date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228638/realak-txapeldunen-ligan-jokatuko-du-datorren-sasoian.htm | Kirola | Realak Txapeldunen Ligan jokatuko du datorren sasoian | Atletico Madrilen aurka galdu badu ere, Rayo Vallecanoren garaipenarekin helburua lortu dute txuri-urdinek. | Realak Txapeldunen Ligan jokatuko du datorren sasoian. Atletico Madrilen aurka galdu badu ere, Rayo Vallecanoren garaipenarekin helburua lortu dute txuri-urdinek. | Porrot gozoa izan du Realak Atletico Madrilen aurka. Txuri-urdinak Txapeldunen Ligan arituko dira datorren denboraldian. Gertu zeukaten helburua, eta, 2-1 galdu duten arren, Rayo Vallecanoren garaipenak Izarren ligan aritzea bermatu die. Laugarren urtez jarraian jokatuko du Imanol Alguacilen taldeak Europan, baina, oraingoan, goia jotzea lortu du Orioko entrenatzaileak. Hamar urteren ondoren itzuliko da Reala Txapeldunen Ligara, eta festa handia espero da datorren igandean Anoetan. Helburua lortuta, Asier Illarramendik lasai esango dio agur Realari. Sevillaren aurkakoa izango da kapitainaren azken partida elastiko txuri-urdinarekin.
Partidari dagokionez, ondo ekin dio Realak, ohi duen bezala: baloiaren jabetza bereganatuz, eta defentsan presio oldarkorra eginez. Hala, seigarren minuturako iritsi da Realaren lehen gol aukera. Mikel Merinok ederki ikusi du Alexander Sorloth lerro artean, eta, jokalari bati izkin egin ostean, Ivan Grbicen atera joan da zuzenean. Tokirik gabe egin du errematea, eta kanpora joan da Norvegiakoaren jaurtiketa. Jokaldi horretan soilik topatu du zirrikitua Realak etxekoen defentsan. Madrildarrek bost atzelari zelairatu dituzte, eta sendo aritu dira atzean. Gainera, pixkanaka-pixkanaka baloia bereganatu du Atletico Madrilek, eta aurrerapausoa eman du.
Simeoneren taldeak lortu du Alex Remiroren atera hurbiltzea; aukera argirik sortu gabe hasieran, baina lehen zati osoan egin duen erremate bakarrean sartu du gola. Griezmannek sartu du, Zubietako harribitxiak. Frantziaren jaurtiketa ez zen bereziki arriskutsua, baina txuri-urdinen atzelarien artean igaro da baloia, eta Remirok ez du ikusi ere egin: 1-0, 37. minutuan.
Bigarren zatian ere gehiago izan da etxeko taldea. Griezmannek min handia egin du area ertzean, eta Realak ez du hura gelditzeko modurik aurkitu. Hala ere, arratsaldeko albistea berehala iritsi zaie txuri-urdiei. Metropolitanotik ez oso urruti, Vallecasen, lehen gola sartu du Rayok. Berehala iritsi da Atletico Madrilen bigarrena, baina Rayok ere bigarrena sartu du berehala. Hala ere, Reala ahalegindu da berea egiten, eta partidaren hondarrean gola sartzea lortu du. Sorlothek bidali du baloia sarera. Partida amaitu eta berehala hasi zen txuri-urdinen festa Metropolitanoko berdegunean. Ez da gutxiagorako. Europako talde onenen artean egongo da Reala datorren sasoian. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228639/eh-bilduk-tolosako-eta-aguraingo-alkatetzak-kendu-dizkio-eajri.htm | Politika | EH Bilduk Tolosako eta Aguraingo alkatetzak kendu dizkio EAJri | PPk Mañuetako alkatetzari eutsi dio, eta Navaridas galdu du. EH Bildu lehen indarra da Arrasaten, Durangon eta Gernika-Lumon. PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek gehiengo osoa galdu dute Irunen. Ezkerraldean, EAJk lortu du boto gehien, baina zenbait zinegotzi galdu ditu. | EH Bilduk Tolosako eta Aguraingo alkatetzak kendu dizkio EAJri. PPk Mañuetako alkatetzari eutsi dio, eta Navaridas galdu du. EH Bildu lehen indarra da Arrasaten, Durangon eta Gernika-Lumon. PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek gehiengo osoa galdu dute Irunen. Ezkerraldean, EAJk lortu du boto gehien, baina zenbait zinegotzi galdu ditu. | Hiriburuetako gorabeheretatik haratago, hauteskundeek aldaketak eragin dituzte Hego Euskal Herriko udalerri askotan. Emaitzek gobernu eredu berriak osatzeko aukera utzi dute zenbaitetan, eta egungoak indartzekoa beste batzuetan.
Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi
Ekainaren 17ra bitarteko tartea izango dute orain alderdiek akordioak egiteko. Gehiengo osoak osatzeko adinako adostasunik izan ezean, berriz, boto gehien duten zerrendetako buruek hartuko dute gidaritza.
Arabako Errioxa
Herri txikienetako emaitzak izan dira iristen lehenak. Arabako Errioxan, PPk zituen udaletako bati eutsi dio, Mañuetari, baina Navaridas galdu du; EAJk eskuratu du. Bastidan eta Guardian gehien bozkaturiko alderdia izan da PP, baina bi udalerri horietan ez du gehiengorik eskuratu. Duela lau urte, EH Bilduk bide eman zien EAJren alkatetzei, eta gauza bera egin dezake orain. Oionen ere ikusteko dago nork aginduko duen. EH Bilduk bost zinegotzi eskuratu ditu 11tik; EAJk, hiru; PPk, bi; eta PSE-EEk, bat.
Samaniegon, berriz, EH Bilduk izango du gehiengo osoa: koalizioak lau zinegotzi izango ditu, eta EAJk hiru. Hala, ez da gobernu aldaketarik izango. Izan ere, 2019ko hauteskundeak EAJk irabazi zituen arren, PSE-EEk EH Bilduren hautagaitza babestu zuen: orain, sozialistak udaletik kanpo geratu dira.
Durango
Zenbaketa amaituta, EH Bilduk bi zinegotzi gehiago —denera, bederatzi— eskuratu ditu Durangon (Bizkaia), eta lehen indarra bilakatu da. Halere, udal gobernua gal dezake, Elkarrekin Podemos —orain arte bazkide izan duena— ordezkaririk gabe geratu baita. EAJk zortzi eserleku izango ditu, eta PSE-EEk, bi. Ordezkari bana eskuratu dute PPk —ez du ordezkaririk izan azken legealdian— eta Herriaren Eskubidea plataformak.
Gernika-Lumo
Jose Mari Gorroño da Gernikako udal politikako izena. Hura da alkate 2007tik; lehenik EAren zerrendaburu gisa, gero EH Bildurekin, eta 2015etik berak eratutako Eusko Abertzaleak taldearen eta EAJren arteko koaliziorekin. Halere, boz hauetarako hautsi egin dute koalizioa eta Gorroño Guztiontzako Herria izeneko zerrendarekin aurkeztu da. Gauzak hala, udal batzarrak hiru kolore izango ditu aurrerantzean. EH Bildu lehen indarra izango da, baina eserleku bat galduta. Zinegotzi kopuru bera izango du Guztiontzako Herriak, eta bat gutxiago EAJk. Beraz, akordioek erabakiko dute alkatea nor izango den.
Tolosa, Agurain eta Lekeitio
EITBren inkestak aurreikusitakoa bete da Tolosan (Gipuzkoa) eta Agurainen (Araba). EH Bilduk gehiengo osoa eskuratuko du bi herrietan: hamazazpitik bederatzi zinegotzi Tolosan, eta hamahirutik zazpi Agurainen. Bi kasuetan EAJri kenduko lioke irabazitako eserlekua; Tolosan, PSE-EEk egun duenari eutsiko dio. Antzera gertatu da Lekeition (Bizkaia) ere: EH Bilduk aurrea hartu die jeltzaleei, eta gehiengo osoa eskuratu du.
Arrasate
Duela lau urte 300 botok erabaki zuten Arrasateko (Gipuzkoa) zerrenda bozkatuena nor izango. Orduan, EAJ gailendu zen. Gaur, baina, EH Bilduk aurrea hartu dio. Koalizio subiranistak hamar zinegotzi —bi gehiago— eskuratu ditu, eta jeltzaleek bi gutxiago —bat galduta—. PSE-EEk ere bat galdu du, eta birekin geratu da. Gauzak hala, EH Bilduk Elkarrekin Podemosen babesa —zinegotzi bat du— behar du gehiengo osoa izateko.
Laudio
Laudion (Araba), EAJk duela lau urteko garaipena berritu du, eta zinegotzi kopuru bera izango du: zazpi. Eserleku bat galdu du, ordea, PSE-EEk, eta bakarrarekin geratu da. Beraz, gehiengo osoa —bederatzi zinegotzi—galdu du bien arteko baturak, eta Omnia herri ekimeneko zinegotziek izango dute alkatetzaren giltza. Talde hark egungo hiru eserlekuak mantendu ditu, eta EH Bilduk sei izango ditu —azken legealdian baino bat gehiago—. Bien artean gehiengoa lukete.
Galdakao
Usansoloren desanexioak eta Aranzadiren oroimen webguneek jarri dute eztabaida politikoaren erdigunean Galdakao (Bizkaia). EH Bildu izango da, baina, udalerri hartan gorakada nabarmena izango duen taldea. Botoen %58 zenbatuta, koalizio subiranistak hamar zinegotzi eskuratuko lituzke, gehiengo osotik bakar batera; azken legealdian sei izan ditu. Egungo sei ordezkariak mantenduko ditu EAJk, eta PSE-EEk bat gehiago eskuratuko du; hiru, denera. AZK plataforma, berriz, lau ordezkari izatetik bi izatera igaroko da.
Andoain eta Pasaia
Andoainen eta Pasaian (Gipuzkoa) gobernu aldaketak izan daitezke: PSE-EEtik EH Bildura. Boto guztiak zenbatuta, EH Bilduk zortzina zinegotzi eskuratu ditu bi udalerri horietan. Kopuru bera du bietan PSE-EEren eta EAJren arteko baturak ere. Azken hautetsia, berriz, Elkarrekin Podemos koalizioarena da bi herrietan.
Tafalla, Lizarra eta Barañain
Navarra Suma koalizioa bananduta, EH Bildu bilakatu da lehen indarra Tafallan; sei eserleku lortuta, alkatetza eskura izan dezake. Izan ere, UPN da bigarren indarra, eta hark bost eserleku ditu. PSNk haren alde egingo balu ere, EH Bilduk Inport plataformaren, Zurekin Nafarroaren eta Geroa Bairen babesa jaso dezake, gehiengo osoa eskuratzeko —zinegotzi bana izango dute—.
Lizarran eta Barañainen bestelakoa da egoera. UPNk irabazi du bietan, baina giltza PSNk izango du. Lizarran, UPNk eta PPk zortzi eserleku dituzte, eta EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak zazpi. Sozialistek dituzte beste biak. Barañainen, berriz, UPNren eta PPren artean zazpi zinegotzi dituzte, eta EH Bilduk, Zurekinek eta Geroa Baik sei. PSNk, berriz, lau.
Irun
Gipuzkoako udalerririk handienetan bigarrenean, Irunen, PSE-EEk lehen postuari eta egun dituen hamar zinegotziei eutsi die. Halere, gobernu koalizioko beste kideak, Elkarrekin Podemosek zituen eserlekuen erdiak —bi— galdu ditu, eta gehiengo osotik eserleku batera geratu da bien arteko batura. EH Bilduk eta PPk bereganatu dituzte horiek: koalizio subiranistak lau zinegotzi izango ditu, eta PPk bi. EAJk, berriz, egungo zazpiekin jarraituko du.
Eibar eta Ermua
PSE-EEk lehen postuari eutsi dio Eibarren (Gipuzkoa) eta Ermuan (Bizkaia), nahiz eta Gipuzkoako udalerrian zinegotzi bat galdu. Bietan ere EH Bildurena izan da gehien bozkaturiko zerrendetan bigarrena, eta zinegotzi bat gehiago izango du bi udaletan. Hirugarren EAJ izan da bietan, Ermuan zinegotzi bat galduta. Elkarrekin Podemosek ere bi udalerrietan eutsi die azken bozetako emaitzei, eta PPk zinegotzi bat gehiago eskuratu du Ermuan.
Ezkerraldea
PSE-EEk indar hartu du Portugaleten (Bizkaia), eta, garaipena berritzeaz gain, gehiengo osoa eskuratu du. Barakaldon, berriz, EAJ nagusitu da, duela lau urteko emaitza berdinduta. Bi udalerri horietan, gainera, EH Bildu hirugarren zerrenda bozkatuena bihurtu da, Elkarrekin Podemosi aurre hartuta. Koalizio subiranistak, gainera, Alonsotegiko alkatetza eskuratu du, gehiengo osoa bereganatu baitu udalerri hartan. Duela lau urte ere gehien bozkaturiko zerrenda izan zen, baina PSE-EEk EAJren hautagaiaren alde egin zuen. Sestaon eta Santurtzin jeltzaleek irabazi dute, baina bi udalerrien artean zazpi eserleku galduta: hiru Santurtzin eta lau Sestaon. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228640/osasunak-bere-esku-du-europa-athletici-ia-ezinezkoa-jarri-zaio.htm | Kirola | Osasunak bere esku du Europa; Athletici ia ezinezkoa jarri zaio | Gorritxoek galdu egin dute Getafen (2-1), eta zuri-gorriek ere bai, etxean, Elxen aurka (1-2). Nafarrak Konferentzia ligarako sailkatuko dira azken partidan Gironari irabazten badiote, Sadarren. Bizkaitarrek Real Madrilen zelaian irabazi behar dute, eta ezinbestekoa zaio gorritxoek ez irabaztea. | Osasunak bere esku du Europa; Athletici ia ezinezkoa jarri zaio. Gorritxoek galdu egin dute Getafen (2-1), eta zuri-gorriek ere bai, etxean, Elxen aurka (1-2). Nafarrak Konferentzia ligarako sailkatuko dira azken partidan Gironari irabazten badiote, Sadarren. Bizkaitarrek Real Madrilen zelaian irabazi behar dute, eta ezinbestekoa zaio gorritxoek ez irabaztea. | Athletic eta Osasuna Konferentzia ligarako sailkatzeko aukera dutela iritsiko dira azkeneko jardunaldira. Hala ere, aldea dago baten eta bestearen egoeraren artean. Talde gorritxoak bere esku du berriz ere Europako kluben arteko lehiaketa bat jokatzea, hamasei urteren ostean. Helburua beteko du datorren igandean Sadarren Gironari irabazten badio. «Ez dugu inoren mende egon nahi», esan zuen Jagoba Arrasatek atzo Getafen (Espainia) jokatu bezperan. Esan eta lortu.
Osasunak 2-1 galdu du gaur Getafen (Espainia). Gorritxoek bikain ekin diote partidari, Chimy Avilak gola sartu baitu bigarren minutuan. Baina ez dira gai izan aldeari eusteko. Latasak banakoa egin du lehen zatia amaitu aurretik. Osasunak ontzat eman du berdinketa, eta puntuari eustera mugatu da. Ez du lortu, eta Matak 1-2koa sartu du neurketa amaitzear zela.
Gorritxoen zorionerako, ez Athleticek, ez Gironak ez dute aprobetxatu haren hutsa. Biek galdu dute, biek etxean, eta biek azken unean: bizkaitarrek, San Mamesen, Elxen aurka, eta katalanek, Montilivin, Betisen aurka (1-2).
Athleticek muturreko handia hartu zuen ostegunean, Sadarren galduta. Baina txiki-txiki geratu da gaurkoarekin alderatuta. Kale egin du berriro kale egin ezin zuenean. Aukera aproposa zuen irabazteko: etxean, eta aspaldi maila galdu zuen aurkariaren kontra. Bada, horrela ere ez.
Denboraldi honetan gertatutakoaren isla izan da partida: Athletic nagusi izan da, baina ezinean aritu da erasoan, gola sartu ezinda. Erasoan eskas, eta atzean, beste horrenbeste. Elxek bikain aprobetxatu du kontraeraso bat partidako gol bakarra sartzeko. Lucas Boyek sartu du, luzapenean. Aurretik, Raul Garciak gertu izan du gola, baina Edgar Badiak sekulako geldiketa egin du. Drama bat izan da San Mames partida amaieran. Txistukada ere izan da.
Zuri-gorriek oraindik badute aukera sailkatzeko, baina mirari kutsua du: Real Madrili irabazi behar diote Santiago Bernabeun, eta Osasunak Sadarren Gironari ez irabaztea ere behar dute. Real Madrilek badu zerbait jokoan: bigarren izan nahi du, Atletico Madrilen aurretik. Gertuko aurkari nagusiari irabaztea eta dirua dago jokoan: zenbat eta gorago sailkatu, orduan eta diru gehiago jasoko du. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228641/gasteizen-psek-ppren-babesa-behar-du-alkatetza-lortzeko-iruntildeean-eh-bilduk-psnrena.htm | Politika | Gasteizen PSEk PPren babesa behar du alkatetza lortzeko; Iruñean, EH Bilduk PSNrena | Arabako hiriburuan EH Bilduk irabazi du lehen aldiz, baina ikusteko dago alkatetza eskuratuko duen. Nafarroako hiriburuan UPN geratu da aurrena, baina ez du ziurtatua alkatetza. Bilbon eta Donostian EAJko kidea izango da alkatea. | Gasteizen PSEk PPren babesa behar du alkatetza lortzeko; Iruñean, EH Bilduk PSNrena. Arabako hiriburuan EH Bilduk irabazi du lehen aldiz, baina ikusteko dago alkatetza eskuratuko duen. Nafarroako hiriburuan UPN geratu da aurrena, baina ez du ziurtatua alkatetza. Bilbon eta Donostian EAJko kidea izango da alkatea. | Gasteiz - Hautetsiak. EH Bilduk 7 aulki (+1 duela lau urtetik), PSE-EEk 6 (berdin), PPk 6 (+1), EAJk 6 (-1) eta Elkarrekin Podemosek 2 (-1). - Akordioa. Emaitza historikoa lortu du EH Bilduk, lehen aldiz irabazi baititu Gasteizko udal hauteskundeak. Alkatearen inbestidura saioan (ekainaren 17an izango dira), bozetako lehen indarra ez den hautagaitzak gehiengo osoa batu behar du (Gasteizen, 14 boto inbestiduran). Bestela, boto gehien duen zerrendarena izaten da alkatetza. Gasteizi dagokionez, EH Bilduren hurrengo indarrak, PSEk, hautagaitza aurkezten badu, PPren eta EAJren babesa jaso beharko du, edo, bietako batenaren ordez, EPrena —ez dirudi hori gertatuko litzatekeenik—.
Bilbo - Hautetsiak. EAJk 12 (-2), EH Bilduk 6 (+2), PSEk 5 (berdin), PPk 4 (+1) eta EP 2 (-1). - Akordioak. EAJk ez du gehiengo osorik lortu (2019an bai). Hala ere, inbestiduran ez luke arazorik izan behar; ez luke PSEren babesa behar, EAJ ez beste denek ez dutelako bat egingo. Baliteke, gainera, PSEren babesa jasotzea eta udal gobernua osatzea berriz ere.
Donostia - Hautetsiak. EAJk 8 (-1 duela lau urtetik), EH Bilduk 8 (+2), PSEk 6 (+1), PPk 3 (berdin), EP 2 (-1). - Akordioa. Baliteke EAJk eta PSEk berriz bat egitea, eta Eneko Goia (EAJ) litzateke berriz alkatea. Bi alderdien baturak gehiengo osoa ematen die: 14 boto.
Iruñea - Hautetsiak. UPNk 8 (2019an Navarra Suma koalizioak 13), EH Bilduk 8 (+1), PSNk 5 (berdin), PPk 2 (2019n NSn), Geroa Baik 2 (berdin), Zurekin Nafarroak 1 (2019an ez zegoen koalizioa, baina horko alderdiek ez zuten hautetsirik lortu). - Akordioa. Joseba Asironek (EH Bildu), Geroa Bairen edota Zurekin Nafarroaren babesa jasotzeaz gain, PSNrena ere beharko du alkatetza eskuratzeko. 2019an ere hala zen, baina PSNk ez zuen Asiron bozkatu. Ekainaren 17ko inbestidura saioetako arretagune nagusia Iruñea izango da. Historikoa litzateke PSNk EH Bilduko hautagai bat babestea. Kontuan hartzekoa da urte bukaeran Espainiako hauteskundeak izango direla, eta gauza jakina da PSOEko erabakiak Madrilen hartzen direla, eta ez, kasu honetan, PSN-n.
Gasteizen, Donostian eta Iruñean boto denak ez dira oraindik kontatu |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228642/trias-gailendu-da-bartzelonan-11-zinegotzirekin.htm | Mundua | Trias gailendu da Bartzelonan, 11 zinegotzirekin | Botoen %86 zenbatuta, 2,5 punturen aldea ateratzen dio Junts per Catalunyako alkategaiak PSCko Jaume Collboniri. Voxek ordezkaritza izango luke lehen aldiz. Santiago de Compostelan, gobernatzeko babesa bildu dezake BNGk. | Trias gailendu da Bartzelonan, 11 zinegotzirekin. Botoen %86 zenbatuta, 2,5 punturen aldea ateratzen dio Junts per Catalunyako alkategaiak PSCko Jaume Collboniri. Voxek ordezkaritza izango luke lehen aldiz. Santiago de Compostelan, gobernatzeko babesa bildu dezake BNGk. | Bartzelonan lehia bizian daude Xavier Trias Junts Per Catalunyako (JxC) hautagaia eta Jaume Collboni PSCkoa. Botoen %98 zenbatuta, JxC litzateke garaile 11 zinegotzirekin —duela lau urte baino sei gehiago—, eta Triasek 2,5 punturen aldea aterako lioke Collboniri. Hala, PSCk hamar zinegotzi izango lituzke Kataluniako hiriburuan.
Pozik agertu da Trias bera lortutako emaitzekin. Alderdiko presidente Laura Borras eta idazkari nagusi Jordi Turull alde banatan dituela irten da jendaurrera Trias, eta taldea zoriondu du lortutako emaitzengatik: «Bartzelonako alkate izateko aurkeztu nintzen, eta Bartzelonako alkatea izango naiz. Guztiekin elkarlanean aritzen ahaleginduko den alkate bat izango duzue, eta Bartzelona hobe bat eraikiko dugu».
Ada Colau jarduneko alkatea, Catalunya En Comu-Podemekoa, hirugarren tokian geratuko litzateke, bederatzi zinegotzirekin. Hala ere, Colauk badu oraindik aukerarik udal gobernuan jarraitzeko, Collboniren hautagaitzari babesa emango balio. Hori, ordea, datozen egunetako negoziazioen ostean jakingo da.
Atzerago geratuko lirateke ERC Esquerra Republicana de Catalunya bost hautetsirekin, PP laurekin, eta Vox birekin —eskuin muturreko alderdia lehen aldiz sartuko litzateke udalean—. Udaletik kanpo geratuko lirateke Ciutadans —hiru zinegotzi zituen orain arte— eta Valents —bi zinegotzi zituen—. Esquerrak galera handia izan du orain dela lau urteko bozekin alderatuta. 2019an, hamar zinegotzi lortu zuen ERCk, eta beste hainbeste En Comu-Podemek.
Bestelakoa izan da argazki orokorra. Katalunia osoko datuak aintzat hartuta, PSVk lortu du boto gehien, baina ERCk lortu du hautetsi gehien. Botoen %99 zenbatuta, 2.868 ordezkari lortu ditu Esquerrak, 2.669 Juntsek, eta 1.453 PSCk.
Eskuin muturraren gorakada
Bartzelonan ez ezik, beste zenbait hiritako udaletan ere lortu du ordezkaritza eskuin muturrak. Hospitalet del Llobregaten, esaterako, botoen %10 eskuratu ditu Voxek eta hiru zinegotzi izango ditu.
Baina Vox ez da ordezkaritza lortu zuen eskuin muturreko alderdi bakarra. Ripollen, garai batean Kataluniako Aliantza Fronte Nazionala zenak, oraingo Aliantza Katalanak, botoen %30 baino gehiago lortu ditu, eta sei zinegotzi izango ditu. Hala ere, oposizioa elkartuz gero —Junts (3), ERC (3), PSC (2), CUP (2) eta Independenteak (1)— alkatetza kendu ahalko liokete.
Galizia
BNG Bloke Nazionalista Galiziarrak Santiago de Compostelako Udala gobernatzeko babesa bildu ahal izango du, nabarmen gora eginda. Bi zinegotzitik seira igaro da, eta Goretti Sanmartin alkate bihurtuko da beste sei ordezkari dituen PSdeG Galiziako Alderdi Sozialistarekin eta Compostela Irekiarekin akordioa lortzen badu, boz gehien duen alderdia, hau da, PP —11 ordezkari— kanporatzeko.
PSdeGk eta BNGk alkatetza adostuetarako itunak lortuz gero, agintea ziurtatua dute Coruñan, Lugon eta Pontevedran ere, nahi eta hiruretan PP izan indar bozkatuena. Ourensen, berriz irabazi du Democracia Ourensak, hamar zinegotzirekin, PSdeGk eta BNGren baturak emango lukeen kopuru berarekin —sei PSdeGk eta lau BNGk—. Beraz, PPko zazpi zinegotziek izango dute giltza. |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228643/eajk-gipuzkoan-ppren-babesa-behar-du-nafarroan-azken-legealdiko-eredua-berriz.htm | Politika | EAJk Gipuzkoan PPren babesa behar du; Nafarroan, azken legealdiko eredua berriz | Araban eta Bizkaian EAJko kidea izango da ahaldun nagusia; PSEren babesa jasoko luke, gainera. Gipuzkoan EH Bildu-EP eta EAJ-PSE 24na daude, eta PPk du giltza. Nafarroan azken gobernuak 21 aulki lortu ditu, eskuinak hogei, eta EH Bildu erabakigarria izango da legealdian. | EAJk Gipuzkoan PPren babesa behar du; Nafarroan, azken legealdiko eredua berriz. Araban eta Bizkaian EAJko kidea izango da ahaldun nagusia; PSEren babesa jasoko luke, gainera. Gipuzkoan EH Bildu-EP eta EAJ-PSE 24na daude, eta PPk du giltza. Nafarroan azken gobernuak 21 aulki lortu ditu, eskuinak hogei, eta EH Bildu erabakigarria izango da legealdian. | Araba - Batzarkideak. EAJk 15 (-2 duela lau urtetik), EH Bilduk 14 (+2), PSE-EEk 9 (-1), PPk 9 (+1), EPk 3 (-1) eta Voxek (+1). - Akordioa. EAJk eta PSEk bat eginda, Ramiro Gonzalez jeltzaleak segituko du ahaldun nagusi karguan.
Bizkaia - Batzarkideak. EAJk 23 (-2), EH Bildu 15 (+5), PSEk 8 (berdin), PPk 3 (+1) eta EPk 2 (-4). - Akordioa. EAJk ez du lortu gehiengo osoa, bost puntu egin du behera, baina ziurtatua du ahaldun nagusi kargua, bakarrik edo, ziurrenik, PSErekin babesarekin. Elixabete Etxanobek hartuko du Unai Rementeriaren kargua.
Gipuzkoa. - Batzarkideak. EH Bilduk 22 (+5), EAJk 17 (-3), PSEk 7 (-2), PPk 3 (+2) eta EPk 2 (-2). - Akordioa. PPk izango du giltza Gipuzkoako ahaldun nagusia hautatzean; izan ere, EH Bilduk eta EPk 24 batzarkide dituzte, eta EAJk eta PSEk ere 24. Ikusgai dago PPk Eider Mendoza jeltzalea babestuko duen, edo zer jarrera hartuko duen EAJk gaurko emaitzekin. Foru gobernua osatu duten bi taldeen artean (EAJ eta PSE) bost batzarkide galdu dituzte. Maddalen Iriartek (EH Bildu) balituzke aukerak ahaldun nagusi izateko.
Nafarroa. - Batzarkideak. UPNk 15 (2019an NS koalizioan zegoen; NSk 20), PSNk 11 (berdin), EH Bilduk 9 (+2), Geroa Baik 7 (-2), PPk 3 (2019an NSn zen), Zurekin Nafarroak 3 (2019an ez zegoen koalizioa; horko alderdiek 2019an, 3), Voxek 2 (+2). - Akordioa. Azken legealdiko akordioek segitzen badute, Maria Txibite (PSN) izango da berriz ere Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren babesarekin: hiruko horrek 21 aulki lortu ditu, eta eskuinak (UPNk, PPk eta Voxek), 20. EH Bilduk berriz ere giltza izango du legealdian zehar.
Batzar Nagusietako inbestidurarako ez da data jakin bat egoten, udaletan ez bezala (alkateen inbestidura saioak ekainaren 17an izango dira). |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228644/espainiako-eskuin-muturrak-hiru-ordezkari-izango-ditu-foru-erakundeetan.htm | Politika | Espainiako eskuin muturrak hiru ordezkari izango ditu foru erakundeetan | Nafarroako Parlamentuan bi ordezkari izango ditu, eta Arabako Batzar Nagusietan, bat. | Espainiako eskuin muturrak hiru ordezkari izango ditu foru erakundeetan. Nafarroako Parlamentuan bi ordezkari izango ditu, eta Arabako Batzar Nagusietan, bat. | Koloretsua izango dira udal eta foru hauteskundeek margotu dituzten erakundeak, baina orban bat ere utziko du gaurko egunak. Vox Espainiako eskuin muturreko alderdiak ordezkaritza izango du, gutxienez, Euskal Herriko beste bi parlamentutan: Nafarroako Parlamentuan eta Arabako Batzar Nagusietan. Lehenengoan bi ordezkari izango ditu Santiago Abascalen alderdian, eta bigarrengoan, bat.
Ikusi gehiago: Nafarroako Parlamenturako bozen emaitzak
Nafarroako Parlamenturako bozetan 13.754 boto eskuratu ditu Voxek botoen %98 zenbatuta, eta zenbatutako guztien %4tik gorako portzentaje batekin sartuko da legebiltzarrean. Zorionez, bi ordezkari horien botoak ez dira erabakigarriak izango hainbat gaitan, UPNren eta PPren botoei gehituta ere horien guztien batura ez delako izango joan den legegintzaldian gobernua modu batean edo beste batean babestu dutenak baino gehiago .
Ikusi gehiago: Arabako Batzar Nagusietarako bozen emaitzak |
2023-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/228645/etxanobe-iriarte-ibarrola-vitero.htm | Politika | Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero... | Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak emakumezkoak izango dira, baita Gasteizko alkatea ere. | Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero.... Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak emakumezkoak izango dira, baita Gasteizko alkatea ere. | Nafarroako Legebiltzarrerako hauteskundeetan ez da berria emakume bat buru duen zerrenda gailentzea, eta oraingoan ere gerta liteke Maria Txibite izatea presidentea, nahiz eta ez dituen haren zerrendak irabazi bozak. Hala ere, beste hainbat erakundetan ez da aurretik gertatu emakumeak agintean izatea: Bizkaiko ahaldun nagusi berria eta Gipuzkoakoa emakumezkoak izango dira, eta baita Gasteizko alkatea ere.
Elixabete Etxanobe EAJren hautagaia erraz gailendu da Bizkaian, eta itxura guztien arabera bera izango da ahaldun nagusi. Gipuzkoan berriz EH Bilduren hautagaitzak jaso du babesik handiena, eta Maddalen Iriarte da haren diputatugai nagusia. EAJk eta PSE-EEk bat egiten badute, eta Iriartek Elkarrekin Podemosen babesa lortzen badu, PPk izango du giltza. Ikusi beharko da negoziazioek zer ematen duten, baina, balantza EAJren aldera joango balitz ere, emakumezko bat izango litzateke ahaldungai nagusia, Eider Mendoza baita jeltzaleen hautagaia.
Gasteizen ere jakina zen emakumezko bat izango zela alkatea, aurkeztutako lau alkategaiak emakumezkoak ziren eta. Inkestek berdinketa iragartzen zuten, baina EH Bilduko Rocio Vitero nagusitu da, zazpi hautetsi eskuratuta, eta seina eskuratu dituzte: boto kopurua kontuan hartuta, hurrenez hurren, PSE-EEko Maider Etxebarriak, PPko Ainhoa Domaikak eta EAJko Beatriz Artolazabalek.
Ikusi gehiago: Emaitza guztiak ikusi
Iruñean ere emakumezko bat buru: UPNko Cristina Ibarrolaren zerrendak lortu du babesik handiena. Hala ere, matematikek posible egiten dute hura ez izatea alkate. Hala balitz, Joseba Asironek lortuko luke agintea.
Erakunde horietako aginte makilak emakumeen esku gelditzeak zerikusi zuzena du hautagaitzek zerrendaburu emakumeak jartzea erabakitzearekin. Izan ere, alderdiak behartuta daude zerrenda parekideak osatzera, baina zerrendaburu emakumezkoa edo gizonezkoa jartzea hautagai zerrenda bakoitzaren esku dago. Eta, oraindik ere, balantza gizonezkoen aldera doa: hauteskunde hauetan, hiru zerrendaburutik bi ziren gizonezkoak, eta bat emakumezkoa.
Joera nahikoa antzekoa da herrialde eta alderdi politiko guztietan: Araban eta Nafarroan —Nafarroaren kasuan, soilik alderdiei erreparatuta—, %37 dira alkategai andreak; portzentajea apalagoa da Bizkaian (%35), eta are txikiagoa Gipuzkoan (%33). Alderdien artean, berriz, PSE-EE eta PSN ziren zerrendaburuak orekatuen zituztenak: %42 dira emakumeak. Hortik behera zeuden EH Bildu (%39), EAJ (%37,5), Geroa Bai (%36), PP (%34) eta UPN (%31).
Nolanahi ere, emakumezkoek aginte makila lortzeak hori besterik ez du esan nahi, horrek ez baitu automatikoki esan nahi politika feministak eramango dituztenik aurrera. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228655/lehia-estua-eusko-legebiltzarrean-emaitzak-estrapolatuz-gero.htm | Politika | Lehia estua Eusko Legebiltzarrean, emaitzak estrapolatuz gero | Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak Eusko Legebiltzarra osatzeko baliatuz gero, EAJk 26 legebiltzarkide izango lituzke, eta EH Bilduk, 24. | Lehia estua Eusko Legebiltzarrean, emaitzak estrapolatuz gero. Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak Eusko Legebiltzarra osatzeko baliatuz gero, EAJk 26 legebiltzarkide izango lituzke, eta EH Bilduk, 24. | Udal eta foru hauteskundeak igarota, laster Espainiako Gorteetarako bozak izango dituzte Hego Euskal Herriko biztanleek: uztailaren 23rako iragarri ditu Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak. Eusko Legebiltzarreko legealdia ere datorren urtean da amaitzekoa, eta, beraz, atzokoak hauteskunde ziklo berri bat zabaldu du Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan.
Ezin da estrapolazio zuzen-zuzenik egin, boto duala dela eta —herritarrek alderdi bati edo besteari ematea botoa aukeratu beharreko instituzioaren arabera—, baina udal eta foru hauteskundeetako emaitzek pista bat ematen dute Eusko Legebiltzarreko hauteskundeei begira izan litezkeen joerez. Datu horiek eskuan, horrela geratuko litzateke Eusko Legebiltzarra, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan D'Hondt sistema aplikatuta:
EAJ: 26 (-5)
EH Bildu: 24 (+3)
PSE-EE: 13 (+3)
PP: 7 (+1)
EP: 5 (-1)
Beraz, EAJren eta EH Bilduren arteko lehia estua litzateke Eusko Legebiltzarrean, apenas bi legebiltzarkideren aldea izango luketen, baina EAJk eta PSE-EEk sendo eutsiko liokete gaur egun duten aliantzari, 39 ordezkarirekin gehiengo absolutua lortuta. Haatik, ezkerreko alderdiek akordioa eginda ere gobernatzeko aukera izango litzateke: EH Bildu eta PSE-EE batuta, gehiengo absolutuaren atarian geratuko lirateke (37), eta langa hori gaindituko lukete Elkarrekin Podemos-IUrekin (42). |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228656/elkarretaratzeak-gaur-gasteizko-hilketa-salatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzeak gaur, Gasteizko hilketa salatzeko | 12:00etan, Gasteizko Udalak deitutako protesta egingo da, eta, arratsaldean, mugimendu feministak antolatutako elkarretaratzea | Elkarretaratzeak gaur, Gasteizko hilketa salatzeko. 12:00etan, Gasteizko Udalak deitutako protesta egingo da, eta, arratsaldean, mugimendu feministak antolatutako elkarretaratzea | 32 urteko andrazko bat, Gasteizen sortua. Euskal Herrian aurten jazo den bigarren hilketa matxistaren biktima da. Atzo aurkitu zuten, Gasteizko apartamentu hotel batean. Ondoan bere umetxoa zuen, hiru bat urtekoa. Hura bizirik aurkitu zuten amaren ondoan, eta, erietxean egin zizkioten azterketen arabera, bortxa zantzurik ez zioten ikusi. Atzo iluntzean atxilotu zuten andrearen bikotekide ohia, 34 urteko gizon bat, andrearen hilketa egotzita. Gasteizko alkate Gorka Urtaranek atzo arratsaldean bertan eledunen batzordea bilera batera deitu zuten gaurko, hilketaren gaineko gaitzespena adierazteko. Ondoren, elkarretaratze bat egingo dute, 12:00etan. Emakundeko zuzendari Miren Elgarrestak, besteak beste, jakinarazi du bera ere bertan izango dela. Adierazpenak egiteko asmoa du.
Oharra ere atera du Emakundek. Hilketaren inguruko «gaitzespena» erakustera deitu ditu herritarrak. Halakoetan aktibatzen den protokoloa martxan dela esan du, eta atzotik koordinazio «estuan» dela inplikatutako gainerako erakundeekin. Jakinarazi du, era berean, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburu Nerea Melgosak parte hartuko duela gaur arratsalderako mugimendu feministak deitua duen mobilizazioan.
Hain zuzen ere, ilunabarrerako du egina mugimendu feministak protestarako deia. 19:00etan elkarretaratzea egingo dute, Andre Maria Zuriaren plazan. Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak ohar bat atera du hilketa gaitzesteko. Biktimaren babesgabetasuna salatu du. «Orain dela gutxi arte, Valentzian bizi zen; muturreko arriskuko biktima gisara katalogatuta zegoen, eta haren hiltzaileak urruntze agindua zuen ezarria. Halere, antza denez, Euskal Herrira bueltatu zenean, joan den astean, Ertzaintzak oinarrizko kategoriara jaitsi zion arrisku kategoria», adierazi du. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak oraindik ez du baieztatu biktima egoera horretan zegoenik, baina hainbat hedabidek kontatu dute hori.
Mugimendu feministaren ustez, biktima egoera horretan egoteak erakusten du indarkeria matxista amaitzeko «estrategia integral oso baten» falta dagoela. Azalpenak eskatu ditu. Eta ohartarazi du oso zaila izango dela antzekoak eragoztea sakoneko aldaketak egin ezean. «Bizitza bizigarrien aldeko apustu erradikal bat egiten dugu, indarkeriarik, arrazakeriarik eta gorrotorik gabea». Mundu Martxak deituta, bihar iluntzean egingo dituzte gaitzespen elkarretaratzeak Bilbon, Donostian eta Iruñean.
Arbuio mezuak
EAEko Arartekoak ere ohar bat atera du hilketa gaitzesteko. «Euskal gizartean atsekabe sakona sortu du asteburu honetan Gasteizen haurdun zegoen emakume baten kontra egin den krimen ikaragarriak. Ustez, bere bikote ohiak erail du, hiru urteko bere alabaren aurrean», adierazi du. «Irmo» gaitzetsi du hilketa eta erakundeei «babesa» eskatu die, bereziki hildakoa andrearen umetxoari laguntze egokia emate aldera.
Hauteskunde gaua zen atzo, eta Gasteizko alkategai guztiek gaitzetsi zuten hilketa, besteak beste. Ramiro Gonzalez Arabako diputatu nagusiak eta Denis Itxaso Espaniako Gobernuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak ere arbuioa erakutsi zuten jazotakoarengatik.
Aurreko hilketa matxista hilaren 16an gertatu zen, Orion (Gipuzkoa). Gizon batek bikotekide ohia hil zuen, eskopeta batekin tiro eginda, eta bere buruaz beste egin zuen. Kalean gertatu zen hilketa, arratsalde betean, jende asko ibiltzen den inguru batean, eta asaldura handia eragin zuen. Gaitzespen keinu ugari eragin zituen gertaera horrek ere. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228657/eajk-laquoegonkortasunaraquo-lortu-nahi-du-itunak-egiteko-orduan.htm | Politika | EAJk «egonkortasuna» lortu nahi du itunak egiteko orduan | EH Bilduk uste du «maniobratzeko tartea» duela hitzarmenak lortzeko | EAJk «egonkortasuna» lortu nahi du itunak egiteko orduan. EH Bilduk uste du «maniobratzeko tartea» duela hitzarmenak lortzeko | Alderdi politikoek gaur aztertuko dituzte xeheago hauteskundeetako emaitzak, baina eledunak hasi dira lehenengo balorazioak egiten, eta guztien adierazpenetan ageri da bozen osteko itunen afera. EAJren BBBko lehendakari Itxaso Atutxak elkarrizketak eman ditu zenbait irratitan, eta guztietan mezu bera eman du: erakundeetan «egonkortasunik zabalena» lortzea izango da EAJren irizpidea itun horiek hitzartzerakoan.
Gaur egun, EAJk PSE-EE du bazkide nagusi Eusko Jaurlaritzan, eta itun hori indarrean egon da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gainerako erakundeetan ere. Zenbait udalerritan, itun hori ez litzateke nahikoa izango gehiengoa eskuratzeko, eta bi alderdiek PPren laguntza beharko lukete EH Bilduk baino babes handiagoa lortzeko. Atutxak ez dio aukera horri aterik itxi, eta esan du litekeena dela zenbait herritan beharrezkoa izatea «hirugarren alderdi baten edo tokian tokiko plataformen» parte hartzea.
EBBko lehendakari Andoni Ortuzarrek bezperan esandakoaren ildotik, Atutxak ere «gazi-gozotzat» jo ditu EAJren emaitzak. Haren ustez, ez da zuzena «ziklo politiko berriaz» berba egitea, «horretarako EAJren erabateko porrota gertatu behar zelako, eta ez da horrelakorik izan». Hala ere, aitortu du emaitzak ez direla onak izan.
Emaitza horien zergatiez galdetuta, Atutxak esan du abstentzioak beste alderdi batzuei baino kalte handiagoa egin diola EAJri, eta horren arrazoiak aztertu beharko direla. Kudeaketak sorturiko higadura ere aipatu du: «EH Bilduk ere, agintean egon den zenbait lekutan, higadura hori nozitu du». Beste zenbait erakundetan egindako kudeaketak ere ondorioak izan dituelakoan dago: «Askotan esan dugu EAJk baduela marka bat, eta marka horrek lagundu egin digula hauteskunde batzuetan emaitza onak izaten. Beraz, emaitzak txarrak direnean ez du zentzurik hori ukatzeak».
«Egiazko alternatiba»
EH Bilduko Unai Urruzuno Radio Euskadin mintzatu da, eta han esan du koalizioak «goranzko joerari» eutsi diola: «Ikusi da EAJren egiazko alternatiba garela. Fronte zabala gara, gizartearen gero eta sektore gehiago erakartzen dituena, eta badugu euskal gizartearen erronka, kezka eta balioekin sintonizatzeko gaitasuna».
Itunei dagokienez, EH Bilduren orain arteko tesiaren alde egin du, eta «askotariko itunak» egitearen alde azaldu da. Esan duenez, koalizioak badu «maniobratzeko tartea ezkerretara zein politika subiranistetara» jotzeko.
PSE-EEko Ekain Rico ere elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta pozik agertu da lortutako emaitzekin: «Ematen zuen bozetan EAJren eta EH Bilduren arteko lehia baino ez zegoela, eta argi gelditu da PSE-EEk baduela jarrera propioa, eta hori sendotu egin dela».
Itunei dagokienez, alderdiaren «autonomia» defendatu du, eta esan du itun politika ez duela Espainiako zuzendaritzak ezarriko. Garbi utzi nahi izan du haien asmoa ez dela itunak «inoren kontra» egitea.
PPko Carlos Iturgaiz ere pozik agertu da lortutako emaitzekin: «Tunel ilun bat zeharkatu ostean, argia ikusten hasiak gara. Batzuek iragartzen zuten desagertzeko zorian egongo ginela, baina orain alderdia inoiz baino batuago dago». Nabarmendu du Gipuzkoako Batzar Nagusietan, Gasteizen, Durangon eta beste zenbait tokitan «giltza» izango dutela eskura erakundeen gobernagarritasuna bermatzeko.
Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik aitortu du haien koalizioaren emaitzak ez direla izan «nahi bezalakoak», eta zenbait arrazoi eman ditu hori azaltzeko. Esan duenez, mobilizazio faltak kalte egin die, eta horren inguruan alderdi guztiek gogoeta egin behar dutela uste du. «Polarizazioak» ere kalte egin dielakoan dago: «Hauteskundeak aurkeztu dira bi blokeen arteko lehia balitz bezala, eta ez da tarterik egon politika zehatzez hitz egiteko». Ezkerrak eman duen «batasun faltaren irudiak» ere kalte egin diela pentsatzen du. Gainera, Gorrotxategik uste du eskuina eta eskuin muturra goraka datozela, eta fenomeno hori oso nabaria dela Espainian.
Itunen inguruan, berriz, Gorrotxategik ez du ezer aurreratu nahi izan: «Oraingoz ez gaude irizpide orokor bat emateko moduan». |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228658/hauteskundeen-biharamuna-irauli-du-sanchezek-bozak-aurreratuta.htm | Politika | Hauteskundeen biharamuna irauli du Sanchezek, bozak aurreratuta | Udal eta foru hauteskundeetako EH Bilduren gorakada izan da hizpide nagusia lehen orduan bozen biharamunean. Zenbait erakundetan akordioek erabakiko dute, ordea, nork duen agintea. Ekainaren 17an osatuko dira udalak. | Hauteskundeen biharamuna irauli du Sanchezek, bozak aurreratuta. Udal eta foru hauteskundeetako EH Bilduren gorakada izan da hizpide nagusia lehen orduan bozen biharamunean. Zenbait erakundetan akordioek erabakiko dute, ordea, nork duen agintea. Ekainaren 17an osatuko dira udalak. | * EAJk «egonkortasuna» lortu nahi du itunak egiteko orduan
* EAJk behera egin du nabarmen, eta EH Bilduk hazkunde handia izan du
* Nafarroa, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa.
* Akordio posibleak hiriburuetan, herrialdeka eta puntu beroak
* Lehia estua Eusko Legebiltzarrean, emaitzak estrapolatuz gero
* Emakumezkoak: Etxanobe, Iriarte, Ibarrola, Vitero... |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228659/sanchezek-uztailaren-23ra-aurreratu-ditu-gorteetarako-bozak.htm | Mundua | Sanchezek uztailaren 23ra aurreratu ditu Gorteetarako bozak | Sanchezek bere gain hartu du sozialisten emaitza txarren erantzukizuna, eta herritarren esku utzi du «herrialdearen norabidea» erabakitzeko ardura. «Sanchismoa indargabetzeko unea» dela aldarrikatu du Feijook. | Sanchezek uztailaren 23ra aurreratu ditu Gorteetarako bozak. Sanchezek bere gain hartu du sozialisten emaitza txarren erantzukizuna, eta herritarren esku utzi du «herrialdearen norabidea» erabakitzeko ardura. «Sanchismoa indargabetzeko unea» dela aldarrikatu du Feijook. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek aurreratu egin ditu udazkenean egitekoak zituzten Gorteetarako hauteskundeak. Uztailaren 23an egingo dira; hala jakinarazi du buruzagi sozialistak atzoko hauteskundeen emaitzak baloratzeko egindako agerraldian. Deialdia bihar egingo du ofizialki, Ministroen Kontseiluaren ezohiko bileraren ostean.
Sanchezek bere gain hartu ditu sozialistek lortutako emaitza txarrak, eta Moncloako atarian egindako agerraldian jakinarazi du Espainiako estatuburuarekin bildu dela jakinarazteko arratsaldean bilduko dela Ministroen Kontseilua, eta bertan gorteak desegingo dituztela. Erabakia bihar bertan argitaratuko dute Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean.
Espainiako hiri eta erkidego nagusiak galdu zituen atzo PSOEk, Alderdi Popularraren mesedetan. PPk PSOEri hainbat autonomia erkidegotako gobernua kentzeko modua izango du, baina gehienetan Voxen babesa beharko du. Alderdi Sozialistaren eskuetatik jaso ahalko dituen lurralderik preziatuenak Valentzia eta Aragoi dira. PPk emaitza onak izan ditu Espainiako hiriburuan ere. Boterea sendotu du Madrilgo Erkidegoan eta Udalean, gehiengo osoa eskuratuta. Isabel Diaz Ayuso jarduneko presidenteak eta Jose Luis Martinez Almeida alkateak 2019ko emaitzak hobetu dituzte, eta Voxen botoen bila ibiltzeko beharrik gabe gobernatuko dute.
Kolpea handia izan da buruzagi sozialistarentzat. Hala aitortu du Sanchezek berak: «Atzoko bozak udaletarako eta erkidegoetarako ziren arren, emaitzek urrunago doan mezu bat utzi dute agerian. Horregatik gobernuko presidente eta PSOEko idazkari nagusi gisara, nire gain hartzen dut hartzen ditut emaitzok. Orain Espainiako herritarrek argitu beharko dute zer politika mota egitea nahi duten, eta zein indarrek bultzatu behar dituen politika horiek. Hoberena da herritarrek hitza hartzea herrialde honen norabidea erabakitzeko».
Alkate eta erkidegoetako presidenteen kudeaketa goraipatu du Sanchezek, eta nabarmendu du haietako askok gora egin dutela botoetan, nahiz eta garaipena PPrentzat izan. Horrez gain, ohartarazi du gune askotan PPk eta Voxek elkarlanean hartuko dituztela udal gobernuak eta erkidegoetakoak.
