date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228849/joseba-borde-espetxera-itzuli-da-hirugarren-gradua-kenduta.htm | Politika | Joseba Borde espetxera itzuli da, hirugarren gradua kenduta | Ostegun iluntzean sartu zen Basauriko espetxean. 64 urte ditu. Bestalde, aske geratu da Patxi Markes presoa. | Joseba Borde espetxera itzuli da, hirugarren gradua kenduta. Ostegun iluntzean sartu zen Basauriko espetxean. 64 urte ditu. Bestalde, aske geratu da Patxi Markes presoa. | Joseba Borde Ugaoko presoa Basauriko espetxera itzuli zen bart gauean. Eusko Jaurlaritzak hirugarren gradua eman zion Borderi, baina erabaki horren aurka helegitea aurkeztu zuen fiskalak, eta, Auzitegi Gorenaren doktrinari jarraituta, kartzelara itzuli da, Espetxe Zaintzako Epaitegiak errekurtsoa ebatzi arte.
Bordek 64 urte dauzka, eta hogei daramatza kartzelan. Gaixotasun larriak dituzten presoen artean dago, eta bere zigorraren hiru laurdenak 2019an bete zituen.
Sarek nabarmendu duenez, «legeak ez du inola ere esaten zigorrak espetxeko hormen artean bete behar direnik azken egunera arte, araubide irekian betetzeko aukerarik izan gabe, gizartearekin harreman estuagoan bizitzeko aukera ukatuz». Eusko Jaurlaritzak eskumena bere gain hartu zuenetik, 42 presori onartu zaie hirugarren gradurako progresioa, baina 42 horietatik 29ren kasuan erabakiaren kontrako errekurtsoa jarri du fiskaltzak, eta hamahiru espetxean sartu ditu Auzitegi Nazionalak, bigarren graduko erregimenean.
«Gure haserrea adierazi nahi dugu, berriro ere, oztopoak baino ez dituztelako jartzen presoek aspaldi hasitako espetxe ibilbidea moztu nahian. Etxera etortzea eskakizun demokratiko bat da, eta salbuespeneko auzitegiek ez lukete behin eta berriz boikotatu beharko», azaldu du plataformak.
Hori dela eta, manifestaziora deitu du Sarek gaur zortzirako, hilaren 9rako, Ugaoko Herriko plazan, 20:00etan.
Patxi Markes, aske
Bestalde, Patxi Markes Zelaia preso berangoarra aske geratu da, zigor osoa bete ostean. 25 urtez egon da espetxean. 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. 2022ko urrian baldintzapean aske utzi zuten. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228850/artaziak-ilea-eta-beza-mozteko.htm | Ekonomia | Artaziak ilea eta BEZa mozteko | BIPE Bizkaiko Irudi Pertsonaleko Elkarteak azaldu duenez, pandemia hasi zenetik 3.000 lanpostu inguru galdu dira irudi pertsonalaren sektorean. Hori dela eta, hiru urte daramatzate mobilizatzen. Haien ustez, BEZa %21etik %10era jaistea da sektoreko krisia konpontzeko bideetako bat. | Artaziak ilea eta BEZa mozteko. BIPE Bizkaiko Irudi Pertsonaleko Elkarteak azaldu duenez, pandemia hasi zenetik 3.000 lanpostu inguru galdu dira irudi pertsonalaren sektorean. Hori dela eta, hiru urte daramatzate mobilizatzen. Haien ustez, BEZa %21etik %10era jaistea da sektoreko krisia konpontzeko bideetako bat. | Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, 2020ko martxoaren 13an, larrialdi egoera ezarriko zuela iragarri zuen, COVID-19a zela eta. Biharamunean sartu zen indarrean Hego Euskal Herrian. Etxeratze agindua jaso zuten herritar guztiek, batzuek izan ezik: ezinbestekotzat jotzen ziren lanetan zebiltzanek, hain zuzen. Haien artean batek besteek baino harrabots handiagoa eragin zuen. Izan ere, ile apaintzaileak talde horretan sartu zituzten. Horri esker, gizartea ohartu zen ile apaindegien lana ez dela soilik ilea moztea edota tindatzea.
Ezinbesteko izate hori, baina, «pandemia amaitzean azkar ahaztu dute politikariek», Cristina Oñate BIPE Bizkaiko Irudi Pertsonaleko Enpresen Elkarteko presidenteak salatu duenez. Herrialdeko ile apaindegiak eta estetika zentroak biltzen dira elkarte horretan, eta, presidenteak azpimarratu duenez, «egoera oso txarrean» daude pandemia bukatu denetik: «Bizkaian irudi pertsonalarekin lotuta zeuden enpresetan, lanpostuen %10,5 inguru galdu dira 2020tik». Hau da, 3.000 lagun inguruk lana galdu dute azken hiru urteetan.
Lanpostuak galtzeari, lanordu «asko» dituen «lanbide gogorra» dela gehitu dio Oñatek. «Gainera, soldata txiki bat irabazteko hilabete amaieran». Horiek guztiak, baina, ez dira protestarako arrazoi bakarrak. Are gehiago, bai elkarteek, bai profesionalek argi dute horren atzean beste arrazoi bat dagoela; Rosana Pedrosa Igorreko Kirru ile apaindegiaren jabeak dioen modura, BEZ balio erantsiaren gaineko zerga da haiengan eragin handiena duena: «Hiruhileko batean ordaintzen dugun BEZarekin, soldata bat ordaindu dezakegu ia. Azkena, esaterako, 3.000 eta 4.000 euro bitartekoa izan zen».
Protestak hiru urtez
Irudi pertsonaleko zerbitzuek BEZ murriztua zuten 2012ra arte; hau da, %10ekoa. Garai hartan, PP zegoen Espainiako Gobernuan. BIPEko presidenteak azaldu duenez, «[Espainiako] Estatuaren diru kutxa minimoetan zegoenez, %21era igo zuten». Neurria behin-behinekoa izango zela esan zien PPk irudi pertsonaleko elkarteei, eta «ahal zutenean» berriz jaitsiko zuela. Oñatek, baina, ez du ikusi jaitsierarik, ezta jaisteko intentziorik ere. «PP zegoenean gobernuan, PSOEk esaten zigun gure alde zegoela; orain PSOE dagoela, PP da gure alde dagoena, baina ez dugu BEZean aldaketarik izan azkeneko 11 urteetan». %10era jaistea nahi dute.
BEZa da, Oñateren aburuz, irudi pertsonaleko langileak kalean geratu izanaren arrazoi nagusia. Bizkaian maiatzaren 22an egin zuten azken manifestazioa, eta jada hiru urte daramatzate euren kexa eta beharrak plazaratzen. Oñateren ustez, BEZa bezala, beste hamaika alde daude hobetzeko, baina zerga horretan jarri dute arreta, «gutxienez profesionalek bizirautea bermatzeko».
Elkarteko presidenteak dio zergak jaisteak «zuzenean» lagunduko lituzkeela profesionalak, beren gain hartu baitzuten BEZaren igoera: «Prezioak zergaren igoerarekin batera igo beharrean, bere horretan edo oso gutxi igotzea erabaki zuten profesionalek, bezeroengan ez eragiteko». Horrek, azken hamarkadan, gauzak zaildu ditu profesionalentzat, baina, Oñateren ustez, pandemiatik dagoen krisiak «areagotu» egin ditu zailtasun horiek: «Gaur egungo prezioak mantenduta eta ordaindu behar diren zergak kontuan hartuta, ezin diogu aurre egin alokairuaren, uraren, argindarraren eta erabiltzen ditugun produktuen prezioaren igoerari».
Kontsumo ohiturak
Bide beretik jo du Kirru ile apaindegiaren jabeak. Pedrosa nagusiak dio, gainera, bezeroen egoera kontuan hartuta prezioak gehiegi ez igotzea erabaki dutela, horrek «geroz eta diru sarrera txikiagoa» izatea eragiten dien arren. Halere, BEZa goian mantendu izana ez da Igorrreko ile apaindegi horretan ikusten duten erronka bakarra. Oñatek bezala, Pedrosak ere uste du kontsumo ohiturak aldatu egin direla pandemiatik: «Esaten den arren jendeak ilea lehen baino gehiago mozten duela etxean, guk ez dugu bereziki nabaritu. Hori bai, gehien nabaritu duguna da pandemian jendeak ilea urdinduta utzi zuela, eta tinduak alde batera uztea erabaki duela».
Harago doa BIPEko presidentea. Haren iritziz, bezeroak deskontuetara eta beherapenetara «ohitu» dira, eta «soilik halakoak daudenean kontsumitzen dute». Baina uste du sistemak berak duela kontsumitzaileak baino arazo larriagoa, «ezkutuko ekonomiak indar handia baitu»: «Langile askok, egoera ikusita, alokairua utzi eta etxetik lan egiten dute, beltzean. Hau da, guk ordaintzen ditugun ia %62ko zergak aurrezten dituzte».
Leire Ovejero Bilboko Zazpikaleetan dagoen Arce Lanbide Heziketako zentroaren zuzendariaren iritziz, ezkutuko ekonomia eta intrusismoa egon badauden arren, «gaur egungo hirigintza ereduak du erruaren parte handi bat»: «Turismoa bestelako jarduera ekonomikoak ordezkatzen dabil. Jendea ez bada auzoetan bizi, irudi pertsonalarekin lotutako zerbitzuak ez dira beharrezkoak. Zazpikaleetan, esaterako, bizilagunak galtzen ari gara; beraz, geroz eta zerbitzu gutxiago daude hirietako kaleetan».
Ovejerok esan du hori ez zaiela gertatzen soilik ile apaindegi eta estetika zentroei. «Nire ustez, merkataritza guztia hauspotu beharra dago. Ohiko eskaera da kaleak bizirik nahi ditugula, argiz eta saltokiz beteta. Baina gure ohiturak ez baditugu aldatzen, hori amaiarazi egingo dugu».
Moztea baino gehiago
Alde ekonomikotik begiratuta, hamaika erronka dituzte ile apaintzaileek egunerokoan; baina bestelakoak ere badituzte. Hori dio, behintzat, Kirruren jabeak. Pedrosaren ustez, irudi pertsonalean lan egiten dutenek «nahitaezkoa» dute formakuntza: «Berritzea edo hiltzea da askotan». Arceko zuzendaria ados dago Pedrosak esandakoarekin. Halere, azaldu du ez dutela trebatuta egon behar soilik moztean, tindatzean eta orraztean, baizik baita beste arlo batzuetan ere: «Ikastetxean konturatu gara beharrezkoa dutela informazio teknologia berrietako formakuntza. Ez bakarrik webgune bat edo sare sozialak izateko, baizik eta apaindegia hobeto gobernatzeko edota gastuak eta biltegia hobeto kudeatzeko».
Hobetu bai, baina esentzia galdu gabe. Pedrosak dio jendeak ez duela «guztiz baloratzen» ile apaintzaileek egiten duten lana. «Ilea ondo mozteko produktu egokia, gure denbora eta gure eskuak behar dira». Ovejerok bide beretik jo du, esanez «izen ona» eman behar zaiola. Are gehiago, Pedrosaren ustez, ile apaindegiak «garrantzitsuak» dira «jendeak bere burua ondo ikusteko»: «Bezeroak baxu samar etortzen badira, beren burua dotore ikusi eta animatu egiten dira. Zoriontsuago irteten dira hemendik».
Iritzi berekoa da BIPEko presidentea: «Inor ez da ile apaindegi edo estetika zentro batetik irteten sartu den baino tristeago». Oñatek gaineratu du hori ez dela profesional horiek duten garrantzi bakarra. Askotan «psikologo lana» egiten dutela dio presidenteak, bezeroek bertan «babesleku» bat topatzen dutela; «ondo zainduak diren leku batean daude». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228851/industriak-ekonomiari-bultzada-eman-dio-urtearen-hasieran.htm | Ekonomia | Industriak ekonomiari bultzada eman dio urtearen hasieran | Eustaten arabera, jardunaldi osoko baliokideak diren 3.400 enplegu sortu ziren lehen hiruhilekoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Industriak ekonomiari bultzada eman dio urtearen hasieran. Eustaten arabera, jardunaldi osoko baliokideak diren 3.400 enplegu sortu ziren lehen hiruhilekoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Eustatek zuzendu egin du duela sei aste aurreratutako kontu ekonomikoen datua. Orduan esan zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %0,4 hazi zela 2022ko azken hiruhilekotik 2023ko lehenengora, baina orain hamarren bat handitu du hazkundea, %0,5eraino.
Ondorioz, hamarren bat handitu da urte arteko tasa ere, %2,3raino. Azken bi urteotako tasarik txikiena da, baina atzeraldiaren mamua urrun dago oraindik ere.
Eusko Jaurlaritzak espero du hurrengo hiruhilekoetan behera egitea urte arteko hazkunde tasa, eta urte osoan %1,5ean geratzea; 2024rako, berriz, %2,1ean.
Arabako BPGak izan du gorakadarik handiena urtearen hasieran, %1 hazi baita hiruhileko batetik bestera. Gipuzkoa %0,5era iritsi da, eta Bizkaia, berriz, %0,4ra. Urte arteko tasan ere, Araba sendoago dabil (%2,5) Gipuzkoa (%2,4) eta Bizkaia (%2,2) baino.
Industria ongien
Urtearen hasieran sektore guztiak hazi dira, baina lehen sektorea nabarmendu da, %7,5eko hazkundearekin hiruhileko batetik bestera. Sektore horrek, baina, pisu txikia da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomian —azken bi lurralde horietan bereziki—.
Emaitza patalagoa eman du sektore nagusiak, zerbitzuenak. %0,2 baizik ez da hazi 2022ko azken hiruhilekotik 2023ko lehenengora, nahiz eta ostalaritzak bultzada handia izan duen (+1,9). Hazkunderik ez dute izan administrazioak, osasunak, hezkuntzak eta gizarte zerbitzuek, eta %0,7 uzkurtu dira gainerakoak.
Hazkunde sendoagoa izan du industriak, %0,9koa. Haren barruan, manufaktura nabarmendu da, %1,3ko hazkundearekin.
Eskariari dagokionez, datu txarrak eman ditu gastu publikoak, %0,8ko ekarpen negatiboa eman baitio BPGari. Sendoago dago familien gastua (+%0,6), enpresen inbertsioak (+%1,6), eta kanpo sektorea (+%6,2).
Enpleguak ere hobera egin zuen urtarriletik martxora: 3.400 sortu dira, %0,3 aurreko hiruhilekoarekin alderatuta. Eustatek denbora osoaren baliokideak diren lanpostuetan neurtzen du enplegua. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228852/arrazakeria-oinarritik-eteteko-ahalegina.htm | Gizartea | Arrazakeria oinarritik eteteko ahalegina | Panpina zuri baten eta beltz baten aurrean egindako esperimentu baten bidez, haurrek dituzten aurreiritziak mahai gainean jarri ditu Donostiako Amara Berri ikastetxeko guraso talde batek. Amak Contra el Racismo taldea sortu dute, arrazakeriaren gaia lantzeko. | Arrazakeria oinarritik eteteko ahalegina. Panpina zuri baten eta beltz baten aurrean egindako esperimentu baten bidez, haurrek dituzten aurreiritziak mahai gainean jarri ditu Donostiako Amara Berri ikastetxeko guraso talde batek. Amak Contra el Racismo taldea sortu dute, arrazakeriaren gaia lantzeko. | Mahai baten gainean, bi panpina: zuria bat eta beltza bestea. Aurrean, 8 urtez azpiko umeak, banaka. Galdetu nor den zintzoena, nor den azkarrena, nor izango den medikua heldutan, nork izango duen diru gehien eta abar, eta hatzarekin panpina zuria seinalatzen dute haurrek. Galdetu nor den gaiztoena, nor den gezurtiena, nork ematen duen beldurrik handiena, heldutan nor izango den garbitzailea, eta panpina beltzaren aldera doaz hatzak. Donostiako Amara Berri eskolako zenbait ikaslerekin egin dute ariketa hori, Amak Contra el Racismo taldean bildu diren guraso batzuen ekimenez. Erakutsi nahi izan dute umeek txikitatik dituztela aurreiritziak, hurrengo urratsari ekiteko: gaia landuz, arrazakeriari aurre egiten saiatzeko.
Duela ia ehun urte ere, Donostiakoaren antzeko esperimentu bat egin zuten AEBetan Kenneth Clark eta Mammie Clark psikologoek. Amak Contra el Racismo taldeko kideek aitortu dute bestelako erantzun batzuk espero zituztela beren umeengandik, besteak beste, dibertsitate handia dagoelako ume horien ikasgeletan. Eider Berridi, Debora Machida, Ioane Galarza eta Estefania Quilez dira taldeko kideetako batzuk. «Ikusi da Donostian umeek, gaiarekiko kezka duten gurasoak izanda ere eta balioetan hezteko ahalegina egiten duten gurasoak izanda ere, aurreiritzi batzuk dituztela oso txikitatik».
Haurrak, «ondorioa»
Haien esanetan, ikasgeletan gero eta aniztasun handiagoa egotea ez da aski; hau da, gauzak ez dira beren kasa aldatzen. Are gehiago, lanketa bat egin ezean, aurreiritzi horiek gero eta gehiago barneratzen direla diote. «Oinarritik landu behar da arrazakeria, eta oinarria umeak dira».
Bideoan, haurrak jarri dituzte kamera aurrean, beren haurrak. «Guraso bezala, gure umeen aurpegia eta nortasuna agerian utzi ditugu, jakinda zer kostu duen horrek. Ausartak izan gara, eta egin dugu jakinda etorkizunean beste ume batzuei lagunduko diela egindakoak». Dena den, nabarmendu dute batik bat helduei begira egin dutela, haurrak ez direlako «arazoa», «ondorioa» baizik. «Mahai gainean jarri nahi dugu gaia, zaila baita onartzea akatsak ditugula, aurreiritziak ditugula, edo, nahi ez izan arren, arrazistak garela».
Eskoletan hainbat modutan landu ohi da arrazakeria. Amara Berrin, besteak beste, Ongi etorri eskolara programa dute, etorri berriei harrera egiteko, eta tutoreekin ere jorratzen dute gaia. Hala ere, uste dute agerikoa dela oraindik ere gabezia handiak daudela, eta beste zerbait egiteko beharra ikusten dute. «Agian, curriculumean sartu arrazakeria, komunitateko bitartekaritza egiteko pedagogoak jarri ikastetxeetan…».
Eta ikastetxeetan ez ezik, erakundeetan, enpresetan, komunikabideetan eta abarretan ere heldu behar zaio gaiari, gaineratu dutenez. «Helduok ere hezkuntza bat jaso dugu, gizarte jakin batean bizi gara, telebista bat dugu… Denak dauka eragina, eta umeek hori jasotzen dute».
Lekukotza «oso gogorrak»
Gaia lantzeko «tresnarik gabe bezala» ikusten zituzten guraso asko. Hori dela eta, lanketa serioago bati ekitea erabaki zuten iaz gurasoek. Martxoaren 21a izaten da Arrazakeriaren Aurkako Eguna. «Martxoaren 8a bezala, egun garrantzitsua iruditzen zaigu, eta tailer batzuk-eta egin genituen LHko 5. eta 6. mailako ikasleentzat».
Kontatu dute orduko hartan eskolako familia batzuen aldetik «lekukotza oso gogorrak» jaso zituztela. Beren seme-alabek asko sufritzen dutela kontatu zieten, entzun behar izaten dituzten komentarioengatik eta abar. Horregatik erabaki zuten Amak Contra el Racismo sortzea. «Konturatu ginen askotariko arrazakeria motak daudela eskolan, eta ez dela leku segurua ume batzuentzat». Aurten txiki-txikienetatik hasi dira lanketa egiten, 2 urtekoen gelatik.
Nabarmendu dute, ordea, Amara Berrikoa ez dela kasu bakan bat. Are gehiago, uste dute seguru asko egoera larriagoa izango dela beste eskola batzuetan. «Ikastetxe publiko bat da hau, eta hemengo argazkia oso koloretsua da. Urtero etortzen da norbait ikasturte erdian, laguntzen diete euskara ikasten, goraipatzen dira kultura ezberdinak…; baina, hala ere, hor daude aurreiritzi horiek».
Taldeko kideen ustez, askotan ez zaio behar adinako garrantzirik ematen kontuari. «Badakigu arrazakeria hor dagoela, matxismoa edo homofobia dauden bezala, baina txiste bat izan dela esaten dugu, edo ez dela larria». Alabaina, azaldu dute txiste eta iruzkin desatseginak egunero entzun behar izaten dituzten ume horiek etxera «txikiago» joaten direla. «Ume asko ari dira sufritzen, eta ezin dugu onartu».
Gaineratu dute bereizi egin behar direla eskola jazarpena eta arrazakeria. Nahiz eta sarri esaten den ikaskideen edozein ezaugarrirekin sartu ohi direla haurrak —betaurrekoak, gizentasuna…—, zehaztu dute ez direla gauza bera: «Arrazakeria da esatea zu ez zarela ni bezalakoa, eta, gainera, inoiz ez zarela izango, eta nire azpitik zaudela. Lanketa handiagoa eskatzen du».
Aipatu dute «mikroarrazakeriak» ere oso ohikoak direla. Adibide gisa, esan dute ume arrazializatuei ez zaiela galdetu behar nongoak diren, non ikasi duten euskara edo beren gurasoek zer ohitura dituzten. «Beltzak izan arren, ume horietako asko hemen jaioak dira». Galdera horiek tranpa bat dira Amak Contra el Racismoko kideentzat. «Da pertsona ez binario bati emakumea edo gizona den galdetzea bezala. Zuri berdin zaizu ni nongoa naizen».
Beren buruarekin usteak
Panpinen bideoan, beren burua panpina beltzarekin edo zuriarekin identifikatzen duten ere galdetzen diete haurrei. Deigarria da panpina beltzarekin identifikatzen diren haurrek ere etorkizun kaskarragoa ikusten diotela beren buruari. «Baina beraien usteek zergatik izan behar dute ezberdinak?».
Taldeko kideen esanetan, ume horiek beren bizitza osoan beste umeen balio berberekin sozializatu dira. «Azken batean, zapalkuntza eraikuntza berberetan hazi dira. Lanketa zuzendu bat egiten ez bada, azkenean emaitza izaten da denok izatea aurreiritziak». Horri guztiari erreferente falta gehitu behar zaiola diote; adibidez, medikuarengana joandakoan ia beti azal zurikoak izatea, eta kalean saltzen aritzen diren gehienak, aldiz, azal beltzekoak izatea.
