar nagusien artean, gazteagoek uste dute EH Bildu hobeto ari dela EAJ baino, eta hobeto kudeatuko lituzkeela arlo gehienak: azpiegiturak, zahar etxeak, zergak, kultura, garraioa…. Iritzi hori irauli egiten da 45 urtetik gorakoei galdetzean; kategoria guztietan, jeltzaleek askoz balorazio hobea daukate. Zein da, beraz, EAJren abantaila? 18 eta 45 urte bitartekoak 200.000 pasa direla, eta 45 urtetik gorakoak, 380.000 inguru. Arrantzarako putzu dezente zabalagoa dauka EAJk.
4. Iriarteren balorazioa. Lehia estua espero da, EH Bilduk ere badauzkalako baikor egoteko moduko datuak. Inkestekin jarraituz: diputazioaren soziometroak iragarri zuen EH Bilduk Gipuzkoako barruti guztietan egingo duela gora, baina bereziki Bidasoa-Oiartzunen —3,7 puntu— eta Donostialdean —2,4 puntu—. 400.000 pasa herritar bizi dira eremu horretan, eta, beraz, boto dezente irabazteko aukera izan dezake; are gehiago kontuan hartuta Elkarrekin Podemos-IUk bi barruti horietan duela boto gehien eta inkestek EH Bilduri iragartzen dioten hazkundea koalizio morearen kontura dela.
EITB Focusen azken neurketako beste datu bat, ordea, deigarriagoa da, ez baita sarri ikusten hautagai ezagunena eta balorazio onena duena oposizioko hautagaia izatea, eta ez gobernuan dagoen alderdikoa. %66k ezagutzen dute Maddalen Iriarte EH Bilduren ahaldungai nagusia, Eider Mendoza EAJren zerrendaburua baino hogei puntu gehiago, eta Iriarteren balorazioa 6,4 puntukoa da, Mendozarena baino hamarren bat gehiago. Ezkerrean Bandwagon edo zaldi irabazlearen efektu hori gertatzen bada eta hautesleak EH Bildu aukera garaile gisa ikusten badu, baliteke Elkarrekin Podemosek gogotik sufritzea 2019ko botoei eusteko.
EAJ eta EH Bildu; lau urtez bota dute tretza, eta bi astez hasi dira soka jasotzen. Bakoitzaren arrain kopurua, etzi 20:00etatik aurrera. | |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228543/argako-erregina-betierekoa.htm | Bizigiro | Argako erregina betierekoa | Estefania de Paz aktoreak liburu batean jaso du Remigia Etxarren funanbulista iruindarrari buruz idatzitako antzezlana. Ahanzturari egin behar izan dio aurre De Pazek, lehen mailako artista horren bidea ezezaguna baita iruindar gehienentzat. Aktoreak Etxarren oroitu eta «imajinatu» nahi izan du. | Argako erregina betierekoa. Estefania de Paz aktoreak liburu batean jaso du Remigia Etxarren funanbulista iruindarrari buruz idatzitako antzezlana. Ahanzturari egin behar izan dio aurre De Pazek, lehen mailako artista horren bidea ezezaguna baita iruindar gehienentzat. Aktoreak Etxarren oroitu eta «imajinatu» nahi izan du. | Remigia Etxarren jaio eta hil zen Iruñeko Alde Zaharrean, garai batean, teilatuz teilatu ibiltzen ziren katu guztiek Remigia izena zuten. Funanbulista oroitzeko eta omentzeko modu bat zen; Remigia Etxarren lehen mailako zirku artista bat izan zen, emakumeentzat etxetik kanpoko mundua debekatua zegoen garai batean. 1853an sortu zen, eta 1921ean hil.
Etxarrenen heriotzaren mendeurrena baliatu zuen Estefania de Paz aktoreak, 2021ean, orekaria ahanzturatik atera eta «merezi» duen tokian jartzeko: antzezlan bat eta erakusketa bat prestatu zituen funanbulistari buruz. Azken bi urteotan, obra berrehun aldiz aurkeztu du Nafarroan eta hemendik kanpo, eta hamaika pertsona batu ditu bere proiektura. Remigia Etxarreni aitortza egin nahi izan dio, eta betiereko bilakatu du Argako erregina. Orain, Reikiavik argitaletxeak plazaratutako liburu batean jaso du azken bi urteotan egindako lan hori guztia: La reina del Arga (Argako erregina).
Ezizen hori jarri zioten Etxarreni, 1883. urteko sanferminetan Arga ibaia hamar metro gorago jarritako hari batetik zeharkatu eta gero. Agustini andereñoa zen funanbulista harira igotzen zenean. «Hurrengora arte» erranez agurtu zituen bere azken saioko ikusleak, eta hitza bete du, Estefania de Pazi esker: itzuli da, eta luzaroan gelditzeko asmoz.
De Pazek garbi erran du Etxarren oroitzeko lana ez dela amaituko orain kaleratutako liburuarekin. Azken orrian, hain zuzen, mezu elektronikoak jasotzeko helbide bat argitaratu du —lareinadelarga@gmail.com—, funanbulistari buruzko daturen bat duen edonork informazio hori bidal diezaion. De Pazek Etxarrenen argazki baten bila segitzen du, orain arte orekariaren kartel bateko marrazkia baino ez baitu aurkitu. «Sarasateren eta Gaiarreren garaikoa izan zen Remigia Etxarren; musikarion hamaika argazki daude, baina Remigiaren irudi bakar bat ere ez; emakumea zelako gelditu zen bazter», erran du.
Lorena Arangoa, euskaraz
Sortutako antzezlanaren bidez, Estefania de Pazek gorpuztu du Etxarren; Lorena Arangoak ere bai, hark egin baititu euskarazko emanaldiak. Irurtzungoa da Arangoa, eta herri bereko Nerea Balda idazleak egindako itzulpena izan du lanerako tresna. «Estefaniak [De Paz] obra egiteko aukera proposatu zidanean, bi astez egon nintzen urduritasuna ezin bazter utzi». Clowna da Arangoa, eta ia testurik gabeko ikuskizunak egiten ditu. De Pazek, halere, garbi izan zuen hasieratik Arangoak egin behar zuela. «Aspalditik ezagutzen dugu elkar. Lagunak gara, eta badugu konfiantza. Niretzat luxu bat izan da obra hau egitea», aitortu du Arangoak.
Bi aktoreak dira Remigia, baina Remigia gehiago badaude. Garazi Pascual zirku artista ere bada Argako erregina. Liburua aurkezteko ekitaldian —maiatzaren 18n egin zuten, Iruñeko Kondestablearen jauregian—, burdin harira igo da, eta De Pazen antzezlanerako Gorka Pastorrek idatzitako musikak ezarritako erritmoari jarraitu dio bere dantza ariketekin eta akrobaziekin. «Saio berezia izan da, ohore handia baita niretzat Remigia Etxarrenen rola betetzea», kontatu du Pascualek, lurretik bi metrora jarritako burdin haritik jaitsi eta gero.
Pascual 18 urterekin hasi zen zirkuan, Iruñeko Oreka eskolan. Estefania de Pazek Argako erreginari buruzko ikuskizuna egin arte, ordea, ez zuen Etxarrenen inongo berririk. «Europan lehen mailako artista izan zen; ez ziren hainbeste, eta, hala ere, haren berririk ez zaigu iritsi. Pena da, emakumea zelako ahaztu egin baitugu». Ahanzturaren aurka, irudimena aldarrikatu du.
Horixe egin du, hain justu, De Pazek. «Imajinatu» duen Remigia Etxarren eraman du herriz herri eta oholtzaz oholtza; eta oholtza horietatik guztietatik ikusleak ere deitu ditu funanbulista «imajinatzera».
Reikiavik argitaletxeak kaleratutako liburua hiru zatitan banatu dute, eta haietako bat da, hain zuzen, «imajinatutakoa». Atal horretan, De Pazek hauek jaso ditu, bertzeak bertze: funanbulistaren omenez idatzitako antzezlana —euskaraz eta gaztelaniaz—, antolatutako erakusketako piezen argazkiak —Kiko Ortega Lafuentek eginak—, bai eta De Pazek egindako collageak ere.
Aurkitutakoari buruzkoa da lehendabiziko atala, eta hor Etxarreni buruz topatu duenaren berri eman du aktoreak: Etxarrenen gutun bat, 500 pezetako faktura bat, eta orekariaren heriotzaren berri ematen zuen eskela, bertzeak bertze. De Pazek, gainera, Etxarrenen idazkera aztertzeko eskatu dio Jose Antonio Leon adituari, eta liburuan jaso du azterketa horren emaitza. Aditu horren lanaren arabera, «idazteko ohitura» zuen Etxarrenek, eta «pertsona nahiko jantzia» zen. Europan hamaika bira egin zituen, eta, hariaren gainean, beti bilatu zuen lanik ikusgarriena eskaintzea.
Istripu baten ondorioz utzi behar izan zuen hari gaineko bere lana. Hamabost metrotik erori zen 1892. urtean, Ondarroan (Bizkaia). Sorterrira itzuli, eta loteria saltzen aritu zen, 1921ean hil zen arte.
Pasabideak eta mural bat
Lortutakoari buruz egin du Estefania de Pazek liburuko azken atala. Liburu osoa jo du aktoreak funanbulistari egindako omenalditzat, baina nabarmendu nahi izan ditu 2021ean Etxarreni buruzko proiektua abiatu zuenetik lortu dituen bertze bi kontu: batetik, Argako pasabideak Mademoiselle Agustiniren pasabideak direla orain, Iruñeko Udalak izena aldatzea aho batez erabaki eta gero; eta, bertzetik, Iruñeko Lezkairuko Aitzindarien parkean ere badela zirku artista oroitzeko irudi bat. Miriam Cameros ilustratzaileak ere marraztu du funanbulista, eta bere egin du Remigia Etxarrenen figura.
Paco Rodak eta Ana Diez de Urek Remigia Etxarrenen garaiari eta ezagutu zuen Iruñeari buruz idatzitako testua, antzezlana ikusi duten hainbat pertsonaren iritziak eta German Castañedak obrari buruz idatzitako kritika ere jaso ditu liburuak.
«Estefaniaren [De Paz] izena agertzen da azalean, baina jende anitz dago proiektuaren atzean», zehaztu du Reikiavik argitaletxeko editore Iruña Iriartek. Iruñeko Gaiarre antzokiko zuzendari Gregoria Navarrok eman zion aktorea Remigia Etxarrenen inguruan egiten ari zen lanaren berri, eta, ezagutu bezain laster, garbi ikusi zuen liburua egin behar zutela.
Ekainean, Bilbon
Argako erreginari buruzko antzezlanaren berrehun saio baino gehiago egin eta gero, antzezlanaren bidea amaitzear dela aipatu du Estefania de Pazek. Igandean Nafarroako Antzerki Eskolan aurkeztu zuen La reina del Arga; eta datorren ekainaren 21ean, berriz, Bilbon emanen du. De Pazek eginen du gaztelaniazko saioa, eta Lorena Arangoak euskarazkoa.
Remigia Etxarreni buruzko proiektua ez da antzezlanarekin amaituko. «Bizirik jarrai dezala nahi dugu», nabarmendu du Iruña Iriartek. Estefania de Pazek berpiztu du Iruñeko Alde Zaharreko funanbulista, baina aktorea gai izan da, gainera, hiri osoa inplikatzeko orekariari aitortza egiteko bere asmoan. Etxarrenen argazki baten bila segituko duela berretsi du, eta gauza bat eskatu die herritarrei: «Argako pasabideak zeharkatzen dituzuenean, zerura begiratu, eta oroitu Agustini andereño ausartarekin». De Pazek ezin izanen du inoiz ahaztu. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228544/laquogaizki-egitea-ez-da-izan-behar-euskaraz-ez-hitz-egiteko-arrazoiraquo.htm | Gizartea | «Gaizki egitea ez da izan behar euskaraz ez hitz egiteko arrazoi» | Audrey Serranok Euskaltzaindiaren Mintzola beka jaso du, 'IrunñÂÂerriko gazteen hizkera' ikerketagatik. Nutrizionista da, baina DBHko irakasle izateko masterrak eman dio hizkuntzaren arloan sakontzeko aukera. | «Gaizki egitea ez da izan behar euskaraz ez hitz egiteko arrazoi». Audrey Serranok Euskaltzaindiaren Mintzola beka jaso du, 'IrunñÂÂerriko gazteen hizkera' ikerketagatik. Nutrizionista da, baina DBHko irakasle izateko masterrak eman dio hizkuntzaren arloan sakontzeko aukera. | DBHko irakasle izateko NUPeko masterrak eman dio Audrey Serranori (Iruñea, 1996) Euskaltzaindiaren Mintzola beka jasotzeko aukera: Iruñerriko gazteen hizkera izenburuko ikerketa egin du. Gaztelaniaren eragina nabarmendu du, batetik, eta egindako hutsez jabetzeko beharra, bertzetik. Gaizki bada ere, euskaraz egitea jo du Serranok lehentasuntzat.
Mintzola beka jaso berri duzu. Bultzada bat izan da zuretzat?
Bai. Unibertsitateak [Nafarroako Unibertsitate Publikoak] mezu bat bidali zigun azaltzeko Euskaltzaindiaren Mintzola bekak jasotzeko aukera zegoela master amaierako lanak egiten ari ginenontzat. Gaietako bat zen nik jorratu nahi nuena, gazteen hizkera, eta aurkeztea erabaki nuen.
Irakasle izateko trebatzen ari zara?
DBHko irakasle izateko masterra egin dut. Nik nutrizioa ikasi nuen, eta horretan ari naiz lanean. Baina hizkuntzak beti maite izan ditut, eta aldatu nahi nuen.
Zergatik ikertu nahi izan duzu Iruñerriko gazteen hizkera?
Datuak ikusita, ohartu nintzen euskaldun gehienak gazteak direla. Haien hizkera aztertu nahi nuen, ikusteko euskararen egoera zein den Iruñerrian.
Zein izan da prozesua?
Iruñeko Hizkuntza Eskola Ofizialean egon naiz masterreko praktikak egiten, eta han ikusi nuen eskolako ikasle gehienak gazteak direla. Haiei buruzko ikerketa egin dut, zehazki.
Euskaldun berri eta zaharrekin egin duzu?
Nik uste dut kontzeptu hori bazter uzteko garaia dela. Elebidunak gara. Nire ikerketan parte hartu duten gazte guztiek eskolan ikasi dute euskara, eta horrek badu eragina, egia esan.
Zer eragiten du egoera horrek?
Gazteon artean nabarmena dela gaztelaniaren eragina euren diskurtsoan. Horri buruz egin dut lana, zehazki: aztertu dut euskara nola erabiltzen duten, nola gaztelania, eta gaztelaniak nola eragiten duen haien ahozko jardueran.
Urrian, Euskaltzaindiak eta Iruñeko Komunikabideak fundazioak gazteen euskarazko ahozko jardunari buruzko jardunaldi bat egin zuten. Gazteek lagun artean gaztelaniara jotzen zutela azaldu zuten. Hori sumatu duzu?
Bai. Ikasleei, hain zuzen, horren inguruko inkesta egin nien. Batzuek uste zuten euskara maila ona dutela, eta testuinguru informaletan aritzeko gai direla, baina gero gelan praktiketan ez nuen hori ikusi. Uste dut askotan uste dugula euskaraz egiten dugun baino hobeki aritzen garela. Hori ikusi dut. Beste batzuek onartzen zuten ez dutela euren burua gai ikusten lagunartean aritzeko.
Ikastetxearekin edo hezkuntzarekin lotzen dutelako euskara?
Hori gertatzen da. Ikastetxean erabiltzeko eta idazlanak egiteko gai dira, baina testuinguru informaletan esamoldeak eta gisakoak falta dituztela sumatzen dute. Gabezia bat dutela sentitzen dute.
Eta gaztelaniara jotzea da, ondorioz, egiten duten hautua?
Bai. Tristea da, baina hori da gaur egungo errealitatea. Hizkuntzak etengabe ari dira aldatzen; uste dut, batetik, gazteok egiten dugula euskararen alde; baina, bestetik, nolabaiteko konplexua ere sentitzen dugu.
Lotsa sentitzen du ongi ez dakienak?
Nire ustez, kontua da garbi izatea zer nahi dugun: nahiago dugu euskaraz ez egin, ala gaizki bada ere euskaraz aritu? Hori da kontua.
Kaltegarria da beti zuzentzen aritzen denaren eragina?
Zuzentzen duena dago, edo euskara batua eta euskalkiak alderatzen dituena, adibidez. Horrek badu eragina. Nik uste dut horrelako bereizketak egitea ez dela egokia; euskararen alde egin behar dugu, oro har. Uste dut lehendabiziko urrats bat dela lagun artean euskaraz aritzea, gaizki bada ere.
Gaztea zara zu ere; zure errealitatea ere bada hori?
Bai. Nik eskolan ikasi nuen euskara, nire lagunek ere bai, eta ez dute gure artean euskaraz egin nahi. Ez dute behar duten segurtasunik.
Euskaraz ikasi dute, eta, halere, ez dute segurtasunik?
Euskara informalean aritzeko baliabideak falta zaizkigu. Gazteek ez dituzte esamoldeak ezagutzen, ez dute baliabiderik, adibidez, euren hitzei indarra emateko. Euskaraz egiten dutenean ere, gaztelaniatik hartzen dituzte behar dituzten esamoldeak.
Eta hori nola konpon daiteke?
Nire ikerketan, gazteen ahozko jarduerari buruzko informazioa jaso dut, eta proposamen bat egin nuen haiekin lantzeko: batetik, gaizki egiten zituztenak aipatu nizkien, eta bestetik, esan nien, adibidez, hobetzeko modu bat dela gehiago irakurtzea, edo Euskaltzaindira jotzea, zalantzarik badute. Praktiketan hori egin genuen; pena merezi esaten zuten, jakin gabe gaizki dagoela. Euskaltzaindira jo genuen, nola esan jakiteko, zalantzen txokoa baitago erakunde horren webgunean.
Asmo praktiko bat ere badu zure ikerketak, beraz?
Bai. Nik masterrean ikasi dut eskura ditugula hainbat baliabide, eta horien berri eman nahi izan dut. Duela zenbait egun, ikasle batekin egin nuen topo, eta, egia esan, aldaketa sumatu nuen.
Gaztelaniaren eraginaz aritu zara. Bada Iruñerrian euskañola hitz egiten dela erran eta hizkera hori aldarrikatzen duenik. Zer deritzozu?
Ez dut uste aldarrikatzeko moduko zerbait denik, baina uste dut gaizki egitea ez dela izan behar ez hitz egiteko arrazoi. Uste dut hobetzea izan behar dela beti gure helburua, eta jakin behar dugula zertan egiten dugun huts, akats horiek zuzentzeko. Kode aldaketak eta kalkoak, adibidez. Nire ikerketan horiek jorratu ditut, besteak beste. Euskaratik gaztelaniara pasatzen dira, adibidez, esaldi berean, edo gaztelaniaren egitura hartzen dute euskaraz hitz egiteko. Uste dut gakoa dela gabezia horiek badaudela konturatzea.
Irakurtzeko beharra aipatu duzu; euskarazko musika edo kultura gehiago kontsumitzeko beharra sumatzen duzu?
Bai. Uste dut euskal kulturatik aldenduta gaudela. Praktiketan, nik ikusi dut jendea titulua lortzera etortzen dela hizkuntza eskolara; ez euskara hobetzera, edo gure kultura hobeki ezagutzera. Atxikimendua falta da.
Masterra eta ikerketa amaituta, nutrizioa bazter uzteko asmoz?
Bai. Hizkuntzak askoz gehiago maite ditut, eta gustura ariko nintzateke arlo horretan. UNEDen ingelesa ikasten ari naiz orain. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228545/antibiotikoak-txarto-kudeatzen-badira-oso-arriskutsuak-dira.htm | Gizartea | «Antibiotikoak txarto kudeatzen badira, oso arriskutsuak dira» | Jendea kontzientziatu beharra dago, Juan del Arcoren arabera: botiken ontziak farmazietako edukiontzi berezietara bota behar dira, arrastoak zabortegietan pilatu ez daitezen; bestela, erresistentziak sor daitezke. | «Antibiotikoak txarto kudeatzen badira, oso arriskutsuak dira». Jendea kontzientziatu beharra dago, Juan del Arcoren arabera: botiken ontziak farmazietako edukiontzi berezietara bota behar dira, arrastoak zabortegietan pilatu ez daitezen; bestela, erresistentziak sor daitezke. | Hobetu liteke medikamentuen hondakinak birziklatzeko prozesua, baita edukiontzi batzuen garbiketa ere. Baina kutsadura eragozteko, eraginkorrena botiken soberakinak eta ontziak dagozkion tokira eramatea da, Juan del Arco (Gasteiz, 1960) Bizkaiko Farmazeutikoen Elkargoko zuzendari teknikoaren arabera. Bizkaiko Medikuen Elkargoak antolatutako Impacto medioambiental de los farmacos (Botiken eragina ingurumenean) jardunaldietan, hondakinen kudeaketaz hitz egingo du astelehenean Del Arcok, 18:00etan, Medikuen Elkargoaren egoitzan, Bilbon.
Nola antolatzen da botiken hondakinen kudeaketa?
[Espainiako] Estatu mailan antolatzen da. Erakunde bat dago —SIGRE—, hondakinen kudeaketa integratua egiten duena. Sailkatzeko eta birziklatzeko planta bakarra dago —Tudela de Dueron [Espainia]—, oso prozesu espezializatua baita: gehienak ez dira arriskutsuak gure osasunerako eta ingurumenerako, baina batzuk, bai. Esaterako, oso arriskutsuak dira antibiotikoak. Txarto kudeatzen badira, uretara edo zabortegietara botatzen badira, oso kaltegarriak izan daitezke, erresistentzia sor baitezakete. Osasun arazorik handienetakoa da antibiotikoekiko erresistentzia.