Udal eta erkidegoetako bozetako garaile irten da PP Espainian, eta indartuta egin du agerraldia alderdiko presidente Alberto Nuñez Feijook. Hark ohartarazi du «Espainiak» atzo lehen urratsa egin zuela «ziklo politiko berri baterantz», baina «sanchismoa» ez dagoela oraindik erabat indargabetuta: «Sanchismoa indargabetzeko unea da. Espainiarrek nahikoa da esan dute, horregatik hasi dugun ziklo politiko hau amaitu behar dugu uztailaren 23an».
Uztaileko hauteskundeei begira «gehiengo argi bat» nahi du Feijook. «Gehiengo argi bat eskatzen dut, atzera bota ezinezkoa, eta bide berri bat abiatzeko aukera sendoa eskainiko duena. Ahazteko modukoak izan diren bost urteok atzean utzi beharko genituzke, eta gizarteak berezkoak dituen balioak berreskuratu», esan du PPko presidenteak. Bide batez, egotzi dio Sanchezi udal hauteskundeetako porrota «ezkutatu» nahi izatea, eta alternatibei atea itxi nahi izatea. Alderdiaren alde bozkatu dutenei eskerrak emanez eta bere burua presidentegai gisa aurkeztuz amaitu du agerraldia Feijook.
Erreakzioak
Berehala heldu dira alderdien erreakzioak. Sumar alderdiko buru Yolanda Diazek berretsi du «irabaztera» irtengo direla eta aurre egingo diotela «Feijooren Espainia beltzari».
Sozialistek ez ezik, Podemosek ere galera handiak izan ditu hauteskunde hauetan, baina baikor agertu da Ione Belarra idazkari nagusia: «Bloke aurrerakoia galtzen doa partidako lehen zatian, baina gu bigarrenean irabaztera irtengo gara. Hobekien egiten dakiguna egingo dugu: partida iraultzea». Belarrak ez du baztertu Diazen alderdiarekin koalizioan aurkezteko aukera —hamar eguneko tartea dute alderdiek bozetarako koalizioa erregistratzeko—.
Sozialisten asmoa zen 2019ko emaitzei eustea udal hauteskunde hauetan. Ordu hartan emaitzak txarrak izan zituen PPk udal eta erkidegoetan, baina oraingoan irauli egin da egoera, eta hiri garrantzitsu asko galdu dituzte sozialistek, tartean, Sevilla. Lehenengo hauteskunde norgehiagoka izan zen atzokoa Pedro Sanchez Espainiako presidentearen eta Nuñez Feijooren artean, eta azken hori izan da garaile argia.
Lanerako prest agertu da Compromisen Valentziako Generalitaterako hautagai Joan Baldovi ere. Valentzian ere PP izan da garaile, eta Voxen laguntzarekin gehiengo osoa izango luke, Podemos kanpoan utzi ostean. Eskuin muturrak gora egin du udal eta erkidego askotan. Hala, «olatu erreakzionarioa» geldiaraztera deitu ditu herritarrak Izquierda Unidako koordinatzaile Alberto Garzonek: «IUn defendatu egingo ditugu urte hauetan guztietan lortutako aurrerapenak».
Voxeko buru Santiago Abascalek mezu argia helarazi dio PPri: «Badago alderdi bat [PP] erkidego eta udal askotan irabazi duena, baina gehiengorik ez duena; alderdi horrek erabaki beharko du gurekin alternatiba bat eraiki nahi duen edo beste bide batetatik joango den. Gure eskua luzaturik dago». Abascalek, bestalde, ontzat eman du Sanchezek Gorteetarako hauteskundeak aurreratu izana, eta nabarmendu du hori dela gobernuburuak lau urteotan hartutako «erabaki zuzen bakarra».
EH Bildu, «prest»
Sanchezek Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara deitu izanari buruz, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaileak esan du koalizioa «prest» dagoela, «EH Bilduren boto antifaxista erabakigarria izango da hauteskunde horietan ere».
Aitor Esteban EAJren Kongresuko eledunak presazko agerraldia egin du Sabin Etxean hauteskunde aurrerapenaz aritzeko. Bere ustez, deialdi hori ez da onuragarria jendearentzat eta erakundeentzat: «Alderdi barruko kalkuluen arabera ulertu beharko dugu». Iradoki du atzoko hauteskunde emaitzek zenbait mugimendu eragin dituztela alderdi sozialistan, eta horri erantzuteko deitu duela bozetara. Horrenbestez, deialdia eginda dago. Estebanen esanetan, «euskal interesen defentsa irmoa egitea oso garrantzitsua da, inoiz baino beharrezkoagoa da, eta gaurtik hasten gara martxan».
Kexa izan du egutegiarekin. «Hain presazko deialdiak behartzen gaituzte hurrengo hamabost egunetan hautagaitzak zehaztera, baina gu eta alderdi guztiak». |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228660/oier-sanjurjok-iragarri-du-erretiratu-egingo-dela.htm | Kirola | Oier Sanjurjok iragarri du erretiratu egingo dela | Lizarrako jokalariak 37 urterekin utziko du futbola. Osasunako kapitain izandakoak AEK Larnacan jokatu du azken denboraldian. | Oier Sanjurjok iragarri du erretiratu egingo dela. Lizarrako jokalariak 37 urterekin utziko du futbola. Osasunako kapitain izandakoak AEK Larnacan jokatu du azken denboraldian. | Osasuna utzi eta urtebetera, futbola utziko duela iragarri du Oier Sanjurjok (Lizarra, Nafarroa, 1986). Zale gorritxoek gogoan dute azken kapitain handiari Sadarreko zelaian egin zioten agur hunkigarria. 2008an egin zuen Osasunako lehen taldearekin debuta, Lehenengo Mailan. Geroztik 356 neurketa jokatu zituen Osasunako elastikoarekin, eta iazko ekainean fitxatu zuen AEK Larnacak. Zipreko taldeak atzo amaitu zuen liga, hirugarren postuan. Horrela, taldea Konferentzia Ligarako sailkatu ostean esango du agur Oierrek.
Nafarraren ordezkaritza agentziak sare sozialetan zabaldutako bideo batean iragarri du albistea. Bertan, zenbait egunkaritan egindako elkarrizketak, albisteak eta erreportajeak agertzen dira, eta Oierrek berak jarri dizkio hitzak bideoari. «Azken txistu hotsak eman dio amaiera partidari, baita nire kirol ibilbide profesionalari ere. Emozio eta sentimendu desberdinak kudeatzea tokatzen zait: Harrotasuna, nostalgia, ilusioa eta beste zenbait», nabarmendu du Osasunako kapitain ohiak lehen segundoetan. Bestalde, eskerrak ematen dizkie bere ibilbideko hiru taldeei: Osasunari, AEK Larnacari, eta Celtari. Gorritxoei bereziki, «nire ibilbide profesionala eta hazkunde pertsonala garatzeko aukera emateagatik». |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228661/gasteiz-nork-eskuratuko-du-aginte-makila.htm | Politika | Gasteiz: nork eskuratuko du aginte makila? | EH Bilduk boto gehien bereganatu baditu ere, ezin izango du bakarrik gobernatu. PSE-EE eta EAJren koalizio posible batek ere ez luke gehiengo osoa lortuko, eta PPren babesa beharko lukete. | Gasteiz: nork eskuratuko du aginte makila?. EH Bilduk boto gehien bereganatu baditu ere, ezin izango du bakarrik gobernatu. PSE-EE eta EAJren koalizio posible batek ere ez luke gehiengo osoa lortuko, eta PPren babesa beharko lukete. | Ekainaren 17an izango da udalen osaketa, eta, atzoko hauteskundeetako emaitzak ikusi ondoren, udaletan gobernatzeko akordio posibleetan jarri dute arreta orain alderdiek. Gasteizen EH Biduk boto gehien eskuratu ditu—bozen %22,8 eta zazpi eserleku—, baina EAJren, PSE-EEren eta PPren arteko koalizio posible batek hemezortzi zinegotzi bilduko lituzke—seina eserlekurekin—, eta, beraz, koalizio abertzaleak ez du erraza alkatea eskuratzea. PP geratu da hirugarren Arabako hiriburuan, eta adierazi du prest dagoela bere bozak emateko EH Bilduk goberna ez dezan. Arabako Foru Aldundian EAJk eskuratu du berriro agintea, baina EH Bilduk nabarmen hobetu ditu emaitzak han ere (3.000 boz gehiago eta 14 eserleku lortuta, 2019an baino bi gehiago).
27 eserleku daude Gasteizen, eta PSE-EEko hautagaiak, alkatetza lortzeko, EAJrekin ez ezik PPrekin ere egin beharko luke akordioa. Arabako PPko presidente Iñaki Oiarzabalek gaur berretsi du prest dagoela bi alderdien koalizioari bere botoak emateko, EH Bilduk alkatetza eskuratu ez dezan. Hala ere, ikusteko dago EAJ eta PSE-EEk hitzarmen hori onartuko duten. EH Bilduko ordezkari Arnaldo Otegik adierazi du ez duela ikusten Vitero alkate izatea ez den beste aukerarik, eta Hego Euskal Herrian, oro har, «sektore zabalekin» akordioak egiteko prest azaldu da.
Carlos Iturgaiz PPko EAEko presidenteak ontzat jo ditu oro har EAEn izandako emaitzak, eta bereziki azpimarratu du Gasteizko kasua. Esan duenez, «argia» ikusi du bere alderdiak «tunel ilun batetik igaro ondoren», eta orain «giltzarria» izango dira Gasteizen. PSE-EEko Etxebarriak ere pozik hartu ditu emaitzak: «Argi geratu da Gasteizen ezkerreko erabateko erreferentzia garela».
EAJ izan da Gasteizen galtzaile nagusia: alkatetza izatetik laugarren postura igaro da, 6.787 boz galduta. Beatriz Artolazabal alderdiaren Gasteizko hautagaiak adierazi du «lanean» jarraituko dutela «galdutakoa berreskuratzeko». Eskerrak eman dizkie EAJri botoa eman zieten herritarrei, eta emaitzak «ondo» aztertu behar dituztela esan du: «Pentsatu beharko dugu Gasteizko herritarrek zer esan nahi diguten emaitza hauekin». Izan ere, orain arteko alkate Gorka Urtaranek proposatutako neurri ugariri buelta eman nahi izan die Artolazabalek—mugikortasun arloan bereziki—, eta polemika sortu zuen Gardelegiko zabortegian amiantoa sartzea onartuko zuela iragarri zuenean ere.
Aldaketa nabarmenak Araban
EH Bilduk, hiriburuan ez ezik, gora egin du Arabako beste zenbait herri esanguratsutan ere. Besteak beste, garaile izan da Agurainen. Duela lau urte EAJk hamazazpi botorengatik lortu zuen gehiengo osoa herri horretan; atzo EH Bilduk hamahiru zinegotzietatik zazpi lortu zituen (EAJk, sei).
Laudion, Omnia ekinbidearen hiru zinegotziek erabakiko dute alkatetza, EAJk irabazi badu ere, PSE-EErekin batuta ez baitu gehiengo osorik, eta bai, ordea, EH Bilduren (sei zinegotzi) eta Omniaren (hiru zinegotzi) baturak. Oionen ere EH Bildu izan da garaile, bost zinegotzi lortuta, 2019an baino hiru gehiago. Hiru ditu EAJk, bi PPk eta bat PSE-EEk.
EAJk eutsi egin dio Amurrioko nagusitasunari eta zortzi zinegotziei; baita EH Bilduk bere zazpi zinegotziei ere. PSE-EEren bi zinegotziek dute alkatetzaren giltza. Guardian PPk irabazi du (lau zinegotzi), baina EAJk (hiru zinegotzi) eta EH Bilduk (bi zinegotzi) alkatetza hartzea eragotz diezaiokete.
EAJ: Batzar Nagusietan ere behera
Arabako Batzar Nagusietan nagusi izan da EAJ, baina hamabost aulki lortuta; aurreko agintaldian baino bi aulki gutxiago. PSE-EEk ere, aurreko agintaldiko EAJren gobernukideak, aurreko agintaldian zituen hamar ordezkarietatik bat galdu du. Egoera horrek eskura uzten die biei gobernu moldea errepikatzea, eta EAJko Ramiro Gonzalezek, beraz, aukera handiak ditu aginte makilari eusteko. Hala ere, Gonzalezek onartu du babesa «galdu» duela, eta «autokritika» egin beharrean dagoela esan du. «Gizarteari gehiago entzun» eta «elkarrizketa gehiago» sustatu behar dituela esan du EAJren ordezkariak. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228662/nafarroako-presidentea-aukeratzeko-negoziazioak-espainiako-bozen-kanpaina-betean.htm | Politika | Nafarroako presidentea aukeratzeko negoziazioak, Espainiako bozen kanpaina betean | Maria Txibite (2019), Uxue Barkos (2015) eta Miguel Sanz (2007) sanferminen ondoren izendatu zituzten Nafarroako presidente. Yolanda Barcina (2011), uztailaren 1ean. Kanpaina txupinazoaren egunean hasiko da. | Nafarroako presidentea aukeratzeko negoziazioak, Espainiako bozen kanpaina betean. Maria Txibite (2019), Uxue Barkos (2015) eta Miguel Sanz (2007) sanferminen ondoren izendatu zituzten Nafarroako presidente. Yolanda Barcina (2011), uztailaren 1ean. Kanpaina txupinazoaren egunean hasiko da. | Pedro Sanchezek irauli egin du udal eta foru hauteskundeen biharamuna Espainiako Gorteetarako hauteskundeak uztailaren 23ra aurreratuta. Uztailaren 23an egingo dira Espainiako presidentea izendatzeko balioko duten bozak, eta Euskal Herrian Nafarroako presidentea izendatzeko negoziazioen erdian izan litezke. Alderdiek akordio bat adosteko duten gaitasunaren arabera gertatuko da hori. Hurrengo legegintzaldian, UPNk hamabost parlamentari izango ditu, PSNk 11, EH Bilduk bederatzi, Geroa Baik zazpi, PPk eta Zurekin Nafarroak hiruna, eta Voxek bi.
Ikusi gehiago: Nafarroako foru hauteskundeetako emaitza
Udal hauteskundeek egun jakin bat izaten dute alkateek aginte makila hartzeko. Aurten ekainaren 17an izango da. Bost aste geratuko da egun horretan oraindik Espainiako hauteskundeetarako, eta, kanpainaurrea gaur hasi dela esan baliteke ere, ez dirudi hasiera batean zuzenean eragingo dienik. Beste gauza bat da, ordea, Nafarroako presidentearen izendapena. Nafarroako Parlamentuan, behin kargua hartuta, parlamentariek ez dute egun jakin bat hautagaiak bozkatzeko. Parlamentuko Mahaia osatzen denean, Mahaiko presidentea alderdi politikoetako ordezkariekin biltzen da, eta bilera sail horren ostean proposatzen du hautagai bat bozketarako. Egutegia, beraz, akordio posibleek baldintzatzen dute.
Txibite eta Barkos, sanferminen ondoren
Azken urteetan bezala, aurten ere ez dago hautagai bakar bat bere horretan babes nahikoa duenik presidente izateko. Ondorioz, negoziazioek baldintzatuko dute Nafarroako presidentearen izendapena. Aurreko agintaldietako egutegiak ikusita garbi dago Sanchezek gaur egin duen iragarpenak bete-betean harrapatuko dituela negoziazio horiek. Azken urteetan uztailaren 1ean izendatu dute presidentea Nafarroan goizenera, eta beste kasu batzuetan, abuztuan.
Uxue Barkos Geroa Baiko hautagaia, Nafarroako presidente izendatu berritan, 2015eko uztailaren 22an. Iñigo Uriz, Foku
Maria Txibite jarduneko presidentea PSN bere alderdiaren eta Geroa Bairen, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoekin izendatu zuten presidente; EH Bildu abstenitu egin zen. 2019ko abuztuaren 6an izan zen, oporraldi bete-betean. Uxue Barkosen izendapena ere sanferminen ondoren izan zen. UPN agintetik kentzeko hauteskundeak izan ziren horiek, eta Nafarroan aldaketa ahalbidetu zuten alderdiek akordio zabal bat adostu zuten herrialdeko erakunde guztietarako. Barkosek Geroa Bai bere alderdiaren eta EH Bilduren, Ahal Dugu-ren eta Ezkerraren botoak jaso zituen; PSN abstenitu egin zen. Uztailaren 22an izendatu zuten presidente Barkos.
'Abuztukada', 2007an
Bestelakoa izan zen Yolanda Barcinaren kasua. 2011ko uztailaren 1ean izendatu baitzuten presidente, UPNk eta PSNk adostutako gobernu akordio bati esker. Ezohiko kasua da Barcinarena, goiz hautatu zutelako beste presidente batzuekin alderatuta, sanferminen aurretik. Esan behar da, baina, nolabait UPNren eta PSNren arteko akordioa egina zegoela 2011n, lau urte lehenagoko abuztukadaz geroztik.
Miguel Sanz presidente izendatu berritan, Carlos Txibite PSNko idazkari nagusiari eskerrak ematen, 2007ko abuztuaren 11n. Villar Lopez, EFE
Abuztukada 2007an PSOEk Madrildik inposatu zuen erabakia izan zen. Urte horretan PSN prest zegoen NaBairekin (Aralar, EA, EAJ, Batzarre eta independenteak) eta Ezker Batuarekin akordio bat egiteko Fernando Puras sozialista presidente izendatzeko. Pepe Blanco PSOE antolakuntza idazkariak, ordea, Miguel Sanz UPNren hautagaia babestera behartu zituen Nafarroako sozialistak. Abuztuaren 6an Purasek dimisioa eman zuen, eta hilaren 11n Sanz izendatu zuen berriro Nafarroako presidente (aurreko agintaldian CDNren babesaren izan zen agintean), PSNko parlamentariek boto zuria emanda.
Sanferminak, kanpainan
Ikusteko dago, beraz, aurten Nafarroako presidentea sanferminen aurretik, ondoren edo abuztuan aukeratuko duten. Berritasunik ez litzateke inongo kasutan. Bada bestelako berritasun bat aurten, baina. Sanchezek hauteskundeetara uztailaren 23rako deitu duenez, kanpaina sanferminetan hasiko da, txupinazoaren egunean, hain zuzen. Aurten ostegunez hasiko dira jaiak Iruñean, eta uztailaren 6an goizean zapi gorria jantzi eta iluntzean kartelak jartzen hasi beharko dute hautagaiek. Kanpaina amaitu baino astebete lehenago kantatuko dute Gaixoa ni.
Inoiz ez da izan kanpainarik sanferminetan, eta iruindarrek ezohiko festak edo ezohiko kanpaina biziko dute aurten. Garbi dago ez dela Iruñea egun horietan kalean kanpaina egiteko tokirik aproposena izango, aintzat hartuta hiriak egun horietan izaten duen itxura aldaketa eta kanpotik etorrita pilatzen den jendetza. Baina alderdietako komunikazio arduradunek pentsatu beharko dute zerbait, kalean botoa eskatzeko toki egokia izango ez bada ere, hiriak hedabideetan hartzen duen protagonismoa oso tentagarria izango delako askorentzat. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228663/arabako-probintzia-auzitegiak-ez-ditu-onartu-de-miguelen-alegazioak-eta-kartzelan-sartzeko-agindu-du.htm | Gizartea | Arabako Probintzia Auzitegiak ez ditu onartu De Miguelen alegazioak, eta kartzelan sartzeko agindu du | Ez da behin betiko erabakia: De Miguelek hiru egun ditu erregu helegitea jartzeko. | Arabako Probintzia Auzitegiak ez ditu onartu De Miguelen alegazioak, eta kartzelan sartzeko agindu du. Ez da behin betiko erabakia: De Miguelek hiru egun ditu erregu helegitea jartzeko. | De Miguel ustelkeria auziaren buruak, Alfredo de Miguelek, gertuago du espetxea. Arabako Lurralde Auzitegiak ez dizkio onartu aurkeztuak zituen alegazioak, eta agindu du zigorra bete eta kartzelan sartu beharko duela. Arabako EAJko bigarren buruzagi ohiari hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina gehienez bederatzi urtean egongo da kartzelan. Dena dela, auzitegiaren erabakia ez da irmoa, eta hiru eguneko epea eman diote erregu helegitea ipintzeko.
Kondenatuak Espainiako Zigor Kodeko 80. artikulua aplikatzeko eskatua zuen, espetxe zigorrak bertan behera uzteari buruzkoa. Zenbait arrazoirengatik ez diote eskaera onartu: delituetako batengatik bi urte baino gehiagoko zigorra jarri diotelako, kasuak «alarma sozial handia» sortu duelako, «bera zelako tramaren burua» eta haren egoera pertsonalean ez dagoela kartzelan ez sartzea justifikatzen duen «aparteko arrazoirik».
De Miguelek indultu partzial bat eskatuta dauka, baina aparte tramitatzen ari dira. Gaurko autoan auzitegiak aurreratu du eskari horrek «arrakasta eskasa» izango duela. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228664/eh-bildu-aldaketa-lasai-eta-sakona-bideratzeko-prest-azaldu-da.htm | Politika | EH Bildu «aldaketa lasai eta sakona bideratzeko» prest azaldu da | Aldaketa hori «nahi dutenekin» batera egiteko eskaintza egin du | EH Bildu «aldaketa lasai eta sakona bideratzeko» prest azaldu da. Aldaketa hori «nahi dutenekin» batera egiteko eskaintza egin du | EH Bilduko koordinatzaile nagusiak esan du koalizioa «aldaketa sakon eta lasaia» bideratzeko prest dagoela, eta uste du horretarako «gutxieneko programak» eta «aliantza zabalak» behar direla. Aldaketa hori «nahi dutenekin» batera egiteko eskaintza egin du.
Otegiren ustez, EH Bildu da hauteskundeetako garailea: «Hego Euskal Herriko lehen indar politikoa gara». Gogorarazi du 366.000 boto eta 1.400 zinegotzi lortu dituztela, inork baino gehiago Hego Euskal Herrian. gainera, nabarmendu du hori ez dela «koiunturala», aspalditik datorren joera «sendo eta sakon» bat baizik.
Emaitzak emaitza, arazoek «iraun» egiten dutela azaldu du Otegik, eta horri erantzun ahal izateko «aldaketa» behar dela: «Gu prest gaude aldaketa horren buru izateko, beste batzuekin batera. Norekin? Nahi duten guztiekin». Iragarri du kontaktuak hasi dituztela alderdi guztiekin, eta «Espainiako eskuina» baino ez dute baztertu dinamika horretatik: «Gureak boto antifaxista izaten jarraitzen du». Aldaketa hori «lasaitasunez baina arazoen erroetara joz» egin behar da, Otegiren esanetan.
Beste hausnarketa batzuk ere egin ditu Otegik bere agerraldian. Kanpainan izandako polemika garratzak gogoan, esan du ez duela funtzionatu «Espainiako politikaren alderik txarrena Euskal Herrira ekartzeak». Azkenik, eta datuei erreparatuta, Euskal Herriko emaitzen eta Espainiakoen arteko aldea nabarmendu du: «Euskal Herriko soziologiak ez du zerikusirik Espainiakoarekin, ez hauteskundeetan, ez instituzioetan, ezta kulturaren arloan ere. Espainian gehiengoa osatzen dutenek oso ordezkaritza txikia dute hemen, eta horrek agerian uzten du nazio ezberdinak garela». |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228665/hauteskundeetako-saioak-21eko-ikusle-kuota-izan-zuen-etb2n-eta-24koa-etb1en.htm | Bizigiro | Hauteskundeetako saioak %21eko ikusle kuota izan zuen ETB2n, eta %2,4koa ETB1en | Euskarazko katean bost ordu eta erdi luzeko emanaldia aurkeztu zuten Nerea Reparazek eta Xabier Usabiagak. 205.000 herritarrek bat egin zuten noizbait ETB1eko emankizunarekin. | Hauteskundeetako saioak %21eko ikusle kuota izan zuen ETB2n, eta %2,4koa ETB1en. Euskarazko katean bost ordu eta erdi luzeko emanaldia aurkeztu zuten Nerea Reparazek eta Xabier Usabiagak. 205.000 herritarrek bat egin zuten noizbait ETB1eko emankizunarekin. | Telebistari adi egon ziren atzo Euskal Herriko milaka herritar, udal, foru eta Nafarroako Parlamentuko hauteskundeetako datuak ezagutzeko jakin-minez. ETBko bi kateek zuzeneko emanaldiak egin zituzten, bospasei ordukoak. Eta ikusle datuak hauek izan ziren: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, ETB2ko hauteskundeetako saio bereziak %21eko ikusle kuota bereganatu zuen. ETB1eko saioak, berriz, %2,4ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %5,7koa—. 205.000 herritarrek bat egin zuten noizbait ETB1eko saioarekin.
21:00etatik 23:00etarako tartean, ETBko bi kateek batuta, %30,4ko ikusle kuota izan zuten. EITBren webguneak, bestalde, 250.335 erabiltzaile bakar izan zituen, ohiko igande batekoak halako bi. Interneteko streaming bidezko ETBko zuzeneko emanaldiak ikusi zituzten, halaber, 16.000 herritarrek.
Kataluniako TV3 katearen zuzeneko emanaldiak —20:40etik 23:00etarako tartean— %25eko ikusle kuota lortu zuen; eta talde bereko 3/24 kateak, %3,6koa. Katalanez izan ziren biak ala biak.
Galizian, berriz, TVGren galegozko saio bereziak %26ko ikusle kuota lortu zuen.
Espainiako telebista kateei dagokienez, Atresmedia taldeko La Sexta eta Antena3 kateek programa bereziak egin zituzten. Halakorik ez zuten egin, ordea, Mediaseteko Tele5k eta Cuatrok. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228666/txuri-urdinek-distira-egitearen-gakoak.htm | Kirola | Txuri-urdinek distira egitearen gakoak | Realak matematikoki eskuratu du datorren sasoian Txapeldunen Ligan aritzeko eskubidea. Txuri-urdinek multzo sendoa osatu dute, eta zenbait marka historiko ezarri dituzte | Txuri-urdinek distira egitearen gakoak. Realak matematikoki eskuratu du datorren sasoian Txapeldunen Ligan aritzeko eskubidea. Txuri-urdinek multzo sendoa osatu dute, eta zenbait marka historiko ezarri dituzte | Nahia zena errealitate bilakatu da. Realak lortu du helburua. Donostiako taldea Txapeldunen Ligan ariko da datorren denboraldian, azken aldiz aritu eta hamar urte geroago. Hasi eta buka, sasoi ona osatu dute txuri-urdinek. Gogoangarria da Imanol Alguacilen taldeak egin duena; zenbait lorpen historiko erdietsi ditu jada, eta hobetu egin dezake azken jardunaldian. Ordea, ligatik harago doa Zubietakoen jardun distiratsua.
Puntu kopuruetan, zilarra
Puntu kopurua da Realak osatu duen sasoi onaren adierazle nagusia. Espainiako Liga amaitzeko jardunaldi baten faltan, 68 puntu eskuratu ditu, eta klubaren historiako markarik onenetan bigarrena da hori. 2002-2003ko denboraldian soilik eskuratu zituen gehiago; orduko hartan, Reala txapeldunorde izan zen. Azken partidan garaipena eskuratuz gero, 71 puntu lortuko ditu Imanol Alguacilek gidatutako multzoak, 2002-2003ko denboraldian baino bost puntu gutxiago (76).
Garaipen errekorra
Gaur egungo taldea Realaren historiaren parte da jada. Donostiako klubak inoiz baino garaipen gehiago eskuratu ditu: 29. Iragan asteartean gainditu zuen 1987-1988ko denboraldiko lorpena ontzea. Ligan asko pilatu dituen arren, hiru txapelketa jokatzeak ahalbidetu dio errekor propioa ezartzea. Hogei garaipen eskuratu ditu Espainiako Ligan, bost Europa ligan, eta lau Espainiako Kopan. Oraindik beste bi batu ditzake zakura.
Bolada onak kateatuta
Jarraitutasuna izan da Realaren beste indargune bat. Multzoak jakin du aldi onei segida ematen, eta horrek finkatu du Txapeldunen Ligako postuetan. Izan ere, bi aldiz lortu du bost garaipen jarraian kateatzea. Lehendabizi, seigarren jardunalditik hamargarrenera, eta, ondoren, hamalaugarrenetik hemezortzigarrenera. Gainera, azken aldi horren aurreko eta osteko partidak berdindu egin zituen, eta horri esker zazpi partida lotu zituen galdu gabe.
Etxetik kanpora, tinko
Anoetatik urrun lortutako garaipen sorta da aurtengo Reala Txapeldunen Ligarako sailkatu izanaren beste gakoetako bat. Izan ere, txuri-urdinek inoizko markarik onena ezarri dute arlo horretan ere. Hamar garaipen eskuratu dituzte etxetik kanpora, hemezortzi neurketa jokatuta. Sekula baino gehiago da hori. Orain artean bederatzi alditan ezarria zuen langa.
Garaipen entzutetsuak
Donostiarrek munta handiko partidak irabazi dituzte aurten. Orain hurrena, Bartzelona azpiratu zuten bere estadioan (1-2), 1991tik halakorik egin gabe egon eta gero. Ez hori bakarrik: Manchester Unitedi ere irabazi egin zion Old Trafforden (0-1), Europa ligako partidan, eta Real Madril eroso azpiratu zuen Anoetan. Zuriei dagokienez, Realak aldeko du gol aldea; hutsean berdindu zuen Santiago Bernabeun, eta irabazi Anoetan (2-0). Hortaz, gaur-gaurkoz, txuri-urdinek aukera dute zuriak sailkapenean gainditu eta hirugarren postuan amaitzeko. Sasoiko beste garaipen esanguratsua Athleticen aurkakoa izan zen, joan zen urtarrilean (3-1). Hutsaren balioa
Erasoko jokalarien eta defentsakoen elkarlana izan da Realaren ezaugarri behinenetako bat. Batez ere atzeko lerroan erakutsitako sendotasunak puntu asko lortzeko modua eman dio Realari. Alex Remirok hamabost aldiz utzi du bere atea hutsean, Espainiko Ligari dagokionez. Hala, Realak ez du galdu hamabost partida horietan. Gainera, txuri-urdinei ez dute golik sartu Europa ligako bost partidetan, eta kopako hirutan. Guztira, 23 alditan.
Europara, laugarrenez jarraian
Reala ondo ari da ligan azken urteetan, eta bada datu bat hori berresten duena. Azken lau aldietan Europarako sailkatu da. Europa liga izan du sari hiru aldiz, eta urrats bat gehiago egin du aurten, Txapeldunen Ligarako sailkatuta. Gisa horretara, klubaren historiako marka bat berdindu du oraingoan, lau aldiz sailkatuta. Aurrez, 1978tik 1982ra lortu zuen hori.
Izen propioak Taldea izan da, oroz gain, Realaren aurtengo arrakastaren eragile nagusia. Multzoak distira egin du oro har, eta haien artean badira zenbait jokalari ikusgarri aritu direnak. Remiroz gain, erdiko bi atzelariak garrantzitsuak izan dira taldearen sendotasunean: Igor Zubeldia —2029. urtera arte berritu du kontratua— eta Robin Le Normand izugarri ondo aritu dira. Aise aritu dira, halaber, Martin Zubimendi, Mikel Merino, David Silva, Alexander Sorloth eta Take Kubo jokalariak ere, besteak beste. Japoniarrak zaleen grina piztu du Realean egin duen estreinako sasoian. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228667/jxck-eta-erck-bartzelonan-elkarrekin-gobernatzeko-nahia-adierazi-dute-beste-aukerak-baztertu-gabe.htm | Mundua | JxCk eta ERCk Bartzelonan elkarrekin gobernatzeko nahia adierazi dute, beste aukerak baztertu gabe | Triasek esan du hiriburuko alkate izango dela, eta errepublikanoak «gertu» nahi dituela. Independentismoak, oro har, behera egin du Katalunian: 350.000 boto galdu ditu. | JxCk eta ERCk Bartzelonan elkarrekin gobernatzeko nahia adierazi dute, beste aukerak baztertu gabe. Triasek esan du hiriburuko alkate izango dela, eta errepublikanoak «gertu» nahi dituela. Independentismoak, oro har, behera egin du Katalunian: 350.000 boto galdu ditu. | Udal hauteskundeetako emaitzen ondoren, arreta handia egongo da jarria Bartzelonan. Xavier Triasek irabazi du, JxC Junts per Catalunyaren hautagaiak, 149.235 boto eta 11 zinegotzi (+6) bilduta, eta atzetik gertu geratu da PSC Kataluniako Sozialisten Alderdia, 131.735 boto eta hamar ordezkari (+2) lortuta; Ada Colau 2015etik honako alkatea buru zuen zerrenda (Catalunya En Comu-Podem), berriz, oso gutxigatik izan da hirugarren, PSCk baino 140 boto gutxiago jaso baititu, bederatzi aulkirekin (-1) geratzeraino. Ezkerreko hiruko koalizio baterako aukera hizpidera ekarri duten honetan, Triasek alkate izango dela adierazi du gaur ere, eta ERC Kataluniako Ezker Errepublikanoarekin ados jartzeko nahia erakutsi du; eta, lehenago, gauza bera esan du ERCren hautagai Ernest Maragallek, JxCz aritu denean. Hori bai, bietako inork ez ditu baztertu gobernabidea bermatzeko beste aukerak. Paisaia, hortaz, ez da argitu bozen biharamunean.
Triasek, RAC1 irratiari emandako elkarrizketa batean, adierazi du Bartzelonak «gobernu indartsu bat» behar duela, aurrez Maragallek La2i eta Radio 4ri esandakoari keinu eginez, ERCkoak esan baitu «gobernu egonkor bat» nahi duela Kataluniako hiribururako. Errepublikanoen hautagaiak «iniziatiba hartzeko» eskatu dio JxCkoari, eta hori egiteko asmoa berretsi du Triasek; ezkerreko alderdi independentista, gainera, «gertu» izan nahi du, «beti».
Bartzelonan gehiengo osoa 21 zinegotzitan dago, eta, ERCren babesa gehituta —bost ordezkari izango ditu, aurreko legealdian baino bost gutxiago—, JxCkoak oraindik ere bost boto beharko lituzke eserlekuen erdiak baino gehiago lortzeko. Edonola ere, Triasek zera du aldeko: haren kontrako gehiengo alternatiborik ez bada, boto gehien jaso duen zerrendaren hautagaia aukeratuko luketela alkate. Hau da, JxCkoa.
Aukera horri begira, PSCren alkategai Jaume Collboni saia liteke Catalunya En Comu-Podemekin eta ERCrekin ezkerreko koalizio bat osatzen, eta badirudi hori dela Collboniren asmoa. Hortaz, hala balitz, ikusteko dago ERCk zer lehenetsiko lukeen; Maragallek ez du aukerarik baztertu gaurko elkarrizketan, baina iradoki du JxCrekin negoziatu nahi duela lehenik.
Edonola ere, oro har, errepublikanoen alkategaiak helarazi duen ideia da oraindik ere denbora behar dutela hurrengo pausoa erabakitzeko, nahiz eta atzo gauean PSCren hautagaiak eskua luzatu zien «garapeneko eta egonkortasuneko etapa berri bat» irekitzeko. Eta zeresana eman du Oriol Junqueras ERCren presidenteak gaur esandakoak: «Ez dugu ez interesik ez borondaterik Bartzelonako alkatetza PSCri emateko. Beti esan dugu hori».
Sozialisten eta errepublikanoen arteko harremana ez da oso ona, baina baliteke azkenean ados jartzea interes politikoek bultzatuta; are gehiago, kontuan harturik Catalunya En Comu-Podemekoek ere Bartzelonako gobernuan jarraitzea lehenesten badute, nahiz eta indar txikiagoarekin izan eta alkate postua gabe. Agintari berriak, hori bai, hauteskundeek zatituriko hiri bat gobernatu beharko du.
Eta emaitza orokorrei begira, JxCk Bartzelonan gora egin badu ere, independentismoak, oro har, behera egin du, ERCren Kataluniako hiriburuko babesak islatzen duen modura. Zehazki, independentziaren aldekoek 350.000 boto inguru galdu dituzte hauteskundeotan, eta, horren ondorioz, PSCk herri eta hirietako hegemonia berreskuratu du.
Ripoll herriko emaitzek ere arreta piztu dute, Aliantza Katalana eskuin muturreko indar independentistak bildu baitu ordezkaritzarik handiena, eta haren aldeko babesak gora egin baitu, batez ere iparraldean eta barnealdean. Antzeko ideologia duen Kataluniako Fronte Nazionalak La Masoko alkatetza lortu du, eta ordezkaritza lortu du Manresan ere, esaterako.
Badalonan, berriz, gehiengo osoa lortu du PPCko Xavier Garcia Albiolek.
BNG, hurrengo bozetara begira
Ana Ponton BNG Bloke Nazionalista Galiziarraren bozeramaile nazionala pozik agertu da BNGk lortu dituen emaitzengatik, eta argudiatu du udal bozetan izandako babesak frogatzen duela Galizian gobernatzeko aukera izango dutela. «Lan egingo dugu gure herrialdeari mugak ezartzen ez dizkion presidente bat izateko», esan du gaurko agerraldian.
Galizian urtebete barru egingo dituzte parlamenturako hauteskundeak, eta, Pontonen ustez, BNG «prest» dago «garai berri bat irekitzeko». 2020ko bozetan sekulako gorakada izan zuen alderdi independentistak, eta oposizioko lehen indarra bilakatu zen; orain, BNGren bozeramaile nazionalak uste du udal hauteskundeak bultzada bat izan direla 2024an irabazi ahal izateko. «[Galiziako Xuntako presidente Alfonso] Ruedak nahi duenean deitu ditzake herritarrak [bozkatzera]. PPren alternatiba gara», esan du Pontonek.
Galiziako hirietako emaitzak aztertuz gero, badirudi BNG eta PSdeG Galiziako Alderdi Sozialista ados jarriko direla bata bestearen alkatetzak bermatzeko. Independentistek Pontevedrari eutsiko liokete, eta hiriburuan, Santiago de Compostelan, alkate kargua ere izango lukete, kasurako.
Oro har, BNGren ordezkari kopurua lehen halako bi da Coruñan eta Ourensen, eta lehen halako hiru Vigon eta Santiagon; gainera, alderdiak gora egin du Ferrolen. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228668/munduko-herritarren-10-goseak-jota-lotaratu-ziren-egunero-2021ean.htm | Mundua | Munduko herritarren %10 goseak jota lotaratu ziren egunero 2021ean | FAOren arabera, gosea jasaten dutenen bi herenak emakumezkoak dira. MEPek ekainean utziko dio 200.000 palestinarri laguntza emateari. NBEk eskatu du egoera larrian dauden herrialdeetara premiazko laguntza bidaltzeko. | Munduko herritarren %10 goseak jota lotaratu ziren egunero 2021ean. FAOren arabera, gosea jasaten dutenen bi herenak emakumezkoak dira. MEPek ekainean utziko dio 200.000 palestinarri laguntza emateari. NBEk eskatu du egoera larrian dauden herrialdeetara premiazko laguntza bidaltzeko. | Muturreko gosetearen areagotzeak ez du etenik. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak datu kezkagarriak plazaratu zituen herenegun: 2021ean, munduko herritarren %10 —828 milioi pertsona inguru— goseak jota lotaratu ziren egunero, 2020an baino 46 milioi gehiago. Horrez gain, gosea jasaten dutenen artean, bi herenak emakumeak dira, eta kopuru osoaren %80 klima aldaketak gehien eragiten dien herrialdeetan bizi dira. Goseak jota denbora luzez egoteak osasun arazoak eragin ditzake, baita bizitza osorako kalte fisiko eta kognitiboak ere, batez ere haurren artean. Goseteak goranzko joera izan du azken urteetan. 2019 eta 2021 artean, elikatu gabeko pertsonen kopurua aurreko urteetan baino 150 milioi gehiago handitu zen, gatazken, klima aldaketaren, krisi ekonomikoaren eta COVID-19ak eragindako izurritearen ondorioz.
Hori gutxi ez, eta elikagaien kostuak ere gora egin du. 2019 eta 2022 artean, FAOren elikagaien prezioen indizea (FPI) 95,1 puntutik 143,7ra igo zen. Indize horrek, zehazki, oinarrizko produktuen erosketa saskia hartzen du kontuan, eta munduko prezioen aldaketa neurtzen du. Iaz, hain zuzen, iazko otsailean hasitako Ukrainaren inbasioak aztoramena eragin zuen nazioarteko hornidura kateetan, eta, ondorioz, zerealen, ongarrien eta energiaren prezioak nabarmen igo ziren. Gisa horretara, FPIk inoizko igoerarik handiena izan zuen 2022an.
FAOko Merkataritza eta Merkatu Zuzendaritzako ekonomialari Mokina Tothovak Al-Jazeera hedabideari azaldu dionez, oinarrizko elikagaien munduko prezioek gora egin badute ere, estatu bateko zein besteko igoerak «ez dira bertsuak» izan, herrialdeek «politika ezberdinak» erabiltzen baitituzte. «Estatu askok, adibidez, kontsumorako subsidioak ematen ditu produktu jakin batzuetarako, kontsumitzaileentzako prezioa finkatuta eta munduko merkatuetako gorabeheratik babestuta».
Oinarrizko produktuen prezioak igo direnez gero, MEP Munduko Elikadura Programak datorren hilean utziko dio 200.000 palestinarri laguntza emateari; babesa jasotzen dutenen %60ri eragingo die. Erakundeak maiatzaren 11n eman zuen albistearen berri, eta, finantzaketarik jaso ezean, MEPek erabat eten beharko ditu Zisjordaniako eta Gazako operazioak. Erakundeak %20 murriztu behar izan du laguntza ekonomikoa hil honetan, pertsonako 9,6 euroraino. Funtsean, MEPek 47,5 milioi euro inguru behar ditu «lehenbailehen», Palestinan elikagai laguntzari eutsi ahal izateko urte amaiera arte.
NBE Nazio Batuen Erakundearen Elikadura Segurtasunaren eta Munduko Nutrizioaren (SOFI) egoerari buruzko azken txostenaren arabera, desnutrizioa jasaten ari diren herritar gehienak Asian bizi dira; 425 milioi pertsona inguruk pasatu zuten gosea 2021ean. Halere, gosearen prebalentzia handiagoa da Afrikan: 278 milioi lagun egon ziren goseak jota urte horretan.
Desnutrizio akutu larria dutenen kopuruak laugarren urtez egin zuen gora iaz. 258 milioi lagunek aurre egin behar izan zioten, Elikagaien Krisiari Buruzko 2023ko Munduko Txostenaren arabera. Desnutrizio akutu larriak herritar batek elikagaiak kontsumitzeko duen ezintasuna neurtzen du, eta, ondorioz, bizia edo bizirik irauteko bitartekoak arriskuan jartzen ditu berehala.
Zerrenda luzea
FAOk eta MEPek atzo kaleratutako txostenean ohartarazi zutenez, elikagai segurtasunik eza are gehiago okertu da 22 herrialdetan, eta datozen sei hilabeteetan areagotu egingo da. Afganistan, Nigeria, Somalia, Hego Sudan eta Yemen dira zerrenda horren gailurrean ageri diren herrialdeak; azken estatu horretan, zehazki, hamazazpi bat milioi lagunek pairatzen dute elikagai segurtasunaren falta. Haiti, Burkina Faso, Mali eta Sudan ere ez daude aparte. Bien bitartean, egoera makurra jasaten ari dira Pakistanen, Afrika Erdiko Errepublikan, Etiopian, Kenyan, Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Sirian; Myanmar ere zerrenda horretara batu da azken txostenean.
FAOren eta MEPen arabera, segurtasun faltaren narriadura munduko elikadura krisi baten testuinguruan gertatzen ari da, eta, gainera, litekeena da azkenaldian piztu diren gatazkek —Sudangoak, esaterako— egoera are gehiago gaiztotzea eta inguruko hainbat herrialderi eragitea.
Egoera beltz horri muturreko fenomeno meteorologikoak gehitu behar zaizkio: hala nola eurite handiak, ekaitz tropikalak, zikloiak, uholdeak, lehorteak... NBEko agentzien arabera, aurreikuspenek iradokitzen dute El Niño fenomenoak %82ko probabilitatea duela aurtengo maiatzetik uztailera bitartean hasteko, eta horrek ondorio nabarmena izango dituela gosetea gehien jasaten ari diren herrialdeetan.
Hori dela eta, egoera larrian dauden eremuetara premiazko laguntza bidaltzeko eskatu du NBEk, «bizirik irauteko bitartekoak babesteko eta elikagaiak eskuratzeko aukera handitzeko»; izan ere, laguntza hori «funtsezkoa» izango da elikadura segurtasunaren falta akutua eta malnutrizioa gehiago ez areagotzeko. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228669/ertzaintzak-urtarriletik-zekien-emakumearen-bikotekide-ohiak-urruntze-agindua-urratzen-zuela.htm | Gizartea | Ertzaintzak urtarriletik zekien emakumearen bikotekide ohiak urruntze agindua urratzen zuela | Josu Erkorekak esan du urtarrilean hasi zuela Ertzaintzak ikerketa, bikotekide ohiak urruntze agindua hautsi zuenean, eta maiatzaren 18tik biktimaren arrisku maila aztertzen ari zela. | Ertzaintzak urtarriletik zekien emakumearen bikotekide ohiak urruntze agindua urratzen zuela. Josu Erkorekak esan du urtarrilean hasi zuela Ertzaintzak ikerketa, bikotekide ohiak urruntze agindua hautsi zuenean, eta maiatzaren 18tik biktimaren arrisku maila aztertzen ari zela. | Gasteizen izandako hilketa matxistaren inguruko argibideak eman ditu gaur Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak. Azaldu duenez, Ertzaintzak urtarrilaren 23an izan zuen lehenengoz emakumearen berri, bikotekidea izen faltsu batekin erregistratu zela esanez Gasteizko hotel bateko arduradunen abisua jaso zuenean. Emakumearekin harremanetan jarri zen orduan Polizia, eta, harekin hitz egin ostean, urruntze agindua urratzen ari zirela jakinarazi zion Ertzaintzak auzia zeraman epaitegiari. Hurrengo hilabeteetan, ez zuten bikotearen berririk izan, ustez Valentziara (Herrialde Katalanak), euren bizilekura, itzuli zirelako. Bigarren kontaktu bat izan zuen Ertzaintzak biktimarekin maiatzaren 18an. Orduan itzuli ziren biktima eta haren bikotekide ohia Gasteizera, eta urtarrilean bezala, ostatu hartu zuten apartamentu hotelean izen faltsua erabilita erregistratu ziren. Emakumeak urtarrileko deklarazioari eutsi zion orduan ere: bikotekidearekiko harremana berregin nahi zuela esan zien eta ez zuela bere burua arriskuan ikusten.
Ikusi gehiago: Elkarretaratzeak egingo dira gaur Gasteizko hilketa salatzeko
Indarkeria matxistaren arriskua neurtzeko irizpideak aintzat hartuta, «muturreko arriskuko» babesa ezarria zioten emakumeari Espainian. Espediente hori eskutan, biktimak bizi zuen arrisku maila berraztertzen ari zen Ertzaintza atzo hilketa gertatu zenean, Erkorekak gaur azaldu duenez. Jakinarazi du Ertzaintza emakumearen bertsioaren eta Guardia Zibilaren eta Espainiako Poliziarena «kontrastatzeko lanak» egiten ari zela. Izan ere, Segurtasun sailburuaren arabera, emakumeak poliziei esan zien ez zuela bere burua arriskuan ikusten, eta bikotekidearen aurka jarria zuen salaketa kentzearen alde lanean ari zela. Beraz, sailburuaren arabera, emakumearen aurkako indarkeriaren epaitegira atestatu bat bidaltzea erabaki zuen Ertzaintzak. Segurtasuneko sailburuak, ordea, ez du argitu zer dela eta Ertzaintzak ez zuen gizonezkoa atxilotu urruntze agindua urratzen ari zela baldin bazekien, genero indarkeriaren aurkako protokoloak ezartzen duen bezala. Galdera hori egin diote gaur kazetariek Erkorekari: «Ez dakit», erantzun die. Segurtasun sailburuaren esanetan, «ez da erraza bere burua arriskuan ikusten ez duen biktima bat babestea». Honako hau erantsi du gero: «Harreman afektiboez ari gara, eta halakoetan biktimak beti ez du argi ikusten babestua izan behar duela. Ez da erraza».
Erkorekak jakinarazi duenez, atzorako senideekin geratua zegoen biktima, baina, ikusita ez zela agertzen, apartamentu hotelera bildu ziren. Senideek aurkitu zuten hilotz Maialen Mazon, 32 urteko andrazkoa, hiru urteko alaba alboan zuela; hura onik zegoen. Kamera irudien lehen azterketa eginda, ustezko hiltzailea Jaime Roca dela ondorioztatu du Ertzaintzak. Bartzelonan da oraindik, guardiako epailearen esku, Gasteizera noiz ekarri zain. Ikerketa oraindik ere zabalik dagoela esan du Erkorekak.
Bilgune feministaren salaketa
Bilgune feministak hizpide izan ditu Erkorekaren adierazpenak, sare sozialetan zabaldutako mezuan. «Erasorik gabeko gizarte feminista eraikitzeko, ezinbestekoa da hezkuntzan eta profesionalen formakuntza feministan inbertitzea», ohartarazi dio. Bilgune feministaren ustez, modu horretan, indarkeria matxistaren «erreprodukzio eta legitimazio mekanismoak» deuseztatuko dira.
Gasteizko Udalak adierazpen instituzionala onartu du gaur hilketa matxista gaitzesteko, eta familiari laguntza psikologikoa eskaini dio. Eguerdian egin dute bilkura hilketa salatzeko; bost minutuko elkarretaratze isila izan da. Dozenaka herritarrekin batera, udalean ordezkaritza duten alderdi guztietako kideak izan dira han, Gorka Urtaran jarduneko alkatea buru. Instituzioetako ordezkaritza bat ere izan da protesta isilean. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228670/hondarribian-eajk-alkatetza-galduta-aldaketak-espero-dira-alardearen-auzian.htm | Gizartea | Hondarribian EAJk alkatetza galduta, aldaketak espero dira alardearen auzian | Abotsanitz taldeak zazpi zinegotzi lortu ditu, eta helburuen artean du alarde «publiko» bat lortzeko urratsak eginez joatea «adostasuna» ardatz hartuta; EH Bilduk esan du bidean lagun izango duela | Hondarribian EAJk alkatetza galduta, aldaketak espero dira alardearen auzian. Abotsanitz taldeak zazpi zinegotzi lortu ditu, eta helburuen artean du alarde «publiko» bat lortzeko urratsak eginez joatea «adostasuna» ardatz hartuta; EH Bilduk esan du bidean lagun izango duela | EAJren plaza garrantzitsuetako bat izan da Hondarribia, Gipuzkoan. Hamarraldiak egin dituzte agintean. Aldaketa heldu da, ordea: Abotsanitz herri plataformak zazpi zinegotzi lortu ditu, EH Bilduk aurrez zituen biei eutsi die, eta gobernu aldaketa ahalbidetuko du orain horrek. Aldaketak, halaber, ikuskera berria eramango du udal gobernura, lehen aldiz, alardearen auziaren inguruan.