Umeen larruan jarriz, esan dute oso gogorra dela aurreiritzi horiek izatea hain txikitatik. «Bideo hori egin eta joan zaitez etxera, eta ikusi amaren azala, aitaren ilea, etxean dagoen afaria… 8 urterekin badirudi badakitela gizarte honetan zer leku dagoen beraientzat, eta hori oso tristea eta gogorra da». Zehaztu dute egoera horrek haurren itxaropenak murriztea ere eragiten duela. «Pentsatzen dute: ‘Niri hau tokatu zait; beraz, hau egingo dut’. Zertarako egin ahalegin handiagoa ikasketekin?».
Aniztasunaren balioa
Egoerari buelta ematea lortu behar dela uste dute, «eraikitakoa deseraiki», eta umeei erakutsi behar zaiela maitatzen beren itxura, beren ilea, jatorria, amaren hizkuntza, hijaba, jaten dituzten platerak, ospatzen dituzten jaiak… «Ume horiek ahaldundu egin behar dira. Ezberdina izatea ona dela erakutsi behar zaie, aniztasuna maitatzeko».
Baina esan dute horrek helduei ere eskatzen diela lan bat. «Beti egoerarik okerrenean dagoenari eskatzen zaio ahaleginik handiena, baina guri dagokigu ahalegin hori egitea». Donostiako Amara Berrin, familien elkarteak bultzatuta, arrazakeriaren aurka egiten ari diren lanketaren barruan, familian dantza egiteko ikastaroak antolatu dituzte, aniztasuna goraipatzeko eta elkarbizitza sustatzeko. «Dominikarra da irakaslea, eta kultura ezberdinetako familiak gaude. Guraso batzuk, berriz, patioan geratzen dira, umeak zaintzen. Gure lagun taldeak zabaldu nahi ditugu, haiengana gerturatzeko».
Amak Contra el Racismokoek Youtuben jarri dute haurrekin egin duten bideoa, eta esan dute edozein ikastetxe edo taldek erabil dezakeela, baliagarria iruditzen bazaie. Helbide elektroniko bat ere badute, haiekin harremanetan jarri nahi dutenentzat: amakcontraelracismo@gmail.com. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228853/auto-partekatuak-abian-dira.htm | Ekonomia | Auto partekatuak abian dira | Aupa kooperatiba berriak sei auto partekatu jarriko ditu martxan, uztailean. Baionan, Angelun eta Biarritzen izanen dira lehenak. Bost urteren buruan hogei autora iragan nahi luke. | Auto partekatuak abian dira. Aupa kooperatiba berriak sei auto partekatu jarriko ditu martxan, uztailean. Baionan, Angelun eta Biarritzen izanen dira lehenak. Bost urteren buruan hogei autora iragan nahi luke. | Urte bat eta erdiren buruko sortu dute Ipar Euskal Herriko auto partekatuen kooperatiba: Aupa. Uztailean ibiltzen hasiko dira partekatzeko lehen sei autoak. Auto partekatuak proposatzen dituen Frantziako Citiz sarean sartu da Aupa. Kooperatibako partzuerretan ditu, besteak beste: Enargia, Bizi, COL Etxebizitzaren Langile Batzordea, Sokoa eta Herkide. Baita partaide diren hiriak ere: Baiona, Angelu eta Biarritz —hastapenean—, eta Euskal Elkargoa, Mugikortasunen Sindikatuaren bidez.
SCIC, interes kolektiboko sozietate kooperatiboa hautatu du Aupak. Zuzendari kargua hartu du Emeline Robillardek, eta, dioenez, molde egokia zen partaide pribatu eta publikoak hastetik xedean izateko: «Zinezko kooperazioa izan zedin zerbitzua abiatzeko, izan erabiltzaileekin, izan tokiko eragile eta kolektibitateekin».
BABeko hirigunean abiatu dute, zerbitzua kausitzeko baldintza guziak alde ezarri nahi dituztelako. Jendea auto partekatuen baliatzerat akuilatzeko hiru faktore aipatu ditu Robillardek: biztanle dentsitatea, garraio moldeen arteko loturak eta aparkatzeko zailtasunak. Zerbitzua badabilela eta diruz sendoago direla ikustean Lapurdi itsas hegi guzira hedatzeko asmoa du Aupak. «Hemendik bi urtera, Hendaiarainoko itsasbazter guziko beharrak estali nahi genituzke. Eta, ontsalaz, lau urteren buruko barnealdeko biziguneak».
Robillardek erran du goizago has daitezkeela aipatu eremu horietarik galdea heldu balitz. Bost urteren buruko, hogei autotara heldu nahi lukete. Galde horren egileak herritar taldeak izan daitezke, herriko etxeak, baita higiezinen sustatzaileak ere. «Gure partaide COLekin solasean ari gara —baita HSA erakundearekin ere—, BABen edo Hego Landetan dituzten programa batzuetan auto partekatu lekuen sartzeko».
Autoen gutitzea xede
Elkargoko Mugikortasunen Sindikatuak egitasmoaren abiatzea diruz laguntzea bidean da; garraio moldea bultzatzeko, alde batetik, eta sindikatua bera erabiltzaile izateko, bestaldetik. Halaber, partaide diren hiru hirientzat. Erakundeetako agenteek eta hautetsiek erabiltzen ahalko dituzte auto partekatuak. Angeluko Herriko Etxeak hitzeman die auto bat baliatuko dutela, «herriko etxean duten auto saldoa ttipitzeko, eta kudeaketa osoki gure gain izanen delako».
Erakundeez gain, norbanakoak badira Aupako kapitalean eta autoen erabiltzaile izanen direnak. Hirurehun bat pertsonak segitzen dute kooperatibaren abiatzea.
Citiz Frantziako sareak dioenez, behar da gutieneko erabiltzaile kopuru bat partekatu autoa errentagarria izan dadin: 25 erabiltzaile autoka. «Asmoa da iraunen duen zerbitzu bat izan dadin, zinez erabiliak diren autoekin. Ez gara ariko auto ezartzen, komunikatzen eta diru altxatzen, gero inork erabil ez ditzan», erran du Robillardek.
Helburua baita bideetan diren autoak gutitzea. «Gure xedea da norbanakoen autoak ttipitzea eta jendea garraio eztietara iragatea: bizikletaz, oinez eta garraio publikoz ibiltzea». Orain arteko esperimentazioen emaitzak hor dira. Diotenez, auto partekatuekin hasten direnetan, hamarretarik zazpik etxeko auto bat bederen kentzen dute; komunzki, familia bateko bi autoetarik bat.
Hiriko aparkalekuetan eragina baduela dio Robillardek: «Auto partekatu bakoitz, hiru aparkaleku inguru libratzen dira hiri batean, eta bost eta zortzi auto artean desagertzen». Gehiago dena, eragina omen du beste garraio motentzat. «Autoko giltzarik ez dugularik gehiago sakelan, gure mugimenduak gehiago gogoetatzen ditugu, eta autoa gutiago erabiltzen».
Profil bat nagusi
Harpidetzak balio du autoa hilabetean zortzi orenez erabiltzen bada. «Erabilpen aldi bat kario dela pentsa daiteke, baina ez duzu autoaren erabilpena baizik pagatzen. Etxeko autoa, gelditua delarik ere pagatzen duzu, denboraren %95 geldirik dagoelarik».
Citiz sarearen hamar bat urteko esperientziatik jakina da zer jende mota den zerbitzu horren erabiltzaile nagusia. Robillardek laburbildu duenez, hiritarra eta diru ahalak dituena: «40 urte inguruko gizona, lanean dabilena, kalifikatua eta erosahalmen onekoa». Dioenez, Aupak nahi luke noizbait jende xeheagoa ere hunki «prezio sozialagoak edo helgarriagoak» proposatuz. Mugikortasunen Sindikatuarekin, Txik Txak garraio sareko harpidetuei auto partekatuaren aukera ere proposatzea izan daiteke abiapuntua.
Aupa kooperatibako zuzendariak eman erabilpen adibide bat da hau: Lapurdi eta Bordele (Okzitania) artean lanean ari den bat, trena hartuko duena Bordelera joateko, eta harat eta, Citiz sareko auto bat baliatuko duena. Citiz sareak Frantzian dituen guneetako autoak erabiltzen ahalko ditu Aupan sartzen denak. Frantziari buruz itzulikatua bada ere, Robillardek dio ez dutela baztertzen Euskal Herri mailan aritzea egun batez. «Mugaz gaindikoari jada pentsatzen dugu. Adibidez, autoko erregaia pagatzeko kartarentzat baieztatu dugu mugaz bi aldeetako gasolindegietan baliatzen ahalko dela». Badakite Bilbon badela mota bereko zerbitzu emaile bat, eta Robillardek ez du baztertzen, egun batez, zerbait gertakari antolatzea elkarrekin.
75.000 euroko kapitala du helburu Aupak, eta erdiestekotan da. Kooperatibako partzuer saria 200 euroan jarri du.
Aurkezpen bilkura bat antolatu du biharko, Baionako Biltxoko elkartearen egoitzan, 10:00etan. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228854/eajk-eta-psek-instituzioen-gobernabidea-bermatzeko-akordioa-egin-dute.htm | Politika | EAJk eta PSEk «instituzioen gobernabidea» bermatzeko akordioa egin dute | Bi alderdiek jakinarazi dute itunarekin koalizio gobernuak eratzen lagunduko dutela foru aldundi eta udal guztietan. | EAJk eta PSEk «instituzioen gobernabidea» bermatzeko akordioa egin dute. Bi alderdiek jakinarazi dute itunarekin koalizio gobernuak eratzen lagunduko dutela foru aldundi eta udal guztietan. | EAJk eta PSE-EEk itxi egin dute udaletako eta aldundietako akordioa, ohar bidez jakinarazi dutenez. Adierazi dutenez, maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundetako emaitzek hauteskunde «mapa plural eta zatikatua» utzi dute, eta hori ere «euskal gizartearen aniztasunaren» isla da. Hori horrela, eta egun bizi dugun «egoera konplexua» kontuan hartuta, bi alderdiek hauxe diote: «Herri hau gidatzeko asmoa dugun alderdi politikook derrigortzen gaitu gobernagarritasuna eta erakundeen egonkortasuna bermatuko duten akordioak bilatzera». Ildo horretan, EAJk eta PSE-EEk azpimarratu dute 2015etik aurrera Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakunde nagusiak koalizioan gobernatu dituzten tokietan «asebetetze maila altua» utzi dutela, eta ulertzen dutela eurak direla «elkarren kolaboratzaile» gisa helburu horiek ondoen bete ahal dituztenak. Hau dio akordioak: «Horregatik, itun hau sinatzen dugun alderdiok beharrezko jotzen dugu, egin ahal den tokian, akordio hau berriz gauzatzea eta, gobernagarritasuna bermatzetik harago, oinarri garbiak izatea, ondorengo erronkei aurre egin diezaiegun: zerbitzu publikoen babesa, desparekotasun egoeren kontrako borroka, gizartearen aurrerabidea eta justizia soziala, eta euskal gizarteak egun dituen erronka handiei erantzutea: klima aldaketa, erronka demografikoa eta ekonomia produktibo berri baterako ibilbidea, enplegu eta laneko eskubide berriekin». Halaber, beharrezkotzat jo dute udal politikak indartzeko bidean aurrera egitea, udalei finantzaketa nahikoa emanez. Hori guztia oinarri harturik, alderdi politiko biek adostu dute koalizio gobernuak eratzen laguntzea eta horretarako modua ematea foru aldundi eta udal guztietan. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228855/arte-garaikideko-galeria-bat-mantentzea-ekintza-heroikoa-da.htm | Kultura | «Arte garaikideko galeria bat mantentzea ekintza heroikoa da» | Emilia Epelde psikologoa da ikasketaz, eta arteak eta gastronomiak markatu diote bereziki bizitza. Bilboko zenbait arte galeriaren jabe izan da; batzuk, espazio okupatuetakoak. | «Arte garaikideko galeria bat mantentzea ekintza heroikoa da». Emilia Epelde psikologoa da ikasketaz, eta arteak eta gastronomiak markatu diote bereziki bizitza. Bilboko zenbait arte galeriaren jabe izan da; batzuk, espazio okupatuetakoak. | Bilboko Zazpikaleetan, Jardines kaleko etxe batean, bada txoko ezezagun eta sekretu bat artea eta sukaldaritza tradizionala uztartzen dituena: Epelde&Mardaras. Arte galeria eta jatetxea, dena bat. Emilia Epelde (Erandio, 1960) da bertako jabe eta gidari. Baita bizikide ere. «Emakume independente eta familiako amatzat» du bere burua. «Jendea epel uzten ez duen norbait». Hala, bere etxeko ateak zabaldu zituen duela hamar urte inguru negozioa sortzeko. Aurrez, ikasketaz psikologoa, ofizioa kudeatzeko moduekin ados ez, eta uztea erabaki zuen benetan gustatzen zitzaiona egiteko. «Beti egin izan dut nahi izan dudana, ez dut ezer egin behartuta, eta pentsatzen dudana esateko ohitura dut». Arte galeria bat ireki zuen Bilboko San Frantzisko auzoan, euskal artisten lanak ezagutarazteko. Hala egin zen, besteak beste, Jose Luis Zumetaren lagun, eta elkarrekin okupatu zituzten hainbat espazio Bizkaiko hiriburuan. Duela gutxi negozio berria ireki du lehen arte galeria zegoen tokian: moda, artea eta gastronomia uztartzen dituen Contenedor. Art, Food & Drink. Urte hauetan guztietan egindako lanaren fruitua dela nabarmendu du. «Ez naiz sekula geldirik egon».
Galerista ezaguna, arrain saltzaileen alaba eta sukaldariaren biloba. Nor da Emilia Epelde?
Bizitza osoa lanean eman dudan emakume bat naiz. Txikitatik, etxean, arrandegian, lagundu beharra zegoen. Horrek benetako lan gogorra zer den jakiteko aukera eman, eta bultzatu ninduen ikastera. Argi nuen ez nuela niretzat nahi nire gurasoek egunero 04:30ean gupidarik gabe jaikiz izan zuten bizitza.
Psikologia aukeratu zenuen.
Psikologia ikasi, eta arin atera nuen lizentzia. Karrera ikasten nengoela, unibertsitatean ez nuen profesionaltasunik ikusten, eta Zaldibarko psikiatrikora joan nintzen. Lotsarik gabe agertu nintzen, eta behatzaile gisa egoten utzi zidaten. Karrera amaitu baino lehen, berehala, espezialitatea egiten hasi nintzen.
Zergatik psikologia?
18 urterekin neure burua aztertzen hasi nintzen. Psikoanalisia gustatzen zitzaidala argi neukan. Prestakuntza ikastaroak, mintegiak eta bestelakoak egiten hasi nintzen, psikologia klinikoan espezializatu nintzen arte. Ikasketak amaitu bezain laster, baja bat bete nuen Zaldibarren. Gerora, Eusko Jaurlaritzak lanpostu bat atera zuen ospitalez kanpoko enpresentzat, eta urtebeteko kontratua lortu nuen. Ostean, oposizio bat atera zen anbulatorioetan lanean ari ziren lehen psikologo klinikoentzat, eta hura ere lortu nuen.
Proposatzen zenuen guztia lortzen ari zinen.
Bai, baina lana errukigabe eginez. Astelehenetik astelehenera. Ez zegoen atsedenik. Asteburuetan Zamudion elkartzen ginen, Valentin Barenblit analista instituzional bat etortzen zelako. Psikiatrikoen eraldaketa garaia zen, gaixo kronikoentzako etxebizitza babestuak hasi ziren. Oso garai kitzikagarria eta polita izan zen.
Zerk ematen zizun atentzioa psikoanalisian?
Autoezagutzak. Norbere emozioak detektatu eta maneiatzen saiatzeak. Nork bere burua ulertzeko eta hausnartzeko ariketa horrek lagun dezake bestea ulertzen. Ardura handiko lanbidea da, eta kontzientzia handiz egin behar da. Hainbesteraino, non 31 urte nituela Bilboko Etxaniz Suhiltzailearen plazako anbulatorioko kontsultan eserita, erabaki bainuen erretiroa hartu arte ez nuela horrela jarraitu nahi.
Egun, asko hitz egiten da osasun mentalaren garrantziaz. Zein zen orduko egoera?
Osasun mentala, osasunaren ahizpa pobrea izan da beti. Lehen gutxietsi egiten zen, beti zegoen buruko gaixotasuna zutenekiko estigma bat, eta bertute horretatik herritarrak artatzeko baliabide sozialak oso txikiak ziren. Hain dira txikiak, ezinezkoa baitzen denetara iristea. Horregatik erabaki nuen uztea. Are gehiago, urte hauetako bilakaera txikia izan da, baina orduan baino baliabide gehiago dago. Utzi nuenean nire plaza amortizatu egin zuten, eta uztearen arrazoietako bat eskaerari ezin erantzutea izan zen. Ezinezkoa zen, eta ni bakarrik nintzen arriskuaren aurrean. Ate birakarien politika hasi zen ospitaleratze psikiatrikoetan. Gaur egun, buruko osasunera oso baliabide gutxi bideratzen dira. Osakidetzaren gainbehera duela 30 urte hasi zen. Osasun publikoaren egoera oso kezkagarria da.
Hobetzen ez denak okerrera egiten duela pentsatuz, erabaki zenuen hura ez zela zuretzat.
Australiara joan nintzen, eta urtebete eman nuen bidaiatzen inolako erantzukizunik gabe. Lan egin beharrik gabe. Egia esan, asko gozatu nuen. Jakin-min handia nuen herrialdea ezagutzeko.
Itzuli zinen.
Itzultzean, orain dela urte gutxi arte nire bazkide izan denarekin elkartu, eta fabrika batean zeukan lana utz zezan animatu nuen, pintura gustatzen baitzitzaion. Hala, San Frantzisko auzoan lonja bat hartu, eta arte garaikideko galeria bat ireki genuen.
Pintura zale zinen zu ere?
Pintura beti gustatu izan zait, museoak ikusteko bidaiatzen nuen, eta bisitatzen nituen herrialdeetan pinakoteka garrantzitsuak bilatzen nituen. Lonjan, Arte Ederretako materiala genuen, eta espazioa martxan jarri eta abiarazteko konpondu genuen. Erakusketak egitea bururatu zitzaidan, margolariei beraien lana erakuts zezaten errazteko, saltzen saiatzeko; euskal margolariak, batez ere. Beti saiatzen naiz hurbilenak zaintzen.
Jose Luis Zumeta, tartean.
Lagun baten bidez ezagutu genuen. Pare bat margolanekin etorri zen Donostiatik abentura honen irekieran laguntzera. Lehen egunetik maite izan genuen elkar. Harekiko apustu sendoa egin genuen. Hunkitzen ninduen pintore bat zen.
Nolakoa zen Zumeta?
Jose Luis nahiko tipo librea zen pintatzen, eta oso ondo ezagutzen zuen pintura. Arnasa hartzea beharrezkoa zuen pintatzeko. Distantzia laburretan, oso dibertigarria zen. Barre asko egiten nuen harekin. Oso tipo azkarra zen, bizitzea gustatzen zitzaion, bidaiatzea. Urte batzuetan asko maitatu genuen elkar, gero ez hainbeste. Ez zitzaion publizitatea interesatzen; gogoratzen dut behin EITBri eman zion elkarrizketa baterako ikaragarri konbentzitu behar izan nuela. Baina hedapen hori gabe, askoz zailagoa zen dena. Lan handiko urte biziak eta aberasgarriak izan ziren.
Zein eboluzio izan du sorkuntza plastikoak urte hauetan?
Orduan ari zen orain kontzeptuala esaten zaiona hasten. Ezezaguna den alor bat da niretzat. Edozein motatako sorkuntza plastikoren aurrean nagoenean, zerbait egon behar da: misterioa, ebidentzia edo dena delakoa, pixka bat hunkitu edo mugituko nauena. Sorkuntza artistikoak osasuna du gaur egun, baina ez mugak gainditzeko behar dituen laguntzak. Sukaldariak eta artistak esportatzen ditugun herrialde bat gara. Baina bildumagintzaren tradiziorik gabe jarraitzen dugu, eta arte garaikideko galeria bat mantentzea ekintza heroikoa da.
Artelanen merkatua moteltzen hasi zen 2010eko hamarkadan.
Horren aurretik, 2000tik 2010era, beste abentura batean murgildu ginen: Bilbon eraitsi edo erabilera aldatu zuten eraikinak okupatzen genituen. Uribitarteko gordetegi frankoa izan zen lehena. Zumeta bi bider hiru metroko koadroak margotzen ari zen, eta espazioa behar genuen hura sartzeko. San Frantziskoko lokalean ez ginen sartzen, eta ez genuen instituzioen laguntzarik nahi, horrek ematen dizun askatasunagatik. Urtebete egin nuen biltegiaren atzetik, lortu nuen arte. Hemeretzi egunetan erakusketa areto handi bat atondu genuen. Zirraragarria izan zen. 2000. urteko udan Zumetaren erakusketa bat egon zen bertan.
Zer helburu zenuen?
Egiten nuenarekin hunkitzea, batik bat. Eta dirua irabaztea, gauzak egiten jarraitzeko. Gertu dugun jendea sustatzea, eta bestea jende askori muturrekoa ematea. Tematu egin nintzen, eta hainbeste baliabiderik gabe gauza handiak egin daitezkeela erakusteko gogoa nuen. Galeria bat edozein motatako sorkuntza artistikoa sustatzen duen enpresa bat da, eta galeria bat nahi duzun bezala sortzen duzu. Helburua artistek tailerretan egiten duten lana erakustea da, sustatu eta saltzen saiatzea, eta, atzerriarekin kromoak trukatuz gero, hobeto.
Muturrekoa, nori?
Garai hartako Bilboko nire kide galeristei. Etengabe gutxiesten gintuztelako. Biziki arbuiatzen gintuzten. Harrezkero, ez dut berriro galeriarik zapaldu Bilbon, lankide horiek hitzarmena egin baitzuten Guggenheimekin eta BBKrekin, beren galeriak sustatzeko laguntzarekin obra saltzeko. Eta lehen bileran jarri zuten baldintza bakarra izan zen gu ez ginela tratu horretan sartuko.
Zergatik?
Biltegi frankoan sortu genuen urte askotan Bilbon izan den erakusketa pribatu arrakastatsuena.
Nahi baino gutxiago iraun zuen.
2010ean, gutxi gorabehera, krisian murgilduta, artea saltzeari utzi zitzaion. Jaitsiera ikusgarria izan zen. Orduan bururatu zitzaidan Bilbora etortzen ziren turistak etxera igo behar nituela.
Hain zuzen, egoitza, galeria nagusia, beti egon da zuen etxean.
Zortea dugu etxe pribilegiatu bat dugulako. Erakusketak genituen bertan, arte galeria bat. Halaber, etxean ere psikologia kontsulta zegoen, eta duela gutxi arte aritu naiz jendea kontsultan hartzen.