Kudeaketa izan daiteke konponbidea, beraz?
Behin tratamendua bukatuta, antibiotikoa etxean edukitzeak ez du zentzurik, berriz ez duzulako antibiotiko bera beharko. Gomendatzen da tratamendu bat amaitzen denean sobera dauden medikamentuak farmazietako SIGRE edukiontzietara eramatea, baita kutxa ere, nahiz eta hutsik egon, arrastoak egon baitaitezke. Zakarrontzi normalera botatzen badira, zabortegi batera joango dira, eta han arrastoak pilatuko dira.
Bizkaiko hondakinak ere Tudela de Duerora botatzen dira. Nolakoa da koordinazio hori?
Farmazietako SIGRE edukiontziak betetzen direnean, hondakinak jasotzen dituzte medikamentuak farmazietara eramaten dituzten enpresa berdinek: normalean, egunero joaten dira farmazietara medikamentuak eramatera, eta noizbehinka bidaia aprobetxatzen dute edukiontzietakoa biltegi zentralera eramateko, medikamentuak garraiatzen dituzten baldintza berberetan; oso kontrolatuta dago. Bizkaian, horrelako lau enpresa daude: Novaltia, Cofares, Alliance Healthcare eta Cenfarte. Hondakinak biltegietan pilatzen dira. Lau biltegi daude Bizkaian. Gestore baimendu batek eramaten ditu hondakinak Tudela de Duerora, kamioi berezi batean.
Nola tratatzen dituzte han?
Sailkatu egiten dituzte. Kanpoko kartoiak ez daude kutsatuta; orduan, zuzenean doaz birziklatzera. Beirazko ontziak garbitu egiten dira, posible bada —barruan dagoenaren arabera—, eta beira birziklatzera eramaten da; birziklatzeko tenperatura oso altuak behar direnez, ia hondakin guztiak bihurtzen dira ez-kaltegarri. Baina blisterrei dagokienez —konprimatuak biltzen dituzten plastikoak—, askotan soluzio bakarra da tenperatura oso altuan erretzea. Prozesu horretan, energia sortzen da, eta aprobetxatu egiten da.
Botikak ere birziklatu daitezke?
Ez, printzipio aktiboa ezin da birziklatu.
Sarri esaten da behar baino medikamentu gehiago hartzen direla. Horrek eragina du hondakinetan, ezta?
Kontuz ibili behar dugu kontsumoarekin. Zorionez, medikamentu gehienak errezetarekin lortzen dira, eta horiek oso kontrolatuta daude gaur egun, gehienak sistema publikoan preskribitzen baitira, errezeta elektronikoarekin. Medikuek, gaur egun, behar diren medikamentuak preskribitzen dituzte. Baina agindutako tratamendua osorik hartu behar da: bestela, soberakinak geratuko dira. Hala ere, blisterreko arrastoak geratuko dira. Eta, batzuetan, zazpi eguneko tratamendua agintzen digute, eta kutxan zortzirako dator.
Kasu horietan, saihetsezina da soberakinak sortzea?
Bai. Industrian, ezin duzu egin tratamendu indibidualizaturik. Estandar bat egiten da, eta nahiko ondo dago kalkulatuta; medikamentu gutxi sobratzen da. Azken hamarkadan esfortzu handia egin da bide horretan, eta ontziak doitu dira dosietara, batez ere antibiotikoak.
Zer gertatzen da errezetarik gabeko botikekin?
Beste arazo bat dira horiek. Automedikazioa berez ez da ona. OMEk berak esaten du kasu batzuetan automedikazio arduratsua egon litekeela, beti ez baitago medikuarenera joateko premiarik. Baina farmazian aholkua eskatu behar da, eta autokontsumoa murriztu behar da; ez bakarrik ingurumena babesteko, baita norberaren osasuna ere. Izan ere, etxean zenbat eta medikamentu gehiago eduki, orduan eta handiagoa da akatsak egiteko aukera. Etxeko botikinean bakarrik egon beharko lirateke tratamendu kronikoetarako botikak, eta, horiez gain, analgesiko bat eta antiazido bat, digestio txarrak edo bihotzerrea sarri edukitzekotan.
Industria farmazeutikoak zer ardura du hondakinekiko?
Industria guztien moduan, fabriketan sortzen diren hondakinak kontrolatu behar ditu. Eta kuota bat ordaindu behar du SIGRE zerbitzua mantentzeko. Saltzen den ontzi bakoitzagatik, 0,006 euro.
Botika batzuek iraungitze data oso laburra dute. Epe hori luza daiteke?
Egin ahalko zen, baina arriskutsua da. Antzinako grezieraz, sendagaiei pharmakon deitzen zitzaien. Berba horrek bi esanahi ditu: alde batetik, sendagaia; eta, beste alde batetik, pozoia. Sendagaiak produktu toxikoak dira. Horregatik diogu medikamentu guztiek dauzkatela albo kalteak. Gauza arrotz bat sartzen duzunean zure gorputzean, ezin duzu jakin zehazki zer efektu edukiko duen: ez da adimentsua, gorputz osora zabaltzen da.
Zein dira etorkizuneko erronkak hondakinen kudeaketan?
Erronka nagusia da etxeetan dauzkagun medikamentu guztiak SIGRE edukiontzietara eroatea, behin tratamendua bukatuta. Gaur egun, ez dira guztiak eramaten; ez dakigu zehatz-mehatz zein den ehunekoa, jakitea oso zaila baita, baina badakigu ez direla guztiak. Mundu guztia kontzientziatu behar da jendeak ez ditzan bota hondakinok zakarrontzi normalera. Beste erronkak zailagoak dira, eta eragin txikiagoa edukiko dute: hobetu daiteke birziklapena, sendagaien arrastoen garbiketa… Baina, batez ere, bilketa hobetu behar da. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228546/13-hipoteka-mailegu-gutxiago-sinatu-ziren-martxoan.htm | Ekonomia | %13 hipoteka mailegu gutxiago sinatu ziren martxoan | Iazko hilabete berean baino 387 mailegu gutxiago sinatu ziren Hego Euskal Herrian, baina aurtengo otsailean baino %8 gehiago. Maileguen batezbestekoa 155.000 eurokoa izan zen. | %13 hipoteka mailegu gutxiago sinatu ziren martxoan. Iazko hilabete berean baino 387 mailegu gutxiago sinatu ziren Hego Euskal Herrian, baina aurtengo otsailean baino %8 gehiago. Maileguen batezbestekoa 155.000 eurokoa izan zen. | Martxoan 2.806 hipoteka mailegu sinatu ziren Hego Euskal Herrian. Otsailean sinaturikoak baino %8 gehiago dira, baina iazko martxoan sinaturikoak baino %14 gutxiago. Interes motaren datuei dagokienez, Euskal Herriko galbahea ez dago egina, baina Espainiako datuak deigarriak dira: maileguen %61,5ek interes tipo finkoa zuten. Datuak Espainiako Estatistika Institutuarenak dira. Martxotik otsailerako bilakaera gorakoa izan zen, baina kontuan hartu behar da hilabeteak hiru egun gehiago dituela, eta zenbaketa kuantitatiboa egitean xehetasun nabarmena da. Dena den, badirudi etxeen merkatua apurka suspertzen ari dela, baina koska bat falta zaio oraindik iazko datuetara gerturatzeko. Alde horretatik, nabarmentzekoa da Nafarroako datuak izan zuen bilakaera: otsailean 427 mailegu sinatu ziren, eta martxoan 511, alegia, %19,7 gehiago. Utzitako diru kopuruaren bilakaera antzekoa izan zen. Martxoan, bankuek 375,6 milioi euro mailegatu zituzten Hego Euskal Herrian —155.306 euro hipoteka maileguko, batez beste—; otsailean baino %11,9 gehiago, baina iazko martxoan baino %11,8 gutxiago –151.940 euro maileguko--. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228547/sei-emakume-sexualki-esplotatzen-zituen-sare-bat-desegin-dute-bilbon.htm | Gizartea | Sei emakume sexualki esplotatzen zituen sare bat desegin dute Bilbon | Lau pertsona atxilotu dituzte; batek aurrekariak zituen adingabekoen pornografiagatik. Guztiak karguekin aske utzi dituzte. | Sei emakume sexualki esplotatzen zituen sare bat desegin dute Bilbon. Lau pertsona atxilotu dituzte; batek aurrekariak zituen adingabekoen pornografiagatik. Guztiak karguekin aske utzi dituzte. | Sei emakume prostituitzera behartzeagatik eta talde kriminal baten parte izatea egotzita, lau pertsona atxilotu dituzte Bilbon. Espainiako Poliziak zabaldu duen ohar baten arabera, Bolueta auzoko txalet batean behartzen zituzten emakumeak prostituzioan aritzera, haien osasuna larriki hondatzen zuten «abusuzko baldintzetan». Atxilotuak karguekin aske utzi dituzte.
Lau atxilotuak sexu esplotaziotik eratorritako diruaren erdiarekin geratzen ziren, eta droga kontsumitzera eta «beren onespenik gabeko praktika sexualak» egitera derrigortzen zituzten. Maiatzaren 11n erregistratu zuen Poliziak Boluetako etxe hori, eta bertan, prostituitzera behartuta zeuden sei emakumeez gain, horiek «kontrolpean mantentzeaz» arduratzen zen talde kriminaleko kide bat ere atzeman zuten. Hurrengo egunetan atxilotu zituzten beste hiru kideak; horietako batek aurrekariak zituen «adingabeen pornografiagatik». Bilboko epaitegira bideratu zituzten, eta hark aske utzi zituen, karguekin.
Erregistro horretan, gainera, 1.000 euro, viagra pilulak eta kalamua zeraman poltsa bat ere aurkitu zituzten, baita «emandako zerbitzuen inguruan» oharrak biltzen zituen koaderno bat ere. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228548/avanza-pesako-gidariek-planto-egin-dute-autobusen-segurtasun-faltarengatik.htm | Gizartea | Avanza-Pesako gidariek planto egin dute, «autobusen segurtasun faltarengatik» | Gaur, bihar eta astelehenean, gutxieneko zerbitzuekin ariko dira Donostia-Bilbo, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasateko joan-etorrian dabiltzan autobusak. Pesako gidariek salatu dute «edozein momentuan istripu bat» gerta daitekeela, «gurpilen, balazten eta beste pieza batzuen mantentze lanak ez direlako egiten behar bezala». | Avanza-Pesako gidariek planto egin dute, «autobusen segurtasun faltarengatik». Gaur, bihar eta astelehenean, gutxieneko zerbitzuekin ariko dira Donostia-Bilbo, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasateko joan-etorrian dabiltzan autobusak. Pesako gidariek salatu dute «edozein momentuan istripu bat» gerta daitekeela, «gurpilen, balazten eta beste pieza batzuen mantentze lanak ez direlako egiten behar bezala». | Donostia-Bilbo, Donostia-Bilboko aireportua, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasate ibilbideetan dabiltzan autobusetako erabiltzaileek gutxieneko zerbitzuekin moldatu beharko dute gaur, bihar eta astelehenean. Gidariek planto egin dute, eta grebara deitu dute egun horietarako, gidatzen dituzten autobusetan «ez dagoelako segurtasuna bermaturik». Avanza-Pesa multinazionalak dauka ibilbide horien adjudikazioa 2025. urtera arte, eta gidariek salatu dute enpresa horrek ez dituela «behar bezala» egiten bere autobusen mantentze lanak; «beldur» dira beren eta bidaiarien segurtasunarengatik.
«Lan gatazka honen funtsa segurtasuna da. Duela bi urte eta erdi hasi ginen nabaritzen mekanikari eskasia zegoela tailerretan, eta, tarte horretan, autobusen segurtasunak behera egin du, ez direlako mantentze lanak behar bezala egiten», azaldu du Ekaitz Telleria LABeko ordezkariak. «Iritsi da momentu bat non gurpilak ez diren garaiz aldatzen. Motor matxura ere ematen digu askotan kontrolean, eta, balazten diskoak hautsita daukatela ere, Bilboraino bidaltzen gaituzte». Avanza mantentze lanen gastuan «aurrezten» ari dela dio LABeko ordezkariak.
Avanzaren autobus batek su hartu zuen Arrasaten aurten, eta Telleriak oso argi dauka mantentze lanekin daukala zerikusia gertaera horrek. Mexikoko multinazionalak Pesa konpainia erosi zuen 2019an, eta, ordutik, haren esku dago Donostia-Bilbo, Donostia-Gasteiz eta Donostia-Arrasate ibilbideen zerbitzua. Hirurehun langile inguru aritzen dira Avanza-Pesan, eta sindikatu deitzaileek ziurtatu dute gaur «gehienek» egin dutela bat grebarekin.
Bat-bateko azterketa geltokian
Autobusen segurtasun arazoak direla eta, salaketa asko egin ditu Lan Ikuskaritzan langile batzordeak; «baina ez digute jaramonik egin, nahiz eta argazkiak eta bideoak eman dizkiegun», dio LABeko ordezkariak. Atzo Donostiako geltokian azaldu ziren ikuskariak, ibilgailuak arinki aztertzeko. «Hauteskundeak datozen honetan, kolpetik azaldu dira».
ELAk (lau ordezkari), CCOOk (hiru), LABek (bat) eta Aurrerak (bat) osatzen dute langile batzordea. ELAko ordezkari Aitor Iturainek ziurtatu du autobusak «gero eta okerrago» daudela. «Hasieran akats arinak zirenak larrituz joan dira, mantentze lana ez delako egiten kasik. Istripu arrisku txikia duten kontuak istripu arrisku handikoak bihurtu dira dinamika horrengatik». Bidaiariak ere kexu direla azaldu du: «Ez bada egoera hori konpontzen, istripu larriren bat gerta daiteke edozein momentutan, eta ez enpresak eta ez aldundiak ez dute soluziorik ematen».
Gutxieneko zerbitzuak
Aurreko hilean, bilera bat izan zuten Avanza-Pesako langileen ordezkariek Gipuzkoako Foru Aldundiko ordezkariekin, eta autobusen egoeren inguruko agiriak igorri zituen batzordeak. Azken orduetan, ezusteko azterketa tekniko bat egin die Donostiako geltokian Pesako zenbait autobusi. «Hau oso larria da, eta serio hartzeko eskatzen diegu», ohartarazi du ELAko ordezkariak: «Ezer gerta aurretik soluzioak nahi ditugu, gero erantzuleak egongo dira eta».
Gutxieneko zerbitzuak %30ean finkatu dituzte, eta, erabiltzaileek zenbait eragozpen izan dituzten arren, grebaren abisua lehendik eman zuten, eta gehienak moldatu dira era batera edo bestera. ELAk salatu du enpresak %40 ingurura eraman dituela Donostia-Bilboko zerbitzuak, «beste ibilbide batzuetatik autobusak kenduta eta zerbitzu horretara eramanez». Sindikatu horrek salatu du, halaber, Pesako langileek Arrasaten egindako elkarretaratzean «ertzain asko» egon direla; «baina gero ez dituzte bidaltzen errepidera gure autobusak geratzera, ikus dezaten nola dauden balaztak eta gurpilak». |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228549/bi-milioi-boto-aldaketa-lortzeko.htm | Mundua | Bi milioi boto aldaketa lortzeko | Turkian presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia egingo dute gaur. Kiliçdarogluk migratzaile siriarrekiko jarrera gogortu du, kontserbadoreen botoa erakartzeko itxaropenez. | Bi milioi boto aldaketa lortzeko. Turkian presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia egingo dute gaur. Kiliçdarogluk migratzaile siriarrekiko jarrera gogortu du, kontserbadoreen botoa erakartzeko itxaropenez. | Bi milioi eta erdi boto gehiago behar ditu Turkiak aldaketarako. Hori da AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiko presidentegai Recep Tayyip Erdoganek bozen lehen itzulian atera zuen aldea. Estatuburuak abantaila du; izan ere, herrialdeko komunikabide nagusiak alde izateaz gain, haren aldeko botoa eskatu du hirugarren tokian geratutako eskuin muturreko hautagaiak. Maiatzaren 14ko bozetan 2,8 milioi boto lortu zituen Sinan Oganek, ATA Aliantzako zerrendaburuak.
Zailago du CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoko zerrendaburu Kemal Kiliçdarogluk gaurko bozak irabaztea. Haren alde agertu diren guztiak ez dira ezkertiarrak; kolore guztietako alderdiak daude Seiko Mahaia deituriko aliantzan. Guztiek dute helburu bera: Erdoganen agintaldia amaitzea. Baina, horretarako, eskuinerago biratu behar izan du Kiliçdarogluk.
Diskurtsoa gogortu du oposizioko hautagaiak. Bere programan hasieratik jasotzen zuen errefuxiatu siriarrak kanporatu beharra —ia lau milioi dira—, baina prozedura «borondatezkoa» izango zela zehaztuta. Horrez gain, aurreratzen zuen gobernura heldutakoan Siriarentzako diru laguntzak handitzeko eskatuko ziola Europako Batasunari, erietxeak eta eskolak eraikitzeko.
Itzulera «borondatezko» hori, baina, «berehalako» bihurtu da lehen itzuliaren ostean. Kurduekiko elkarlanari uko egin ezin dionez —HDP Herriaren Alderdi Demokratikoaren babesa du—, migratzaileak jaurtigai bilakatu ditu oposizioko buruak, eta, bide hori aukeratuta, aurrera egin du indarrez: salatu du gobernuak «legez kanpoko» hamar milioi migratzaile «hartu» dituela herrialdean.
Aldaketaren emaitzak ikusten hasia da Kiliçdaroglu. Eskuin muturreko Garaipen Alderdiak haren aldeko botoa eskatu zuen asteazkenean egindako ekitaldi batean. Baina hori ez du aski. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228550/bi-hamarkada-aginte-makilari-lotuta.htm | Bi hamarkada aginte makilari lotuta | Bi hamarkada aginte makilari lotuta. | Etziko Turkiako presidentetzarako bozetan irabaziko balu, hau litzateke Recep Tayyip Erdoganen azken agintaldia. Izan ere, Turkian bi legealdi soilik egin ditzake presidenteak, baina 2014an sistema parlamentariotik presidentzialera igaro zirenez, Auzitegi Konstituzionalak ebatzi zuen ezin zirela kontuan hartu Erdoganek boterean egindako aurreko urteak.
Konstituzionalaren erabakia gorabehera, bi hamarkada daramatza agintean egungo estatuburuak. Lehen ministro gisara 2003tik 2014ra, eta presidente karguan ondoren. 1976an egin zituen lehen urratsak, gerora lehen ministro bilakatuko zen Necmettin Erbakanen alderdiko gazteen mugimenduko buru gisa. Politikari kontserbadoreak azkar utzi zituen atzean kideak, eta 1994an Istanbulgo alkate izendatu zuten. Bost urte geroago sortu zuen AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdia, eta 2002ko bozak irabazi.
Bi hamarkadotan, ordea, liberalismotik autoritarismorako bidea hartu du Erdoganek. Lehen urteetan, haren helburua zen Europako Batasunean sartzeko urratsak egitea; azkenengoetan, berriz, gogor egin du oposizioaren aurka, baita kurduen kontra ere —2013 eta 2015 artean bake elkarrizketak izan ziren—, eta herrialdea erabat polarizatu du. | ||
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228551/oposizioburu-bilakatutako-ekonomialaria.htm | Oposizioburu bilakatutako ekonomialaria | Oposizioburu bilakatutako ekonomialaria. | Turkiako CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoko buru Kemal Kiliçdaroglu ez da hasiberria politikan. Gazi Unibertsitatean Ekonomia eta Merkataritza Ikasketak egin zituen, eta 2002an agertu zen lehen aldiz politikako lehen lerroan, AKP Justizia eta Garapenaren Aldeko Alderdiko buru Recep Tayyip Erdoganek aurrenekoz parlamenturako hauteskundeak irabazi zituenean. Istanbulerako alkateorde izateko aurkeztu zen ordu hartan Kiliçdaroglu, CHPren zerrendetan. Zortzi urte geroago, 2010ean, alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten.
Baina Kiliçdarogluren irudiak ez du zerikusirik egungo estatuburuarenarekin, eta irudi horretatik urruntzen ahalegindu dira behintzat kanpainan. Seiko Mahaia deituriko aliantzako hautagaia gorbatarik eta jakarik gabe agertu izan da, eta, maiz, bere etxean bertan grabatutako bideoetan, hautesleengana gerturatzeko ahaleginean.
Ordea, alderdi eta kolore askoko aliantza da harena, eta ez da erraza batasun irudiari eustea, boterea horren gertu ikusita barne gatazkak lehertzen direnean. Horrez gain, alevia da Kiliçdaroglu —gutxiengoa dira horiek musulmanen artean—, eta sekularra, eta horrek mesfidantza sortzen du Turkian gehiengoa diren musulman suniten artean. | ||
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228552/laquoinklusioa-eta-batasunaraquo-aldarrikatu-ditu-nextor-grafitigileak-villabonan.htm | Kultura | «Inklusioa eta batasuna» aldarrikatu ditu Nextor grafitigileak Villabonan | Artistak bideo bat argitaratu du erakusteko nola sortu duen Fleming eskola publikoko horma batean eginiko irudia. | «Inklusioa eta batasuna» aldarrikatu ditu Nextor grafitigileak Villabonan. Artistak bideo bat argitaratu du erakusteko nola sortu duen Fleming eskola publikoko horma batean eginiko irudia. | Nextor Otaño grafitigileak ez du atsedenik hartzen. Urte hasieran, hark Pasaia (Gipuzkoa) jaioterrian eginiko horma irudi bat munduko ehun onenen artean sailkatu zuten, eta, orain, bideo bat argitaratu du erakusteko zer-nolakoa izan den Villabonan (Gipuzkoa) eginiko irudi bat sortzeko prozesua.