Orain dela 26 urte sortua da gatazka, andreek lehen aldiz herriko desfilean parte hartzeko eskea egin zutenetik, hain zuzen ere, baina jeltzaleek inoiz ez dute herrian aldarri parekidea babestera egin. Abotsanitz bera alardeen auziaren ertz ugarien erakusgarri da: ezker abertzalean aldarri parekidearen inguruan zeuden desadostasunek eragina izan zuten 2015ean taldea sortzeko urratsetan. Baina EAJk ez bezala, ez dute inoiz arbuiatu hautu parekidea. Igor Enparan izan da boz hauetan alkategaia, alkate izateko prest dago, eta pozik mintzatu da gaur: «Oso emaitza onak dira».
Halaxe dira. 2.834 boto lortu dituzte, aurreko bozetan baino mila gehiago ia. Hiru zinegotzitik zazpira igaroko dira. EAJk jaitsiera agerikoa izan du: 3.882 boto jaso zituen aurreko hauteskundeetan, eta 2.786 orain. Bederatzi zinegotzi zituzten; orain, zazpi.
Ikusi gehiago: EH Bilduk aginte makila asko lor ditzake aliantzekin: Arrasate, Pasaia, Andoain, Deba, Hondarribia....
Enparanek nabarmendu du «herrigintzatik» sortutako talde bat direla. «Haizea alde» igartzen zutela esan du, baina ez zutela espero tamainako «tsunamia» herrian. «Lanaren» emaitza dela pentsatzen du. Herritarren artean jeltzaleen gobernatzeko erak sortu duen «desilusioak» ere eragina izan duela uste du. Herria ahalduntzen ikusi du, gainera, urteotan, saretzen: merkatarien elkartea sortu da, auzo elkarteak, eta horien bidez herritarrak beste herri eredu bat irudikatzen ari diren iritzia du.
Udalaren orain arteko «egiteko moduekin» desadostasuna usu azaldu du Abotsanitzek, eta aldaketa nahi du. «Aldebakartasunez» hartutako erabakiak maizegi ikusi dituztela deitoratu du Enparanek, eta horrek herria «urrundu» egin duela instituziotik. «Gure lan egiteko era beti izan da, ordea, herritarrengana gerturatzea». Horregatik, «gobernatzeko eredu berri baten» alde egin nahi dute.
Alardearen auzia Abotsanitz sortzeko «tantetako» bat izan zela onartu du alkategaiak. Ordutik, «elkarrizketaren» eta «adostasunaren» aldeko mezuak ozentzen ahalegindu dira. Horra keinu bat; Abotsanitzeko zinegotziek alardea egiten denean, irailaren 8an, harrera egiten diete Alarde fundazioak antolatzen duen desfileari, parekidea ez bada ere, eta herriko konpainia parekide bakarrari, Jaizkibeli. EAJko alkateek soilik desfile baztertzaileari egin diote beti oles. Jaizkibel konpainiako kideek maiz adierazi dute, halaber, aterik ez diela ireki udalak, eta aurrera egiteko biderik ere ez diela erraztu inoiz.
Udalaren jarrera hertsia ez da izan Jaizkibelen kontra bakarrik. Guztion Alardea elkarteak egin dizkion eskeen aurrean ere uzkur jokatu du. Elkarte hori alarde baztertzailean parte hartzen duen jendeak eratu zuen, eta iazko uztailean 64 andrek eske zuzena egin zuten: alardean parte hartu nahi zuten. Alarde baztertzailearen antolatzaileek ez zuten eskea aintzakotzat hartu, baina udalak ere ez.
Zuhurtasuna
Alardearen auziaren konponbidea lortze aldera, zuhur mintzo da Enparan. «Aurtengo alardean nekez ikusi ahal izango den aldaketa handirik». Alardea ororen gainetik festa bat dela gogoratu du, herria «kohesionatzeko» bide bat dela, eta «ekaitzik» sortu gabe irudikatu behar dela, ahal dela, konponbiderako ildoa. «Ibilbide bat egin beharko da; horren lanketan buru-belarri ibiliko gara». Oraindik desfile mistoaren kontrakoek eragin handia dute herrian, erabaki ahalmena ere bai, eta aldaketa ez da erraza izango, baina alkatetza aldatze hutsarekin, izango dira konponbidean lagun dezaketen keinu esanguratsuak. Aurten, esaterako, lehen aldiz jasoko du Jaizkibel konpainiak herriko alkatearen olesa. Desfile bien antolatzaileekin harreman joriak dituztela esan du alkategaiak, eta «naturaltasunez» jarraitu nahi dutela horiek lantzen. Konponbidearen bidean lagun dezaketen tresnen artean egon daiteke Hondarribiko EH Bilduk orain aste batzuk alardearen antolaketa berriz udalak bere gain hartzeko aurkeztu zuen arautegi berria. Oraindik agiria ez duela ezagutzen esan du Enparanek, eta ez dakiela zer erabilera eman dakiokeen, baina baliagarria izan dadin ezingo duela inoiz «aldebakarrekoa» izan, eta «eragileekin» batera partekatu beharko dela.
Aurrera egiteko zer bide duten irmotasunez azaldu nahi izan du: «Elkarrizketa, elkarrizketa eta elkarrizketa». Zerumuga zer duten ez du ezkutatzen: «Guk sinesten dugu alarde publiko eta bakar batean». Eta parekidea? «Guri hala gustatuko litzaiguke». Horretara heltzeko, ordea, «akordioaren» alde egin behar dela argi du. «Ausardia» beharko dutela onartu du, baina «kontu» pixka batekin ibili beharko dutela ezinbestean. Ahalegin hutsean ez geratzeko: «Ohore bat litzateke agintaldi honetan alardearen gatazka konpontzea». Helmugara heldu nahi dute, ordea, «garaile eta garaituen arteko dikotomia» gaindituta. EH Bilduren balorazioa
Garoa Lekuona izan da Hondarribian EH Bilduren alkategaia. «Pozik» ikusi zituzten atzo herriko emaitzak. Bi zinegotzi zituzten lehen beraiek, ez dute galerarik izango, eta Abotsanitzen emaitzak herriarentzat onak direla uste dute. EH Bilduko ordezkariak esan du aldaketa lortzeko «giltzarri» izango direla eta poz handiz emango diotela babesa irabazi duen herri plataformari. «Ezkerreko aldaketa eta abertzalea» ekarriko duela esan du, eta bat egin behar dutela horrekin. Aldaketa, alardearen auzia konpontze aldera, erabakigarria izango dela uste du. «Agintaldi honek konponbidearen agintaldia izan behar du», iragarri du Lekuonak. Berriki propio konponbiderako tresna gisara aurkeztu duten arautegiak bidean lagun dezakeela uste du: «Ez da hutsetik hasi behar». Beren xedea argia da: «Alarde publikoa, bakarra eta parekidea». Badaki «bidea» ez dela egun batetik besterakoa izango. «Gauzak poliki eta ondo egin behar dira».
Aurtengo desfilean bertan hautu parekidearen alde izan daitezkeen «keinuek-eta» erruz lagun dezaketela uste du, eta horietan sakontzera egin beharko dela gero. «Herritarrak prest daude, nahi dute. Eta keinuak baino gehiago nahi ditugu». Zentzun horretan, baikorra da: «Oso agintaldi polita izango da». Eta aldaketa sakonago eta luzeago baten abiapuntua izatea nahi dute.
Irun, akordioen arabera
Irunen ere erantzun egoki bat jaso gabe jarraitzen du alardearen auziak. Bi desfile egiten dira han ekainaren 30ean, herriko jaietan, eta alkateak, PSE-EEren esku, alarde baztertzailea babesten du urtero. Jaramonik ez die egiten, halaber, alarde parekidearen antolatzaileek beren desfilea lehenesteko eta berriz antolatzen hasteko egiten dizkioten eskabideei. Elkarrekin Podemos-IUrekin batera jardun du udal gobernuan igaro agintaldian, eta desadostasunik agerikoenak lotuta egon dira gai horrekin. Orain zer akordio lortzen duten ikusi beharko da. Izan ere, boto gehien jaso dituen taldea izan da oraindik PSE-EE, baina akordioak beharko ditu agintean jarraitzeko. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228671/osakidetzako-larrialdietako-langileek-salatu-dute-egutegi-berria-ezegonkorra-izango-dela.htm | Gizartea | Osakidetzako larrialdietako langileek salatu dute egutegi berria ezegonkorra izango dela | Langileek 1.500 orduko egutegia izango dute; eta gainerako orduak zuzendaritzak eskatzen duenean bete beharko dituzte. Biltegietako langileek ere protesta egin dute. | Osakidetzako larrialdietako langileek salatu dute egutegi berria ezegonkorra izango dela. Langileek 1.500 orduko egutegia izango dute; eta gainerako orduak zuzendaritzak eskatzen duenean bete beharko dituzte. Biltegietako langileek ere protesta egin dute. | Osakidetzako larrialdietako langileek ezarri nahi dizkieten ordutegiak eta egutegiak salatu dituzte gaur goizean Bilbon. ELA, CCOO, LAB, SATSE, ESK, SME eta UGT sindikatuek deituta, larrialdietako egoitza nagusiaren aurrean kontzentrazioa egin dute. Ruth Salaberria larrialdietako medikuak eta ESKren ordezkari sindikalak azaldu duenez, Langraizko (Araba) anbulantzia medikalizatuan «proiektu pilotu» bat egin nahi dute, eta horrek «langileen eskubideak urratuko» ditu.
Anbulantzia horretan hamazortzi langilek egingo dute lan: sei medikuk, sei erizainek eta osasun larrialdietako beste sei teknikarik. «Egun, kategoria bakoitzeko bost langile gaude anbulantzia medikalizatuetan, eta 1.760 orduko kontratua daukagu». Eredu horretan, ordea, langileek 1.532 eta 1.557 ordu bitarteko egutegia izango dute: orain baino 200 ordu gutxiago. «Horrek esan nahi du gainerako ordu horiek bete beharko ditugula, zuzendaritzak eskatzen digunean». Hau da, edonoiz prest egon beharko dute lanera joateko: «Nahi dutenean deitu ahal izango gaituzte, eta lanera joan beharko dugu». Zerbitzuaren «esanetara» egon beharko dute. Salaberriak salatu du egutegi hori «defizitarioa» dela. «Ez dugu oporrik izango, eta bajak gure artean ordezkatu beharko ditugu».
Hori ikusita, Osakidetzako Larrialdietako Langileen Batzordea zuzendaritzarekin harremanetan jarri da, baina ez dute «negoziatzeko borondaterik» erakutsi. Salaberriak adierazi duenez, Langraizko eredua uda aurretik jarri nahi zuten martxan, baina oraindik ez dakite nortzuk izango diren bertako hamazortzi langileak. Era berean, gehitu du Langraizko eredua gainerako Emergentzia taldeetara zabaltzeko asmoa dutela. «Gure eskubideen alde borrokatzen ari gara, baina pazienteen alde ere bai; guk ez badugu ondo deskantsatzen, ezingo diegu behar duten arreta eskaini».
Zentralizazioaren eta pribatizazioaren aurka
Larrialdietako beharginak ez dira izan gaur goizean protesta egin duten bakarrak. ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, biltegietako langileak Gurutzeta, Galdakao eta Basurtuko ospitaleetako (Bizkaia) sarreretan elkartu dira. Osakidetzako biltegien zentralizazio plana salatu dute.
Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak apirilean iragarri zuen Iurretan (Bizkaia) logistika gune bat egin nahi dutela. Biltegiak bertan zentralizatu nahi dituzte, eta gaur egun daudenak desegin. Mikel Fernandez Basurtuko biltegiko langilearen arabera, horrek lanpostua deuseztatzea eragin dezake: «Oraingoz ez dakigu ezer, baina posible da langile gutxiago behar izatea».
Sindikatuen arabera, gainera, zerbitzua pribatizatuko dute: «Pribatizazioa erabateko opakutasunez egin nahi da, benetako errealitatea ezkutatuz; hau da, egun dauden biltegiak ixtea eta kudeaketa enpresa logistiko bati azpikontratatzea». Osakidetzari exijitu diote proiektua berehala geldiarazteko, horren inguruko informazio guztia eskaintzeko eta zerbitzu guztien titulartasuna eta kudeaketa «%100 publikoa» izatea bermatzeko. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228672/everest-70-urte-munduaren-talaia-izaten.htm | albisteak | Everest, 70 urte munduaren talaia izaten | 1953ko maiatzaren 29an Everest tontorra zapaldu zuten lehen aldiz Tenzing Norgayk eta Edmund Hillaryk. Everest asko badira ere, munduko talaia, oro har, mendiko turismoaren ikur gorena bihurtu da. Aurten 600 igoera baino gehiago izan dira dagoeneko, 13 lagun hil dira, eta 4 desagertuta daude. | Everest, 70 urte munduaren talaia izaten. 1953ko maiatzaren 29an Everest tontorra zapaldu zuten lehen aldiz Tenzing Norgayk eta Edmund Hillaryk. Everest asko badira ere, munduko talaia, oro har, mendiko turismoaren ikur gorena bihurtu da. Aurten 600 igoera baino gehiago izan dira dagoeneko, 13 lagun hil dira, eta 4 desagertuta daude. | Gaur 70 urte, Tenzing Norgay sherpak eta Edmund Hillary zeelandaberritarrak Everest gailurra jo zuten. John Hunt militar britainiarrak zuzendutako espedizioak garaipena lortu zuen azkenean. Konkisten garaiko gutizia leku ziren garai hartan Himalaiako menditzarrak, eta Erresuma Batuak bere bandera ezarri zuen munduaren gailurrean. Aspaldidanik, Malloryk zuzendutako 1920ko hamarkadako espedizio haietatik irrikatutako helburua.
Everestek munduko gailur altuena izaten jarraitzen du, eta mundua neurtzeko talaia izaten, bestelako konkisten gertaleku baita gaur egun. Altuerako turismoaren eta bizi dugun gizartearen ispilu eta erakusleiho gorena. 2019an, pandemiaren aurrean, Nirmal Purja sherpak gailurraren atariko buxadura izugarriaren argazkia atera zuenean, munduak burura eraman zituen eskuak, baina aspalditik zetorren kontua: 1990eko hamarkadaren hasieratik, espedizio komertzialek mendia negoziorako barruti egin zutenetik, luzatuz joan zen ilara hori. Baina, finean, gizartearen isla da Everest.
Honela galdetu zuen Alberto Iñurrategik 2019ko argazki haren harira: «Ados egon gaitezke kontsumo objektu bihurtu dela Everest. Beren bizitzako kapritxoa edo erronka izan daiteke Everest askorentzat, baina haiek baino eskubide gehiago al dugu besteok mendira joateko? Nepaleko gobernuari baimenak mugatu ditzala eskatu behar al diogu? Igo nahi duenari gutxieneko esperientzia exijitu behar al zaio? Oxigeno artifiziala debekatu behar al da? “Zer jendetza Everesten!” dio jendeak, asaldaturik. Baina modu berean esan dezakegu zer jendetza Behobian! Zer jendetza Quebrantahuesos lasterketan! Zer jendetza Aizkorriko maratoirako izena ematen duten milaka korrikalarien artean!».
1980ko hamarkadara arteko Everest gailurreko argazki gehienetan, mendizaleek pioleta zeramaten eskuetan, ezinbesteko tresna alpinista batentzat. Gaur egun, Everesteko ohiko bideetan eta batez ere hego isurian, sherpa talde batek ezarritako soka finkoek ordeztu dute pioleta, eta mendizale gehienak jumarra igogailu horretara lotuta botilako oxigenoa oso behetik arnastuz igotzen dira munduaren gorenera. “Altuerako turistak” dira asko eta asko, alpinisten ikuspegitik. Everest tontorrera igo ahal izateko batez beste 60.000 euro ordaindu duen jendea. Norberaren gaitasunak mendiaren neurrira goratu beharrean, mendiaren neurria beheratu da norberaren ezinetara (soka, oxigeno, sherpa eta abarrak makulu) .
Everest mendi komertzializatua da, oro har, baina Everest asko daude. Kilian Jornet, adibidez, ilara guztietatik aparte dabil udaberri honetan bertan, Tom Hornbein eta Willi Unsoeld estatubatuarrek zabaldutako bideari jarraituz. 1963an, duela 60 urte beraz, Hornbein (berriki hil da, 92 urterekin) eta Unsoeld mendebaldeko ertzari jarraituz igo ziren hasieran, eta, 7.600 metro inguruan, zailtasun handien ondorioz, ipar aurpegira pasatu ziren. Eta, behin ipar isurian, gaur egun Hornbein izena daraman korridore tentean gora igo ziren tontorreraino. Jaitsi, berriz, hegoaldeko bide normaletik jaitsi ziren, mendiaren lehen zeharkaldia osatuz. Egiazko alpinismoa zen hura. Beste Everest bat zen hura, beste Everest batean dabil gaur egun Kilian Jornet. Baina, oro har, benetako alpinismoa mendi txikiagoetan egiten da gaur egun.
Hillaryren eta Tenzingen gailurreko berria ekainaren 2an heldu zen Londresera, bost egunen buruan. James Morris The Times egunkariko berriemaileak mail runner baten bidez helarazi zuen Namche Bazar herrixkara, eta handik telegrafo bidez Londresera. Badazpada, kodifikatuta igorri zuten albistea, Katmandun zeuden beste kazetari batzuek aurrea har ez zezaten. Halaxe zioen telegrafo bidezko mezuak: “Elur baldintza txarrak. Atzo utzi genuen kanpaleku nagusi aurreratua. Hobekuntzaren zain”.
Gaur egun ez dago kode beharrik: altuerako turista horietako askok, sarritan, gailurretik bertatik eskegitzen dute gailurreko argazkia beren sare sozialetan. 2011. urtean jada, Kenton Cool britainiarrak txio bat bidali zuen gailurretik bertatik, eta duela hiru urte gailurrean 5G teknologia izateko plan bat iragarri zuen Txinak. Dena unean berean jakiten da eta sareratzen da.
Tenzing Norgay, 1953ko maiatzaren 29an, Everest gailurrean. Edmund Hillary
Hillaryk eta Tenzingek gailurra jo aurretik, bederatzi ahalegin izan ziren Everesten. 1953ko lehen igoera hartatik 1993ra, hurrengo 40 urteetan, doi-doi 500 lagun igo ziren Everest gaineraino. Aurtengo udaberrian, dagoeneko badira 600 igoera. Datu zehatz-zehatzik ez dago oraindik, denboraldia ez baita amaitu, baina pandemiaren aurreko datuetan gaude. Ilarak 2019koak adinakoak edo handiagoak dira aurten, eta dagoeneko 13 hildako ere izan dira. 13 baieztatuta daudenak, beste lau mendizale desagertuta baitaude, tartean Suhajda Szilard hungariarra, Everest oxigeno botilarik gabe igotzen saiatzen ari zena. Oso litekeena da, beraz, aurten hildako kopurua inoiz baino handiagoa izatea. Orain arteko urte beltzena 2014a izan zen: orduan, 17 lagun hil ziren Everesten, haien artean 16 sherpa, elur-jausi batek Izotz Jauzian (mendiaren beheko partean) harrapatuta.
Errekorrak ere izan dira aurten Everesten. Kami Rita Sherpa, Everest man, 28. aldiz igo zen aurreko asteartean Everestera. Bezperan, haren herrikide Pasang Dawa Sherpak errekorra berdindu zuen, 27. igoerarekin, baina Kami Ritak berriro hautsi zuen bien arteko lehia. Bi sherpak bi bider igo dira denboraldi honetan munduko gailurrera. Nor gehiago, nor lehenago, nor gorago, nork like gehiago, nork bistaratze gehiago, hori da gure gizartea, hori da Everest ere. 70 urte geroago, mundua neurtzeko talaia da oraindik ere.
Edmund Hillaryri eta Tenzing Norgayri behin eta berriro galdetu zieten bietatik nor izan zen lehena gailura zapaltzen. Hillaryk ateratako argazkian Tenzing Norgay ageri da, baina bietako inork ez zuen jakinarazi nahi izan zein izan zen lehena. Beste garai batzuk ziren. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228673/lurrikararen-erreplikak.htm | Politika | Lurrikararen erreplikak | Lurrikararen erreplikak. | Eta, ustekabean, hordago. Udal eta foru hauteskundeen biharamunean, hazkundeari zenbakiak jartzeko edo kalteen balorazioa egiteko tarterik utzi gabe, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Madrilera begira jarri du hauteskundeen fokua. Alderdiena eta Hego Euskal Herriko instituzioetako akordio posibleena. Lehen aldagai bat zena —bozketa, udazkenean— orain bete-betean sartzen da udalen, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako diputazioen eta Nafarroako Gobernuaren osaketari buruzko negoziazioetan. Eta dinamika negoziatzaile horretan dauden harremanak gertutik jarraitzekoak izango dira.
Batetik, egutegiak markatzen du agenda. Lehen hitzordua, ekainaren 16an: Nafarroako Parlamentuko Mahaia —eta presidentea— aukeratu beharko dute, eta 17an osatuko dira udalak eta aukeratuko alkateak. PSNk Parlamentuko Mahaiaren eratzea aurreratu izana ez zen alferrikako mugimendua izan; lehenbizi lotu parlamentua nork gidatuko duen, eta gero gerokoak. Eta gerokoak biharamunekoak izango dira; lehen inkognita argitu da, ozta-ozta bada ere UPN EH Bilduren aurretik geratuta. Espainiako hauteskundeetarako hilabeteren faltan, kostako zaio PSNri Iruñeko alkatetza Joseba Asironen esku uztea.
Ondoren etorriko dira, data jakinik gabe, Nafarroako Gobernuko lehendakariaren izendapena eta gobernuaren osaketa. Zer egin nahi duten alderdiek, hor koska: gaia eta negoziazioak itxi Espainiako Gorteetarako hauteskundeen —eta kanpainaren— aurretik, edo horiek zabalik utzi bozketa igaro arte. Ez alferrik, Uxue Barkos Geroa Baiko hautagaiak atzo bertan eskatu zion Maria Txibiteri lehenbailehen negozia dezatela Nafarroako Gobernua. PSNk negoziaziorako duen presak emango du pista bat jakiteko sozialistek ezkerrera edo eskubira begiratuko duten.
Bestetik, PSOEk eta EH Bilduk duten harremanarentzat estres test bat izango dira datozen asteak. Harreman hori zenbateraino den sendoa, edo zenbat duen komenientziazko harremanetik. Atzo, Sanchezen iragarpenak sorpresa handia eragin zuen EH Bilduren egoitza nagusian, baina koalizioan jakitun dira bart gaueko olatua ondo hartuta iritsi daitezkeela Espainiakoetara.
Gainera, atzoko emaitzek arreta jartzen dute PSE-EEren eta EAJren arteko aliantzetan ere. EAJren abaro instituzionala babesleku handia izan da PSE-EEko kide askorentzat, baina, atzo, EH Bilduk dezente hobetu zuen bere gaitasuna PSE-EEri alternatiba erakargarri bat aurkezteko. Adibidez, zenbakiek ematen dute PSE-EEk Gipuzkoako Foru Aldundian edo Gasteizko udal gobernuan jarraitzeko. Baita Arabako Diputazioan ere, ekuazioan Elkarrekin Podemos sartuta. Ezkerreko hirukoa orain arte gehiago izan da aukera bat errealitate politiko bat baino, baina, aukera gisa, indarra irabazi du igande gauaz geroztik. Jada ez du hainbesteko hotzik egiten EAJtik kanpo. Eta, testuinguru horretan, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak epe ertainera begiratu beharko du, alderdiak zer rol jokatu nahi duen pentsatzeko. Euforiak euforia, igandeko emaitzak ez baitira onak sozialistentzat: 2019tik 27.000 boto galdu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, non eta EAJk 80.000 boto inguru galdu zituen testuinguru batean. Hau da, ez da gai EAJren beherakada kapitalizatzeko.
Azkenik, Sanchezek kolpe handia hartu zuen igandean; PPren mamua gertuago ikusten da orain. Feijooren hipotesiak ere eragingo du Euskal Herrian; Madrilgo gobernabidetik aterako luke EH Bildu... eta horretarako lehiakiderik gabe utzi EAJ. Jakina da jeltzaleak aspaldian ari direla PPrekiko harremana limurtzen, bereziki Nuñez Feijook PPren buruzagitza hartu duenetik, baina jeltzaleen eta popularren arteko harremanak lehen zantzu batzuk utziko ditu udal eta batzar nagusien eraketan: Gipuzkoako Aldundiaren giltza PPren esku dago. | |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228675/oposizioak-euskaraz-egiteko-aukerarik-ez-die-eskaini-arkautik-suhiltzaileei.htm | Gizartea | Oposizioak euskaraz egiteko aukerarik ez die eskaini Arkautik suhiltzaileei | Arartekoak ebatzi du oposizioetako partaideen hizkuntza eskubideak «urratu» zituztela, eta ELA sindikatuak auzi eske bat jarri du epaitegietan. | Oposizioak euskaraz egiteko aukerarik ez die eskaini Arkautik suhiltzaileei. Arartekoak ebatzi du oposizioetako partaideen hizkuntza eskubideak «urratu» zituztela, eta ELA sindikatuak auzi eske bat jarri du epaitegietan. | Iazko azaroan, suhiltzaile ugarik oposizioak egin zituzten Gipuzkoan eta Araban. Arkautiko (Araba) Akademiak antolatu zituen azterketa horiek, eta parte hartzaileei ez zien eskaini probak euskaraz egiteko aukerarik, ELA sindikatuak salatu duenez. Parte hartzaile batzuek proba psikoteknikoa euskaraz egin nahi zutela adierazi zieten oposizioen antolatzaileei, baina haiek ez zieten aukera hori eman, eta gaztelaniaz egin behar izan zituzten probak. Gainerako probak —teorikoa, adibidez— ere gaztelaniaz egin zituzten partaide guztiek. «Ikasketa material gehiena gaztelania hutsez egonik, gaztelaniaz egitera behartuta ikusi zuten beren burua», salatu du sindikatuak. Izan ere, azterketa horiek ez daude euskaraz homologatuta.
Hainbat suhiltzailek Arartekoari kexa bat helarazi zioten, eta hark ebatzi du suhiltzaile oposizioetako probak euskaraz homologatuta ez egoteak euskaldunen hizkuntza eskubideak urratzen dituela. ELA sindikatuak auzi eske bat jarri du epaitegietan, gertatutakoa «berdintasun printzipioaren eta hizkuntza eskubideen kontrakoa» dela argudiatuta. «EAEn euskara zein gaztelania hizkuntza ofizialak izanda, oposizio publiko batean aukerako hizkuntza erabili ezin izatea hizkuntza eskubideen urraketa larria da». Horregatik, ELAk Arkautiko Akademiari «exijitu» dio euskaraz egin ezin izan zituzten azterketako atalak baliogabetzeko, eta kalifikazioa moldatzeko. Azterketa psikoteknikoa euskaraz egiteko eskatu zuten, eta horiek berriro egiteko aukera izan dezaten ere eskatu du, «eskatutako hizkuntzan».
«Berez oposizioa prestatzea zaila baldin bada, administrazioak eragindako estres linguistikoak are zailagoa egiten du», adierazi du ELAk. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228676/zorraren-mugaren-ituna-aebetako-kongresuko-kideen-esku.htm | Ekonomia | Zorraren mugaren ituna, AEBetako Kongresuko kideen esku | Joe Bidenek eta errepublikanoek asteburuan lortu dute akordioa AEBek bere zorra handitu ahal izateko, eta orain beren alderdikide askoren uzkurtasuna gainditu behar dute | Zorraren mugaren ituna, AEBetako Kongresuko kideen esku. Joe Bidenek eta errepublikanoek asteburuan lortu dute akordioa AEBek bere zorra handitu ahal izateko, eta orain beren alderdikide askoren uzkurtasuna gainditu behar dute | Aurkariekin ados jarri ondoren, adiskideekin konpondu behar dute orain Joe Biden AEBetako presidenteak eta Mike McCarthy errepublikanoen buruzagiak. Larunbatean, AEBetako zorraren muga gehiago zabaltzeko akordioa lortu zuten, eta orain Kongresuko kide demokraten eta errepublikanoen babes bila dabil, arriskua baitago adostutakoak nahiko babesik ez lortzea etzi Ordezkarien Ganberan, eta aurrerago Senatuan.
Arazo gehiago errepublikanoen artean espero dira, haien arteko gero eta gehiago eskuin muturrera lerratu direlako, eta demokraten proposamen guztiei ezezkoa ematen dietelako. Haietako bat, Texasko Chip Roy, adostutakoa «kaka-mokordo ogitarteko bat» dela ere esan du.
Alderdi Demokrataren ezkerreko adarrean ere boto guztiak ez ditu ziurtatuak Bidenek, arlo batzuetan gehiegi amore eman duela diotenak baitaude. Gainera, batzuek uste dute Donald Trumpi eta haien modukoei aurre egiteko modurik onena dela haiekin ezer ez hitzartzea eta haiei gogor oldartzea.
Zer da zorraren muga?
AEBetako sistemaren berezitasun bat da. Haren arabera, gobernu federala soilik muga bateraino zorpetu daiteke. Behin hori gaindituta, ordainketa batzuk egiteari utzi behar dio. Dirua jasoko ez luketen administrazioko langileei eta hornitzaileei ez ezik, ekonomia osoari ere egin diezaioke kalte, finantza krisi bat sor baitezake bere zorra pagatzeko dirurik ez badu eta hori finantzatzeko bonu gehiago saltzerik ez badu.
Hau da, arrisku handia duela kopuru hori gainditzeak, eta, horregatik, azken urteetan behin eta berriro handitu dute muga, gastu publikoa tresna gisa erabili dutelako ekonomia suspertzeko.
Gaur egun, 31,4 bilioi dolarrekoa da muga hori. Berez, urte hasieran jo zuten, baina orduz gero kontabilitate trikimailuen bitartez lortu dute ekainaren 5era arte luzatzea.
Zer hitzartu dute?
Negoziazio luzeen ondoren, Bidenek eta McCarthyk larunbatean iragarri zuten zorraren muga 2025 arte etengo zutela. Horrek esan nahi du Bidenek ez diola bere lehen agintaldian berriro ordainketa eten baten arriskuari aurre egin behar. Trukean, gastua mugatzea onartu behar izan du: 2024an ezingo da gobernu federalaren gastu arrunta handitu, eta %1 soilik 2025ean. Inflazioa maila horretatik gora egongo denez, gastu erreala gutxitu egingo da.
Edonola ere, muga horietatik kanpo geratzen dira hainbat atal garrantzitsu: Gizarte Segurantza, pentsio publikoak, Medicaid osasun programa publikoa eta gastu militarra. Azken hori %3,3 handitzekoa dela dio Bidenen aurrekontuak, errepublikanoek nahi baino gutxiago. Ezohiko gertaera handi bat —gerra, pandemia edo halakoa— izango balitz, gastu muga bertan behera geratuko da.
Zer gehiago lortu dute errepublikanoek?
Azken urteetan eskuina eginahalak egiten ari da aberatsei zergak jaisteko eta, aldi berean, programa sozialetan gastua murrizteko. Begiz jota duten programa horietako bat SNAP da, txiroei janaria erosten laguntzeko sortutakoa. Gaur egungo legearekin, programa horretan daudenek gutxienez 49 urte bete arte erakutsi behar dute lana egiten dutela; aurrerantzean, 54 urte bete arte egin beharko dute lan. Baldintza horiek betetzetik libre izango dira armadako beteranoak eta etxerik gabekoak.
Zeri eutsi dio Bidenek?
AEBetako presidenteak lortu du errepublikanoek guraizea ez sartzea inflazioa gutxitzeko legean (IRA) eta hark energia berriztagarriak sustatzeko hartutako neurri ugarietan. Baina ez zaio erabat doan atera. Trukean onartu behar izan du azpiegitura proiektu handien ingurumen baimenen prozedura bizkortzea, eta argi berdea ematea Mountain Valley Pipeline proiektuari. Virginia eta West Virginia lotu behar dituen gasbide horrek eztabaida handia sortu du, ingurumenari egiten dion kalte handiaren ondorioz. %94 dagoeneko eraikita dago, baina baimenak behar ditu erreka batzuk eta babestutako ingurune batzuk zeharkatzeko.
IRA onartzearen truke, Bidenek ezingo du nahi beste handitu IRS zerga ikuskatzaile federalen aurrekontua. Haren bitartez zerga ihesa borrokatu nahi zuen presidenteak.
Zer geratu da bidean?
Errepublikanoek aurrekontu publikoan egin nahi zituzten murrizketa handiak bidean geratu dira, baina baita Bidenek zenbait proposamen ere, hala nola aberatsei zergak handitzea eta intsulina merkatzeko programak. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228677/michelinen-gasteizko-lantegiko-greba-egunak-atzeratu-dituzte.htm | Ekonomia | Michelinen Gasteizko lantegiko greba egunak atzeratu dituzte | Ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an izango dira. Bihar elkarretaratzea eta manifestazioa egingo dituzte. | Michelinen Gasteizko lantegiko greba egunak atzeratu dituzte. Ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an izango dira. Bihar elkarretaratzea eta manifestazioa egingo dituzte. | Enpresa batzordearen gehiagoa izan ez arren, ELA, LAB, CGT eta ESK sindikatuek lau greba egun antolatzea adostu zuten iragan astean, lan hitzarmenaren negoziazioa dela eta. Lanuzteok aste honetan ziren egitekoak, baina atzeratu egin dituzte, «akats burokratikoengatik». Halere, biharko deituak zituzten bi protesta ekintzei eutsi diete: elkarretaratzea egingo dute 13:00ean, lantegiaren atarian, eta manifestazioa 18:30ean, Gasteiz erdigunean.
Lau greba egunak, berriz, hurrengo astetik aurrera egingo dituzte: ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an izango dira, hiru ekoizpen txandatan. Lanuzte horiekin, sindikatuek haserrea adierazi nahi diote zuzendaritzari, lan itunaren negoziazioan aurkeztutako azken proposamena dela eta. Sindikatuen irudikoz, ez da nahikoa, ez baititu kontuan hartzen beraien eskakizun nagusiak.
Erosteko ahalmena berreskuratzea da sindikatuen aldarrikapen nagusia, soldata igoerak KPIaren igoerari egitea, baina baita lanaldia murriztea eta behin-behinekotasuna murriztea ere. Sindikatuek zuzendaritzari proposatu zioten soldatak %27 handitzea lau urteko epean. Enpresaren azken proposamenak, ordea, %12koa baino ez du jasotzen: %5 2023an, %3 2024an, %2 2025ean, eta beste %2 2026an.
CCOOk du gehiengoa langile batzordean, eta gogorarazi du ez duela greba babesten. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228678/ankerkeriari-stop-plataformak-mobilizatzera-deitu-die-herritarrei-barbadori-eta-zelaiari-elkartasuna-erakusteko.htm | Politika | Ankerkeriari Stop plataformak mobilizatzera deitu die herritarrei, Barbadori eta Zelaiari elkartasuna erakusteko | Igandean agerraldi masibo bat antolatu dute Amurrion, eta mobilizazio gehiago izango direla aurreratu dute. Ohartarazi dute Zelaiaren eta Barbadoren aurkako zigorra «noiz betearaziko zain» daudela. | Ankerkeriari Stop plataformak mobilizatzera deitu die herritarrei, Barbadori eta Zelaiari elkartasuna erakusteko. Igandean agerraldi masibo bat antolatu dute Amurrion, eta mobilizazio gehiago izango direla aurreratu dute. Ohartarazi dute Zelaiaren eta Barbadoren aurkako zigorra «noiz betearaziko zain» daudela. | Espainiako Auzitegi Gorenak Auzitegi Nazionalaren sententzia berretsi zuen aurreko astean, eta launa urteko espetxe zigorra ezarri die Galder Barbadori eta Aitor Zelaiari. Ankerkeriari Stop plataformak prentsaurreko bat egin du gaur, prozesuaren «anakronismoa eta krudelkeria» salatzeko, eta herritarrei mobilizatzera deitzeko. Igande honetan, ekainaren 4an, Amurrioko (Araba) Zabaleko ikastetxean Barbadori eta Zelaiari elkartasuna adierazteko agerraldi masibo batera gerturatzeko deia luzatu die plataformak Euskal Herri osoko norbanako eta eragile politiko, sindikal eta sozialei. Hurrengo egun eta asteetan mobilizazio gehiago antolatuko dituztela ere aurreratu dute Gasteizen egindako agerraldian.
Plataformak nabarmendu du Zelaiaren eta Barbadoren aurkako zigorra «sendoa» dela orain. Lau urteko espetxe zigorra, urtebeteko zaintzapeko askatasuna eta 10 urteko inhabilitazioa ezarri dizkie Audientzia Nazionalak, eta zigorrak berretsi ditu Gorenak. Orain, sententzia «noiz betearaziko duten zain» daudela azaldu dute: «Hurrengo egun edo asteetan espetxeratzeko errekerimendua deitzen dena abiatu behar du Audientzia Nazionalak. Errekerimendu hori, gainera, bat-bateko atxiloketa batekin lagunduta etorri daiteke. Egungo egoera, beraz, argia da: hurrengo egun eta asteetan, atxiloketarekin edo gabe, Aitor eta Galder espetxeratuak izango dira».
Ankerkeriari Stop plataformak adierazi du «ulergaitza» dela 2023. urtean «horrelako eraso bati» aurre egin behar izatea: «Euskal Herria aurrera doa, eskubide zibil eta politikoak urratu eta horrelako injustiziei aurre egiten kateatuta nahi gaituzten arren. Euskal jendartearen gehiengoak aldarrikatzen duen bezala, kartzelak husteko eta Euskal Herria eraikitzeko garaia da; ez kartzelak betetzekoa». Azaldu dute Zelaiari eta Barbadori «elkartasun uholde» bat emateko konpromisoa dutela.
Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako lehergaien arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, urte hartako uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.
Froga «lausoak»
2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen epaiketa, Madrilen. Orduan, Jose Perals fiskalak zortzi urteko kartzela zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat. Defentsak, berriz, absoluzioa, argudiatuta bi gazteen aurkako frogak «lausoak» zirela, eta epaiketa bera «lekuz kanpo» zegoela. Hamar urte igaroak ziren ETAk behin betiko su etena iragarri zuenetik, eta hiru urte erakunde armatua desegin zenetik.
Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun zion Gorenak aurreko astean. Auzitegi Nazionalaren zigorra berretsi zuen. |
2023-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/228679/udal-eta-foru-hauteskundeetako-emaitzak-kalez-kale.htm | Politika | Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak, kalez kale | Bozetako atal bakoitzeko emaitzen mapa osatu du BERRIAk. | Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak, kalez kale. Bozetako atal bakoitzeko emaitzen mapa osatu du BERRIAk. | Hego Euskal Herriko udalak, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Batzar Nagusiak eta Nafarroako Parlamentuko ordezkariak aukeratzeko bozketa izan zen igandekoa. Jakinak dira emaitza orokorrak: EH Bilduk 366.024 boto eskuratu zituen, eta lehen indarra izan zen Gasteizen; EAJk, berriz, 322.347 boto jaso zituen, eta lehen indarra da Araban, Bizkaian eta Donostian. Nafarroan, UPN izan da lehen indarra, 81.680 boto lortuta, baina PSNk eskuratu du gobernua berriro osatzea.
Horiek datu orokorrak. Hauteskundeek, baina, xehetasun maila handiagoa ere eskaintzen dute, hauteskundeen emaitzak mahaiz mahai, barrutiz barruti eta atalez atal ebazten direnez gero. Horixe prestatu du BERRIAk: Euskal Herri osoko emaitzen mapa, atalez atal.
Argazkiaren fokua handitzeak ahalbidetzen du, adibidez, hiriburuetako errealitatea zehatzago ezagutzea. Esaterako, Bilbon, nabarmena da EAJren nagusitasuna; auzo eta mahai gehienetan da lehen indarra. Salbuespenak daude, ordea: Bilbo Zaharreko, San Frantziskoko eta Zazpi Kaleetako zenbait ataletan EH Bildu aurretik geratu da, eta PSE-EE lehen indarra da mahai bakan batzuetan, Otxarkoagan, Deustun eta Betolatzan, Errekalden.
Gasteizen, kolore aniztasuna antzeman daiteke atalkako mapari erreparatuta. Abetxukun, Sansomendin, Zaramagan... PSE-EE izan da lehen indarra, eta EH Bildu Alde Zaharrean, Zabalganan eta Errekaleorren, besteak beste. PPren kolore urdina ere nabari da: San Martinen, Txagorritxun, Armentian eta Mendizorrotzan, adibidez. Eta mahai kopuru eskasagoak bereganatu ditu EAJk:
Donostian, berriz, EAJren eta EH Bilduren tonalitateak daude orekatu samar. Jeltzaleek lortu dituzte zinegotzi gehien (9), eta hori nabari da esaterako Amara Berrin, Antiguan, Erdialdean eta Groseko parte handi batean lortutako garipenetan. Aldiz, EH Bildu aurretik geratu da Igeldon, Egian, Parte Zaharrean, Martutenen eta Añorgan. PSE-EEren indargune izaten jarraitzen du ekialdeak, eta PP lehen indarra da hiri osoko bi mahaitan, Aieten eta Amaran.
Iruñean, lehia estua izan zuten igande gauean UPNk eta EH Bilduk. Cristina Ibarrola buru duen zerrenda nagusitu zen. Baina lehia hori grafikoki ikus daiteke Iruñeko atalen mapan: hiriburuko iparraldekoetan EH Bilduk ditu emaitza onenak, eta UPNk hegoaldekoetan. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228713/inflazioa-32ra-apaldu-da-maiatzean-espainian.htm | Ekonomia | Inflazioa %3,2ra apaldu da maiatzean Espainian | Azpiko inflazioak ere bost hamarren egin du behera, %6,1eraino. | Inflazioa %3,2ra apaldu da maiatzean Espainian. Azpiko inflazioak ere bost hamarren egin du behera, %6,1eraino. | Kontsumo gaien prezioen garestitzea moteldu egin da maiatzean Espainian, herrialdeko KPIaren datu aurreratuak erakusten duenez. Bederatzi hamarren jaitsita, 2021ko uztailaz geroztiko maila apalenean kokatu da urte arteko inflazioa, %3,2an. Indizea beherantz bultzatu dutenak, batez ere, argindarraren eta erregaien salneurriak izan dira, iaz biak asko garestitu baitziren.
INEren arabera, elikagaiek ere izan dute eragina inflazioaren apaltzean, haien prezioak ez duelako iazko maiatzean bezainbeste egin gora.
Maiatzean beherantz egin arren, oso goian dago oraindik azpiko inflazioa, erregaiak eta elikagai freskoak kontuan hartzen ez dituena. Bost hamarren jaitsi da, %6,1eko tasaraino, eta horrek erakusten du inflazioa ez dela berehalakoan jaitsiko. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228714/mosku-bonbardatzea-egotzi-dio-errusiak-ukrainari.htm | Mundua | Mosku bonbardatzea egotzi dio Errusiak Ukrainari | Kievek ukatu egin du goizaldeko aire erasoaren atzean dagoela, baina «atseginez» hartu du gertatutakoa, eta molde horretako eraso gehiago iragarri ditu. Ukrainako hiriburua hirugarrenez bonbardatu du Errusiak azken 24 orduetan, eta zibil bat hil da. | Mosku bonbardatzea egotzi dio Errusiak Ukrainari. Kievek ukatu egin du goizaldeko aire erasoaren atzean dagoela, baina «atseginez» hartu du gertatutakoa, eta molde horretako eraso gehiago iragarri ditu. Ukrainako hiriburua hirugarrenez bonbardatu du Errusiak azken 24 orduetan, eta zibil bat hil da. | Mosku bonbardatu dute goizaldean, eta Errusiako Gobernuak Ukrainakoa egin du gertatutakoaren erantzule. Errusiako indarrek Kiev maiatzean hamazazpigarrenez, azken 24 orduetan hirugarrenez, bonbardatu duten egunean heldu da, hain zuzen ere, Kremlinek «eraso terrorista» deitutakoa. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, Moskuren aurka jaurtitako zortzi droneak —hango hedabide batzuek esan dute hamar eta hogei artean direla— erorarazi dituzte aireko defentsa sistemek, eta Errusiako hiriburuko alkateak azaldu du suntsitutako droneen hondakinek «kalte arinak» eragin dituztela zenbait eraikinetan. Horietan bizi diren herritarrak ebakuatu behar izan dituzte, baina ez dago zauritu larririk. Ukrainako Gobernuak jakinarazi du ez duela zerikusirik erasoarekin.
Iazko otsailean Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, Errusiako lurretan —Ukrainarekin muga egiten duten eskualdeetan, batez ere— aire eraso batzuk izan dira, eta horiek ugarituz joan dira azken hilabeteetan. Kremlinek Kiev egiten du horien erantzule. Moskun, aldiz, ia-ia ez da halakorik gertatu. Hori bai, maiatzaren 3an Kremlinen eraikina bera bonbardatu zuten, eta Vladimir Putin Errusiako presidentea hiltzen saiatzea egotzi zion Moskuk Kievi.
Ikusi gehiago: Putin hiltzen ahalegindu izana egotzi dio Moskuk Kievi
Kievek ukatu egin zuen, baina AEBetako Gobernuko iturriak aipatuz The New York Times egunkariak aurreko astean kaleratutakoaren arabera, «ziurrenik» Ukrainako armadaren unitate militar berezi batek edo zerbitzu sekretuek antolatu zuten erasoa. AEBek ez dute nahi Ukrainako indarrek Errusiako lurrei eraso egitea Mendebaldeak emandako armekin. Izan ere, Kremlinek egiaztatuz gero NATO Ipar Atlantiko Itunaren Erakundeko herrialderen baten armekin eraso egin diotela Errusian, interpretatu lezake zilegitasuna duela gerra Ukrainako mugetatik harago zabaltzeko.
Horiek horrela, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek nabarmendu du «atseginez» hartu duela Moskuri egindako erasoa, eta iragarri du halako gehiago gertatuko direla. Youtubeko kanal batean egin dioten elkarrizketa batean adierazi du, dena den, Kiev ez dagoela bonbardaketen atzean.
Eta, Moskun bezala, Kieven ere bonbardaketa bat gertatu da goizaldean. Ukrainako iturri ofizialek jakinarazi dutenez, Errusiak hogei drone jaurti ditu, eta aireko defentsa sistemek hogeiak erorarazi dituzte. Hori bai, suntsitutako drone baten hondakinek etxebizitzen bloke bat jo dute, eta horrek eragindako sutearen ondorioz pertsona bat hil da, Vitali Klitxko alkateak adierazi duenez. Gainera, lau pertsona zauritu dira.
Gune desmilitarizatu bat
Eta, fronteetik harago, gerra bukatutzat emango duen akordio bat negoziatzekotan, Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako lurretan 100-120 kilometroko zabalera edukiko lukeen gune desmilitarizatu bat ezartzea proposatu du Podoliakek, Twitterreko bere kontuan idatzitako txio batean. Uste du «ezinbestekoa» litzatekeela itun bat egiteko, eta horren bidez «etorkizunean erasoak gertatzea» eragotziko litzatekeela.
Zehaztu du Errusiako Belgorod, Briansk, Kursk eta Rostov eskualdeetan ezarri beharko luketela. «Beharrezkoa izango da Kharkiv, Sumi, Zaporizhia, Txernihiv, Belgorod, Luhansk eta Donetskeko herritarrak bonbardaketetatik babesteko eta haien benetako segurtasuna bermatzeko». Iruditzen zaio, bide batez, ezarriz gero nazioarteko «kontingente batek» egin beharko lituzkeela kontrol lanak aurreneko fasean.
Negoziatzen hasteko, Kievek eskatzen du Errusiako indarrak atera daitezela Ukrainan okupatutako lurretatik. Inbasioa hasi eta gero, iazko martxoan, bi aldeek elkarrizketak abiatu zituzten, baina ez zuten fruiturik eman.
Horrekin guztiarekin lotuta, Wagner talde paramilitarraren buru Yevgueni Prigozhinek proposatu du Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako eskualdeetan 30 kilometroko zabalera duten «segurtasuneko eremuak» sortzea, eta horien kontrola milizia errusiazaleen esku geratzea. Prigozhinentzat, Errusiako armadak ez ditu muga babesteko behar beste soldadu. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228715/eusko-jaurlaritzak-16-handituko-du-unibertsitateen-finantzaketa.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak %16 handituko du unibertsitateen finantzaketa | Eusko Jaurlaritzak zuzenean 1.642,4 milioi euro emango dizkie EHUri, Deustuko Unibertsitateari eta Mondragon Unibertsitateari. Agerraldian ez dute argitu unibertsitate bakoitzak zenbat jasoko duen. | Eusko Jaurlaritzak %16 handituko du unibertsitateen finantzaketa. Eusko Jaurlaritzak zuzenean 1.642,4 milioi euro emango dizkie EHUri, Deustuko Unibertsitateari eta Mondragon Unibertsitateari. Agerraldian ez dute argitu unibertsitate bakoitzak zenbat jasoko duen. | Gaur jakinarazi dute datozen urteetan (2023-2026) zenbat diru jasoko duten EHU Euskal Herriko Unibertsitateak —publikoa da— eta Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak. —pribatuak dira—. Hain zuzen, gaur goizean aurkeztu dute 2023-2026 Unibertsitate Sistemaren Plana Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eta EHUko errektore Eva Ferreirak, Deustuko Unibertsitateko Juan Jose Etxeberriak eta Mondragon Unibertsitateko Vicente Atxak. Jaurlaritzak zuzenean 1.642,4 milioi euro jarriko ditu, azken planean baino %16 gehiago. Gainera, 603,8 milioi jasoko dituzte finantzaketa publiko lehiakorraren, kontratupeko diru sarreren, nazioarteko finantzaketaren eta unibertsitateen baliabide propioen bidez. Orotara, beraz, 2.246,2 milioi euro izango dira unibertsitateentzat, azken planean baino % 14,5 gehiago.