Pazienteetatik turistetara…
Panfleto batzuk egin nituen: Pintxos&Arts (Pintxoak eta artelanak). Gizon amerikar bat etorri zen. Janariz lepo bete nuen gizajoa. Baina, horrez gain, betiko jendeari kasu egiten genion. Hiruzpalau pieza saldu genituen libratzeko. Handik hilabete batzuetara, etxeko telefonoak jo zuen. Etxean ematen nituen ustezko menuei buruzko elkarrizketa bat egin nahi zidan kazetari bat zen. Egingo zidan publizitatea jakinda, onartu eta oso ondo saldu nion. Dena asmatuta. Galeria bisitatzen zuten bitartean, 50 pertsonari eman ahal niela jaten esan nion. Erreportajea atera eta jendea deitzen hasi zen. Larritu egin nintzen, gauza bat familiari jaten ematea delako, eta beste bat, kanpoko jendeari. Lagun batek abenturara bultzatu ninduen, eta Epelde&Mardaras jatetxean, nire etxean, gaur arte beti jan da nik jarritakoa. Beti, erreserbarekin.
Harrera ona eta urte bikainak izan ondoren, pandemiak dena aldatu zuen. Contenedor. Art, Food & Drink sortu behar izan duzu orain gutxi.
Pandemiara arte gauzak nahiko ondo zihoazen, baina ostalaritzan bakarrik aritzen nintzen. Pandemiarekin, langabezian geratu nintzen lehen aldiz. Lehen astean, gobernuaren aginduz ohean geratzea paregabea iruditzen zitzaidan, baina bigarrenean, berriz, ileak puntan jartzen hasi zitzaizkidan. Gastuak berdinak ziren, eta diru sarrerarik ez zegoen. Buruari bueltaka hala imajinatzen nuen gaur egun Contenedor. Art, Food & Drink dena. Trapuketariak, gastronomia eta moda batzen ditu.
Artea, gastronomia eta moda eskutik helduta doaz zure egunerokoan. Nola uztartzen dira?
Zerikusi handia dute. Begia oso eginda daukazunean mota guztietako erakusketak muntatzeko, lagungarria da. Edertasunaren mundua janariarekiko, modarekiko, arte eta sorkuntzarekiko eta, oro har, desberdinekiko gustuaren izendatzaile komuna da. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228856/urteek-egonkor-egindako-eskaintza.htm | Kultura | Urteek egonkor egindako eskaintza | Basauriko Social antzokiak 30 urte bete ditu aurten. Inguruko enpresen ekimenez egin zen eraikina, 1957an, eta udalak bereganatu zuen zenbait urte geroago. Askotariko formatuak programatzen dituzte, eta lan garaikideak lehenetsi. | Urteek egonkor egindako eskaintza. Basauriko Social antzokiak 30 urte bete ditu aurten. Inguruko enpresen ekimenez egin zen eraikina, 1957an, eta udalak bereganatu zuen zenbait urte geroago. Askotariko formatuak programatzen dituzte, eta lan garaikideak lehenetsi. | Ardatz bat da, herriaren erdian, kulturaren askotariko adierazpenei eskainitako gune bat: hartzen ditu zinema, antzerkia, arratsaldeak girotzen ditu kontzertuekin, eta ekoizpen garaikideen erakustoki ere bada. Aurten, 30 urte bete ditu Basauriko Social antzokiak, eta ekintza sorta berezi batekin ospatu dute efemeridea, asteon. Gatiburen kontzertuak zuen egitaraua ostiralean, antzoki aurrean, Arizgoiti plazan.
30 urteko ibilbidea du Social antzokiak, baina eraikinak are lehenagotik hartzen zituen kultur ekitaldiak: zehazki, 1957tik. La Basconia latorri enpresaren ekimenez sortu zen, beharginei eta basauriar orori «formakuntza humanoa, erlijiosoa eta soziala» eskaintzeko, garai hartako hedabideetan zabaldu zenez. Berehala, inguruko beste enpresa batzuk batu ziren proiektura, hala nola Ceplastica, Firestone, Alvarez Vazquez, Muñuzuri Ripolin, Guinea anaiak eta Prado anaiak.
1955ean ekin zieten obrei, Emiliano Amann Amann Bilboko arkitektoaren diseinua mamitzeko: L itxurako eraikin bat, areto handi bat izango zuena ardatz, non antolatuko ziren antzerkiak, zinema proiekzioak, hitzaldiak eta bestelako egitasmo kulturalak. Horrez gain, beste areto txiki batzuk ere taxutu zituzten, baita liburutegi txiki bat ere. Hala sortu zen San Pedro zentro soziala, eta, besteak beste, musikari euskaldunen ikuskizun andana bat hartu zituen. 1984an itxi zuten, Kataluniako Els Joglars antzerki konpainiaren Olimpic Man obrarekin.
Ia hamarkada batez egon zen zarratuta, harik eta 1993an berriro zabaldu zuten arte, bestelako eskaintza kulturalarekin eta egungo izenarekin. Orduko hartan, instituzio publikoena izan zen ekimena: udalak akuilatu zuen proiektua —EAJren esku zegoen—, eta oposizioko kide guztien bultzada jaso zuen, baita herriko kultur elkarteena ere, Felix Diez antzokiko Harreman Publikoko gaur egungo arduradunaren arabera. «Garai hartan, Basaurik Antzerki Eskola prestigiotsua zuen, baita aktibitate handiko Jaiki zinema kluba ere. Haiek mantendu zuten herriko antzerkiaren eta zinemaren hauspoa, eta antzokia berriro ireki zedin aldarrikatu zuten».
Formatu eta publiko ugari
1993ko maiatzaren 29an izan zen: Euskal Aktoreen Elkartearen gala batekin abiatu zen Social antzoki berria, eta bi pelikula eman zituzten zineman: El libro de la selva eta Héroe por accidente. «Kultur zentro moduan berrireki zituen ateak, behar bezala hornituta, eta, hala, zinema, ikuskizun artistikoak, multimedia eskaintza, antzerkia, zirkua, musika eta dantza haien askotariko formetan eta uztarketetan hartzeko». Era berean, orekaren irizpidea ezarri zuten hasieratik, eskaintza komertzialaren eta ikertzeko babesaren artekoa, hain justu, jomugan izango zuena publiko zabala eta heterogeneoa.
Ibilbide berrian, antzokiaren agertokian aritu dira Els Joglars, ostera ere, baita euskal antzerki konpainia andana bat ere, hala nola Karraka, Geroa, Tarima, Markeliñe, Tanttaka, Kukai, Miarritzeko ballet konpainia eta Euskadiko Ballet jada desagertua. Han jo dute, halaber, Benito Lertxundik, Oskorrik, Ruper Ordorikak eta Mikel Laboak, eta Itziar Ituñori ere egin dio aterpe antzokiak. Orobat, nazioarteko artistak ere egon dira Socialen. Diezek azaldu duenez, programatzerakoan euskal artistei erreparatzen diete bereziki, eta sortzaile garaikideak lehenesten dituzte, oro har.
Sare handi baten zatietako bat dira, Diezek aldarrikatu duenez, eta herriko beste instituzio eta elkarte batzuekin elkarlanean dabiltza; besteak beste, Musika Eskolarekin, Koral elkartearekin eta Danbolin txistu elkartearekin. Jardun horrek programazioa aberasten du, eta bide ematen du beste publiko batzuengana heltzeko, era berean. Badute horren premia, Diezen berbei erreparatuta. «Erronka nagusia da pandemia aurreko publikoa berreskuratzea. Zerbait berreskuratu da, baina oraindik ez gara heldu aurreko kopuruetara».
Gazteak ere badituzte jopuntuan. «Haien interesa eragingo duten proposamenak behar ditugu», adierazi du Socialeko arduradunak. Baina, adin tarte horietan, jakin-mina dibertsifikatuago dagoela dirudi, teknologia digitalen aukerak direla-eta, gehienbat. «Kultur kontsumo ohiturak egunean-egunean ari dira aldatzen; pandemiak hauspoa eman zion horri, streaming plataformen gorakadarekin». Diezek dioenez, joera irauli nahi dute ikus-entzule potentzialekin komunikazio pertsonalizatuagoa sustatuz. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228857/ingurukoen-eta-talde-lanaren-kontzientzia-handia-daukat.htm | Kultura | «Ingurukoen eta talde lanaren kontzientzia handia daukat» | Etxetik jaso zuen Olatz Beobidek antzerkiarekiko eta euskal kulturarekiko maitasuna, eta ez da nekatu ibilian. Euskal konpainia askorekin aritu izan da lanean. Adierazi du gizarteak ez daukala kultur kontzientziarik. | «Ingurukoen eta talde lanaren kontzientzia handia daukat». Etxetik jaso zuen Olatz Beobidek antzerkiarekiko eta euskal kulturarekiko maitasuna, eta ez da nekatu ibilian. Euskal konpainia askorekin aritu izan da lanean. Adierazi du gizarteak ez daukala kultur kontzientziarik. | Pixka bat berandututa, barkamena eskatuz iritsi da elkarrizketara, baina presarik gabe askatu du barrua gero. Aktoretzat dauka bere burua Olatz Beobidek (Donostia, 1964), nahiz eta antzerki zuzendari eta aktoreen trebatzaile moduan ere bide luzea egiten ari den. Besteren artean, ETB1eko Goenkale saioan zuzendari izan zen zazpi urtez.
Olatz Beobide bai, baina Egaña ere bazara zu. Iñaki Beobide aitak bakarrik ez, Axen Egaña amak ere asko markatu baitzuen zure ibilbidea, ezta?
Bai, bai. Amak asko markatu gaitu seme-alaba guztiok. Ama indartsu eta bizia izan dugu eta daukagu; pertsona gisa, eredugarria. Bere haurtzaroari buruzko dokumental bat zor diot oraindik.
Etxean ia oharkabean barneratuko zenuten euskararekiko eta kulturarekiko maitasuna, ezta?
Bai. Transmisio lan hori hain naturala, aberatsa eta ederra izan zen… [Francisco] Franco hil zenean, arlo politikoan aldaketa garrantzitsu bat bizi izan nuen ume garaitik nerabezarora bidean, baina gurasoek oso argi zeuzkaten ideiak; herri bat izatea, zeureak maitatzea, hizkuntza, kultura… Antzerki lanak egiten hasi, eta diskoak eta liburuak egiten aritu ziren gero. Txikitan, diskoak ipurdi azpian eramaten genituen beste aldera [Ipar Euskal Herrira]. Hala hezi gintuzten, eta normala bakarrik ez, ederra ere bazen guretzat hori egitea. Nire hizkuntzarekiko eta herriarekiko maitasun izugarria transmititu izan didate betidanik gurasoek, beste hizkuntzak eta herriak errespetatuz betiere.
Sei anai-arreba izanda, handi samarra izango zen zuen etxea…
Ez, ez; ez zen batere handia. Donostiako Parte Zaharrean bizi da ama oraindik, San Bizente elizaren ondoan. Ikasketak bukatzean aita Bilbotik Donostiara bueltatu zenean, Donostia ez hain euskaldun batekin topo egin zuen, eta hori izan zen haren bulkadetako bat. Gure herrian euskara erdigunean jarri beharra sentitu zuen.
Baina sei anai-arreba etxean izanda…
Sei anai-arreba, eta tximu bat, eta katu bat, eta txakur bat, eta dortoka bat, eta… Oker bat izan zen tximuarena. Aitak asko bidaiatzen zuen garai hartan, eta orduan normaltzat geneuzkan gauzen artean zegoen [Bartzelonako] Rambletan animaliak saltzea. Urtebete iraun zuen tximuak etxean.
Ezkutuan zintzo aurpegia jartzen ere abila omen zinen zu…
Hori esaten du amak, bai! Sorgina omen nintzen. Denak aztoratzea lortzen omen nuen, baina inor ez omen zen konturatzen ni izan nintzela. Gauzak ez nituen lortzen arrazoia neukalako, bakerik ematen ez nuelako baizik.
Nolako haurtzaroa izan zenuten?
Garai gogorrak ziren, baina ederra izan zen gure haurtzaroa, jolasteko aukera izan genuelako. San Telmora joan, Atreora jaitsi… Hori dena normal egiten genuen. Amamak zaintzen gintuen leihotik. Urgull ere hor zegoen. Anai-arrebekin eta lehengusuekin oso ederra izan zen haurtzaroa. Gero, nerabezaro goiztiarrean, 10-12 urterekin, pilotakadak-eta izaten ziren beti. Bulebarrean gelditzen ziren autobusak, eta handik Parte Zaharrera joatea gerra gune batean sartzearen parekoa zen. Ultraeskuindarrak, jendea txistuka… Aurrez aurreko gogorrak izan ziren, tentsio handikoak.
Errealitate horretan, nolatan lotu zintuen antzerkigintzak?
Uste dut bizitza salbatu zidala antzerkiaren munduak. Izan ere, garai hartan oso gertu zeuden drogak eta politika, garairik gogorrenean. Ni nahiko errebeldea nintzen izatez; antinuklearren kontuarekin hasi nintzen 14 urterekin, guretzat normala baitzen Lemoizko [Bizkaia] zentral nuklearra gelditu nahi izatea, adibidez. Nire pasio horri guztiari bide bat eskaini zion antzerkiak, oraindik agortu ez den bide bat. Kulturala da nire aktibismoa.
Ikasketak berehala bideratu zenituen antzerkiaren arlora.
Bai. Pinpix-ekin hasi nintzen antzerkia egiten, Jose Ramon Soroizekin, eta orduan jada asko gozatzen nuen. «Toki hau nirea da!» sentitu nuen Astorian fokuen azpian obra txiki bat antzezten ari nintzela. Ez famagatik edo teatroa egiteagatik: bokaziozko zerbait sentitu nuen. Zorionez, Antzerti ireki zuten segidan.
Zer izan zen zuentzat Antzerti Euskal Herriko Arte Dramatikoaren Eskola?
Oso aukera ona. Jaurlaritzak eskola hori ireki zuen, bat-batean, nahiz eta oso urte gutxi iraun zuen, zoritxarrez. Orain ireki dute berriro, baina urte askoan egon gara Antzerti gabe. Oso irakasle onak genituen, antzerkirako lau urteko ikasketak ziren… Benetan profesionalizatzen hasi ginen.
Antzertin diploma jasota, London Theatre Centerrera joan zinen, Londresera, foru aldundiaren beka bati esker.
Hala da, bai. Han jarraitu nuen ikasketekin. Zentzu guztietan handiak ziren hemengo bulkadak, eta atera beharra sentitzen nuen. Ikasten jarraitu nahi nuen; beste eskola batzuk ezagutu nahi nituen. Royal Shakespeare eskolatik irakasle gisa zetorren bikote batekin topo egin nuen Londresen: eskola bat muntatzen ari ziren, eta nire aukera zela pentsatu nuen. Betidanik interesatu izan zait ingeles eskola.
Ez dira asko izango 13-14 urterekin Londresera joan eta aireportu batetik bestera helikopteroan eramandakoak…
Ez zait inoiz ahaztuko! Gurasoek momentu onak izan zituzten lanean, eta ahizpari eta bioi aukera eman ziguten Ingalaterrara joateko ingelesa ikastera. Horri esker joan ahal izan nintzen gero beka batekin antzerki eskola batera. Ez dakit bidaia agentziakoa nahastu egin zen edo zer gertatu zen, baina beste aireportu batean amaitu nuen. Adingabea nintzenez, gurasoei deitu zieten, beste aireportura iristeko bi ordu neuzkala esateko. Helikoptero bat hartzea proposatu zieten, eta han joan nintzen. Uste dut izugarrizko dirutza ordaindu behar izan zutela gurasoek, baina pozik joan nintzen ni.
Euskal Herrian bakarrik ez, Frantzian ere ibili izan zara lanean, Theatre du Rivage eta Theatre des Chimeres antzerki taldeekin. Nolako esperientzia izan zen hura?
Rivagerekin frantsesez lan egin nuen, oso gustura, nahiz eta denbora gutxi igaro nuen han. Chimeresekin, berriz, hizkuntza asmatuetan lan egin dut batez ere, mugak hautsi dituzten pertsonak izan direlako beti. Eta euskaraz ere bai, Miarritzeko konpainia izanik, eurek ere euskaraz landu nahi zituztelako obrak. Sari eta aitortza asko jaso genituen.
Euskal konpainia askorekin aritu izan zara lanean, baina benetako esperientzia zure antzerki konpainia sortzea izango zen, ezta?
Tanttaka, Ados, Vaiven, Hika… Ikaragarri aberastu nau horiekin lan egin izanak. Norbere konpainia sortzea beste kontu bat da, ordea; luzeak izaten dira sorkuntza prozesuak, eta gurean, zoritxarrez, ekonomikoki etekin txikikoak. Luzera begira, nekatu egiten du horrek.
Ezkutuko lanean abila zarela goratu dute zure lankideetako batzuek, zure argia besteei ematen saiatzen zarela beti.
Sei seme-alabako familia batekoa naizelako izango da, agian, baina erosoago sentitzen naiz seiok mahaiaren inguruan gaudenean, ni neu bakarrik jaten ari naizenean baino. Ingurukoen eta talde lanaren kontzientzia handia daukat. Taldea osatzeko gaitasuna daukat.
Donostiako Parte Zaharrekoa. Hala aurkezten al duzu zeure burua?
Bai. Asko maite dut Parte Zaharra. Nortasun bat eraikitzen laguntzen du San Bizente elizaren parean jaio izanak.
Pixka bat aldatu dira, ordea, duela berrogei urteko Parte Zaharra eta gaur egungoa…
Zoritxarrez, bai, eta nostalgiaz bizi dut. Parte Zaharrean gauza txar asko egon da, baina auzo bizi bat zen. Orain, berriz, frankiziaz beterik dago; betiko drogeria falta da, betiko denda txikiak… Horrek kalte egin dio auzo izaerari. Turistifikazio honek pixka bat harrituta nauka.
Antzokiak dira zure bizitoki naturalak, baina telebistan ere dezente ibili izan zara. Banan-Banan, Bi eta Bat, A ze parea, Aitaren Etxea, Jaun ta jabe…
Aukera asko eduki ditut, eta aukera horiek aprobetxatzen jakin izan dut. Urte batzuetan ez nion beldurrik izan emakumeon ahalduntze lan edo lidergo horri. Goenkale-n sartzea izan zen adibideetako bat. Aukera bat eman zidaten, eta baietz erantzun nien, baina gorago nahi nuela. Erronka izan behar zuen niretzat; ezin zen izan aktoreak zuzentzea bakarrik, hori egiten banekien eta. Zazpi denboralditan aritu nintzen talde izugarri baten buru.
Non zegoen Goenkale-ren sekretua?
Kaleko ohiko gauzak ateratzea zen sekretua. Irlandatik hartu zuten ideia, baina hemengo aktore ezagunenekin. Kontxu [Odriozola], Mikel Garmendia… Ez zen kasualitatea arrakasta izatea. 40-50 aktore mugitzen zituen Goenkale-k. Harrobi hori izan du herri honek, baina faktoria bat galdu genuen gero, ikus-entzunezko industria oso bat.
Gaur egungo egoera ez al da onena, beraz?
Zail dago, baina kultura ezin da neurtu ekonomikoki bakarrik. Kontua da gure herrian normaltzat jotzen dela Anoetara edo San Mamesera joateko 40-60 euro ordaintzea, eta garestia iruditzen zaigula antzokira joateko 8-12 euro ordaintzea. Gizarte gisa ere ez daukagu kontzientziarik.
Zuk gurasoengandik jasotakoa zure semeek ere jaso dute zuengandik. Perkusionista gisa dabil zaharrena, eta DJ gisa gazteena.
Hala da. Artistak dira biak, zaletasun handia daukate, eta bila dabiltza. Gustatzen zaie oholtza, eta ni oso harro nago, noski. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228858/denbora-irabaztea-da-erronka.htm | Gizartea | Denbora irabaztea da erronka | Maiatzaren 20ko uholdeak ezustean harrapatu zituen Bortzirietako herriak: Beran, bi orduan metro koadroko ehun litro baino gehiago bota zituen. 2019an, urak Tafalla hartu zuen, eta hango udalak ikasi du lezioa: alarma ahalik eta azkarren piztea helburu duen proiektu batean parte hartzen ari da. | Denbora irabaztea da erronka. Maiatzaren 20ko uholdeak ezustean harrapatu zituen Bortzirietako herriak: Beran, bi orduan metro koadroko ehun litro baino gehiago bota zituen. 2019an, urak Tafalla hartu zuen, eta hango udalak ikasi du lezioa: alarma ahalik eta azkarren piztea helburu duen proiektu batean parte hartzen ari da. | «Berako irudiak ikusita, 2019an sentitu nuen beldurra datorkit berriz burura». Tafallako jarduneko alkate Jesus Arrizubietarenak dira hitzak (EH Bildu). Ekainaren 17an utziko du kargua, ez baita koalizioaren alkategaia izan joan den igandeko hauteskundeetan. «Etxeko lanak eginda» joanen dela nabarmendu du, halere.
2019ko uztailaren 8an, Arrizubieta Tafallako alkate bilakatu eta 24 egunera, Zidakos ibaiak gainezka egin zuen herrian, eta kalte handiak eragin zituen. Atarrabiako 25 urteko gazte batek ezin izan zion uholdeari ihes egin, eta Ezporogi ondoan zendu zen, urak autoan harrapatuta.«Garbi nuen udalaren ardura zela neurriak hartzea, egun hartakoa, ahal dela, berriz gerta ez dadin. Uholdeak gertatuko direla badakigu; denbora irabaztea eta alarma ahalik eta azkarren piztea da gure erronka».
Denbora irabazteko asmo horrekin erabaki du Tafallako Udalak bertze hainbat erakunde eta enpresarekin batera garatu nahi duen proiektuan parte hartzea. «Gu gaude, baina badira Espainiako eta Frantziako hainbat enpresa ere sartuak. Europaren babesa lortu nahi dugu, adimen artifiziala erabilita alerta goiztiarrak aktibatzeko sistema bat sortzeko», azaldu du Arrizubietak. Zortzi bazkidek sustatu dute proiektua, bertze sei laguntzailerekin batera. Bazkideen artean dago Zumarragako Udala (Gipuzkoa), eta laguntzaileetako bat da Nafarroako Udalerrien eta Kontzejuen Federazioa. «Helburutzat hartu dugu uholdeak gertatu baino zortzi ordu lehenago piztu ahal izatea alarma».