Fleming ikastetxean egin du irudia, eta, azaldu duenez, «hezkuntza publikoak inklusioa eta batasuna sustatzeko duen garrantzia azpimarratzen du». Gaineratu duenez, eskola horretan atzerritik helduriko ikasle asko daude. Irudian agertzen den animalia eskolan maskota gisa daukaten txakurra da. «Asko maite dute». Omenaldia egin nahi izan die ikastetxe horretako ikasleei.
Duela hiru urte, beste irudi bat egin zuen Villabonako haur hezkuntzako eskolan.
Gaztea da Otaño, 20 urte inguru ditu, baina nerabea zenetik aritu izan da aitarekin aldamioan edo garabian igota horma irudi handiak egiten. Euskal Herriko pertsonaiak hartu izan ditu margogai: Joxan Artze, Mikel Laboa eta Berri Txarrak taldea, esaterako.
Handik eta hemendik deitu izan dute lanak egiteko. Jose Migel Iztueta Lazkao Txiki bertsolariaren erretratu erraldoi bat egin zuen duela bi urte, Ordizian (Gipuzkoa).
Street Art Cities plataforma grafitiaren inguruko kultura hedatzeko sortu zen, eta mundu osoan eginiko irudiak nabarmentzen ditu hilabetero. Horien artean bozketa antolatzen du urtero, ehun grafitirik onenen zerrenda osatzeko, eta horretan sartu zuten Pasaiako Ciriza eraikinean eginikoa. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228553/msfren-esanetan-lesbosera-iristen-diren-migratzaileen-egoera-laquookertzenraquo-ari-da.htm | Mundua | MSFren esanetan, Lesbosera iristen diren migratzaileen egoera «okertzen» ari da | Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak Greziari eta Europako Batzordeari exijitu die iker ditzatela errefuxiatuen eskubideen urraketak. Hiru migratzaile hil dira Mikonostik gertu, haien ontzia hondoratuta. | MSFren esanetan, Lesbosera iristen diren migratzaileen egoera «okertzen» ari da. Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak Greziari eta Europako Batzordeari exijitu die iker ditzatela errefuxiatuen eskubideen urraketak. Hiru migratzaile hil dira Mikonostik gertu, haien ontzia hondoratuta. | Indarkeria, atxiloketa arbitrarioak, elikagaien eta aterpeen pribatizazioa eta beste eskubide urraketa gehiago jasaten ari dira Greziako Lesbos uhartera iritsitako migratzaileak. Hala salatu du gaur MSF Mugarik Gabeko Medikuak GKE gobernuz kanpoko erakundeak. MSFren esanetan, iheslarien egoera «okertzen ari da etengabe», eta, bide horretan, Greziako agintariei eta Europako Batzordeari exijitu die iker ditzatela uhartean jazotako giza eskubideen urraketak.
MSF da gaur egun Lesbosera iritsitako migratzaileei laguntza ematen dieten GKE bakarrenetako bat. Erakunde horren esanetan, larriki murriztu da heldu berri direnei ematen zaien giza laguntza, indarkeria areagotzearen ondorioz. GKEko langileak duela ia urtebete larrialdiko arta ematen hasi zirenetik, 940 pertsona inguru ez dituzte aurkitu ustez aurretik zeuden lekuetan.
Migratzaileak Lesbosera iristen diren eta premiazko mediku arta jaso behar duten unean jakinarazten diote UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eta beste erakunde batzuek MSFri. «Orduak ematen ditugu haien bila, batzuetan egunak, sarritan basoan ezkutatzen baitira», azaldu du Nihar Osman koordinatzaileak.
MSFk berak eta The New York Times egunkariak kaleratutako informazioaren arabera, migratzaile askok mediku plantak egiten dituztenekin egiten dute topo. «Hori baieztatzen bada, giza laguntzaren manipulazio onartezina eta larria da», salatu du Osmanek. Horrez gain, hainbat iheslarik MSFri azaldu diotenez, Greziara heltzeko ahaleginean dabiltzan migratzaileak modu «oldarkorrean» atzeman eta itsasora «indarrez» itzultzen dituzte.
Bizi baldintza «izugarriak»
Errefuxiatuak Lesbosera iritsitakoan, kostazainek bi zentrotan banatzen dituzte, Mavrovounin eta Megala Therman. Azpiegitura horietan, mugimenduak mugatuta daude, eta migratzaileak «espetxeen gisako instalazioetan» daude. MSFren arabera, maiatzaren 17tik, Greziako agintariek nazioarteko babeserako eskaeraren zain daudenei soilik ematen diete janaria, eta ezezko erantzuna jasotzen duten familietako haurrei, berriz, oinarrizko txertoak ere ez dizkiete ematen.
Murrizketa horien ondorioz Mavrovouniko erdigunean tentsioa «areagotu» dela ohartarazi du Osmanek. «Errefuxiatuak kexu dira ordu luzez ilaran egoteagatik eta elikagaia murrizteagatik eragindako haserreagatik. Are, gobernua janaria erabiltzen ari da jendea zentroa uztera behartzeko». MSFko arduradunak nabarmendu duenez, «ehunka pertsonari oinarrizko eskubidea kentzeak ondorio larriak izan ditzake migratzaileen osasun fisiko eta mentalean».
Megala Therma zentroan duten egoera ere «kezkagarria» dela esan du Osmanek; egunak edo asteak ematen dituzte modu arbitrarioan atxilotuta, Mavrovounira eraman aurretik. GKEaren iritziz, bizi baldintzak «izugarriak» dira: «Ez dituzte aintzat hartzen pertsona bakoitzaren egoera edota haren segurtasun eta babes prozedurak».
MSFko medikuek astean bitan egiten dituzte bisitak, «baina beste edozein egunetan Megala Therman larrialdi egoera bat gertatzen bada, ez dago mediku bakar bat ere beharrari erantzuteko, eta anbulantzia batek ordubete baino gehiago beharko luke zentrora iristeko», ohartarazi du Osmanek.
Horiek horrela, migratzaileen aurkako ustezko tratu txarrak ikertzeko eskatu du GKEak, baita gehiegizko jardunbideak eta urratsak bertan behera uzteko ere, migratzaileek eta errefuxiatuek oinarrizko gutxieneko arreta jaso dezaten.
Hiru hildako Mikonostik gertu
Hainbat migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu da gaur goizaldean, Greziako Mikonos uhartetik gertu. Kostazainen arabera, gutxienez hiru errefuxiatu hil dira: bi emakume eta gizonezko bat. Oraingoz, bi pertsona erreskatatu dituzte, eta, haien esanetan, hamazazpi lagun zeuden hondoratutako txalupa horretan, Ta Nea egunkariak jasotakoaren arabera; Greziako Kostazaineko bozeramaile Nikos Kokkalasen hitzetan, berriz, zortzi errefuxiatu zeramatzan. Erreskate taldea desagertutakoen bila ari da.
500 lagun zeramatzan ontzi bat, desagertuta
Alarm Phone eta Emergency GKEek gaur jakinarazi dutenez, bostehun bat asilo eskatzaile zeramatzan itsasontzi bat desagertu da Mediterraneo erdialdean. Alarm Phonek zehaztu du gaur goizean galdu duela ontziaren seinalea. Azken informazioaren arabera, ontziak matxura zuen motorrean, eta noraezean zebilen itsas zabalean, Libiako Bengazi portutik 230 kilometro iparraldera eta Malta eta Sizilia uharteetatik 400 kilometrora baino gehiagora. Italiako Emergency GKEak, berriz, atzo esan zuen haren Life Support ontzia eta Ocean Viking 24 orduz aritu zirela desagertutako itsasontziaren bila, eta ez zutela atzeman haren arrastorik. Halere, bilatzen dihardute oraindik.
Bestalde, Italiako kostazainek 423 eta 671 pertsona erreskatatu zituen atzo bi operazioetan, baina Alarm Phonek ziurtatu du erreskate horiek ez dutela loturarik desagertutako itsasontziarekin.
Beste gertakari batean, Alemaniako SOS Humanity GKEak jakinarazi du petroliontzi batek 27 migratzaile jaso dituela itsasoan, eta «legez kanpo» eraman dituela Libiara. Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren arabera, asilo eskatzaileak ezin dira indarrez bidali tratu txarrak jasateko arriskua duten herrialdeetara; hain zuzen, Libian errefuxiatuen aurkako abusu ugariren berri jaso dute giza eskubideen aldeko erakundeek.
Itsasoz Europara iritsitako migratzaile kopuruak gora jarraitzen duen honetan, Europako Batasuneko kide diren estatuek gero eta neurri zorrotzagoak hartu dituzte migrazio politikan. GKEen arabera, 47.000 errefuxiatu baino gehiago heldu dira itsasontziz aurten; 2022ko epe berean, 18.000 inguru izan ziren. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228554/akordioa-urrun-gipuzkoako-eraikinetako-garbitzaileek-borrokan-jarraituko-dute.htm | Ekonomia | Akordioa urrun, Gipuzkoako eraikinetako garbitzaileek «borrokan» jarraituko dute | Gaur amaitu dute ELAk deitutako aste osoko greba. Ekainaren 1ean dute negoziazio mahaia, eta horren ostean erabakiko dute zer egin. | Akordioa urrun, Gipuzkoako eraikinetako garbitzaileek «borrokan» jarraituko dute. Gaur amaitu dute ELAk deitutako aste osoko greba. Ekainaren 1ean dute negoziazio mahaia, eta horren ostean erabakiko dute zer egin. | Gipuzkoako eraikin eta lokaletako garbitzaileek bosgarren greba eguna izan dute gaur; astelehenetik daude greban, hitzarmena berritzeko negoziazioa desblokeatzeko. ELAk, sektorean gehiengo absolutua duen sindikatuak —ordezkaritzaren %55 du—, gogorarazi du 2018tik hitzarmena berritu gabe dagoela, eta patronalaren proposamena «guztiz atzerakoia» dela iritzi du Ane Alberdik, ELAren Gipuzkoako garbikuntzako arduradunak. Ekainaren lehenean dute hurrengo negoziazio bilera, eta, Alberdiren arabera, bilera horren ostean erabakiko dute zer egin. Patronalaren eta sindikatuaren proposamenen artean alde handia dago oraindik, baina azken bileran proposamen berria egiteko eskatu zioten patronalari, eta horiek erantzun zioten beste zerbait eramango zutela hurrengo bilerara. Hogei bilera baino gehiago egin dituzte 2018tik hona.
Negoziazioa blokeatuta dagoela dio Alberdik, patronalaren proposamenak ez dituelako soldaten igoerak KPIarekin lotzen. Horrez gain, adierazi du aurreko hitzarmena okertzen duela proposamenak; horregatik erabaki zuten, hain zuzen ere, grebara deitzea. ELAren eskakizun nagusiak hiru dira: «Lehenik eta behin, 2018tik hona galdutako erosteko ahalmena berreskuratzea, eta datozen urteetan KPIaren araberako soldata igoerak izatea. Bigarrenik, partzialtasuna amaitzeko neurriak behar dira, sektorean 5.000 langiletik %80 baino gehiago lanaldi partzialean daudelako kontratatuta. Azkenik, lan kargen erregulazioa eskatzen dugu, garbikuntzaren sektorean lan kargak izugarriak direlako».
Alberdiren esanetan, azken urteetan lanaldiak gero eta gehiago ari dira murrizten, baina lan bera dago; beraz, langileek duten lan karga lehen baino handiagoa da. Lanaldien murrizketa horiek enpresek eta bezeroek egiten dituztela dio. Hainbat bezero mota dituzte garbikuntza enpresa horiek, baina azpimarragarrienak dira erakunde publikoetako eta administrazioko egoitzak —udaletxeak, foru aldundia eta abar—, bulegoak, fabrikak eta merkataritza dendak, baita etxeetako atariak eta eskailerak garbitzen dituztenak ere.
Hitzarmen berriaren negoziazioen blokeoaz gain, sektoreak berak dituen hainbat arazoz jardun da Alberdi. Dio langileak «oso atomizatuta» daudela, askok bakarka egiten baitute lan, edo oso langile gutxirekin dutelako harremana. Bestalde, langileen gehiengoa lanaldi partzialetan dabil lanean, eta gehienak emakumeak dira. Soldata arrakala ere arazo handia dela salatu dute.
Aspel patronala
Espainiako Aspel patronalarekin ari dira negoziatzen hitzarmen berria. Alberdik adierazi du Madrilen dagoen patronal hori Gipuzkoako errealitatetik oso urrun dagoela, eta ez dituela sektoreko langileak ordezkatzen. Gainera, Espainian nagusi diren enpresa handiek, Eulen eta Clece esaterako, Gipuzkoan langile gutxi dituztela nabarmendu du: «Aspelen barruan ez dauden enpresak dira Gipuzkoan langile gehienak dituztenak. Beraz, gure ustez, egoera honen erantzuleak, Aspelez gain, Aspelen ez dauden enpresak ere badira, prekaritate egoera horrekin jarraitzen dutelako».
Gipuzkoako eraikinak eta lokalak garbitzen dituzten 5.000 langile horietako askok administrazio publikoaren eraikinak garbitzen dituzte, eta «ezkerreko, zentroko zein eskuineko» alderdi politikoen jarrera salatu du ELAk. Hauteskunde kanpainan prekaritatearen aurkako jarrera adierazten dutela dio sindikatuak, baina nabarmendu du gero haien udaletxe eta eraikinetan langileak baldintza prekarioetan azpikontratatzen dituztela.
Negoziazio mahaian dauden gainontzeko sindikatuak ere kritikatu ditu ELAk. Diote blokeo egoera horren aurrean sindikatuen arteko mahai bat deitu zutela, greba deialdia egiteko, baina nabarmendu du ez dutela babestu. ELAk duen erresistentzia kutxa nazionala grebak egin ahal izateko «ezinbesteko tresna» dela dio sindikatuak. Hala ere, gainontzeko sindikatuek ere ez dute patronalaren proposamena eta jarrera onartzen.
Lan sektore feminizatua
Emakumeak gehiengoak dira eraikinen eta lokalen garbiketan, eta Alberdik adierazi du ez dela kasualitatea feminizatutako sektore horretan partzialtasuna %80 baino handiagoa izatea. Horrez gain, sektorean soldata arrakala salatu dutela nabarmendu du. Izan ere, kale garbikuntzan erratza pasatzen aritzen den langile baten oinarrizko soldata eraikin eta lokaletako garbitzaileen oinarrizko soldata baino %40 handiagoa da.
Maricruz Elkoro ELAko zerbitzu pribatuen federazioko arduradunak adierazi du erresidentzietako langileek lortu duten akordioa «historikoa» izan dela, eta gehitu du Gipuzkoako garbitzaileek haien testigua hartu dutela orain: «Egoera guztiz aldatu nahi dugu, eta hitzarmen on bat lortu nahi dugu. Aste osoa greban eman dugu, hori delako uzten diguten bide bakarra. Eta ez badigute beste biderik uzten, greban jarraituko dugu, baita mobilizazioak egiten ere. Hori ziur izan, gure erresidentzietako lagunek egin duten moduan». |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228555/bailarako-lurrari-lotutako-esnea-da-bertakoari-atxikimendua-diona.htm | albisteak | «Bailarako lurrari lotutako esnea da, bertakoari atxikimendua diona» | Karrantzan errotuta dagoen Bizkaia Esnea kooperatibak hango abeltzainen esnea merkaturatzen du, 2009az geroztik. Bat eginda aritzeak hobekuntzak eragin dizkie kideei, eta Eroski ezinbesteko bidelagun bilakatu da. | «Bailarako lurrari lotutako esnea da, bertakoari atxikimendua diona». Karrantzan errotuta dagoen Bizkaia Esnea kooperatibak hango abeltzainen esnea merkaturatzen du, 2009az geroztik. Bat eginda aritzeak hobekuntzak eragin dizkie kideei, eta Eroski ezinbesteko bidelagun bilakatu da. | Bizkaia Esnea da bat eginda aritzeak eragin ditzakeen indarguneen adibidetako bat. Bizkaiko Karrantza herriko baserritarrek elkar hartuta abiatutako proiektuak kooperatiba bat izan zuen ondorio, orain dela ia hamabost urte.
Orduz geroztik, beren ekoizpen naturalari etekin handiagoa ateratza lortu dute kooperatibako kideek. Bazkideen berdintasuna oinarri, Bizkaia Esneak bailaran errotutako ekoizpen naturala du ardatz, eta, gisa horretara urratsak egin ditu lehen sektorearen iraunkortasuna bermatzeko bidean.
Horretarako ezinbestekoa dute gizarteko beste eragile batzuekin harremana izatea, eta Eroski kooperatiba dute bidelagunetako bat: «Hartu-eman garrantzitsua da, eta gustura gaude», azpimarratu du Bittor Hernandez Bizkaia Esneako administrazio arduradunak.
Karrantzan dago errotua Bizkaia Esnea kooperatiba, aspalditxotik. Noiz eta nola egin zenuten enpresa sortzeko urratsa?
Orain hamalau urte, 2009an sortu genuen. Karrantza beti izanda zonaldi behizalea, behi asko izan dituena, Urte hartan erabaki genuen gure produkzioa merkaturatzea. Esne freskoa saltzen hasi ginen, eta 2011an erabaki genuen beste moldetan ere egitea, esnekiekin eta. Industriak ordaintzen duen prezioa lortzeko eta esneari mozkin gehiago ateratzeko egin genuen.
Karrantza herriko eta han inguruko 30 baserri inguru daude egitasmoaren barruan, gutxi-gorabehera. Elkartze horren ondorioz, zuen kooperatiba da Bizkaiako ekoizlerik handiena, ezta?
Bai, hala da. Orain apur bat gutxiago gara, batzuk erretiroa hartu dutelako, baina gutxi-gehiago, hori izango da kooperatibako baserrien kopurua. Bailarako handiena da.
Zeintzuk dira Bizkaia Esnearen ezaugarriak, eta zeintzuk berezitasunak?
Bailara honetako lurrari lotutako esnea da, eta bertakoari atxikimendua dio. Era guztietako abeltzainak daude, handiak zein txikiak, baina guztiak hemengoak dira. Horrek aukera ematen du kide guztiak berdin tratatzeko, eta haiei berdin ordaintzeko, produkzio handia ala txikia izan. Horrez gain, kalitatea da beste ezaugarri nagusia. Zero kilometro deritzan esnea da; bertakoa da, eta betidanik erabiltzen diren tekniken bidez ekoizten da. Horrek balioa ematen dio.
Karrantza inguruko larreetan bazkan aritzen diren behiak dira gero Karrantzako esnea ematen dutenak, beraz. Etengabeko bide horretan, behiak elikatzeko moduari eta abereen zaintzari arreta berezia ezartzen al diozue?
Bai. Batez ere, eskualde hau abeltzaintzan aritu da urte askotan zehar, eta behien erabilera oso landua dago urteen poderioz. Horregatik, kalitatezko esnea eskaintzea bermatzen dio gure kooperatibari,
Jada hamalau urteko ibilbidea osatu du zuen kooperatibak. Kalitatea ez ezik, iraunkortasuna ere ba al da zuen lanaren erdigune?
Bai. Gure asmoa da baserriak mantetzea, haiek irautea, eta prezio duin bat ordaintzea abeltzainari, horrek iraunkortasuna bermatu dezan. Hori da gure asmoa, eta horretan ari gara kooperatiba sortu genuenetik.
Kooperatibako kide batzuen erretiroaz aritu zara aurrez, eta baserrien irankortasunaz gero. Alde horretatik, nolakoa da egoera? Ba al dago belaunaldi aldaketarik?
Egoera ez da erraza. Esan dudan moduan, batzuk erretiroa hartuta daude. Etorkizuna bermatu dadin, abeltzainari prezio duinak ordaindu behar zaizkio. Bestela, jende gaztea ez da esplotazioetara lotuko, eta haiek uzteko arriskua egongo da. Alde horretatik, nahiz eta egoera zaila izan, badago Bizkaialde deituriko proiektu bat, gazteak baserrian geratzeko eta esplotazio berria irekitzeko ahalegina egiten duena.
Eroskirekin duzue zuen lan-harreman nagusietako bat. Bizkaia Esneako zer produktu erosi daitezke Eroskiren saltokietan?
Gure sorta guztia erosi daiteke Eroskiren (www.eroski.es) saltokietan. Bai esnea, eta baita gainontzeko esnekiak ere. Saltzen ditugu gazta freskoak, gatzatuak, mamiak, eta abar. Horrek eragiten du, batez ere, esneari errentagarritasun handiagoa lortzea. Era berean, errentagarritasun horren ondorioz, abeltzainari gehiago ordaintzea ahalbidetzen zaio, ekoizpen proiektua indartuz.
Urte askoko harremana duzue Eroskirekin. Noiztik ari zarete elkarlan horretan?
Urte asko dira. Gu kooperatiban hasi ginenetik ari gara Eroskirekin elkarlanean. Eroski kooperatiba bat da, eta bertakoa da gainera. Gu ere hala izanda, hasieratik jarri ginen haiekin harremanetan, eta ondo konpondu ginen. Eroskikoak gure alboan daude hasiera-hasieratik.
Urteetan zehar luzatu den hartu-emana izanda, bi aldeak gustura dauden seinale izango da, ezta?
Bai, jakina. Hartu-eman hori oso garrantzitsua da guretzat. Gainera, inportantea da produktuak bertako supermerkatuetako tiraderetan egotea, eta hurbilekoetan egotea ere bai. Hori funtsezkoa da guretzat.
Bertako produktua izanda, normala da Bizkaia Esnea herrialde horretako saltokietan aurkitzea. Handik kanpora ere aurkitu al daiteke?