Jaurlaritzak unibertsitate denei emango die 2019-2022ko planean baino diru gehiago. Halere, batzuen eta besteen finantzaketa ez dute proportzio berean handitu: %16 handitu duet EHUren finantzaketa; Deustuko Unibertsitatekoa, %23; eta Mondragon Unibertsitatekoa, %15. Hain zuzen, Jaurlaritzak 1.330,7 milioi euro jarriko ditu EHUrentzat; 40,2 milioi Deustuko Unibertsitaterentzat; eta 32,4 milioi euro Mondragon Unibertsitatearentzat.
Urtez urte igotzen ari da pribatuen finantzaketa. Oraingo planean, Jaurlaritzak zuzenean jartzen duen diruaren %95,6 izango da unibertsitate publikoarentzat, eta %4,4 pribatuentzat. Aurreko unibertsitetate planean %95,7 izan zen publikoarentzat; 2007koan, lehenengo planean, %98,2. Unibertsitateen artean ere badago aldea. 2007tik %246 handitu da Deustuko Unibertsitateak jasotzen duen diru kopurua eta %179 Mondragon Unibertsitatearena. Aldiz, proportzioan igoera askoz apalagoa izan du EHUk: %28koa.
Diru kopuru orokorra iragartzearekin batera, planaren ardatz nagusiak ere azaldu dituzte. Hiru izango dira. Batetik, unibertsitateen eta enpresen arteko harremana sustatzea nahi dute. Bestetik, unibertsitate sistema «bikaintasun zientzia globalaren testuinguruan» jartzea. dute xede Azkenik, gizarteak beste gizarte batzuekin harreman gehiago edukitzea nahi dute unibertsitate sistemaren bidez.
Ziurtatu dute ardatz horiek ekintza zehatzetan isla izango dutela. Besteak beste, planean jasota dago Medikuntza eta Erizaintza Fakultatea eraikitzea Bizkaian; eraldaketa digitala azkartzea, «unibertsitate hibrido digital-fisikoaren eredu bihurtzeko»; eta enpresekin eta Lanbide Heziketako ikastetxeekin harremanak sendotzea, «enplegagarritasuna hobetzeko».
Helburuak finkatuta
Planean zehaztu dituzte unibertsitateek 2026ra bitartean izango dituzten helburuak ere. Esaterako, nahi dute %50 igotzea gradu eta master dualen —ikasleak ikasten eta lanean aritzen dira aldi berean— eskaintza, %50 igotzea nazioarteko esperientziak eskaintzen dituzten gradu eta master titulazioak ere; ingeniaritzari eta zientziei lotutako STEM titulazioetan matrikulatutako ikasleen %52 emakumeak izatea —aurreko planean ere helburu bera jarri zuten—; eta irakasle ikertzaileen %52 emakumeak izatea. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228716/hegoaldean-lehen-indar-sindikala-da-ela-eta-nafarroan-indartzen-ari-da.htm | Ekonomia | Hegoaldean lehen indar sindikala da ELA, eta Nafarroan indartzen ari da | Hego Euskal Herrian ordezkari gehien dituen sindikatua da ELA: 8.920 ditu. Bigarren indarrak halako bi ditu ia, CCOOk 4.919 ordezkari baititu. | Hegoaldean lehen indar sindikala da ELA, eta Nafarroan indartzen ari da. Hego Euskal Herrian ordezkari gehien dituen sindikatua da ELA: 8.920 ditu. Bigarren indarrak halako bi ditu ia, CCOOk 4.919 ordezkari baititu. | ELA Hego Euskal Herriko lehen indar sindikala da oraindik. Sindikatuaren Donostiako egoitzan egin duten prentsaurreko batean azaldu dituzte datuak Joseba Villarrealek eta Amaia Muñoak, sindikatuko hauteskunde sindikalen arduradunak eta idazkari nagusiaren albokoak, hurrenez hurren. 2023ko apirileko kontaketaren arabera, 8.920 ordezkari ditu guztira ELAk Hego Euskal Herrian: ordezkari guztien %36,1. Bigarrena, CCOO, alde handira dago, 4.913 ordezkari baititu (%19,9). Villarrealek adierazi du sindikatua «oso pozik» dagoela emaitzekin; izan ere, 2023ko apirilean iazko abenduan baino 103 ordezkari gehiago ditu ELAk.
Nafarroako emaitzak nabarmendu ditu Villarrealek. Izan ere, hirugarren indarra da ELA, baina bigarrenetik gero eta gertuago dago. UGT da lehen indarra, baina 2006ko abendutik beherakada izan du: orduan, ordezkarien ia %31 ziren Espainiako sindikatukoak, eta egun %24,6 dira. CCOO da bigarren indarra, %24,1ekin, eta ELAk %23,2 ditu. «Bigarren sindikatua izatetik gertuago gaude egunez egun, baita lehenengoa izatetik ere», adierazi du Villarrealek.
Muñoak dio ELAren gorakada egunero egiten duten lanagatik gertatu dela: «Jendeak zergatik ematen dio botoa ELAri? Iruditzen zaiolako tresna eraginkorrena izan daitekeela. Gure ahaleginaren parte handi bat jartzen dugu ELAren lana ez dadin izan bakarrik sektore sindikalizatu tradizionaletakoa, baizik eta baita beste hainbat sektore desberdin eta txikiagoetakoa ere».
Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan egin du gora, baina Araban behera egin du —%37,4 abenduan, eta %36,8 apirilean—. Hala ere, bertan oraindik lehen indarra dela gogorarazi du Villarrealek. Federazioka, industrian eta eraikuntzan (%37,3), zerbitzuetan (%33,9) eta Gizalan-Zerbitzu Publikoetan (%39,6) gehiengoa du ELAk, eta gainontzekoekiko aldea handitu dutela nabarmendu du Villarrealek.
ELAren ordezkarien artean, gora egin du emakumeen presentziak, 2019tik 2023ra lau puntu gehiago baitira —ordezkarien %37 2019an, eta %41 aurten—. Muñoak dio igoera hori sektore feminizatuetan duten presentziari zor zaiola. Izan ere, Muñoak adierazi du ELAk garrantzi handia ematen diela enpresa eta sektore txikiei. Hala azaldu du Villarrealek: «Askotan hitz egiten da enpresa edo sektore handi eta ezagunez, baina ELAk enpresa txiki eta ertainetan dauka ordezkaritza handiena, eta hori uste dut azpimarragarria dela. ELA ez da soilik CAF edo Bellota, nahiz eta horiek ere garrantzitsuak diren».
LAB, gehien hazi dena
ELAk emandako datuen arabera, 2006tik hona LAB da Hego Euskal Herrian gehien hazi den sindikatua. 2006ko abenduan, ordezkarien %15,7 zituen sindikatu abertzaleak (4.005 ordezkari), eta %19,1eko kuota du orain (4.722). Nafarroan izan du hazkunde handiena, ordezkarien %12,3 baitzituen lehen, eta %17,3 orain. Laugarren indarra da Nafarroan, halere: ELA baino ia sei puntu portzentual atzerago.
Lau sindikatu nagusietatik kanpo, Hego Euskal Herriko ordezkarien %10,5 beste sindikatu txikiago batzuetakoak edo independenteak dira. Hala ere, sindikatu horietako asko sektore jakin batzuetakoak dira, eta horietako batzuetan indar nagusia dira. Adibidez, Osakidetzan SATSE bigarren indarra da, ELAren atzetik, eta EAEko hezkuntzan, irakasleen artean Steilas da nagusi. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228717/vucicek-pristinari-egotzi-dio-kosovoko-serbiarren-eta-natoren-artean-gatazka-eragitea.htm | Mundua | Vucicek Pristinari egotzi dio Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea» | NATOk 700 soldadu gehiago bidaliko ditu Kosovora, atzoko liskarren harira. Kosovo Indarreko 30 militar eta 52 serbiar zauritu ziren atzo, estatuaren iparraldean izandako istiluetan. | Vucicek Pristinari egotzi dio Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea». NATOk 700 soldadu gehiago bidaliko ditu Kosovora, atzoko liskarren harira. Kosovo Indarreko 30 militar eta 52 serbiar zauritu ziren atzo, estatuaren iparraldean izandako istiluetan. | «[Kosovoko] Leposaviq, Zubin-Potok eta Zvecan herrietako egoera lasaitu egin da, baina hauskorra da». Kosovoko Poliziak gaur goizean egindako adierazpenok dira, herrialdearen iparraldean, Kosovoko serbiarren eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarreko militarren artean liskar gogorrak izan eta biharamunean. Kosovoko albaniar alkate batzuen zilegitasunari buruzko desadostasuna dela medio, atzo jazotako istiluek zauritu ugari eragin zituzten, alde batean zein bestean. Bada, Serbiako presidente Aleksandar Vucicek Kosovoko lehen ministro Albin Kurtiri leporatu dio Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea»: «[Kosovoko eskualdean] Metohian odol isurketa eragin nahi du», zehaztu du, Vecernje Novosti Serbiako egunkariak jasotakoaren arabera.
Ikusi gehiago: Serbiak Pristinari egotzi dio «beldurra» erabiltzea Kosovoko serbiarren kontra
Kosovoko albaniar auzapez horiek joan den apirilean egindako hauteskundeetan hautatu zituzten, serbiarrak gehiengoak diren Metohia eskualdean —50.000 inguru dira guztira—. Boz horietan, ordea, %3ko parte hartzea baino ez zen izan, serbiarren boikotarengatik; Pristinak, baina, balekotzat jo zituen. Kosovoko serbiarrek, alkate horiek eta iparraldeko polizia berezia erretiratzeko eskatzeaz gain, salatzen dute «diskriminazioa» pairatzen ari direla Kosovoko Gobernuaren partetik. Horregatik guztiagatik, Kosovoko serbiarrek protestak areagotu dituzte azken egunotan. Atzo, esaterako, Kosovoko indar bereziek hilaren 26tik okupatuta duten Mitrovicako eraikin publiko batera gerturatu ziren, «modu baketsu batean», Vecernje Novosti-ren arabera.
Giroak, ostera, ez zuen askorik behar izan berotzeko. KFOReko militarrak Igor Simitx Serbia Zerrenda alderdiko buruaren aurka oldartu, eta atxilotu egin zuten. Jarraian, gutxienez 30 bat tiro egin zituzten manifestarien aurka, baita negar gasa jaurti ere. Istilu horietan KFOReko 30 soldadu eta 52 serbiar zauritu ziren; azken horietatik hiru «larri» daude, Belgradeko iturrien arabera. Horrez gain, NATOko indarrek blokeatu egin zituzten atzo Zvechan, Leposavic, Zubin-Patok eta Kasovska-Mitrovica eskualdeetako eraikin administratiboetara sartzeko bideak. Gertakari horien harira, Vucicek esan du Kurti dela gertakari horien «egile bakarra».
Kurtik «babes osoa» agertu die gaur serbiarrak gehiengoa diren eremuetan hautatuak izan ziren alkate albaniarrei, eta gaineratu du horiek direla udaletxeetan egoteko zilegitasuna duten bakarrak. Kosovoko lehen ministroak «talde kriminalei» eta «muturreko taldeei» egotzi die liskarren ardura, eta Belgradi talde horiek laguntzea.
AEBek Kosovon duten enbaxadore Jeffrey Hovenierrek, berriz, Pristinaren bizkar jarri du zamarik handiena. Kosovoko Gobernua egin du «krisi giroaren» arduradun. Hori dela eta, egoera baretzeko keinuak eskatu dizkio. Batetik, Polizia indar bereziak udaletxeetatik erretiratzea, eta, bestetik, alkateek beren jarduna beste eraikin batzuetan egitea behin-behinean.
Egoera kontrolpean mantentze aldera, NATOk 700 soldadu gehiago bidaliko ditu Kosovora, aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek gaur adierazi duenez. Azaldu du beste batailoi bat alertan jarri dutela, esku hartzeko beharko balute ere. Horrez gain, deia luzatu die Serbiari eta Kosovori tentsioa baretzeko urratsak egin ditzaten eta Europako Batasunaren bidezko elkarrizketetan engaiatu daitezen. «Hori da bake iraunkor baterako bide bakarra».
Kosovo iparraldeko egoera atzokoa baino «lasaiagoa» den arren, KFOR-eko indarrak Zvecan herriko kaleetan dabiltza, zaintza lanean. Are, Kosovo Indarreko militarrek txarrantxaz inguratu dute herriko udaletxeko eraikina, baita barrikada bat jarri ere, Koha Ditore Kosovoko egunkariak jakinarazi duenez.
Bi aldeen arteko tentsioa baretze aldera, Ameriketako Estatu Batuek, Italiak, Frantziak Alemaniak eta Erresuma Batuak Serbian dituzten enbaxadoreekin bildu da gaur Vucic, eta estatuburuak Mendebaldeari eskatu dio konbentzi dezala Kosovo serbiarrek onartu gabeko alkateak erretiratzeko, Reuters albiste agentziaren arabera. EBk Kosovon duen ordezkari berezi Tomas Szunyogekin ere batzartu da Vucic, eta «Kosovoko serbiarren segurtasuna bermatzeko beharrezkoak diren neurriak» hartzearen garrantzia nabarmendu du.
Bilkura horien ostean, Vucic Finlandiak, Errusiak eta Txinak Serbian dituzten enbaxadorearekin ere bildu da banaka. Moskuk nabarmendu du «urrats erabakigarriak egin» behar direla Kosovo iparraldeko tentsioa murrizteko, eta nazioarteari eskatu dio serbiarrei errua botatzeari uzteko», indarkeria areagotzeagatik, Errusiako zenbait berri agentzien arabera. Bestalde, Pekinek babesa eman die Serbiak «bere subiranotasuna eta lurralde osotasuna defendatzeko» hartutako neurriei, Txinako Atzerri Ministerioko bozeramaile Mao Ningek prentsaurreko batean baieztatu duenez. Kosovoko presidente Vjosa Osmanik, berriz, salatu du Vucicek babestutako talde kriminalek «desegonkortu» egin nahi dutela Kosovo.
Mendebaldearen gaitzespena
Bien bitartean, Mendebaldeak gogor gaitzetsi ditu atzoko gertakariak. EBko diplomaziaburu Josep Borrellentzat, esaterako, «guztiz onartezinak» dira KFOReko tropen, kazetarien, zibilen eta Poliziaren aurka egindako indarkeriazko ekintzak. Italiako Atzerri ministro Antonio Tajani RAI irrati publikoari adierazi dionez, Vucicekin eta Kurtirekin hitz egiteko aukera izan zuen atzo, azken orduan, eta «lasaitasunerako» deia egin zien. Eskaera bera egin die bi aldeei Frantziako Atzerri Ministerioko eledun Anne-Claire Legendrek ere: «Ezin dugu onartu eskualdeko egonkortasuna arriskuan jartzea, nazioarteko testuingurua kritikoa den honetan. Europako segurtasun kontua da».
Belgraden eta Pristinaren arteko harremanak ez dira batere onak, Kosovok 2008ko otsailaren 17an alde bakarrez independentzia aldarrikatu zuenetik; Serbiatik bereizi zen, baina Belgradek ez du aitortzen haren subiranotasuna. Bi milioi biztanle inguru ditu Kosovok, eta herritarren %90 albaniarrak dira; %8 serbiarrak; eta %3 bosniarrak. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228718/urkulluk-ez-du-asmorik-eusko-legebiltzarreko-hauteskundeak-aurreratzeko.htm | Politika | Urkulluk ez du asmorik Eusko Legebiltzarreko hauteskundeak aurreratzeko | Legealdia datorren urtean da amaitzekoa. | Urkulluk ez du asmorik Eusko Legebiltzarreko hauteskundeak aurreratzeko. Legealdia datorren urtean da amaitzekoa. | Jakina zen hauteskunde zikloaren egutegia: udal eta foru hauteskundeen ondoren izango dira Espainiako Gorteetakoak, eta datorren urtean, Eusko Legebiltzarrekoak. Baina Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak sorpresa eman zuen atzo, bozketa udazkenetik uztailaren 23ra aurreratuta. Egutegia egokituta, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari galdetu diote ea berak ere asmorik izan dezakeen legealdia dagokion baino arinago amaitzeko eta hauteskundeak aurreratzeko. Ezetz erantzun du Urkulluk.
Urkulluk aitortu du Sanchezen iragarpenak «ezustean» hartu duela, baina bere nahia da legealdiko azken hilabeteetan «normaltasunez» aritzea. Berez, datorren urteko uda aldera amaituko da legegintzaldia.
Sanchezen erabakiaren ondorioez, berriz, Urkulluk esan du Espainiako Gobernuak ez dituela bete legealdi hasieran hartutako konpromisoak, batez ere Gernikako Estatutuaren arabera Eusko Jaurlaritzari dagozkion eskumenak eskualdatzeko lanei dagokienez.
Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak 2020ko urtarrilean onartu zuen falta diren eskumenak transferitzeko egutegi bat, baina hiru urtean apenas eman duten pausorik horiek gauzatzeko. 2021ean, hiru eskumen transferitu zituzten: errepide bidezko garraioa, espetxeak eta argitalpen serializatuen nazioarteko zenbaki normalizatuen esleipena. Iaz, berriz, bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa. Bi gobernuek hilabeteak daramatzate aldiriko trenen eskumena eskualdatzeko negoziazioetan. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228719/la-femme-anari-belako-eta-beste-donostiako-boga-boga-musika-jaialdiaren-lehenbiziko-aldian.htm | Kultura | La Femme, Anari, Belako eta beste, Donostiako Boga Boga musika jaialdiaren lehenbiziko aldian | Irailaren 8tik 10era bitarte eginen dute festibala, hiriko zenbait tokitan. «Musika independentearen alde egiteko jaialdia» izanen da, antolatzaileen esanetan. 25 kontzertu iragarri dituzte oraingoz. | La Femme, Anari, Belako eta beste, Donostiako Boga Boga musika jaialdiaren lehenbiziko aldian. Irailaren 8tik 10era bitarte eginen dute festibala, hiriko zenbait tokitan. «Musika independentearen alde egiteko jaialdia» izanen da, antolatzaileen esanetan. 25 kontzertu iragarri dituzte oraingoz. | Gaur egun antolaturik direnak aski ez, eta beste musika jaialdi bat antolatu dute Euskal Herrian: Boga Boga. Donostian eginen dute, eta iraileko bigarren asteburuan izanen du lehenbiziko aldia. Antolatzaileen esanetan, Donostiak aspaldi behar zuen hiriak «bertako DNA duen musika independente jaialdi bat» hartzea atzera ere, eta premia horri erantzunen dio festibalak. Gin Musikak eta Dabadaba aretoak antolatu dute, eta 25 kontzertu iragarri dituzte guztira.
Zehazki, Ondarreta hondartzan, Miramar jauregian, Txillida Lekun eta Tabakaleran emanen dituzte kontzertuak. Artistak hauek arituko dira oholtza gainetan: Julieta Venegas, La Femme, Belako, Panda Bear & Sonic Boom, Anari, Pongo, Joe Crepusculo, Amantes Del Futuro, Verde Prato, Simona, Margarita Quebrada, J Martina, Hofe x 4:40, Vatocholo, Irenegarry, Dharmacide, Lukiek, Brava, Bariri, Tayhana, Alvva, Invt, Malakias, Hamaika eta Piel Mixta.
Boga Bogak bere webgunean zehaztu du artista bakoitza zer egunetan ariko den. Kontzertu batzuk doakoak dira, baina beste batzuetarako beharrezkoa da sarrera erostea; bihartik aurrera erosten ahalko dira. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228720/bruselak-neurriak-hartuko-ditu-inhabilitazioei-buruzko-poloniako-legea-indarrean-sartzen-bada.htm | Mundua | Bruselak «neurriak» hartuko ditu inhabilitazioei buruzko Poloniako legea indarrean sartzen bada | Europako Batzordeko Justizia komisarioak esan du «kezka bereziak» dituela Errusiaren influentziari buruzko ikerketa batzordeaz; politikariak, kazetariak eta zibilak zigortu ahalko ditu. Udazkenean egingo dituzte bozak. | Bruselak «neurriak» hartuko ditu inhabilitazioei buruzko Poloniako legea indarrean sartzen bada. Europako Batzordeko Justizia komisarioak esan du «kezka bereziak» dituela Errusiaren influentziari buruzko ikerketa batzordeaz; politikariak, kazetariak eta zibilak zigortu ahalko ditu. Udazkenean egingo dituzte bozak. | Poloniako Parlamenturako hauteskundeetarako urte erdi inguru falta den honetan, beste gatazka bat sortu da Varsoviaren eta Bruselaren artean. Oraingoan, Errusiak ustez herrialde horretan izan duen influentzia ikertzeko asmoak sortu du harrabotsa, horretarako onartu berri duten legeak politikariak inhabilitatzeko aukera ematen baitu. Oposizioaren kritikei gehitu zaie Europako Batzordea ere, Didier Reynders Justizia komisarioak gaur esan baitu «kezka bereziak» dituztela horren inguruan; testua indarrean sartuz gero «neurriak» hartzeko mehatxua ere egin du Reyndersek, horiek zeintzuk liratekeen zehaztu gabe.
Andrzej Duda Poloniako presidenteak atzo eman zion baiezkoa parlamentuak joan den ostiralean onarturiko legeari, eta orain Auzitegi Konstituzionalaren esku geratu da testuaren etorkizuna. Epaileek oniritzia ematen badiote, argitaratu eta astebetera sartuko da indarrean. Ofizialki, Errusiak 2007-2022ko aldian ustez izan duen eragina ikertzeko lege bat da —horretarako, besteak beste, batzorde bat eratuta—, baina testuak aukera ematen du politikarien, kazetarien eta herritarren kontrako neurriak hartzeko.
Kritikoek Tusk legea deitzen diote, uste baitute oposizioko politikarien aurka egiteko sortu dutela, eta, batez ere, Donald Tusk Poloniako lehen ministro ohi (2007-2014) eta Europar Kontseiluko presidente izandakoa (2014-2019) kargu publikoetatik inhabilitatzeko, hamar urtez. Oposizioko lehen indarra den KO Koalizio Zibikoko buruzagia da Tusk, eta, hain justu, asmoa du udazkenean egitekoak diren parlamenturako bozetara aurkezteko.
Arazoa zera du: ikertzekoak diren aldian gobernuburu izan zenez, arriskua duela inhabilitazio zigor bat jasotzeko. Eta afera horretaz ohartarazpena egin zuen Janusz Kowalski Nekazaritza ministrordeak joan den irailean, esan baitzuen ikerketa batzordearen helburua zera izango dela: «Tusk errusiazalea auzitegi baten aurrean jartzea eta kartzelan sartzea».
Oposizioaz gain, AEB Ameriketako Estatu Batuak ere kritiko agertu dira. Estatu Departamentuko eledun Matthew Millerrek atzo esan zuen kezkatuta daudela, eta Varsoviak testua erabil dezakeela «hauteskunde aske eta bidezkoetan esku hartzeko»; adierazpen hori esanguratsua da, Polonia baita AEBen aliatu nagusietako bat Ukrainako gerran.
Salaketa horiei erantzuteko, Poloniako Gobernuak erreakzio bat eman behar izan du, eta Marcin Przydacz presidentetzaren bozeramaileak, gaur egin dioten elkarrizketa batean, argudiatu du ikerketa batzordeak ezingo dituela hautagaitzak debekatu.
Helegiterako aukerarik ez
Edonola ere, aukera horri begira, Europako Batzordeko Justizia komisarioak ohartarazi du Errusiaren influentziari buruzko legeak zigortuei ez diela baimenduko helegite bat aurkeztea, eta, beraz, Reynders arabera, justiziarako sarbidea oztopatua izango dutela. Nahiz eta hilabeteotan Bruselaren eta Varsoviaren arteko negoziazioak ugaritu egin diren independentzia judiziala errespetatzearen inguruan —«egoera hobetzen saiatzeko»—, badirudi Polonian onartu berri duten testua beste oztopo bat bilakatuko dela elkarrizketa horietan.
Ikusteko dago Poloniako Auzitegi Konstituzionalak zer ebatziko duen. Oposizioko alderdiak ez ezik, erakunde judizialak eta Barne Aferetarako eta Administraziorako batzorde parlamentarioa ere neurriaren kontra agertu dira, eta salatu dute ez datorrela bat konstituzioarekin; gainera, salatu dute ez dagoela zehaztuta zer joko duten Errusiaren influentziatzat. Oposizioak lehen manifestazioa antolatu du datorren iganderako, eta Tuskek horretan parte hartzera deitu du asteon.
Legea indarrean sartuz gero, ikerketa batzordeak irailaren 17an emango luke lehen txostenaren berri; eta, hortaz, baliteke hauteskundeen kanpaina betean gertatzea hori. Inkesten arabera, lehia handia izango da 2015etik agintean dagoen PiS Legea eta Justiziaren eta oposizioko KOren artean, eta baliteke PiSek gehiengo osoa galtzea. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228721/elma-saizek-iruneko-alkate-izan-nahi-duela-iragarri-du.htm | Politika | Elma Saizek Iruñeko alkate izan nahi duela iragarri du | PSNko Iruñeko alkategaia harremanetan jarriko da Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin, aginte makila hartzeko asmoz. EH Bilduko Joseba Asiron ez du babestuko, euskararekin «inposizioan aritu zelako». | Elma Saizek Iruñeko alkate izan nahi duela iragarri du. PSNko Iruñeko alkategaia harremanetan jarriko da Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin, aginte makila hartzeko asmoz. EH Bilduko Joseba Asiron ez du babestuko, euskararekin «inposizioan aritu zelako». | Elma Saizek Iruñeko alkate izan nahi du. PSNko hautagaiak aurretik ditu eserlekuetan UPNko eta EH Bilduko hautagaiak: PSNk bost zinegotzi atera ditu M-28ko hauteskundeetan; EH Bilduk, zortzi; eta UPNk, bederatzi. Baina hirugarren indarra izanda ere, Saizek argi helarazi du Iruñeko aginte makila nahi duela eta, horretarako, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin negoziatuko duela. Saizek ez du esan koalizioa abertzalearekin negoziatzeko asmoa duenik, baina, edonola ere, EH Bilduren babesa beharko luke alkate izateko.
PSNko hautagaiaren nahiak EH Bilduko alkategai Joseba Asironen helburua ez betetzea ekarriko luke, koalizio abertzaleak Iruñeko aginte makila espero duelako, hain zuzen, PSNren aldeko ekarpenarekin. Oraingoz, ordea, Saizen asmoak oso bestelakoak dira. «PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak babes sozial handiagoa daukate EH Bilduk baino», esan du, eta erantsi hiru talde horiek koalizioak baino mila boto gehiago atera dituztela. Hori dela eta, Geroa Baiko alkategai Koldo Martinezi eta Zurekin Nafarroako alkategai Txema Mauleoni deituko die, «udal gobernu bat eraikitzeko, elkarrizketarako gobernu bat, elkarbizitzarako, gobernu aurrerakoi bat».
Euskara eta ikurrina
Saizek argi esan du ez diela alkatetza emango ez UPNri ez EH Bilduri. «Eskuinaren eta independentismoaren alternatiba gara. Gaur bertan hasiko naiz udala eratzeko lanean». Ea EH Bilduren babesa espero duen galdetu diote PSNko alkategaiari, eta erantzun du «pausoz pauso» joan nahi duela, baina zehaztu du Nafarroako Gobernuan «onuragarria» izaten ari dena, «formula esportagarria» dela Iruñeko Udalera.
EH Bilduri babesa zergatik ukatuko dion ere azaldu du Saizek; haren arabera, Asiron alkate izan zenean «inposizioan» aritu zen «euskararekin». Haurreskolak eta udal lantaldea aipatu ditu euskararen «inposizioarekin» lotzeko. Uztailaren 6an ere udaletxeko balkoian ikurrina altxatu zuela gogoratu du PSNko alkategaiak, eta hiriko «bost eskolatan hizkuntza eredua» aldatu nahi izan zuela azpimarratu du, euskararekin lotutako beste hainbat osagairen artean. Finean, Saizek uste du Asironek ez zuela «aniztasuna elkarbizitza bihurtu». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228722/ciudadanos-ez-da-aurkeztuko-uztailaren-23ko-bozetara.htm | Mundua | Ciudadanos ez da aurkeztuko uztailaren 23ko bozetara | Udal eta erkidegoetarako hauteskundeetan botoen %1,35 soilik lortu zituen alderdiak, eta bozak egin diren erkidegoetako gobernuetatik kanpo geratu da. | Ciudadanos ez da aurkeztuko uztailaren 23ko bozetara. Udal eta erkidegoetarako hauteskundeetan botoen %1,35 soilik lortu zituen alderdiak, eta bozak egin diren erkidegoetako gobernuetatik kanpo geratu da. | Joan den igandeko udal eta erkidegoetarako hauteskundeetako emaitzek eragindako zurrunbiloa ez da amaitu. Gaur Ciudadanos izan da urrats bat atzera egin duena, eta Batzorde Nazionalak egindako bilera baten ostean iragarri du alderdia ez dela aurkeztuko uztailaren 23an egitekoak dituzten Espainiako Gorteetarako bozetara. Alderdiak botoen %1,35 soilik eskuratu zituen igandeko bozetan, eta ez zuen ordezkaritzarik lortu bozak egin ziren erkidegoetatik bakar batean ere. Horrez gain, hainbat udaletatik kanpo geratu zen, besteak beste, Madrilgotik. Inoizko emaitzari txarrenak izan ziren.
Adrian Vazquez idazkari nagusiak eguerdian egindako agerraldian aitortu du «zentro liberalaren eskaintzak» ez duela arrakastarik izan. «Espainiako herritarrek ez gaituzte ikusten alternatiba gisara. Ez da albiste ona guretzat. Batzorde Nazionalak erabaki du ez garela uztaileko hauteskundeetara aurkeztuko eta unea dela etor litekeen testuingururako prestatzen hasteko», azaldu du Vazquezek.
Alderdiko zuzendaritzak hainbat orduko bilera egin zuen atzo, eta horren ostean hartu zuten erabakia berretsi du gaur Batzorde Nazionalak. Hala ere, zenbait iturrik aurreratu dutenez, zuzendaritzako kideen artean baziren zenbait proposamenarekin bat ez zetozenak edota alderdia bera desegiteko aukeraz aritu zirenak. Gaur-gaurkoz, baina, aukera hori ez dago mahai gainean; izan ere, datorren urteko ekainean egitekoak diren Europako Parlamenturako hauteskundeetara aurkezteko asmoa du Ciudadanosek.
Egungo zuzendaritzaren dimisioa eskatu duenik ere izan da, tartean, Gaztela eta Leoneko presidente izandako Francisco Igea. «Erantzukizuna» onartzeko eta kargua uzteko eskatu die hark Vazquezi eta Patrcia Guasp bozeramaileari. Guaspek berak onartu zuen atzo bozetako emaitzek «egoera zailean» utzi zutela alderdia. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228723/espainiako-gorteetarako-botoak-posta-bidez-eman-daitezke-ja.htm | Politika | Espainiako Gorteetarako botoak posta bidez eman daitezke ja | Gaur ireki dute epea, eta Correosen bidez egin behar da. Uztailaren 13a izango da posta bidez botoa emateko azken eguna. | Espainiako Gorteetarako botoak posta bidez eman daitezke ja. Gaur ireki dute epea, eta Correosen bidez egin behar da. Uztailaren 13a izango da posta bidez botoa emateko azken eguna. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek eman zuen atzo ezusteko albistea: Espainiako Gorteetarako hauteskundeak uztailaren 23an egingo dituzte. Udazkenean egitekoak ziren arren, uda betean aukeratu beharko dituzte herritarrek Nafarroatik, Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik aurkeztuko diren diputatuak eta senatariak. Baliteke herritar asko erroldatuta dauden udalerrietan ez egotea uztailaren 23an, baina horrek ez du esan nahi ezingo dutenik bozkatu. Gaurtik aurrera, posta bidezko botoa emateko aukera izango dute herritarrek, uztailaren 13ra arte.
Posta bidezko botoa eman ahal izateko, herritarrek Correos Espainiako posta zerbitzuaren bulegoetan egin beharko dute eskaria, nortasun agiria, pasaportea edo gidabaimena erakutsita. Correosen webgunean eskatzeko aukera ere izango dute, nortasun agiri elektronikoarekin identifikatuta. Gero, Correosek eskaria Hauteskunde Erroldaren Bulegoari bidaliko dio, eta hura izango da datu guztiak zuzen daudela berrikusiko duena. Are, bulego horrek idatziz adieraziko du eskaria egin nahi duen pertsonak posta bidez bozkatu nahi duela, eta, ondorioz, herritar horrek ezingo du aurrez aurre botoa eman.
Datu guztiak zuzen badaude, eskaria egin eta egun batzuetara eskaria egin duenari etxera postaz bidaliko dizkiote botoa emateko behar dituen dokumentu guztiak: boto paperak, gutun azalak, errolda agiria eta bozkatzeko dagokion hauteskunde mahaiaren helbidea duen gutun azala —hor sartuko ditu boto paperak eta agiria—. Eskaria egin duenak postariaren eskutik jaso behar ditu agiri horiek; bestela, Correosen bulegoetara joan behar du. Gainera, dokumentu horiek jaso dituela ziurtatuz, agiri bat sinatu beharko du.
Behin botoa erabakita, bere hauteskunde mahaiaren helbidea duen gutun azalean sartu beharko ditu boto paperak, eta Correosen bulegoetatik bidaliko du. Uztailaren 13a izango da hori egiteko azken eguna.
Hauteskunde mahaia
Posta bidez bozkatu izanak ez du esan nahi pertsona horri ez zaiola egokituko hauteskunde mahai batean egotea. Hala ere, hauteskunde egunean erroldatutako udalerritik kanpo oporretan egotekoak diren pertsonek, haueskunde mahaian egotea egokituz gero, alegazio bat aurkeztu ahalko diote dagokien hauteskunde batzordeari. Lolekuaren edota garraioen —trenaren, hegazkinaren...— erreserba bidali beharko diete kaltetuek, eta batzordeak erabakiko du salbuesteko arrazoi nahikoa den edo ez. Uztailaren 1erako jakinaraziko dituzte mahaien zozketaren emaitzak. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228724/erromeriak-izeneko-diskoa-kaleratu-du-kepa-junkerak.htm | Kultura | ‘Erromeriak’ izeneko diskoa kaleratu du Kepa Junkerak | Emakumezko pandero joleak omendu ditu lan berrian. 2018an iktusa izan zuenetik, diskorik kaleratu gabe egon da musikaria. | ‘Erromeriak’ izeneko diskoa kaleratu du Kepa Junkerak. Emakumezko pandero joleak omendu ditu lan berrian. 2018an iktusa izan zuenetik, diskorik kaleratu gabe egon da musikaria. | «Keparen betiko esentzia du diskoak». Hala definitu du Kepa Junkeraren lan berria Mikel F. Krutzaga soinu teknikariak. 2018tik diskorik kaleratu gabe egon ondoren, gaur goizean aurkeztu du Erromeriak lan berria musikariak. Emakumezko pandero joleei egin nahi izan die omenaldia. Bereziki, amari eta amamari.
Gurpil aulkian sartu da Junkera Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzara, maskara jantzita. Besarkadak, laztanak eta bostekoak jaso ditu bertaratu diren musikari, lagun eta senideen aldetik, eta gustura aritu da argazki saioan. Mikel Lizarribarrek irakurri du musikariak aurkezpenerako prestatu duen testua. Esker oneko mezuz josita egon da, eta sorpresa gis aurkeztu du lan berria: «Bizitza ezustekoz beteta dago».
2018an izan zuen iktusa Junkerak, Belgikan. Izegem, Brusela eta Anberes hirietan kontzertu bana eskaintzera joan zen musikaria herrialde hartara, eta, orduz geroztik, diskorik kaleratu gabe egon da. Iaz Berpiztu dokumentala aurkeztu zuen, baita bere obra osoa berrikusten duen arte liburu bat ere. Dena dela, Olatz Goikouria diseinatzaileak kontatu du lehenago hasi zela proiektu hau lantzen: «Proiektu bat amaitu aurretik, hurrengoa lantzen hasten da Kepa; hala lan egitera ohituta dago».
Hamabost abestiko lana da emaitza. Kantuetako zortzi, baina, 2018a baino lehen sortu zituen. Panderoa da nagusi horietan guztietan, diskoaren hitzaurrean azaltzen duenez: «Tresna sinple baina, aldi berean, konplexua da panderoa, indarrez eta gozotasunez betea, antzinako bizi-premia baten emaitza».
Guztira, 40 pandero jolek baino gehiagok parte hartu dute diskoan. Besteak beste, Euskal Herriko, Galiziako, Portugalgo eta Asturias, Kantabria, Leon eta Valladolideko (Espainia) musikariek. Bideokonferentzia bidez konektatu dira horietako batzuk diskoaren aurkezpenera, eta Junkerarentzako esker mezuz bete dute aretoa. Pandero jole bakoitzak bere herrian grabatu du diskoa. Soinu teknikariak azaldu du prozesua: «Pandero joleak ez dira elkartu diskoa grabatzeko: bakoitzak bere zatia grabatu du eta niri bidali didate, muntatu eta nahasketak egiteko».
Junkerak, berriz, Busturiako (Bizkaia) Oliene baserrian sortu du diskoa, aurreko lanetan egin legez: «Ohiko prozesua egin dugu: Kepak grabazioak bidali zizkidan, eta lanean hasi ginen». Diskoan entzuten den trikitia Junkerak berak jo du: «Baita perkusioaren %99 ere».
Arbasoei aitortza
Halaber, hitzak idazteko orduan, Koldo Gezuraga Seijido bertsolariaren laguntza izan du musikariak. Besteak beste, Serrana mia, Jotas de Kantabria eta Agua de Limon kantuen letretan. Era berean, Yeray Rodriguez eta Miguel Cadavieco inprobisatzaileek ere kolaboratu dute Gastronomik eta Limonada kantuetan, hurrenez hurren.
Aurreneko aldiz, gainera, Kepa Junkera Urraza gisa sinatu du lana, ama eta amama omentzeko keinu bezala: «Panderoaren soinuak nire arbasoengana hurbiltzen nau, aitonarengana, amarengana… Lan hau aitortza bat da ondare hori eta bizitzeko poza transmititu diguten emakume horientzat guztientzat». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228725/colonnaren-hilketaren-ikerketa-batzordeak-agintarien-hutsegiteak-eta-ekintzarik-eza-salatu-ditu.htm | Mundua | Colonnaren hilketaren ikerketa batzordeak agintarien «hutsegiteak» eta «ekintzarik eza» salatu ditu | Diputatuek urte erdiko lanaren ondorioak aurkeztu dituzte, eta 29 gomendio eman dituzte; tartean, DPS estatusaren «beharrezko erreforma». | Colonnaren hilketaren ikerketa batzordeak agintarien «hutsegiteak» eta «ekintzarik eza» salatu ditu. Diputatuek urte erdiko lanaren ondorioak aurkeztu dituzte, eta 29 gomendio eman dituzte; tartean, DPS estatusaren «beharrezko erreforma». | Yvan Colonna Korsikako militante independentistaren hilketaren aferan «hutsegiteak», «ekintzarik eza» eta legea «ez betetzea» izan ziren nagusi agintarien artean, heriotza horri buruzko Frantziako Asanblearen ikerketa batzordeak ondorioztatu duenez. Bide beretik, Jean-Felix Acquaviva diputatu autonomista buru duen lantaldeak salatu du «zaintza falta» izan zela Arlesko presondegian (Okzitania), eta Colonnaren kontrako erasoa «luzatu egin» zela «esplikaezina den modu batean».
Sei hilabetez 71 lagun entzun ondoren, batzorde parlamentarioak gaur eman du ikerketaren ondorioen berri, xehetasunez beteriko 218 orrialdeko txosten baten bidez. Diputatuek arreta jarri dute, bereziki, militante independentistaren eta haren erasotzailearen espetxealdien «kudeaketan», biek ala biek DPS bereziki zainduriko estatusa baitzuten; eta ondorioa zera da: desberdina izan zela bientzat, ia kontrakoa.
Colonna 2003tik zegoen kartzelan, eta bizi guztiko kartzelaldi zigorra ari zen betetzen, Claude Erignac prefetaren (1998) hilketagatik zigortu baitzuten. Iazko martxoaren 2an, jihadismoagatik zigorturiko preso batek militante independentista jipoitu zuen Arlesko espetxean, argudiatuta «profetari birao» egin ziola, eta koman utzi zuen. Azkenean, hil horren 21ean hil zen, Marseillako ospitale batean.
Erasoak zortzi minutu iraun zuen, eta horrek haserrea eta harridura eragin zuen, DPS estatusa duten presoak, izenak dioen modura, bereziki zainduak daudelako. Eta, hortaz, hori izan zen aferari buruzko galderetako bat: zergatik geratu ziren erasotzailea eta Colonna bakar-bakarrik, hamabost minutuz? Are, jipoia kirola egiteko gela batean izan zen, eta horretan bazen zaintzarako kamera bat; inor ez zen agertu erasotzaileak, erasoaren ondoren, abisua eman zuen arte, agenteei ohartarazi baitzien Korsikako presoa «gaizki» zegoela.
Presondegiko zuzendari Laurent Ridelek, ikerketa batzordean horretaz galdetu ziotenean, erantzun zuen harrituta zegoela «planeten lerrokatze» horrengatik, eta esan zuen «batzuetan errealitateak fikzioa gainditzen» duela. Horrek agerian utzi du, ikerlarien ustez, «giza baliabide falta» nabarmena izan zela, baita «formakuntzarakoak» ere; finean, zaintzaren kudeaketan «hutsegiteak» izan zirela, eta arazo hori lehenagotik zetorrela. Hau da, «disfuntzio larriak» izan zirela.
Ondorio horiek, gutxi gorabehera, IGJ Justiziaren Ikuskaritza Nagusiaren ikerketaren antzekoak dira; IGJ justiziarekin zerikusia duten zerbitzuak ikertzeaz arduratzen da, Frantziako Justizia Ministerioaren izenean, eta joan den uztailean eman zuen ikerketaren berri.
«Estatuak egin behar zuena besterik ez du egin»
Ondorioei buruzko dokumentuan, ikerketa batzorde parlamentarioak prefeten arteko elkarrizketa bat argitaratu du, izen-abizenik eman gabe; erasoa gertatu eta hamar bat egunera izan zen, eta, horretan, Frantziako Estatuaren ordezkarietako batek zera dio: «Beste atxilotuak garai hartan estatuak egin behar zuena besterik ez du egin». Diputatu autonomistak testuan dioenez, esaldi horrek erakusten du «haserre» eta «mendeku» testuinguru bat zegoela.
Txostenak, itxura guztien arabera, zeresan handia izango du. Laurent Marcangeli Korsikako diputatu eskuindar eta txostenaren egileak testuaren berri eman du gaur egindako agerraldi batean, eta azaldu du 29 gomendio proposatu dituztela, hiru zatitan banatuta: DPS estatusaren «beharrezko erreforma»; «atxilotu erradikalizatu arriskutsuen zaintza eta horiek detektatzeko» neurriak «indartzea»; eta «buru nahasmenduak» dituztenen «ardura hartzea hobetzea».
Horietaz, Marcangelik esan du beharrezkoa dela DPS estatusa dutenen «izaera» kontuan hartzea, hau da, estatus hori «pertsonalizatzea», argudiatuta Colonnak ez zuela arazorik eman espetxean izan zen garaian; aldiz, haren erasotzaileak, bai, eta, horrek, diputatuaren ustez, justifikatu egiten du aldaketa baten beharra. «Franck Elong Aberen [erasotzailearen] ibilbideak eskatzen zuen arreta handiagoa jartzea harengan».
Colonnaren heriotzaren aferan «alde ilun asko» daudela salatu izan du hilabeteotan Acquavivak. Horretaz, ikerketa batzorde parlamentarioak ez du gauza askorik esan, espero baitu ikerketa judizialak argituko duela hori. Erasotzaileari heriotza leporatu diote, eta, oraingoz, hilketaren arrazoiei buruzko hipotesi guztiak mahai gainean daude. Baina, diputatu autonomistak gaurko agerraldian esan duenez, gauza bat argi dago: «Estatu afera bat da jada». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228726/euriborrak-4ko-atarian-bukatuko-du-maiatza.htm | Ekonomia | Euriborrak %4ko atarian bukatuko du maiatza | Kuota orain berritu behar dutenek askoz gehiago ordaindu beharko dute: 270 euro gehiago, hain zuzen, hilean etxea erosteko maileguan 150.000 euro oraindik itzultzeko dutenek. | Euriborrak %4ko atarian bukatuko du maiatza. Kuota orain berritu behar dutenek askoz gehiago ordaindu beharko dute: 270 euro gehiago, hain zuzen, hilean etxea erosteko maileguan 150.000 euro oraindik itzultzeko dutenek. | Egunak igarotzea eurotan neurtzen dute hipoteka aldakor bat dutenek. Azken asteetan ia egunero ari da igotzen tasa aldakorreko maileguak gehien erabiltzen den indizea, Euriborra, eta dagoeneko %4aren atarian dago; atzo, %3,965ra iritsi zen. Hilabeteko batezbestekoa pixka bat apalagoa da, %3,859ra iritsi baita.
Bihar amaituko da hilabetea, eta ehunen batzuk egingo du gora. Kontuan hartuta iazko maiatzean %0,287an zegoela, beren mailegua maiatzeko Euriborrarekin berritu behar dutenek oso igoera handia izango dute beren hileroko kuotetan.
Adibidez, 150.000 euroren hipoteka bat oraindik zor dutenek, 25 urtean itzultzekoa eta Euriborra gehi %1eko tasarekin, hilean 855 euro ordaindu beharko dituzte, azken urtean baino 270 euro gehiago. Gehienek hipotekaren zenbatekoa urtean behin ordaintzen dutenez, urtean 3.240 euro gehiago ordaindu beharko dituzte.
Igoerak apalagoak dira ordaintzeke geratzen den maileguaren zatia txikitu ahala. Izan ere, Hego Euskal Herrian tasa aldakorreko maileguak ordaintzeko erabiltzen den sistemarekin, artean pagatu ez den zatiaren gaineko interesa da ordaintzen dena. Horrek ekarri ohi du maileguak aurrera egin ahala eskatutako kapitalaren zati handiagoa ordaintzea, eta gutxiago interesetan; izan ere, hasierako kuotak oso handiak izan ez daitezen, kapital gutxi amortizatzen da maileguaren lehen urteetan.
EBZ, noiz arte?
Euriborra negatiboan izan zen 2016ko otsailetik 2022ko martxora arte, Europako Banku Zentralak interes tasak zerora jaitsi zituelako, hasieran jarduera ekonomikoa suspertzeko Atzeraldi Handiaren ostean, eta ondoren koronabirusaren krisiari aurre egiteko. Baina orain banku zentralaren kezka nagusia inflazioa da, eta hari aurre egiteko interes tasak handitzen hasi zen iazko uztailean, indarrez gainera (%0,50). Euriborra, ordea, lehenago hasi zen gora egiten, indizea aurreratu egiten zaiolako interes tasa ofizialen bilakaerari.
Inflazioak sendo jarraitzen duenez, EBZk beste sei aldiz igo ditu interes tasak, eta maiatza hasieraz geroztik dagoeneko %3,75eko interesa eskatzen die hari dirua eskatzen dioten bankuei. Euriborra, berriz, bankuek elkarren arteko tratuei eskatzen dieten interesa erakusten duen indizea da.
Ekainaren 15ean bilduko da berriro EBZko kontseilua, eta ziurtzat jo daiteke gehiago garestituko duela diruaren prezioa. Puntu laurden bat izango dela espero dute finantza merkatuek, eurogunean ere inflazioak hasi duelako beheranzko bidea, poliki bada ere. Gainera, interes tasa handiak ari dira bere helburua lortzen, ekonomia moteltzen ari baita: enpresek mailegu gutxiago eskatu dituzte inbertsioak finantzatzeko, eta herritarrek ere kreditura egindako erosketak apaldu dituzte.
Igoerak noiz etengo dituen da argitu beharrekoa, baina horri buruzko mezu kontrajarriak eman dituzte banku zentraleko kideek. Gehiago igotzeko eskatzen ari dira belatzak, eta igoerak eteteko usoak.
«Jasotzen ditugun datuen arabera jokatuko dugu», ziurtatu du Christine Lagarde EBZko presidenteak, baina maiatza hasierako bileran argi utzi zuen igoera gehiago izango direla: «Bidaia batean gaude, eta oraindik bide gehiago egin behar dugu». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228727/martxoaren-8a-ez-da-jaieguna-izango-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Martxoaren 8a ez da jaieguna izango Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Eusko Jaurlaritzak ez du aldaketarik egin 2024ko opor egutegian. | Martxoaren 8a ez da jaieguna izango Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak ez du aldaketarik egin 2024ko opor egutegian. | Ez du aurrera egin martxoaren 8a jaiegun ofiziala izendatzeko saioak. Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Enplegu eta Lan sailburuak proposatu zuen otsailean, baina ez du babesik lortu mugimendu feministan, egun hori aldarrikapenetarako gorde nahi dute eta.
Jaurlaritzak berak onartu du martxoaren 8a jai izendatzeak «traba» egin diezaiekeela «zaintza sektoreko grebaren moduko ekimenei». Mugimendu feministak oraindik ez du greba horretara deitu, baina aztertzen ari da.
Emakundek ere esan zuen ez zuela gogoko, eta beste egun bat proposatu zuen, azaroaren 5a, egun horretan eman baitzuten emakumeek lehen aldiz botoa Euskal Herrian.
Mendiaren sailak erabaki du Emakunderi denbora gehiago ematea berdintasunaren inguruko egun bati buruzko proposamen osatuago bat egiteko.