Zer egin jakiteko planak
«Uholdeei ezinen diegu ihes egin, baina, denbora irabaziz gero, eragin ditzaketen kalteak gutxitzea lor dezakegu. Herritarren segurtasuna da lehentasuna», berretsi du Tafallako jarduneko alkateak. Garatzen ari diren proiektuaren asmoa ere bada urak azpian har ditzakeen eremuetan dauden azpiegituretan —eskoletan, lantegietan, kiroldegietan eta gisakoetan— larrialdi planak egitea. «Zerbait gertatzen bada, denok jakin behar dugu zer egin. Larrialdi plan batek ez du deusetarako balio herritarrek ezagutzen ez badute».
2019ko uholdeak gertatu eta gero, Tafallako Udalak egin zuen herriko larrialdi plana. Oraingo proiektuarekin, urrats bat harago egin nahi dute. «Onena da lortuz gero udal guztiek erabili ahal izanen dutela». Beran ere badute larrialdi plan bat, baina joan den maiatzaren 20ko goizaldean ezerk ezin izan zion mugarik jarri uraren indarrari: ekaitzak gogor jo zuen herria —bi orduan, metro koadroko ehun litro baino gehiago bota zituen—, eta, Zia errekak gainezka egin eta gero, urak hartu zituen herriko hamaika karrika, etxabe, denda, auto eta etxe.
Uholdeak kalte material handiak utzi ditu Beran, eta berrogei oilo hil ditu, gutxienez. Lesakan, berriz, luizi batek ur kanal bat itxi zuen, eta ura etxeetara desbideratu; hainbat hustu behar izan zituzten. Nafarroako Gobernuak Espainiakoari eskatu dio urak azpian hartutakoa hondamendi eremu izenda dezala. Berako Udalak lau milioi euroren galerak zenbatu ditu, urak herriko bide eta azpiegitura publikoetan egindako kaltearen arabera. Aseguruen Konpentsazio Partzuergoa ari da urak herritarren ondasunetan eragindako kaltea zenbatzen.
«Amets egiten ari nintzela pentsatu nuen hasieran», oroitu du Berako alkate Aitor Elexpuruk (EH Bildu) —kargua berrituko du ekainaren 17an—, etxeko leihotik karrika urez beteta ikusi zuen uneari buruz. «Goizaldeko ordubietan, lau tanta ari zuen; laurak eta laurdenean, dena kontrolez kanpo zegoen. Bat-batekoa izan zen erauntsia».
Elexpuru 2019tik da Berako alkate. 2021eko otsailean, suak hartu zituen herriko zenbait mendi; urte bereko abenduan, Zia errekak eta Bidasoa ibaiak gainezka egin, eta uholdeak eragin zituzten. Kalbarioko errekaren emariak ere gora egin zuen 2021eko abenduan, eta urak zulo bat eragin zuen erreka ubidean sartzen den tokian. Iazko urtarrilaren 10eko euriteen ondorioz, okerrera baino ez zuen egin egoerak: Berako Plaza Zaharrean agertutako zuloak horma bat bota zuen, eta Lorenzobaita etxeko sotoan gainezka egin zuen urak. Azpitik pasatzen da ubidea.
Maiatzaren 20ko erauntsiak ere kalte egin dio Kalbarioko errekako lur azpiko galeriari. «Zia errekarekin bat egiten duen tokian buxadura bat dago, eta zulo bat eragin du etxebizitza bateko sotoan. Hori da orain ditugun puntu kritikoetako bat», azaldu du Elexpuruk. Isidoro Fagoaga musika eskolaren inguruan dago bertzea, han ere lur azpiko erreka bat baitago. Musika eskolaren aurreko botikak, hain zuzen, kalte handiak izan ditu, duela bi asteko erauntsiaren ondorioz.
Laguntzen zain
Berako hainbat dendatan sartu zen ura maiatzaren 20ko goizaldean. Kirolak Zelako jabe Mari Jose Fagoagak dendaren gainean du etxea. «03:30ean, 112ra deitu nuen, ekaitzaren ondorioz putzu handi bat sortu baitzen etxe aurrean; handik gutxira, Ziak gainezka egin zuen, eta, suhiltzaileak etorri zirenerako, dena zegoen ur azpian», gogoratu du. Biltegiko materiala galdu du Fagoagak, baina dendan zuena «herritarren laguntzari esker» salbatu ahal izan duela nabarmendu du. Galdutakoaren inbentarioa egiten eman ditu azken egunak, Nekane Lasaga langilearekin batera. «Beharko ditugun obren aurrekontua ere aurkeztu behar diogu partzuergoari». Urak erakusmahaiei eta zokaloei egin die kalte, bertzeak bertze.
Orain gertatu denak duela berrogei urte denda ireki zuenekoa ekarri dio gogora Fagoagari: «1983ko abuztuaren 2an ireki nuen, eta, hilabete horretako 26ko uholdeen ondorioz, urak metro bat egin zuen gora denda barruan. Egun hartan ezin izan nien malkoei eutsi».
Iciar Fagoaga herritarren babesak hunkitu du, batez ere. Jasotako laguntzari esker, uholdea gertatu eta hurrengo astelehenean zabalik zuen zapata denda. «Mari Josek [Fagoaga] deitu zidan denda urez beteta zegoela abisatzeko». 06:00ak arte ezin izan zen sartu. «Erakusleihoak apurtuak ziren, eta urak zapatak eramaten zituen karrikan behera».
Inbentarioa egiten segitu du Fagoagak azken egunotan, eta partzuergoak emanen dien erantzunaren zain da. «Perituak erran digu oraingoz Europako laguntzak badirela. Bukatzen direnean, ez dakit zer gertatuko den». Beratarren babesa berretsi du, ororen gainetik. «Niretzat hori izan da inportanteena». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228859/muturreko-fenomenoak-dira-eta-gero-eta-maizago-ari-dira-gertatzen.htm | «Muturreko fenomenoak dira, eta gero eta maizago ari dira gertatzen» | «Muturreko fenomenoak dira, eta gero eta maizago ari dira gertatzen». | Berako maiatzaren 20ko euri erauntsia tren konbektibo deritzon ekaitz mota bat izan zela azaldu du Aemeteko Nafarroako ordezkari Peio Oriak (Iruñea, 1982).
Zer gertatu zen Beran?
Beran, Aranon, Goizuetan gertatu zena ekaitz mota bat izan zen; meteorologook tren konbektibo esaten diogu.
Zer da, zehazki?
Izen hori du ekaitz horren egiturak bagoi asko dituen tren bat gogoratzen digulako: ekaitz bat sortzen da toki jakin batean, eta ur kopuru handi bat botatzen du; lehen ekaitz hori pasatuta, beste bat dator eta gauza bera egiten du, toki berean, tren bateko bagoien antzera.
Eta zergatik da konbektiboa?
Hitz horrek erreferentzia egiten dio atmosferan gertatzen den zerbaiti: aire mugimendu bertikala oso eraginkorra denean gertatzen da. Ez da Nafarroan fenomeno hori gertatzen den lehen aldia.
Halako indarrez?
Hori da kontua: halako fenomenoak muturrekoak dira, eta gero eta maizago eta gero eta indar handiagoz ari dira gertatzen. Hori da joera.
Beran metro koadroko 120 litro ur inguru bota zituen; ondoko herrietan, anitzez ere gutxiago.
Bai. Ekaitza eremu jakin batean sortu zelako. Nafarroan, Bidasotik Leitzaranera; bereziki, Bera, Lesaka, Arano eta Añarbeko urtegiaren arteko lerroan.
Zerk eragiten ditu gisa horretako fenomenoak?
Kontua da orain itsasoaren tenperatura oso altua dela, oro har, ez bakarrik Bizkaiko golkoan edo Mediterraneoan: Atlantiko osoan gauza bera gertatzen da. Tenperatura altua denean, ekaitz zurrunbiloen energia handiagoa da. Faktore horrek gisa horretako fenomenoak bultzatzen edo errazten ditu. Klima ereduek esaten digute fenomeno horien banaketa aldatzen ari dela, eta gero eta maizago eta era intentsoagoan gertatuko direla. Beran gertatu zena ikertzen jarraitu behar dugu, hala ere, gisa horretako gertaera puntualak zuzenaan klima aldaketarekin lotzea ez baita erraza.
Zaila da aurrez jakitea gisa horretako ekaitzak zehazki non eta noiz sortuko diren?
Oso zaila da jakitea zenbat euri botako duen, eta zehazki non botako duen. Teknologiak hobera egin du, baina mugak ditu. Eredu fisikoek ezin dute gehiago egin, eta orain adimen artifizialaren bidez saiatzen ari gara. Landu beharreko bide bat da. Erronka nagusietako bat da gisa honetako fenomenoei aurrea hartu ahal izatea. Klima aldaketara egokitzea beharrezkoa da. | ||
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228860/ppk-esan-du-gobernuan-sartzea-marra-gorria-dela-eider-mendoza-babesteko.htm | Politika | PPk esan du gobernuan sartzea «marra gorria» dela Eider Mendoza babesteko | Mikel Lezama PPren hautagaiak EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die PP ez dela «makurtuko», eta botoak ez direla «doan» izango. | PPk esan du gobernuan sartzea «marra gorria» dela Eider Mendoza babesteko. Mikel Lezama PPren hautagaiak EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die PP ez dela «makurtuko», eta botoak ez direla «doan» izango. | Udal eta foru hauteskundeen ondotik, askatzeko daude oraindik gobernabideari lotutako korapilo ugari. Horien artean dago Gipuzkoako Foru Aldundian nork aginduko duen argitzea. EAJk eta PSE-EEk akordioa itxi dute gaur, eta, orain, PPk du giltza EH Bilduri aginte makila kentzeko. Mikel Lezama PPren hautagaia Euskadi Irratian egon da goizean, EAJk eta PSE-EEk akordioa itxi baino lehenago, eta adierazi du Eider Mendoza jeltzalea ahaldun nagusi izatea nahi dutela, baina PPren botoak ez dituela «doan» jasoko hautagai jeltzaleak. Lezamak esan du gobernuaren parte izatea «marra gorri» bat dela, Eider Mendoza babesteko ezinbesteko baldintza: «Haiek [EAJk eta PSE-EEk] daukate beharra, haiek daukate asko jokoan. Gu negoziatzeko prest gaude, eta nahiko genuke, esaterako, Kirol Sailaren ardura izan». EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die hauteskundeen ondotik egoera «aldatu» egin dela, eta gizartearen «aniztasunak» elkar ulertzera behartzen dituela indar politikoak. «Ez dut ulertzen EAJk eta PSE-EEk mespretxu egitea PPri botoa eman zioten 20.000 lagunei», salatu du. Gehitu du PP ez dela «makurtuko», eta Muriel Larrea Gipuzkoako PPren presidenteak eskuak libre dituela hartu beharreko erabakiak hartzeko.
Legebiltzarrean oihartzuna
Igandeko hauteskundeei buruzko erreakzioak Eusko Legebiltzarreko kontrol saiora ere iritsi dira. Nerea Kortajarena EH Bilduko legebiltzarkidea Iñigo Urkullu lehendakariari mintzatu zaio esateko igandean herritarrek «mezu argia» eman zutela, eta ez dutela interpretazio ona egin «baztertzen dituzten itunak» egiten dituztenek. «Gauzak beste era batera egin behar ditugula esan digute herritarrek; mezu argia da: ziklo aldaketa batean gaudela uste dugu». Kortajarenaren hitzetan, herritarrek bozkatu dute «lidergo berri eta partekatuak» egotea, eta horrek gogoeta bat eskatzen du. Lehendakariaren ustez, berriz, EH Bilduk hauteskunde emaitzen inguruan egindako interpretazioa «alderdikoia» eta «arriskutsua» da, eta esan du lehendakari gisa hartutako konpromisoei eutsiko diela. Adierazi du «errespetu handia» diela emandako hitzari eta hartutako konpromisoei, eta gogorarazi du iazko politika orokorreko bilkuran berrogei neurri zehatz dituen estrategia aurkeztu zuela, bost lehentasunekin: gizarte kohesioa; enplegua; industrian eta jasangarritasunean oinarritutako hazkundea; klima aldaketari emandako erantzuna; erronka demografikoa eta gazteria; eta Euskadi Basque Country. «Horietako bakoitzak estrategia bat eta jarduera plan bat ditu martxan, eta etengabe eguneratzen dira. Hori da, hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak 2023an planteatutako erronkei ematen dien erantzuna», berretsi du. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228861/hamar-herritarretik-seik-ontzat-jotzen-dituzte-hauteskundeetako-emaitzak.htm | Politika | Hamar herritarretik seik ontzat jotzen dituzte hauteskundeetako emaitzak | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abstenitu ziren lau herritarretik hiru konforme daude botoa eman ez izanarekin. | Hamar herritarretik seik ontzat jotzen dituzte hauteskundeetako emaitzak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abstenitu ziren lau herritarretik hiru konforme daude botoa eman ez izanarekin. | Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak udal eta foru hauteskundeen ondorengo inkesta argitaratu du, eta, horren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar herritarretik seik uste dute bozetako emaitzak «oso positiboak» edo «gehienbat positiboak» direla; aldiz, %21ek negatibotzat dauzkate foru hauteskundeetako emaitzak, eta %24k gauza bera uste dute udal hauteskundeen gainean. Haatik, gehien-gehienak (%95) konforme daude emandako botoarekin.
Udal eta foru hauteskundeak izanik, herrialdeko edo tokiko gaiak izan dira aldagai nagusia botoa erabakitzeko orduan; %43k diote herrialdeko gaiei erreparatu dietela, eta %36k, Euskal Autonomia Erkidegoko gaiei. Aldiz, desoreka handiagoa dago udal bozetan botoa aukeratzeko: hamarretik seik tokiko gaiak dituzte buruan nori botoa eman erabakitzeko, eta bostetik bat dira EAEko gaietan pentsatuz bozkatzen dutenak. Portzentaje horiek oso antzekoak dira 2019ko udal eta foru hauteskundeen ondorengo inkestarekin alderatuta.
Botoa erabakitzeko orduan, inkestari erantzun dioten bost herritarretik lauk diote hauteskunde kanpaina hasi aurretik erabaki zutela nori eman botoa, eta ez ematea erabaki zutenen artean, berriz, erdiek hala zuten erabakia kanpainaren aurretik. %21ek, berriz, bozketa egunean bertan erabaki zuten foru hauteskundeetan abstentziora jotzea —udal hauteskundeetan, %23k—. Bestalde, hiru herritarretik bik konbentzituta eman zuten botoa, baina %18-20k «aukera txarretan onena» hautatu zuten. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228862/nerea-eizagirrek-beste-urtebeterako-berritu-du-realarekin.htm | Kirola | Nerea Eizagirrek beste urtebeterako berritu du Realarekin | Erdilari tolosarrak zortzigarren denboraldia egingo du txuri-urdinen lehen taldean. «Polita da nire bizitzako taldean jarraitzea», esan du kapitainak | Nerea Eizagirrek beste urtebeterako berritu du Realarekin. Erdilari tolosarrak zortzigarren denboraldia egingo du txuri-urdinen lehen taldean. «Polita da nire bizitzako taldean jarraitzea», esan du kapitainak | Reala ari da datorren denboraldirako taldea osatzen. Eta gaur, talde horren zutabe nagusietako bat ziurtatu du: Nerea Eizagirrek (Tolosa, Gipuzkoa, 2000) beste urtebetez jarraituko du taldean.
Hilaren 30ean amaituko zitzaion kontratua talde txuri-urdinarekin, baina kluba eta bera ados jarri dira hitzarmen hori beste sasoi batean luzatzeko. Kapitainak, beraz, elastiko txuri-urdina eramango du soinean gutxienez beste sasoi batean.
«Pozik eta gustura» dago Eizagirre. «Polita da nire bizitzako taldean jarraitzea. Txikitatik nuen ametsa Realarekin debuta egiteko. Egin nuen, eta jada zazpi denboraldi daramatzat taldean. Pozgarria da beste urtebetez jarraitzea», esan du, kontratua sinatu berritan.
Argi ditu helburuak: «Nire onena eman nahi dut, eta ahal dudan lanik onena egin. Taldearekin gozatuz jarraitu nahi dut, baita taldeak nirekin gozatzen segi dezan ere. Amets asko ditugu elkarrekin egiteko».
Eizagirre funtsezko jokalaria bilakatu da urteek aurrera egin ahala. Denboraldi honetan ere oso garrantzitsua izan da Natalia Arroyorentzat: Espainiako Ligan, 29 partida jokatu ditu, eta bost gol sartu ditu, eta gola sartzeko hamabi pase eman.
Denboraldiaz galdetuta, kapitainak azaldu du asko gozatu zuela lehen aldiz Txapeldunen Ligan arituta. «Anoetan jokatu genuen atarikoa, eta jende asko egon zen harmailan. Ahaztezina izan zen». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228863/legazpiko-cieko-langileek-greba-mugagabea-hasiko-dute-asteartean.htm | Ekonomia | Legazpiko CIEko langileek greba mugagabea hasiko dute asteartean | KPIaren gaineko soldata igoerak eskatu dituzte. 205 langile ditu plantak. Legution ere greban daude maiatzaren 15etik. | Legazpiko CIEko langileek greba mugagabea hasiko dute asteartean. KPIaren gaineko soldata igoerak eskatu dituzte. 205 langile ditu plantak. Legution ere greban daude maiatzaren 15etik. | Legazpiko (Gipuzkoa) CIE fabrikako langileen batzordeak greba mugagabera deitu du ekainaren 6tik aurrera. Planta horretan 205 pertsonak lan egiten dute.
Enpresa Batzordea ELA sindikatuko zortzi kidek eta LABeko batek osatzen dute. Jakinarazi dutenez, maiatzaren 31n egindako batzarretan, langileen «gehiengo zabalak» berretsi zuen greba deialdia.
Komunikabideetara bidalitako ohar labur batean, sindikatuek azaldu dute enpresa hitzarmena negoziatzen ari direla eta eskaera hauek egin dituztela: KPIaren gaineko soldata igoerak, hobekuntzak bajen soldata osagarrietan eta lizentzietan eta 4. eta 5. txandetarako eta lanaldi zatituko langileentzako hobekuntzak.
Legazpiko CIEn burdin lanak egiten dituzte autogintzaren sektorerako.
Asteartetik aurrera Legazpiko plantako langileek bat egin dute CIEk Legutioko (Araba) Goiaingo industria parkean duen lantegikoekin.
Haiek maiatzaren 15ean hasi zuten greba mugagabea. 30 langile ditu planta horrek, ELAk ordezkatuak, eta lehen hitzarmen kolektiboa negoziatzen ari dira. Sindikatuaren arabera, lantaldearen aldarrikapen nagusien artean daude KPIaren araberako soldata igoerak, urteko lanaldia murriztea (1.700 ordutik behera) eta soldata taulak berrikustea.
CIE Automotive Euskal Herrian egoitza duen multinazional bat da, eta autogintzaren sektorearentzat egiten du lan. Hamabost lantegi ditu Hego Euskal Herrian, eta 100 kanpoan.
ELA sindikatuak gogorarazi duenez, taldeak 90 milioi euroko emaitza garbia izan du aurtengo lehen hiruhilekoan, aurreko ekitaldiko aldi berean baino %9,6 gehiago; eta ustiapenaren emaitza gordina 179,3 milioi eurokoa izan da, iazko lehen hiruhilekoan baino %13,8 handiagoa. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228864/merina-gris-olaia-inziarte-skabidean-eta-ets-iruneko-sanferminetan-arituko-dira.htm | Kultura | Merina Gris, Olaia Inziarte, Skabidean eta ETS Iruñeko sanferminetan arituko dira | Uztailaren 6tik 13ra izanen diren kontzertuak iragarri ditu Iruñeko Udalak: kontzertuak Gazteluko plazan eta Konpainia plazan izanen dira. Foruen plazan DJak ariko dira, arratsaldez eta gauez. | Merina Gris, Olaia Inziarte, Skabidean eta ETS Iruñeko sanferminetan arituko dira. Uztailaren 6tik 13ra izanen diren kontzertuak iragarri ditu Iruñeko Udalak: kontzertuak Gazteluko plazan eta Konpainia plazan izanen dira. Foruen plazan DJak ariko dira, arratsaldez eta gauez. | Hilabete luze falta da Iruñeko sanferminak hasteko, eta Iruñeko Udalak gaur jakinarazi du aurtengo aldirako antolatu duen musika egitaraua. Joan den urtean bezala, Gazteluko plazan, Konpainia plazan eta Foruen plazan izanen dira kontzertuok. Antolaketari dagokionez, aldaketa bakarra dago: DJak Foruen plazan ariko dira, eta, berriz, Gazteluko plazan musika taldeak edo bakarlariak oholtzaratuko dira —iaz aldrebes egin zuten—. 40 emanaldi inguru izanen dira.
2022an, Iruñeko Gazteluko plazak ordura arte ez bezalako itxura hartu zuen uztailaren 6tik 14ra bitarte. Estreinako aldiz, Iruñeko Udalak DJei eman zien plaza, eta kontzertuak antolatu zituen uztailaren 6tik 14ra bitarte. Aurten, musika taldeen emanaldiak izanen dira, DJen ordez. Hamar kontzertu iragarri dituzte, eta horietako bi dira euskarazkoak: ETS eta Merina Gris. Aipatuez gainera, talde hauek ere ariko dira bertan: Ana Torroja, La señora Tomasa, Lagrimas de Sangre, Fangoria, Dani Fernandez, Funzo and Baby Loud, Merina Gris, Delaporte, ETS eta Ana Mena.
Gazteluko plazaren eta Foruen plazaren artean trukea eginen denez gero, DJak Foruen plazan ariko dira aurten. Zehaztu dutenez, 14an salbu, bi sesio izanen dira eguneko; bat arratsaldez, eta bestea gauez. Uztailaren 12an Oihan Vega ariko da.