Guk, batez ere, Bizkaian egiten dugu lan. Hemen saltzen ditugu gure produktuak, Bizkai aldean. Hori bai, Bizkaitik kanpora ere ikus daitezke alboko herrialdeetan-eta. Gero, beste proiektu bat ere badugu esku artean, Euskal Herria Esnea izena duena. Funtsa berbera du, beste kooperatibara bat da, baina gainontzeko herrialdeetako esnea ere erabiltzen dugu.
Euskal Herritik harago saltzen al duzue esne freskorik, edo betelako esnekirik?
Ez, gu ez gara kanpora irten. Normalean, tokian tokiko produktuak lehenesten dituzte enpresek, eta guk ere bertakoa lehenesten dugu. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228556/israelgo-kolono-batek-palestinar-bat-hil-du.htm | Mundua | Israelgo kolono batek palestinar bat hil du | Militarren arabera, «terrorista bat» Zisjordaniako kolonia batean sartu da, labana bat eskuan zuela, eta tiro egin diote. | Israelgo kolono batek palestinar bat hil du. Militarren arabera, «terrorista bat» Zisjordaniako kolonia batean sartu da, labana bat eskuan zuela, eta tiro egin diote. | Israelgo kolono batek palestinar bat hil du gaur goizean, Zisjordanian. Militarrek esan dute «terrorista bat» Tene Omarim kolonia juduan sartu dela —Hebron hegoaldean—, labana bat eskuan zuela, eta, orduan, tiro egin dio zibil batek, zeina koloniako segurtasun taldeko kide den.
Hilketa sinagoga baten inguruan gertatu da —otoitz egiten ari ziren orduan—, eta, horren ondoren, armadak etxera itzultzeko deia egin die herritarrei. Gerora, Israelgo hedabideek argitaratu dute hildakoa 28 urteko gizon bat dela.
Zisjordanian ere, 178 lagunek hango komunitate batetik atera behar izan dute egunotan, kolono juduen «indarkeriarengatik», besteak beste. Nazioa Batuen Erakundearen Lurralde Palestinar Okupatuetarako koordinatzaile humanitario Yvonne Hellek gaur salatu du Israelen presioak eta eraikinen eraisteak kolpe «handia» direla palestinarrentzat. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228557/michelinen-gasteizko-lantegian-lau-greba-egun-antolatu-dituzte.htm | Ekonomia | Michelinen Gasteizko lantegian lau greba egun antolatu dituzte | ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek deitu dute lanuzteetara. Datorren astean elkarretaratzea eta manifestazioa ere egingo dituzte. | Michelinen Gasteizko lantegian lau greba egun antolatu dituzte. ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek deitu dute lanuzteetara. Datorren astean elkarretaratzea eta manifestazioa ere egingo dituzte. | Michelinen Gasteizko lantegian lau greba egun antolatzea adostu dute ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek, lan hitzarmenaren negoziazioa dela eta. Hurrengo bi asteetan egingo dituzte lanuzteak, maiatzaren 31n, ekainaren 2an, 3an, eta 5ean. Horrez gain, elkarretaratzea eta manifestazioa ere egingo dituzte datorren asteartean.
Langileen ordezkariek erabaki dute zuzendaritzak aurkeztu berri dien azken proposamena ez onartzea, eta lan gatazka koska bat estutzea. Izan ere, sindikatuen arabera, soldatak ez dira KPIaren arabera igoko, enpresaren emaitzekin lotutako indize baten arabera baizik. Zuzendaritzak eskaini die soldatak %5 igotzea aurten, %3 hurrengo urtean, %2 2025ean, eta beste hainbeste 2026an. Eta beste %2 igotzeko aukera izango lukete bi urtean behin KPIa handiagoa bada, % 10eko mugarekin lehen bi urteetan, eta % 8ko mugarekin hurrengo bietan.
Sindikatuek, ordea, nahi dute soldatak KPIa adina igotzea, eta lanaldia murriztea. ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek langile batzordearen %40 ordezkatzen dute; CCOO sindikatuak du gehiengoa, eta ez du babestu greba. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228558/negoziazio-kolektiboa-desblokeatzen-ari-dela-dio-lhkren-azken-txostenak.htm | Ekonomia | Negoziazio kolektiboa desblokeatzen ari dela dio LHKren azken txostenak | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %40,9k lan hitzarmena indarrean zuten apirilean, iazko abenduan baino %14 gehiagok. Azken asteetan sinaturiko sektore mailako akordioen eragina gehitzeke dago. | Negoziazio kolektiboa desblokeatzen ari dela dio LHKren azken txostenak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %40,9k lan hitzarmena indarrean zuten apirilean, iazko abenduan baino %14 gehiagok. Azken asteetan sinaturiko sektore mailako akordioen eragina gehitzeke dago. | Lan negoziazioa desblokeatzen ari da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Cebek Bizkaiko patronalak iragan martxoan bere urteroko bilera orokorraren bezperan gatazka handiak zeudela kritikatu arren, LanHarremanen Kontseiluaren (LHK) azken txostenak aurkakoa dio, eta bat egin du Adegi Gipuzkoako patronalaren analisiarekin. Apirilaren amaieran, hiru lurralde horietako langileen %40,9k lan hitzarmena indarrean zuten; iaz, berriz, %29,5 ziren. Datu horietan ez dira islatzen azken asteetan sinaturiko sektore mailako akordio handiak.
Bi hilabetean behin egiten duen txostenean, LHK-k nabarmendu du %40,9 «azken urteetako daturik handienetakoa» dela. Era berean, goratu egin du azken hilabeteetan egon den bilakaera. Iazko urtearen amaieran %27 ziren hitzarmena indarrean zuten langileak, eta azken lau hilabeteetan hamalau puntu handitu da kopuru hori. Horiek horrela, 248.000 dira ituna indarrean duten langileak, 308.000 akordiorik gabe luzatuta daukatenak (%51), eta 49.000 iraungita edo erorita daukatenak (%8).
LHK-k, gainera, zehaztu du egungo datu erreala handiagoa dela, maiatzean lan hitzarmen asko sinatu direlako: Gipuzkoan, metalgintza (30.000 langile) eta ostalaritza (17.000 langile); eta Bizkaian, errepide bidezko garraioa, arropa dendak (3.700 langile), etxez etxeko zaintzaileak eta zahar etxeak (5.000 langile). LHK-k bi hilabetean behin egiten du zenbaketa, eta litekeena da hurrengo txostenean %50era gerturatzea ituna indarrean duten langileen kopurua.
Eta soldatak?
Eta soldata igoerak? Kasu horretan bai, LHK-k maiatzean berriturikoen hitzarmenak gehitu ditu kalkuluak egitean, eta bi datu eman ditu: lurralde mailako eragina duten hitzarmenetan soldata %5 inguru igo da aurten; aldiz, estatu mailakoetan %4,7. Horiek kontuan hartu gabe, berriz, apirilera arte berriturikoen datua hau da: %3,92koa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan eragina duten hitzarmenetan, eta %2,99koa Espainian ere eragina dutenentzat.
LHKren txostenak ematen duen beste datu deigarri bat lan erregulazioen zenbatekoa da, aldi baterakoena zein behin betikoena, eta hor beherakada nabarmena da iazko datuekin alderatuta. Lehen lau hilabeteetan 278 erregulazio jarri dira indarrean, eta 12.291 langileri eragin die. Iazkoekin alderatuta, erregulazioak %70,4 gutxiago izan dira, eta haien eraginpean dauden langileen kopurua %34 handitu da. Datu horri, baina, ñabardura egin behar zaio, kaleratzeak eragin dituzte erregulazioen eraginpean egon diren langileen kopurua %89 txikitu da. |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228559/nekane-diez-pribilegiatu-bat-izan-naiz-familia-honen-parte-izateagatik.htm | Kirola | Nekane Diez: «Pribilegiatu bat izan naiz familia honen parte izateagatik» | Athleticeko jokalariak hunkituta eta negarrari eutsi ezinda esan dio agur futbolari. Hamasei urte egin ditu talde zuri-gorrian. «Nire familiak eta nik txikitatik genuen ametsa bete dut». | Nekane Diez: «Pribilegiatu bat izan naiz familia honen parte izateagatik». Athleticeko jokalariak hunkituta eta negarrari eutsi ezinda esan dio agur futbolari. Hamasei urte egin ditu talde zuri-gorrian. «Nire familiak eta nik txikitatik genuen ametsa bete dut». | «Urte hauetan, denboraldia amaitzen zen aldiro, taldekide asko ikusi ditut erretiroa hartzen. Gaur niri tokatu zait. Bidaia hau ahaztezina izan da, zoragarria. Pribilegiatu bat izan naiz. Harro esan dezaket klub eta familia zuri-gorriaren parte izan naizela, eta nire familiarekin batera txikitatik nuen ametsa bete ahal izan dudala». Hunkituta eta malkoei eutsi ezinik. Halaxe esan dio agur futbolari Nekane Diezek, Athleticeko jokalariak. Hamasei denboraldi, 381 partida eta 162 gol. Denak Athleticekin. Elastiko zuri-gorriarekin debuta egiten inoizko jokalari gazteena ere bada, 15 urte, 11 hilabete eta 27 egunekin. Zelaian eta aldagelan arrastoa utzita doa.
Diezek duela astebete jakinarazi zuen erretiroa hartuko zuela, eta behin talde zuri-gorriak denboraldia amaituta, gaur agerraldia egin du San Mamesen. Harekin batera izan dira, besteak beste, taldekideak, Iraia Iturregi entrenatzailea, Jon Uriarte presidentea eta Xabi Arrieta eta Mikel Gonzalez kirol zuzendariak. Atzera eginda hasi du agerraldia. Lezamara iritsi zen eguna izan du akorduan. «Ez dut sekula ahaztuko, 2007ko maiatzeko egun hartan, gurasoek Iñigo Juaristiren deia jaso zuten unea. Beren bizitzako erabaki garrantzitsuenetako eta zailenetako bat hartu behar izan zuten: 15 urteko alabari etxetik joaten uztea. Iltzatuta geratu zait nola igo nituen Mañarikuako egoitzako eskailerak. Atzera begiratu, eta ama erdi negarrez zegoen. Oso ausartak izan ziren ni joaten utzita».
Lezamara iritsi zenetik «jokalari, baina, batez ere pertsona paregabeekin» topo egin duela nabarmendu du. «Denak aipatuko nituzke. Baina batez ere eskerrak eman nahi dizkiet Arrate Oruetari eta Txibiri [Aitziber Juaristi]. Aldagela hura zapaldu nuen lehen egunetik lagundu, zaindu eta babestu egin nauzue». Izan ere, gogorarazi du bidea ez dela erraza izan. «Tituluak galdu ditut modu krudelean, Athleticekin garaikur bat irabazteko ametsa ezingo nuela bete pentsatzeraino». Baina 2015-2016 denboraldia iritsi zen, bere kirol ibilbidean arrastorik handiena utzi duen sasoia. «Batetik, guztiok hainbeste desio genuen liga irabazi genuen. Baina, bestetik, futbolariok izan nahi ez dugun lesioa izan nuen: belauneko lotailu gurutzatua apurtu nuen. Bizitza eta futbola, ordea, hori dira, gorabeherak izatea, eta horiei aurre egitea. Denetatik ikasten da. Denek laguntzen zaituzte zaren pertsona izaten».
Asteazkenean jokatu zuen azken partida. Real Madrilen aurka, Espainiako Kopako finalerdietan. «Poza eta tristura» sentitu zituen neurketa amaieran. «Lasai eta asebeteta» doa. «Zaila da agur esatea. Baina nire onena eman dut, eta bete-betean bizi izan dut une bakoitza. Elastiko hau jantzi duen edozein jokalarik bizi eta sentitu nahiko lukeen guztia bizitu eta sentitu dut 16 urtez. Ezin dut gehiago eskatu. Oso-oso zoriontsu noa». Ez luke jakingo une bat aukeratzen. «Ziurrenik aldagelan bizitako momentuekin geratzen naiz, eta jendearekin». Arantza bat geratzekotan, Kopa ez irabaztea izan da. «Gertu izan dugu, ia eskura. Baina ziur nago klubak, multzoak, borrokan jarraituko duela, eta noizbait lortuko dugula irabaztea».
Uzteko erabakia ez du egun batetik bestera hartu. «Aspalditik neraman horren inguruan hitz egiten, batez ere etxekoekin eta taldeko psikologoarekin» . Arrazoia? «Azken denboraldietan ez dut nahi beste jokatu, eta nahiz eta modu batera edo bestera nire ekarpena egin, sentitzen nuen zelaian ez nintzela berdina. Uzteko garaia zela sentitu dut». Eskerrak eman dizkie entrenatzaileei, mediku taldeari, zuzendaritza batzordeei eta kirol zuzendariei. «Denboraldiro-denboraldiro amets hau bizitzen jarraitzeko aukera eman didazue». Bestetik, Lezamako langileak ere gogoan izan ditu. «Denak izan zarete bide polit honen parte». Zaleei ere egin die aipamena. «Beti sentitu izan zaituztet gertu. Funtseko pieza bat zarete familia honetan».
Taldekideei mezua Baina, zalantzarik gabe, hitz hunkigarrienak taldekideentzat izan ditu. «Ondo dakizue azken urte hauek ez direla errazak izan. Ziurrenik hanka sartuko nuen noiz edo noiz. Baina hitzematen dizuet partida eta entrenamendu bakoitzean nire onena eman dudala. Baina batez ere zelaitik kanpo eman dut nire onena. Esan nizuen moduan asko gozatu eta ikasi dut. Etorkizun oparoa duzue aurretik. Gozatu, denbora bizkor doa, eta une honetan zuek zarete amets hau bizitzeko aukera duzuenak». Egunerokoan haien hutsunea «izugarri» antzemango duela uste du. «Hori izango da gogorrena, zailena. Atzo, pentsatzen, Whatsapp taldetik ere atera beharko dut. Neronek sortu nuen talde hori 2014an. Baina alde batera egiten ere jakin behar da. Hori bai, argi eduki dezatela edozertarako hemen naukatela».
Eta, noski, ez ditu lagunak eta familia ahaztu. «Guzti honen zutarria zarete. Ederra litzateke amets hau sekula ez amaitzea. Baina bide berri bat hasiko dut, eta orain arte bezala elkarrekin gozatuko eta partekatuko dugu». Baina horri ekin aurretik, agurraz gozatu nahi du. «Hori nuen buruan eta lortzen ari naiz. Ekainaren 30 arte futbolaria naiz». Eta gero? «Ondo dakizue futbola nire pasioa dela, eta horri lotuta segitzeko formatzen ari naizela. Baina egongo da denbora horretaz pentsatzeko eta erabakiak hartzeko. Ilusio handiz nago bizitzako bide berriari ekiteko». |
2023-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/228560/buitrago-izan-da-garaile-giroko-etapa-nagusian.htm | Kirola | Buitrago izan da garaile Giroko etapa nagusian | Kolonbiarrak ihesean lortu du garaipena, Derek Geeri buruz buru nagusituta. Roglicek hiru segundo atera dizkio Thomasi, eta 23 Almeidari. Kronoigoera erabakigarria jokatuko dute bihar. | Buitrago izan da garaile Giroko etapa nagusian. Kolonbiarrak ihesean lortu du garaipena, Derek Geeri buruz buru nagusituta. Roglicek hiru segundo atera dizkio Thomasi, eta 23 Almeidari. Kronoigoera erabakigarria jokatuko dute bihar. | Berriz ere nor baino nor gehiago aritu dira gaur Geraint Thomas (Ineos), Primoz Roglic (Jumbo) eta Joao Almeida (UAE), Giroa irabazteko hiru hautagai nagusiak. Tre Cime di Lavaredon, lasterketako mendaterik garaienean bukatu da etapa. Bada, han goitik ez da Erroma ikusten. Italiako hiriburuan bukatuko da Giroa, eta oraindik ez dago batere garbi nor igoko den podiumeko koskarik gorenera. Abantaila Thomasek du, hura baita liderra oraindik ere. Gaur, oso lehia estua izan zuen Roglicekin, eta esloveniarrak hiru segundo kendu dizkio. Almeidak, berriz, 23 segundo galdu ditu Roglicekin.
Ihesaldia helmugaraino iritsi da, Giro honetan hamargarrenez. Santiago Buitrago (Bahrain) zen eskalatzailerik finena tropeletik alde egindakoen artean, eta bere legea ezarri du azken igoeran. Gauzak zail jarri dizkio Derek Geek (Israel), baina kanadarraren esfortzuak ez du saririk izan. Lau etapatan gelditu da garaipenaren atarian. Magnus Cort (Education) izan da hirugarren; Roglici gainsaria kendu dio esprintean.
Campollongo, Valparola, Giau, Tre Croci eta Tre Cime di Lavaredo: mendatea mendatearen atzetik igo beharra zegoen. Behin baino gehiagotan gainditu dute 2.000 metroko langa; hots, zeru-goian lehiatzeko eguna zuten ziklistek. Batzuek berehala zabaldu dituzte hegalak, eta tropeletik airean atera. Hamabost lagun elkartu dira lasterketa buruan, eta horien artean zegoen Gee. Nola ez. Zazpigarren ihesaldia zuen aurtengo Giroan. Buitrago, Cort, Carlos Verona (Movistar) eta Michael Hepburn (Jayco) izan ditu bidelagun, besteak beste.
Ineosek ez zuen zalapartarik nahi, eta UAEk eta Jumbo Vismak uko egin diote gidaritzari. Iheslariek, berriz, bidea egin dute, eta Campollongo gainditu ostean, zortzi minututik gorako aldearekin iritsi dira Valparola gainera. Eta Giaun minutu bakarra kendu die tropelak. Ihesaldia ez da sakabanatu.
Laurens De Plusek (Ineos) erritmoa nabarmen bizkortu du Tre Crocin, eta azken igoeran, lekukoa hartu dio Thymen Arensmanek. Onenen erasoak, edonola, azken bi kilometroen barruan iritsi dira. Atzean gelditu da Eddie Dunbar (Jayco) eta ia aldi berean, estutua egin du Almeidak. Roglicen eraso biziagoa etorri da hurrena. Thomasek ondo eutsi dio. Are, gurpiletik atera du azken txanpan, baina esloveniarrak ez du amore eman, eta liderra aurreratzeko gai izan da azken ahaleginean.
Lehia handia izan da Buitrago eta Geeren artean ere. Kanadarrak azpi-azpitik egin du eraso, eta kolonbiarra estu hartu. Begi-bistan izan du Buitragok, eta 1,5 kilometroren faltan gainditu.
Monte Lussariko kronoigoerak emango du azken epaia. 18,6 kilometroko saioa izango da, eta lehen 11 kilometroak lauak diren arren, gero bizikletaz aldatu eta maldan gora jardun beharko dute txirrindulariek. Hortzak gogotik estutu beharko dituzte, %12koa delako mendatearen batez besteko pendiza. Zementuzko zoruak ziklisten oinazea areagotuko du.
Lidergoari eusten saiatuko da Thomas. 26 segundora du Roglic. La Plancheko arantza ateratzen saiatuko da esloveniarra. Hirugarren Almeida dago, 59ra; laugarren Damiano Caruso (Bahrain), 4.11; eta bosgarren Dunbar, 4.53ra. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228589/kanpaina-amaituta-atseden-hartzeko-eguna-dute-gaur-hautagaiek.htm | Politika | Kanpaina amaituta, atseden hartzeko eguna dute gaur hautagaiek | Kirola egin, mendira joan, lagunekin elkartu, familiaz gozatu, saskibaloia ikustera joan... Gogoeta eguna da gaur, eta ohikotasunera itzuli dira alderdietako hautagai nagusiak. | Kanpaina amaituta, atseden hartzeko eguna dute gaur hautagaiek. Kirola egin, mendira joan, lagunekin elkartu, familiaz gozatu, saskibaloia ikustera joan... Gogoeta eguna da gaur, eta ohikotasunera itzuli dira alderdietako hautagai nagusiak. | Hauteskunde kanpaina bukatu, eta eten bat egin dute gaur alderdietako hautagaiek, gogoeta egunean. Kanpainaren zurrunbilotik atera, eta beste zeregin batzuetan ari dira gaur zerrendaburuak. Kirola egiteko, senideekin eta lagunekin egoteko, erosketak egiteko edota atseden hartzeko baliatzen ari dira eguna.
Gipuzkoako ahaldungai nagusiei dagokienez, EAJren hautagai Eider Mendoza yoga klasera joan da lagunekin, eta haiekin gosaldu du gero. Maddalen Iriarte EH Bilduren ahaldungai nagusiak hauteskunde kanpainan alboan izan dituen hainbat kiderekin hamaiketakoa egin du Donostiako elkarte gastronomiko batean, eta kanpainan egindako lana eskertu die: «Ni ez nintzateke hemen egongo eta EH Bildu ez litzateke honaino iritsiko bere jendearengatik izango ez balitz», adierazi du.
Jose Ignacio Asensio PSEren ahaldungai nagusiak kafe bat hartu du goizean lagunekin Tolosako frontoian, eta erosketak egitera joan da gero. Miren Etxebeste Elkarrekin Podemos-IUko ahaldungaiak, berriz, Saldremos mejores ikuskizuna ikustera joango da arratsaldean alderdikideekin batera, Irungo Amaia KZ zentroan. Mikel Lezama PPren zerrendaburua gimnasiora joango da, eta familiarekin igaroko du eguna. Juan Karlos Izagirre EH Bilduren Donostiako alkategaiak paseo bat eman du, eta erosketa batzuk egitera joan da Antigua auzora.
Eneko Goia EAJren Donostiako alkategaiak ere sare sozialetan zabaldu du goizean zer egin duen. Kanpainan ondoan izandako alderdikideekin gosaldu duela jarri du Twitterren.