Gauzak horrela, Mendiak erabaki du 2024ko lan egutegian aldaketarik ez egitea eta, ondorioz, hauek izango dira jaiegunak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: urtarrilaren 1a eta 6a, martxoaren 28a eta 29a, apirilaren 1a, maiatzaren 1a, uztailaren 25a, abuztuaren 15a, urriaren 12a, azaroaren 1a, eta abenduaren 6a eta 25a. Horiei batu behar zaizkie udalek eta foru aldundiek hautatu behar dituzten biak. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228728/eaj-begi-bat-aliantzetan-bestea-madrilen.htm | Politika | EAJ: begi bat aliantzetan, bestea Madrilen | Jeltzaleek abiatu dute Espainiako Gorteetarako hautagaiak izendatzeko prozesua. Aldi berean, udalak eta aldundiak gobernatzeko negoziazioetan ari dira. Lehen indarrari gobernatzen uztea dago eztabaidan. | EAJ: begi bat aliantzetan, bestea Madrilen. Jeltzaleek abiatu dute Espainiako Gorteetarako hautagaiak izendatzeko prozesua. Aldi berean, udalak eta aldundiak gobernatzeko negoziazioetan ari dira. Lehen indarrari gobernatzen uztea dago eztabaidan. | Hauteskunde batetik irteterako hurrengoan murgildu dira alderdi politikoak. Udal eta foru bozak igarota, alkateak eta ahaldun nagusiak aukeratzeko elkarrizketak hasi dituzte buruzagi politikoek, eta, orain, eztabaidagaia da lehen indarra izan denari gobernatzen utzi behar zaion edo aliantzak osatzea zilegi den lehen indarrak gobernatu ez dezan. Arreta, batez ere, Gipuzkoan, Gasteizen eta Iruñean dago.
Izan ere, Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak ziurtatu du Eider Mendozaren hautagaitza aurkeztuko dutela Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko: «Eider Mendoza ahaldun nagusi izango da boto gehien dituen hautagaia bada». Maddalen Iriarte EH Bilduko ahaldungai nagusiak azaldu du jada harremanetan jarri dela PSE-EErekin eta Elkarrekin Podemosekin, «lehenbailehen gobernu aurrerakoia eratzeko». EH Bilduk 22 ordezkari lortu zituen igandean, EAJk hamazazpi, PSE-EEk zazpi, PPk hiru eta Elkarrekin Podemosek bi. Blokeka, beraz, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek 24 batzarkide dituzte, eta beste hainbeste EAJk eta PSEk. Giltza, beraz, PPren hiru batzarkideetan dago. Euskal Autonomia Erkidegoko PP atzo zen biltzekoa, baina, aurretik, Alberto Nuñez Feijoo PPko Espainiako presidentea prest agertu da PPren botoak uzteko ahalik eta instituzio gehienetan EH Bilduk goberna ez dezan.
Aukera horren kontra agertu da, ordea, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea. «EH Bilduk argi du. Herriak hauteslekuetan adierazi du nor nahi duen alkate edo diputatu izatea, eta hori errespetatu egin behar da», esan du Euskadi Irratian: «Hala egiten ez duenak, ez du negozio ona egingo». Nafarroaz galdetuta, berriz, Otegik uste du PSNko Maria Txibitek izan behar duela gobernuburua, eta Joseba Asiron EH Bilduko zerrendaburua Iruñeko alkategaia: «Naturaltasun guztiarekin egin behar da hori. Hori ez bada horrela gertatzen, norbaitek azalpenak eman beharko dizkio herriari».
EH Bilduk kanpainan ere adierazi zuen PP eta UPN gobernuetatik ateratzeko asmoa, baina, Gipuzkoako kasura itzulita, Ortuzarrek Otegiri erantzunez justifikatu du lehen indarra ordezkatzeko gehiengo alternatiboak osatzeko zilegitasuna: «Zer eskatzen digu egiteko Iruñean? Guk Geroa Bain parte hartzen dugu eta oso argi daukagu, UPNren alkate baten eta Joseba Asironen artean, Joseba Asiron aukeratzen dugula. Ezin diezu gainerakoei gauza bat eskatu eta zerorrek beste bat egin».
Zerrendak
Udal eta foru hauteskundeetako hauteskundeen balorazioa egiteaz harago, ordea, alderdi politikoen epe laburreko beste zereginetako bat izango da Espainiako Gorteetarako zerrendak osatzea. Astelehenean, EAJko Euzkadi Buru Batzarrak jakinarazi zuen hasierako proposamena egingo duela eta ostegunean EAJren Uri Erakundeei jakinaraziko dietela. Uri Erakundeek beren Uri Batzarretan proposamenak aurkezteko aukera izango dute ostegunetik igandera bitartean. Herrialde Batzarrak ekainaren 9an egingo dituzte eta prozesua ekainaren 10ean amaituko da, Ezohiko Aberri Batzarra eginez.
Radio Euskadin, Ortuzar harrituta agertu da Sanchezek bozetara deitzeko hartutako erabakiarekin, eta abisu eman dio: «EAJ ez da PPrekin eta Voxekin egongo, baina, Sanchezekin egoteko, gauza asko aldatu beharko dira; adostutakotik oso gutxi bete du». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228729/casanovak-itun-artifizialez-ohartarazi-du.htm | Politika | Casanovak «itun artifizialez» ohartarazi du | EH Bilduri bidea ixteko asmoz EAJk, PSE-EEk eta PPk bat egiteko aukerari buruz, esan du «batuketa batzuk kenketa» bilaka daitezkeela. | Casanovak «itun artifizialez» ohartarazi du. EH Bilduri bidea ixteko asmoz EAJk, PSE-EEk eta PPk bat egiteko aukerari buruz, esan du «batuketa batzuk kenketa» bilaka daitezkeela. | EH Bilduren Bizkaiko emaitzak baloratzeko egindako agerraldian, koalizioa agintetik kanporatzeko asmoz «gehiengo artifizialak» sortzeko tentazioaz ohartarazi du Iker Casanova ahaldungai nagusiak: «Batuketa batzuk kenketa bilaka daitezke». Zenbait erakundetan, EAJk eta PSE-EEk PPren botoak ere behar dituzte EH Bilduri bidea ixteko, eta Casanovak uste du herritarrek ez luketela ulertuko alderdi horiek «eskuin muturraren babesa» eskuratu nahi izatea, «hauteskunde batzuen atarian, non faxismoa eta eskuin muturra geldiarazteko bataila politiko handi bat artikulatzen ari den».
Casanova pozik agertu da EH Bilduk lortutako emaitzekin, eta Bizkaikoei erreparatu die bereziki: «Geure buruari inoizko emaitzarik onenak lortzea jarri genion helburu, eta helburu hori bete dugu, edozein parametro aintzat hartzen delarik ere». 133.000 boto jaso dituzte, botoen %25 inguru, eta, Bizkaiko Batzar Nagusietan, hamar hautetsi zituzten lehen, eta hamabost dituzte orain. Bizkaiko 40 herritan EH Bildu da nagusi.
Bereziki, bi datu nabarmendu ditu Casanovak: alde batetik, EH Bilduk alkatetza zuen herrietan, hala nola Durangon, Galdakaon eta Arrigorriagan, emaitza «bikainak» lortu izana: «Herri horietan proposatzen genuena ez zen aldaketa baten promesa; herri horietan bazegoen lau urteko kudeaketa bat, herritarrek ezagutzen zutena, eta herritarrek saritu egin dute». Beste alde batetik, Bilboko metropolian lortutako emaitzak ere nabarmendu ditu Casanovak: Bilbon botoen %20 lortu izana, Santurtzin %27ra iritsi izana, Sestaon zinegotzi kopurua bikoiztea eta Alonsotegin, Plentzian eta Sopelan garaile izatea, besteak beste.
«Alternatiba sinesgarria»
Emaitza horiek ikusita, EH Bildu «alternatiba sinesgarri eta zilegizko» gisa azaldu dela esan du Casanovak: «Mapa politiko berri horretan EH Bildu gehiengo berriak artikulatzeko gauza da: kasu batzuetan, oraintxe bertan, eta beste batzuetan, luzera begira».
«Politika progresistak garatzeko itunak» proposatu ditu Casanovak, baina ohartarazi du «aritmetika hutsean oinarritutako itunen» inguruan. Adibidez, EAJk eta PSE-EEk berriro hitzarmena sinatzeko aukeraz, galdetu du zein izango litzatekeen itun horretan proposatutako bidea etxebizitza politiken inguruan, kontuan hartuta kanpainan desadostasun handiak izan dituztela arlo horretan. «Herritarrak beste aliantza batzuk ari dira eskatzen, politikak jendearen mesedetan garatzeko. Horren arabera epaituko dituzte. Litekeena da oraingo okerrak etorkizunean ordaindu behar izatea». |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228730/hirugarren-bideak-baztertzeko-eskatu-du-asironek.htm | Politika | «Hirugarren bideak» baztertzeko eskatu du Asironek | EH Bilduko Iruñeko alkategaiak PSNri ohartarazi dio koalizio subiranistari dagokiola alternatiba bat osatzeko lidergoa hartzea: «Inork ordezkaritza printzipioa ez errespetatzeko tentaldia baldin badu, ez dezala gurekin kontatu». | «Hirugarren bideak» baztertzeko eskatu du Asironek. EH Bilduko Iruñeko alkategaiak PSNri ohartarazi dio koalizio subiranistari dagokiola alternatiba bat osatzeko lidergoa hartzea: «Inork ordezkaritza printzipioa ez errespetatzeko tentaldia baldin badu, ez dezala gurekin kontatu». | Pasatu dira udal hauteskundeak, eta negoziazio mahaira joan aurretik jarrerak finkatzeko garaia dute alderdi politikoek. Elma Saiz PSNko Iruñeko alkategaiak bere hautagaitza aurkezteko asmoa azaldu eta ordu gutxira, Joseba Asiron EH Bilduko alkategaiak nabarmendu du berari dagokiola alternatiba bat osatzea UPN gainditzeko eta alkatetza eskuratzeko: «Ulertzen dugun bezala PSNri dagokiola Nafarroako Gobernurako negoziazioen lidergoa hartzea, EH Bilduk izan behar du Iruñeko negoziazioena hartzen duena. Inork ez dezala buruan izan hirugarren biderik; hautesleek EH Bilduri eman dioten lidergoa lapurtzera bideratutako hirugarren bideak porrotera kondenatuta daude. Bide horrek eskuineko gobernuetara garamatza». Asironek erantsi du «aukera bakarra bide demokratikoa» dela.
Igandeko bozketan, UPNk bederatzi zinegotzi lortu zituen; EH Bilduk, zortzi; PSNk, bost; PPk eta Geroa Baik, bina; eta Zurekin Nafarroak, bat. Cristina Ibarrola UPNko hautagaia izango da alkatea, baldin eta beste hautagairen batek gutxienez hamalau zinegotziren eta, beraz, gehiengo absolutuaren babesa eskuratzen badu. EH Bilduren emaitzak goretsi ditu Joseba Asiron alkategaiak, eta nabarmendu hamabi punturen aldea dagoela EH Bilduren eta «hurrengo indar progresistaren» artean.
Asironek nabarmendu du «oinarrizko printzipio demokratiko» bat dagoela, argudiatzeko berari dagokiola alternatiba bat eratea: «Gehiengoa dagoen lekuetan, sustatu dadila boto gehien eskuratu dituen zerrenda aurrerakoia». Hori horrela, agindu du «azken minutura arte gobernu alternatibo bat» sustatzen ahaleginduko dela; horretarako pausoak «diskrezioz eta leialtasunez» emango ditu. Horrez gain, «eskuzabaltasun printzipioaz» ere jardun du: «Negoziazioetatik sor daitekeen gobernuak aniztasunaren isla izan behar du, ez hura moztu». Eta, Elma Saiz aipatu gabe, oharra egin dio: «Inork ordezkaritza printzipioa ez errespetatzeko tentaldia baldin badu, ez dezala gurekin kontatu».
Ekainaren 17an osatuko dute udala, eta aukeratuko alkatea. |
2023-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/228731/uste-baino-lehenago-amaitu-da-baskoniaren-denboraldia.htm | Kirola | Uste baino lehenago amaitu da Baskoniaren denboraldia | Final-laurdenetako bigarren partida ere galdu egin du Baskoniak, eta amaitu da arabarren denboraldia. Kopan bezala, final-laurdenetan kaleratu du Joventutek | Uste baino lehenago amaitu da Baskoniaren denboraldia. Final-laurdenetako bigarren partida ere galdu egin du Baskoniak, eta amaitu da arabarren denboraldia. Kopan bezala, final-laurdenetan kaleratu du Joventutek | Sasoi erregular bikain baten ostean Baskonia zale askok amets egiteko parada zeukaten, baina ez dute begiak ixteko betarik ere eduki. Kolpe gogorra jaso dute Joventuten aurka final-laurdenetako bigarren partida galduta. Ezustean, baina lehen geltokian gelditu da Baskoniaren trena. Orain arte bezala, makal aritu da Baskonia une erabakigarrietan, eta Espainiako Kopan gertatu bezala, final-laurdenetan kanporatu du Joventutek. Defentsako errebotean gau txarra izan dute arabarrek –hamabost hartu ditu Joventutek–, eta Kyle Guy buru zutela, nagusi izan da Penya.
Partidak oso hasiera orekatua izan du. Nabaria zen tentsioa. Etxekoek finalerdietara igarotzea zuten jokoan, eta Baskoniak, berriz, ez zuen denboraldia amaitzerik nahi. Horrek defentsan sendo aritzera behartu ditu jokalariak. Joventutek kanpoko jaurtiketekin soilik lortu ditu lehen minutuetako saskiratzeak. Baina arabarren kalterako, fin aritu dira kataluniarren jaurtitzaileak. Bost aldiz asmatu dute lehen laurdenean hiruko marratik.
Lehen minutuetako tentsioa pasa denean, ordea, zirrikituak aurkitu dituzte bi taldeek, eta boxeolarien antzera aritu dira; kolpeak jasoz eta emanez. Baskoniak lehen partidan baina barnekaldi gehiago egiteko aukera izan du. Hala ere, Markus Howardek bere gain hartu du puntuak sartzearen erantzukizuna. Estatubatuarrak hainbat aldiz apurtu du Penyaren armiarma sarea. Buruz buruko jokaldiekin batzuetan, eta, batez ere, blokeoetatik aterata egindako urruneko jaurtiketetan. Ederra izan da Kyle Guyrekin izan duen lehia. Penyako jaurtitzaileak bederatzi puntu eskuratu ditu lehen laurdenean, hiru hiruko sartuta. Howardek, berriz, hamahiru puntu zeramatzan atsedenaldian.
Darius Thompsonen hutsunea nabaritu du Baskoniak. Antolatzailea da arabarren iparrorratza erasoan, eta azkarregi egin ditu bi falta. Aulkira eraman behar izan du Joan Peñarroyak, eta hura gabe, zailtasun gehiago izan dituzte arabarrek. Atsedenaldira joateko minutu baten faltan berdinduta zegoen markagailua. Baina Baskoniak garesti ordaindu ditu tarte horretan egindako akatsak; 6-0eko partzialarekin, 46-40 amaitu da lehen zatia.
Une erabakigarrietan kale
Bigarren laurdenaren hondarrean ikustekoa izan da Peñarroyaren haserrea, eta atsedenaldian esan beharrekoak esan ostean, gogotsu kantxaratu da Baskonia. 0-7ko partziala egin dute arabarrek, eta aurretik jarri dira markagailuan. Joventutek, baina, zaleen bultzada jaso du, eta jokalari txikien abiadura baliatuta, eta erasoko errebotea landuta, 12-3ko partziala egin du. Hutsartea eskatu behar izan du Peñarroyak 27. minutuan, zortzi puntuko aldea ordura arteko handiena baitzen (62-54).
Erasoan jokoa sortzeko arazo nabarmenekin aritu da Baskonia. Thompson motzean lotu dute Guillem Vivesek eta Andres Felizek. Hori nahikoa ez, eta hirugarren laurdena amaitu aurretik laugarren falta egin du Howardek. Oso jokalari gutxik daukate Baskoniaren izarrak daukan puntuak sartzeko gaitasuna, baina sasoi osoan ikusi bezala, asko sufritzen du defentsan. Sentsazioak ez ziren onenak, eta azken segundoan saskiratze ikusgarria lortu du Guyk. Ia zelai erditik egin du jaurtiketa, eta min handia egin dio Baskoniari azken laurdenari ekin aurretik. Psikologikoki minduta zegoen taldea, eta laugarren laurdenaren hasieran argi gelditu da. Hutsegite larriak defentsan, itxi gabeko erreboteak, arrisku handirik gabeko baloi galduak... partidatik at zegoen Baskonia. Zonakako defentsa batekin (2-3) ahalegindu da Peñarroya defentsako arazoei konponbidea jartzen, baina errebotean zuloa utzi dute, eta behin eta berriro zigortu du hori Penyak. Hobeak izan dira Badalonakoak, eta Peñarroyak hori onartu du partida amaieran: «Hiru partida txar jokatu ditugu aurkari beraren aurka, eta guztiz baldintzatu dute ona zen denboraldi bat». |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228754/sare-herritarra-laquoatzera-garamatzan-sententzia-bat-da-galderri-eta-aitorri-ezarritakoaraquo.htm | Politika | Sare Herritarra: «Atzera garamatzan sententzia bat da Galderri eta Aitorri ezarritakoa» | Plataformak Zelaiaren eta Barbadoren aurkako espetxe zigorra salatu du, eta justizia «mendeku tresna gisa» erabiltzea kritikatu. | Sare Herritarra: «Atzera garamatzan sententzia bat da Galderri eta Aitorri ezarritakoa». Plataformak Zelaiaren eta Barbadoren aurkako espetxe zigorra salatu du, eta justizia «mendeku tresna gisa» erabiltzea kritikatu. | Aitor Zelaiaren eta Galder Barbadoren aurkako espetxe zigorra berretsi izana salatu du Sare Herritarrak: «Atzera garamatzan sententzia bat da Galderri eta Aitorri ezarritakoa, salbuespen politika atzean uzten ari garen garaiotan guztiz zentzugabea». Horiek horrela, ebazpenaren aurkako mobilizazioetan parte hartzera deitu du plataformak. Besteak beste, Ankerkeria Stop dinamikak herenegun jakinarazi zuen igandean «agerraldi masibo» bat egingo dutela Amurrioko (Araba) Zabaleko ikastetxean.
Hamabi urte igaro dira ETAk jarduera armatua amaitu zuenetik, eta bost erakundea desegin zenetik. Sareren esanetan, baina, «etengabeko gatazka» bati eutsi nahi diote zenbait erakundek, «lekuz kanpo dauden zigorrak» ezarrita «terrorismoaren aitzakian»: «Mendeku tresna gisa erabilitako justiziaren praktika salatzen dugu, duela hamabi urte ireki zen itxaropen aroa kontuan hartzen ez duena». Izan ere, plataformak adierazi du bi gazteek «indarkeriarik gabeko estrategiaren» alde egin zutela epaiketan, eta gehitu du prozesuan ez zela erakutsi haien aurkako «froga irmorik».
Sarek adierazi du «bakearen, bizikidetzaren eta konponbidearen» alde ekiteko borondatea dutela, hori delako euskal gizartearen gehiengoaren helburua. Beraz, plataformaren hitzetan, kartzelak betetzen jarraitzearen aldeko erabakiek ez dute lekurik garaiotan, «espetxeen problematikari» konponbide bat bilatzeko eta «sufrimendu guztiak amaitzeko» bidea martxan den honetan.
Barbado eta Zelaia 2021eko urtarrilean epaitu zituzten. Orduan, Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak zortzi urteko espetxe zigorra eta zazpi urteko zaintzapeko askatasuna eskatu zuen bakoitzarentzat; defentsak, absoluzioa. Angela Murillo epaileak, baina, lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezartzea ebatzi zuen, gazteei egotzita «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzea». Fiskaltzak zein defentsak helegitea aurkeztu zuten Auzitegi Gorenean, baina auzitegi hark Murilloren ebazpena berretsi zuen aurreko astean. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228755/txirri-zuriak-dabiltza-kontxako-hondartzan.htm | Gizartea | Txirri zuriak dabiltza Kontxako hondartzan | Artikoko tundran umatu ohi duen hegazti espezie bat da. | Txirri zuriak dabiltza Kontxako hondartzan. Artikoko tundran umatu ohi duen hegazti espezie bat da. | Artikoko tundran umatu ohi duen hegazti espezie txiki bat txirri zuria (Calidris alba), baina oso migrazio luzeak egiten dituzte, eta Kontxako hondartzan agertu ziren batzuk atzo. Itsasertzean ibili ohi dira, taldetan, olatuen atzetik korrika, urak hondarrera eramaten dituen animalia txikiak harrapatzen, elikatzeko.
Zenbait txirri zuri, Kontxan ehizan. Joseba Parron San Sebastian |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228756/ez-dute-donostia-festibala-antolatuko-aurrerantzean.htm | Kultura | Ez dute Donostia Festibala antolatuko aurrerantzean | Ez dute Donostia Festibala antolatuko aurrerantzean. | Last Tour International promotoreak azaldu duenez, aurrerantzean ez dute irailean egiten den Donostia Festibala antolatuko. Noticias de Gipuzkoa egunkariak jakinarazi du berria, eta nabarmendu du enpresa horrek ez duela azaldu zergatik erabaki duen hori, ezta asmorik ote duen ere etorkizunean jaialdia berriz antolatzeko.
Ikusi gehiago: La Femme, Anari, Belako eta beste, Donostiako Boga Boga musika jaialdiaren lehenbiziko aldian
Donostia Festibala zen Last Tourrek Gipuzkoan antolatzen zuen jaialdirik handiena –2019an 18.000 ikusle inguru bildu zituen–, eta gaur egun hipodromoan egiten zen, baina lehenengo aldia, 2011koa, belodromoan izan zen, Kutxa Kultur Festibala izenpean. Sergio Cruzadok sortu zuen jaialdia, eta lehen aldi hartan aukera izan zen, besteak beste, Primal Scream, We Are Standard, Thee Brandy Hips eta Fanfarlo taldeen kontzertuak ikusteko. | |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228757/sortzen-eta-eraldatzen-duen-gizakiari-begiratuko-dio-euskadiko-orkestrak-2023-2024ko-denboraldian.htm | Kultura | «Sortzen eta eraldatzen duen gizakiari» begiratuko dio Euskadiko Orkestrak 2023-2024ko denboraldian | Besteak beste, Mahlerren, Brucknerren, Straussen eta Prokofieven obrak interpretatuko ditu. Juraj Valcuha, Juan Mena, Marie Jacquot eta Ricardo Frizza ariko dira zuzendari. Bestalde, 2024ko otsailean Austrian bira egingo du EOk. | «Sortzen eta eraldatzen duen gizakiari» begiratuko dio Euskadiko Orkestrak 2023-2024ko denboraldian. Besteak beste, Mahlerren, Brucknerren, Straussen eta Prokofieven obrak interpretatuko ditu. Juraj Valcuha, Juan Mena, Marie Jacquot eta Ricardo Frizza ariko dira zuzendari. Bestalde, 2024ko otsailean Austrian bira egingo du EOk. | Euskadiko Orkestraren abonu denboraldia 2023ko irailaren 29an hasiko da Gasteizen, eta 2024ko ekainaren 7an bukatuko da Donostian emango duen kontzertuarekin. Orotara, hamabi programa eskainiko ditu orkestrak ohiko dituen lau plazetan, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean. Guztira, 50 emanaldik osatuko dute EOren abonu denboraldia. Oriol Roch Euskadiko Orkestrako zuzendari nagusiak eta Robert Treviño zuzendari titularrak gaur goizean eman dituzte datorren denboraldiko zertzelada nagusiak, orkestraren Donostiako egoitzan.
Orkestrako arduradunek azaldu dutenez, 2023-2024ko denboraldian, artearen bidez, «sortzen eta eraldatzen duen gizakiarengan» jarri nahi dute arreta. «Pertsona aktiboa eta arduratsua jarriko dugu erdigunean, bere bizi esperientzien —nola espiritualen hala mundukoien— bidez mundua mugitzen duen pertsona, hain justu. Helburu horrekin, besteak beste, Gustav Mahlerren Hirugarren sinfonia, Anton Brucknerren Zazpigarren sinfonia, Henri Dutilleuxen Correspondances, Richard Straussen Aus Italien eta Symphonia Domestica, Sergei Raxmaninofen Hirugarren sinfonia eta Pianorako bigarren kontzertua eta Sergei Prokofieven Alexander Nevski interpretatuko ditu orkestrak. Era berean, Rudi Stephanen Die ersten Menshen opera ere interpretatuko du Euskadiko Orkestrak Bilbon, Arriaga antzokiarekin lankidetzan eta Calixto Bieitoren zuzendaritza eszenikoarekin.
Euskal sorkuntzak ere garrantzi berezia izango du hurrengo denboraldian. Eduardo Txillidaren jaiotzaren mendeurrena beteko denez 2024an, orkestrak obra bat enkargatu dio Antonio Lauzirikari, eta hori (Chillida-Elogios) abonu denboraldiaren barruan estreinatuko du EOk.
Gainera, Itziar Viloriaren Oihartzun gorriak estreinatuko du orkestrak, eta baita Saskia Venegasen At the Aegean Shores obraren berrikuspena ere. Era barean, Ramon Lazkanoren Mugarri ere joko du orkestrak hurrengo denboraldian.
Bestalde, Gabriel Erkorekaren lanen grabazio bat ere egingo du Euskadiko Orkestrak, Juanjo Menak zuzenduta.
Bira Austrian
Aurten Polonian bira arrakastatsua egin ondoren, Euskadiko Orkestrak nazioarteko beste bira bat egingo du hurrengo denboraldian. 2024ko otsailean lau kontzertu emango ditu Austrian; hiru Salzburgon eta beste bat Linzen. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228758/natok-ariketa-militarrak-hasi-ditu-artikoan-eta-finlandia-babesteko-konpromisoa-hartu-du.htm | Mundua | NATOk ariketa militarrak hasi ditu Artikoan, eta Finlandia babesteko konpromisoa hartu du | Wagnerreko buruak fiskaltzari eskatu dio iker ditzala Errusiako Defentsa Ministerioko goi agintariek Ukrainako inbasioaren aurretik eta bitartean egindako «krimenak». Moskuren arabera, Ukrainako armadak gutxienez bost pertsona hil ditu Luhanskeko herri errepublikan. | NATOk ariketa militarrak hasi ditu Artikoan, eta Finlandia babesteko konpromisoa hartu du. Wagnerreko buruak fiskaltzari eskatu dio iker ditzala Errusiako Defentsa Ministerioko goi agintariek Ukrainako inbasioaren aurretik eta bitartean egindako «krimenak». Moskuren arabera, Ukrainako armadak gutxienez bost pertsona hil ditu Luhanskeko herri errepublikan. | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko herrialdeek gaur ekin diete Artikoko ariketa militarrei, erakundeko kide berriena, Finlandia, babesteko konpromisoa hartuta. Eskandinaviako herrialdea apirilean sartu zen Mendebaldeko aliantza horretan, eta elkarrekin egingo dituzten lehen trebakuntza militarrak dira. Norvegiako, Erresuma Batuko, AEB Ameriketako Estatu Batuetako eta Suediako mila soldadu inguru batu zaizkie Finlandiako 6.500 militar ingururi ariketetan; mila ibilgailu ere erabiliko dituzte aste honetan Rovajarvin, Finlandia iparraldean. Eta hori guztia, hain zuzen, Errusiako mugatik bi ordu eskasera autoz.
AEBetako armadako jeneral Gregory Andersonen gidaritzan ari dira ariketa militarrak egiten. «Hemen gaude. Finlandia babestearekin engaiatuta gaude», adierazi zuen atzo. NATOko hamalau herrialde kidetako 150 bat hegazkin ere parte hartzen ari dira maniobretan, erakundeko aire indarren arabera. Finlandia NATOko blokean sartzeak bikoiztu baino gehiago egin du aliantza militarrak Errusiarekin duen mugaren luzera, Moskuren eta Mendebaldearen arteko tentsioa gero eta handiagoa den honetan, Errusiak 2022ko otsailean Ukrainako inbasioa hasi ondotik.
Suedia eta Finlandia gertuko bazkide militarrak dira, eta, hain zuzen, Errusiak Ukrainan hasitako erasoaldiak eman zien modua Eskandinaviako bi estatu horiei urte luzeko neutraltasuna baztertzeko eta NATOren defentsa kolektiborako konpromisoaren segurtasuna bilatzeko. Finlandia apirilaren 4an sartu zen formalki NATOn, eta, urrats horri erantzuteko, Moskuk mehatxu egin zuen «kontrako neurriak» hartzearekin.
Suediak, berriz, espero du uztailean Vilniusen (Lituania) egitekoa duten aliantzaren goi bilera baino lehen batuko dela NATOra. Erakundeko kide guztiek Stockholm sartzeko eskaera berretsi ondoren gauzatuko da erabateko atxikimendua, blokeak adierazi duenez. Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak baikor hitz egin zuen atzo, Suedia «gertu» ikusten duelako uztailaren 11 eta 12ko NATOren goi bileran parte hartzeko. «Bermerik egon ez arren, erabat posible da konponbidea lortzea eta Suedia erakundean sartzeko erabakiari bide ematea», adierazi zien Stoltenbergek hedabideei Oslon, NATOko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroen bilera baten bezperan.
Azken urratsa egiteko, baina, Turkiaren berrespena behar du Suediak. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen esanetan, Stockholmek oraindik ez ditu Ankararen eskakizun guztiak bete atxikimendua babestuko duela ziurtatzeko. Hain zuzen, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta PYD Batasun Demokratikoaren Alderdiko kideei babesa ematea leporatzen dio Erdoganek Suediari, bi alderdiak «terroristatzat» jotzen baititu.
«Esnatze estrategikoa» hizpide gaur
Defentsarekin lotuta, Frantziako presidente Emmanuel Macronek ahalegin diplomatikoa egin nahi du ziurtatzeko Europako erdialdeko eta ekialdeko herrialdeen segurtasuna berrikusi egin behar dela, Ukrainako inbasioaren jokalekuan. Gaur arratsaldean Bratislavan (Eslovakia) egitekoa den segurtasun foroan, Macronek «esnatze estrategikoa» izango du hizpide, baita Parisek NATOren ekialdeko hegala babesteko egin duen lana ere; besteak beste, 1.250 soldadu frantziar bidali ditu Errumaniara, eta beste hirurehun Estoniara. Era berean, Ukrainarentzako tanke horniduraren atea irekitzeko beharraz ere hitz egingo dute bilera horretan.
Errusiako Wagner paramilitar taldea Donetsk eskualdeko Bakhmut hiria kontrolatzeko borrokan aritu da azken hilabeteotan, eta taldeko buru Yevgeny Prigozhinek sarritan kritikatu du Errusiako Defentsa ministro Serguei Xoigu, behar beste munizio ez emateagatik. Bada, gaur urrunago joan da Prigozhin: fiskaltzari eskatu dio iker ditzala Errusiako Defentsa Ministerioko goi agintariek Ukrainako inbasioaren aurretik eta bitartean egindako «krimenak». Wagnerreko buruak ez du harreman onik Xoigurekin; armadari «sabotajea egitea» leporatu zion, «gaitasunik ezagatik».
Errusiako Gobernuak Ukrainakoari Mosku dronez bonbardatzea leporatu eta biharamunean, Ukrainako armadak zenbait eraso egin ditu gaur goizaldean Luhansk-eko herri errepublikan eta Errusiako zenbait lurraldetan. Lehen oldarraldian, Ukrainako indarrek lau misilekin bonbardatu dute Karpaty herria, eta gutxienez bost pertsona hil eta beste hamasei lagun zauritu dituzte, Kremlinek Luhansken ezarritako agintariek salatu dutenez. Horrez gain, Ukrainako militarrek misilekin egindako beste eraso batean, gutxienez lau pertsona zauritu dituzte, Errusiako Belgorod eskualdeko Xebekino herrian, Ukrainako mugatik gertu.
Azken egunotan, Kievek 215 misil baino gehiago jaurti ditu Xebekino barrutira, eta, hango egoera «okertzen» ari dela eta, ehunka haur ebakuatzen hasi dira gaur Ukrainako mugatik gertu dauden herrietatik. «Hirurehun haur Voronezhera eramango dituzte [Errusiako mugatik 250 bat kilometro barnealdera dagoen hirira]», zehaztu du Viatxeslav Gladkov eskualdeko gobernadoreak, AFP agentziaren arabera.
Hirugarren erasoa, berriz, Krasnodarren egin dute, Errusia hego-mendebaldean eta Krimea penintsularen ekialdean. Eskualdeko agintariek jakinarazi dutenez, sutea izan da findegi batean, droneekin azpiegituraren aurka egindako ustezko eraso baten ostean. Suteak, ordea, ez du biktimarik eragin. Ukrainako armada ahalik eta azpiegitura logistiko eta armamentu errusiar gehien suntsitzen ari da, espero den kontraerasoa hasi aurretik.
Ukrainari erantzunez, Errusiako Defentsa Ministerioko eledun Igor Konaxenkovek baieztatu du Odesako portuan amarratuta geratzen zen Ukrainako armadaren azken gerraontzia suntsitu dutela, Juri Olefirenko.
Gerran Londresek Kievi laguntza militar handia eman diola eta, Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteordeak gogor hitz egin du Erresuma Batuaren aurka. Haren esanetan, Londres da Moskuren «betiko etsaia», eta, beraz, Ukrainari gerran lagundu dion edozein «funtzionario edo zibil» britainiar «helburu militar legitimotzat» jo daiteke. «Erresuma Batua Ukrainaren aliatu gisa jokatzen ari da; laguntza militarra ematen dio. Deklaratu gabeko gerra bat egiten ari da Errusiaren aurka», idatzi du Twitterren. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228759/lur-indigenen-aitortza-mugatzen-duen-lege-proiektu-bat-onartu-du-brasilgo-behe-ganberak.htm | Mundua | Lur indigenen aitortza mugatzen duen lege proiektu bat onartu du Brasilgo behe ganberak | Senatuak bozkatu behar du orain, eta, onartzen badu, Brasilgo presidente Luis Inacio da Silva 'Lula'-ren esku egongo da hori onartzea edo betoa jartzea. Legeak baimena emango luke lur indigenetan labore transgenikoak ereiteko. | Lur indigenen aitortza mugatzen duen lege proiektu bat onartu du Brasilgo behe ganberak. Senatuak bozkatu behar du orain, eta, onartzen badu, Brasilgo presidente Luis Inacio da Silva 'Lula'-ren esku egongo da hori onartzea edo betoa jartzea. Legeak baimena emango luke lur indigenetan labore transgenikoak ereiteko. | Hauxe dio lege proiektuak: lur indigenak aitortzeko, han bizi diren komunitateek frogatu beharko dute han bizi zirela 1988ko urriaren 5a baino lehen ere —egun hartan sartu zen indarrean Brasilgo Konstituzioa—. Hori frogatzerik ez badute, «berehala» kanporatu ditzakete eremu horietatik. Zehazki, bi gauza frogatu beharko dituzte komunitate indigenek: eremu hori beren bizitoki iraunkorra zela, eta jarduera «produktiboak» egiteko erabiltzen zutela, ingurumen baliabideak zaintzeko «ezinbestekoak».
Behe ganberako ordezkariek hartu zuten erabakia, atzo. Lege proiektuaren alde bozkatu zuten 283 ordezkarik, aurka 155ek, eta abstentzioa eman zuten 62k. Halere, erabakia ez da behin betikoa. Testua senatuan bozkatu behar dute orain, eta, hor onartzen badute, Brasilgo presidente Luis Inacio da Silva Lula-ren esku egongo da lege proiektua onartu eta behin betiko lege bihurtzea, edo horri betoa jartzea.
Herrialdeko paisaia politikoan ez du harridura handia eragin behe ganberak lege proiektuaren alde bozkatu izanak. Ordezkaritza handia dute han landa eremuetako jabeek eta abeltzainek, eta, Herri Indigenen Ministerioaren arabera, haien «interesekoak» dira indigenen lur eremuak. Izan ere, lege proiektuak baimena emango luke lur indigenetan labore transgenikoak ereiteko, eta debekatu egingo luke aitortutako eremu indigenak hedatzea. Dena den, komunitate indigenei bakarrik ez, Herri Indigenen eta Ingurumen Ministerioei ere eragingo lieke lege proiektuak. Zenbait eskumen kenduko lizkieke, eta, beraz, zailtasunak izango lituzkete eremu horietan babes politikak aplikatzeko.
Horrenbestez, lege proiektua beta dezala eskatu dio Lulari Herri Indigenen ministro Sonia Guajajarak. «Proiektuak genozidio legeztatu bat islatzen du. Zuzenean eragingo die bakartuta dauden herri indigenei, eta baimena emango du gizartearekin eta beste herri indigena batzuekin harremanik izan ez duten komunitateen lurretara edonola sartzeko», ohartarazi du Herri Indigenen Ministerioak, prentsa ohar baten bidez. Halaber, esan dute lege proiektua zuzeneko mehatxua dela komunitate indigenen «iraupenerako».
Samina eta haserrea
Behe ganberak erabakia iragarri eta gutxira irten dira kalera komunitate indigenak eta herritarrak. Manifestazioak izan dira herrialdeko zenbait eremutan, eta manifestari batzuek hainbat errepide blokeatu dituzte. Poliziak negar gasa eta ur mahukak erabili ditu horien aurka.
Halere, indigenek «ez dute etsiko». Horixe esan dio Jaragua komunitateko buru Thiago Karaik Agencia Brasil albiste agentziari. «Indigenen lur eremuren bat eskuratzen saiatzen badira, hil egin beharko gaituzte».
Brasilgo lur eremu osoaren %13,7 hartzen dute komunitate indigenek. Herrialdean, 610 eremu indigena inguru daude, baina mugatuta daude horien erdiak baino gehiago —zehazki, 487—. Amazonian daude eremu indigena gehienak, eta ez dira gutxi azken urteotan izan dituzten arriskuak. Klimaren Behatzailearen arabera, Jair Bolsonaro ultraeskuindarra agintean egon zen urteetan (2019-2022), %200 ugaritu ziren lur indigenen okupazioak, eta %30, berriz, indigenen hilketak. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228760/geroa-baik-eh-bildu-babestuko-du-iruneko-udalean.htm | Politika | Geroa Baik EH Bildu babestuko du Iruñeko Udalean | Koldo Martinez alkategaiak bere burua eskaini du «blokeoa» desegiteko prozesua «gidatzeko». Arnaldo Otegik, berriz, Nafarroako Legebiltzarraren osaketaz hitz egin du; haren arabera, «ikusiko da» EH Bilduk abstentzioaren alde egiten ote duen hartara Maria Txibite presidente izan dadin. | Geroa Baik EH Bildu babestuko du Iruñeko Udalean. Koldo Martinez alkategaiak bere burua eskaini du «blokeoa» desegiteko prozesua «gidatzeko». Arnaldo Otegik, berriz, Nafarroako Legebiltzarraren osaketaz hitz egin du; haren arabera, «ikusiko da» EH Bilduk abstentzioaren alde egiten ote duen hartara Maria Txibite presidente izan dadin. | Iruñeko alkatetza lortzeko «boto gehien duen indar aurrerakoiaren alde» bozkatuko du Geroa Baik. Horrela jakinarazi du koalizio horren alkategai Koldo Martinezek. Hau da, EH Bilduko hautagai Joseba Asironen aldeko botoa iragarri du hitz horiekin. Zortzi zinegotzi lortu ditu EH Bilduk, eta indar aurrerakoien artean hark lortu du boto gehien. «Blokeoa» atzean uzteko «aurrerapauso bat» emateko eskaini du bere burua Martinezek: «Geure burua eskaintzen dugu udal gobernu aurrerakoi horren proposamena gidatzeko; Iruñeak aurrerakoitasunaren, pluraltasunaren eta transbertsaltasunaren alde bozkatu du».
Martinezek ohartarazi du «soluzioak» bilatu beharko direla «beste indar aurrerakoi batzuek» Iruñerako proposamen aurrerakoia «galarazten badute». «EH Bilduk ez du onartu PSNk atzo eskainitako formula», erantsi du Geroa Baiko hautagaiak; EH Bilduri eta UPNri babesa ukatuko diela iragarri du PSNk. Hori ikusita, «indar aurrerakoi guztiek bat egiteko bideak aztertzen jarraitzeko» deia egin du Martinezek.
Oso argi azaldu du Elma Saizek (PSN) proposatutako formula dela «UPNri alkatetza oparitzea». «Geroa Baik Saizen alde bozkatu nahi izateak» emaitza hori lukeela azpimarratu du Geroa Baiko kideak: «Ez dugu halakorik egingo». Martinezek esan duenez, «indar horien bien jarrera baztertzaileengatik» udal gobernu aurrerakoi bat lortzen ez bada, jasotako boto horiek guztiek ez dute «ezertarako balioko». Haren arabera, egungo blokeoak «eskuineko udal gobernu batera» darama Iruñean, eta Geroa Baik uste du «formula egingarriak» proposatu behar dituztela Iruñea eskuinaren «paralisitik ateratzeko».
Otegiren abisua
EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik garbi utzi du koalizioak ez diola uko egingo Joseba Asiron Iruñeko alkate bihurtzeko aukerari. PSNk iragarria du ez duela Asiron babestuko, eta Elma Saizek bere burua aurkeztuko du aginte makila lortzeko, horretarako indar nahikorik ez badu ere. Egoera asko nahasten ari den arren, Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko hauteskunde deialdia tarteko, Otegik «erabateko segurtasunez» ziurtatu du Asironek hautagaitza aurkeztuko duela Iruñeko aginte makila hartzeko.
Bestalde, Maria Txibitek EH Bilduren abstentzioa behar du Nafarroako presidente izateko, aurreko legegintzaldian presidentetzara eraman zuen formula bera erabiliz. Otegik esan duenez, «ikusiko da» ea koalizio abertzalea abstenitzen den ala ez; hala, aditzera eman du erabaki hori ez dagoela hartua inondik inora. «Ezin diozu jendeari esan 'lau urte daramatzat aurrekontuak EH Bildurekin onartzen, harekin adosten, baina orain ez zait batere gustatzen EH Bildu', ez da-eta sinesgarria».
Radio Euskadin egindako adierazpenetan, EH Bilduko koordinatzaile nagusiak adierazi du koalizioak ez diola utziko eskuinari gobernatzen «inon ere»; «baina EH Bildu publikoki etengabe zigortzen ari badira, igual horixe nahi diute». Alegia, koalizioak abstentzio boto hori ez ematea Txibiteren alde. «Ez dakit zer estrategia duten, baina guk, ahal dugun tokietan, ez diogu eskuinari gobernatzen utziko. Ez dugu printzipio hori aldatuko».
Edonola ere, azkenerako, «gerta daiteke» EH Bilduk ez egitea Txibite Nafarroako presidente egingo lukeen abstentzioaren alde. «Gerta daiteke, baina ez nintzateke hain aurrera joango». Hitz horiek argitze aldera, Otegik errepikatu du EH Bilduk ez diela «traizio» egiten bere printzipioei; «baina norbait bada guri oztopoak jartzeko gogo handiz, hitz egingo dugu» |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228761/teknologia-sektoreak-onartu-du-soldata-txikiak-arazo-direla-langileak-erakartzeko.htm | Ekonomia | Teknologia sektoreak onartu du soldata txikiak arazo direla langileak erakartzeko | Gaia klusterreko enpresak 2.000 lanpostu berezitu bete ezinda dabiltza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hutsune hori dagoeneko oztopo da negozioan | Teknologia sektoreak onartu du soldata txikiak arazo direla langileak erakartzeko. Gaia klusterreko enpresak 2.000 lanpostu berezitu bete ezinda dabiltza Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hutsune hori dagoeneko oztopo da negozioan | Teknologia berrien sektoreko enpresen fakturazioa %7,5 hazi zen iaz, eta langile trebatuen gabeziarengatik ez balitz, bilakaera positibo hori %10etik gorakoa litzateke.
Gaia klusterrak emaniko datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egun 23.500 langilek dihardute Jakintza Industrien eta Teknologia Aplikatuen sektorean, eta 2.000 lanpostu inguru daude betetzeke.
Gabezia horien arrazoiak aletzean, onartu dute soldata apalak oztopo direla, eta horri aurre egiteko profesionalen ahalegina hobeto ordaindu beharko litzakeela aldarrikatu dute. Besteak beste, lizitazio publikoen sistema hobetuz: «Ezin daitezke enkante huts bat izan». Teknologia berrietan trebaturiko langileen premia areagotzen ari da urtez urte. «Profil oso berezituetan larriagoa da. Baina ez da gure arazoa bakarrik, mundu osoan gertatzen ari da, eta bereziki Europan», azaldu du Angel Etxeberria Gaiako presidenteordeak.
Iaz sektoreko enpresek 1.350 langile berri kontratatu zituzten (%6,2 gehiago), baina 1.500 eta 2.000 lanpostu artean daude betetzeke oraindik. Hutsunerik handiena espezializazio handiko sektoreetan dago; zibersegurtasunarekin, adimen artifizialarekin eta datuen kudeaketarekin harremana dutenetan, hain zuzen.
Soldatak arazoa al dira? Ingeniari askok, esaterako, hezkuntza lehenesten dute. Etxeberria zintzoa izan da: «Bai», eta gero zehaztu egin du bere erantzuna: «Ez da arrazoi bakarra, baina bai garrantzitsuenetakoa. Bezerook ezagutza hori baloratzen ikasi behar dugu, eta guztion artean profesionalei ordaintzen dieguna berrikusi».
Deia erakundeeip>
Diagnosiaren ondoren, baina, erakunde publikoei dei egin die Sabin Anunzita Gaiako zuzendaritzako kideak: «Zaila da langile bat asetzea haren soldata behean badago. Baina denon ardura denez, administrazioen lizitazioei ere erreparatu behar zaie. Onenak irabazi beharrean lehiaketa publikoa merkeenak irabazten badu, oker gabiltza». Dena den, Tomas Iriondo idazkari nagusiak gehitu du EAEn Espainiako inguruko erkidegoetan baino soldata hobeak daudela, eta ez direla arazo bakarra: «Industria ingeniaritzan gehiago ordaintzen dute, eta han ere eskulan gabezia dute. Eta hala ere ingeniaritza fakultateetako ikasle kopurua ez da handitu».
Gabezia horri aurre egiteko, bi bide daude: hezkuntza eta «talentuaren erakarpena». Hezkuntzaren bidetik STEM ikasketak bultzatu behar direla eskatu dute, eta onartu dute ez dutela ulertzen nola den posible proportzionalki gero eta pisu txikiagoa izatea hezkuntza eskaintzan. Alegia, sortzen diren ikasketa ibilbide berrietan, unibertsitate publikoetan zein pribatuetan, ez dituztela lehentasuntzat. Erakarpenerako, aldiz, «lurralde erakargarria» izateko pausoak emateko eskatu dute: bizitza kalitatea, lan inguruen aproposa, hezkuntza aukerak... Ez dituzte aipatu, baina ulertzera eman dute zerga neurriak ere ongi etorriak liratekeela.
BPGaren %8ap>
Eta nola eragiten dio langile gabeziak negozioari? Nabarmen. Etxeberria: «Sektoreko enpresen fakturazioa %7,5 handitu zen iaz; urte bikaina izan zen, inoiz izan dugun onenetarikoa. Baina langile horiek bagenitu, datu horiek lau edo sei puntu hobetuko genituzke. Oraintxe bertan eskaria eskaintza ahalmena baino askoz handiagoa da». Gaiako enpresak 315 inguru dira, 6.140 milioi euro fakturatu zituzten iaz, eta horietatik 2.580 milioi esportazioak izan ziren.
Hazkunde baldintzatua izan zen, gainera, txipen eta beste lehengai teknologikoen gabezia oraindik ez delako konpondu. Hala ere, aurtengorako hazkunde datu apalagoak espero dituzte, %5aren ingurukoak. «Apalagoa da, baina handia da era berean; are gehiago, azken zortzi urteetan hazi egin garela kontuan hartuta», azaldu du Etxeberriak. Haren arabera, aurreikuspen horiek beteko balira EAEren BPGaren %8 inguru ere sortuko lukete. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228762/euskal-eskola-publikoaren-aldeko-manifestazioa-eginen-dute-ekainaren-9an.htm | Gizartea | Euskal eskola publikoaren aldeko manifestazioa eginen dute ekainaren 9an | Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak adierazi du Hezkuntza Lege proiektuak ez duela eskola publikoa «lehenesten» | Euskal eskola publikoaren aldeko manifestazioa eginen dute ekainaren 9an. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak adierazi du Hezkuntza Lege proiektuak ez duela eskola publikoa «lehenesten» | «Euskal eskola publikoaren alde gaude, eta Hezkuntza Lege proiektuari ezetz esaten diogu», argi mintzatu dira Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako kideak. Beren aldarriak kalera eramanen dituzte ekainaren 9an eginen dituzten manifestazioetan. Bilbon, Donostian eta Gasteizen izanen dira, 18:00etan. Haien erranetan, lege proiektu hori «ez da euskal eskola publikoak behar duena, hura sendotu ordez ahuldu egiten baitu».
Gaur egin dute manifestaziorako deia, Donostian. Jon Errea eta Elena Cardenas Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako kideek hartu dute hitza. Erran dute lege proiektu berriak «publiko-pribatu sistema duala betikotu» nahi duela, bi sareak berdinduz; eta, beraz, ez duela eskola publikoa sistemaren erdigunean kokatzen, ez duela eskola publikoa «lehenesten».
Gainera, azpimarratu dute ikastetxe guztiak «merkatuaren logikan» sartzen dituela, eta horrek «ikastetxe guztien arteko lehiakortasun lasterketa zoroa sustatzen» duela, baina lasterketa horrek mesede gutxi egiten diela eskola publikoei, ikastetxe guztiek ez dituztelako baldintza berak.
Gehitu dute proiektuak ez dituela bermatzen umeen euskalduntzea eta hezkuntza laikoa, ez duelako zehazten nola erdietsiko dituen ezarritako helburuak. Azkenik, segregazioari aurre egiteko «neurri artifizialak alferrikakoak» direla adierazi dute, ez dutelako arazoaren muinera jotzen.
Hala, «bestelako hezkuntza sistema bat» aldarrikatu dute, «eskola publikoa benetan erdigunean jarriko duena». Azpimarratu dute plataformako kide guztiek arrazoi anitz dituztela eskola publikoaren alde egoteko; adibidez: «Hezkuntza eskubidea bermatzen duen sare bakarra» dela. Izan ere, «hezkuntza publikoak aukera berdintasuna bermatzen die ikasle guztiei, eta gizarte egoera desorekatuen orekatzaile da». Oreka horretan «aniztasuna» ikur duen sistema bat dela erran dute, eta hori dela bidea etorkizunean «gizarte kohesionatu bat» osatzeko.