Gainera, Konpainia plazan ere egunero izanen dira kontzertuak hilaren 6tik 13ra; bat arratsaldez, eta beste bat gauez. 6a da salbuespen bakarra: 19:00etatik aitzina, Fernanda Arrau, Los Lazcoz eta Pablo Cotton DJak ariko dira, bata bestearen atzetik. Halaber, 7an The Old School 4t eta Don Letts izanen dira; 8an, Dj Budin eta Skabidean; 9an, Baobabs Will Destroy the Planet eta Chico Trujillo; 10ean, Javier Lopez Jaso Quartet eta Sara Dowlin Quartet; 11n, Parrockos eta Carmen Souza; 12an, Raimundo El Canastero eta Robert Finley; 13an, Olaia Inziarte eta Minyo Crusaders. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228865/epailea-eta-epaitua-mahaiaren-alde-berean.htm | Politika | Epailea eta epaitua, mahaiaren alde berean | Gizarte mugimendu ugarik antolatuta, ekitaldi bat egin dute Madrilen, ‘Egunkaria’-ren itxiera oroitzeko. ‘Egunkaria’-ko zuzendari ohi Martxelo Otamendirekin solasean aritu da Javier Gomez Bermudez, ‘Egunkaria’-ko auzipetuak absolbitu zituen epaimahaiko burua. Nabarmendu du ‘Egunkaria’-ren itxiera «bidegabea eta legez kanpokoa» izan zela. | Epailea eta epaitua, mahaiaren alde berean. Gizarte mugimendu ugarik antolatuta, ekitaldi bat egin dute Madrilen, ‘Egunkaria’-ren itxiera oroitzeko. ‘Egunkaria’-ko zuzendari ohi Martxelo Otamendirekin solasean aritu da Javier Gomez Bermudez, ‘Egunkaria’-ko auzipetuak absolbitu zituen epaimahaiko burua. Nabarmendu du ‘Egunkaria’-ren itxiera «bidegabea eta legez kanpokoa» izan zela. | «Zure izena zein da: Marcelo edo Martxelo?». Madrilgo La Maliciosa ateneoko areto nagusian jendea esertzen hasia da, antolatzaileak mikrofonoak probatzen ari dira, eta ekitaldiaren ostean afalduko duten tokira nola joan paper zatitxoetan marrazten ari da Txepe Lara zinema ekoizlea, aulki batean eserita. «Nire izena Martxelo da. Galdera bera egin zidan Baltasar Garzonek», esan dio Martxelo Otamendik, Euskaldunon Egunkaria-ko zuzendari ohiak eta BERRIAko zuzendariak, irribarrez, Javier Gomez Bermudezi, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidente izandako epaileari. «Ez dut ahaztuko galdera bera egin niola Iñaki Uriari, epaiketan», segi du epaileak. Jende gehiena eserita badago ere, haiek zutik jarraitzen dute. «Galdetu nion ea Ignacio edo Iñaki den. Eta hark argi esan zidan Iñaki dela. Nik ordura arte uste nuen Iñaki Ignacioren txikigarri bat zela…». Esertzeko eskatu die Pedro Casas ekintzaile madrildarrak, eta haiek obeditu dute. Azken aldiz jendaurrean batera egon zirenean, elkarri begira eseri ziren Gomez Bermudez eta Otamendi. Madrilen izan zen, Auzitegi Nazionalean; bata bestea epaitzen ari zen. Atzo, ordea, elkarren ondoan eseri ziren, mahaiaren alde berean, haiei entzuteko prest zegoen jendeari begira.
Joan den otsailean hogei urte bete ziren Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak Euskaldunon Egunkaria itxi zutenetik; hogei urte, hainbat arduradun atxilotu eta torturatu zituztenetik. Elkartasuna ez zen Euskal Herrira mugatu; Madrilgo gizarte mugimendu ugaritako ekintzaileek gaitzetsi egin zuten gertatutakoa, eta ez dute ahaztu. Urteurrenaren harira, ekitaldi bat antolatu zuten atzo Espainiako hiriburuko La Maliciosa ateneoan. Otamendik eta Gomez Bermudezek Egunkaria-ren itxieraz hitz egin zuten, baita Luis Rodriguez Aizpeolea kazetariak ere; El País egunkarian euskal gatazkaz idatzi izan zuen, 2012an erretiroa (erdizka) hartu zuen arte. Montserrat Galceran filosofoak ere hitza hartu zuen, baina Bartzelonatik; ezin izan zuen Madrilen egon, amona bihurtu zelako atzo. Amparo Climent eta Carlos Olalla aktoreekin osatu zuten mahaiko bostekoa.
Auzitegi Nazionaleko Juan del Olmo instrukzioko epailearen aginduz itxi zuten Egunkaria 2003ko otsailaren 20an, eta arduradunak atxilotu zituzten; horietako bat zen Otamendi. 2009ko uztailaren 30ean, Auzitegi Nazionaleko zigor arloko bigarren aretoko epaimahaiak Egunkaria auziaren epaiketa egitea erabaki zuen; abenduaren 15ean hasi zen. Gomez Bermudez izan zen epaimahaiko presidentea —beste bi magistratuak Ramon Saez Valcarcel eta Manuela Fernandez izan ziren—, eta haren sinadura du 2010eko apirilaren 12ko absoluzio epaiak: bost auzipetuak —Otamendi, Joan Mari Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi eta Xabier Oleaga— errugabetzat jo zituzten, eta Egunkaria ixteko lege heldulekurik ez zegoela esan zuten.
«Egunkaria-ren itxiera legez kanpokoa eta bidegabea izan zen. Bost pertsonaren bizitza zapuztu genuen», esan du Gomez Bermudezek, Otamendi ondoan duela, dozenaka lagunen aurrean. Barkamena eskatu du, «akatsengatik». Izan ere, nabarmendu du Egunkaria-ren itxiera «akats judizial handia» izan zela. Del Olmok «fede onez» jardun zuela esan arren, «okertu» zela nabarmendu du: «Epaile batek ezin du atestatu polizial bat modu akritikoan sinetsi».
Beldurra helburu
Txalo artean hartu du hitza Otamendik, eta esan du Egunkaria itxi izanaren helburua herritarrak beldurtzea izan zela: «Herritarrei mezu hau helarazi nahi izan zieten: ‘Kontuz. Kontuz egiten ari zaretenarekin, edo egitea pentsatzen duzuenarekin. Gu edozer egiteko gai gara’. Hala ere, Egunkaria itxi zutenean, Donostian inoiz antolatu den manifestaziorik handiena egin zuten».
Otamendik Egunkaria-ko langileei egindako lana aitortu die, ezer baino lehen: «Aitortza partekatu nahi dut Egunkaria-ren itxiera pairatu duten langileekin. Egun hartan, etxera negarrez joan ordez, egunkari bat egiteko adorea izan zuten». Egunero kazeta Egunkaria-ren itxieraren biharamunean kalean zegoen, eta egunero argitaratu zuten 2003ko ekainaren 21era arte, BERRIAren lehen alea kaleratu zuten arte.
Atxilotuak torturatu zituen Guardia Zibilak, eta hark jasandakoak kontatu dizkie Otamendik La Maliciosa ateneora gerturatu direnei. Adi entzun eta gero, ondoan duen epaileak ez du gaia saihestu. «Zuen kasu zehatzean, Martxelo, torturak eta tratu txarrak egon izanaren ziurtasuna zuen epaimahaiak, baina epaian ezin genuen esan, ez zelako gure eskumena», nabarmendu du Gomez Bermudezek. Erantsi du atxilotuen inkomunikazio aldiek «kontrol gutxiegi» dutela: «Tortura ezin da saihestu, baina prebeni daiteke».
Rodriguez Aizpeoleak, hitza hartu duenean, nabarmendu du Egunkaria-ren itxiera «arbitrarioa» izan zela: «Jose Maria Aznarrek [orduko Espainiako Gobernuko presidenteak] ez zuen soilik terrorismoa suntsitu nahi: abertzaletasuna suntsitzearekin tematuta zegoen. Haren eskema hau zen: Txakurra hilda —abertzaletasuna—, amorrua hilko da —terrorismoa—. Horretarako erabili zituzten haiengandik gertu zeuden auzitegietako sektoreak eta hainbat hedabide». Galceranek, berriz, aldez aurretik grabatutako bideo batean esan du lehenik «ondorioa» erabaki zutela, eta gero «arrazoiak» bilatu zituztela. «Euskalduntasuna ETAra murriztu zuten», gaitzetsi du.
Beste Madril bat
Beste bideo bat ere jarri dute, Fermin Muguruzak Madrilen sari bat jaso zuenekoa, hain zuzen: Egunkaria itxi izana salatu zuen, eta publikoak txistuka erantzun zion. La Maliciosako publikoaren txaloek estali dituzte, nabarmen, duela bi hamarkadako txistuak. Antolatzaileek —LoQueSomos, Puedo, Ecologistas en Accion, Madrileñ@s por el Derecho a Decidir, Viento Sur eta Traficantes de Sueños antolakundeetako kideek, besteak beste— nabarmendu dute ez zela erraza izan, garai hartan, Madrilen Egunkaria-ren itxiera salatzea. Ekitaldi ugari antolatu zituzten, eta Otamendi horietako askotan izan zen.
La Maliciosan ez da dena amaitu, ordea. Lavapies auzoko jatetxe batean segi dute solasean Otamendik, antolatzaileek eta beste hainbat lagunek. Elkartasunak beste mahai baten bueltan jarraitu du. Topa, txalo, esker on eta hitzaldi artean murgildu dira Madrilgo gauean. Izan ere, Madril ez da soilik Auzitegi Nazionala. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228866/jaurlaritza-ikertzen-ari-da-ertzainen-protestan-legea-urratu-ote-zen.htm | Politika | Jaurlaritza ikertzen ari da ertzainen protestan legea urratu ote zen | Erkorekak azaldu du «susmo sendoak» dauzkatela pentsatzeko diziplina araudia edo herritarren segurtasunekoa urratu zutela. | Jaurlaritza ikertzen ari da ertzainen protestan legea urratu ote zen. Erkorekak azaldu du «susmo sendoak» dauzkatela pentsatzeko diziplina araudia edo herritarren segurtasunekoa urratu zutela. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ikerketa bat zabaldu du, aztertzeko ostegunean Eusko Legebiltzarraren atarian zenbait ertzainek eginiko elkarretaratzean «ordenamendu juridikoaren aurkako jokabideak» egon ote ziren. Horren «susmo sendoak» dituztela esan du Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak: diziplina araudia edo herritarren segurtasunekoa urratu zutela. Protesta horretan, tranbiaren zirkulazioa eten zuten poliziek.
Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, sindikatuetatik kanpo antolatutako ertzainen mugimenduaz galdetu dio Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak Erkorekari. Arzuagak «kezka» agertu du mugimendu horren inguruan, eta salatu du «joko arau guztiak hausten» ari direla eta «bide parapolizial» bat hartzen ari direla. Hori horrela, pozik agertu da zabaldutako espedientearen berri izatean.
Erkorekak azaldu du «informazio osoa biltzen» ari direla «prozedurak tramitatzeko eta balizko ardurak kitatzeko», hala badagokio. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228867/hiru-dibortzio-disko.htm | Kultura | Hiru dibortzio disko | Hiru dibortzio disko. | Maitasun "erromantikoa" pop musikaren gai nagusia (eta, ondorioz, nekagarriena) dela esaten denean ahazten zaigu desamodioa, urruntzea eta banaketa/dibortzioa direla, ez gutxitan, kanta askoren eta are disko osoen zio eta motor nagusia. Hots, maitasunaren ifrentzua izango litzatekeena, amodioaren antonimoa. Eta, ados, maitasunaren eremu semantikoan jarraitzen dugula erantzun diezadakezue, eta arrazoia eman beharko dizuet, baina niri beti iruditu zait eguzki-sistema bereko oso planeta diferenteak direla, gutxienez. Izan ere, haustura diskoek azpigenero bat osatzen dute rock musikaren unibertsoan, muturreko konfesionaltasuna, autokritika, penatxoa emateko gogoa edo/eta "bestearekiko" gorrotoa (batzuetan muturrekoa) gurutzatzen diren eremu bat, binilo bihurtuta (garai batean behintzat). Ildoetatik odola jariatzen duten diskoak, Bob Dylan-en Blood on the Tracks famatuan gertatzen zen bezala (Columbia, 1975), nahiz eta kantariak berak beti ukatu duen Sara Lownds-ekiko bere orduko dibortzioarekin zerikusia duenik, eta azaldu duen (WTF) Txekhov idazle errusiarraren ipuinetan oinarritutako disko bat dela (konfirmatuko lukeena, baiki, Dylan ezagututa, bere dibortzioari buruzko lan bat dela…). Adibideak ugariak dira, hainbeste ezen kostatu baitzait soilik hiru aukeratzea, eta esanguratsu asko baztertu behar izan ditudan, Carole King-en Tapestry, Marvin Gaye-ren Here, My Dear, Phil Collins-en Face Value, Beck-en Sea Change edo Björk-en Vulnicura-ren mailakoak. Edonola ere, ausartuko naiz hipotesi bat botatzera: dibortzio diskoak (ia) beti dira ez soilik egileen egoera sentimental-animikoaren ondorio bat, baizik eta baita haustura bat ere (handiagoa edo txikiagoa) egile horien ibilbidean, aurretik egiten ari ziren norakoarekiko alegia. Norberarenak pixka bat ahazteko, artisten miserietan murgiltzean gustua hartzen dutenentzako aproposak, hona hemen hiru dibortzio edo haustura disko.
Fleetwood Mac Rumours Warner Bros., 1977
Posible da dibortzio disko espantsibo eta (ia) alai bat? Talde batek egina non kide guztiak separatzen ari baitziren elkarrengandik, eta ez zioten hitza ia elkarri zuzentzen? Erantzuna BAI da: disko hori Rumours da, soft rockaren tontorretako bat. Taldean, garai horretan, bi bikote ohi zeuden, Lindsay Buckingham-ek/Stevie Nicks-ek eta John/Christine McVie-k ex-osatutakoak, gehi Mick Fleetwood bateria. Elkarrekin talde bezala egitera zihoazen bigarren diskoa zen (Fleetwood Mac, blues-rockeko talde britainiarra bezala sortua 1960ko hamarkadan, formazio eta estilo aldaketa ugarietatik pasatua zen, eta une hartan Kalifornian kokatuta zegoen): logikoena, taldearen ezegonkortasun historikoa kontuan hartuta, banatzea izango zen. Bada, ez: konpainia prest egon zen estudio-ordu luzeak eta produkzio dotoreena (eta kokaina arrasto kilometrikoak) finantzatzeko, eta ea hortik zer irteten zen itxaroteko. Bada, jokaldia biribila atera zitzaien: disko megasaldua izan zen, taldearen formazio behin-betikoa finkatu zuen (ea nor separatzen den, artistikoki, horrelako hit bat jo ondoren), eta bere soinu popena ezarri zuen, aurretiko guztiarekin (bluesarekin batez ere) hautsiz betirako. Eta kontua ez da gaia saihestu zutela: denek konposatzen zutenez, elkarren artean sesioan segitzeko probestu zuten, lotsarik gabe: Buckinghamek, Second Hand News lehenengo abestian, Nicksi aurpegiratzen dio beste batekin joan izana, eta hurrengoan, Dreams famatuan, Nicksek erantzuten dio haren ohetik pasatuko diren emakume guztiak iragankorrak izango direla (biek egiten dituzte koruak, bata bestearen kantan…). Eta horrela, dramaz drama, baina soinu (kurioski) beti adoretsuarekin (cfr. Go Your Own Way), disko guztia. Bonba bat.
Bruce Springsteen Tunnel of Love Columbia, 1987
Ez nintzen sekula Springsteenen bereziki zalea izan. Kanta batzuk gustuko izan nitzakeen, baina ez nuen gehiegi bat egiten bere epika rockzale über-amerikarrarekin, agian, aro reaganiar betean, bere Born in the U.S.A.-k (1984) pixka bat konfunditu ninduelako. Baina Tunnel of Love (izenburutik bertatik jolas-parkeko iruditeria bestela ere horren estatubatuarrari metaforikoki buelta ematen ziona) hasieratik gustatu zitzaidan. Egia esan, dibortzio disko bat baino, hau aurre-dibortziokoa da: urte gutxi zen Springsteen, ustekabean, eta (dirudun berri bati zegokion bezala) klase-mugak zeharkatuz, Julianne Phillips aktorearekin (eta aberaskumearekin) ezkondua zela, eta diskoa matrimonio horrekiko dezepzio gero eta handiagoaren lekuko da. Bikotea ez zen banatu lana argitaratu eta urte betera arte, baina halako disko bat atera ondoren ezin bestela gertatu: kasu honetan ia esan daiteke dibortzio-eskaera elepea bera dela. Sarreran adierazi bezala, muga bat markatzen du disko honek: kide batzuek parte hartu bazuten ere, ez zuen E Street Band-ekin grabatu, ia bakarka aritu zen hemen Springsteen, eta ildo horri eutsiko dio, gero eta emaitza kaskarragoekin, hurrengo urteetan; baina esango nuke disko honetan, behintzat, bere sintetizadore otxenteroak eta guzti (edo agian horregatik, nire kasuan), asmatu zuela. Artikulu hau prestatu bitartean irakurri dut, hortik, oso disko autokritikoa dela, baina ez zait hainbesterako iruditzen: egoeran erantzukizunaren parte bat duela aitortzen duten kantak dauden arren (Tunnel of Love, Brilliant Disguise), gizon heterosexual tipikoaren deitorerako jitea da nagusi, ez dena, onar dezagun, bereziki berritzailea. Hunkigarria bezain egiatia izan daitekeen arren.
Anari Zebra Metak, 2005
Springsteenen historian Tunnel of Lovek aro (nolabait) poperoago baterako trantsizioa markatzen badu, Anariren kasuan (nolabaiteko) kantautoretza akustikotik rockerako aldaketa ekarri zuen Zebra-k: horregatik nioen banaketa baten baino gehiagoren lekuko izan ohi direla haustura-diskoak. Tindersticks eta Nick Drake-ren lurraldetik Swans eta Nick Cave-ren (eta, ados, izan nadin topiko, PJ Harvey-ren) territoriorantz desplazatu izan balitz bezala, Inoren Ero Ni eta Lisaböko lagunen laguntzarekin batera (Atom Rhumba eta Audiencekoen ekarpenak ahaztu gabe, besteak beste, Xabier Gantzarainen azal ikoniko eta ederrarekin batera, noski!): Anari dena, gaur egun, ezin da ulertu Zebra gabe. Eta ausartuko nintzateke esatera, hemen aukeratu ditudan hiru albumen artean, hauxe dela kontzeptualena, hausturaren inguruan zehazkien ardazten dena, bere hitzaurrearekin (Aingura hegodunak, disko osoaren tonua markatzen duena), eta bere ondorioarekin, Gu, zeinetan diskoak igarotako geltoki ia guztiei errepaso bat ematen baitzaie. Bien artean, ados, hausturaren mina eta gorabeherak islatzen dituzten beste zortzi kanta, harritsuak bezain trinkoak, baina, aldi berean, determinazio (nolabait, beti nolabait) nare bat transmititzen dutenak: ez da disko negarrontzi bat, Tunnel of Love bezala, edo koxkaz kanpo irtendakoa, Rumours bezala. Banaketaren minetik indartsuago atera gaitezkeela ozen aldarrikatzen duen disko bat da Zebra, betiko dinamiketan luzatzea eta fosiltzea ez ezik (cfr. Ateak) aldaketaren alde apustu egiten duena, eta argi uzten duena hori, ez soilik hitzen bitartez, baizik eta baita estilo musikalari jotako buelta on baten bidez ere. Zebra ez da sakonune emozional bat, gailur bat baizik. Anariren gailurra. | |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228868/psn-prest-dago-koldo-martinez-babesteko-iruneko-alkatetzarako.htm | Politika | PSN prest dago Koldo Martinez babesteko Iruñeko alkatetzarako | Ramon Alzorrizek esan du «prest» daudela «eskuinaren gobernu bat eragozteko». | PSN prest dago Koldo Martinez babesteko Iruñeko alkatetzarako. Ramon Alzorrizek esan du «prest» daudela «eskuinaren gobernu bat eragozteko». | Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak azaldu du bere alderdia prest egon litekeela Iruñean Koldo Martinez Geroa Baiko alkategaiaren hautagaitza babesteko. Alzorrizen hitzetan, «Nafarroako Gobernua osatzen duten indar progresisten barruan boto gehien» dituenak eraman beharko luke lidergoa, baina erantsi du aztertzeko prest daudela Koldo Martinezen hautagaitza babestea, horrela «eskuineko gobernu bat eragozten» bada.
Nafarroako Gobernuari begira, ostegunean lehen bilera egin zuten PSNk, Zurekin Nafarroak eta Geroa Baik. PSNk negoziazio horietatik kanpo utzi du EH Bildu. Bi talde horiekin gobernua osatzeko «borondate tinkoa» duela helarazi zien PSNk, eta «baiezkoa» eman zioten Barkosek eta Alfarok. Hiruren artean 21 parlamentari batzen dituzte. 26ra iristeko gehiengo osorik ez dute.
Horri lotuta, Alzorrizek esan du PSNri dagokiola lidergo hori, baina Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidente eta PSNko lehendakarigaia negoziatzeko prest dagoela, eta «beharrezkoa den tokian eskuzabala» izango dela.
Nafarroako Gobernua osatzeko lehen bileran, esate baterako, Nafarroako Parlamentuko lehendakaritza nahi dutela esan dute hala Geroa Baik nola PSNk.
Nahiz eta 5.390 boto galdu dituen PSNk, Alzorrizek dio sozialisten posizioa «sendotu» egin dela gobernu barruan. «Irakurri dugu eta ulertu dugu herritarrek esan dutena, eta horregatik esan dugu indar handiagoa eduki nahi dugula gobernu barruan».
Iruñean, berriz, Alzorrizek errepikatu du ez dutela bozkatuko ez Ibarrolaren alde, ez Asironen alde. Beste aukeren artean (kasurako, Koldo Martinezena) «irekita» daudela dio, baina, bigarren indarra izan den EH Bildu bazterrean utziz, negoziazioen lidergoa Elma Saizena dela irudikatu du: «Elkarrizketak hasi ditu beste indarrekin, eta zabalik gaude udal hori eskuinekoa izan ez dadin».
Martinezen erantzuna
PSNren proposamenaz galdetu diote kazetariek Martinezi, eta hark esan du berak ez duela inoiz esan alkate izateko aurkeztuko denik, «kanpainan izan ezik». «Nik esan dudana da funtsezkoa dela Iruñeko Udalean lau indar aurrerakoiak esertzea guztion arteko akordioa lortzeko». Haren hitzetan, akordio hori lortu beste aukerarik ez du ikusten. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228869/birziklatze-lantoki-batean-piztutako-suak-ke-toxikoa-eragin-du-cintruenigon.htm | Gizartea | Birziklatze lantoki batean piztutako suak ke toxikoa eragin du Cintruenigon | Babes Zibileko eta Larrialdietako Zerbitzuak etxean egoteko gomendatu die herritarrei, «segurtasun arrazoiengatik». | Birziklatze lantoki batean piztutako suak ke toxikoa eragin du Cintruenigon. Babes Zibileko eta Larrialdietako Zerbitzuak etxean egoteko gomendatu die herritarrei, «segurtasun arrazoiengatik». | Eraikuntzako materialak birziklatzeko planta batean sutea piztu da goizean, Cintruenigon (Nafarroa).
Suak hodei beltz trinkoa sortu du, eta, haizearen ondorioz, Erriberako herrirantz joan da. Twitter kontuan, 112 SOS Nafarroa Babes Zibileko eta Larrialdietako Zerbitzukoek etxean geratzeko gomendatu die herritarrei. Halaber, ateak eta leihoak ixteko eskatu diete, kea sar ez dadin.