Bizkaiko hautagaiei dagokienez, Elixabete Etxanobe ahaldungai nagusia paseoan ibili da Urkiolatik goizean, eta arratsaldean Amorebieta futbol taldea animatzera joango da Lezamara. EH Bilduren ahaldungai nagusi Iker Casanova Gernikan izan da, Bizkaiko eskolarteko bertso txapelketan parte hartu baitu haren semeak.
Teresa Laespada PSE-EEko ahaldungai nagusiak atseden hartu du goizean, eta senideekin igaro du eguna. Eneritz de Madariaga Elkarrekin Podemos-IUren ahaldungai nagusia Bergara joango da gaur, euskal kluben lineako hockey partida ikustera.
Arabako hautagaiei dagokienez, EAJren ahaldungai nagusi Ramiro Gonzalez Mendozan ari da eguna igarotzen, han bizi baita, eta arratsaldean Baskonia animatzera joango da Buesa Arenara. Beatriz Artolazabal EAJren Gasteizko alkategaiak erosketa batzuk egin ditu Zaramaga auzoan, eta, senideekin egon aurretik, gustukoen duen kirola praktikatu du: kayak surfa. Eva Lopez de Arroiabe eta Rocio Vitero EH Bilduren Arabako eta Gasteizko hautagaiek familia eta lagunekin igaroko dute eguna. Maider Etxebarria PSE-EEren Gasteizko alkategaia korrika egitera joan da goizean, eta familia eta lagunekin igaroko du arratsaldea.
Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemos-IUren Gasteizko alkategaiak alabekin igaro du goiza, parkean. Sare sozialetan esan du pozik dagoela alderdiak eta militanteek kanpainan egindako lanarekin.
Nafarroako hautagaiek ere familiarekin eta lagunekin igaroko dute eguna. Besteak beste, Maria Txibite PSNren lehendakarigaiak egun «lasaia» igaroko du Iruñean, kirola egiten eta kulturaz gozatzen. Familian pasatuko dute eguna Uxue Barkosek (Geroa Bai), Begoña Alfarok (Zurekin Nafarroa) eta Laura Aznalek (EH Bildu). Joseba Asiron EH Bilduren Iruñeko alkategaia Alde Zaharrean ibiliko da lagunekin, eta bertan ibiliko da Txema Mauleon ere (Zurekin Nafarroa), erraldoiez gozatzen. Familia eta lagunen artean igaroko dute gogoeta eguna gainerako hautagaiek. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228590/berdintasunik-ezak-emakumeen-osasunari-kalte-egiten-diola-ohartarazi-du-emakundek.htm | Gizartea | Berdintasunik ezak emakumeen osasunari kalte egiten diola ohartarazi du Emakundek | Emakumeen Osasunaren aldeko Nazioarteko Ekintza Egunaren bezperan egin du oharra. Genero rola arrisku faktore da depresioa eta antsietatea izateko. | Berdintasunik ezak emakumeen osasunari kalte egiten diola ohartarazi du Emakundek. Emakumeen Osasunaren aldeko Nazioarteko Ekintza Egunaren bezperan egin du oharra. Genero rola arrisku faktore da depresioa eta antsietatea izateko. | Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunik ezak eragin «zuzena» eta «negatiboa» du andrazkoen osasunean. Horixe ohartarazi du Emakundek gaur, Emakumeen Osasunaren Aldeko Nazioarteko Ekintza Egunaren bezperan. Herritarren osasunerako eskubideaz hitz egitean, ezberdintasun biologikoaz landa, emakumeen eta gizonen beharrizan eta baldintza sozioekonomiko eta kulturalak ere aintzat hartu behar direla gogoratu du, eta emakumeen osasuna horien menpe dagoela ere bai. Emakunderen ustez, hainbat faktorek dute eragina osasunean, hala nola zaintza lan desorekatuak, guraso bakarreko familia gehienak emakumeek osatzeak, andreen artean langabezia tasa handiagoa izateak eta emakumeen aurkako indarkeria matxistak. Miren Elgarresta Emakunderen zuzendariak aipatu du OME Osasunaren Mundu Erakundeak generoa identifikatzen duela pertsonen osasun mentalaren aldagai kritiko erabakigarri gisa. Hain justu ere, OMEren arabera, munduan 300 milioi pertsona inguruk dute depresioa, eta %50 ohikoagoa da andrazkoen artean gizonezkoen artean baino. Erakunde horrek dio depresioak eta antsietateak zuzenean lotuta dagoela genero rolekin, besteak beste. Sexu indarkeriaren biktima nagusiak emakumeak izanik, adibidez, trauma osteko estres nahasmendua izateko aukera bikoitza dute. OMEren ohartarazpena gogora ekarri du Elgarrestak: «Buruko gaixotasunen arrisku faktoreak dira genero indarkeria, desabantaila sozioekonomikoak, diru sarrera txikiak eta diru sarreren desberdintasuna, estatus eta maila sozial apala edo mendekoa, eta zaintzaren erantzukizuna, besteak beste». |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228591/siemens-gamesak-asteasuko-lantegian-egin-nahi-duen-abeea-gaitzetsi-du-labek.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak Asteasuko lantegian egin nahi duen ABEEa gaitzetsi du LABek | Enpresak dio lan karga baten jaitsieragatik aplikatu nahi duela espedientea, baina LABen ustez ez dago lan kargaren jaitsierarik. | Siemens Gamesak Asteasuko lantegian egin nahi duen ABEEa gaitzetsi du LABek. Enpresak dio lan karga baten jaitsieragatik aplikatu nahi duela espedientea, baina LABen ustez ez dago lan kargaren jaitsierarik. | LAB sindikatuaren arabera, Siemens Gamesa enpresak Asteasun (Gipuzkoa) duen plantan ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea egitea proposatu du, lan karga jaitsi egin dela argudiatuta. Sindikatuak dio ez duela espediente hori onartzen, ABEEa aplikatzeko arrazoi horiek egia ez direlakoan.
Izan ere, LABen iritziz, ez da egia lan karga jaitsi denik: «Lan kargaren jaitsiera hori ez da gertatzen errealitatean, eta onartezintzat jo du sekulako irabaziak dituen enpresa horretan langileen kontura bermatzen jarraitu nahi izatea diru sarrera horiek».
Maiatzaren 2an jakinarazi zion lantegiko zuzendaritzak enpresa batzordeari ABEEa aplikatzeko asmoa zutela, eta maiatzaren 8an amaitu zen espedientea negoziatzeko epea. LABek adierazi duenaren arabera, ez da akordiorik egon sindikatuen eta zuzendaritzaren artean egin dituzten hiru bileren ostean. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228592/dozenaka-euskaltzale-bildu-dira-donostiako-mintza-egunean.htm | Gizartea | Dozenaka euskaltzale bildu dira Donostiako Mintza Egunean | Bagera elkarteak eta Euskaltzaleen Topaguneak egun osoko egitaratua antolatu dute, Mintzapraktika egitasmoak 30 urte bete dituela ospatzeko. | Dozenaka euskaltzale bildu dira Donostiako Mintza Egunean. Bagera elkarteak eta Euskaltzaleen Topaguneak egun osoko egitaratua antolatu dute, Mintzapraktika egitasmoak 30 urte bete dituela ospatzeko. | Mintzapraktika egitasmoak aurten 30 urte beteko dituela eta, dozenaka mintzalagun, mintzakide eta berbalagun Donostian batu dira gaur, Mintza Egunean. Euskaltzaleek elkar ezagutzeko eta komunitatea trinkotzeko baliatu dute hitzordua.
Donostiako Bagera euskaltzaleen elkarteak aurten 30 urte sortu zuen Mintzalagun, eta hori ospatzeko parada ere izan da gaurko eguna. Bagerak berak eta Euskaltzaleen Topaguneak antolatuta, egitarau zabala izan dute: bertsoak, bazkaria, haurren txokoa... Gainera, iaz bezala, mundu osoko kideekin harremana edukitzeko aukera ere izan dute San Telmo museoko Mintzodromoan.
Baina zer da Mintzapraktika egitasmoa? Euskaraz hitz egiteko ohitura duten pertsonak ohiturarik ez dutenekin elkartzeko ekinbide bat da. Egun, Euskal Herri luze-zabalean, 7.000 mintzalagun inguru elkartzen dira astero. Helburuak hauexek: lotsak gainditzea, akatsak egiteari beldurra kentzea, hizkuntza ohiturak aldatzea, erabileran trebatzea, ezagutza partekatzea, euskararen alde nork bere alea jartzea...
Gainera, aurrez aurre ez ezik, modu telematikoan ere parte har daiteke. Mintzanet-ek eta Jalgi Hadi Mundura-k sarean elkartzen ditu bidegileak —euskaraz egiteko ohiturarik ez dutenak— eta bidelagunak —euskaraz aritu ohi direnak—.
Mintza Eguna
Aurtengoa ez da lehen Mintza Eguna; Euskaltzaleen Topaguneak 2006an antolatu zuen lehenengoa Iruñean. Ordutik, urtero egin dute: Donostian, Getxon (Bizkaia), Gasteizen, Arrasaten (Gipuzkoa)... |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228593/lsquobalenciagarsquo-udazkenerako.htm | Bizigiro | ‘Balenciaga’, udazkenerako | Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik ia-ia amaituta dute ‘Balenciaga’ telesaila. Urrian, film bat grabatuko dute, Bartzelonan —katalanez eta gaztelaniaz izango da—. Eta 2024an, euskarazko film bat. | ‘Balenciaga’, udazkenerako. Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik ia-ia amaituta dute ‘Balenciaga’ telesaila. Urrian, film bat grabatuko dute, Bartzelonan —katalanez eta gaztelaniaz izango da—. Eta 2024an, euskarazko film bat. | «Handia filmean erronka zen erraldoia egitea, La trinchera infinita-n denbora nola pasatzen zen eta pertsonaiak nola zahartzen ziren, eta Balenciaga telesailean epizentroa jantziterian egon da». Jantziteriaren arloa lantzea «oso intentsoa» izan dela nabarmendu zuen atzo Aitor Arregi zinemagileak, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean izandako solasaldian. Jon Garañok, Jose Mari Goenagak eta Arregik beren zinemagile lanaz hitz egin zuten Mikele Landak gidatutako ekitaldian. Iragarri zutenez, udazkenean estreinatuko du Disney Plusek sei ataleko telesaila. Hainbat elkarrizketa euskaraz izango ditu fikzioak.
Moriarti ekoiztetxeko zinemagileek aipatu dutenez, Balenciaga-ren istorioan ez dago jende pobrerik. Figuranteak ezin zirela pobre jantzi esaten zuen diseinuez arduratu den Bina Daigeler Alemaniako diseinatzaileak —Mulan pelikulako jantziengatik Oscar sarietarako hautagaia izan zen—. Arregik Daigeler definitu du: «Ferrari bat da, sekulako energia du». Baina horrek eragin zien zinemagileei diseinatzailearen lanaren baitan «dantzan» aritzea. Goenagak ñabardura egin du: «Exijentzia ere gure aldetik zetorren. Berak ere batzuetan esaten zigun oso exijenteak garela». Badu horrek arrazoia. «Jantziek istorio bat kontatzen zuten», azaldu du Goenagak. «Nahi genuen ikusi Cristobal [Balentziaga] eboluzionatzen doan neurrian, bere diseinuek ere garapen bat izatea». Atal bakoitzean urte jakin batzuk ikusten dira, eta soineko jakin batzuk aukeratu behar zituzten. Istorioa kontatzeko zein jantzi izan zitezkeen aproposenak hartu behar zuten aintzat, horrenbestez.
Edonola ere, Arregi une batean etsita zegoen: «Askotan galduta sentitzen nintzen jantziteriarekin. Buruak kito egiten zuen». Balentziaga pertsonaiaren psikologiari heldu diote telesailean. «Baina bakoitzaren munduak markatzen du istorioa». Jantziteriak, kasu honetan. «Eta Daigelerrek bazuen gaitasun narratibo bat, gaitasun bat esateko soineko batek hau edo bestea kontatzen zuen», dio Arregik.
Zinemagileak ez zeuden beti ados Daigelerrekin. Goenagak aitortu du asko ikasi duela: «Intentzio bat zegoen beti aukeratutako jantziekin. Balentziaga abstrakziorantz joan zen, eta hori kontatu nahi genuen». Balentziagaren eboluzioa zinemagileen istoriora egokitzea zen gakoa, era berean. Goenagak kontatu duenez, jantzi departamentuarentzat erronkak ez ziren gutxi: batetik, zegoen aurrekontura egokitu behar zuten. Eta, bestetik, nahiz eta dirua egon, gaur egun ez dira oihal batzuk existitzen, eta erreplikak egin behar izan dituzte beste oihal batzuekin.
Garañori lehen ez zitzaion moda batere interesatzen. «Baina zerbaiten inguruan ez dakizunean dokumentatu egiten zara. Gu normalean hiperdokumentatu egiten gara». Garañori halako batean egokitu zitzaion Parisera joatea, Balenciaga enpresakoekin hitz egitera. «Balenciagakoekin hitz egiten jabetu nintzen jantzi batzuez haiek baino gehiago nekiela». Garañok utzi dio jada diseinuez dokumentatzeari, baina aipatu du Goenaga modaz master bat emateko moduan dagoela.
'Balenciaga' telesailaren grabaketako irudiak:
«Antsietatea» Disneyrekin Balenciaga telesailaren grabaketetan lau hilabete pasatu zituzten, iazko ekainetik urrira. «Oso luze joan zen», dio Arregik. Atal bakoitza hiru zinemagileetako bik zuzendu dute — hirugarrena ondotik zetorrena prestatzen aritzen zen—. Edizioan hirurak aritu dira. Garañok irudikatu zuen «mendi handi bat zutela», eta hori txikiagotuz joango zela. «Baina ez zen txikitzen». Ander Sistiaga produkzio zuzendariak behartu zituen astean egun bat jai hartu eta ezer ez egitera, grabaketen hirugarren astelehenean «leher eginda» iritsi baitziren.
Telesail osoak «ibilbide bat» egiten du Cristobal Balentziagarekin, eta aldi berean, atal bakoitzak «bere identitatea» dauka, Garañok azaldu duenez. Loturak daude atalen artean, baina ez da biopic da. «Asmoa da beste gauza batzuez hitz egitea».
Nazioarteko plataforma handi batentzat lan egiteak bere ezaugarriak ditu. Goenagak azaldu du Disneyk gidoi desberdinak irakurri zituela, eta grabaketetan egunero materiala jasotzen zuela. «Madrilera eta Londresera atalak bidaltzean, negoziazio batzuk egoten dira. Prozesu hori amaitzen ari gara, eta harremana errespetuzkoa izan da, baina batzuetan antsietatea kudeatzea zaila da». Erantzun horien zain egoteak «antsietatea» eragin die hiru zinemagileei. Arregik argi du: «Nagusiak haiek dira, eta guk orain arte ez dugu telesailik egin plataforma batentzat».
Goenagak aipatu du ondo etorri zitzaiela Espainiako Loteriaren iragarkia egitea 2021eko abenduan —Baztanen (Nafarroa) grabatu zuten—, «beste batzuen begiradapean» nola lan egin ikasteko.
Beste bi film egingo dituzte Balenciaga-ren ostean, Moriartikoek ez dute telesail gehiago egiteko asmorik, oraingoz. Hiru zinemagileek iragarri dutenez, hemezortzi urtean garatu duten proiektu bat eramango dute aurrera: benetako gertaeretan oinarritutako fikziozko film luze bat grabatuko dute urrian, Bartzelonan —katalanez eta gaztelaniaz izango da, «batik bat»—. Zuzendariak Garaño eta Arregi izango dira. Datorren urtean, berriz, euskarazko film bat egingo dute, eta horretan zuzendariak Arregi eta Goenaga izango dira —pandemia hasieran idatzitako proiektuetako bat da—. Ezin dute detaile gehiagorik eman.
Ostiral arratseko solasaldia, osorik: |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228594/gizon-bat-hil-da-jaizkibel-mendian.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Jaizkibel mendian | 60 urteko gizonezkoa ondoezik zegoen. | Gizon bat hil da Jaizkibel mendian. 60 urteko gizonezkoa ondoezik zegoen. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 60 urteko gizonezko bat hil da Hondarribian (Gipuzkoa), Jaizkibel mendian. Larrialdi zerbitzuek eguerdian dei bat jaso dute esanez gizon bat konorterik gabe zegoela Jaizkibel inguruan. Itxuraz, oraindik argitu ez dituzten arrazoiengatik, bat-batean erori da, eta hura suspertzen saiatzen ari ziren.
Osasun langileak, suhiltzaileak nahiz Ertzaintzaren helikoptero bat joan dira bertara. Horiek ere hura suspertzen saiatu dira, baina ezin izan dute salbatu. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228595/motozale-bat-hil-da-leaburun.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Leaburun | Auto bat jota hil da. | Motozale bat hil da Leaburun. Auto bat jota hil da. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, motozale bat hil da gaur Leaburun (Gipuzkoa). GI-2135 errepidean izan da istripua, Lekunberrirako (Nafarroa) noranzkoan.
Azaldu dutenez, auto batek eta motor batek elkar jo dute 17:30 aldera. Larrialdi zerbitzuak bertara joan dira, baina ezin izan dute motozalea suspertu, eta lekuan bertan hil da. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228596/maider-arregik-irabazi-du-iii-senora-sariketa.htm | Kultura | Maider Arregik irabazi du III. Señora sariketa | Oñatiko Verduri Hall gaztelekuan egin dute finala. Iruri Altzerrekak Bihotz saria jaso du. | Maider Arregik irabazi du III. Señora sariketa. Oñatiko Verduri Hall gaztelekuan egin dute finala. Iruri Altzerrekak Bihotz saria jaso du. | Maider Arregi Markuleta nagusitu da Señora sariketako hirugarren aldian. Bilboko eta Erratzuko (Nafarroa) kanporaketen ondotik, gaur arratsaldean jokatu dute finala, Oñatiko (Gipuzkoa) Verduri Hall gaztelekuan. Iruri Altzerrekak Bihotz saria jaso du. «Gaurko saioan bihotza gehien uzkurtu diguna izan da», esan dute antolatzaileek.
Arregiz gainera, beste bost bertsolari aritu dira kantuan: Iruri Altzerreka Martinez, Maddi Ane Txoperena Iribarren, Eli Zaldua Barquin, Eli Pagola Apezetxea eta Janire Arrizabalaga Munduate. Arregi eta Txoperena sailkatu dira buruz burukora, eta, azkenean, Arregik jantzi du pamela. Ainhoa Larretxea aritu da gai jartzaile lanetan.
Irakurri gehiago: «Emakume indartsu bat da 'señora' bat»
Sariketaren harira, egun osorako egitarau prestatu dute antolatzaileek. Karro poteoa egin dute eguerdian, ondoren bazkaria, eta finalaren ostean Alu zikinak eta DJ Bines Katiko arituko dira gaztetxean.
Emakumeei zein identitate azpiratuei ikusgaitasuna emateko asmoz sortu zen sariketa, eta hirugarrena izan da aurtengoa. Ane Labakak irabazi zuen iazko ekitaldia, eta Amaia Agirrek aurrenekoa.
Bizkaiko Eskolarteko finala, gaur
Gaur goizean jokatu dira Bizkaiko eskolarteko bertso idatzien finala eta bat-bateko finala, Gernika-Lumoko (Bizkaia) Astran. Goizeko 10:00etan 200 parte hartzaile batu dira idatzizko finala jokatzeko, eta haren ostean jokatu da bat-batekoa: Haizea Telleria izan da txapeldun.
Zortziko handian eta txikian ofiziotan egin dute gazteek eta, ostean, bakarka erantzun behar izan diote gaiari. Telleria eta Ixone Asategi sailkatu dira buruz burukora, eta biak sailkatu dira Euskal Herriko Eskolarteko finalerako. Ekainaren 3an jokatuko da, Iurretan (Bizkaia). |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228597/roglicek-balentria-egin-du-monte-lussarin-eta-giroa-irabaziko-du-bihar.htm | Kirola | Roglicek balentria egin du Monte Lussarin, eta Giroa irabaziko du bihar | Azkarrena izan da 18,6 kilometroko kronoigoeran, katea atera zaion arren, eta 40 segundo atera dio Thomasi; maglia arrosa bereganatzeko nahikoa. Hala, 2020ko Tourreko arantza atera du. | Roglicek balentria egin du Monte Lussarin, eta Giroa irabaziko du bihar. Azkarrena izan da 18,6 kilometroko kronoigoeran, katea atera zaion arren, eta 40 segundo atera dio Thomasi; maglia arrosa bereganatzeko nahikoa. Hala, 2020ko Tourreko arantza atera du. | Zoritxarra beti dabilkio inguruan Primoz Roglici (Jumbo). Erorikoek maiz utzi izan dute jokoz kanpo, eta gaur, matxura izan du Monte Lussarin. Giroa jokoan zegoen, eta Roglic segundoz segundo hurbiltzen ari zitzaion Geraint Thomasi (Ineos). Airean zegoen maglia arrosaren borroka. Alabaina, esloveniarrari katea atera zaio igoera betean. «Akabo», pentsatuko zuten askok, 2020ko Tourrean gertaturikoa oroitzearekin batera. Orduan ere, kronoigoera batean egin zion ihes garaipenak. Gaur, ordea, askoz ere indartsuago zegoen Roglic, eta erregai bihurtu du ezbeharrak eragindako amorrazioa. Su batean jo du garaipenerantz, txapeldun handi bat dela erakutsiz, eta Giroa irauli du bukaerako berotuan.