Bertze arrazoietako bat da eskola publikoa laikoa dela, eta tolerantzia bermatzen duela: «Modu positiboan errespetatzen ditu aukera ideologiko, politiko eta moral askotarikoak». Eta gehitu dute «herritar kritikoak» hazten dituela horregatik. Gainera, argi utzi dute euskal eskola publikoak euskara ardatz duela, eta azken hamarkadan sistema hori izan dela «ikasle gehien euskaldundu duen hezkuntza sarea». Hala, gertuko eskola dela gogorarazi dute, orokorrean garraiorik behar ez duena.
Dekalogoa
Lege berriaren aurrean, euskal eskola publikoaren aldeko dekalogo bat prestatu du plataformak. Hamar puntutan banatu dute, eta, funtsean, adierazi dute eskola publikoa «denona eta denontzat» dela. Eusko Jaurlaritzari eskatu diote eskola publikoa sistemaren ardatza izan dadila eta lehentasun osoa izan dezala.
Segregazioa ere hizpide dute dekalogoan, eta hezkuntza sistemaren «arazo larrienetakoa» dela adierazi dute, «hezkuntza sistemaren pribatizazioaren ondorio zuzena» dena. Hala, erran dute lege berriak «sare publiko bakar eta orekatuaren oinarriak jarri behar» dituela.
Euskara erdigunean jarriko duen hezkuntza lege bat ere eskatu dute, sare publikoan kokatzen baitute euskararen ezagutza eta etorkizuna. Horrez gain, merkatutik kanpo dagoen eskola bat nahi dute, laikoa izanen dena.
Publikoaren aldeko jaia
Manifestaziorako deia eta beren aldarriak egiteaz gain, datorren igandean izanen den Euskal Eskola Publikoaren Jaian parte hartzeko deia ere egin du plataformak. Mungian izanen da (Bizkaia). Adierazi dute informazioa emango dietela beren gunera etortzen direnei, eta eguerdian kalejira bat eginen dutela Matxin plazatik eskolara bitarte. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228763/gipuzkoako-agintea-eta-arriskuak.htm | Politika | Gipuzkoako agintea eta arriskuak | Gipuzkoako agintea eta arriskuak. | Gipuzkoan nork aginduko duen EAJren esku dago orain, ia modu esklusiboan. Izan ere, alderdiek agindu dutena berretsiz gero, bi aliantza aurkeztuko dira inbestidurara: EAJ eta PSE-EE Eider Mendozarekin —24 boto—, eta EH Bildu eta Elkarrekin Podemos Maddalen Iriarterekin —24 boto—. Bozketa hori iristen bada botoa EH Bildurena ez den hautagaitzari emango diola jakinarazi du PPk, eta hitza beteko ez duelako zantzurik ez dago.
Horraino inbestidurak eman dezakeen emaitza. Horren ondorioak arriskutsuak izan litezke EAJrentzat, baina hark arriskutsuagotzat jo dezake, agian, Gipuzkoako Foru Aldundiaren agintea EH Bildurentzat uztea.
Gobernua hartzea arriskutsua izan liteke jeltzaleentzat, zeren egungo Gipuzkoako argazki soziopolitikoa bihurritzeko nolabaiteko gogo bat erakusten baitu, herrialdeko indar nagusia agintetik baztertuta, nahiz eta horretarako PPren babesa beharrezkoa izan. Apustu horrek ekar dezake lau urte barru are eta boto gehiago eta indar handiagoa metatzea EH Bilduren inguruan.
Ikusi gehiago: Gipuzkoako foru hauteskundeetako emaitzak
Arriskutsua izan liteke zeren, gainera, agintea hartu bai, baina gobernatzeko baldintza egokirik gabe gera daiteke Mendoza, gauza bat baita ahaldun nagusia izateko PPren botoa jasotzea, eta beste bat lau urtez aurrekontuak eta arau eta plan inportanteak aurrera ateratzeko haren babesa ziurtatzea. Kontuan edukita, gainera, PSE-EE eta PP elkarren lehiakide izango direla haientzat nagusia den Espainiako plaza politikoan. Beraz, elkar lehertu nahi duten arerioen erdian, baliteke erretzea EAJko diputatu nagusia.
PPren botoa onartzea apustu labainkorra da ikuspegi politiko edo ideologiko batetik ere. Alderdi abertzale eta euskaltzale batek mozorrorik gabe bilatu behar al du, esaterako, euskararen aldeko hizkuntza politiken aurka gero eta oldarkorrago dabiltzanen botoa? Edota Espainian eskuin muturreko ordezkariekin gobernatzeko erreparorik ez dutenen botoa? Etorkizunera begira, onura baino kalte handiagoa ekar diezaioke horrek EAJri.
Hori dena esanda, baina, Mendoza aurkeztu ez eta Iriarteri gobernua osatzen uzteak ere baditu arriskuak EAJrentzat. Izan ere, Iriartek, orduan, Elkarrekin Podemosen babesa ez ezik, aukera edukiko luke PSE-EErena ere lortzen saiatzeko, gizarte politiketan agian ez baitira horren urrun egongo haien asmo politikoak: zaintza sektorean, ogasunean, mugikortasun politiketan... Baliteke elkarlan bide horrek are eta posibleago bihurtzea etorkizunean ezkerreko indar ezberdinen arteko gobernagarritasunaren formula. Eta baliteke horrek, EAJren eta EH Bilduren arteko hegemonia lehian, are eta kokaleku hobean jartzea koalizio independentista etorkizun laburrean.
Mendoza aurkezteko erabakian, segur aski, dezenteko pisua izango du ez aurkezteak zabal dezakeen jokaleku berri horrek. Zeren, gaur-gaurkoz, beste edozein hipotesi ezinezkoa begitantzen baita Gipuzkoan; esate baterako, EH Bilduk PSE-EErekin gobernatzeko modu bat lortzea, zeresanik ez datozen Espainiako hauteskundeen testuinguruan. EAJ eta PSE-EE saia litezke Elkarrekin Podemosen babesa lortzen ere —inbestiduran zail dute, baina agintaldian zehar posible izatea espero dezakete—. Esan beharrik ez da EH Bildu baztertzeko EAJk eta PSE-EEk duten apustu horretan laguntzeak desagertzeko bidean jar lezakeela Elkarrekin Podemos. | |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228764/kontseiluak-sorionekuak-mobilizazioan-parte-hartzera-deitu-du.htm | Gizartea | Kontseiluak 'Sorionekuak' mobilizazioan parte hartzera deitu du | Herri mobilizazioa ekainaren 10ean izanen da, Iruñean. | Kontseiluak 'Sorionekuak' mobilizazioan parte hartzera deitu du. Herri mobilizazioa ekainaren 10ean izanen da, Iruñean. | Sorionekuak, euskara nafar guztiona egitasmoak herri mobilizazio bat eginen du ekainaren 10ean, 17:30ean, Iruñean. Manifestazioa arratsaldean izanen bada ere, egun osoko egitaraua aurkeztu dute, «ospakizun erraldoi» bat egiteko. Euskalgintzaren Kontseiluak atxikimendua eman dio egitasmoari, eta mobilizazioan parte hartzeko deia egin du. Kontseiluak erran du euskararen ofizialtasunak «inori eskubideak kendu bainoago, ez dituenari aitortzen» dizkiola.
Ikusi gehiago: 'Sorionekuak' aurkeztu dute, «euskara ez baita museoko pieza»
Hala, egitasmoko kideek behin eta berriz adierazi izan dute euskaraz bizi nahi duten herritarrak direla, baina egunero hamaika traba aurkitzen dituztela horretarako. Oztopo horietako bat da zonifikazioa, zeinaren ondorioz «Nafarroako eremu handienean bigarren mailako herritar» bihurtzen diren; hortaz, «ardura politikoa» eskatzen dute. Alde horretatik, egitasmoak «eskubideak errespetatu, herritar guztien arteko berdintasuna bermatu eta harrotasuna zabaltzeko deia egiten» duela nabarmendu dute.
Mobilizazioa, baina, ez da salaketa eguna soilik izanen, euskara etorkizuna dela nabarmentzeko momentua ere izanen da, nafar guztiena: «Euskara ez delako inork hona ekarritako zerbait; galde diezaietela, bestela, Irulegiko bizilagunei». |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228765/adimen-artifizialak-gizateria-desagertzea-eragin-dezakeela-diote-sektoreko-enpresariek.htm | Bizigiro | Adimen artifizialak gizateria desagertzea eragin dezakeela diote sektoreko enpresariek | Argitaratu duten gutunaren arabera, adimen artifizialak lehentasuna izan beharko luke gizadiarentzako arrisku potentzialen artean, hala nola «pandemiek edo gerra nuklearrek bezainbeste». Sinatzaileen artean da Open AIko Sam Altman. | Adimen artifizialak gizateria desagertzea eragin dezakeela diote sektoreko enpresariek. Argitaratu duten gutunaren arabera, adimen artifizialak lehentasuna izan beharko luke gizadiarentzako arrisku potentzialen artean, hala nola «pandemiek edo gerra nuklearrek bezainbeste». Sinatzaileen artean da Open AIko Sam Altman. | Adimen artifiziala pandemiak edota gerra nuklearrak bezain arriskutsua da gizateriarentzat. Mezu hori zabaldu dute arlo horretako 300 aditu eta enpresarik baino gehiagok, atzo plazaratu zuten gutun batean. Zehazki, azaldu dute litekeena dela algoritmo batzuek gizakientzat oinarrizkoak diren jardueren jabe egiteko gaitasuna garatzea, eta, horrela, energiaren hornikuntzaren edo baliabide militarren kontrola lortzea.
Gutunaren sinatzaileen artean da Sam Altman, OpenAI enpresaren zuzendari exekutiboa; enpresa horrek merkaturatu zuen GPT-4 txatbota, zeinak azken hilabeteetan erdigunean kokatu baitu adimen artifizialaren gaia. Gutuna sinatu dute Demis Hassabisek eta Dario Amodeik ere, Google DeepMindeko eta Anthropiceko zuzendari exekutiboek, hurrenez hurren; baita Geoffrey Hintonek ere, askorentzat adimen artifizialaren «aitabitxi» denak. Hintonek berak, joan den hilean, kezka adierazi zuen «adimen artifizialak gizakien gaitasun intelektuala gainditu» dezakeelako.
Haien arabera, adimen artifizialak lehentasuna izan beharko luke gizateriarentzako arrisku potentzialen aurkako borrokan, «pandemiek edo gerra nuklearrek bezainbeste». Oinarrizko jardueren jabe egiteaz gain, adimen artifizialak milioika lanposturen galera ekarriko duela abisatu dute.
Lobbyen jarduna
Maiatzean bertan, Altman, Hassabis eta Amodei Joe Biden AEB Amerikako Estatu Batuetako presidentearekin eta Kalama Harris presidenteordearekin elkartu ziren, adimen artifizialaren arautzeaz jarduteko. Altman Emmanuel Macron eta Pedro Sanchez Frantziako eta Espainiako presidenteekin ere elkartu zen joan den astean.
Atzokoa, beraz, ez da sektoreko lobbyek egin duten lehen adierazpen apokaliptikoa. Kontuan izan behar da publikoki teknologia horren arriskuak salatzen dituzten bitartean,milaka milioi euro inbertitzen dituztela adimen artifizialaren garapenean. Martxoan ere, mila enpresari eta ikertzailek baino gehiagok —tartean Elon Musk, Teslaren sortzailea— eskatu zuten sei hilabetez adimen artifizialaren garapena eteteko.
Ikusi gehiago: FIKZIOTIK ERREALITATERA |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228766/adingabeak-galbideratzea-eta-sexu-erasoak-egitea-egotzita-gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen.htm | Gizartea | Adingabeak galbideratzea eta sexu erasoak egitea egotzita, gizon bat atxilotu dute Gasteizen | 25 urte ditu gizonak, eta Udaltzaingoak astelehenean atxilotu zuen. Gasteizko Adurtza auzoan adingabeekin geratzea eta diruaren truke haiei sexu erasoak egitea leporatzen diote. | Adingabeak galbideratzea eta sexu erasoak egitea egotzita, gizon bat atxilotu dute Gasteizen. 25 urte ditu gizonak, eta Udaltzaingoak astelehenean atxilotu zuen. Gasteizko Adurtza auzoan adingabeekin geratzea eta diruaren truke haiei sexu erasoak egitea leporatzen diote. | Gasteizko Udaltzaingoak 25 urteko gizon bat atxilotu zuen astelehenean, adingabeak galbideratzea eta sexu erasoak egitea leporatuta. Poliziak astelehenean bertan abiatu zuen ikerketa, eta egunean bertan atxilotu zuen ustezko erasotzailea. 092 telefonoan dei bat jaso zuen, eta ohartarazi zioten gizon bat sexu topaketak egiten ari zela adingabeekin Adurtza auzoko parke batean. Poliziak emandako informazioaren arabera, atxilotuak –eremu horretan bizi da– parkeko jolas eta kirol eremuetako erabiltzaile diren adingabeen konfiantza bereganatzen zuen, eta, diruaren truke, sexu erasoak egiten zizkien.
Deiari eta herritarren laguntzari esker, udaltzainek inguru horretan aurkitu zuten ustezko erasotzailea, eta atxilotu egin zuten. Bi biktima ere aurkitu zituzten, eta, gurasoen laguntzaz, salaketa jarri zuten Udaltzaingoaren Agirrelandako polizia etxean.
Udaltzaingoak atxilotuaren etxea arakatu eta ikuskatu zuen atzo, eta gaur utziko dute epailearen esku. Bitartean, ikerketa zabalik dago. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228767/aiaraldean-beste-parke-eoliko-bi-egiteko-baimena-eskatu-du-enpresa-batek.htm | Gizartea | Aiaraldean beste parke eoliko bi egiteko baimena eskatu du enpresa batek | Hamabi haize errota ipiniko dituzte, eta 2.000 hektareatik gora erabili, Alea-k eta Aiaraldea.eus-ek argitaratu dutenez. | Aiaraldean beste parke eoliko bi egiteko baimena eskatu du enpresa batek. Hamabi haize errota ipiniko dituzte, eta 2.000 hektareatik gora erabili, Alea-k eta Aiaraldea.eus-ek argitaratu dutenez. | Laudioko, Amurrioko, Orozkoko eta Aiarako lurretan parke eoliko bi egiteko eskaera egin du Ferosca Wind SL enpresak. Astelehenean argitaratu zen EAEko aldizkari ofizialean, eta, ordutik, 20 eguneko epea zabaldu da helegiteak ipintzeko. Epe horretan, pertsona fisiko eta juridikoak aurkez daitezke baldin eta asmoa badute eremu horretan proiekturen bat aurrera ateratzeko.
27 megawatteko potentzia gordineko hamabi haize errota ipini nahi dituzte: sei parke bakoitzean. Ferosca I eta Ferosca II izango dute izena parkeek, eta 2.000 hektareatik gora erabiliko dituzte horietarako.
Alea-k eta Aiaraldea.eus-ek argitaratu dutenez, Aiaraldeko Mendiak Bizirik plataformak salatu du Arabako Foru Aldundiak hauteskundeen ostera arte itxaron duela proiektuaren berri emateko, «kanpainan ez esateko». «Ez guk ez udalek ez dakigu ezer, eta hogei egun baino ez daude helegiteak aurkezteko», salatu dutenez, eta herritarrek eta udalek halako erabakietan eragiteko ahalmen urria daukatela adierazi dute. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228768/otegik-eajri-gai-izango-al-zarete-gipuzkoako-aldundia-guri-pprekin-kentzeko.htm | Politika | Otegik EAJri: «Gai izango al zarete Gipuzkoako Aldundia guri PPrekin kentzeko?» | EH Bilduko koordinatzaile nagusiak berretsi du ateak itxiko dizkiola eskuinari Iruñean eta Madrilen, eta akordio zabalak egitearen alde mintzatu da. | Otegik EAJri: «Gai izango al zarete Gipuzkoako Aldundia guri PPrekin kentzeko?». EH Bilduko koordinatzaile nagusiak berretsi du ateak itxiko dizkiola eskuinari Iruñean eta Madrilen, eta akordio zabalak egitearen alde mintzatu da. | Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia argi mintzatu da gaur goizean EAJk Gipuzkoako Aldundia gobernatzeko Eider Mendoza aurkezteko iragarri duen asmoaz. Igandeko hauteskundeetan, Maddalen Iriarte EH Bilduko hautagaiak lortu zuen boto gehien, eta, koalizioaren 22 batzarkideekin eta Elkarrekin Podemosek aurreratu duen babesarekin (bi batzarkide), eskura du EH Bilduk aldundia. EAJk (hamazazpi), baina, gehiengoa izango du PSEren batzarkideen (zazpi) babesaz gain PPkoena (hiru) ere jasotzen badu. «Gai izango al zarete Gipuzkoako Aldundia guri PPrekin kentzeko? Durango kendu behar al diguzue, non Vox erretiratu egin zen bere botoak PPri emateko eta non Miguel Angel Rodriguez, Ayusoren nagusia, etorri zen esatera bere misioa EH Bildu kentzea zela?».
Radio Euskadin elkarrizketatu dute Otegi goizean, eta adierazi du udal eta foru hauteskundeak mugarri bat izan direla. Azaldu duenez, haren ustez emaitzen interpretazio okerra egiten ari dira batzuk, eta esan du horien errua «jende guztiari» botatzen jarraituz gero hanka sartuko dutela. «Gipuzkoan eta Gasteizen EH Bilduren aurkako aliantza bat egiten ari dira PPrekin. Zer esan behar du PSOEk hamabost egun barru hauteskunde orokorretan, PP txarrena dela? Noiz bukatuko da jolasgaraia?». Horren ordez, «jendeak dituen arazo larriei konponbidea jartzeko», akordio zabalak egitearen alde mintzatu da Otegi, Espainiako eskuina kanpoan utziz.
Ikusi gehiago: Gipuzkoako foru hauteskundeetako emaitzak
Otegik gogoratu du lehen indarra izan direla Euskal Herrian hauteskunde hauetan, eta argudiatu du jendearekin konektatzea lortu dutelako izan dela hala. «Gu oso lasai gaude. Aldatzen ez diren printzipioak eta baloreak ditugu. Lehenengo, herria. Eskuinari ateak ixten dizkiogu. Jendearen interesak beste edozeren gainetik daude», adierazi du. Gogorarazi du lau urte daramatzala EH Bilduk Nafarroan eta Iruñean PSNrekin gauzak egiten. «Noiz bukatzen da jolasgaraia?», galdetu du berriro. «Jendea tontotzat hartzen dute». Berretsi du koalizioak ez diola utziko eskuinari gobernatzen, ezta Nafarroan ere. Gaineratu du EH Bilduk ez duela nahi eskuineko gobernu bat Madrilen, eta ez dakiela EAJren «karanbolen jolasean» aukera hori sartzen den.
Ikusi gehiago: Analisia. Iñaki Petxarroman: Gipuzkoako agintea eta arriskuak |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228769/el-silencio-izan-da-munduan-gehien-ikusitako-telesailetan-hirugarrena-netflixen.htm | Bizigiro | ‘El Silencio’ izan da munduan gehien ikusitako telesailetan hirugarrena Netflixen | Fikzioa 80 herrialdetan dago lehen hamarren artean. Ingelesezkoak ez direnen artean, lehen tokian dago —maiatzaren 22tik 28ra arteko astea aintzat hartuz gero—. | ‘El Silencio’ izan da munduan gehien ikusitako telesailetan hirugarrena Netflixen. Fikzioa 80 herrialdetan dago lehen hamarren artean. Ingelesezkoak ez direnen artean, lehen tokian dago —maiatzaren 22tik 28ra arteko astea aintzat hartuz gero—. | Bilbon girotutako El Silencio telesaila maiatzaren 19an estreinatu zuen Netflixek, eta munduko milioika ikus-entzule ari dira hiriko irudiak ikusten. Aitor Gabilondok (Donostia, 1972) sortu eta ekoitzi du El Silencio; thriller psikologiko bat da, sei ataletakoa. Netflixek eman dituen datuen arabera, maiatzaren 22tik 28rako astean mundu osoan ingelesezkoa ez den telesailen artean gehien ikusi dena izan da Gabilondorena. Hain zuzen ere, 46,5 milioi orduko ikustaldiak izan ditu Alea Media ekoiztetxearen fikzioak. Alde handia ateratzen die bigarrenari eta hirugarrenari: Hego Koreako Doctor Cha eta The Good Bad Mother telesailei. Laugarren tokian La Reina del Sur-en hirugarren denboraldia dago (AEBetako Telemundo katekoa); eta bosgarrenean, Black Knight —korearra hori ere—.
Beste datu bat ere nabarmentzekoa da: munduko 80 herrialdetan Top-10eko zerrendan sartu da El Silencio. Europako 31 herrialdetan, Amerikako 24 herrialdetan, Asiako hamabostetan, Afrikako zazpitan eta Ozeaniako hirutan dago lehen hamarren zerrendan. Horrez gain, aurreneko tokian da —ingelesezko fikzioak barne direla— Uruguain, Serbian, Italian eta Espainian. Frantziako merkatuan ere lehen hamarretan sartu da.
Ingelesezko telesailen artean, Arnold Schwarzenegger aktorea protagonista duen Fubar telesaila dago lehen tokian: maiatzaren 25ean estreinatu zuten, eta aurreneko lau egunetan 88,9 milioi ordu ikustaldi izan ditu. Soilik beste telesail batek gainditu ditu mundu osoan El Silencio-ren datuak: XO, Kitty-k, 63,7 milioi ordurekin. Hartaz, telesail guztiak aintzat hartuz gero, hirugarren tokian dago Bilbon grabatutakoa.
Alea Media-n «oso pozik» Egunotan El Silencio telesailak kritika txar mordoxka jaso ditu, baina ukaezina da munduko herrialde askotako ikus-entzuleak kateatu egin dituela. Alea Media ekoiztetxeko ordezkariek adierazi dute «oso pozik» daudela mundu osoan lortzen ari diren ikusle datuekin: «Netflix plataformarentzat egiten dugun aurreneko telesaila da, eta audientzia emaitzek ezin zuten hobeak izan».
Fikzioko aktore gehienak Espainiakoak dira. Eta badira bi aktore euskaldun: Mikel Losada (Ermua, Bizkaia, 1978) eta Aitor Luna (Bergara, Gipuzkoa, 1981). Ertzainen rolean ari dira biak.
Gabilondo gidoilari eta ekoizleak lehen telesaila du Netflixekin. Maiatzaren 17an BERRIAk elkarrizketa argitaratu zuen harekin, eta Bilboko eraikinek istorioan duen garrantzia azaldu zuen: «Isozaki Atearen inguruan dauden eraikinek Bostonen tankera dute; Gothamena ere bai, akaso». Garai desberdinetako arkitektura ageri da eremu horretako kaleetan. Hainbat eszenatan, bestalde, Atxuri auzoko ibai ertzeko irudiak ageri dira. «Benetako Bilbon oinarrituta, gure hiri zinematografiko propioa eraiki dugu», dio Gabilondok.
Ikusi gehiago: Bego del Tesok 'El Silencio'-ko Bilbori buruz idatzitako artikulua
Ikusi gehiago: Lander Arretxeak idatzitako kritika |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228770/kamioilari-bat-hil-da-a-1-autobideko-istripu-batean-agurain-parean.htm | Ekonomia | Kamioilari bat hil da A-1 autobideko istripu batean, Agurain parean | Kamioi baten eta bi autoren arteko istripua izan da. Bi noranzkoetan moztuta dago autobidea. | Kamioilari bat hil da A-1 autobideko istripu batean, Agurain parean. Kamioi baten eta bi autoren arteko istripua izan da. Bi noranzkoetan moztuta dago autobidea. | Kamioi baten eta bi autoren artean istripu bat gertatu da asteazken arratsaldean A-1 autobidean, Agurain (Araba) parean, Gasteizko noranzkoan. Kamioi gidaria hil egin da; 61 urte zituen. Beste bi pertsona larri zauritu dira ezbeharrean, eta Gasteizko Txagorritxuko ospitalera eta Santiago ospitalera eraman dituzte.
Istripuan kamioiaren kabinak su hartu du, eta ke handia eragin du; ondorioz, autobidea bi noranzkoetan moztu behar izan dute. Auto anitz pilatu dira, eta trafikoa A-3138 bidetik desbideratu dute. Ezbeharraren lekura bertaratu dira Ertzaintza, suhiltzaileak eta osasun zerbitzuak.
Sindikatuen zenbaketaren arabera, 24 behargin hil dira aurten, eta horietatik bost kamioilariak ziren. A-1eko inguru horretan aurten izandako bigarren istripu hilgarria izan da. Joan den urtarrilean 54 urteko kamioilari ukrainar bat hil zen. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228771/eztena-antzerki-jaialdia-kaletartuta-eta-gaztetuta-dator.htm | Kultura | Eztena antzerki jaialdia kaletartuta eta gaztetuta dator | Ekainaren 9an, 10ean eta 11n egingo dute Eztena antzerki jaialdia, Errenterian. Kalea kontzeptuaren inguruan osatu dute egitaraua. | Eztena antzerki jaialdia kaletartuta eta gaztetuta dator. Ekainaren 9an, 10ean eta 11n egingo dute Eztena antzerki jaialdia, Errenterian. Kalea kontzeptuaren inguruan osatu dute egitaraua. | Jendez bete da aretoa, Donostiako Liburutegi Nagusian; jendez, ileordez, txabusinaz, eguzkitako betaurrekoz eta umorez. «Zer jarri behar digute, ba?». Aurkezpena bera performance bihurtu dute Eztena antzerki jaialdiko antolatzaileek, eta horixe izan daiteke haren aurkezpenik argiena: ekainaren 9tik 11ra, era askotako emanaldi eszenikoekin ziztatuko dute Errenteria (Gipuzkoa).
Ikuskizunak, performance kolektiboak eta aste horretarako antolatutako tailerren erakustaldiak egingo dituzte herriko kaleetan eta agertokietan. «Inoiz baino kaletartuago» dator jaialdia; izan ere, kalea kontzeptutik abiatuta osatu dute aurtengo egitaraua, eta horregatik du Kalean badena leloa. «Kalean badenarekin eta kalean ikusten ez denarekin lan egin nahi dugu», azaldu du Eider Perez antolatzaile taldeko kideak. «Kalera atera esaten dugunean, kalera sartzen ari garela esan genezake: eraikinek harresitutako lurrak dira hiriak eta auzoak, etengabeko performance erraldoietan dauden espazioak, hormigoizko eta asfaltozko areto biziak, eta denok gara bertako ikusle zein antzezle». Kalearen beste dimentsio batzuekin jolastu nahi dute, artetik abiatuta.
Hiru ikuskizun izango dira Eztenaren egitarauan. Lehena, Moreno Solinas eta Igor Urzelai koreografoek sortutako Igor x Moreno konpainiaren Concerto lana: koreografiaren, kantuaren eta musikaren hizkuntzak batzen dituen saio bat. Sardiniako tradizioa, bestetasuna eta queer identitateak irudikatuko dituzte, besteak beste. Gainera, testuak euskaratu dituzte propio emanaldirako.
Koldo Arostegi dantzari eta koreografoak, bestalde, Bobo bakarkako lan eszenikoa egingo du. Dantzaren eta kantuaren bidez, behin eta berriz errepikatuko du film bateko eszena: «Gizona izaten saiatzen naiz, ez dut lortzen, aspertu egiten naiz eta abesti horretatik zintzilik geratzen naiz etengabe bueltaka», azaldu du artistak ohar batean.
Azkenik, Tripak kolektiboak Platea ikuskizuna emango du. «Tarteko existentziaren edo arimen trantsizioaren ideiatik abiatuta, imajinatutako linbo baten irudikapen gisa, bankete baterako prest dagoen mahaia aurkezten zaigu padura baten erdian», kokatu du obra Perezek. Azken ospakizun bat irudikatuko dute. Andrea Berbois, Mayi Martiarena, Maite Mugerza, Marina Suarez eta Natalia Suarez kideek osatzen dute Tripak konpainia.
Bestalde, ekainaren 5etik 10era hiru tailer antolatu dituzte, antzerkiaren eta performancearen zaleentzat. Tailer horien emaitza jendaurrean erakutsiko dute gero, egitarauan zehaztu dituzten emanaldietan. Myriam Rmz-k eta Garazi Gorostiagak soinuari eta musika elektronikoari lotutako saio bat egingo dute, ekainaren 9an, Ekintzak eta lekuak soinutu izenekoa. Koldo Arostegik eta Eneko Gilek, berriz, dantzaren bidez inprobisazio saio batzuk prestatu dituzte: «Hiru dimentsioko gorputz erabilgarri bat lortzeko arreta landuko dugu», haien hitzetan. Momentua bizi, espero ez dugun gorputz baterantz du izena, eta hilaren 5etik 8ra egingo dute. Eta gorputzaren eta paisaiaren arteko harremana landuko dute Marina Suarezek eta Andrea Berboisek Gorputzak pasieran tailerrean, hilaren 6tik 8ra bitarteko saioetan.
Performance kolektiboak ere izango dira jaialdian: Kale garbitzaileen manifestua inaugurazio ekitaldia, Parkineo gaueko ikuskizuna, Durangokoa ezten azoka da! eta Familia bazkaria.
'Eztena Kids lantaldea'
Eztena jaialdia orain hamalau urte sortu zuten, helburu batekin: edukietan, formetan zein antolakuntza moduetan arriskuak hartzen zituztenei plaza bat eskaintzea. «Eta arrisku horren parte izan da aurtengo lantalde berria ere», Elene Carreto antolatzailearen hitzetan. Izan ere, gazte talde batek parte hartu du aurten jaialdia prestatzen: Edurne Azkaratek, Intza Alkainek, Oihana Vesgak, Andrea Berboisek, Perezek eta Carretok, besteak beste. «Eztena Kids lantaldeak». Orain arte jaialdia antolatzen aritu direnen babesa eskertu dute —horren erakusgarri, haiek aretoa bete izana—, entzuleen negar zotin ozenen eta malkoak lehortzeko keinuen artean.
Eztenako lantaldeak, Zizt kultur elkarteak eta Errenteriako Udalak antolatu dute jaialdia. Aizpea Otaegi alkatea ere izan da aurkezpenean, eta, herriaren «kultura bizitza handia» ospatzeaz gain, eskerrak eman dizkie taldekideei: «Beti eskaintzen diguzue lehenago bizi izan ez dugun esperientziaren bat». |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228772/egitaraua.htm | EGITARAUA | EGITARAUA. | Ekainaren 9a 19:00. Irekiera ekitaldia: Kale garbitzaileen manifestua, Zumardiko kioskoan. 19:15. Txaranga Urretabizkaia, Zumarditik abiatuta. 20:00. Ekintzak eta lekuak soinutu tailerraren erakustaldia, Gaztaño auzoan.
Ekainaren 10a 17:30. Gorputzak pasieran tailerraren erakustaldia, Txirrita parketik abiatuta. 18:30. Momentua bizi, espero ez dugun gorputz baterantz tailerraren erakustaldia, Lino gunean. 20:00. Igor x Moreno konpainiaren Concerto emanaldia, Lekuona fabrikan. 23:00. Parkineo performance kolektiboa (gaueko ikuskizun interaktiboa), Lino gunean.
Ekainaren 11 12:30. Durangokoa ezten azoka da! performance kolektiboa (azoka artistiko interaktiboa), Zumardian. 14:30. Familia bazkaria performance kolektiboa (eztenakide eta parte hartzaileentzako herri bazkaria). 17:30. Koldo Arostegiren Bobo emanaldia, Foru plazan. 19:00. Tripak kolektiboaren Platea emanaldia, Lekuona fabrikan. | ||
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228773/kanalduderen-laquogertutasuna-eta-zabaltasunaraquo-transmititzeko-iragarkia-estreinatu-dute.htm | Bizigiro | Kanalduderen «gertutasuna eta zabaltasuna» transmititzeko iragarkia estreinatu dute | Beste lau hornitzailetan ikusgai dagoela zabaltzeko komunikazio kanpaina egiten ari da telebista herrikoia | Kanalduderen «gertutasuna eta zabaltasuna» transmititzeko iragarkia estreinatu dute. Beste lau hornitzailetan ikusgai dagoela zabaltzeko komunikazio kanpaina egiten ari da telebista herrikoia | Kanaldude telebista zure etxean du izenburua Nafarroa Behereko kanalaren azken iragarkiak. Seinalea zabaltzeko egin duen kanpainaren izen bera da. Izan ere, Kanaldude beste hiru telebista hornitzailetan ikus daitekeela zabaldu nahi dute horren bidez, eta ekainean beste batean ere arituko direla gaineratu dute.
«Kanaldude Telebista box-etan sartu izana, telebista herrikoi eta parte-hartzailearendako jauzi handia da», adierazi dute. Izan ere, Kanaldude Orangen ikusteko aukera dago orain (358 kanalean), Bouyguesen (339) eta Freen (948). Gainera, ekinean SFR hornitzailean ere ikusi ahalko dela iragarri dute.
Albistea zabaltzeko kanpainan dihardu oraindik ere telebistak, eta horretan laguntzeko egin duten 31 segundoko iragarkia aurkeztu berri dute. Horretan, «Kanaldude telebista erakusten duten irudiak erakusten dira, editorialki lerrotutako sailen berri emateko helburuarekin, gertutasuna, zabaltasuna eta gure baloreak transmititzea dugu xede».
Kanaldudek eskaintzen dituen saioen laburpen bat egiten dute iragarkian, hala nola dokumentalak, fikzio lanak, ikusgarriak, kirolak...
Kanaldude telebista 1997. urtean sortu zuten, Ele Bista izenarekin. Ipar Euskal Herriko kultura eta herri egitasmoak euskaraz zabaltzea zuten helburu hasieratik.
Hedatuz joan da geroztik. Hasieran, antenen bidez, eta azken boladan, asko hedatu ditu bere mugak, hornitzaile digitalen bitartez. 2021. urtean ikus-entzunezkoen eskaintza arautzen duen ARCOM erakundeak tokiko ekimen publikoko zerbitzuan sartu zuen Kanaldude, eta horri esker lortu dute hornitzaileen eskaintzetan sartzea. Izan ere, gizarte ekimeneko telebistak ere eskaintzan sartzea behartzen baititu erakundeak.
Urte amaierara arte jarraituko dute kanpainarekin. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228774/elkartasunak-eraiki-sareak-maurizia-proiektuaren-eredua-goraipatu-du.htm | Gizartea | Elkartasunak Eraiki sareak Maurizia proiektuaren eredua goraipatu du | Etxegarairekin bilkura egin dute Maurizia-ko kideek. Uztailaren 6an aztertuko dute kanporatze prozedura gelditzeko helegitea | Elkartasunak Eraiki sareak Maurizia proiektuaren eredua goraipatu du. Etxegarairekin bilkura egin dute Maurizia-ko kideek. Uztailaren 6an aztertuko dute kanporatze prozedura gelditzeko helegitea | Elkartasunak Eraiki sareak trantsizio hirigintzari buruzko «azterketa eta gogoeta serios» bat abiatzeko eskatu du. «Baliagarria, egokia eta etikoa izan daitekeen aukera berri bat sor lezake, aldi baterako erabilgarri diren lurren erabilpena optimizatzeko, gizarte bokazioa duten lurraldeko proiektuen zerbitzuko», adierazi dute agiri batean. Zentzu horretan, Baionako Santa Ursula karrikako 16. zenbakian eraikin bat okupatu duten Maurizia proiektuko gazteen eredua goraipatu dute, eta adierazi dute tokiko instituzioen eta elkarteen eskura egon daitekeen «alternatiba interesgarri bat» bilaka daitekeela.
Maurizia proiektuari egindako aitortza horrek ez du garrantzia txikia, Ipar Euskal Herrian gizarte elkartasunaren arloan ari diren egitura nagusiek osatzen baitute Elkartasunak Eraiki sarea. Kide dira, besteren artean, Atherbea, Alda, Gurutze Gorria, Abbé Pierre fundazioa, Langile Gazteen Etxea edota Sokorri Katolikoa. Instituzio publikoekin elkarlanean aritu ohi diren elkarteak dira gehienak.
Atzo, Maurizia proiektuko kideekin bildu ziren, eta haien iritzia «baieztatu» zuen: «Etxebizitzaren krisiari erantzuteko eta Ipar Euskal Herrian dimentsio soziokulturala sustatzeko modelo serios berri bat irekitzen du». Azpimarratu dute okupatzaile gazteek borondatea dutela haien presentzia «baimentzeko», eta urrats hori ezinbestekoa dela espazio hori biziarazteko. Horretarako izan daitezkeen tresna juridikoak ere aipatu dituzte agirian. «Espero dugu aterabide baikor bat aurkituko dela Maurizia proiektuarentzat. Adi egonen gara bilakaerari buruz».
Etxegarairen esku
Baionako Auzitegiak kanporatzeko agindua emana du, baina gazteak entzun gabe hartu zuen erabakia. Defentsarako eskubidea aldarrikatuta jarri duten helegitea uztailaren 6an aztertuko dute. Anartean, edonoiz kanpora ditzakete.
Gaur goizean, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariarekin bildu ziren gazteak proiektua aurkezteko. Bi eskaera egindizkiote: EPFL egiturak helegitea aurkeztu bitartean kanporatze prozedura etetea, eta alokairu kontratu baten bidez haien egoera baimentzea. Bilkuraren ondotik, Claude Olive EPFLko presidentearekin bazkaltzekoa zen Etxegarai. Gazteek argi dute: «Gelditzekotan Etxegaraik gelditu dezake». |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228775/ingurumenaren-hondamenaren-marra-gorri-batzuk-gainditu-direla-ondorioztatu-du-nazioarteko-ikerketa-batek.htm | Mundua | Ingurumenaren hondamenaren marra gorri batzuk gainditu direla ondorioztatu du nazioarteko ikerketa batek | Nazioarteko ikerketa batek lehen aldiz neurtu ditu ingurumenaren narriadurak gainditu beharko ez lituzkeen segurtasun eta justizia adierazleak. Zientzialariek ondorioztatu dutenez, bederatzi marra gorri horietako zazpi gainditu egin dira dagoeneko, eta ondorio asko saihetsezinak dira. | Ingurumenaren hondamenaren marra gorri batzuk gainditu direla ondorioztatu du nazioarteko ikerketa batek. Nazioarteko ikerketa batek lehen aldiz neurtu ditu ingurumenaren narriadurak gainditu beharko ez lituzkeen segurtasun eta justizia adierazleak. Zientzialariek ondorioztatu dutenez, bederatzi marra gorri horietako zazpi gainditu egin dira dagoeneko, eta ondorio asko saihetsezinak dira. | Nature aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera, ingurumenaren hondamenaren adierazle batzuk marra gorriak gainditzen ari dira. Ikerketan nazioarteko dozenaka ikertzailek parte hartu dute, besteak beste, BC3 Klima Aldaketa Ikergai zentroko Noelia Zafrak. Klima aldaketari dagokionez, zientzialariek 1,5 gradutan ezarri dute muga «segurua». Batez besteko tenperatura hortik gora igotzeak klima inflexioko hainbat eragin izan ditzake; hori ez da oraindik urratu, baina klima aldaketak eragindako kalteetarako zaurgarritasun handia saihesteko bidezkotzat jotzen duten gradu bateko muga, hori bai, gainditu da dagoeneko. Future Earth nazioarteko erakundeak deituta, Lurraren Batzordeko —mundu iraunkorrago baten alde lan egiten duten zientzialarien nazioarteko plataforma— 50 bat ikertzailek beren lanaren ondorioak argitaratu dituzte, eta giza ongizatea jasan dezakeen planeta bat babesteko adierazleak nola dauden adierazi dute. Zientzialariek «segurutzat» jotzen dituzten mugak Lurrean baldintza egonkorrak eta erresilienteak bermatzen dituztenak dira; «bidezkoak» dira giza esposizioa minimizatzen dutenak kalte garrantzitsuenen aurrean —hala nola, heriotzak, nahitaezko lekualdatzeak, elikagaien edo baliabideen galera, ur eta elikadura segurtasuna edo gaixotasun kronikoak—. Klimatik harago Klimaz gain, ikertzaileek muga «seguru» eta «zuzen» horiek finkatu dituzte, baita biodibertsitateari, ur gezari eta airearen, lurzoruaren edo uraren kutsadura mota desberdinei dagokienez ere. Ondorioztatu dute kasu gehienetan gainditu egin direla muga horiek eta planetaren egonkortasuna eta erresilientzia arriskuan jartzen ari direla. Gizakientzat ere «arrisku handiak» hartzen ari direla ohartarazi dute. Adibidez, esan dute naturaren % 50 eta % 60 bitartean bere horretan mantendu beharko litzatekeela; gainazaleko uraren emaria ez litzatekeela %20 baino gehiago aldatu beharko; eta lurpeko uraren aprobetxamenduak ez lukeela izan behar akuiferoak kargatzeko ahalmena baino handiagoa. Era berean, ikertzaileek ohartarazi dute nitrogenoaren, fosforoaren eta antzeko ongarrien zikloek ere segurutzat eta bidezkotzat jotzen diren mugak gainditu dituztela, eta giza jarduera askok uraren fluxu naturalak aldatu dituztela. Horrek mehatxu handiak dakarzkie ekosistemei eta pertsonen ongizateari eragiten dioten baldintzei. Lanean parte hartu duten mundu osoko berrogeita hamar ikertzaileen artean BC3ko Noealia Zafra ikertzailea dago. Ikerketa horren garrantzia azpimarratu du. XX. mendeko 1970eko hamarkadatik Lurraren muga biofisikoei buruzko ikerketa zientifikoak egiten ari dira, baina, dioenez, lehen aldiz egin dira kalkuluak, «belaunaldi barruko eta belaunaldien arteko justizia soziala eta Lurreko izaki bizidun guztiak aintzat hartuta». EFE berri agentziari adierazi dio muga horietako asko gainditu direla eta horren ondorioetako batzuk atzeraezinak izango direla, baina, era berean, aukera dagoela ondorioak ahalik eta txikienak izateko. Klimari eta biodibertsitateari buruzko nazioarteko akordioak betetzeaz gain, garrantzitsutzat jo du gizarte akordio zabalagoak egitea, neurri horiek «modu justuan» ezarri ahal izateko. Lanak, lehen aldiz, aldagai kuantifikagarriak eta oinarri zientifiko sendoa aurkezten ditu planetaren osasuna ebaluatzeko, ez soilik egonkortasunari eta erresilientziari dagokienez, baita giza ongizateari, ekitateari eta justiziari dagokienez ere, azpimarratu du Johan Rockstrom ikertzaile suediarrak. Lurraren Batzordeko presidentekide da Rockstrom, eta ikerketaren egile nagusia. «Ezin dugu justiziarik gabeko planeta biofisiko seguru bat izan; horrek barne hartzen du helburu justuak ezartzea, kalte nabarmenak prebenitzeko, eta helburu horiek lortzeko, pertsona guztiei baliabideak eta bidezko eraldaketak eskuratzeko aukera bermatzeko», gehitu du Joyeeta Guptak, Lurraren Batzordeko presidentekide eta Amsterdamgo Unibertsitateko irakasleak. Ikertzaileen lanaren arabera, Lurraren sistema arriskuan dago, eta helburu globalak klima aldaketara mugatu dira. Hala ere, ebidentzia zientifiko guztiek argi erakusten dute beharrezkoa dela planetaren bizigarritasuna zehazten duten gainerako sistema eta prozesu biofisiko guztiak kudeatzea. |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228776/euskal-herrian-emazteak-sukaldean-gelditzen-dira-esan-du-baionako-aviron-taldeko-presidenteak.htm | Gizartea | «Euskal Herrian emazteak sukaldean gelditzen dira», esan du Baionako Aviron taldeko presidenteak | Philippe Tayeb errugbi taldeko buruak eta Pirinio Atlantikoetako kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek «adierazpen matxistak» egin dituzte kazetarien aurrean | «Euskal Herrian emazteak sukaldean gelditzen dira», esan du Baionako Aviron taldeko presidenteak. Philippe Tayeb errugbi taldeko buruak eta Pirinio Atlantikoetako kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek «adierazpen matxistak» egin dituzte kazetarien aurrean | «Nire emazteari zapatak nola garbitzen diren erakutsi beharko litzaioke», eta «Euskal Herrian emazteak sukaldean gelditzen dira». Baionako Aviron errugbi taldearen AB Etxea trebatokia inauguratu zuten atzo Lapurdiko hiriburuan. Ekitaldian izan ziren Pirinio Atlantikoetako kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserre eta taldeko presidente Philippe Tayeb. Haiekin egon ziren kazetariek salatu dute bi agintariek adierazpen matxistak egin zituztela, Mediabask hedabidearen arabera.
Gizon giroan zeuden bi agintariak, agerraldian ez baitzen emakumezkorik egon. Kirolariak trebatzeko gune berria ireki du taldeak, eta Frantziako banderaren koloreak zituen xingola moztu zuten.
Ondoren, bisita egin zuten ordezkari politikoek eta kirol taldekoek, kazetariekin. Jokalarien aldageletan sartzerakoan kranpoiak oso garbi zeudela nabarmendu zuen Lasserrek, kazetarien arabera. «Nire emazteari zapatak nola garbitzen diren erakutsi beharko litzaioke», gaineratu zuen.
Hainbat kazetari asaldatu egin ziren politikariaren adierazpena entzunda, eta galdetu zuten zergatik ez zegoen emakumerik ekitaldian. Tayebek, orduan, Lasserreren tonuari eutsi, eta adierazi zuen zentroak AB Etxea duela izena, «eta, beti erran didatenez, Euskal Herrian emazteak sukaldean geratzen dira».
Kazetariek ohartarazi zieten esandakoak grabatzen ari zirela, baina arduradunek bisitaldiarekin jarraitu zuten normaltasun osoz.
Ihintza Arrieta Euskal Irratietako kazetariak sare sozialetan agertu du haserrea. «Parekidetasuna ez da iritsi errugbiko agintariengana». |
2023-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/228777/ibermaticak-bere-fundazio-propioa-sortuko-du.htm | Ekonomia | Ibermaticak bere fundazio propioa sortuko du | Berrikuntza, formakuntza eta enplegua bultzatzeko helburua izango du fundazioak. | Ibermaticak bere fundazio propioa sortuko du. Berrikuntza, formakuntza eta enplegua bultzatzeko helburua izango du fundazioak. | Aurten 50 urte bete dira Ibermatica informazio eta komunikazio teknologien zerbitzu enpresa sortu zenetik, eta Donostiako Kursaalean egindako urterurreneko ekitaldian Ibermatica fundazioaren sorrera iragarri dute. Jose Luis Manzanares Ayesa taldeko kontseilari ordezkariak aurkeztu du fundazioa, eta berrikuntza, formakuntza eta enplegua bultzatzeko helburua izango duela adierazi du.
600 gonbidatu inguruk hartu dute parte urteurreneko ekitaldian; bertan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeetako, enpresetako eta finantza munduko ordezkariak izan dira. enpresak adierazi du Ibermatica funtsezkoa izan dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako informatika aholkularitza indartzeko, baita finantza eta industria sektoreen digitalizazioan ere.
Ibermatica Donostian sortu zen, 1973an, eta iazko abenduan Ayesa Sevillako (Espainia) enpresa taldeak Ibermaticaren %100 erosi zuen, eta Kutxabank taldetik atera ondoren. Guztira ia 12.000 langile ditu, eta iaz 640 milioi euro baino gehiago fakturatu zituen.
Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburua Kursaalean izan da, eta Ibermatica Araba, Bizkai eta Gipuzkoan errotuta dagoen enpresa bat dela adierazi du, baita modernizazioan laguntzen duela ere: «50 urteko ibilbidean, Ibermaticak ausarten urratsak egin ditu, nazioartean izan duen hedapena esaterako, betiere eraldaketa digitalean oinarrituta». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228801/mendilibarrek-europa-liga-irabazi-du-sevillarekin.htm | Kirola | Mendilibarrek Europa liga irabazi du Sevillarekin | Jose Mourinhoren Erroma penaltietan hartu dute mendean. Prestatzailea martxoan iritsi zen Sevillara, taldea jaitsiera postuetatik bi puntura zegoela | Mendilibarrek Europa liga irabazi du Sevillarekin. Jose Mourinhoren Erroma penaltietan hartu dute mendean. Prestatzailea martxoan iritsi zen Sevillara, taldea jaitsiera postuetatik bi puntura zegoela | Sevillak irabazi du 2023ko Europa Liga, eta Jose Luis Mendilibar izan da lorpen horren gidaria. Zaldibarkoa martxoaren erdialdean iritsi zen Sanchez Pizjuanera, taldea jaitsiera postuetatik gertu zegoela, eta, geroztik, 180 graduko bira eman dio proiektuari. Europan aritzeko lehen esperientzia handia izan da Mendilibarrentzat –Athletic zuzendu zuenean, jada jokatzen ez den Intertoto kopako kanporaketak jokatu zituen 2005ean–, eta ezin hobeto aprobetxatu du. Zaldibarkoa ez da Sevillarekin Europa Liga irabazi duen bakarra. Espainiarrek zazpi Europa liga irabazi dituzte, eta horietatik bostetan euskal herritarra zen entrenatzailea; Gipuzkoarra, hain zuzen. 2013-2014, 2014-2015 eta 2015-2016 denboraldietan, Unai Emeryrekin irabazi zuen Sevillak. 2019-2020an lortutako Europa ligan, berriz, Julen Lopetegi zen Sevillaren prestatzailea. Mendilibar izan da orain loria dastatu duena.
Ez da bide erraza izan Mendilibarrentzat. Eibarrekin behin baino gehiagotan miraria lortu ostean, Alaves izan zen hurrengo erronka. Gasteizen, baina, ez zuen halakorik lortu. Egoera txarrean hartu zuen Alaves 2021eko abenduan, eta handik lau hilabetera kargutik kendu zuen talde babazorroak. Garaipen bat, lau berdinketa eta zazpi porrot lortu zituen hamabi partidatan. Geroztik langabezian egon da Zaldibarko prestatzailea. Ia urtebete eman du talderik gabe, eta espero ez zuenean iritsi zitzaion bere bizitzako aukera handienetako bat. Sevilla azken urteetako egoera txarrenean zegoen, Bigarren Mailara jaisteko arriskuan. Lehen Mailan geratzeko lehian ari diren taldeetan esperientzia dauka Mendilibarrek, eta horregatik hautatu zuen Ramon Rodriguez Monchi kirol zuzendariak.