Kalean ez egoteko gomendatu du, batik bat lantokitik gertu dauden eremuetan.
Tuterako parkeko suhiltzaileak bertaratu dira sutea itzaltzeko asmoz. Gainera, han dira foruzainak, Cintruenigoko udaltzainak eta guardia zibilak ere. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228870/pristinak-atea-ireki-dio-kosovo-iparraldean-udal-bozak-berriz-egiteari.htm | Mundua | Pristinak atea ireki dio Kosovo iparraldean udal bozak berriz egiteari | Lehen ministroak zehaztu du herrialdeko indarren aurkako indarkeria amaitzean eta Bruselako akordioa errespetatzean soilik egingo dituztela hauteskundeak. EBk Belgradi eskatu dio alde batera utz ditzala boikoterako deiak. | Pristinak atea ireki dio Kosovo iparraldean udal bozak berriz egiteari. Lehen ministroak zehaztu du herrialdeko indarren aurkako indarkeria amaitzean eta Bruselako akordioa errespetatzean soilik egingo dituztela hauteskundeak. EBk Belgradi eskatu dio alde batera utz ditzala boikoterako deiak. | Kosovoko albaniar alkate batzuen zilegitasunari buruzko desadostasunak areagotutako tentsioari amaiera emateko asmoz, EB Europako Batasunak Pristinari eskatu dio berriz egin ditzala udal hauteskundeak Kosovo iparraldean. Aleksandar Vucic Serbiako presidenteak eta Vjosa Osmani Kosovokoak bilkura izan zuten atzo Bulboacan (Moldavian), talde komunitarioko diplomaziaburu Josep Borrellen, Frantziako presidente Emmanuel Macronen eta Alemaniako kantziler Olaf Scholzen begiradapean. EBko iturrien arabera, Osmanik baieztatu zuen Pristina prest dagoela bozetara deitzeko, betiere legezko prozesu baten ondorio badira; Serbiaren parte hartzea ere eskatu zuen. Halere, Albin Kurti Kosovoko lehen ministroak zehaztu zuen Belgradek Kosovoko indarren aurka «babestutako» indarkeria amaitzean eta Bruselako akordioa errespetatzean soilik egingo dituztela hauteskundeak. Egoera nola garatuko den ikusteko dago oraindik.
EBko agintariek atzo Pristinari egindako proposamena izan zen Kosovo iparraldeko lau udalerritako alkateek «dimisioa ematea» eta hauteskundeetara deitzea. Proposatu zuten beste aukera izan zen herritarrek sinaduren %20 biltzea bozak berriz egiteko eskatzeko; horrek kargua uztera behartuko lituzke alkateak. Belgradi dagokionez, berriz, klub komunitarioak eskatu zion alde batera utz ditzala Kosovoko serbiarren boikoterako deiak.
Vucicek, berriz, hitzeman zuen hauteskundeak bultzatuko dituela; Osmanik, berriz, adierazi zuen konponbidea «oso gertu» dagoela, baina Serbiak Kosovorekin batera martxoan sinatutako akordio bati jarraikiz hartutako konpromisoa bete behar duela, bi aldeen arteko harremanak normaltzeko. Pristinak eta Belgradek datorren astean plazaratuko dituzte EBren proposamenari emandako erantzunak.
Vucicen eta Osmaniren arteko atzoko bilera tentsio handikoa izan zen; salaketa ugari egin zizkioten elkarri. Kosovoko presidenteak gogor hitz egin zuen Serbiaren aurka, Kosovo «desegonkortzen» saiatzea eta manifestazioetan indarkeria «babestea» egotzita. «Guztiok ulertzen dugu benetako mehatxua. Serbia Kosovon estatu subirano baten existentzia ukatzetik dator», esan zuen. Serbiako presidenteak, berriz, Kosovo iparraldeko alkate albaniarrak erretiratzea eskatu zuen, eta Kosovoko Poliziaren presentziaren aurka egin zuen, gatazka «elikatu» zuelako.
«Vucic presidenteak Kosovoko talde kriminalak babesteari utzi behar dio. Hala egin behar du bakea nahi badu», argudiatu zuen Osmanik. Serbiako presidenteak ziurtatu zuen berak ez duela zerikusirik manifestazioekin, eta tentsioa murrizteko mobilizatzen ari dela adierazi zuen: «Serbiak ahalegin guztiak egingo ditu tentsioa baretzeko, eta horrek esan nahi du serbiarrak konbentzitzen saiatuko garela, bakean aurrera egin dezaten».
EB eta AEB Ameriketako Estatu Batuak kezkatuta azaldu dira Kosovo iparraldean bizi duten azken urteetako krisirik handienaren harira. Kosovoko albaniar alkate horiek joan den apirilean egindako bozetan hautatu zituzten, serbiarrak gehiengoa diren eskualdean —50.000 inguru dira guztira—. Boz horietan, ordea, %3,4ko parte hartzea baino ez zen izan, serbiarren boikotarengatik; Pristinak, baina, balekotzat jo zituen —EBk ez ditu legezkotzat jo—. Horregatik heldu da talde komunitarioaren eskaera.
Protestak, bosgarren egunez jarraian
Joan den asteburuaz geroztik, serbiarrak protestak egiten ari dira, batez ere Leposaviq, Zubin-Potok eta Zvecan herrietan. Herri horietako alkateak eta iparraldeko Polizia berezia erretiratzeko eskatzeaz gain, salatzen dute «diskriminazioa» pairatzen ari direla Kosovoko Gobernuaren partetik.
Manifestarien eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarreko militarren arteko liskarrik gogorrenak astelehenean izan ziren; KFOR-eko 30 soldadu eta 52 serbiar zauritu ziren. Ordutik, liskar gogorrik eduki ez duten arren, tentsioa da nagusi kalean. Egoera kontrolpean mantentze aldera, NATOk beste 700 soldadu bidaliko ditu Kosovora. Serbiako eta Kosovoko egunkarien arabera, gaur goizean goizetik Kosovoko serbiar ugari joan dira erakunde publikoetara, bosgarren egunez jarraian, KFOReko indarren zaintzapean. Gauean ez da istilurik izan.
Liskarrekin lotuta, Vucicek Kurtiri aste hasieran leporatu zion Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea»: «Metohian [Kosovo hego-mendebaldeko eskualdean] odola isurtzea eragin nahi du», adierazi zuen. Serbiako presidenteari erantzunez, Kosovoko lehen ministroak «babes osoa» agertu zien serbiarrak gehiengoa diren eremuetan hautatuak izan ziren alkate albaniarrei, eta esan zuen horiek direla udaletxeetan egoteko zilegitasuna duten bakarrak. Kurtik «talde kriminalei» eta «muturreko taldeei» egotzi die liskarren ardura, eta Belgradi egotzi dio talde horiek laguntzea.
Ikusi gehiago: Vucicek Pristinari egotzi dio Kosovoko serbiarren eta NATOren artean «gatazka eragitea»
Serbiaren eta Kosovoren arteko harremanak ez dira batere onak, Kosovok 2008ko otsailaren 17an alde bakarrez independentzia aldarrikatu zuenetik; Serbiatik bereizi zen, baina Belgradek ez du aitortzen erabaki hori. Bi milioi biztanle inguru ditu Kosovok, eta herritarren %90 albaniarrak dira; %8, serbiarrak; eta %3, bosniakak. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228871/hezkuntza-sistema-publikoko-plantillei-eustea-adostu-dute-labek-eta-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Hezkuntza sistema publikoko plantillei eustea adostu dute LABek eta Eusko Jaurlaritzak | Lan baldintzei eta hezkuntza ereduari buruzko proposamenak aurkeztu ditu Eusko Jaurlaritzak mahai sindikalean, eta ontzat jo ditu LABek. Mahai sektorialetan jarraituko dute negoziazioek. | Hezkuntza sistema publikoko plantillei eustea adostu dute LABek eta Eusko Jaurlaritzak. Lan baldintzei eta hezkuntza ereduari buruzko proposamenak aurkeztu ditu Eusko Jaurlaritzak mahai sindikalean, eta ontzat jo ditu LABek. Mahai sektorialetan jarraituko dute negoziazioek. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak mahai sindikal orokorrean egindako azken proposamena ontzat jo du LAB sindikatuak, eta bi aldeek akordioa erdietsi dute. «Hezkuntza Sailak heldu behar izan dio Hezkuntza Legea langileokin eraikitzeko eskaerari», adierazi du LABeko koordinatzaile nagusi Garbiñe Aranburuk. Izan ere, akordioak, lan baldintzak jorratzeaz gain, hezkuntza ereduaren gaineko «oinarri batzuk» ere jaso ditu; hala nola hezkuntzaren euskalduntzearen, segregazioaren eta doakotasunaren ingurukoak. Halere, afera mahai sektorialetako negoziazioetan txertatuko da orain, eta bertan hartuko dira erabakiak.
Hezkuntza Sailaren proposamenak lau atal nagusitan banatu ditu neurriak. Lehen hirurek sare publikoko, azpikontratetako eta itundutako sareko langileei egiten diete erreferentzia, eta azkenak, «hezkuntza ereduaren zehaztapenei». Lan baldintzen alorrean, sare publikoko lanpostu guztiei eusteko konpromisoa hartu du Hezkuntza Sailak. Hura da, LABeko hezkuntza arduradun Irati Tobarren esanetan, «eskola publikoa indartzeko neurririk potenteena». Hark gaineratu du jaiotze tasaren beherakadaren eraginei erantzuteko ere balioko duela.
Proposamenaren arabera, Eusko Jaurlaritza prest dago lanpostuak eskaintzeko irizpideak eta epeak adosteko —urtero egingo dira LEPak, hiru urteko zikloetan— eta ordezkapenen kudeaketa sindikatuekin negoziatzeko ere, eta behin-behinekotasuna %5etik ez igotzeko neurriak bermatuko lituzke. «Hutsik dauden egiturazko lanpostuak langile finkoek edo karrerako funtzionarioek betetzeko lekualdatze lehiaketak egingo dira», dio testuak. Era berean, hezkuntza laguntzaile espezialisten eta haur hezitzaileen soldatak «progresiboki» parekatuko direla adierazi dute; LABen arabera, horrek %10eko soldata igoera bat bermatuko lieke lehenei.
«Sektore feminizatu eta prekarizatuetan» ere egin du indar LABek, Tobarrek adierazi duenez, eta sukaldari eta garbitzaileen lanaren «balio politiko, sozial eta ekonomikoa» aitortzeko neurriak hartuko direla azaldu du. Besteak beste, Hezkuntza Sailak proposamenean txertatu du «plantillak esleitzeko irizpideak finkatzea» eta «enplegu plan bat egitea», baita 2024-2025 ikasturtean jangela ereduaren inguruko azterketa bat egitea ere, azpikontraten eredutik «langileen kudeaketa publikorako ereduetara» igarotzea aztertzeko.
Azpikontratei dagokienez, kontratatutako zerbitzuen «azterketa zehatza» egitea adostu dute aldeek, horretarako irizpideak aurten finkatuta. Gainera, prozesuan lehentasuna izango dute garbitzaileek, sukaldariek eta autobus gidariek.
Itunpekoen sarean, berriz, hizpide izan dute lan baldintzak arlo publikoko langileenekin parekatzeko aukera. Asmoa litzateke gaia datozen bi ikasturteetan aztertzea, eta 2025-2026ko eta 2026-2027ko ikasturteetarako gauzatzea, LABen arabera. Era berean, publifikazio prozesu bat egiten duten ikastetxeetan langileak subrogatzea adostu dute: «Langile bakoitzaren egoerarentzako irtenbideak adostuko dira: titulazioa eskuratzeko moratoriak, euskalduntzeko planak, antzinatasunaren barematzea…».
Hezkuntza ereduari dagokionez, doakotasuna, segregazioa eta euskalduntzea dira mahai gainean jarri dituzten hiru gidalerroak. Lehenaren kasuan, ikastetxe guztiei urteroko kontuak «modu gardenean publiko egitea» exijituko zaie, eta Hezkuntza Sailak «berariazko administrazio unitate bat» ezarriko du benetan doakotasuna bermatzen dela ziurtatzeko.
Hezkuntza Sailak hiruna konpromiso hartu ditu legeak ezarritako euskara maila (B2) eta segregazioa gainditzea ziurtatzeko. Lehen kasuan, hizkuntza proiektuak garatzeko «aholkularitza, gidaritza, jarraipen eta ebaluazio» lanak bere gain hartzea proposatu du; langileek hizkuntza gaitasuna bermatzeko «etengabeko prestakuntza lerroak» garatzea; eta «hezkuntza komunitatearen parte diren familiei begirako euskalduntze programak» gauzatzea. Inklusioaren alorrean, berriz, «ikasleen banaketa orekatua» egiteko tresneria martxan jartzea, plazen eskaintza «benetako eskolatze premietara» egokitzea eta segregazioaren aurkako itun bat lortzeko lan egitea jasotzen ditu testuak.
Lehen urratsa da akordioa. Orain, langileei hura azaldu beharko diete, eta mahai sektorial bakoitzean martxan diren negoziazioei txertatu beharko zaizkie adostutakoak. «LAB bada nor» horietan, Aranbururen hitzetan, eta gogoratu du lehen indarra direla sektore publikoan eta ikastoletan. Halere, LABek ez dio uko egin etorkizunean ekintza sindikalera eta mobilizazioetara deitzeari, egoerak hala eskatzen badu.
Halere, Aranburu burua kritiko agertu da hezkuntzako mahai sindikalean parte hartu ez duten sindikatuekin. LABekin batera, mahaian eseri dira Interinoak sindikatua eta UGT; uko egin zioten, ordea, ELAk, CCOOk eta Steilasek. Jarrera «ulergaitza» haiena, LABeko buruaren ustez: «Bere garaian adierazi genuen arduragabekeria bat iruditzen zitzaigula eztabaidari eta adostasunetarako aukerari bideak horrela ixtea».
Soldatak, gero
Badira akordiotik kanpo geratu diren zenbait puntu ere. Aranburuk azaldu du hezkuntza publikoko soldaten gaia ez dela txertatu, argudiatuta elkarrizketa eremu zabalago batean kokatu behar dela: «Iruditzen zaigu funtzio publikoko langileei eragiten dien afera dela eta eremu osoan egin beharreko borroka dela». Gainera, euskarazko B2 maila bermatzeko euskalgintzako aktoreekin lanean jarraituko dutela baieztatu du LABek.
Era berean, Hezkuntza Lege proiektuaren inguruko ekarpen gehiago egiteko asmoa adierazi du sindikatuak, eta ekainaren 7an izango dute horretarako beta, Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Bertan, «hezkuntza sistema propioa izateko eskubidean» eta Euskal Herriko beste lurraldeekin izan beharreko harremanetan egingo du indar, eta euskal curriculumean «Euskal Herriko ondare linguistiko, kultural eta soziala aintzat hartzeko» eskatuko du. Horrekin batera, inklusioaren aldeko neurrien inplementazioa «kohesio sozialaren printzipioaren arabera» zehazteko eta eskola publikoa «erdigunean jartzeko» neurriak eskatuko ditu. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228872/onnera-groupek-lantegi-berria-zabalduko-du-onatin-17-milioi-euroko-inbertsioa-eginda.htm | Ekonomia | Onnera Groupek lantegi berria zabalduko du Oñatin, 17 milioi euroko inbertsioa eginda | Garbigailu industrialak fabrikatuko dituzte, egungo ekoizpen gaitasuna handituta. Kooperatibak inoizko salmenta handienak lortu zituen iaz: 380 milioi euro denera. | Onnera Groupek lantegi berria zabalduko du Oñatin, 17 milioi euroko inbertsioa eginda. Garbigailu industrialak fabrikatuko dituzte, egungo ekoizpen gaitasuna handituta. Kooperatibak inoizko salmenta handienak lortu zituen iaz: 380 milioi euro denera. | Ekipamendu industrialen fabrikazioan erreferente izateko oinarriak jartzen ari da Onnera Group azken urteotan, eta, orain, beste urrats bat egingo du helburu horrekin: lantegi berria zabalduko du Oñatin (Gipuzkoan), nazioarteko merkatuan duen lehiakortasuna eta posizionamendua indartzeko. Mondragon taldeko kooperatibak 17 milioi euro baino gehiago inbertituko ditu planta berrian, eta, iragarri duenez, «estrategikoa» izango da jarritako erronka lortzeko bidean.
Lantegi berria eraikitzeko obrak hasi dituzte dagoeneko, eta, behin amaituta, egungo garbigailu industrialen ekoizpen gaitasuna handitzen lagunduko du. Ondorioz langile gehiago beharko dituela aurreratu du enpresak, baina ez du zehaztu zenbat. Ez du argitu, halaber, fabrika berria noiz jarriko duten martxan. Edozein modutan, ingurumen ikuspegitik «proiektu berritzailea» izango dela nabarmendu du.
Oñatiko kooperatiba sukaldaritzan, garbiketan eta hotz-sistemen esparruan enpresa liderra da Europan, eta hazkunde aroan sartuta dago azken urteetan. Inoiz ez bezala handitu zituen salmentak iaz; marka berria ezarri zuen, eta aurreko urteko emaitzak bikoiztu. Denera, 380 milioi euroko fakturazioa lortu zuen. Salmenten %68 atzerrian egiten ditu kooperatibak, eta haren merkatu handienak AEB eta Frantzia dira. Euskal Herriko eta Espainiako merkatuetan, berriz, gainontzeko herena saltzen du.
Eduardo Calvo taldeko zuzendari nagusiak langileek egindako «ahalegina» nabarmendu du, inflazioari eta merkatuan nagusitu den ziurgabetasunari aurre egiten eta urtea emaitza onekin ixten lagundu dutelako. Eta gehitu du «determinazioz» jokatuko duela taldearen etorkizuneko erronkak lortu asmoz.
Onnera Groupek zazpi lan zentro dauzka mundu zabalean; Euskal Herrikoan ez ezik, Frantzian, Polonian eta Mexikon, adibidez, eta 2.500 langilek dihardute haietan. Zazpi marka biltzen ditu (Fagor Professional, Asber, Edenox, Efficold, Danube, Domus eta Primer), hainbat sektore, merkatu eta herrialdetan liderrak direnak. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228873/kremlinen-kontrako-indarrek-bi-zibil-hil-dituzte-errusian.htm | Mundua | Kremlinen kontrako indarrek bi zibil hil dituzte Errusian | Belgorod eskualdean borrokan ari dira bi milizia eta Errusiako armada. Txinak «zail» ikusten du Kievek eta Moskuk negoziatzea | Kremlinen kontrako indarrek bi zibil hil dituzte Errusian. Belgorod eskualdean borrokan ari dira bi milizia eta Errusiako armada. Txinak «zail» ikusten du Kievek eta Moskuk negoziatzea | Moskuren aurkako indarrak Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Belgorod eskualdeari eraso egiten ari dira azken egunetan, eta gaur egindako bonbardaketa batean, bi zibil hil dituzte, eta beste bi zauritu. Eskualdeko gobernadore Viatxeslav Gladkovek Ukrainako armadari egozten dizkio azken egunetako erasoak. Kievek, ordea, ukatu egin du hori. Kremlinen aurka borrokatzen direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako bi miliziak esan dute azken egunetan Errusiako indarren kontra borrokatzen dihardutela Belgoroden, eta gaur ere hori bera egin du Errusiaren Askatasuna Legioa taldeak.
Belgorodeko iturri ofizialek adierazi dute Ukrainako indarrek Xebekino herritik gertuko errepide bat bonbardatu dutela, eta jaurtigaien puskek auto batzuk jo zituztela; horietako batean zihoazen gero hildako biak, eta beste batean bi zaurituak. Gladkoven arabera, Ukrainaren aldeko indarrek jaurtitako beste bonba batzuek pare bat etxebizitzari kalte egin diote.
Errusiaren Askatasuna Legioa eta Boluntario Errusiarren Taldea miliziek Errusiako armadarekin liskarrak eduki zituzten duela ia bi aste, Belgorod eskualdean, baina Moskuk amaitutzat eman zituen horiek, eta nabarmendu «70 terrorista ukrainar» baino gehiago «ezereztu» zituela. Atzo ere eskualde horretan Ukrainaren aldeko indarretako 50 bat kide hil zituztela esan zuten Errusiako iturri ofizialek.
Ikusi gehiago: Errusiak bukatutzat eman ditu mugan miliziekin izandako liskarrak
Horren guztiaren harira, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren zerbitzu sekretuek txio baten bidez esan dute Belgoroden gertatzen ari diren borrokek «dilema handi bat» planteatzen diotela Errusiako armadari: hau da, erabaki behar dutela eremu horretan defentsak sendotu edo Ukrainan dituzten lerroak indartu. Azpimarratu dute, bide batez, eraso horien ondorioz zibilak Xebekino herritik atera behar izan dituztela. Errusiako iturriek esan dutenez, gutxi gorabehera 2.500 lagun atera dituzte handik.
Eta Belgorod eskualdekoak ez dira Ukrainako indarrek Errusiako lurretan egindako bonbardaketa bakarrak. Izan ere, Briansk eskualdeko Lomakovka eta Novaya Pogostx herriei ere eraso egin diete airetik, eskualdeko gobernadore Aleksandr Bogomazek esan duenez. Ez dago zauriturik. Dena den, ez The Guardian egunkariak, ez Reuters berri agentziak ezin izan dute egiaztatu eraso horiek gertatu direla.
Ez da Briansken bonbardaketak gertatzen diren aurreneko aldia. Azken asteetan aire erasoak ugaritu egin dira Errusian, eta, horren ondorioz, AEBak deseroso daude. Zeren badakite Errusiak egiaztatzen badu bere lurretan erortzen ari diren armak AEBetakoak edo Europakoak direla interpretatu ahalko lukeela gerra Ukrainatik harago eraman dezakeela.
Ikusi gehiago: Hiru zibil hil dira Kieven, Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz
Bestalde, Errusiak seigarren egunez jarraian bonbardatu du Kiev gaur. Ukrainako hiriburuko administrazio militarrak jakinarazi duenez, aireko defentsa sistemek erorarazi egin dituzte Moskuko indarrek jaurtitako misil eta drone guztiak (30 pasa). Ez dago zauriturik. Eta horrekin lotuta, hiriko lurpeko babesleku guztiak 24 orduz irekita egoteko agindua eman du Vitali Klitxko alkateak. Aintzat hartu behar da atzo hiru zibil hil zirela hiriburuan bonbardaketa baten ondorioz, eta iturri ofizialek ere jakinarazi zuten babesleku batera sartzeko modurik izan ez zutelako zendu zirela, hura itxita zegoelako. Zer gertatu zen ikertzen ari dira. Zaporizhia eskualdea ere bonbardatu du Errusiak gaur, eta etxebizitza bloke baten aurka egindako aire erasoan bi zibil hil eta lau zauritu ditu, hango iturri militarren arabera.