Roglicek 26 segundo zituen galduak Thomasekin sailkapen nagusian. Biak oso paretsu ibili dira Giro osoan zehar, eta erlojuaren kontrako jardunean izan dute azken borroka. Bada, gehiago izan da esloveniarra, matxura eta guzti: 40 segundo atera dizkio liderrari. Beste inork baino azkarrago osatu du 18,6 kilometroko ibilbide aldapatsua. Laua zen hasieran, baina zazpi kilometroko mendate beldurgarri batean zegoen helmuga. Roglicek ziztuan igo du, pedal-kolpe arinez, eta 44.23ko denbora egin. Bigarren Thomas izan da, eta hirugarren Joao Almeida (UAE), 42 segundora. Hurrenkera horretan igoko dira bihar Erromako podiumera.
Tentea ez ezik, oso estua zen igoera. Ez zegoen taldeen autoentzako tokirik, eta ziklistei motorrez jarraitu diete. Hori horrela, bi aldiz gelditu da erlojupekoa, motorrek mendatea jaitsi ahal izan zezaten. Etenaldiak hiru ordu laurden ingurukoak izan dira. Behin lana finituta, txirrindulariek teleaulkia hartu dute gailurretik jaisteko.
Lehen txandan 45 atera dira, eta bakarrak osatu du ibilbidea 50 minutu baino gutxiagoan: Thibault Guernalekek (Arkea). Kronometroa 48.35ean gelditu du. Gauzak serio jarri ziren geldialdiaren ondoren. Bigarren saileko bost txirrindularik ondu dute Guernaleken denbora. Ia hogei segundoan hobetu du Thomas Championek (Cofidis), baina berehala altxatu behar izan da azkarrenaren aulkitik. Izan ere, igoera harrigarria egin du Matthew Riccitellok (Israel), eta 46.19ko marka ezarri.
Haatik, Riccitelloren itxaropena ezerezean gelditu da hirugarren txandan, sailkapen nagusiko indartsuenak helmugaratzen hasi ahala. Jay Vinek (UAE) esnatu du ametsetik, eta hortik aurrera, beste lau txirrindulari izan dira, behin-behinekoz, lehen postuan: Brandon McNulty (UAE), Sepp Kuss (Jumbo), Thibaut Pinot (Groupama) eta Damiano Caruso (Bahrain). Horietako inork ez du apurtu 45 minutuko langa. Hiru faborito handien zain zeuden zaleak.
Bata bizi, bestea behartuta
Lehen mugarrira bidean, parez pare ibili dira Roglic, Thomas eta Almeida. Esloveniarrak bi segundo atera dizkio galestarrari, eta lau portugaldarrari. Thomasek galdu du denbora gehien bizikleta aldaketan, kaskoz ere aldatu baitu. Bizikleta adarduna utzi, arrunta hartu, eta maldan gora abiatu dira. Indartsuen Roglici nabari zitzaion. Bizi-bizi ari zitzaien eragiten pedalei, herrikideen babesak hauspotuta. Esloveniatik oso gertu jokatu da etapa, eta jendetza bildu da errepide bazterrean.
Soka bere aldera ari zen ekartzen Roglic. Bigarren mugarrian, 32 segundo atera dizkio Almeidari, eta 16 Thomasi. Hortik gutxira, baina, katea atera zaio koska batean. Eskuak burura eraman dituzte haren taldekideek. Esloveniarrak, baina, ez du burua galdu, eta epikaren bidetik Thomas garaitzeko gai izan da. Liderra izerditan blai eta pedal-kolpe behartuarekin igo da, eta maglia arrosa erantzi behar izan du. Roglicek aurrenekoz irabaziko du bihar Italiako lasterketa. |
2023-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/228598/justine-trieten-anatomie-dune-chute-filmak-irabazi-du-cannesko-sari-nagusia.htm | Kultura | Justine Trieten ‘Anatomie d’une chute’ filmak irabazi du Cannesko sari nagusia | Tran Anh Hungek lortu du zuzendari onenaren aitortza. Epaimahaiak Jonathan Glazerten The Zone of Interest-i eman dio bere sari nagusia. | Justine Trieten ‘Anatomie d’une chute’ filmak irabazi du Cannesko sari nagusia. Tran Anh Hungek lortu du zuzendari onenaren aitortza. Epaimahaiak Jonathan Glazerten The Zone of Interest-i eman dio bere sari nagusia. | Faboritoen artean ageri zen haren izena, baina baita Aki Kaurismaki eta Jonathan Glazer zuzendariena ere. Azkenean, Justine Triet zinemagile frantsesak irabazi du Cannesko zinema jaialdiaren sari nagusia, Anatomie d’une chute filmarekin. Jane Fonda aktorearen eskutik jaso du Urrezko Palma zuzendariak, iluntzean sariak banatzeko egin duten ekitaldian. Filmeko lantaldeari agertokira igotzeko eskatu, eta, txalo zaparrada luze baten ondotik, denei eskerrak eman dizkie. Frantziako Gobernuaren erretreten erreforma gogor kritikatzeko ere baliatu du bere hitzartzea. Urrezko Palma irabazi duen hirugarren emakumezko zinemagilea da.
Ruben Ostlund zuzendari suediarra izan du buru jaialdiaren 76. aldiko epaimahai ofizialak. Emakume bat du protagonista Trieten lanak —Sandra Hullerrek antzeztu du—; haren senarra hil egin da, eta, hasieran heriotza istriputzat jo bada ere, emaztearen inguruko susmoak areagotuz joango dira.
Hunkituta agertu da zinemagilea, baina segituan azaldu du ez zela poza agertzera mugatuko. Erretreten erreformaren aurkako «protesta historikoa, izugarri indartsua eta bateratua» izan dela gogora ekarri, eta gogor erreprimitu dutela salatu du. «Boterearen jokabide hori gero eta nabarmenagoa da», haren ustez, eta gizartearen arlo guztietan eragiten du, baita zineman ere. «Gobernu neoliberalak kulturaren merkantilizazioa» defendatzen duela salatu, eta zinemagile gazteei nahiz beren lanak aurrera atera ezin dituztenei eskaini die bere saria.
Irabazle gehiago ere utzi ditu gaualdiak. Zuzendari onenaren saria Tran Anh Hung zinemagile frantses-vietnamdarrarentzat izan da, La Passion de Doudin Bouffant filmagatik, eta faboritoen zerrendan zeuden beste izen batzuk ere ez dira esku hutsik joan: Jonathan Glazer ingelesak eraman du gaueko beste sari nagusietako bat, Epaimahaiaren Sari Nagusia, alegia, The Zone of Interest lanagatik; eta Aki Kaurismaki finlandiarrak, berriz, Epaimahaiaren Saria irabazi du Les Feuilles mortes filmari esker.
Interpretazio sariei dagokienez, Koji Yakusho antzezle japoniarrak jaso du gizonezko aktore onenaren saria, Wim Wendersen Perfect Day filmean egindako lanagatik. Eta emakumezko aktore onenaren saria, berriz, Merve Dizdar turkiarrak irabazi du, Nuri Bilge Ceylanen Kuru Otlar Ustune (About Dry Grasses) filmeko interpretazioagatik. Gidoi onenaren saria Yuji Sakamotok jaso du, Hirokazu Kore-Edaren Kaibutsu (Monster) filmaren gidoia idazteagatik. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228625/txibitek-eskura-du-aurreko-agintaldiko-gobernuaren-formula-eta-eh-bilduk-dauka-giltza.htm | Politika | Txibitek eskura du aurreko agintaldiko gobernuaren formula, eta EH Bilduk dauka giltza | Voxek bi legebiltzarkide izango ditu Nafarroako Parlamentuan joera berresten bada, eta, haren botoak UPNkoei eta PPkoei batuta ere (21), ez dute gaindituko PSNren, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren gobernu bat (21) EH Bildu abstenitzen bada (9). | Txibitek eskura du aurreko agintaldiko gobernuaren formula, eta EH Bilduk dauka giltza. Voxek bi legebiltzarkide izango ditu Nafarroako Parlamentuan joera berresten bada, eta, haren botoak UPNkoei eta PPkoei batuta ere (21), ez dute gaindituko PSNren, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren gobernu bat (21) EH Bildu abstenitzen bada (9). | * Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa.
* Espainia, Katalunia eta Galizia.
* Parte hartzea: Nafarroako foru hauteskundeetan ere jaitsi egin da parte hartzea
* Kronika: Tantaka, 678ra heldu arte |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228626/mendizale-bat-hil-da-bastidan-eroriko-baten-ondorioz.htm | Gizartea | Mendizale bat hil da Bastidan, eroriko baten ondorioz | Errioxako 69 urteko gizon bat da hildakoa. Helikopteroan eraman dute gorpua Auzitegiko Institutu Anatomikora. | Mendizale bat hil da Bastidan, eroriko baten ondorioz. Errioxako 69 urteko gizon bat da hildakoa. Helikopteroan eraman dute gorpua Auzitegiko Institutu Anatomikora. | 69 urteko gizonezko bat hil da gaur goizean Bastidan (Araba), mendian erorita. Ertzaintzak azaldu dutenez, larrialdi dei bat jaso dute 09:00ak aldera, mendizale bat gailurrean amildegian behera erori dela esanez. Ertzaintza, suhiltzaileak eta osasun zerbitzuak berehalaxe joan dira istripua izandako tokira, baina ezin izan dute ezer egin. Helikopteroan eraman dute gorpua Txagorritxuko ospitalera, eta handik Auzitegiko Institutu Anatomikora.
Albiste agentziek jakinarazi duenez, hildakoa espainiarra da, San Vicente de la Sonsierra herrikoa.
Abadiñon ere (Bizkaia) helikoptero batek Alluitz mendia igotzen ari zen eskalatzaile baten bila joan behar izan du. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du harkaitz artean ez aurrera eta ez atzera geratu dela eskalatzailea, eta berak deitu duela larrialdi zerbitzuetara. Helikopteroarekin laguntzarekin atera dute handik larrialdi zerbitzuek. Onik dago. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228627/nafarroako-foru-hauteskundeetan-ere-jaitsi-egin-da-parte-hartzea.htm | Politika | Nafarroako foru hauteskundeetan ere jaitsi egin da parte hartzea | Duela lau urteko hauteskundeekin alderatuta, Nafarroako Parlamenturako bozetan parte hartzea 3,32 puntu handiagoa izan da goizean, baina 18:00ak arteko datuetan 1,82 txikiagoa izan da. | Nafarroako foru hauteskundeetan ere jaitsi egin da parte hartzea. Duela lau urteko hauteskundeekin alderatuta, Nafarroako Parlamenturako bozetan parte hartzea 3,32 puntu handiagoa izan da goizean, baina 18:00ak arteko datuetan 1,82 txikiagoa izan da. | Itxura guztien arabera, gaurko udal eta foru hauteskundeetan duela lau urte baino herritar gutxiagok hartuko du parte. 18:00ak arteko parte hartzeari buruzko datuak eman dituzte 18:30ean, eta, horien arabera, lau lurraldeetan jaitsi da parte hartzea 2019ko bozekin konparatuta. Aipagarria da Nafarroako kasua. 14:00ak arteko datuetan herrialde hori zen parte hartzean igoera zuen bakarra. Arratsaldean, baina, apaldu egin da hein batean: foru hauteskundeetan nafarren %54,35ek bozkatu dute 18:00ak bitartean; duela lau urte %56,17 izan zen portzentajea.
Nafarroako udal hauteskundeetan, berriz, igo egin da parte hartzea: duela lau urte herritarren %52,93k emana zuten botoa arratsalderako, eta aurten %54,32k egin dute (+1,39). Iruñeko udal hauteskundeetan arratsaldeko parte hartzea %52,25 izan da, duela lau urte baino %0,72 txikiagoa.
Edozein moduz, Nafarroa da Hego Euskal Herrian parte hartze handiena izan duen herrialdea. Arratsaldeko datuei erreparatuta, Gipuzkoak izan du galera handiena. Duela lau urte gipuzkoarren %53,35ek zuten botoa emana 18:00etarako; gaur, berriz, ordu berean 4,8 puntu txikiagoa zen portzentajea: %48,51.
Araban eta Bizkaian ere herritarren erdiena ere ez zen parte hartzea. Bizkaian ia lau puntu jaitsi da: %49,42k eman dute botoa arratsalderako gaur, eta 2019an %53,34 izan ziren. Arabak izan du parte hartze txikiena. Duela lau urte, arabarren %49,48k eman zuten botoa bozkalekuak ixteko bi ordu falta zirenean; gaur %46,54 izan dira.
Goizeko joera
Udal eta foru hauteskundeetako parte hartzeari buruzko lehen datuak 14:30ean eman dituzte, 14:00ak artekoak. 09:00etan ireki dira bozkalekuak, eta goizean udal bozetan herritarren %35,34k bozkatu dute EAEn, eta %40,68k Nafarroan. Duela lau urteko bozekin alderatuta, beraz, jaitsi egin da parte hartzea Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian, eta igo Nafarroan. Hain zuzen, 2019an EAEn, herritarren %37,15ek emana zuen botoa 14:00etarako: 1,81 puntu behera egin du, beraz. Nafarroan, aldiz, nabarmen egin du gora; 3,32 puntu igo da –%37,36tik %40,68ra–.
Gipuzkoan egin du gehien behera parte hartzeak goizean ere: herritarren %35,67k eman dute oraingoz botoa; %38,45ek, berriz, 2019an eman zuten –hots, 2,78 puntu gutxiago–. Bizkaian, berriz, 1,51 puntu jaitsi da: herritarren %37,04k eman zuten botoa 2019an, eta %35,53k eman dute gaur. Araban egin du gutxien behera, 0,76 puntu: %33,93 duela lau urte, eta %34,69 gaur.
Hego Euskal Herriko biztanleek udaletako, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako eta Nafarroako Parlamentuko ordezkariak aukeratzeko eguna dute gaur. Bozkalekuak ireki dituztenetik sumatu da joan-etorria herrietan, eta hautagaiek bozetan parte hartzeko deia egin diete herritarrei. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228628/emakume-bat-hil-dute-gasteizen-eta-bilatzen-ari-ziren-gizona-atxilotu-dute.htm | Gizartea | Emakume bat hil dute Gasteizen, eta bilatzen ari ziren gizona atxilotu dute | 32 urteko emakume bat zen, Gasteizkoa; hilketa matxista bat dela esan du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. → Hilketa matxisten mapa | Emakume bat hil dute Gasteizen, eta bilatzen ari ziren gizona atxilotu dute. 32 urteko emakume bat zen, Gasteizkoa; hilketa matxista bat dela esan du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. → Hilketa matxisten mapa | Ertzaintzak jakinarazi duenez, emakume baten gorpua aurkitu dute gaur Gasteizen, aparthotel bateko logela batean. Gasteiz etorbidean dago. Ikerketa abiatu dute, gorpuak indarkeria zantzuak baitzituen. Poliziek xehetasun gehiagorik ez dute eman hasieran, eta hipotesi nagusirik ez zegoela esan dute, baina arratsaldean baieztatu dute hilketa matxista bat dela. Andreak 32 urte zituen, eta Gasteizkoa zen.
Arratsalde erdian jakin da andrea ez zegoela bakarrik apartamentu hotelean: bere ume txikia zuen ondoan. Segurtasun Sailaren arabera, onik dago haurra, baina erietxera eraman dute badaezpada ere, osagileek azter dezaten. Hiru bat urte ditu. Orduak egin zituen gelan, ertzainek aurkitu zuten arte. Hainbat hedabideren arabera, haurdun zegoen hildako andrea: bikiak espero zituen; Segurtasun Sailak ez du baieztatu datu hori.
Hainbat hedabidek adierazi dute, halaber, orain gutxi arte Valentzian bizi izan zela andrea (Herrialde Katalanak), eta han, indarkeria matxistaren arriskua neurtzeko irizpideak aintzat hartuta, «muturreko arriskuko» babesa ezarria ziotela. Joan den astean heldu zen Arabara, eta, bertan, apaldu egin zioten maila hori, orain zuen bizilekua sekretupekoa zela iritzita. Segurtasun Sailak ez du baieztatu datu hori ere.
Ikusi gehiago: hilketa matxisten mapa
Zaragozan atxilotu dute
Guardia Zibilak gauean atxilotu du hilketaren ustezko egilea. Zaragozan atzeman dute, Espainian. Hildako emakumearen bikotekide ohia da gizona, eta Gasteiztik ihes eginda joan da Zaragozaraino. Taxi batean zihoala atzeman dute gizona, AP-68 errepidean.
Apartamentu hotela daraman enpresako arduradunek ez dute informaziorik eman; esan dute Poliziaren ikerketa abian den bitartean ezin dutela jakinarazi noiztik bizi zen biktima ostatu horretan, eta ezin dutela dutela kontatu norekin bizi zen ere.
Aste biren bueltan gertatzen den bigarren hilketa matxista da: maiatzaren 16an, gizonezko batek bikotekide ohia hil zuen Orion (Gipuzkoa), eskopeta batekin tiro eginda. 50 urteko emakume bat zen biktima. Lourdes del Hoyo izena zuen, eta bikote harremana etenda zeukan gizonarekin. Kale erdian gertatu zen hilketa, arratsalde betean, eta asaldura handia eragin zuen herrian. Bere buruaz beste egin zuen gero gizonak.
Erreakzioak eta elkarretaratzeak
Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkideagoan duen ordezkari Denis Itxasok hizpide izan du hilketa, eta «susmorik txarrenak» piztu dituela aitortu du. Orioko hilketa gogoan, nabarmendu du bi aste ere ez direla igaro aurreko hilketa matxista gertatu zenetik. Gasteizko alkate Gorka Urtaranek ere nahigabea azaldu du hilketarengatik, eta andreen aurkako bortxa klase oro «arbuiatu» behar dela esan du. Udaleko eledunen batzordea bilerara deitu du bihar goizerako, eta 12:00etan hilketa salatzeko elkarretaratze bat egingo dute. Arabako diputatu nagusi Ramiro Gonzalezek «gaitzespen irmoa» azaldu du, eta Gasteizko alkatetzarako hautagai guztiek ere bai.
Mugimendu feministak ere egin du protestarako deia. Elkarretaratze bat egingo dute bihar Gasteizen, Andre Mari Zuriaren plazan, 19:00etan.
Iaz lau andre hil zituzten bikotekideek, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik, 118 andrazko hil dira Euskal Herrian indarkeria matxistaren ondorioz, eta 11 haur. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228629/tantaka-678ra-heldu-arte.htm | Politika | Tantaka, 678ra heldu arte | Lasai joan da hauteskunde eguneko goiza Deustu auzoko eskola publikoan, Bilbon, mahai batzuk kostata osatu dituzten arren. Oroitzapen eta pasadizo artean, kabina zaharkituez eta prozedura arkaikoez kexatu dira, halere, ordezkariak. | Tantaka, 678ra heldu arte. Lasai joan da hauteskunde eguneko goiza Deustu auzoko eskola publikoan, Bilbon, mahai batzuk kostata osatu dituzten arren. Oroitzapen eta pasadizo artean, kabina zaharkituez eta prozedura arkaikoez kexatu dira, halere, ordezkariak. | Nortasun agiria jaso duenak izen-abizenak kantatu ditu; alboan, hauteskunde mahaiko buruak erroldako paperak astindu ditu, lehen abizenaren bila, baina artekari bat aurreratu zaio, eta boto emaileari dagokion zenbakia bota du; azkenik, hirugarren kideak eskuz idatzi ditu datu guztiak. Eta orduan, bai: «Botoa eman dezakezu». Prozedura dozenaka aldiz errepikatu dute jada Deustuko eskola publikoko 43. mahaian, eta hasi dira lehen orduko trabak gainditzen. Ez baita erraza izan mahaia osatzea ere: «Lehenengo bokala ez da agertu, ezta haren ordezkoa ere; beraz, gainerako ordezkoen artean zozkatu behar izan dugu, eta niri egokitu zait», azaldu du Alina Castillo Solorzanok. «Ezustean harrapatu nau; ez nuen uste igandea hemen pasatuko nuenik».
Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi
«Lasai joan dadila eguna», agurtu ditu hautesle batek ikasgelan daudenak. Eta hala doa, nahiz eta «zalaparta pixka bat» izan duten hauteslekuak ireki eta berehala. Bertan bozkatu baitu Juan Mari Aburto Bilboko alkate eta EAJren hautagaiak: «Segizio guztiarekin agertu da, eta fokuak ere jarri dizkiote», adierazi du Ibai Kortabitarte EH Bilduren artekariak. Bilbon hauteskunde mahai gehien dituzten eskoletako bat da Deustukoa, eta 10:30 jo berritan jada nabaritzen da mugimendua. Ilara txikiak sortzen dira tarteka, baina ez dute asko irauten. «Auzoa demografikoki nahiko zaharra da adinez; beraz, nahiko trankil joaten da». Kortabitarte azalpena ematen ari dela, bikote bat gerturatu zaio, mahai bati buruz galdezka. «Aurten beste gune batean ere jarri dituzte mahaiak, eta jendea nahastuta dabil bila».
Ez du lehen aldia eginkizun horretan: 2015eko udal eta foru hauteskundeetan hasi zen. «Honezkero, arauak eta prozesuak pixka bat ezagutzen ditut». Azaldu duenez, artekariak, nolabait ere, behatzaileak dira: «Berez hauteskunde mahaiaren parte gara, nahiz eta alderdi politiko baten ordezkari izan. Gure lana da dena ondo doala egiaztatzea, normaltasunez funtzionatzen duela bermatzea, hautesleak laguntzea eta botoa emateko prozesua ikuskatzea».
Lan nekagarria
Deustuko eskolan, mahai guztietan daude EAJko eta EH Bilduko artekariak, eta PSE-EEkoak, batzuetan. Haien lana defendatu du Maria del Mar Perezek, sozialisten ordezkariak: «Hemen egon behar dugu; egun bakarreko kontua da, eta ez badu inork egin nahi, orduan zer?». Egun luzea izaten dela gaineratu du, halere: «Ez baita hemen amaitzen. Ixtean, botoak zenbatu egin behar dira, eta gero aktak aurkeztu; guk kopiak eraman behar ditugu gure alderdien egoitzetara. 22:00ak arte-edo egongo gara. Leher eginda amaituko dugu».