Mendilibarren erantzuna bikaina izan da. Sevillak Lehen Mailan mantentzea zuen helburu, eta erraz lortu du hori. Liga amaitzeko jardunaldi baten faltan, zazpigarren postuan amaitu dezake liga Sevillak. Horrez gain, Europa ligako kanporaketei egin behar zien aurre. Behin baino gehiagotan aipatu izan du Mendilibarrek liga dela garrantzitsua, baina bitartean, isil-isilik, aurrera egin zuen kanporaketetan. Manchester United garaitu zuen lehenbizi, final-laurdenetan. Juventus izan zen finalerdietako aurkaria, eta bigarren partidako luzapenean lortu zuen Sevillak finalerako sailkatzea. Eta, finalean, penaltietan garaitu du Erroma.
Hala ere, Europa liga lortuta ere, airean dago Zaldibarko entrenatzailearen etorkizuna. Sasoi amaierara arte sinatu zuen kontratua Sevillarekin, eta orain ikusi beharko da zer erabaki hartzen duten. Prestatzaileak ez zuen etorkizunaz gehiegi hitz egin nahi izan, baina «oso gustura» dagoela azpimarratu zuen. «Gustura egongo naiz kontratua berritzea eskaintzen ez badidate ere. Baina jokalariekin primeran egon naiz; azkar hartu dute eskatzen niena. Haiek ere eskatutakoa eman didate; oso batasun ona izan dugu». Monchiri ere galdetu zioten Zaldibarkoagatik, eta hau erantzun zuen: «Garaikurra gure zaleei eskainiko diegu, eta astelehenean hitz egingo dugu. Zaleek [Mendilibar] geratzea nahi dute, eta logikoena geratzea da. Hartzen dugun erabakia ona izango da guztiontzat». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228802/lsquoegunkariarsquo-ren-itxierari-buruzko-mahai-ingurua-madrilen.htm | Politika | ‘Egunkaria’-ren itxierari buruzko mahai ingurua, Madrilen | Ekitaldian parte hartuko dute ‘Egunkaria’-ko zuzendari ohi eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik, Auzitegi Nazionaleko epaile Javier Gomez Bermudezek, ‘El País’ egunkariko Luis Rodriguez Aizpeolea kazetariak eta Montserrat Galceran filosofoak. | ‘Egunkaria’-ren itxierari buruzko mahai ingurua, Madrilen. Ekitaldian parte hartuko dute ‘Egunkaria’-ko zuzendari ohi eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik, Auzitegi Nazionaleko epaile Javier Gomez Bermudezek, ‘El País’ egunkariko Luis Rodriguez Aizpeolea kazetariak eta Montserrat Galceran filosofoak. | Joan den otsailean hogei urte bete ziren Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak Euskadunon Egunkaria itxi zutela; hogei urte, hainbat arduradun atxilotu eta torturatu zituztela. Hogei urte bete dira Egunkaria aurrera lelopean milaka herritarrek elkartasuna adierazi zutela. Euskal herritarrek ez ezik, beste hainbat tokitako lagunek ere gaitzetsi zuten gertatutakoa. Tartean izan ziren Madrilgo hainbat gizarte mugimendutako kideak, eta, hogei urte geroago, ez dute ahaztu Egunkaria-ren itxiera. Izan ere, urteurrenaren harira, Egunkaria-ren itxierari buruzko mahai inguru bat egiten ari dira Espainiako hiriburuko La Maliciosa ateneoan, gaur, 19:00etan.
Mahai inguruan parte hartzekoak ziren Egunkaria-ko zuzendari ohi eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendi, Auzitegi Nazionaleko epaile Javier Gomez Bermudez, El País egunkariko Luis Rodriguez Aizpeolea kazetaria eta Montserrat Galceran filosofoa. Ekitaldiko aurkezleak Amparo Climent eta Carlos Olalla aktoreak izango dira, eta mahai ingurua streaming bidez ikusteko eta entzuteko aukera egongo da.
2003ko otsailaren 20an Egunkaria-ren aurkako polizia operazioan atxilotu eta torturatu zituztenetako bat izan zen Otamendi, Egunkaria-ko zuzendaria. Egun, BERRIAko zuzendaria da. Gomez Bermudez Auzitegi Nagusiko Zigor Aretoko presidentea izan zen 2004tik 2012ra, eta hark epaitu zituen Egunkaria auziko auzipetuak; 2010eko apirilean absolbitu zituen. Egun, abokatu lanetan dabil. Rodriguez Aizpeolea El País egunkariko kazetaria da 1989tik, eta euskal gatazkaz idatzi izan du, besteak beste. Galceran Filosofian katedraduna da Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta 2015etik 2019ra zinegotzi izan zen Madrilgo Udalean, Manuela Carmena alkatearen udal gobernuan.
Gaur arratsaldeko ekitaldiaren antolatzaileak Madrilgo hainbat gizarte mugimendu dira; tartean dira LoQueSomos, Puedo, Ecologistas en Accion, Madrileñ@s por el Derecho a Decidir, Viento Sur eta Traficantes de Sueños antolakundeak. Antolatzaileen artean Txepe Lara zine ekoizlea dago. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228803/autokontsumo-energetikoa-sustatzeko-legea-onartu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Ekonomia | Autokontsumo energetikoa sustatzeko legea onartu du Eusko Legebiltzarrak | Eraikinetan eguzki plakak jartzeko eta auto elektrikoak kargatzeko instalazioetarako ez da obra lizentziarik beharko. | Autokontsumo energetikoa sustatzeko legea onartu du Eusko Legebiltzarrak. Eraikinetan eguzki plakak jartzeko eta auto elektrikoak kargatzeko instalazioetarako ez da obra lizentziarik beharko. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan energia berriztagarrien autokontsumoa bultzatzeko legea onartu du ostegun honetan Eusko Legebiltzarrak. EAEko Lurzoru eta Hirigintza Legea aldatzen du, eta, horri esker, erraztu eta arindu egingo da eraikinetan eguzki plakak jartzeko eta auto elektrikoak kargatzeko instalazioetarako behar den tramitazioa, udal lizentzia eskatzea jada ez baita beharrezkoa izango obra horiek egiteko.
EH Bilduk proposatu du lege aldaketa, eta EAJ, PSE, Elkarrekin Podemos-IU eta PPren aldeko botoekin egin du aurrera. Voxek bakarrik bozkatu du aurka. Araudi berria bat dator Europako Batasunak arlo horretan emandako irizpideekin, eta Nafarroan, esaterako, eginak dituzte horretara egokitzeko lege aldaketak.
Legearen helburua da etxeetan energia berriztagarriak jartzeko oztopo administratiboak arintzea. Hala, ekainaren 1etik aurrera ez da derrigorrezkoa izango udaletan obra lizentzia eskatzea eguzki plakak jartzeko eta auto elektrikoak kargatzeko instalazioetarako.
Izango dira salbuespenak. Lizentzia eskatu beharko da kultura intereseko ondasuntzat edo ondasun katalogatutzat jotako eraikinetan egiten direnean, eraikinaren zimenduei edo egiturari eragiten dietenean eta ingurumen inpaktuaren ebaluazioa behar dutenean. Orduan eskatu beharko da udalean obra lizentzia.
EH Bilduko legebiltzarkide Mikel Oteroren esanetan, «herritarren aldeko urratsa da, herritarrak trantsizio honen protagonista bilakatzen dituelako». «Agerian geratzen ari da trantsizio energetikoa azkartu beharra, eta testuinguru horretan tresna garrantzitsua da autokontsumoa. Autokontsumoak eskaria kentzen du merkatu energetikoan, ingurumen baldintzak hobetzen ditu, hidrokarburoen garrantzia murrizten laguntzen du, eta kontsumitzaileen faktura berehala jaistea ere ahalbidetzen du».
EAJko Unai Grajalesen ustez, lege berriari esker autokontsumo energetikoa «erraztuko» da; PSE-EEko Alberto Alonsorentzat, trantsizio energetikoa gauzatzeko «pieza garrantzitsuenetako bat» da autokontsumoa. Araudia aurrera ateratzeko legebiltzarkide taldeen arteko adostasuna azpimarratu du Elkarrekin Podemos-IUko Gustavo Angulok, eta PP-Ciudadanoseko Mauriel Larreak gehitu du alderdien ekarpenekin testua hobetu dela. «Aldeko botoa beharrezkoa zen, eta horrela egin dugu». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228804/pertsona-bat-ospitaleratu-dute-donostian-sukar-hemorragiko-bat-izan-dezakeelakoan.htm | Gizartea | Pertsona bat ospitaleratu dute Donostian, sukar hemorragiko bat izan dezakeelakoan | Egin dituzten azterketen arabera, uste dute ez dela ebola kasu bat, baina pazienteari egiten ari zaizkion azterketen emaitzak falta dira oraindik; martxan dute infekzio tropikalak artatzen dituztenean ezarri ohi duten protokoloa | Pertsona bat ospitaleratu dute Donostian, sukar hemorragiko bat izan dezakeelakoan. Egin dituzten azterketen arabera, uste dute ez dela ebola kasu bat, baina pazienteari egiten ari zaizkion azterketen emaitzak falta dira oraindik; martxan dute infekzio tropikalak artatzen dituztenean ezarri ohi duten protokoloa | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, ustez sukar hemorragiko batekin kutsatutako paziente bat artatzen ari dira Donostia ospitalean. Egonkor dago, baina ospitaleak abian jarri ditu «segurtasun eta bakartze handiko baliabide bereziak». Donostia ospitalean dago, Segurtasun Biologiko Handiko Unitatean. Bertara eraman ohi dituzte gaixotasun infekzioso larriak dituzten pazienteak. Erietxeko atarian, Xabier Zubeldia medikuak argibideak eman ditu eguerdian. «Zera esan dezakegu: infekzio tropikal bat da. Oraindik ez dugu diagnostikorik. Pazienteari hartutako laginak bidali ditugu Karlos III.a ikerketa zentrora, eta hemen ere baditugu, eta emaitzen zain gaude». Esan du ez duela «ematen» ebola kasu bat denik.
«Infekzioarengatik, daraman denborarengatik, eta egin dizkiogun probengatik, ematen du ez dela ebola kasu bat; Marburg birusaren gaixotasuna ere ez du ematen, edota malaria kasu larri bat», zerrendatu du. «Horiek horrela, lasai gaude, eta gaixoa ere ondo dago». Gaixotasun larriak dira zerrendatu dituen horiek, baina zerbait «arinagoa» ere izan daitekeela iragarri du. Emaitzei begiratu beharko zaie, eta pazienteak datozen orduotan duen eboluzioari.
«Gaur edo bihar emaitzak jasotzea espero dugu; ea zerbait gehiago dakigun. Zenbait gauza gaur arratsaldean argituko dira; besteak, bihar», iragarri du sendagileak. Halakoetarako protokoloa oso sendoa dela nabarmendu du Zubeldiak. «Hilero elkartzen gara; anestesista, intentsibista, infektologo eta pediatra taldeak trebatzen gara. Ondo prestatuta gaude». Erietxean, halaber, propio halakoetarako prestatutako zirkuitu bat prest dutela nabarmendu du. «Esaterako, unitaterako sarbidea zuzenagoa izaten da: larrialdietatik». Hartara, gaitza hedatzeko arriskua txikitzen saiatzen dira. «Dena prestatuta dago».
Goizaldean eraman dute pazientea ospitalera. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Afrika erdialdeko errepublikatik etorri zen duela hilabete, eta, sukar hemorragiko batekin kutsatuta egon daitekeen susmoa dutenez, haren eta hura artatu duten profesionalen bakartzea eta segurtasuna bermatzen ari dira. Osakidetzak 24 orduan baino gutxiagoan jarri ditu abian jardunbidea eta protokoloa. Zubeldiak adierazi du pazientea Urdulizko erietxetik heldu dela Donostiara: «Gaur goizean iritsi da, 09:30 aldera».
Osasun publikoko neurriak
Pazienteak gertuan izan dituen pertsonen kontrola egite aldera, Osakidetzako Osasun Publikoko profesionalek urratsak egin dituztela esan du Zubeldiak. Norbaitekin harremanetan jarri behar badu, edo bakartze neurriak ezarri behar bazaizkio, haiek horren ardura hartuko dutela esan du, zehaztasun gehiago eman gabe. «Eta gu lasai gaude; ez dago arriskurik herritarrentzat», zehaztu du.
Azaldu du tankera honetako sukarrak gaitz tropikalekin lotzen dituztela pazienteak sukarra duenean eta gaitz mota horiek hedatuta dauden herrialde batetik datorrenean. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228805/athleticen-emakumezkoen-lehen-taldea-utziko-du-iturregik-eta-baskoniaren-gizonezkoen-taldeko-lantaldean-ariko-da.htm | Kirola | Athleticen emakumezkoen lehen taldea utziko du Iturregik, eta Baskoniaren gizonezkoen taldeko lantaldean ariko da | Lehenbiziko aldia da emakume bat Lezamako gizonezkoen talde baten lantaldeko kide dela. | Athleticen emakumezkoen lehen taldea utziko du Iturregik, eta Baskoniaren gizonezkoen taldeko lantaldean ariko da. Lehenbiziko aldia da emakume bat Lezamako gizonezkoen talde baten lantaldeko kide dela. | Athletic entrenatzeari utziko dio Iraia Iturregik, eta Baskoniako, klubaren hirugarren taldeko, lantaldean hasiko da; Bittor Llopis izanen da entrenatzailea. Lehenbiziko aldia da emakume bat Lezamako gizonezkoen talde baten lantaldeko kide dela. Athleticeko jokalari ohiaren ibilbidean bertze pauso bat da hori; izan ere, 2021ean Angel Villacampa kargugabetu zutenean, Athleticen lehen taldea zuzendu zuen lehenbiziko emakumezkoa izan zen. «Aitzindaria izan zen klubeko lehenengo talde baten entrenatzaile gisa, eta orain ere hala izango da gizonezkoen talde baten teknikari gisa», adierazi du klubak ohar bidez.
Ikusi gehiago: Athleticek Angel Villacampa kargugabetu du
Klubak dio Iturregi «ikur zuri-gorria» dela, 402 partida jokatu dituena, eta bertze 87 zuzendu. Iturregik erabakia ilusioz hartu duela adierazi du, eta «asko motibatzen» duela erronka berriak. Nabarmendu du ez dela gauetik goizera hartutako erabakia, denbora egon dela horretan pentsatzen. «Alde batera pauso bat emateko» garaia dela nabarmendu du: «Talentu anitz dago taldean, eta horrek pozak emango dizkigu». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228806/lasarte-oriako-michelinen-lau-greba-egun-egingo-dituzte.htm | Ekonomia | Lasarte-Oriako Michelinen lau greba egun egingo dituzte | Soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzeko eskatu dute sindikatuek. Astelehenean manifestazioa egingo dute hiriko kaleetan. Gasteizko plantan ere deitu dute grebara, hurrengo astean. | Lasarte-Oriako Michelinen lau greba egun egingo dituzte. Soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzeko eskatu dute sindikatuek. Astelehenean manifestazioa egingo dute hiriko kaleetan. Gasteizko plantan ere deitu dute grebara, hurrengo astean. | Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Michelin lantegiko langileen batzordeak grebara deitu du ostiral, larunbat, igande eta astelehenerako. Adierazi duenez, sindikatu bat ere ez da prest agertu zuzendaritzak lan hitzarmenari buruz egindako azken proposamena babesteko.
Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetan: %5ekoa 2023an, %3koa 2024an, %2koa 2025ean eta %2koa 2026an. Langileen batzordeak soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzeko eskatu du. Sindikatuek «hausnartzeko» eskatu diote zuzendaritzari, eta «negoziatzen jarraitzeko prest» agertu dira, «akordioa lortzeko eta gatazka saihesteko». Grebaz gain, elkarretaratzeak egingo dituzte fabrikaren sarreran. Astelehenean auto ilara bat eratuko dute Lasarte-Oriako kaleetan, 09:30ean, eta manifestazioa egingo dute 17:00etan. Gasteizko lantegian ere greba egingo dute, baina datorren astean: ekainaren 5ean, 7an, 10ean eta 12an. Horretara, ordea, ez du langileen batzordeak deitu, CGT, ELA, ESK eta LAB sindikatuek baizik. Zuzendaritzak Lasarte-Oriako soldata igoera bera eskaini du. Gipuzkoako lantegian 500 pertsonak egiten dute lan, eta motorretarako gurpilak egiten dituzte. Gasteizen 3.300 langile daude, eta kamioientzat eta obra publikoetako ibilgailuentzat gurpilak egiten dituzte. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228807/zetak-krav-boca-fm-belfast-eta-j-martina-batu-dira-ehz-jaialdiaren-egitaraura.htm | Kultura | Zetak, Krav Boca, FM Belfast eta J Martina batu dira EHZ jaialdiaren egitaraura | Aurretik iragarritako artistez gain, honako hauek ere izango dira Euskal Herria Zuzenean festibalean: Billie Brelok, Daudane, François del Mundo, Ixabe, Nize, Ztah, DIA DJ's, Atzarbale, Sofa, Pisoo & OPH eta Estelle D. Modu horretan, osatuta utzi dute ekainaren 30ean, uztailaren 1ean eta uztailaren 2an Irisarrin (Nafarroa Beherea) egingo den jaialdiaren egitaraua. | Zetak, Krav Boca, FM Belfast eta J Martina batu dira EHZ jaialdiaren egitaraura. Aurretik iragarritako artistez gain, honako hauek ere izango dira Euskal Herria Zuzenean festibalean: Billie Brelok, Daudane, François del Mundo, Ixabe, Nize, Ztah, DIA DJ's, Atzarbale, Sofa, Pisoo & OPH eta Estelle D. Modu horretan, osatuta utzi dute ekainaren 30ean, uztailaren 1ean eta uztailaren 2an Irisarrin (Nafarroa Beherea) egingo den jaialdiaren egitaraua. | Euskal Herria Zuzenean jaialdia egiteko hilabete falta den honetan, antolatzaileek osatutzat eman dute aurtengo egitaraua gaur iragarritako artistekin. Antolatzaileek beraiek ohar baten bidez adierazi dutenez, azken asteetan «hedatu diren zurrumurruak gezurtatu edo egiaztatzeko» ordua da oraingoa, eta, prestatua duten egitarauaren bidez, «belaunaldi eta gustu guziei zuzendutako kalitatezko eskaintza oparoa proposatzeko» xedea dute.
Egitarau horretara gehitzen azken artisten artean daude Zetak eta Daudane euskal taldeak, bai eta Krav Boca Tolosako (Okzitania) punk-rap talde independentea, Billie Brelok Nanterretik (Frantzia) datorren rap kantari «antikonformista» eta FM Belfast, izenak bestelakoa adierazten duen arren, Islandian jaio den musika elektronikoko taldea ere.
DJ eta beste artista batzuek, berriz, Irisarriko pentzearen bigarren agertokia beteko dute. Bertan arituko dira, orain arte jakinarazitakoez gain, J Martina, François del Mundo, Ixabe, Nize, Ztah, DIA DJ's, Atzarbale, Sofa, Pisoo & OPH eta Estelle D.
Horrela, egunez eguneko egitaraua ere zehaztu dute.
Ostirala, 30: Habia, Muare, Liher, J Martina, Kuma No Motor, Willis Drummond, François del Mundo, Mandarine, Belako, Akts eta Madmadmad.
Larunbata, 1: Alarma Morea, MICE, Dia DJ's, Billie Brelok, Ixabe, Arima, Ada Oda, Nize, Gatibu, Aho Zakil Konekxion, Zetak, Ztah, Krav Boca eta Vapa.
Igandea, 2: Atzarbale, Afrika Bibang, Daudane, Sofa, Kolinga, Pisoo & OPH, Kristonak, Estelle D, Soulfly eta FM Belfast.
Animazioa plazan, egun osoan
Pentzeko kontzertuez gain, bestelako ekitaldiak ere izango dira larunbat eta igandez, Irisarriko plazan.
Larunbatean, Otxo bikoteak irekiko du eguna. Ondotik, bertso-poteoak errimaz koloreztatuko du herriko plaza, Txiki bakarkako umoristak eszena hartu aurretik. Hika Teatroak eta Oinkarik dantza eta antzerki ikuskizuna eskainiko dute arratsaldez, eta Iparraldeko hainbat rap musikari biltzen dituen RTZ kolektiboak saioa emango du zuzenean. Tartean, Ixtaklok eta Zozongo txarangek eguna alaituko dute.
Igandean, eguna erraldoi eta gaiteroekin hasiko da. Txingili’k taldeak Lehen txinka ikusgarria eskainiko du, eta, dantzarekin segitzeko, Ertza konpainiak Otempodiz sorkuntza berria aurkeztuko du. Arratsalde bukaeran, Bilabalko musikariek animatuko dute dantzaldia. Horrez gain, Cumbiam’bero, Txaranga Jaia, Goxua’n salsa, Patxaranga eta Bahez taldeek plaza girotuko dute egun osoan.
Bestalde, antzerki gune berezi bat antolatuko dute aurten. Larunbatean, Cie ZeC zirku konpainiak Segime bere sorkuntza berria emango du, eta, igandez, Tartean teatroak Ez dok ero ikuskizuna eskainiko du.
Haurrek egitarau berezia izanen dute Haurren Xokoan: Gaia elkarteak jokoak animatuko ditu larunbatean, eta igandean Oreka zirku elkarteak tailer bat emanen du. Egun guztian puzgarriak, egurrezko jokoak eta beste hainbat animazio izanen dira bertan.
Ospitalea eraikinean, bestalde, hainbat erronkaren inguruan eztabaida eta mintzaldiak antolatuko dituzte. Horren egitaraua aurrerago emango dute antolatzaileek. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228808/maria-txibite-ez-gara-gobernu-akordiora-iritsiko-eh-bildurekin.htm | Politika | Maria Txibite: «Ez gara gobernu akordiora iritsiko EH Bildurekin» | PSNren presidentegaiak elkarrizketa sorta bat hasi du Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Aznalek adierazi du ez dela «bazterketarako» garaia, eta hitz egiteko prest azaldu da. | Maria Txibite: «Ez gara gobernu akordiora iritsiko EH Bildurekin». PSNren presidentegaiak elkarrizketa sorta bat hasi du Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Aznalek adierazi du ez dela «bazterketarako» garaia, eta hitz egiteko prest azaldu da. | Hitz egiten hasteko abagunea iritsi da Nafarroako alderdientzat. Nafarroako jarduneko presidente eta PSNren presidentegai Maria Txibite hasi da biltzen azken urteetan koaliziokide izan dituenekin. Geroa Baiko Uxue Barkosekin bildu da lehenik, eta Begoña Alfaro Zurekin Nafarroako zerrendaburuarekin gero. Bileren ostean, adierazi du bi horiekin adostu nahi duela gobernua, eta ez beste inorekin: «Ez gara gobernu akordiora iritsiko EH Bildurekin». Adierazpen horien aurretik mintzatu da, berriz, EH Bilduko hautagai Laura Aznal, eta «hitz egiteko prestasuna» adierazi dio Txibiteri.
Nafarroako presidentea argi mintzatu da gaur eguerdian. Duela lau urteko formula errepikatu nahi du, eta Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin osatu Nafarroako Gobernua. Beraz, atea itxi dio eskuinarekin eta EH Bildurekin negoziatzeari. Txibiteren esanetan, PSN alderdi guztiekin hitz egiteko prest dago, baina halako akordio bat osatzea beste kontu bat da: «Ez da bat-batekoa. Gu iritsi gara EH Bildurekin akordio puntualetara, aurrekontuetan eta udal finantzaketan, baina orain gobernua osatzeko negoziazioetan gaude. PSNk beti argi utzi du; sorpresarik ez».
Bestalde, UPNko buru Javier Esparzari leporatu dio herritarrek bozkatu dutenari muzin egin eta gobernua bulegoetan adostu nahi izatea, «herritarren borondatearen bizkarrera». Hori bai, Txibitek adierazi du PSOE egiten ari direnaren jakitun dagoela, nahiz eta berretsi duen azken erabakia Nafarroan hartuko dutela.
Txibitek «lehenbailehen» lortu nahi du gobernu akordioa, baina gehitu du hura «sendoa» izan beharko dela. Gainera, mahai gainean jarri dituen zenbait xehetasun ere azaldu ditu: udaletako eta Nafarroako Gobernuko negoziazioak bereiztu nahi ditu PSNk, eta pisu handiagoa izan gobernuan. Horrez gain, Txibitek azaldu du sozialistek Nafarroako Parlamentuko Mahaia ere eskuratu nahi dutela.
Ikusi gehiago: Udal eta foru hauteskundeetako emaitzak
Kargu hori bereganatu nahi du Geroa Baik ere, Barkosek azaldu duenez. Hark ordu eta erdi luze egin du Txibiterekin hizketan, eta koalizioaren asmoen berri eman du ondoren. Geroa Baik ere «lehenbailehen» adostu nahi du akordioa, baina horrek ez du esan nahi «anbiziorik gabeko» itun bat onartuko dutenik: «Gobernu aurrerakoia eta plurala nahi dugu». Halere, ez du adierazpenik egin hark izan beharko lukeen egituraz, eta azaldu du bi aldeak ekainaren 6an berriz elkartzekotan geratu direla.
Barkosek ez du hitz egin nahi izan PSNren eta EH Bilduren arteko negoziazio posibleez ere, argudiatuta ez dagokiola Geroa Bairi beste alderdien interesak defendatzea. «Txibite presidenteak negoziatu beharko du ea zein babesekin aurkeztu hautagaitzara», adierazi du. Iruñeko Udalari dagokionez, berriz, esan du egoera ez dela «txantxetakoa», eta «arduragabekeria» litzatekeela beste aldera begiratzea.
Alfarok ere ez du EH Bilduren eta PSNren arteko harremanaz hitz egin nahi izan, eta bien artean moldatu beharko dutela baino ez du esan. Argi du, ordea, Zurekin Nafarroak gobernuaren parte izan behar duela, koalizioan zehazten diren lehentasun politikoek bat egiten badute behintzat. Horiez datozen egunetan hitz egingo dute bi aldeek, telefonoz.
Hitz egiteko prest
Txibiteren adierazpenen aurretik, EH Bilduk Nafarroan izandako emaitzen balorazioa egin du Aznalek, Nafarroako Parlamenturako zerrendakideekin batera. Lurraldean eskuratutako emaitzak «historikotzat» jo ditu, eta urratsez urrats joateko asmoa adierazi. Aznalek jakinarazi du 32 alkatetza izango dituztela. Besteak beste, lehen aldiz gobernatuko dute Lekunberrin eta Cabredon, eta gehiengo osoarekin gobernatuko dute Berriozarren eta Atarrabian. Horrez gain, azaldu du EH Bilduk beste hamalau udaletan gobernatzeko aukera duela, beste talde batzuekin akordioak erdietsiz gero. Zortzi udalerritan —tartean Baztan, Antsoain eta Tafalla— gehien bozkaturiko zerrenda izan zen igandean, eta beste seitan —besteak beste, Iruñea, Lizarra, Barañain, Lizarra eta Eguesibar—, lehen zerrenda «aurrerakoia».
Horiek hala, EH Bilduren parlamenturako zerrendaburuak adierazi du emaitzek «ardura garrantzitsu bat» utzi dutela alderdien gain, eta koalizioak «herritarren borondatea» errespetatzeko konpromisoa duela. Haren iritziz, gehien bozkaturiko indar «aurrerakoiari» dagokio lidergoa izatea erakunde bakoitzean; izan Nafarroako Parlamentua, izan udaletan.
«Eskua luzatzen dugu, eta, norbaitek pentsatzen badu udala oparitzea, azaldu dezatela beraiek», adierazi du Aznalek, Iruñeko kasuari erreferentzia eginda. Bide beretik, Geroa Bairen jarrera eskertu du, Elma Saiz PSNren alkategaiaren eskaintza ez onartzeagatik. «Ez da bazterketarako garaia, hitz egiteko garaia da», gehitu du EH Bilduko kideak. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228809/hemezortzi-lagun-hil-eta-ehundik-gora-zauritu-dituzte-khartumgo-azken-bonbardaketetan.htm | Mundua | Hemezortzi lagun hil eta ehundik gora zauritu dituzte Khartumgo azken bonbardaketetan | RSFk armadari egotzi dio zibilen aurka «ekintza ankerra» egin izana. AEBek eta Saudi Arabiak «zalantza handia» dute bi aldeek beteko ote duten giza laguntza eskuratzeko konpromisoa. | Hemezortzi lagun hil eta ehundik gora zauritu dituzte Khartumgo azken bonbardaketetan. RSFk armadari egotzi dio zibilen aurka «ekintza ankerra» egin izana. AEBek eta Saudi Arabiak «zalantza handia» dute bi aldeek beteko ote duten giza laguntza eskuratzeko konpromisoa. | Sudango armada eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarrak maiatz hastapenean Jiddan (Saudi Arabia) hasitako lehen negoziazioek ez dirudite bakerako fruiturik eman dutenik, oraingoz. Izan ere, apirilaren 15ean piztutako gerrak bere horretan jarraitzen du, eta bi aldeen arteko bitartekariak —AEB Ameriketako Estatu Batuak eta Saudi Arabia— sua baretu ezinean dabiltza. Hain zuzen, Sudango Medikuen Sindikatu independenteak gaur salatu duenez, gutxienez hemezortzi pertsona hil eta beste 106 zauritu dituzte Khartumen, «asteazken eguerdian hasitako bonbardaketa bortitzen ondorioz». Sindikatuak ziurtzat jo du hildakoen kopuruak gora egingo duela.
SANA Sudango berri agentziak jasotako informazioaren arabera, jaurtigaiek Mayo izeneko merkatu baten inguruan jo dute. RSFk «ekintza ankerra» egitea leporatu dio armadari. «Indar kolpistek eta [Omar al-Baxir presidente ohiaren] erregimen terroristaren ondorengoek zibil errugabeei eraso egin diete Mayo, Andalus eta Al-Azhari eremuetan», adierazi dute paramilitarrek sare sozialetan kaleratutako oharrean. Erantsi dute herritarren etxe asko suntsitu dituztela eta, ondorioz, zibilak lekualdatu behar izan dituztela bonbardaketetatik babesteko.
Bide horretan, RSFk baieztatu duenez, «indar usurpatzaileek» herritarren aurka egindako «ankerkeria» horiek «nabarmen urratzen» dute Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioa. «Horrelako ekintzek indartu egin dute alderdi kriminal horri aurre egiteko dugun erabakia», esan dute paramilitarrek, eta nazioarteari eskatu dio sala ditzala «zibil babesgabeei egindako eraso praktika gaitzesgarriak».
Armadak, berriz, ez die erantzun bere aurkako akusazioei. Armadako eledun Nabil Abdala koronelak estatuko telebistan egindako adierazpenetan berretsi duenez, «indar armatuek, konstituzioaren arabera eta betebehar nazional gisa, [RSFren] matxinada amaitzeko konpromisoa hartu dute. Horixe gertatuko da datozen egunetan». Halaber, paramilitarrei leporatu die «laguntza jasotzeko pasabide seguruak oztopatzea».
Bonbardaketa horiek, zehazki, armadak su etenerako negoziazioak bertan behera utziko zituela baieztatu eta ordu gutxira jazo ziren. Salatu zuen RSFk ez zuela «bete» aurreko bilkuretan adostutakoa; okupatu zituzten ospitaleetatik eta zibilen etxebizitzetatik alde egitea, alegia. Maiatzaren 12ko adierazpen bateratuan, bi aldeek konpromisoa hartu zuten zibilak babesteko eta laguntza humanitarioa bermatzeko, baita bi su eten labur hitzartu ere.
Are, armadak eta paramilitarrek menia beste bost egunez luzatzea adostu zuten astelehen honetan, baina hurrengo egunean liskar handia izan hiren Khartumen eta beste inguru batzuetan; besteak beste, Nilo ibaiaren ondoko Bahri eta Omdurman herrietan. Borrokak hasi zirenetik, bederatzi alditan adostu dute menia, baina bakar bat ere ez dute errespetatu; elkarri egotzi izan diote su etena urratu izana.
Horregatik guztiagatik, egoerak «zalantza handia» eragin die AEBei eta Saudi Arabiari giza laguntza eskuratzeko bi aldeek hartutako konpromisoaren inguruan. «Urraketa horien ondorioz, elkarrizketa horien bitartekari gisa, zalantza handia dugu ea alderdiak prest dauden Sudango herriaren izenean hartu dituzten neurriak betetzeko», adierazi du AEBetako Estatu Departamenduko funtzionario batek, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera.
Borrokek kalez kale jarraitzen duten honetan, Sudango oposizioko Askatasunaren eta Aldaketaren Indarra aliantzak gerrako aldeei eskatu die itzul daitezela Jiddako elkarrizketara, «su etena betetzeko, bide politiko baketsua hartzeko eta herriaren etengabeko sufrimenduari amaiera emateko».
Aire eremua, itxita
Egoera ezegonkorra dela eta, Sudango agintariek jakinarazi dute aire eremuaren itxiera ekainaren 15era arte luzatu dutela. Hori bai, giza laguntzarekin eta ebakuazioekin lotutako hegaldiak salbuetsi dituzte, SANA agentziak jasotakoaren arabera.
Zerbitzu eta azpiegitura zibil ugari zerbitzutik kanpo eta osasun sistema geratzeko zorian uzteaz gain, Sudango gatazkan gutxienez 850 hildako eta 5.500 zauritu baino gehiago utzi ditu, OME Osasunaren Mundu Erakundeak emandako azken datuen arabera. Horrez gain, gerrak 1,3 milioi desplazatu behartu ditu, eta 60.0000 eta 90.000 artean izan dira Txadeko muga zeharkatu duten Sudango iheslariak, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera.
Ikusi gehiago: Sudanen eta Txaden arteko mugan giza hondamendia gerta litekeela salatu dute
Bestalde, Europako Batzordeak gaur jakinarazi duenez, EB Europako Batasunak bide bat ireki berri du errefuxiatuei Txadeko muga zeharkatzen laguntzen dieten erakunde humanitarioentzako funtsezko hornidurak garraiatzeko. N'Djamena hiriburura gaur heldu da lehen hegaldia, 90 tona material ingururekin; besteak beste, ura, saneamendu sareak, osasun ekipamendua eta eskolarako materialak. EBk beste bide humanitario bat jarri zuen abian Port Sudanerako. Azken asteetan, hiru hegaldi heldu dira hara, Nazio Batuen Erakundeak Dubain (Arabiar Emirerri Batuak) dituen biltegietatik eramandako laguntza materialarekin; 90 bat tona, orotara.
2019an Al-Baxir hiru hamarkadaz herrialdeko presidentea izan zena militarrek emandako estatu kolpe baten bidez kendu ondoren, gobernu zibil berri bat osatzeko eta trantsizioa egiteko akordioa sinatu zuten paramilitarrek eta armadak iazko abenduan, Trantsiziorako Kontseilu Subiranoaren esparruan. Itun horretan, besteak beste, RSF armada integratzea jasotzen zen. Bada, hori egiteko moduak zartarazi du tentsioa, liskar bortitzak eragiteraino. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228810/virginiako-gobernadoreak-militarrak-bidali-ditu-mexikoko-mugara.htm | Mundua | Virginiako gobernadoreak militarrak bidali ditu Mexikoko mugara | Texasko Gobernuak eskatu die buruzagi errepublikanoei bidal ditzatela guardia nazionalak AEBetako hegoaldeko mugara. | Virginiako gobernadoreak militarrak bidali ditu Mexikoko mugara. Texasko Gobernuak eskatu die buruzagi errepublikanoei bidal ditzatela guardia nazionalak AEBetako hegoaldeko mugara. | Muga militarizatzea, hori egotzi diote giza eskubideen aldeko erakundeei AEBetako Alderdi Errepublikanoari. Virginiako gobernadore Glenn Youngkin izan da urratsa egiten azkena. Bart gauean iragarri zuen Guardia Nazionaleko 100 kide eta laguntzarako 21 pertsona bidaliko dituela AEBak eta Mexikoren arteko mugara. «Mugako krisiak estatu guztiei eragiten die», esan zuen buruzagi errepublikanoak erabakiaren berri eman zuenean, eta azaldu zuen Texasko Gobernuak egindako eskaerari erantzuteko hartu zuela erabakia.
Texasko gobernadore Ted Abbottek eskatu die buruzagi errepublikano guztiei bidal ditzatela guardia nazionalak herrialdearen hegoaldeko mugara. Alderdi Errepublikanoak eskatu du mugako segurtasuna gogortzeko eta egotzi dio Joe Biden presidenteari «migrazio politika hutsalak» egitea. Youngkin ez da Abbotten deiari erantzun dion bakarra; asteartean Iowako gobernadoreak ere beste 100 guardia nazional bidaliko zituela iragarri zuen —Virginiak eta Iowak ez dute Mexikorekin muga egiten—.
2016tik 2020ra AEBetako presidente izandako Donald Trumpen migrazio politikak indargabetuta dauden arren, oraindik ere asiloa eskatzeko prozedura zailenetako bat duen herrialdea da hura. Joan den maiatzean bertan behera geratu zen osasun larrialdia aitzakia hartuta ezarritako 42. Titulua. Hura indargabetzeak migratzaileak erakarriko zituen beldur, Bidenek 1.500 militar bidali zituen hegoaldeko muga zaintzera. Neurriak, baina, giza eksubideen aldeko taldeen kritikak eragin zituen. Horien arabera, muga militarizatzeak hura arriskutsuago egiten du migratzaileentzat, haietako asko gatazketatik ihesi doazelako eta, militarrak bertan ikusita, litekeena delako bide zailagoetara jotzea AEBetara sartzeko. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228811/esako-arrakalak-garaile-cvcephotoren-9-aldian.htm | albisteak | Esako 'Arrakalak' garaile CVCEPHOTOren 9. aldian | Carlos de Cos Azkona soraluzetarrarena da irudia. Bigarren saria Krystle Wright argazkilari australiarrak eskuratu du, eta BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaia jaialdia iragarriko duen kartelaren saria, Yhabril Moro bilbotarrak, X-Man argazkiarekin. | Esako 'Arrakalak' garaile CVCEPHOTOren 9. aldian. Carlos de Cos Azkona soraluzetarrarena da irudia. Bigarren saria Krystle Wright argazkilari australiarrak eskuratu du, eta BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaia jaialdia iragarriko duen kartelaren saria, Yhabril Moro bilbotarrak, X-Man argazkiarekin. | Izan liteke lehortearen atzaparkada agerikoa; izan liteke urtegiaren hondoan fosildutako zuhaitz adar idor baten metafora; izan liteke... Hori du CVCEPHOTO nazioarteko argazki lehiaketa entzutetsuaren aurtengo lan irabazleak, iradokitzailea dela oso. Carlos de Cos Azkona argazkilari soraluzetarrak (Gipuzkoa) Esako urtegian, Aragoiko lurretan, atera zuen Cracks edo Arrakalak argazkia, 2022ko irailean. Urtegiaren maila %15 ingurukoa zen orduan, eta behera egiten jarraitzen zuen; ondorioz, urtegiaren barruko zati handi baten bizikletan ibili zitekeen. Carlos de Cosek horixe egin zuen: bizikleta hartu eta urtegiko lur idorretan ibili. Hala, Aragoi ibaiaren albotik abiatzen ziren 2 pitzadura handi begiztatu zituen, eta berehala jabetu zen irudiaren indarraz. Hala azaldu du argazkiaren prozesua: «Dronearekin pitzadura aztertu nuen. Hasieran hainbat plano orokor egin nituen, eta ondoren xehetasunetara joan nintzen. pitzaduraren amaieraren indarra gustatu zitzaidalako. Behin markoa aurkituta, obturagailua tenporizadore moduan jarri nuen dronean eta ondoren bizikletarekin eszena barnean sartu nintzen, bizikletaren eta txirrindulariaren itzal garbi bat aurkitzen saiatzeko. Pitzadurak txirrindulariaren itzalaren atzetik irudikatu nahi izan nituen. Eta hauxe da emaitza».
Irudiari buruz informazio teknikoa ere eman du Carlos de Cosek, argazki irabazlearen aurkezpenean. DJI Mini 3 Pro kamera batekin aterea da argazkia. Objektiboa: irekiera f/1.7; abiadura: 1/4000s; ISO: 100 eta distantzia fokala: 24mm. Argazkilari soraluzetarrak 1.000 euro jasoko ditu lehen sari horri esker.
Donostiako Club Vasco de Camping Elkarteak bederatzigarren urtez jarraian antolatu du CVCEPHOTO mendi jardueren nazioarteko argazki lehiaketa, eta, aurreko aldietan bezala, mendiko argazkilari onenak bildu ditu, zaleak zein profesionalak. Mundu osotik milatik gora argazki jaso dituzte 9. aldi honetan, 50 herrialdetako argazkilariek eginak, eta horien artean hautatu dituzte epaimahaiko kideek 20 irudi irabazleak. Euskal Herriko argazkilariez gain, Espainiako, Australiako, Suitzako, Argentinako, Poloniako, Italiako, AEBetako, Esloveniako eta Alemaniako egileen argazkiak izan dira sarituak 9. aldi honetan.
Bigarren saria (700 €) Krystle Wright argazkilari australiarrarentzat izan da, Seventh Serpent argazkiarekin. Utah hego-ekialdeko Long Canyon inguruan izen bereko bidetik eskalatzen ari den eskalatzaile bat erakusten du irudiak. Simon Carter argazkilari australiarrarentzat izan da hirugarren saria (300 €) Don't wet yourself argazkiarekin. Australiako Mendi Urdinetako Katoomba ur-jauzien aurrean hartutako irudia da, eta eskalatzaile bat ageri da argazkiari izena ematen dion bidean gora.
Yhabril Moro argazkilari bilbotarraren irudi hau izango da aurten Bilboko Mendi Film jaialdiaren kartela. Yhabril Moro
BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaia Kartelaren Saria
Azken urteotan BBK Mendi Film Bilbao-Bizkaia jaialdia iragarriko duen kartela ere CVCEPHOTO lehiaketa honetatik ateratzen da, bien arteko lankidetza-hitzarmenari esker. Aurten, Yhabril Moro bilbotarraren X-Man argazki ikusgarria izan da hautatua. Sari horri esker, 700 euro eskuratuko ditu Morok.
Ordesako Sorrosal ur-jauzi ezagunean hartutako argazkia da, Broton (Aragoi, Espainia). Hala azaldu du Yhabril Morok une hura: «Udazken egun ilun eta heze bat zen, eta ingurumari hartan paseatzen nenbilela, berehala arreta piztu zidan konposizio hark: ur-jauziaren zuritasuna asko nabarmentzen zen hondo horren gainean eta X formako harri testura haien lehen planoan. Markoa betetzeko korrikalari bat besterik ez nuen behar, zuriz jantzita, bere pausoa eta X keinua emateko. Nire lagun Chanori deitu nion horretarako. Ordu batzuk behar izan zituen iristeko, eta halaxe osatu genuen buruan neukan irudi hori».
Sari honetaz gain, Yhabril-ek Ohorezko Aipamena ere irabazi du CVCEPHOTOren aldi honetan The Phantom argazkiarekin. Aurreko neguko lehen elurtearen ostean Astungo Malacara tontorretik behera abiadura bizian jaisten den freerider bat erakusten du irudi horrek.
CVCEPHOTO 2023 sari banaketa urriaren 21ean egingo da, Donostiako Aquariumean. Saritutako 20 argazkiak Donostiako Boulevardean formatu handian erakutsiko dira urriaren 20tik azaroaren 13ra, eta formatu txikian Club Vasco de Camping elkartearen egoitzan irailaren 15etik azaroaren 24ra arte. Bilbon, Mendi Filmen 16. aldian, abenduan gozatu ahal izango da erakusketa.
Bien bitartean, aldi honetako zein aurreko aldiko argazki sarituen galeria sarean ikus daiteke www.cvcephoto.com webgunean. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228812/hiru-zibil-hil-dira-kieven-errusiaren-bonbardaketa-baten-ondorioz.htm | Mundua | Hiru zibil hil dira Kieven, Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz | Aireko defentsa sistema gehiago eskatu dizkio Zelenskik Mendebaldeari. Moskuren arabera, Kiev Errusiako Belgorod eskualdeari eraso egiten ari da. | Hiru zibil hil dira Kieven, Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz. Aireko defentsa sistema gehiago eskatu dizkio Zelenskik Mendebaldeari. Moskuren arabera, Kiev Errusiako Belgorod eskualdeari eraso egiten ari da. | Goizaldean Ukrainako hiriburua bonbardatuz hasi du Errusiak ekaina ere. Kieveko buruzagitza militarrak jakinarazi duenez, armadak hamar misil jaurti ditu, eta, aireko defentsa sistemak denak erorarazi dituen arren, armen hondakinek eraikin batzuk jo dituzte, eta, horren ondorioz, hiru zibil hil dira; tartean, adingabe bat. Zaurituak dozena bat inguru dira.
Kieven aurka gero eta aire eraso gehiago egiten ari da Mosku; maiatzean hamazazpi izan ziren. Kieven arabera, bonbardaketa horien helburua da Ukrainak dituen aireko defentsa sistemak agortzea. Horiek horrela, eta aurreko asteetan egin bezala, herrialdeko presidente Volodimir Zelenskik eskatu die Mendebaldeko aliatuei bidal diezazkiotela Patriot aireko defentsa sistema gehiago. «Behar ditugu». Paraleloki, Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod eskualdean ere aire erasoak ugaritu dira azkeneko asteetan, eta hasi dira hango herri batzuetatik herritarrak ebakuatzen; are, Errusiako hiriburuaren aurka ere droneak jaurti zituzten asteartean. Kievek ez ditu bere gain hartu bonbardaketak.
Ukrainako hiriburuan gaur gertatutako erasoak hautsak harrotu ditu agintarien artean. Izan ere, hango hedabideak esaten ari direnez, hiru biktimak klinika baten lurrazpiko babeslekura joaten ahalegindu dira bonbardaketak hasi direnean, baina ezin izan dira sartu, hura itxita zegoelako. Vitali Klitxko hiriko alkateak jakinarazi du ospitalearen zuzendaritza ikertzen ari dela Polizia. Goizeko hiruretan izan da erasoa.
Eta Ukrainako hiriburutik 500 bat kilometrora, Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako bi miliziak iragarri dute berriro sartu direla Ukrainarekin mugakidea den Errusiako Belgorod eskualdean. Boluntario Errusiarren Taldeak sare sozialetan plazaratu duenez —2014an Donbassko gatazka hasi zenetik, kide gehienak eskuin muturreko Azov batailoia talde paramilitarrarekin borrokatu ziren Errusiak babestutako indarren kontra—, haiek eta Errusiaren Askatasuna legioa Xebekino herriranzko bidean dira. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, goizaldean zibilen kontrako bonbardaketak egin dituzte indar horiek. Iturri horrek berak adierazi du, bide batez, tankeekin Xebekinoren aurka egin asmo zuten eraso bat eragotzi dutela. Bi milizia horiek Errusiako indarrekin liskarrak izan zituzten lehengo astean, baina Moskuk bukatutzat eman zituen maiatzaren 23an, eta adierazi «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» zituela.
Bestalde, NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Bulegoak datu baten berri eman du gaur: iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, gutxienez 525 haur hil dira gatazkaren ondorioz. Ohar batean adierazi duenez, gehienak leherkariekin egindako erasoen biktima izan dira. Maiatzean sei hil ziren, eta gaur, hain zuzen, bat. Iturri horren beraren arabera, guztira 9.000 zibil inguru hil dira azkeneko ia hamasei hilabeteetan.
NATOn sartzeaz
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak goi bilera bat egingo du Vilniusen (Lituania) datorren uztailaren 11n eta 12an, eta Zelenskik eskatu die bilera horretan «erabaki argi bat» har dezatela Ukraina aliantza militarrean sartzeari buruz. Hori adierazi du gaur Moldavian, Europako Komunitate Politikoaren bilera batean parte hartu aurretik.
Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusia esan eta esan ari da aliatu guztiek nahi dutela Ukraina aliantzako kide bihurtzea, horretan ados daudela, baina gaur, aliantzako estatu kideetako Atzerri ministroek Oslon egindako bilerara iristean, nabarmendu du data batzuk ezartzea baino «garrantzitsuagoa» dela orain herrialdeari militarki laguntzea. Eta adierazi du gerra bukatu ondoren «Ukrainaren segurtasunerako bermeak» ziurtatuko direla, hasteko. Hain zuzen, Zelenski Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearekin batzartu da gaur Moldavian, eta segurtasun berme horiek eskatu dizkio.
Horren harira, Zelenskik bi aukera planteatu ditu gaur, gatazka amaitzeko: «Guk irabazten dugunean bukatuko da gerra hau. Bestela, Errusiak lehenago buka dezake: gure lurretatik atera daiteke».