Negoziazioak, «zail»
Li Hiu Txinako goi diplomazialariak adierazi du «zaila» izango dela Errusia eta Ukraina negoziatzeko esertzea. Hori nabarmendu du gaur, duela bi aste Europan egindako bira baloratzeko agerraldian. Iruditzen zaio «garrantzitsua» dela norbaitek ekinbidea hartzea elkarrizketei bide emango dien baldintzak sortzeko. Errusiako, Ukrainako, Poloniako, Frantziako, Alemaniako eta Belgikako buruzagiekin bildu zen Li, eta eskatu die Kieven Mendebaldeko aliatuei armarik ez bidaltzeko gudu zelaira. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228874/alokairuen-legez-kanpoko-igoera-salatu-du-aldak-lehuntzen.htm | Gizartea | Alokairuen legez kanpoko igoera salatu du Aldak Lehuntzen | Salatu dute Lehuntzeko etxe baten jabeak ez duela errespetatu alokairuen mugatze neurria. 840 euroan alokatzen zuen lehen, eta orain 1.460 euroan jarri du alokagai. | Alokairuen legez kanpoko igoera salatu du Aldak Lehuntzen. Salatu dute Lehuntzeko etxe baten jabeak ez duela errespetatu alokairuen mugatze neurria. 840 euroan alokatzen zuen lehen, eta orain 1.460 euroan jarri du alokagai. | Eguzkitako betaurrekoak, bainujantziak, badminton sarea, olatuen eta itsasontzien hotsa... Itsas bazterreko paisaia baten irudia, hondarrik eta itsasorik begi bistan izan gabe. Aldako kideek hondartzako giroa sortu dute Lehuntzeko (Lapurdi) etxe baten lorategian. «Etxebizitza honen jabea Nizakoa da (Okzitania), eta, ikusiz zer preziotan jarri duen alokagai etxebizitza hau, Kosta Urdinean gaudela ematen du», adierazi du Txetx Etxeberri Alda-ko kideak. Lahonce-sur-Mer berrizendatu dute gunea, herri sarreretan izan ohi diren seinaleen itxurako batekin. Aldako militanteek salatu dute etxearen jabeak legez kanpo emendatu duela alokairu prezioa. Horrelako egin-moldeak seinalatu, salatu eta auzitara bideratuko dituztela azpimarratu dute. Eta botere publikoei deiadar egin diete tokiko biztanleak espekulazio kasu horietarik babestu ditzaten, «alokairuen mugatze neurriak errespetaraziz», eta hori errespetatu ezean «zigortuz».
Ordura arte, 840 euroan zegoen alokatua 74 metro koadroko etxea. Baina, maizter ohiek etxea utzi zutenetik, 1.460 euroan jarri du alokagai jabeak. Lehuntze Ipar Euskal Herriko tentsio handiko eremuan dagoenez, alokairu prezioen mugatze neurriak daude. «Hau da, prezioa ezin da alokairuen erreferentzia indizetik gora emendatu», azaldu du Ainize Butron Aldako kideak. «Jabeak legea urratu du». Horrez gain, maizter berriei alokairua baino hiru aldiz soldata handiagoa eskatzen die. «Etxebizitza hau eskuraezina bilakatu da tokiko biztanleria ia guztiarentzat», ondorioztatu du Etxeberrik.
Ekintza garaian, Aldako kideak harremanetan jarri dira etxearen jabearekin. Etxeberrik telefonoan jabeari ekintzaren berri eman, eta legearen urraketaz ohartarazi du. Jabea bere posizioetan gelditu da, eta ezer ukatu gabe moztu du deia.
David Hugla Lehuntzeko auzapezari ere bertaratzeko eskatu diote. Hark gogorki salatu ditu jabearen egin-moldeak. Oroitarazi du etxebizitza soziala zela hasieran. Jabeak bizitegi sozialak lortzeko programari esker eskuratu zuen, 2008an. Hala, espekulazioaren kontrako hamar urteko klausulak babesten zuen etxebizitza, «baina, klausula hori amaitu denez, merkatu librera pasatu da», esplikatu du Huglak. «Eskandalagarria» iruditu zaio, eta Aldarekin bat egiten duela adierazi du. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228875/drone-adimentsuak-hil-al-du-bere-giza-kontrolatzailea.htm | Mundua | Drone adimentsuak hil al du bere giza kontrolatzailea? | AEBetako Aire Armadako koronel batek adierazi duenez, adimen artifizial batek gobernaturiko drone batek bere kontrolatzailea hiltzea erabaki zuen ariketa birtual batean, bere xedea betetzeko oztopoa zela iritzita. Armadak ukatu egin du. | Drone adimentsuak hil al du bere giza kontrolatzailea?. AEBetako Aire Armadako koronel batek adierazi duenez, adimen artifizial batek gobernaturiko drone batek bere kontrolatzailea hiltzea erabaki zuen ariketa birtual batean, bere xedea betetzeko oztopoa zela iritzita. Armadak ukatu egin du. | Arma autonomoen garapenak berez beldurra eragiten badu, gehitu horri adimen artifiziala, eta gogoa ematen du babeslekura korrika joateko, «kontuz, badatoz geureak!» oihuka.
Izan ere, jendea bere kabuz hiltzea erabakitzen duten armen inguruko sagak beste atal bitxi bat utzi du azken orduotan.
Hainbat hedabidek jaso dituzte AEBetako Armadako Tucker Hamilton koronelak joan zen astean eginiko adierazpenak. Militarrak kontatu zuenez, AEBetako Aire Armadak adimen artifiziala erabili du simulazio bat egiteko. Horretan, armaz beteriko drone bati helburu bat eman diote, eta makinak bere kabuz erabaki du bere kontrolatzailea hiltzea, xedea betetzeko oztopoa zela iritzita.
Etsai birtual batzuen aire defentsak suntsitzea zen ariketaren helburua. Haatik, «sistema hasi zen konturatzen giza kontrolatzaileak batzuetan mehatxu hori ez hiltzeko agintzen ziola. Baina gailuak puntuak irabazten zituen mehatxuak hiltzen zituenean», koronelak Londresen eginiko goi bilera batean kontatu zuenez. «Zer egin zuen orduan? Kontrolatzailea hil egin zuen, pertsona horrek helburua betetzea galarazten ziolako».
Orduan militarrek ikusi zuten robota berriz trebatu behar zutela, eta sistemari esan zioten kontrolatzailea ezin zuela hil, eta hilez gero puntuak galduko zituela. «Orduan zer? Operadoreak berarekin komunikatzeko erabiltzen zuen antena dorrea suntsitzeari ekin zion, horrek galarazten ziolako jomuga hiltzea».
Gidoi hau ikusita duela iruditzen bazaio irakurleari, gogoratu behar da zientzia fikzioko dozenaka lanetan erabili dutela eskema, besteak beste 2001: espazioko odisea lanean, edo Alien filmean. Lehenengoan, adimen artifizial bat erotu egiten da, nolabait esatearren, agindu kontraesankorrak jaso dituelako, eta gizakiak hiltzea erabakitzen du. Bigarrenean, robot batek gizakiak hiltzea onesten du, bere helburua betetzearren.
AEBetako Aire Armadak ustez eginiko ariketan ez zen benetako inor hil, simulazio birtual bat zelako. Baina simulazioa horretarako egin zuten hain zuzen, jakiteko zer gertatu litzatekeen tresna hori errealitatean erabiliz gero.
Militarrak esan zuenez, «ezin da adimen artifizialaz eta autonomiaz hitz egin, ez baduzu etikaren gaia jorratzen».
Armadaren ukoa
Gaur, berriz, agiri bat bidali dio AEBetako Aire Armadak 'Insider.com' hedabideari. Horretan, Ann Stefanek eledunak ukatu egin du simulazio hori gertatu izana. «Aire Armadak ez du halako adimen artifizial-drone simulaziorik, eta AA teknologia modu etiko eta arduratsuan erabiltzen jarraitzen du». Gaineratu duenez, koronelaren adierazpenak «testuingurutik at» hartu dira, eta «pasadizo bat» besterik ez dira.
Edonola ere, lehen ere argitaratu izan dituzte AEBetako Armadak adimen artifizialarekin eginiko proben inguruko albisteak, piloturik beharko ez duten gerra hegazkin erabat autonomoak garatzeko. 2020an, AA batek bost aldiz irabazi zien giza pilotuei, simulaturiko hegazkin jazarpen borrokan. Eta iaz, lehenengo proba erreal arrakastatsua egin zuten. Urte amaierarako nahi dute hegazkin erabat autonomoa garatu.
Arma autonomoak
2021 udaberrian hautsak harrotu zituen Nazio Batuen Erakundeak emaniko albiste batek. Horren arabera, historian lehenengo aldiz, robot batek eraso egin die gizakiei modu erabat autonomoan.
NBEk esan zuenez, drone batek tiro egin zien Libiako talde armatu bateko kideei, bere kabuz, gizakien kontrolik eta agindu zehatzik gabe.
Gizateria robot hiltzaileen aroan sartzen ari dela ohartarazi dute aspaldi adituek. NBEk 2017an eztabaidatu zuen gaiaren inguruan, eta etikan adituek eskatu zuten arma autonomoak debekatzeko.
Joan zen astekoa AEBetako koronel baten ahokada bat izan ote den, edo Aire Armadak haren hitzek edukitako oihartzuna estali nahi ote duen ikusteke dago. Baina, egia bada, militarrak kontaturikoa adimen artifizialaren espero gabeko ondorioen eskulibururako adibide borobila da. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228876/sorionekuek-ongietorri-erraldoia-eginen-diote-euskarari-ekainaren-10ean-irunean.htm | Gizartea | Sorionekuek «ongietorri erraldoia» eginen diote euskarari ekainaren 10ean Iruñean | Euskararen aldeko manifestazioaz gainera, egun osoko egitaraua prestatu dute plataforma osatzen duten eragileek | Sorionekuek «ongietorri erraldoia» eginen diote euskarari ekainaren 10ean Iruñean. Euskararen aldeko manifestazioaz gainera, egun osoko egitaraua prestatu dute plataforma osatzen duten eragileek | «Euskararen etorkizunari ongietorri erraldoia» egin nahi dio Sorionekuak egitasmoak Nafarroan. Mobilizazioa iragarria zuten lehendik ere: heldu den larunbatean izanen da, ekainaren 10ean, Iruñeko Antoniutti parketik abiatuta. Horrez gain, ordea, egun osoko kultur egitaraua ere antolatu dute Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek. Gaur aurkeztu dute.
11:00etatik aurrera, eskulan tailerrak eskainiko dituzte Iruñeko Basotxo kale inguruan, haurrek Sorioneku eskuak sortu eta margotu ditzaten. Horrez gain, puzgarriak eta jolasak ere izanen dira. 11:30ean, erraldoiek kalejira eginen ditu ingurumarian, eta eguerdian, Topadantzak emanaldia eskainiko dute. 12:30ean, Gora bihotzak! ikuskizunaz gozatu ahalko dute haurrek. 16:30ean, bestalde, Igandea txaranga aterako da festagunetik, bazterrak doinuz blaitzera.
Basotxo kaleko guneaz gain, hiriko beste zenbait tokitara ere zabalduko da egitaraua. Hala, 12:00etan, Laba elkarteak Dj bermuta eskainiko du Gazteluko plazan; 13:00etan, doinu herrikoiak karriketara aterako ditu Kantuz egitasmoak; eta 14:00etan bazkaria eginen dute Redin kaleko Arrano tabernan. Bazkarirako erreserbak egiteko epea zabaldu dute antolatzaileek. Horretarako, whatsapp bat bidali behar da 626 25 25 40 zenbakira. 15 euroren prezioa du menuak.
Eguneko zita nagusia, baina, arratsaldeko «mobilizazio herritarra» izanen da. Bertan, Sorionekuak manifestuaren sinatzaileek eta bertara bildutako gainerako euskaltzaleek aldarrikatuko dute euskaraz bizi nahi dutela «eroso». Erosketak egitean, hedabideak kontsumitzean, lagunartean edo administrazioaren aurrean «kezkarik, beldurrik nahiz lotsarik gabe» egin nahi dute euskaraz. Uste dute euskarak ez duela «misteriorik» behar, «etorkizunarekiko ikusmira» baizik. Ez baita museoko pieza bat, egunerokoan erabiltzeko hizkuntza baizik.
Urtarriletik lanean
Iragan urtarrilean aurkeztu zuten Sorionekuak manifestua, Iruñeko Ziudadelan. Kulturaren, hezkuntzaren, euskalgintzaren, kirolaren eta kazetaritzaren esparruko hogei bat pertsonak sinatu zuten manifestua. Gaur, askoz gehiago dira. «Euskaraz ikasi, jolastu, mintzatu, barre egin, fikzioa ikusi eta amets egin nahi dugun herritarrak gara», adierazi zuten agiriaren aurkezpenean. Castillo Suarez idazleak irakurri zuen manifestua euskaraz, eta Tania Gonzalez Agirrek, Union Tutera taldeko jokalariak, gaztelaniaz. «Ager landetan ekimenak antolatzen ditugu, euskaraz idazten dugu, euskara irakasten dugu, kultura egiten dugu, kirola euskaraz sustatzen dugu, injustiziei hordagoa botatzen diegu... Finean, Nafarroa osoko hainbat eremutatik eta bidetatik datozen herritarrak gara, gaurtik hasita euskaraz bizi nahi dutenak».
Nafarroan euskaraz bizitzeko, baina, «hamaika traba» daudela salatu zuten: «Euskara ikastea ez da guztion eskura dagoen zerbait; kulturaren ozeanoan tanta txiki bat da euskaraz ekoitzi eta zabaltzen dena; administrazioan zerbitzuak euskaraz jasotzea ez da erraza izaten, eta hiztun moduan eskubide desberdinak ditugu Nafarroan, gure posta-kodeak definitzen ditu geure hizkuntza eskubideak; atzerriko hizkuntzen azpitik puntuatzen da euskara ehunka lanpostutan; paisaia linguistiko elebiduna izateak, maiz, esfortzu, borroka eta lan handia eskatzen du».
Nafarroa hiru eremutan banatzen duen zonifikazioa eta administrazioak euskal hiztunei eskaintzen dien tratua ere hizpide ditu manifestuak. «Ardura politikoak exijitzeko garaia da, ez bazterketa betikotzeko garaia; ez dugu bigarren mailako herritar izan nahi», azpimarratu zuen Suarezek, aurkezpenean. Are: exijitu zuen eskubide guztiak «herritar orori bermatuak» izan daitezela, «fikziozko mugarik gabe». Euskararentzat, berriz, dagozkion «lekua eta prestigioa» eskatu zuten sinatzaileek. «Izan ere, euskarak hiztunak behar ditu, eta hiztunok, eskubideak. Bereizkeria eta bazterketa ez dira aukera bat: pertsona guztiontzako eskubide guztiak nahi eta behar ditugu. Herritarrok egiten ari garen moduan, har dezala administrazioak erantzukizuna bere gain».
Gaurko agerraldian, antolatzaileek eskerrak eman dizkiete Sorionekuak manifestuarekin bat egin duten guztiei. «Urtarriletik asko eta asko izan zarete gurekin harremanetan jarri zareten, herritar, egitasmo eta bestelakoak, eta gaur gure eskerrik beroenak adierazi nahi dizkizuegu, ekainaren 10a ahaztezina izateko zuen aletxoa jartzeagatik». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228877/egungo-erronkak-aztertu-dituzte-39-circom-biltzarrean.htm | Bizigiro | Egungo erronkak aztertu dituzte 39. Circom biltzarrean | Danimarkako TV2 Nord kateak jaso du Gran Prix saria, Donostian. Ukrainako ‘Hromdaske’ hedabideko bi kazetarik hitzaldia eman dute. | Egungo erronkak aztertu dituzte 39. Circom biltzarrean. Danimarkako TV2 Nord kateak jaso du Gran Prix saria, Donostian. Ukrainako ‘Hromdaske’ hedabideko bi kazetarik hitzaldia eman dute. | Europako Zerbitzu Publikoko Eskualde Hedabideen 39. Biltzarra egin dute bi egunez, Donostian. Circom elkarteko bazkideak elkartzeko balio izan du, askotariko gaiez hitz egiteko, eta horrez gain, Circom 2023 sariak banatu dituzte. Gran Prix sari nagusia Danimarkako TD2 kateko Stand up med Tourettes programari eman diote. Atzo arratsaldean egin zuten sariak banatzeko ekitaldia Tabakaleran, Nerea Reparaz ETBko kazetaria aurkezle zela.
Ekitaldian, Kukai dantza taldeak eta Neomak musika taldeak parte hartu zuten. Ikerketa kazetaritzako saria Irlandako TG4 kateak eraman zuen; Entretenimendua eta Drama kategoriko saria Galiziako TVGko Motel Valkirias telesailarentzat izan zen; dokumental onenaren saria Poloniako Nam nie wolno bylo plakac lanak (TVP3 Krakow) jaso zuen; eta saiorik originalena eta berritzaileena izendatu zuten Kataluniako telebista publikoko InfoK Especial Tutankhamon lana. Sari bana jaso zuten baita ere Suediako SVTk, Herbehereetako Omrop Fryslan-ek, Errumaniako TVR Cluj kateak, Frantziako France3k eta Errumaniako TVR Timisoarak.
Ukrainako kazetarien lana EITB taldea izan da Circomen 39. biltzarraren anfitrioia. Eta Donostiako Kursaalean emandako hitzaldien artean, Unai Iparragirre ETBko zuzendariak euskal gizartearentzat balioa sortu duten egitasmoez hitz egin du.
Gaur goizean, bestalde, Ukrainako Hromdaske hedabideko ordezkariek eman dute hitzaldia. Kursaalean bertan izan dira Aliona Nevmerzhitska zuzendaria eta Victoriia Beha editore burua, Mikel Reparaz ETBko kazetariak gidatuta. Duela hamar urte sortu zuten hedabide hori, eta azkenaldian beren hartzaile kopuruak gorantz egin du. Nevmerzhitskak azaldu duenez, Youtuben hilero 15-20 milioi bisita inguru dituzte; miloi bat jarraitzaile dituzte Twitterren, eta beste hainbeste Facebooken. «Gure bideoek inpaktua eragiten dute gizartean», esan zuen hedabidearen zuzendariak.
Max Levin argazkilaria gogoan izan du Nevmerzhitskak. Argazkilari horrek Hromdaske-rentzat eta beste hedabide batzuentzat lan egiten zuen, eta Errusiako tropek hil zuten iazko martxoan. Beha hunkituta mintzatu zen, era berean, gerran hil diren kazetarien inguruan. «Gerrako giza tragedia eta kostua dokumentatzen ari gara». Eta nabarmendu zuen kazetarien lanaren garrantzia agerian gelditzen ari dela.
Kievetik bideo konferentzia bidez mintzatu dira hedabide bereko Oleksandr Holmakoy eta Oleksandr Nazarok. Aipatu dute algoritmoen faktoreak ere eragina izaten duela haien lana zabaltzeko orduan. «Edonola ere, milioika jarraitzaile batu dira azkeneko urtean gure edukiak ikustera, Ukrainan zer gertatzen ari den jakiteko», adierazi zuen Holmakoyk. Ukrainerazko eduki guztiak ingelesezko azpidatziekin zabaltzen dituzte.
Biltzarreko azken hitzaldian, Ida Anna Haugen Norvegiako telebista publikoko estrategia arduradunak hitz egin du. Arrakastarako gako batzuk aipatu ditu, besteak beste, egitasmoen hasieran baliabideak jartzea, esploratzeko askatasuna izatea eta formatu berriekin esperimentatzea. Estrategiaren oinarrian, bestalde, «itxaropena» jarri du. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228878/del-campo-herguera-leemans-eta-perez-sanudo-kimuak-en-katalogoan.htm | Kultura | Del Campo, Herguera, Leemans eta Perez Sañudo, Kimuak-en katalogoan | Hautatutako zazpi film laburretatik bakarra da euskara hutsezkoa: Iban del Camporen Sorbeltza. Itziar Leemansen Ximinoa euskaraz eta frantsesez da. | Del Campo, Herguera, Leemans eta Perez Sañudo, Kimuak-en katalogoan. Hautatutako zazpi film laburretatik bakarra da euskara hutsezkoa: Iban del Camporen Sorbeltza. Itziar Leemansen Ximinoa euskaraz eta frantsesez da. | Kimuak programaren 26. aldira aurkeztutako 60 proposamenak aztertu eta gero, epaimahaiak zazpi film labur hautatu ditu aurtengo katalogorako: Iban del Camporen Sorbeltza, Raul Camposen El aprendiz, Isabel Hergueraren La mujer ilustrada, Itziar Leemansen Ximinoa, Nitya Lopez Saituaren Deadly Draw, Tamara Lucarini Cortesen Prioridades eta David Perez Sañudoren El rey de la semana. Etxepare Euskal Institutuak eta Zineuskadik sustatutako programak martxan jarriko ditu orain film horiek nazioarteko zinema jaialdietara bidaltzeko bideak.
Honako kide hauek osatu dute aurtengo hautaketa batzordea: Simon Blondeau Baionako L'Atalante zinemako zuzendari laguntzaile eta kultur bitartekariak, Ana Herrera Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusiko ikus-entzunezko proiektu estrategikoen eta digitalen buruak, Txaro Landa Bilboko Fas zineklubaren zuzendariak, Jaime Manrique Bogoshort film laburren jaialdiaren zuzendariak, eta Alberto Valverde Bartzelonako D'A Film Lab-en koordinatzaileak.
Sorbeltza filma euskara hutsez egina da, Ximinoa euskaraz eta frantsesez, eta gainontzekoak gaztelaniaz, nahiz eta horietako bik hindia eta bengalera ere erabiltzen dituzten.
Del Camporen lanean, belaontzi bat itsasoratzen da, barruan hiru pertsona dituela. «Bi emakume eta gizon bat: triangelu bitxi bezain misteriotsu bat osatzen dute», azaldu dute, ohar batean. «Itsas zabaleko bainuen, gaueko elkarrizketen eta tentsio sexualen artean, desorekatuta dagoen unibertso batean murgilduko gara». Erika Olaizola, Joseba Apaolaza, Miren Gaztañaga eta Heren de Lucas dira aktoreak.
Zinemagileak Kimuak katalogoan izan duen laugarren lana da. 2009an Dirty Martini dokumentala hautatu zuten, 2018an Espedizio handia zientzia fikziozko filma, eta 2020an Silvia Reyerekin batera zuzendutako Interior Taxi Noche.