Alboan du Aitziber Pena, EAJko artekaria. Hamar urte daramatza funtzio horietan: «Ahal izan dudanetan egin dut». Oroitzapen onak etorri zaizkio: «Behin presidente oso dibertigarri bat tokatu zitzaigun, eta egun osoa eman genuen barrez. Artekari batzuek ez zuten etxera joan nahi». Umoretsu egon arren, serio itaundu du kexak nori jakinarazi behar zaizkion: «Begira nola dagoen botoa sekretupean hartzeko kabina. Mirari bat izango da inoren gainean ez jaustea. Eta denak daude horrela!».
Badute eguna zerekin gozotu, halere: mahaian geratzeko eginbeharrari ihes egin dion ordezkoak pasta batzuk ekarri dizkie. «Tira, niri bihar eguna libre emango didate lanean», esan du, kontsolagarri, Castillok. Beste bokala, ordea, haserreago dago: «Bost ordu emango dizkidate, baina ez dit askorako balioko: lanaldi osoa izanda, berdin joan beharko dut lanera». Euren egitekoa ere modernizatu beharko litzatekeela erantsi du: «Hau oso arkaikoa da: dena eskuz idatzi behar dugu, beste guztirako prozedura elektronikoak ditugun arren».
Tarteka, gizon gazte bat etorri zaie gelara, ohartarazpen batzuk egitera; oraingoan, iluntzera begira: «Lehenik zinegotzien kutxa zenbatu behar da». Hauteskunde batzordeko ordezkaria da Oscar Vian. Lehen solairuko eskaileren amaieran egoten da, batzordeko beste kide batzuekin, batik bat hautesleei bozkalekua aurkitzen laguntzen. Izan ere, eguerdian jada etengabea da jendearen joan-etorria: «Txibierroak jan aurreko ordu hau da okerrena».
«Seigarren edo zazpigarren aldia» du Vianek zeregin horietan, eta aitortu du gustuko duela. Izan ere, hauteskunde batzordeko ordezkariak boluntarioak dira, eta ikastaro bat egin behar dute bozen aurretik. «Egun polita da: jendearekin egoteko aukera duzu, hauteskundeak beste ikuspegi batetik ezagutzen dituzu...».
Hauteslerik zaharrena
12:20 aldera agertu da 43. mahaiko hauteslerik zaharrena: 97 urteko andre bat. «Duela urtebete etorri naiz Deustura bizitzera». Pozik dago, alabaren besoari helduta: «Ez du aukerarik galtzen halakoetara etortzeko». Emakume kementsua dela dio, eta horren seinale, kazetariari ez dizkiola izen-abizenak esan nahi izan: «Inola ere ez. Ez daitezen nire aurreko bizilagunak enteratu».
Andreak botoa kutxan sartu duenerako, 150 lagunek bozkatu dute mahai horretan, hauteskunde eguneko lehen hiru ordu eta erdietan, tantaka. Guztira, 678 herritarri dagokie hautetsontzi hori; tartean, artekari dabiltzanei ere bai. «Azkenak izango gara: mahaia itxi aurretik bozkatuko dugu guk», esan du Kortabitartek. 20:00ak baino zertxobait lehenago izango da hori; ez baitute uste aurrez amaitu ahalko dutenik: «678ak ez dira etorriko, baina guk itxaron egin behar diegu». |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228630/erdogan-hautatu-dute-turkiako-presidente-botoen-52rekin.htm | Mundua | Erdogan hautatu dute Turkiako presidente, botoen %52rekin | Parte hartzea %85ekoa izan da, lehen itzulian baino hiru puntu txikiagoa. Oposizioa gailendu da hiri nagusietan eta hiriburuan, baita Kurdistanen eta atzerriko botoetan ere. | Erdogan hautatu dute Turkiako presidente, botoen %52rekin. Parte hartzea %85ekoa izan da, lehen itzulian baino hiru puntu txikiagoa. Oposizioa gailendu da hiri nagusietan eta hiriburuan, baita Kurdistanen eta atzerriko botoetan ere. | Beste bost urteko agintaldia ziurtatu du Recep Tayyip Erdoganek. Botoen %52 eskuratu ditu AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdiko zerrendaburuak. Hala, azken agintaldia izango du hau 69 urteko buruzagiak; izan ere, konstituzioak bi legealdiko muga ezartzen dio estatuburuari. Hala ere, ez litzateke lehen aldia Erdoganek araudia bere mesedetan moldatzen duena. Lehen ministro karguan bi legealdi egin ondoren, erreferendumera deitu zuen sistema parlamentariotik presidentzialera igaro ahal izateko. Baiezkoa nagusitu zen galdeketan, eta Auzitegi Konstituzionalak ondorioztatu zuen Erdogan aurkez zitekeela presidente kargura, aurretik gobernuburu gisara egindako bi legealdiak ezin zirelako aintzat hartu sistema aldatu ostean.
Lehia estua izan da. Lehen minutuetan, datu kontrajarriak eman dituzte Turkiako bi albiste agentzia nagusiek. Anadoluk, estatuarena eta Erdoganen aldekoa izanik, hasieratik jarri du aurretik egungo estatuburua; ANKAk, aldiz, oposizioarenak, CHP Herriaren Alderdi Errepublikanoko idazkari nagusi Kemal Kiliçdarogluri eman dio abantaila lehen minutuetan. Zenbaketak aurrera egin ahala, ordea, Erdogan jarri da aurretik bi agentzietan, eta bi hautagaien arteko tartea murriztuz joan da. Bitarte horretan, CHPko bozeramaile Faik Oztrakek hautesleei eskatu die zaindu ditzatela boto kutxak, eta ez daitezela «fidatu» AKPren iragarpenez.
Botoen %44,88 lortu zituen Kiliçdarogluk maiatzaren 14an egindako lehen itzulian, eta bi milioi eta erdiren aldea atera zion Erdoganek; orain ere aldea antzekoa izan da: 2,2 milioi botoren aldea atera dio Erdoganek Kiriçdarogluri, eta botoen %47,8 eskuratu ditu oposizioko hautagaiak.
Emaitza ofizialak jakin aurretik ospatu du AKPko buruak garaipena, eta eskerrak eman dizkie bere alde bozkatu dutenei: «Jainkoa lagun, guregan jarri duzuen konfiantzari leial izanik jokatuko dugu hemendik aurrera ere, aurreko 21 urteetan egin dugun moduan».
Baina promesek baino eragin handiagoa izan dute lurrikarek hauteskundeetan. Otsailaren 6an bi lurrikara handik astindu zuten Turkiaren menpeko Kurdistan. 50.000 hildakotik gora eragin zituzten, eta lehen egunetan gobernua egin zuten askok gertatutakoaren erantzule, eraikinen segurtasuna ez bermatzeagatik. Erdogan, baina, azkar mugitu zen, eta berehala bidali zuen giza laguntza eremu kaltetuetara; modu horretan lortu zuen herritarren haserrea baretzea eta boto galerak kontrolpean hartzea.
Hala ere, parlamenturako hauteskundeetan eta presidentetzarako lehen itzulian gertatu moduan, oposizioko zerrenda gailendu da bai Kurdistanen —haren aldeko botoa eskatu zuen HDP Herrien Alderdi Demokratikoak—, bai Turkiako hiri nagusietan, tartean hiriburuan bertan. Atzerriko botoari dagokionez, Kiliçdaroglu izan da garaile bai Amerika iparraldean, bai Txinan eta Hegoafrikan; Erdogan nagusitu da Alemanian, Frantzian eta Norvegian.
Parte hartzea %85ekoa izan da, lehen itzulian baino hiru puntu txikiagoa.
Krisi ekonomikoa
Bozak irabazita, bestelako aurkari bati egin beharko dio aurre Erdoganek, krisi ekonomikoari. Lira turkiarra balioa galduz doa egunetik egunera, eta inflazioak goranzko bidean jarraitzen du. Estatuburua ahalegindu da kanpainaurrean herritarren egoera ekonomikoa hobetzen, besteak beste, gutxieneko soldata igoaz, baina, hala ere, asko ez dira hilabete amaierara iristen.
Baina buruzagi kontserbadoreak bere alde du harreman onak dituela nazioartean. EB Europako Batasunaren aliatu garrantzitsua da Turkia, hark geldiarazten baititu kontinentera heldu nahi duten migratzaileak, eta horrek truke Bruselak diruz laguntzen du herrialdea, eta eutsi egiten dio Turkia EBn sartzeko ametsari, nahiz eta zenbait estatu kide aurka izan. Ekialde Hurbileko zenbait herrialde ere gerturatu egin dira Ankararengana, batez ere Udaberri Arabiarraren ostean, horietako bi dira Saudi Arabia eta Qatar, biak ere herrialde aberatsak.
Bestetik, Ukrainako gerrak beste ate bat zabaldu dio Erdogani; izan ere, bi aldeekin ditu harreman onak, bai Moskurekin, baita Kievekin ere. Argi geratu da hori NBE Nazio Batuen Erakundearekin batera bi aldeekin hitzartutako zerealen esportazioaren gaineko akordioan —Ankara da begirale nagusia—. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228631/euri-jasa-handi-batek-urpean-utzi-ditu-lizarrako-kaleak.htm | Gizartea | Euri jasa handi batek urpean utzi ditu Lizarrako kaleak | Ordubete baino gutxiagoan metro koadroko 60 litro egin ditu. | Euri jasa handi batek urpean utzi ditu Lizarrako kaleak. Ordubete baino gutxiagoan metro koadroko 60 litro egin ditu. | Zortzi eguneko tartean bigarren aldiz gertatu da: maiatzaren 20an euri jasa bortitzek kalte handiak eragin zituzten Bortzirietan eta Urumea aldean, eta gaur Estellerrian gertatu da. Ordubete eskasean, 60 bat litroko jasa egin du metro koadroko, eta urak hartu ditu herri batzuetako kaleak.
16:00ak aldera hasi da euri jasa, eta minutu gutxiren buruan urpean geratu dira Lizarrako kaleak. Aldapan dauden kaleak erreka bihurtu dira, eta, ura bideratzeko gaitasunik gabe, alde zaharrean pilatu da ura, Egara iritsi ezinik. Dozenaka auto harrapatu ditu urak, eta errepide batzuk itxiarazi ere egin ditu.
Lizarran bertan ez ezik, inguruko herrietan ere egin ditu kalteak euri jasak, Villatuertan —Irantzu errekak gainezka egin du han— eta Aiegin, esaterako. Han ere urak hartu ditu kaleak eta errepideak. Nafarroako larrialdi zerbitzuen arabera, ez du inork minik hartu, baina ura hainbat saltoki eta garajetan sartu da. Bozkaleku batean ere eragina izan du, argindarra moztu eta ilunpetan geratu baitira. Eskualdeko errepide batzuetan ere kalteak eragin ditu, euriteari eutsi ezinik lurra irristatu eta errepideak eten baitira zenbait lekutan.
Ekialdetik mendebaldera sartu da ekaitza, normalean gertatu ohi denaren kontra, Aemet meteorologia agentziak azaldu duenez. Txingorra ere bota du. Euriteak hiru ordu laurden eskasean eragin dituzte kalte horiek guztiak, baina Egak ez du gainezka egin; horregatik ez dira kalteak handiagoak izan. Datozen egunetan neurtuko dituzte ondorioak. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228632/eh-bildu-nagusitu-da-gasteizen.htm | Politika | EH Bildu nagusitu da Gasteizen | Koalizio abertzalea lehen indarra da Gasteizen, zazpi zinegotzirekin. Bigarren indarra da PSE-EE, sei zinegotzirekin. EAJk zinegotzi bat galduko du, eta laugarren indarra da, PPren atzetik. Araban, gehiengo osoa galdu dute jeltzaleek eta sozialistek. | EH Bildu nagusitu da Gasteizen. Koalizio abertzalea lehen indarra da Gasteizen, zazpi zinegotzirekin. Bigarren indarra da PSE-EE, sei zinegotzirekin. EAJk zinegotzi bat galduko du, eta laugarren indarra da, PPren atzetik. Araban, gehiengo osoa galdu dute jeltzaleek eta sozialistek. | Gasteizko Udala. EH Bilduk irabazi ditu hauteskundeak Gasteizen. Rocio Vitero buru duen hautagaitzak lortu ditu boto gehien, eta lehen indarra da hiriburuan horrenbestez. Zazpi zinegotzi lortu ditu, orain arte baino bat gehiago. Bigarren indarra da PSE-EE, sei zinegotzirekin. PPk ere sei zinegotzi izango ditu, orain arte baino bat gehiago, eta hirugarren indarra izango da. Elkarrekin Podemosek bi ordezkari izango ditu.p>
Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi
Aldiz, lehen indarra izateari utzi, eta laugarren indar bihurtu da EAJ. Alkatetzaz gain, zinegotzi bat galdu du alderdi jeltzaleak, eta sei izango ditu aurrerantzean. Inkestek lehia estua iragarri zuten EAJren eta EH Bilduren artean, baina hiru punturen aldea atera dio koalizioak EAJri.
Aldaketak udaletan. Aurreko hauteskundeekin alderatuta, aldaketak izan dira Arabako udalerri batzuetan: EAJk agintea galdu du Laudion, Agurainen, Oionen eta Kuartangon, EH Bilduren mesedetan. Argantzonen, aldiz, EAJk agintea kendu dio EH Bilduri.
Aldaketarik ez. Herri batzuetan, aldiz, orain arteko emaitzak errepikatu dira. EAJ lehen indarra da Amurrion, Arraia-Maeztun, Gaubean edota Erriberagoitian. EH Bilduk, aldiz, honako herri hauetan lortu du nagusitasuna berriro: Aramaion, Barrundian, Legution, Urkabustaizen eta Zuian, besteak beste. Arabako Errioxan, PP nagusitu da Bastidan eta Guardian. Navaridasen, aldiz, EAJ gailendu da. Sozialistak lehen postuari eutsi diote Iruña Okan.
Agintea itunen esku: Aurreko legealdian bezala, Bastidan PP nagusitu da, baina EAJk eta EH Bilduk ituna egin dezakete ostera agintea eskuratzeko. Gauza bera gerta daiteke Guardian ere. Legution, ostera, EAJren eta PSE-EEren itun posible batek agintea ken diezaioke EH Bilduri.
Batzar Nagusiak. EAJk da lehen indarra Araban, baina behera egin du botoetan eta ordezkari kopuruan: bi eserleku galduta, hamabost ditu guztira orain. Haren bazkide PSE-EEk ere ordezkari bat galdu du, eta bederatzi izango ditu. Bi alderdiek gehiengo osoa galdu dute, eta, horrenbestez, Ramiro Gonzalezek akordioak bilatu beharko ditu hirugarrenez aginte makila eskuratu nahi badu.
Aldiz, Gasteizko olatua hartuta, nabarmen egin du gora EH Bilduk. Bi eserleku irabazita, alderdi jeltzalearekiko aldea txikitu du koalizioak; hamalau ordezkari izango ditu. Laugarren indarra da PP: bederatzi ordezkari ditu, duela lau urte baino bat gehiago. Eserleku bat galdu du Elkarrekin Podemosek, eta hiru izango ditu guztira. Vox alderdi ultraeskuindarrak eserleku bat eskuratu du, eta ordezkaritza izango du Arabako Batzar Nagusietan.
Gakoak. Gasteizen, alderdi guztiek egin dute behera boto kopuruan, EH Bilduk izan ezik. Bereziki deigarria da gobernu bazkideek galdu duten boto kopurua: EAJk 6.787 galdu ditu, eta PSE-EEk 1.615. Arabako Batzar Nagusietan ere, 8.000 boto inguru galdu ditu alderdi jeltzaleak, eta 2.000 inguru galdu dituzte sozialistek. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228633/eh-bilduk-aginte-makila-asko-lor-ditzake-aliantzen-bidez-arrasate-pasaia-andoain-deba.htm | Politika | EH Bilduk aginte makila asko lor ditzake aliantzen bidez: Arrasate, Pasaia, Andoain, Deba... | Koalizioaren hazkunde handiak 462 (+42) zinegotzi emango dizkio, eta udal gobernu garrantzitsuak, Elkarrekin Podemos-IUren babesa izanez gero. EAJk 259 zinegotzi aterako ditu (-31), eta udalerri jendetsu batzuk galduko ditu, esaterako, Tolosa, Arrasate eta Pasaia. Hondarribian ere aginte makilarik gabe gera daitezke jeltzaleak. Hortaz, beren lorpenik handiena Donostiari eustea izango litzateke. Batzar Nagusietan EH Bildu da lehen indarra, 22 eserleku lortuta. EAJk hamazazpi eskuratu ditu. Foru gobernuari eusteko, PPren babesa ere beharko luke EAJk. | EH Bilduk aginte makila asko lor ditzake aliantzen bidez: Arrasate, Pasaia, Andoain, Deba.... Koalizioaren hazkunde handiak 462 (+42) zinegotzi emango dizkio, eta udal gobernu garrantzitsuak, Elkarrekin Podemos-IUren babesa izanez gero. EAJk 259 zinegotzi aterako ditu (-31), eta udalerri jendetsu batzuk galduko ditu, esaterako, Tolosa, Arrasate eta Pasaia. Hondarribian ere aginte makilarik gabe gera daitezke jeltzaleak. Hortaz, beren lorpenik handiena Donostiari eustea izango litzateke. Batzar Nagusietan EH Bildu da lehen indarra, 22 eserleku lortuta. EAJk hamazazpi eskuratu ditu. Foru gobernuari eusteko, PPren babesa ere beharko luke EAJk. | Maiatzaren 28ak Gipuzkoan utzitako emaitzek nabarmen aldatuko dute lurraldeko mapa instituzionala udalerriei dagokionez. EH Bilduk botoen %37 lortu ditu, 462 zinegotzi (+42). Guztira, 123.008 boto lortu ditu, duela lau urte baino 2.000 gehiago, eta horrek ahalbidetuko dio EAJren esku zeuden zenbait udalerri jendetsuren aginte makila eskuratzea. Elkarrekin Podemosen babesarekin edo bere kabuz, koalizioa abertzaleak gobernatuko du Tolosan, Arrasaten, Andoainen, Pasaian eta Deban. Hondarribian ere kolokan da EAJren alkatetza Abotsanitz plataformarekin batera udal gobernua osa dezakeelako EH Bilduk. Azkoitian ere, EAJk ez luke lortuko aginte makila, baldin eta EH Bilduren eta Azkoitia Bai Elkarrekin plataformaren aliantza aktibatuko balitz. Horrez gain, EH Bilduk gobernatu dituen udalerri gehienetan lehen indarra izateko aldea handitu du, eta horietan alkatea izango du: Hernanin, Azpeitian, Oñatin, Aretxabaletan, Bergaran, Zumaian, Oiartzunen, Usurbilen, Ordizian....
EAJk galera handia izan du botoetan; izan ere, 27.000 boto galdu ditu 2019ko bozen aldean. Guztira, 94.603 boto lortu ditu (%28,5), eta emaitza horren lorpenik garrantzitsuena Donostiako Udalari eustea izango da, Eneko Goia alkategaiaren garaipenari esker. Bederatzi zinegotzi atera ditu Goiak, eta zenbaketaren azken apurretaraino ez zion atzo bat gehiago atera EH Bilduko Juan Karlos Izagirreri (8). Bederatzi udalerritan izan da lehen indarra EAJ: esaterako, Zarautzen, Urnietan, Elgoibarren, Urretxun, Azkoitian, Beasainen eta Aian. Azkoitian, ordea, aukera handiak daude alkatetza galtzeko EH Bilduren aldean.
PSE-EEk ere galera izan du botoetan eta zinegotzietan, baina ez EAJk bezainbeste. 98 (-5) zinegotzi emango dizkio botoen %16,7k. 55.377 boto jaso dituzte PSEren hautagaiek Gipuzkoan, duela lau urte baino 8.000 gutxiago. Dena den, lehen indar izateari eutsi dio udalerri jendetsu batzuetan, hasteko Irunen. Jose Antonio Santanok garaipena lortu du berriro, zinegotzi bakarra galdu gabe, baina EAJren babesa beharko du gobernua eratzeko. Soilik Elkarrekin Podemosekin egindako aliantzak ez dio ematen udal gobernua eratzeko. Eibarren ere PSEk irabazi du, eta aginte makila hartzeko moduan da EAJren babesari esker. Zumarragan eta Lasarte-Orian, halaber, PSE-EEko alkateak egongo dira, baina Andoain galdu egingo du EH Bilduren emaitzen aldean.
Elkarrekin Podemosek ez du lortuko alkatetzarik, baina zenbait udalerritan giltza izango du gobernu bat edo beste eratzeko. Bere 19 zinegotziak (+1) gai izango dira Arrasaten, Pasaian, Andoainen eta Deban ezkerreko gobernuak eratzeko, eta udalerri horietan EH Bilduren gobernuak leudeke ezkerreko bi indarren aliantza martxan jartzen bada.
Batzar nagusiak
Batzar Nagusiei dagokienez, EH Bildu da lehen indarra, 22 eserlekurekin, gorakada oso handia eduki ondoren (+5). EAJk hamazazpi dauzka (-3); PSE-EE,k zazpi; (-2) PPk, hiru (+2); eta Elkarrekin Podemos-IUk, bi (-2). Maddalen Iriartek, EH Bilduko ahaldungai nagusiak, esan du «Gipuzkoak erabaki» duela «gobernu aurrerakoi bat» edukitzea, eta Iriarte bera arituko dela «lider» gobernua eratzeko negoziazioan. Iriarte «prest» dago «gaurtik aurrera» beste ahaldungai nagusiekin hitz egiten hasteko. Gaur goizean EH Bilduren mahai politikoa bilera batean egon da Donostian, emaitzak xehetasunez aztertzeko.