Armak azkarrago emateko
Europako Batasunean munizioaren eta misilen ekoizpena handitzea ahalbidetzen duen lege proiektu bat onartu du gaur Europako Parlamentuak. Testuaren arabera, egitasmoaren helburua da Ukrainari armak gero eta azkarrago emateko baldintzak ezartzea, baita estatu kideei beren armategiak atzera hornitzen laguntzea ere. Parlamentariei Europar Kontseiluarekin negoziatzea dagokie orain. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228813/finala-mikroskopioan.htm | Kirola | Finala, mikroskopioan | Altuna III.ak eta Elordik antzeko pilotak aukeratu dituzte binakako finalerako. Hautaketaren ondoren, Jaurlaritzaren dopin kontrola pasatu dute. | Finala, mikroskopioan. Altuna III.ak eta Elordik antzeko pilotak aukeratu dituzte binakako finalerako. Hautaketaren ondoren, Jaurlaritzaren dopin kontrola pasatu dute. | Xehetasun txikien finala izango da igandekoa, Jokin Altunak eta Aitor Elordik bat egin dute pilota aukeraketaren ondoren egindako analisian, eta esan dute kontrolpean gehien dituenak irabaziko duela. Finala mikroskopioan jarri, eta biek ala biek nabarmendu dute hasierak berebiziko garrantzia izango duela, eta Bilboko pilotalekuak ezaugarri bereziak dituela. Pilotak aukeratzeko garaian, ondo azaldu dute zer pilota mota zeuden, eta sakea egitean zer-nolako eragina izan dezaketen. Pilota aukeraketako anekdota, dena den, Eusko Jaurlaritzak jarri du, teknikari bat bidali baitu dopinaren aurkako kontrola egitera. Pilotak ez dira arazo izango, biak gustura gelditu baitira. Altunak 105,6 gramoko bat eta 104,8 gramoko beste bat hautatu ditu; Elordik, berriz, 105,5 eta 104,7 gramokoak. Ezaugarriei dagokienez, antzekoak direla esan dute, jokatzeko modukoak. Elordik, baina, zehaztu du pilota horixkak eta zuriak zeudela sortan, bosna hain zuzen. Eta zein da haien arteko aldea? Mallabitarrak azaldu du: «Horixka horiek aproposak dira erasoan aritzeko; lurrean asko ibiltzen dira. Min handia egin daiteke. Zuriak, berriz, gehiago irteten dira, eta motelxeagoak dira». Elordik horixka horiekin egin ditu partida hasiera bikainak txapelketan. Altunak hori goratu du, eta eragozten saiatuko dela aurreratu: «0-6 galtzen hasteko prest nago. Elordik abiadura handia ematen dio pilotari, eta, pilotek oraindik grazia dutenean, oso arriskutsua da». Gainera, onartu du ez dela fio aurkariarekin, eta antzeman diola partidak oso ondo prestatzen dituela: «Nik Lasori bi tanto egin nizkion jarraian zabalera sakatuz, eta berak gauza bera egin zion. Besteei ondo ateratzen zaizkien gauzak barneratzen ditu, eta oso ondo prestatzen ditu partidak teknikoki». Sakea nahasten Biak aurrelariak dira, eta biek asko nahastu dute sakea txapelketan . Batzuetan luze, besteetan motz, zabalean, paretara… Biek esan dute aldagai garrantzitsua dela, tanto ilaren oinarrian sakea egoten delako, eta finalean tanto ilarak egongo direla iragarri dute. «Sakea hartzen duenean, sufritzea egokituko zait», onartu du Elordik, «baina ligaxkako partidan ikusi nuen nik hartzen dudanean mina egiteko gai naizela». Ligaxkako partida Eibarren jokatu zen, eta igandekoa Bilbon izango da. Pilotaleku ezberdinak dira, eta, are, bi lehiakideek onartu dute alde handia dagoela batetik bestera. Altunak nabarmendu du Eibarren min handiagoa egin daitekeela erasoan, eta Bilbon partidak luzatu egiten direla: «Eibarren, lurra azkarragoa da. Bilbon, berriz, pilota higatuz doa, eta gauzak ondo egin behar dira». Elordik beste ezaugarri bat nabarmendu du: «Pilotalekuak ez du sarerik goian; pilota asko loratzeko aukera ematen du. Horrek mesede egiten dit». Kirio dantza ez dute sumatu oraindik. Bereziki deigarria da Elordik erakutsi duen patxada, aitortu baitu oraingoz ez duela lo egiteko arazorik. Altunak nabarmendu du aurkaria gozatzen ikusi duela, eta hori dela gakoetako bat. Era berean, aurkariaren aldeko aldarri polita egin du: «Elordik luzaroan eutsiko dio goian. 25 eta 26 urterekin, Bigarren Mailako txapelketetan, Lehen Mailako pilotarien maila ematen ikusi dut. Aukera oso gutxi jaso ditu, eta jaso duen aurrenekoan atea bota du». Elordik ere loreak bota dizkio lagunari. Azaldu du ulertzen duela hura faborito argi izatea, baina ez diola eragiten: «Altuna delako da faboritoa. Normala da hori, baina ni ez naiz hura baino gutxiago sentitzen». Giro ona eta musika Finalerako giro ona bermatuta dago. 215 sarrera gelditzen dira saltzeko, erdiak inguru kantxako harmailako atzealdean. Azken finaletan saltzeke gelditu izan dira, eta 120 euroan egoteak ez du lagunduko. Enpresek badute zeregina hor. Finalean musika egongo da tanto artean, Altunak onartu badu ere ez zaiola askorik gustatzen. Jendetza espero da Amezketatik eta Mallabitik. Mallabian hiru autobus antolatu dituzte jada. Altunak loreak bota dizkie: «Nire eta Elordiren zaleen arteko harremana bikaina da. Haren zaleek nire tantoak txalotuko dituzte, eta nireek harenak. Ziur goizean giro bikaina egongo dela Bilbon». Bestalde, Eusko Jaurlaritzak mediku bat bidali du dopin kontrola egitera. Ez da ohikoa pilota aukeraketatan agertzea, eta horren ondoren pasa dute kontrola Altunak eta Elordik. Esaterako, binakako finalaren ingurumarian ez zuten kontrolik egin. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228814/udaberri-torneoaren-finala-zuzenean.htm | Kirola | Udaberri torneoaren finala, zuzenean | Pilota eta bertsolaritza uztartzen ditu Udaberri torneoak. Beasaingo Antzizar frontoian jokatzen ari dira. | Udaberri torneoaren finala, zuzenean. Pilota eta bertsolaritza uztartzen ditu Udaberri torneoak. Beasaingo Antzizar frontoian jokatzen ari dira. | Gaur jokatuko da Udaberri torneoaren finala. Kirola eta bertsolaritza bat egiten dira hartan: lau talde aritu dira torneoan, hiruna pilotarik eta bertsolari banak osatutakoak. Jokatu dituzte jokatu beharrekoak, eta Bitxiloreak (Etxebeste, Etxekolonea eta Ruiz de Infante; Nerea Elustondo bertsolaria) eta Kukuprakak (Iturriaga, Agirre eta Orbegozo; Aitor Sarriegi bertsolaria) heldu dira finalera.
Bi taldeek Beasain dute helmuga. Antzizar pilotalekuan lehiatuko dira txapela lortzearren, eta finala zuzenean ikusi ahalko da BERRIAren atarian. Pilotalekurako sarrerak bost euroan salduko dituzte.
Maiatzaren 5ean ekin zioten lau hirukotek Udaberri torneoari, Altsasun (Nafarroa). Bost jaialdi egin dituzte tarte honetan, eta seigarrenarekin, hau da, finalarekin emango diote amaiera pilotariek eta bertsolariek Udaberri torneoari.
Jaialdi bakoitzean bi taldek bi partida jokatu dituzte elkarren aurka: bata, lau eta erdikoa; bestea, binakakoa. Udaberri torneoak pilota eta bertsolaritza uztartzen ditu: bertsolariak botilero lanean aritu dira, eta haiek aukeratu ohi dute nortzuk arituko diren kantxan. Partiden hasieran eta tarte batzuetan, bertsotan elkar zirikatzen eta bakoitza bere pilotariak hauspotzen ere aritzen dira. Puntu bat eman die garaipen bakoitzak, eta, bost jaialdiren ondoren, Bitxiloreak eta Kukuprakak taldeek lortu dute puntu gehien.
Markagailuak hutsean egongo dira berriro Beasainen, eta bi partidatan erabakiko da zer talde izango den Udaberri torneoko irabazlea. Partida bakoitzak puntu bat balioko du; berdinketa baldin badago, tantoak hartuko dituzte kontuan.
Finalaren aurkezpenean izan dira Etxebeste, Ruiz de Infante eta Nerea Elustondo, batetik, eta Agirre, Iturriaga eta Aitor Sarriegi, bestetik. Ruiz de Infantek jokatu dituen lau eta erdiko guztiak irabazi ditu, eta «abantaila handia» izango dela deritzo haren kide Etxebestek: «Finalean ere espero dugu hala izatea». Ruiz de infantek, berriz, esan du finala «oso gogorra» eta «parekatua» izango dela. «Estrategiak zeresan handia edukiko du», eta funtsezkoa izango da «ondo hastea».
Kukuprakak taldeko Agirrek aitortu du «lan zaila» dutela, baina irabazteko aukerak ere badituztela. Haren kide Iturriagak «aurreko jokoa menpean du», Agirreren ustetan. Agirrek adierazi du «gogotsu» dagoela ikusteko ea nola amaitzen den Udaberri torneoa, dituen «berezitasun» eta guzti. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/228815/une-ahaztezinak-eskura-etxekoekin-bizitzeko.htm | albisteak | Une ahaztezinak eskura etxekoekin bizitzeko | Etxeko guztien oroimenean geratuko diren bizipenak sortzea uste baino errazagoa da. Bestela, ikusi uda honetan Urola Erdian zain dituzun 5 plan hauek. | Une ahaztezinak eskura etxekoekin bizitzeko. Etxeko guztien oroimenean geratuko diren bizipenak sortzea uste baino errazagoa da. Bestela, ikusi uda honetan Urola Erdian zain dituzun 5 plan hauek. | • Loiolako monumentu multzo artistikoa mundu osoan da ezaguna, eta bisitatu beharrekoa inguruan zaudete, baina ezagutzen dituzue bertako lorategi eta jolaserako zelaiak? Itzel pasatuko duzue bertan, ez zarete damutuko!
• Azpeitiko Ekoetxean ikasi bai, baina jolastu eta dibertitu askoz gehiago bertako Xaguxatar parkean eta bertatik abiatzen den ibilbide naturalean.
• Benetako lurrun tren batean bidaiatu duzue inoiz? Azpeitiko Burnibidearen Euskal Museoan duzue horretarako aukera, esperientzia ahaztezina dudarik gabe.
• Andre Madalenek bere etxean, Lili jauregian ongietorria eman eta beraien familiako gorabehera eta makina bat historia gustu handiz kontatuko dizue XVI. mendera atzera bueltan eramango zaituzten bisita antzeztu batean.
• Gure arbasoak orain dela 14.000 urte bizi ziren jada Urola bailaran... gaur arte iraun duten margolanak utzi zikizguten Ekaingo kobazuloko paretetan, eta orain Ekainberrin ikusi ahal izango dituzue. Hori gutxi balitz, arbaso haien modura sua egiten edo ehizatzen ikasi ahal izango duzue.p> |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228816/txokolatezko-txalupa-bat-itsasoratu-du-gaur-albaolak.htm | Bizigiro | Txokolatezko txalupa bat itsasoratu du gaur Albaolak | Gozo Artisauen Elkarteak egindako eraikuntzak flotatzea lortu dute. | Txokolatezko txalupa bat itsasoratu du gaur Albaolak. Gozo Artisauen Elkarteak egindako eraikuntzak flotatzea lortu dute. | 1.500 kilo txokolate. Edozeinek pentsatuko luke hamaika pastel egiteko osagai ezin hobea dela, baina Gozo Artisauen Elkarteak beste ideia bat zuen buruan: XVI. mendeko balea txalupa baten erreplika bat. Pentsatu eta egin. Apirilaren erdialdean ekin zioten erronkari, eta gaur uretaratu dute txalupa, Albaolan.
Ez da erronka makala izan, gozogileek inoiz ez baitute gisa horretako eraikuntzarik egin txokolatearekin. Ontziaren egurrezko erreplika bat erabili dute eraikuntza egiteko lagungarri gisa: buruz behera jarri zuten, txokolatea jarri, moldea atera, eta ontziaren kroskoa izateko. Behin moldea lortu zutenean, zurezko egitura bat egin zuten, metalezko egitura batekin sendotu, eta plastikoz forratu. Txokolate plastikoa erabili dute eraikuntzarako; hau da, glukosarekin nahasitako txokolatea: elastikoa eta malgua izan ohi da, eta giro tenperaturan gogortzen da. Eraikuntza lanak amaitzean txalupa moldetik ateratzea eta biratzea izan zen lanik delikatuena. Lortu zuten, baina galdera bat zuten buruan: flotatuko al du?
Izan ere, jakina da txokolateak flotatzen duela, baina txokolate horrek txalupa itxura duenean eta zortzi metro luze denean ere bai? Proba moduan, Isidoro Torreblanca Gasteizeko Txistu gozotegiko gozogileak txokolatezko txalupa txiki bat egin zuen –eskalan– eta lortu zuen hark flotatzea. Eta gaur ere lortu dute: flotatu du zortzi metroko ontzi gozoak.
Gernika ere, txokolatezkoa
Ez da lehenbiziko aldia txokolatezko eraikuntza bat egiten dutena. Izan ere, Euskal Gozogileak federazioak bultzatuta, Euskal Herriko gozogileek Picassoren Gernika-ren txokolatezko erreplika egin zuten 2021ean. 500 kilo kakao erabili zituzten eraikuntza hori egiteko, baina ez zuten pieza bakar batean egin: hamalau zatitan banatu zuten; 1,10 metro zabal eta 1,86 metro luze da bakoitza. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228817/protestara-jo-dute-bizkaiko-eta-nafarroako-ostalaritzako-langileek.htm | Ekonomia | Protestara jo dute Bizkaiko eta Nafarroako ostalaritzako langileek | Bizkaian lanuzteak egin dituzte goizean eta eguerdian, eta arratsaldean manifestazio bat egitekoak dira. Nafarroan mantendu egin dituzte uztailaren 1erako eta 7rako greba deialdiak. | Protestara jo dute Bizkaiko eta Nafarroako ostalaritzako langileek. Bizkaian lanuzteak egin dituzte goizean eta eguerdian, eta arratsaldean manifestazio bat egitekoak dira. Nafarroan mantendu egin dituzte uztailaren 1erako eta 7rako greba deialdiak. | Bizkaiko eta Nafarroako ostalaritzako hitzarmenak berritzeko prozesuan daude langileak, sindikatuak eta patronalak. Hala, Bizkaiko ostalaritzako langileek lanuzteak egin dituzte gaur goizean eta eguerdian, negoziazioen blokeoa amaitzeko. Arratsaldean beste lanuzte bat egitekoak dira, baita manifestazio bat ere, Bilboko Ledesma kaletik abiatuta, 20:00etan.
Goizeko lehen orduan Zornotzako Gaska eta Vasca kolektibitateetako enpresen egoitzen aurrean elkartu dira sindikatuetako kideak eta langileak, eta egungo egoera azaldu dute. Negoziazioan berrikuntzarik ez dagoela diote, eta gehitu dute sektoreko langileak pandemiaren ondorioak pairatzen ari direla oraindik. Sindikatuen arabera, patronalak uko egin dio hitzarmena negoziatzeari.
ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek adierazi dutenaren arabera, 2020ko urtarriletik hona langileek ez dute soldata igoerarik izan. Epe horretan bizitza garestitu egin da, KPI kontsumorako prezioen indizea %12 baita orain, 2020 hasierakoarekin alderatuta. Sektoreko prezioek %15 egin dute gora denbora tarte horretan, eta «soldatek 0 euroko igoera» izan dute.
Soldata igoerez gain, bestelako neurri batzuk ere eskatu dituzte; hala nola fitxaketa sistema «fidagarri» bat eta babesgabe dauden azpisektoreei berme gehiago emateko neurriak.
Nafarroan ere, borrokan
Bizkaiko langileekin batera, Nafarroako ostalaritzako langileak ere hitzarmena berritzeko prozesuan dabiltza. Mikel Lizarraga UGT Nafarroako Ostalaritza arduradunaren arabera, urte eta erdi baino gehiago daude langileak hitzarmen berririk gabe, eta negoziazioak guztiz geldi daude. Elkarretaratzea egin dute gaur goizean egoera salatzeko, eta adierazi dute duela aste batzuk deitutako grebak mantentzen dituztela. Uztailaren 1ean eta 7an izango dira, larunbata lehena, eta San Fermin eguna bestea.
Zazpi bilera egin dituzte dagoeneko, eta patronalak neurri ekonomikoetan soilik sartu direla adierazi du Lizarragak. «Ekonomikoak ez diren gaietan ez dira sartu ere egin. Zazpi bilera egin ditugu, eta ez dituzte baloratu ere egin guk egin dizkiegun proposamen sozialak. Ekonomia kontuak bakarrik jorratu dituzte. Soldaten igoerak pixka bat handitu dituzte, baina gutxiegi oraindik, halere. Eskaintzen dutena gutxiegi da», dio Lizarragak.
Izan ere, Gipuzkoako hitzarmen berrian adostu moduan, Bizkaiko eta Nafarroako sindikatuek ere fitxaketa neurriak sartu nahi dituzte itun berrian. Lizarragaren ustez, ohikoak dira sektorean gehiegizko ordu estrak egitea eta ez ordaintzea. Horrez gain, lanaldi partziala duten beste langile askok lanaldi osoa egiten amaitzen dutela dio. Horiek guztiak egungo legediaren eta hitzarmenaren aurka doaz, Nafarroako ostalaritzan debekatuta baitago ordu estrak egitea, eta astean gehienez 38 ordu egin daitezke lan.
Lizarragaren arabera, sindikatu guztiek negoziazioen hasieratik eskatzen dute fitxaketa sistema bat, eta denek adostu dute hori dela hitzarmen berriko punturik garrantzitsuenetako bat.
UGT da ordezkaritzarik handiena duen sindikatua (%40 inguru) Nafarroako ostalaritzan, eta beste hiru sindikatuek, CCOOk, ELAk eta LABek, %20 inguruko ordezkaritza dute. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228818/zentzumenek-nola-engainatzen-duten-erakutsi-dute-urteko-irudipenik-onenaren-lehiaketan.htm | Bizigiro | Zentzumenek nola engainatzen duten erakutsi dute Urteko Irudipenik Onenaren lehiaketan | Neural Correlate Society neurologo eta artista taldeak aurtengo lilurapenik onenak zeintzuk diren ebatzi du, eta Harry Potterren geltoki magikoaren inguruko begitazioak irabazi du lehenengo saria. | Zentzumenek nola engainatzen duten erakutsi dute Urteko Irudipenik Onenaren lehiaketan. Neural Correlate Society neurologo eta artista taldeak aurtengo lilurapenik onenak zeintzuk diren ebatzi du, eta Harry Potterren geltoki magikoaren inguruko begitazioak irabazi du lehenengo saria. | Denbora da poligrafo bakarra, beste dena... begitazio. Zentzumenek engainatzen dute, bai; hori berri txarra da, agian, txarra bezain zaharra. Urteko ilusiorik onenaren bila, lehiaketa bat antolatzen du AEBetako neurologo elkarte batek, eta irabazleen berri eman dute. Harry Potterren geltoki magikoaren inguruko begitazioak irabazi du lehenengo saria.
Neural Correlate Society elkarteak pertzepzioaren eta kognizioaren inguruko ikerketa zabaltzea du helburu, euren definizioaren arabera. Neurologoak, oftalmologoak eta artistak elkartzen dira horretan, eta zentzumenen engainuen mekanismoak agerian uzteko lan egiten dute. Horrez gain, zientzia dibulgazioa egiten dute. Izan ere, pertzepzioaren engainuen bidez, hainbat gaitzen kalteak hobeto uler eta senda daitezke. Ohartarazi dutenez, «pertzepzio guztia da irudikeria, hein handi batean».
Lehiaketa asmatu zuten bi ildo horiek elkartzeko. Edonork aurkez dezake berak sorturiko lilurabidea. Jasotako bideoetatik hamar finalista aukeratzen dituzte, eta, gero, Interneten bidez eginiko bozketa baten bidez ebazten dituzte hiru saridunak.
Hauek dira aurtengo hiru irabazleak, eta beste zazpi finalistak:
1. Harry Potterren geltokia
Platform 9 34s izenburua jarri dio Matt Pritchard sortzaileak bere irudipenari. Izan ere, Harry Potter eleberrietan eta zortzi filmetan protagonistek magoen eskolara joateko erabiltzen duten geltokiko ate magikoa imitatzen du, baina mundu errealean.
Horretarako, Pritchardek zulo bat egin du paperezko paretan, Legoz eginiko autoa pasatzeko modukoa. Falta diren adreiluak, berriz, zoruan margotu ditu, teknikoki perspektiba anamorfikoa deitzen den teknikarekin. Horretan, puntu jakin batetik begiratu behar da irudia, lilurapena sortzeko.
2. Kubo dorrea?
3D inprimagailu batekin sorturiko kuboekin dorre bat eraikitzen dute bideoan, berdintsua dirudien beste baten ondoan. Baina, berdina al da benetan?
John Salmon ikertzaileak, eta lilurapenaren sortzaileak, adierazi duenez, eskuineko dorrea desegiten denean jabetzen da ikuslea errealitateaz.
3. 'Cornelia'
Wendy van Boxtel artista herbehereetarrak eraman du hirugarren saria, Cornelia deituriko erretratuarekin.
«Setatu egin nintzen barrutik kanporako eskultura bat sortzearekin, non aurpegia eta ilea poliki batuz joaten diren, jendea liluratzeko irudi bat sortzeko». Azaldu duenez, hainbat material, kolore eta sakontasunekin probatu zuen, efektua lortu arte. Zientziarako interesgarria izan daitekeen ondorio bat atera du, gainera: «Pentsatuko duzu honek edonor engainatzen duela, baina EZ». Eskizofrenia duen jendeak lilurapena ezin dutela ikusi baieztatu du, «begiek ikusten dutenaren eta garunak pentsatzen duenaren arteko etena daukatelako».
4. Azkartzen ari al da musika?
The Accelerando Illusion, jarri dio izena James Crockerrek entzumenari eragiten dio lilurapen honi. Izan ere, musikaren tenpoa etengabe azkartzen ari da, baina berdin jarraitzen duela ematen du.
Sortzaileak esan duenez, norbaitek ez badu sinesten tenpoa azkartzen ari denik, «saia dadila txaloekin jarraitzen». Azaldu duenez, minutuko 115 kolpeko abiada du piezak hasieran , eta 100 kintiloi kolpeko tenpoarekin amaitzen da (hau da, ehun 30 zeroz jarraitua).
5. Norabide bakarrean
Kokichi Sugihara egileak Norabide bakarreko hegalaldia deitu dio irudipen honi.
Ispiluaren aurrean besoak aurrerantz luzatzen badituzu, irudian agertzen denak besoak luzatzen ditu zeuregana, eskuen puntak elkartu arte. Sugiharak lilurapen honetarako sorturiko objektuak, ordea, isladen norabide berean daude. Gainera, ikuspuntua aldatuta ere, berdin jarraitzen dute.
6. Poggendorff hirukiak
Bideoaren egileek erakutsi nahi izan dute garunak arazoak dituela elkar zati batez estaltzen duten objektuak zuzen prozesatzeko.
Kasu honetan, lerrokaturik ez dauden objektuak lerro batean daudela ematen du, besteak beste. «Eguneroko bizitzan gutxitan gertatuko zaigu lilurapen hau, baina horren atzean dauden mekanismo neuronal berberek hartzen dute parte gauza bat antzematen dugunean haren zati bat ikusten ez denean». Azaldu dutenez, kasualitatez aurkitu zuten lilurapena, etxean ordenagailuan haurrekin figurak marrazten ikasten ari zirela.
7. Paper klipen lilurapena
Diagonalean daudenak lerro zuzenak dira, baina paper klipak bezala bihurtuta daudela ematen du, sare baten gainean jartzen direnean.
Gavin Buckingham sortzaileak erakutsi duenez, oso indartsua da irudipena, engainatzen jarraitzen duelako irudiari buelta emanez gero ere. «Ez dago argi nola funtzionatzen duen, baina, beharbada, erakuts diezaguke gizakien ikusmen sistemak nola bereizten dituen osagai ezberdinak, lerroak, esaterako, irudi konplikatuetan».
8. Kaskezurra agerian
Beldurra emateko modukoa da lilurapen hau. XRAYHEAD izenburua jarri diote, hau da, burua X izpien bidez. Ikertzaileak subjektuaren burua ukitzen duenean, haren barruko kaskezurra agerian geratzen dela ematen du.
Kento Imai, Haruka Kayano, eta Kenri Kodaka ikertzaileek sortu dute. Azaldu dutenez, erdi-ispilu bat erabili dute, hau da, erdi garden den kristal bat. Horren atzean kaskezur bat sartu dute, barrutik argituta dagoena. Ikertzaileak eskua subjektuaren burura hurbiltzen duenean, argitzen joaten da kaskezurra. Datu interesgarri bat lortu dute: parte hartzaile gehienek (101etik 77k) esan diete hezurra oso nabarmen eta fisikoki sentitu dutela euren buruaren barruan.
9. Garrasi biziduna
Edvard Munch margolariaren Garrasia irudi klasikoa erabili dute irudipena hau egiteko. Egileek erakutsi dutenez, atzean mugitzen den puntu sare bat jarriz gero, burua dardarka ari dela ematen du.
«Efektu honek erakusten du berez loturarik ez duten mugimendu zantzuek nola eragiten dioten objektuaren mugimenduaren pertzepzioari». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228819/aukerak-baliatu-eta-arriskuak-bridatu.htm | Gizartea | Aukerak baliatu eta arriskuak bridatu | Adimen artifizialari eta komunikazioari buruzko jardunaldiak egin dituzte Bilbon; aukerak eta kezkak azaleratu dituzte. | Aukerak baliatu eta arriskuak bridatu. Adimen artifizialari eta komunikazioari buruzko jardunaldiak egin dituzte Bilbon; aukerak eta kezkak azaleratu dituzte. | Bilboko Elizbarrutiak, Bizkaia Irratiak, Bilboko Herri Irratiak, Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak sustaturik, komunikazioari eta adimen artifizialari buruzko jardunaldiak egin zituzten atzo Bilboko Euskalduna jauregian. Hizlarietako batek baino gehiagok arrapaladan doan zaldiaren metafora erabili zuen, komunikazioan adimen artifizialaren eraginak hartu duen abiada irudikatzeko. Tresna horrek ematen dituen aukerak zelan baliatu eta, aldi berean, zaldia zelan bridatu izan zen jardunaldietako gai nagusietako bat.
Jose Antonio Lozano EHUko Adimen Artifizialeko katedradunaren arabera, informatikaren arlo bat da adimen artifiziala, «metodo konputazionalak erabiliz jokabide adimentsuak aztertu eta garatzen dituena». Teorian, adimen artifizialeko sistema bat gauza izan beharko luke kanpoko errealitatea atzemateko, ikasteko, arrazoibidearen bitartez helburu bat lortzeari begirako jarduera batzuk aukeratzeko eta komunikatzeko: «Gaur egun, sistema batzuk funtzio horietako batzuk betetzeko gauza dira, baina ez dago funtzio guztiak egiten dituen sistemarik».
Arauak ongi definiturik daudenean eta bete beharreko xedeak sinpleak eta zehatzak direnean, adimen artifiziala oso erabilgarria da eta «arrakastaz» burutzen ditu egitekoak. Hori da, esaterako, erabiltzailearen gustuen arabera diskoak edo liburuak gomendatzen dituzten algoritmoen kasua, edo xakean gizakiak baino hobeto aritzeko gauza diren konputagailuena.
Baina Lozanok ez du uste egiteko konplexuagoetan makinek gizakiak ordezkatuko dituztenik, «gizakien sena» falta dutelako. Edonola ere, sistema horien arriskuez ohartarazi zuen: «Gizakietan eta gizartean zentratutako adimen artifiziala behar dugu, fidagarria, sendoa, identitatea eta pribatutasuna errespetatuko dituena».
Sherpa enpresako sortzaile Xabier Uribe-Etxebarriaren iritziz, begien bistakoa da «gizakiak baino adimentsuagoak izango diren makinak» sortuko direla, eta aukera hori gero eta gertuago egoteak ekarri du, hain zuzen ere, azken hilabeteetan adimen artifiziala hedabideetako hizpide nagusi bilakatu izana: «Horrek aukerak eta zalantzak sortzen ditu, baina hori historian beti gertatu da aurrerapen teknologiko guztiekin».
Vatikanoko komunikazio saileko kide Leticia Soberonek ere uste du adimen artifizialak, tresna gisa, «aukerak eta arriskuak» dakartzala, baina auzi horretan gizakiak duen erantzukizuna nabarmendu zuen: «Borroka etiko guztiak gizakien bihotzetan jokatzen dira». Haren ustez, gizakien jokabidea ezin da zuritu haien okerrak teknologiari egotzita. Arriskuez jakitun den arren, «itxaropentsu» agertu zen auziak izango duen bilakaeraz.
Gizakiekin parekatzea
Daniel Innerarity filosofoak uste du arazoa aztertzeko modua aldatu behar dela. Haren iritziz, lehenengo akatsa izan izan zen adimen artifizialari adimen deitu izana, horrek gizakiaren gaitasunak eta makinenak nolabait parekatzea dakarrelako: «Okerra da gizakian eta makinak alderatzea. Makinek ez dute gizakia gaindituko, gizakiek eta makinek gauza desberdinak egiten dituztelako. Baina bide horretan tematzen bagara, orduan kezkatuta egoteko arrazoiak baditugu. Pentsatzen badugu makinek logika hutsaren bitartez hartu behar dituztela erabakiak, orduan, akabo demokrazia».
Josep Lluis Mico kazetaria Ramon Llull unibertsitateko irakaslea ere bada (Herrialde Katalanak) eta adimen artifizialaren garapenak komunikazioaren arloan ekarritako aldaketak aletu zituen. Esan zuenez, informazio hutsa edo datuak ematerakoan, adimen artifiziala tresna baliagarria izan daiteke, baina informazio horien interpretazioa, analisiak, kronikak, kritikak eta kazetaritzan jorratzen diren beste zenbait esparru adimen artifizialaren esku uztea zentzugabekeria da.
«Pentsatu behar dugu adimen artifiziala zertarako erabili eta zertarako ez», esan zuen. «Hedabide batzuetan hasi dira irizpiderik gabe erabiltzen, soilik tresna hor dagoelako. Kazetari batzuek denbora gehiago ematen dute adimen artifizialaren bitartez sortutako testuak zuzentzen, testu horiek beraiek idatzi izan balituzte baino».
Dekalogoa
Jardunaldietako beste ondorio bat izan da lantalde bat eratzeko proposamena, hedabideetan adimen artifizialaren erabilera etikoa sustatzeko. Zenbait hedabidek jada atxikimendua adierazi diote proposamen horri; BERRIA ere agiriaren sinatzaileen artean dago.
Batzorde horren helburua da dekalogo bat lantzea, kazetariei eta hedabideei adimen artifiziala erabiltzeko irizpide deontologiko batzuk proposatuko dizkiena. Dekalogoaren lehenengo zirriborroa aurkeztu zen jardunaldietan, eta han fidagarritasuna, egiletzaren gardentasuna, egiaztagarritasuna, algoritmoen identifikazioa, pribatutasuna eta beste irizpide batzuk agertzen dira. Batzordeak datozen hilabeteetan landuko ditu eduki horiek. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228820/amazonen-azpikontrata-batek-61-langile-kaleratu-ditu-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Amazonen azpikontrata batek 61 langile kaleratu ditu Gipuzkoan | Akordiorik gabe amaitu da enplegua erregulatzeko espedientea. ELAk erakunde publikoen permisibitatea salatu du. | Amazonen azpikontrata batek 61 langile kaleratu ditu Gipuzkoan. Akordiorik gabe amaitu da enplegua erregulatzeko espedientea. ELAk erakunde publikoen permisibitatea salatu du. | Maiatzaren 4an SDR enpresak, Amazonek Gipuzkoan azpikontratatuta dituen hiru enpresetako batek, lurraldeko langile guztiak kaleratzeko prozesua abiatu zuen, EEE enpregua erregulatzeko espediente baten bitartez. ELA sindikatuak jakinarazi duenaren arabera, akordiorik gabe amaitu da EEEa, eta, beraz, langile guztiak kaleratu dituzte. Sindikatuak dio SDRk Amazonek erabakitakoa bete duela, eta erakunde publikoek izan duten permisibitatea salatu du.
Amazonek SDR eta beste bi enpresa ditu azpikontratatuta Gipuzkoan, eta, ELAren ustez, hiru horiek ezaugarri komun batzuk dituzte: «miseriazko soldatak» eta «arauketarik eza eta malgutasuna»; «Amazonek egiturazko bihurtu nahi du berarentzat lan egiten duten azpikontratetako langileak miseriazko soldatetara kondenatuta egotea arautu gabeko lanaldietan».
Eusko Jaurlaritzaren Lan Sailari eta Lan Ikuskaritzari erantzukizuna beraiena dela leporatu die ELAk, eta Amazonen ereduari jarraitzen dion enpresa kultura hori nagusi izan ez dadin neurriak hartzeko eskatu du ELAk: «Amazonek lan merkatuaz egiten duen perbertsioak ezin du Euskal Herrian lekurik izan». |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228821/adierazpen-matxistengatik-barkamena-eskatu-du-baionako-aviron-taldeko-presidenteak.htm | Gizartea | Adierazpen matxistengatik barkamena eskatu du Baionako Aviron taldeko presidenteak | Pirinio Atlantikoetako Kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek, ordea, adierazi du «txantxa bat» izan zela | Adierazpen matxistengatik barkamena eskatu du Baionako Aviron taldeko presidenteak. Pirinio Atlantikoetako Kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek, ordea, adierazi du «txantxa bat» izan zela | Hautsak harrotu zituzten atzo Baionako Aviron errugbi taldeko presidente Philippe Tayebek eta Pirinio Atlantikoetako Kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek kirolariak trebatzeko AEB Etxea zabaltzeko ekitaldian eginiko adierazpen matxistek. Gaur, barkamena eskatu du Tayebek, baina Laserrek ez, eta adierazi du «txantxa bat» izan zela.
Kirolgunean bisita egin zuten ordezkari politikoek eta kirol taldekoek, kazetariekin, joan zen asteartean. Jokalarien aldageletan sartzerakoan errugbilarien kranpoiak oso garbi zeudela goraipatu zuen Lasserrek. «Nire emazteari zapatak nola garbitzen diren erakutsi beharko litzaioke», adierazi zuen. Hainbat kazetarik galdetu zuten orduan zergatik ez zegoen emakumerik ekitaldian. Tayebek adierazi zuen zentroak AB Etxea duela izena, «eta, beti erran didatenez, Euskal Herrian emazteak sukaldean geratzen dira».
Gaur, horren inguruan galdetu diote Tayebi, eta barkatzeko esan du: «Ni ez naiz halakoa. Barkatu inor mindu baldin badut», adierazi du. Edonola ere, defentsa gisa adierazi du esaldia neska batek esan ziola Hazparneko jaietan (Lapurdi), bere ama familiako jatetxeko sukaldean 35 urte pasa zituela lanean, eta bere administrazio kontseiluan «zazpi neska eta lau mutil» daudela argudiatu du.
Laserrek, berriz, ukatu egin du adierazpen matxistak egin izana, eta esandakoa «txantxa bat» besterik ez zela argudiatu du. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228822/araba-euskaraz-en-egitaraua-aurkeztu-dute.htm | Gizartea | Araba Euskaraz-en egitaraua aurkeztu dute | Hiru gune izango ditu jaiak, Olarizun, ekainaren 11n. | Araba Euskaraz-en egitaraua aurkeztu dute. Hiru gune izango ditu jaiak, Olarizun, ekainaren 11n. | Arabako zortzi ikastolen artean antolatzen ari dira Araba Euskaraz jaia. Ekainaren 11n egingo dute, Olarizun, eta gaur egitaraua aurkeztu dute.
10:00etan egingo dute hasierako ekitaldia, eta horrekin batera zabalduko da artisau azoka, egun osoz zabalik egongo dena.
10:30ean, Arabako herrien arteko pilota txapelketaren finala egingo dute Adurtzako pilotalekuan.
Hiru gune edukiko ditu jaiak, eta 11:00etan hasiko dira ekitaldiak horietan. Lehenengo gunean, Lautada izenekoan, arte eszenikoen emanaldia egingo du Armentia ikastolak. Ordu berean, hirugarren gunean, Erreka izenekoan, euskal dantzen topaketa egingo dute, Elkar-Ekin Dantzan! izenburupean.
Mendia izeneko bigarren gunean, Potx eta Lotx pailazoek Aireportuan antzezlana taularatuko dute 11:30ean.
12:30ean, Bertsotan emanaldia egingo dute Lautada gunean, eta dantza plaza antolatuko dute Errekan.
Gazte Talent lehiaketan arituriko Maialen Aristegi arituko da 13:00etan, Mendian.
Eta 14:00etan, Tor Magoaren ikuskizuna taularatuko dute Lautada gunean. Ordu berean, Trikidantz taldea arituko da Errekan. Ordu erdi geroago STR taldeak joko du Mendian.
Zunba emanaldia taularatuko dute 15:30ean, Lautadan.
16:00etan, Kerobia taldeak joko du Mendian, eta Skabidean bandak Errekan.
Go!azen saioaren ikuskizuna egingo dute 17:00etan, Lautada gunean.
Eta azken kontzertuak, 17:30ean hasiko dira: Akerbeltz, Mendian; eta 2023ko Araba Euskarazen kanta ofiziala egin duen Ttek elektrotxaranga, Errekan.
Goizean, kalejiran ibiliko dira joaldunak, ikastolako musikariak eta Beriba Samba Eskola. Kaiko taldeak Tik-tak txukun! ikuskizuna taularatuko du, lau aldiz, Mendia gunean.
Horrez gain, tonbola, denda, eta Eroskiren Elikadura Eskola bizitatuko ahal dira, eta puzgarriak, «arrain pintxoak» eta «haurren basoa».
Eraso sexisten berri emateko puntu morea jarriko dute egun osoan.
Lautada Ikastolari bultzada ematea aurtengo helburua. Izan ere, txikia da, eta 2008. urtean sortu zuten. «Agurainen eta Lautada osoan martxan dagoen euskalduntze prozesuan ahalik eta ekarpen handiena egitea da» haren beste helburuetako bat. «Agurain euskaldun bat amesten dugu. Kooperatibismoa eta erabakietan hezkuntza-komunitate osoaren parte hartze zuzenarekin egingo dugu hau edo ez dugu inoiz lortuko», adierazi dute. |
2023-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/228823/borrasek-diputatu-akta-galdu-du-eta-kataluniako-parlamentuak-presidente-berria-hautatuko-du.htm | Mundua | Borrasek diputatu akta galdu du, eta Kataluniako parlamentuak presidente berria hautatuko du | Ganberak osoko bilkura deitu du ekainaren 9rako, parlamentuko presidente ohiaren ordezkoa aukeratzeko. | Borrasek diputatu akta galdu du, eta Kataluniako parlamentuak presidente berria hautatuko du. Ganberak osoko bilkura deitu du ekainaren 9rako, parlamentuko presidente ohiaren ordezkoa aukeratzeko. | Kataluniako Parlamentuko Mahaiak diputatu akta erretiratu dio gaur Laura Borras JxC Junts Per Catalunyako presidenteari. Astelehenean Espainiako Auzitegi Gorenak iragarritakoaren ondorio izan da ganberaren erabakia. Gorenak Borrasen helegitea baztertu du, eta ontzat eman du Espainiako Hauteskunde Batzordeak hari diputatu akta erretiratu izana.
Parlamentuak aktaren indargabetzea berretsita, ganberako presidente berria hautatzeko osoko bilkura ezarri du ekainaren 9rako. Izan ere, Borras izendatu zuten kargu horretarako 2021eko martxoan, baina ardura eten egin zion ganberak berak 2022ko uztailean, Borras ustelkeriagatik ahozko epaiketara deitu zutenean, Kataluniako Letren Institutuko kontratuen auzian. Kataluniako Auzitegi Nagusiak lau urte eta erdiko kartzela zigorrera kondenatu zuen martxoaren 30ean, prebarikazioa eta dokumentu faltsutzea leporatuta.
Espainiako Hauteskunde Batzordeak Borrasi diputatu akta erretiratzea erabaki zuen maiatzaren hasieran, parlamentuak aurkeztu zizkion alegazioak atzera bota ostean. Hirugarren aldia da batzorde horrek Kataluniako diputatu baten aurkako halako neurri bat hartzen duena. Aurretik diputatu akta erretiratu zien Quim Torra Generalitateko presidente ohiari eta Pau Juvilla parlamentariari. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228824/zaldibarko-zabortegiaren-gainean-industrialde-bat-eraiki-zitekeen-aztertzeko-eskatu-zuen-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegiaren gainean industrialde bat eraiki zitekeen aztertzeko eskatu zuen Jaurlaritzak | Ez eraikitzea aholkatu du txostenak, askotariko arrazoiengatik, baina haien artean ez dago Joaquin Beltranen gorpuak bertan dirauela. Sprilur agentziaren bitartez egin zuen eskaera. Auziaren instrukzioa beste sei hilabetez luzatu dute. | Zaldibarko zabortegiaren gainean industrialde bat eraiki zitekeen aztertzeko eskatu zuen Jaurlaritzak. Ez eraikitzea aholkatu du txostenak, askotariko arrazoiengatik, baina haien artean ez dago Joaquin Beltranen gorpuak bertan dirauela. Sprilur agentziaren bitartez egin zuen eskaera. Auziaren instrukzioa beste sei hilabetez luzatu dute. | Eusko Jaurlaritzak Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiaren gainean industrialde bat eraikitzeko aukera aztertu zuen. Horren froga da Sprilur agentziak Trion hirigintza aholkularitzari aukera horren inguruan eskaturiko ikerketa. Hark, baina, ez zuen aholkatu, arrazoi ugarirengatik gainera; argudio horien artean, baina, ez da ageri Joaquin Beltranen gorpuak bertan dirauela ehortzita.
Sprilur industria erabilera izan dezaketen lurzoruak bilatu eta egokitzeko agentzia bat da, eta Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren menpe dago. Agentzia horrek eskatu zuen, hain zuzen, zabortegiari industria erabilera emateko aukera ikertzeko. Trionen txostenean ez da ageri noiz egin zuen eskaera, baina erantzuna aurtengo martxoaren 29koa da. Trionen arabera, txostenaren helburua «industrialde edo negozio zentro» bat eraiki daitekeen aztertzea da. Aurrekarietan, besteak beste, zehazten du Jaurlaritzako 28 milioi euro aurreratu dituela zabortegia egonkortzeko —gehiago izan dira—, behin-behineko zigilatze bat egina dagoela eta behin betiko errestaurazioa egiteke dagoela. Are gehiago, oraindik «lan garrantzitsuak» falta direla zehazten du.
Gaztelania hutsean idatzitako txostenaren ondorioak, dena den, argiak dira: ezin da industrialde bat eraiki zabortegiaren gainean. Perituaren ustez, «zaila da ingurumen ikuspegitik jasangarria eta ekonomikoki bideragarria izango den espazio seguru bat bermatzea».
Ondorio horietara iristeko hainbat arrazoi ematen ditu, eta horien artean ez da ageri Joaquin Beltranen gorpua ez aurkitu izana. Jaurlaritzak 2021eko maiatzaren 14an eman zuen bukatutzat bilaketa, arrakastarik gabe. Perituak, baina, ez du aipatu ere egiten langile ohia bertan ehortzita dagoela.
Beste arrazoiak ulerterrazak dira, hainbeste txostena bera eskatu izana deigarria bihurtzen dutenak. Dena den, zehaztu behar da Sprilurren antzeko ikerketak eskatu izan dituela beste hondakindegi batzuetan. Zaldibarren kasuan, perituak dio zoruaren egoera geologikoak egonkortasun arazo larriak dituela, «gizakien segurtasun eta osasunarekin bat ez datozenak». Horrez gain, besteak beste, paisaian izango lukeen inpaktu handia, sarbideen egoera, eta egokitze zein deskontaminazio lanek izango luketen kostu handia aipatzen ditu. Txostenak arrazoi ekonomikoak ere aztertu ditu, eta ondorioztatu du ingurune horretan ez direla industrialde gehiago behar.
Trionekin batera, Geologia y Geotecnia Larrea bulegoak ere aztertu zuen zabortegia, eta hark ere esaten du industrialdea eraikitzea ezinezkoa dela. Argi uzten du baldintza geoteknikoak «oso eskasak» direla eta behin-behineko zigilatzea egiteke dagoela. Horren gainean eraikitze, zimentazio edo lur betetze lanek izango luketen arriskua aipatzen du. Are gehiago, etorkizunera begira ere «bideragarritasun txikikoa» litzatekeela dio, lan handiak egin beharko liratekeela bertan.
Ikusi gehiago: Zaldibarko luiziaren inguruko albisteak
Instrukzioa luzatu dute
Ingurumen delituari buruzko instrukzioa beste sei hilabetez luzatu du epaileak, ondorioztatu baitu ez dituela bukatu egin behar zituen ekinbide guztiak. Jakina denez, 2020ko otsailaren 6an amildu zen Zaldibarko zabortegia, eta pixka bat geroago hasi zen epaitegiko bidea. Langileen lan eskubideen aurkako delituaren auzia familiaren eta enpresaren arteko akordioak amaitu zuen, baina ingurumen delituari buruzkoa, oraindik, Durangoko 1. Instrukzio Epaitegia ikertzen ari da. Hamahiru lagun daude inputatuta, haien artean, Verterreko hiru arduradun, Eusko Jaurlaritzako hiru teknikari, Lurtek-eko bi geologo eta Geyser ingeniaritzako hiru langile. LKS ingeniaritzak egindako zabortegi proiektua aldatu zuen Geyser enpresak, eta aldaketa garrantzitsuak egin zizkion. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228848/enpleguak-indarrez-egin-du-gora-maiatzean-8000-kotizatzaile-gehiago.htm | Ekonomia | Enpleguak indarrez egin du gora maiatzean: 8.000 kotizatzaile gehiago | Hego Euskal Herrian, apirilean baino 1.558 langabe gutxiago zeuden. Hirugarren hilabetez jarraian marka hautsi du afiliatuen kopuruak, eta dagoeneko 1,3 milioitik gora dira. | Enpleguak indarrez egin du gora maiatzean: 8.000 kotizatzaile gehiago. Hego Euskal Herrian, apirilean baino 1.558 langabe gutxiago zeuden. Hirugarren hilabetez jarraian marka hautsi du afiliatuen kopuruak, eta dagoeneko 1,3 milioitik gora dira. | Hego Euskal Herriko lan merkatuaren bilakaera onak ez du etenik izan maiatzean. Beheraka egin du berriro langabe kopuruak, nahiko kopuru apalean bada ere (-1.558), eta gora egin du nabarmen langileen kopuruak: apirilean baino 8.104 kotizatzaile gehiago ditu Gizarte Segurantzak. Ifrentzua, ohi bezala, emakumeen egoeran aurki daiteke. Langabeen %58,7 dira emakumeak, eta haien artean langabezia tasa lau puntu handiagoa da gizonen artean baino: %12,4 emakumeena, eta %8 gizonena.
Datuak begi onez hartu ditu Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak, eta bereziki azpimarratu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lehen aldiz milioi bat langile ari direla Gizarte Segurantzara kotizatzen: «Datu historiko bat da, eta gerra eta pandemia egon arren lortu dugu».
Zenbakiak «oso onak» direla esan du Carmen Maeztu Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilariak. Nafarroak iazko maiatzean hautsi zuen 300.000 kotizatzaileen muga historikoa, eta orduz gero ia beste sei mila gehitu dizkio.
ELAk ere ohi baino irakurketa positiboagoa egin du —«langabeziaren bilakaera ez da txarra izan hilabete honetan»—, baina gogoratu du Hego Euskal Herriko langabezia tasa %10,1ekoa dela, Europako Batasunekoa baino lau puntu handiagoa. Gainera, okerrera egiteko arriskuaz ohartarazi du: «Aurreikuspen negatiboak ditugu datozen hilabeteetarako, eta horrek, zalantzarik gabe, eragina izango du enpleguan. Beraz, beharrezkoa da antolaketa eta mobilizazioa, baldintza materialak hobetzearen alde borrokatzeko».
LABek mesfidantzaz ikusi ditu datuak: «Langabe kopuruaren jaitsieraren atzean, jubilatu diren, lana topatzeko itxaropena galdu duten, edota ezkutuko ekonomiara pasatu diren herritarrak egon daitezke».
CCOOk, bere aldetik, «enpleguaren joera bultzatzen duten politika aurrerakoiak» nabarmendu ditu, eta espresuki aipatu du bere onespenarekin onartutako lan erreforma.
Langabezia:azken hamabost urteetako txikiena
SEPE Espainiako enplegu zerbitzuaren arabera, 137.287 langabe daude Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan erregistratuta, apirilean baino 1.558 gutxiago. Jaitsiera nahiko apala da aurreko urteetako maiatzekin konparatuz gero. Iaz, esaterako. 3.566 lagun txikitu zen langabe kopurua hilabete horretan. Hori bai, kontuan hartu behar da orduan baino langabe gutxiago daudela; zehazki, 8.127 gutxiago.
Oso atzera egin behar da gaur egungo langabe kopurua ikusteko, 2008ko abenduraino. Hortik aurrera gora egin zuen langabe kopuruak, eta goia 2013ko martxoan jo zuen, 235.827 langaberekin. Orduan baino ia 100.000 langabe gutxiago daude, nahiz eta hamar urte horietan asko handitu den langile kopurua.
Gizarte segurantza: marka hausten
Hirugarren hilabetez jarraian, langile kopuruaren marka hautsi du Hego Euskal Herriko lan merkatuak. Espainiako Gizarte Segurantzaren Ministerioaren arabera, maiatzean batez beste 1.309.116 kotizatzaile zituen sistemak, 2013ko martxoan baino 190.470 gehiago. Maiatza hilabete ona izan da arlo horretan, 8.104 kotizatzaile gehiago zenbatu baitituzte. Azken urtean 21.877 afiliatu irabazi ditu Gizarte Segurantzak.
Kontratuak: goia jo duela dirudi
Azken lan erreformak koska bat goratu du kontratazio mugagabea, baina hautsi ez duen sabai baten aurka jo du. Maiatzean, sinatutako kontratuen %25,9 izan ziren mugarik gabekoak; 2021ean halako hiru dira, baina 2023ko portzentajerik txikiena da.
Langabezia saria: babesa txikia da
Lan merkatuaren argilunen artean dago langabeen babes txikia. Lanik ez dutenen erdiek baino gehiagok ez dute horrengatik ezer jasotzen, eta lautik batek baizik ez du sari arrunta eskuratzen.
Handitu egin da DSBEa jasotzen dutenen kopurua
Lan merkatuari eta gizarte babesari lotutako parametro guztiak ez dira hobera egiten ari. Esaterako, Eusko Jaurlaritzak kudeatutako DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen dutenen kopuruakm ora egin du maiatzean: hil horren amaieran 51.117 lagunek jasotzen zuten DSBEa, apirilean baino 376 gehiagok. Hamarretik sei Bizkaian bizi dira, laurden bat Gipuzkoan, eta gainontzekoak Araban.
Horiei gehitu behar zaizkie IMV bizitzeko gutxieneko errenta jasotzen dutenak: 21.082, guztira. Espainiako Gobernuak sortutako gizarte prestazioa da IMV, eta Lanbidek kudeatzen du gaur egun. DSBEarekin bateragarria denez, 10.487 lagunek biak jasotzen dituzte: IMV laguntza nagusi gisa, eta DSBEa osatzeko.
Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen dutenen %45 dira langabeak. Ia-ia laurden batek bere pentsio txikia osatzeko baliatzen du gutxieneko errenta, eta antzeko kopuru batek lan egiten du, baina DSBEaren laguntza behar du gutxieneko diru-sarrerak osatzeko. Hamarretik zazpik Espainiako herritartasuna dute. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.