Gipuzko Buru Batzarreko presidente Joseba Egibarrek esan du EAJk ez duela «zerbait» ondo egin, eta Gipuzkoan irabazi duena «abstentzioa» izan dela. Gizarteak eman duen «mezua» behar bezala «irakurriko» dutela helarazi du, baina gogoratu du Donostiako Udalean Eneko Goiak eskuratuko duela aginte makila, «eta ez nagusitasuna nahi zuten batzuek». Egibarrek garbi ohartarazi du Eider Mendozak bere hautagaitza aurkeztuko duela ahaldun nagusi izateko, «egin behar diren akordioak» tarteko. EAJren lehen hitz horiek islatzen dute ez diola uko egin Gipuzkoako foru gobernuari, baita horretarako PPren babesa behar badu ere.
Izan ere, EAJren eta PSE-EEren aliantza posiblea 24 eserlekura iristen da; hauteskundeetako irabazle EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk batuta lortu duten kopuru bera da hori. Beraz, PPk izango luke giltza, lortu dituen hiru eserlekuei esker. Gipuzkoan Mikel Lezama hautagaiak ordezkatzen duen alderdiak hazkunde oso handia izan du Espainian, eta Vox eskuin muturreko indar faxistarekin batera gobernatuko du erkidego eta udal askotan.
Donostia, Goiarentzat
Donostiari dagokionez, Eneko Goiak (EAJ) irabazi ditu udal hauteskundeak, bederatzigarren zinegotzia zenbaketaren azken apurrean lortuta. Juan Karlos Izagirrerekin (EH Bildu) lehia estua izan du; hark zortzi eserleku lortu ditu; PSEk, bost zinegotzi; PPk, hiru; eta Elkarrekin Podemos-IUk, bi.
Abstentzioak gora egin du nabarmen, eta parte hartzea %59,93koa izan da. Hau da, %6,72 txikitu da 2019ko bozen aldean. 556.201 boto emaile zeuden deituak udalerrietako eta lurraldeetako zinegotzi eta batzarkideak aukeratzera; bada, 333.123k eman dute botoa Batzar Nagusietarako. Guztira, 986 eserleku erabaki dira Gipuzkoako udalerrietan, eta 51 batzar nagusietan. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228634/upnk-irabazi-du-irunean-eh-bildu-gertu-duela.htm | Politika | UPNk irabazi du Iruñean, EH Bildu gertu duela | Nafarroako Parlamentuan ere lehenbiziko indarra da ia boto guziak kontatuta, Maria Txibitek baina deia egin du berriro ere gobernu «aurrerakoia» eratzeko. | UPNk irabazi du Iruñean, EH Bildu gertu duela. Nafarroako Parlamentuan ere lehenbiziko indarra da ia boto guziak kontatuta, Maria Txibitek baina deia egin du berriro ere gobernu «aurrerakoia» eratzeko. | Iruñean lehenbiziko indarra da UPN, eta bederatzi zinegotzi ditu botoen %30,30 eskuratuta. EH Bildu atzetik du, zortzi zinegotzirekin, botoen %27,40 bilduta. PSNk bost zinegotzi lortu ditu oraingoz, Geroa Baik eta PPk, bi; eta Zurekin Nafarroak bat. Eskuineko alderdiek bi zinegotzi gutxiago izanen dituzte, eta EH Bilduk 2019ko emaitzak hobetu ditu, orduan 26.691 boto eskuratu baitzituen; dagoeneko 27.752 boto ditu. PSNren eskutan izanen da alkatea nor izanen den erabakitzea.
Joseba Asiron EH Bilduko alkategaia oso kontent agertu da emaitzak jakin ondoren, UPNri «aurrez aurre begiratu» diolako bere koalizioak. Argi esan du haiei dagokiela alkatetza: «Iruñeak argi eta garbi hitz egin du, eta bi gauza esan ditu: Lehenbizikoa, ez duela eskuina berriro alkatetzan egotea nahi; badago gehiengo aurrerakoi oso handia. Bigarrena, iragarri genuen bezala, Iruñean udal aurrerakoia EH Bilduk gidatzea».
Cristina Ibarrolak onartu du «ez dagoela erabat kontent: «Gehiagoren gogoz gelditu naiz». EH Bildu handitzen jarraitzea «oso albiste txarra» dela gaineratu du, baina, hala ere, iruindarrek bera alkate izatea nahi dutela esan du: «Iruñeak esan du ez dela ez abertzalea ezta independentista ere. Gehiengo konstituzionalista zabala dugu». Elma Saizi esan dio «emandako hitza bete» dezan eta Asironen alde ez dezan egin.
Nafarroan ere UPN da lehenbiziko indarra botoen %97,40 kontatuta: hamabost parlamentari ditu, eta botoen %27,97. Atzetik ditu PSN eta EH Bildu, hamaika eta bederatzi parlamentarirekin, hurrenez hurren. Geroa Baik zazpi ditu; PP eta Zurekin Nafarroak, hiruna; eta Vox lehenbiziko aldiz sartu da, bi parlamentarirekin. Maria Txibite PSNko lehendakarigaiak deia egin du berriro ere gobernu «aurrerakoia» eratzeko , baina «PSNren pisu handiagoarekin». Udaletan ere datuak aztertu beharko dituztela esan du: «Gobernu aurrerakoiak babestea eta zuzentzea da gure helburua».
Tuteran, gehiengo osoa lortu du UPNk, 11 hautetsi lortu baititu, eta Zurekin Nafarroak, sei. PSNk, berriz, hiru zinegotzi ditu, eta PPk, bat. EH Bilduk eta Geroa Baik ez dute ordezkaritzarik. Barañainen ere UPN da lehenbiziko indarra, sei zinegotzi eskuratuta. Atzetik ditu EH Bildu eta PSN launa zinegotzirekin, eta Zurekin Nafarroak, Geroa Baik eta PPk zinegotzi bana lortu dute.
Eguesibarren, sei zinegotzirekin irabazi du UPNk, eta atzetik gelditu da EH Bildu lau zinegotzirekin. Egues Bizik eta PSNk hiru zinegotzi lortu ditu; Geroa Baik, bi; eta VXVk, bat.
Burlatan, EH Bildu da garaile sei zinegotzirekin. Atzetik du UPN, bost zinegotzirekin. CCAZk lau ditu, PSNk, hiru; PPk, bi; eta Geroa Baik, zinegotzi bat. Atarrabian EH Bildu da irabazlea, bederatzi zinegotzirekin, aurrekoetan baino bi gehiago. Geroa Baik hiru ditu, UPNk bi, eta PPk, Zurekin Nafarroak eta PSNk, bana.
Berriozarren, EH Bilduk gehiengo osoa lortu du bederatzi zinegotzirekin. PSNk hiru zinegotzi ditu; UPNk eta PPk, bina; eta Zurekin Nafarroak, bat. Tafallan ere EH Bildu da garaile, 2019an baino zinegotzi bat gehiagorekin: sei. UPNk eta PSNk lau lortu dituzte, eta Inportek, Zurekin Nafarroak eta Geroa Baik, bana.
Lizarran, UPN litzateke lehen indarra, zazpi hautetsirekin (2019an bezain beste). EH Bilduk bost hautetsi lituzke; PSNk, bi; Geroa Baik, Zurekin Nafarroak eta PPk, bana.
Altsasun eta Zizur Nagusian, Geroa Baik irabazi ditu hauteskundeak. Lehenbiziko herrian bederatzi zinegotzi lortu ditu, eta EH Bildu oposizioan izanen da, lau zinegotzirekin. Zizur Nagusian sei zinegotzi lortu ditu Geroa Baik, 2019an baino bi gehiago, UPNk eta EH Bilduk lau dituzte, eta PSNk, PPk eta AS Zizurrek, bana.
Baztanen, EH Bilduk irabazi ditu hauteskundeak, sei zinegotzi eskuratuta. Zurekin Nafarroak hiru lortu ditu, eta Baztango Independenteek, bi. UPNk eta Geroa Baik zinegotzi bana izanen dute. Beran eta Lesakan EH Bilduk gehiengo osoa lortu du.
Parte hartzea
Nafarroan 519.262 nafarrek zuten botoa emateko aukera, eta haietarik %67,72 joan dira bozkatzera, 2019an baino %4,46 gutxiago. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak esan du «normaltasunez» egin dela hauteskunde eguna, «gorabehera nabarmenik gabe», baina gaineratu du azken orduetako euriak eta ekaitzek normaltasun hori «apurtu» dutela zenbait lekutan, Estellerrian batez ere. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228635/ppk-valentzia-balearrak-extremadura-eta-aragoi-berreskuratu-ditu-baina-vox-beharko-du.htm | Mundua | PPk Valentzia, Balearrak, Extremadura eta Aragoi berreskuratu ditu, baina Vox beharko du | PPk gehiengo osoa du Madrilgo Udalean. Valentziako, Sevillako eta Zaragozako udaletan ere gailendu da. | PPk Valentzia, Balearrak, Extremadura eta Aragoi berreskuratu ditu, baina Vox beharko du. PPk gehiengo osoa du Madrilgo Udalean. Valentziako, Sevillako eta Zaragozako udaletan ere gailendu da. | PPk PSOEri hainbat autonomia erkidegotako gobernua kentzeko modua izango du, baina gehienetan Voxen babesa beharko du. Alderdi Sozialistaren eskuetatik jaso ahalko dituen lurralderik preziatuenak Valentzia eta Aragoi dira. Lehenengoan, PPk 40 diputatu ditu, botoen %85,8 zenbatu diren honetan. Zortziren aldea ateratzen dio PSOEri, eta Voxen 13 ordezkariekin aise gaindituko luke gehiengo osorako behar diren 50 diputaturen langa. Aragoin, 16 diputatutik 28ra pasatu da PP, botoen %97,8 zenbatuta, eta gehiengo osorako behar diren 64 ordezkariak baino bat gehiago batuko lituzke Voxen zazpi aulkiekin.
Valentzia eta Aragoi ez lirateke PSOEk galdu eta PPk lortu ditzakeen erkidego bakarrak. Errioxan, Extremaduran eta Balearretan ere gobernatzeko bidea zabaldu zaie popularrei. Lehen lurraldean gehiengo osoa du, botoen %97,4 zenbatuta. Beste bietan, Voxekin lortu beharko ditu itunak.
Emaitzek balioko diote PPri Espainiako hauteskunde orokorrei begirako bidea bultzada batekin hasteko. Alberto Nuñez Feijoo PPko buruaren hautagaitza indartzeko erabiliko ditu gaurko garaipenak, baita Pedro Sanchez Espainiako presidentearen gobernua gain behera doala ziurtatzeko ere.
Ikusi gehiago: Trias gailendu da Bartzelonan, 11 zinegotzirekin
PPk emaitza onak izan ditu Espainiako hiriburuan ere. Boterea sendotu du Madrilgo Erkidegoan eta Udalean, gehiengo osoa eskuratuta. Isabel Diaz Ayuso jarduneko presidenteak eta Jose Luis Martinez Almeida alkateak 2019ko emaitzak hobetu dituzte, eta Voxen botoen bila ibiltzeko beharrik gabe gobernatuko dute.
Horrez gain, hiri nagusi zenbaitetan ere gehien bozkaturiko indarra izan da, eta eskura du horietako agintea. Valentzian, Maria Jose Catala gailendu zaio Compromiseko Joan Ribori. Zortzi zinegotzi zituen lehen PPK, eta 13 ditu orain, eta gehiengo osoa izango luke Voxek eskuratu dituen lau zinegotziekin.
Sevillan, alkatetza galtzear dago PSOE, PPko Jose Luis Sanzek bildu baitu boz gehien. PPk 14 zinegotzi izango ditu —2019an baino sei gehiago—, eta Andaluziako hiriburuan ere gehiengo osoa izango luke Voxen hiru ordezkarien babesa jasoz gero.
Zaragozan, bere agintea sendotuko du Jorge Azcon Zaragozako alkateak (PP). Zortzi zinegotzitik hamabostera pasatu da. Gehiengo osoa izateko aulki bakarra falta du, eta erraz gaindituko luke langa Voxen lau ordezkariekin.
Moncloari begirako bozak
PPren helburua zen azken hiru urteetan lortu dituen garaipenen ildo berean segitzea —Galizia (2020), Madril (2021), Andaluzia (2022) eta Gaztela eta Leon (2022)—. PSOEren xedea, berriz, 2019ko udal bozetan lortu zuen arrakastari ahal bezainbeste eustea, eta PPren igoeraren aurka sendo agertzea. Lehenengo hauteskunde norgehiagoka izan da gaurkoa Pedro Sanchez Espainiako presidentearen eta Nuñez Feijooren artean, eta azken hori izan da garaile argia.
PSOE nagusi da udal eta autonomia mailan, PPk 2019an izan zituen emaitza kaxkarrei esker. Sozialistak agintean daude gaur jokoan diren 11 erkidegotako bederatzitan: Asturiasen, Gaztela-Mantxan eta Extremaduran bera bakarrik, eta koalizio gobernuan Aragoin, Kanarietan, Valentzian, Balearretan eta Errioxan. PPk Madrilen eta Murtzian agintzen du, eta ez du horietan agintzen jarraitzeko arazorik izango, ezusteko handirik ez bada.
Botoak zenbatu ondoren, eta irabazleak irabazle, ezker-eskuin blokeen logikak erabakiko du zer-nolako gobernuak eratuko diren erakunde nagusietan, eta akordioak egiteko gaitasuna emaitza onak lortzea bezain garrantzitsua izango da.
Parte hartzea
Parte hartzeak gora egin du Espainiako udal hauteskundeetan, 2019ko datuekin alderatuta. Barne Ministerioaren arabera, botoa emateko eskubidea duten herritarren %63,8k eman dute botoa. Hau da, duela lau urte baino 1,3 puntu gutxiago.
Beherakada bereziki handia izan da Katalunian: %9,3. Gaurkoak lehen bozak dira ERCk eta Junts Per Catalunyak koalizio gobernua apurtu zutenetik, eta parte hartzearen beherakada handiagoa izan da, oro har, independentismoa sendoen den udaletan.
Aldiz, parte hartzea Valentziako Erkidegoan hazi da gehien. 2019an baino %3,9 handiagoa izan da. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228636/eajk-behera-egin-du-bilbon-eta-bizkaiko-batzar-nagusietan.htm | Politika | EAJk behera egin du Bilbon eta Bizkaiko Batzar Nagusietan | Botoen %100 zenbatuta, EAJk bi zinegotzi galdu ditu Bilbon —14tik 12ra— eta EH Bilduk bi irabazi—4tik 6ra—. Batzar Nagusietan ere berdintsu gertatu da: EAJ 25etik 23ra jaitsi da, eta EH Bildu 10etik 15era igo. | EAJk behera egin du Bilbon eta Bizkaiko Batzar Nagusietan. Botoen %100 zenbatuta, EAJk bi zinegotzi galdu ditu Bilbon —14tik 12ra— eta EH Bilduk bi irabazi—4tik 6ra—. Batzar Nagusietan ere berdintsu gertatu da: EAJ 25etik 23ra jaitsi da, eta EH Bildu 10etik 15era igo. | Boto guztiak zenbatuta, EAJk hamabi zinegotzi izango ditu Bilbon; EH Bilduk, sei; PSE-EEk, bost; PPk, lau; eta Elkarrekin Podemosek, bi. Juan Mari Aburtok alde handiz irabazi du, eta PSE-EErekin gobernatzeko gai litzateke biek akordioa berretsiz gero.
Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi
EAJren nagusitasuna zertxobait higatuko zela aurreikusten zuen EiTB Focusen inkestak —13-14 zinegotzi ematen zizkion alderdi jeltzaleari—, baina ez hainbeste. Botoen %42,4 erdietsiko zutuela aurreikusten zen, eta, oraingoz argitaratutako emaitzekin, %36 inguruan legoke. Emaitza horiekin, EH Bilduk bigarren postua berreskuratu du, eta PSE-EEk baino zinegotzi bat gehiago lortu. PPk zinegotzi bat irabazi du, eta Elkarrekin Podemosek, bat galdu.
Batzar Nagusietan ere, EAJ izan da nagusi: 25etik 23ra egin du, eta EH Bilduk, hamarretik hamabostera. PSE-EEk zortzi atera ditu —2019an bezala—; PPk, hiru —bat gehiago—; eta Elkarrekin Podemosek, bi —lau gutxiago—.
Galdakaon EH Bildu, Durangon EAJ
Galdakaon, EH Bilduk alkatetzari eutsi ahalko dio, lehen indarra bilakatu baita. Bederatzi zinegotzi lortu ditu; EAJk, sei; PSE-EEk, bi; Auzoak plataformak, bi; eta Usansolo Herriak, beste bi. Elkarrekin Podemos udalbatzatik kanpo geratu da. Datu hauen arabera, EH Bilduk, Auzoak plataformak eta Usansolo Herriak berriro gobernatu lezakete herria.
Barakaldon, EAJk nagusitasunari eutsi dio, oraingo 11 zinegotziekin. PSE-EEk beherantz jarraitu du, eta zortzitik zazpira jaitsi da; EH Bildu hirugarren indarra da, Elkarrekin Podemos aurreratu baitu, eta hirutik bostera igaro. Elkarrekin Podemos lautik bira jaitsi da, eta PP, batetik bira igo.
Portugaleten, PSE-EEk gehiengo osoa lortu du, botoen %100 zenbatuta, eta gainerako alderdiek 2019ko emaitzen antzekoak lortu dituzte. EAJk bost eskuratu ditu; EH Bildu bitik hirura igo da; EP hirutik batera jaitsi da; eta PPk bakarrari eutsi dio.
Sestaon, EAJk sekulako zartada hartu du: 11tik zazpira jaitsi da. PSE-EEk gora egin du —bostetik seira—, eta EH Bilduk lehen zituen jesarlekuak halako bi lortu ditu: hiru zituen lehen, eta sei orain. EP berdin mantendu da, bi zinegotzirekin.
Durangon, botoen %100 zenbatuta, EH Bilduk alkatetza galduko luke. Bi zinegotzi gehiago lortu dituen arren —zazpitik bederatzira—, Elkarrekin Podemos lautik batera jaitsiko litzateke, eta ez lukete gehiengorik lortuko.
Gernika-Lumon oso parekatuta daude hiru indarrak. Boto guztiak zenbatuta, EH Bildu da lehen indarra, sei jesarlekurekin, baina Jose Mari Gorroñoren Guztiontzako Herriak ere beste sei dauzka, eta EAJk, bost.
Litekeena da EH Bilduk Bermeo berreskuratzea. EAJk zazpi lortu dituen arren, EH Bilduren bostak eta Guzan Herri Plataformaren bostak nahikoa lirateke alkatetza lortzeko.
Parte hartzeak, behera
903.018 lagun zeuden hauteskundeetara deituta Bizkaian, eta udal hauteskundeetako parte hartzea %60,06 izan da; 2019an %65,81 izan zen. Bilbon gehiago jaitsi da: %56,15 izan da, eta orain dela lau urte, %61,80. Guztira 169.168 lagunek bozkatu dute hiriburuan. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228637/donostiako-gizon-bat-koman-dago-burgosen-ultraeskuindar-batzuek-eraso-eginda.htm | Gizartea | Donostiako gizon bat koman dago Burgosen, ultraeskuindar batzuek eraso eginda | Naiz egunkariak jakinarazi duenez, 44 urteko gizonezko bat Soriara joan zen bart, Numantziaren eta Cornellaren arteko partida ikustera, lagun batzuekin. Gizonaren bikotekideak jakinarazi du Burgosko ospitalean dagoela. | Donostiako gizon bat koman dago Burgosen, ultraeskuindar batzuek eraso eginda. Naiz egunkariak jakinarazi duenez, 44 urteko gizonezko bat Soriara joan zen bart, Numantziaren eta Cornellaren arteko partida ikustera, lagun batzuekin. Gizonaren bikotekideak jakinarazi du Burgosko ospitalean dagoela. | Los Pajaritos estadioaren kanpoaldean gertatu zen, Jose de Tudela kalean, atzoko 17:30 baino lehenago. Ordu horretan hastekoa zen etxeko taldearen eta Cornellaren arteko futbol partida. Ultraeskuindar batzuek jo egin zuten Donostiako 44 urteko gizon bat. Gizonak konortea galdu zuen, eta ospitalera eraman zuten.
Espainiako Gobernuak Sorian duen gobernuaren ordezkaritzak adierazi zuen «arin zaurituta» zegoela gizona, baina haren bikotekideak ukatu egin du, Naiz agerkarira deituta. Bikotekidearen arabera, ez dago arin zaurituta: medikuek koma eragin diote gizonari, burezurrean haustura bat duelako, eta belarriko hezur batean beste haustura bat. Gainera, kolpeak ditu.
Gizonaren bikotekideak adierazi duenaren arabera, ultraeskuindarrak taberna batera sartu ziren, eta bertan zeudenei kolpeka hasi zitzaizkien. Haren senarra lurrean botata eta odoletan utzi zuten. Erasoa jasan zuenean, Donostiako eta Cornellako (Herrialde Katalanak) bi lagunekin zegoen gizona.
Bikotekideak azaldu du, bestalde, Espainiako Poliziarekin harremanetan jarri dela, atestatuan gehitu dezaten senarra larri zauritutakoen artean dagoela. Poliziak osasun agiriak aurkezteko eskatu dio.
Soriako Gobernu Ordezkaritzara deituta, gizon horren osasun egoera zein den ez dakitela adierazi diote BERRIAri. Ospitalera eraman zutela besterik ez dakitela. Los Pajaritos kanpoko istiluengatik bi pertsona atxilotu zituzten larunbatean. Epailearen aurretik igaro ostean, aske utzi dituzte. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.