Ximinoa-k June pertsonaiaren istorioa kontatzen du: udako lehen lana aurkitu du, Constance neskato sentikorra zaintzen. «Klase harremanen bortizkeria eta bere identitatearen ukapena aurkituko ditu». Ainara Leemans, Anais Villiot Chantelauze eta Sarah Chantelauze dira protagonistak.
Leemansek Kubari buruzko bi dokumental luze zuzendu ditu: Parque Lenin (2015) eta Boca Ciega (2020). 2018an, Bainera fikziozko film laburra egin zuen, eta, iaz, Olatuak, bere hirugarren dokumental luzea. Fikziozko lehen film luzea idazten ari da egun: Agurra. Noka emakume zinemagileentzako programan hautatu zuten. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228879/propinak-zergatik-nola-eta-norentzat.htm | Ekonomia | Propinak: zergatik, nola eta norentzat | Zer ematen dio propinak langileari, eta zer kentzen dio? | Propinak: zergatik, nola eta norentzat. Zer ematen dio propinak langileari, eta zer kentzen dio? | Urtebetetze bazkariko azken kondarrak. Ebakia edan, eta kontua eskatu. Ez da kopuru txikia ordaindu beharrekoa, baina zerbitzaria fin aritu da. Bi, bost, hamar? Gutxiegi izango da, ala gehiegi? Zenbateko propina eman, horixe izaten da galdera askotan, eta ez da erraza asmatzen. Ostalaritzan —eta beste zenbait lanbidetan— ohikoa da bezeroek langilearen jarduna saritzea. Halere, sari guztiak ez dira berdinak. «Propina asko uzten duen jendea dago, baina baita oso gutxi edo ezer uzten ez duena ere», dio Suharri (Hernani) jatetxeko nagusi Alberto Rodriguezek. Salbuespenak salbuespen, bezeroaren jatorriaren araberakoak dira propinak: «Atzerriko bezeroek hemengoek baino propina handiagoak uzten dituzte. Euskal Herrian bizi denak, batez beste, 50 zentimo uzten baditu, atzerritik datorrenak 4 euro inguru utziko ditu».
Suharriko langileek sukaldeko txokoan dagoen poto batean gordetzen dituzte txanpon eta billete estra guztiak. Eta, ondoren, beren artean banatzen dituzte. Baina gero eta txanpon gutxiago banatu behar dituzte, bezeroek gero eta propina txikiagoak —edo bat ere ez— ematen dituztela azpimarratu baitu Rodriguezek. Motiboen artean, hauexek: ia produktu guztien garestitzea eta krisia. Baina bada aintzat hartu beharreko hirugarren eragile bat: ordainketa elektronikoak. «Jendeak ez du eskua poltsikoan sartzen. Asko handitu da txartelaren erabilera. Ez dago kanbiorik, eta, kanbiorik ez dagoenez, ez dago propinarik», adierazi du jatetxeko nagusiak. Propinak, digitalean Besteak beste, COVID-19aren pandemiak eman zion bultzada ordainketa elektronikoari. Koronabirusaren kutsatzeak ahalik eta gehien murrizteko, gastu txikienak ere elektronikoki ordaintzeko eskatzen hasi ziren saltoki eta jatetxe askotan. Hiru urteren ondoren, gora egiten jarraitzen dute ordainketa elektronikoek, eta gero eta gutxiago dira diru zorroa txanponekin beteta dutenak. Kutsatzeak soilik ez, irudi du txartelaren eta mugikorraren bidezko ordainketek propinak ere murriztu dituztela. Horri irtenbidea aurkitu nahian, txartelarekin ordaintzen duten bezeroei propina datafonoan txertatzeko aukera ematen diete zenbait jatetxek. Hiru aukera izan ohi ditu bezeroak: propinarik ez ematea, makinan iradokitako kopurua onartzea —kontuaren %5 eta %10 arteko propina izan ohi da—, edo norberak nahi duena ematea. Zenbait ikerketaren arabera, propina zuzenean fakturan sartu, eta bezeroak hori onartu edo ez erabaki behar duenean, litekeena da botoi berdeari ematea.p>
Ikusi gehiago: Propinak, AEBetako esklabo ohiei ez ordaintzeko Jatetxean horrelakorik erabiliko lukeen galdetuta, zera dio Suharriko nagusiak: «Ez. Ez dugu aukera hori ematen, eta ez dugu aukera hori emango. Diru hori fakturan sartu beharko litzateke, BEZa gehitu, banakatu… Propina utzi nahi duenak, utziko du, eta ez duenak utzi nahi, ez du utziko». Soldata eskasak estaltzeko Harekin bat dator EKA Euskadiko Kontsumitzaileen Elkarteko prentsa arduradun Ander Cornejo: «Argi izan behar dugu jatetxeak eskainitako arretagatik edo emandako zerbitzuagatik borondatez egiten den dohaintza dela propina». Halere, uste du zilegi dela langileek propina eskatzea; betiere, bezeroa horretara behartzen ez badute. Elkartean ere badute propinak emateko azken joeraren berri —datafonoan txertatzearena, alegia—. Halere, kontsumitzailea ez litzateke propina ematera behartuta sentitu behar: «Nolabait, langilea bezeroari propina emateko aukera eskaintzen ari zaio, ez behartzen». Dena den, eskura emanda edo txartelarekin ordainduta, EKAko kideen arabera, propinak ezin du, inolaz ere, soldata duin bat eskuratzeko osagarria izan. «Ostalaritzako jabeen ardura da soldata duinak bermatzea», propinak gorabehera. Diru estra hori langile bakoitzaren nominan txertatzea zaila litzatekeen arren —gehienetan, emandako propinak ez doazelako inoren izenean, orokorrean jasotako zerbitzuaren trukean baizik—, langileen soldataren parte izan behar dutela iritzi dio EKAko prentsa arduradunak. Izan ere, «propinak ogasunean berdin-berdin ordaindu behar dira zerga modura», nahiz eta Gizarte Segurantzan kotizatu ez. Nagusiak parte har dezake propinen gaineko erabakietan, baina ez du horien gainean agintzen. Bezeroek bolondreski ematen duten diru gehigarria izanik, establezimenduko jabeak ezin ditu debekatu. Horixe ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak 2021eko epai batean, eta zehaztu zuen langile guztien artean banatu behar direla. Ez da beti ongietorria Nolako tokia, halako ohiturak; baita propinekin ere. Euskal Herriko tabernetan eta jatetxeetan norberak erabaki dezake zenbateko propina utziko duen —edo utziko duen—. Oro har, borondatezkoa da Europako herrialde gehienetan ere. Ipar Amerikan, berriz, bai AEB Ameriketako Estatu Batuetan, bai Kanadan ia derrigor eman behar zaio zerbitzariari kontuan eskatzen dena baino diru pixka bat gehiago; hotz, kontuaren %15 eta %20 artekoa izan ohi da propina toki horietan. Beste leku batzuetan, ordea, bezeroak hobe du eskua poltsikoan gordetzea. Propina ematea edukazio txarreko keinutzat jo ohi dute Asia hego-ekialdeko zenbait herrialdetan. Esaterako, Txinan debekatuta egon da hainbat hamarkadatan, eroskeriatzat zutelako. Halere, turismoa areagotu den lurraldeetan, egun ohikoa bilakatu da jatetxeetan propina ematea. Egoera bertsua da Japonian. Han propinak inoiz debekatu ez badituzte ere, edukazio txarreko keinutzat jotzen dituzte.
Kasinoetako langileak ere, propinen menpe
Ohikoen ostalaritzan diren arren, beste lanbide batzuetan ere indar handia dute propinek. Horien artean daude, adibidez, kasinoetako langileak. Bilboko Gran Casinon egiten du lan Carmen Valderasek, eta azaldu du propinek osatzen dutela beren soldataren zati handi bat. «Egunero erregistratzen dugu bezeroek ematen diguten diru gehigarria. Poto batean gordetzen dugu, eta hilabete amaieran guztion artean banatu, eta nominan sartzen digute diru hori». Halere, azaldu du bezeroek gero eta propina txikiagoak ematen dituztela, eta horrek zuzenean eragiten diela beren soldatei, propinaren araberakoak baitira. «Duela zenbait urte propinek osatzen zuten gure soldaten %35 eta %40 artean. Orain, kopuru hori ez da %10era iritsiko». Horrenbestez, adierazi du oso aldakorrak direla beren soldatak, eta, horregatik, propinak ematera bultzatzen dituela bezeroak. «Askok [bezeroek] badakite propinak guretzat garrantzitsuak direla, baina gutxik jakingo dute zenbateraino diren garrantzitsuak». Egoera ekonomiko eskasa, batetik, eta lanbideak berezkoak dituen baldintzak —gaueko lanaldiak, jaiegunetan lan egin beharra, etab.—, bestetik, kasinoko langileek mobilizazioei ekin zieten martxoaren amaieran. Besteak beste, enpresari eskatu diote soldata KPIaren arabera igotzeko, eta kontziliazioa hobetzeko neurriak hartzeko. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228880/propinak-aebetako-esklabo-ohiei-ez-ordaintzeko.htm | Ekonomia | Propinak, AEBetako esklabo ohiei ez ordaintzeko | XIX. mendearen amaieran hedatu zen propina AEBetara. Orduko 2,12 dolarrekoa da egun ostalaritzako langileen gutxieneko soldata | Propinak, AEBetako esklabo ohiei ez ordaintzeko. XIX. mendearen amaieran hedatu zen propina AEBetara. Orduko 2,12 dolarrekoa da egun ostalaritzako langileen gutxieneko soldata | Leku batzuetan kortesiazko keinua dena derrigor ordaindu beharreko tasa da AEB Ameriketako Estatu Batuetan. Legeak horretara behartzen ez duen arren, bezeroek %15 eta %20 arteko propinak utzi ohi dituzte, batez ere, ostalaritzan. Halere, propinak ez ziren han sortu, Ingalaterran baizik, Erdi Aroaren azken kondarretan. Ekintzak berak latinezko propinare (edaten eman) aditzan du jatorria. Eta aditz hori, berriz, grezierazko propinein hitzetik dator, zeinak edan baino lehen esan nahi duen. XVI. mendearen inguruan hasi ziren goi klasekoak beste etxeetako zerbitzariei eta morroiei txanponak ematen, haien egonaldian jasotako arreta eta tratua saritzeko. Diru horri propina deitu eta berehala hedatu zen munduko beste bazterretara.
Ikusi gehiago: Propinak: zergatik, nola eta norentzat XIX. mendearen bukaeran iritsi ziren AEBetara. Garai hartan iritsi zen, halaber, esklabotzaren amaiera. 1870. urtetik aurrera hasi ziren esklabo ohiak lanean —AEBetako lan merkatuan, alegia—, baina lanpostu batzuetan baino ezin zezaketen lan egin; morroiak, zerbitzariak, bizarginak eta trenbideko zamariak ziren ia denak, eta propinak baliatu zituzten haien lana ordaintzeko, ostalaritzan lan egiten zutenei ordaintzeko, batez ere. Horiek hala, langile mugimenduak lan baldintzak hobetzeko urratsak egiten zituen bitartean, denboran izoztuta nola, hala gelditu ziren jatetxeetako eta tabernetako zerbitzarien soldatak. Izan ere, esklabo ohiak eta emakumeak ziren ostalaritzan lan egiten zuten gehienak —ikerketa baten arabera, gaur egun ere emakumeak dira AEBetako zerbitzari guztien ia bi heren—. Lanbideen arteko soldaten desoreka hori are nabarmenagoa egin zen 1968an. Garai hartan jarri baitzuten lehenbizikoz indarrean gutxieneko soldata, baina itunetik kanpo utzi zituzten ostalaritzako langileak. Oraindik propinen menpe Egun, beste sektore gehienetan ezarritakoa baino lau aldiz txikiagoa da AEBetako ostalaritzako langileen gutxieneko soldata. Gutxienez orduko 2,12 dolar irabazten dute; gainontzeko lanbide ia guztietakoek, berriz, 8,50 dolar —eta 9,50 dolarrera igoko dute uztailean—. Gutxieneko soldata horiek AEBetako Gobernu Federalak ezarri zituen, baina estatu bakoitzak eskumena du horiek horrela mantentzeko edo igotzeko. Hain justu, bigarren aukeraren alde egin dute zazpi estatuk azken hilabeteotan: Alaskak, Kaliforniak, Minnesotak, Montanak, Nevadak, Oregonek eta Washingtonek. Halere, badago aldea estatu batetik bestera. Alabaman orduko 7,25 dolarretik gora irabazten dute jatetxeetako zerbitzariek. Kalifornian, berriz, hori halako bi: 15 dolarretik gora. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228881/unibertsitate-lege-berri-bat-galdegin-du-nupeko-errektore-ramon-gonzalok-kargua-hartzeko-ekitaldian.htm | Gizartea | «Unibertsitate lege berri bat» galdegin du NUPeko errektore Ramon Gonzalok, kargua hartzeko ekitaldian | Honakoa bigarren agintaldia izanen du Gonzalok, martxoaren 30eko hauteskundeetara aurkeztutako hautagai bakarra izan ostean | «Unibertsitate lege berri bat» galdegin du NUPeko errektore Ramon Gonzalok, kargua hartzeko ekitaldian. Honakoa bigarren agintaldia izanen du Gonzalok, martxoaren 30eko hauteskundeetara aurkeztutako hautagai bakarra izan ostean | Seinale eta Komunikazio Teorian katedradun Ramon Gonzalok NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko hauteskundeak irabazi zituen iragan martxoaren 30ean, aurkeztutako hautagai bakarra izan baitzen. Hortaz, bigarrenez hartu du errektore kargua. Gaur goizean egin dute ekitaldia, eta bertan izan dira, besteak beste, Nafarroako Gobernuko jarduneko lehendakari Maria Txibite, Iruñeko jarduneko alkate Enrique Maia, Nafarroako Parlamentuko jarduneko presidente Unai Hualde eta Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkari Jose Luis Arasti.
Kargu hartze ekitaldian, «unibertsitateen foru lege berri bat» aldarrikatu du Gonzalok, «berritzailea eta lagungarria» izanen dena «NUPen hazkunderako eta bilakaerarako motor izan dadin». «Lege horri esker, gure unibertsitatea egonkortu eginen da Nafarroako garapen sozial, kultural eta ekonomikoaren ardatz gisara», esan du.
Horrez gain, unibertsitate publikoaren aldeko «konpromiso osoa» agertu du errektoreak: «Haren alde jarriko ditut nire ezagutzak, zintzotasuna eta lan gaitasun osoa, nafar gizartearen baluarteetako bat izan dadin». Gonzalorekin batera, kargua hartu dute zuzendaritza taldeko gainerako kideek ere: Francisco Javier Arregi, Ikerketako errektoreordea; Ines Olaizola, Irakaslego errektoreordea; Martin Larraza, Kalitateko, Ekonomiako eta Estrategiako errektoreordea; Cristina Baiona, Ikasleen, Enpleguaren eta Ekintzailetzaren errektoreordea; Edurne Barrenetxea, Garapen Digitaleko errektoreordea; Begoña Perez, Unibertsitate Proiekzioko, Kulturako eta Dibulgazioko errektoreordea; Inmaculada Farran, Irakaskuntzen errektoreordea; Jorge Elso, Nazioarteko eta Elkarrekintzako errektoreordea; eta azkenik, Roldan Jimeno idazkari nagusia.
Txibiteren erantzuna
Errektorearen hitzaldiaren ostean, hitza hartu du Maria Txibite lehendakariak. Azaldu du NUP «Espainiako lehen unibertsitate publikoa» dela, lan mundurako sarbidearen rankinean. «Arrakasta hori zor dio titulazio sorta hurbil bati, gure inguru sozioekonomikoaren beharretara egokitua», gehitu du lehendakariak.
Unibertsitate lege berriari buruz, Txibitek esan du «lehentasuna» izan beharko dela hurrengo Nafarroako Gobernuarentzat, eta parlamentuko «agendan» egonen dela. «Lege hau ontzeko, ezinbestekoa izanen da erakundeen arteko elkarlana. Espainiako LOSU legeak filosofia eta paradigma aldaketa ekarri du unibertsitatera, eta horretara egokitu beharko du bai unibertsitateak bai gobernuak». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228882/senperen-13-milioi-eurotako-jabetzaren-salmenta-hilabete-bateko-gogoetan.htm | Gizartea | Senperen 1,3 milioi eurotako jabetzaren salmenta hilabete bateko gogoetan | Saferrak prezioaren estimazio berri bat egingo du datorren asterako. Ekainaren 9an berriz ere denak bilduko dira eztabaidari segida emateko. | Senperen 1,3 milioi eurotako jabetzaren salmenta hilabete bateko gogoetan. Saferrak prezioaren estimazio berri bat egingo du datorren asterako. Ekainaren 9an berriz ere denak bilduko dira eztabaidari segida emateko. | Hamarnaka jende bildu da gaur arratsaldean Senpereko herriko etxe aurrean (Lapurdi), Espekulazioari ez! Gure amalurra zaindu dezagun! lelodun pankartaren gibelean. Herriko etxe barnean, berriz, 1,3 milioi eurotan salgai dagoen jabetzari buruzkoak zeuden mahai gainean. Bilkuran elkartu dira Senpereko herriko etxea, saltzailearen notarioa, erosleak, Lurzaindia, ELB, FNSEA eta arrantzaleen elkartea. Bi orduren ondoren adosturik irten dira: «Denok batera onartu dugu hilabete bateko gogoeta unea utziko diogula gure buruari konponbidea aurkitzeko», azaldu du Bernard Elhorga Senpereko auzapezak.
Problematika guztiak aipatu dituzte, nagusia prezioarena. Dominique Ameztoi Lurzaindiako kideak azaldu duenez, erosleez eta saltzailearen notarioaz gain, denek erran dute prezioa «biziki gora» dela. «Denek azpimarratu dute laborantzarendako eta Euskal Herriarendako orokorrean ze kalteak eragiten dituen horrelako salmenta batek». Hilabeteko gogoeta epea hartzea erabaki dute guztiek, «erosleek eta saltzaileak engaiamendua hartu dute hilabete batez ez ezer izenpetzeko».
Saferrak datorren asterako jabetzaren prezioaren estimazioa egingo du, estimazio hori proposatuko zaio saltzaileari, eta, ekainaren 9an berriz ere denak bilduko dira eztabaidari segida emateko.
Donibane Lohizuneko Adam gozotegia egon da eroslearen lekuan gaurkoan. Jabetzan haien gozotegirako lehengaiak ekoiztea xede dutela azaldu dute bilkuran, Ameztoien arabera.
Auzapezaren hitzetan, erosleek eta saltzaileak lasaitasuna eskatu dute, «presio mediatikoak haien postura gogortuko» duelako. Dominique Ameztoik «herritarren erantzuna problemaren araberakoa» dela adierazi du, eta, bilkuran egotea «errexagoa» dela herriko «etxe aurrean sustengua» dutela jakinik.
Salmentan sartzen dira: etxebizitza bat, 7 hektareako laborantza lur bat, 2 hektareako urmael bat eta oihan eremu zabal bat. Guztira jabetzak 50 hektarea baino gehiago ditu. Joan den asteazkenean Senpereko herritar kolektiboak egindako elkarretaratzean jabetza hori laborantzara bideratuko denik ez dutela uste adierazi zuten. Izan ere, nahiz eta gaur egun laborantzarako lur eta naturagune izendatuak diren, ezerk ezin du ziurtatu hemendik 10 urtera han eraikitzeko baimena emango ez denik: «Ez dezagula geure burua engaina: prezio horretan, ez dira izango lurrak laborantzara bideratuko dituzten erosleak, baizik lur espekulatzaileak». |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228883/plastikoen-nazioarteko-itun-lotesle-baterako-urrats-garrantzitsu-bat-eman-dute.htm | Mundua | Plastikoen nazioarteko itun lotesle baterako urrats «garrantzitsu bat» eman dute | NBEko estatu kideek 2024 amaierarako prest izan nahi duten hitzarmen baterako ardatz batzuk zehaztu dituzte: arrisku handiko plastiko produktuak eta polimeroak debekatzeko neurriak hartzea adostu dute, besteak beste. | Plastikoen nazioarteko itun lotesle baterako urrats «garrantzitsu bat» eman dute. NBEko estatu kideek 2024 amaierarako prest izan nahi duten hitzarmen baterako ardatz batzuk zehaztu dituzte: arrisku handiko plastiko produktuak eta polimeroak debekatzeko neurriak hartzea adostu dute, besteak beste. | Plastikoen kutsadura gutxitzeko nazioarteko itun bat lortzeko bidean, beste urrats bat eman dute gaur Parisen, NBE Nazio Batuen Erakundeko estatu kideek. NBIP Nazio Batuen Ingurumen Programak antolatuta, aste osoko goi bilera egin dute Frantziako hiriburuan, 2024ko amaierarako prest izan nahi duten itun loteslea prestatze aldera. Gaur amaitu da bost eguneko bilkura, eta herrialdeetako ordezkarien gehiengo zabal batek zenbait puntu adostu dituzte itunak jaso beharko dituen zenbait gairen inguruan. Ardatz horien bueltan osatu beharko dute orain itunaren lehen zirriborroa. Hura abendurako adostua izatea espero dute.
WWF Naturarentzako Mundu Funtsaren iritziz, estatuek «aurrerapauso garrantzitsu bat» egin dute «okertzen ari den plastikoen krisiari erantzuteko». Bilkurak «begi bistako aurrerapena» ekarri dio ituna erdiesteko prozesuari, WWF ohar bidez adierazi duenez. Elkarteak nabarmendu du estatu gehienek erakutsi duela nazioarteko hitzarmen anbiziotsu eta eraginkor bat lortzearen aldeko jarrera aktiboa. Besteak beste, defendatu dute neurriak hartzeko beharra arrisku handiko plastiko produktuak eta polimeroak debekatzeko, plastiko ekoizpena eta kontsumoa murrizteko, berrerabilera eta birziklapena sustatzeko eta plastiko hondakinen kudeaketa arduratsurako.
Negoziazioetan parte hartu duen WWFko ordezkari Marco Lambertiniren esanetan, bilkurako elkarrizketetan erakutsi duten «anbizioa» islatu beharko da orain Plastikoen Nazioarteko Itunaren lehen zirriborroan, eta idatzi batean jaso beharko dituzte «arrisku handiko plastiko produktuen eta material kaltegarrien ekoizpena eta kontsumoa murrizteko beharrezkoak diren debeku globalak eta kontrol neurriak».
Parisen bildu diren 180 estatuetako ordezkaritzetatik 135 nazioarteko neurri lotesle zehatzak eskatu dituzte, eta horietatik 94k galdegin dute polimeroen eta arrisku handiko plastiko produktuen debekua lehenestea. Negoziazioetan akuilu rola jokatu du 55 herrialdek osatzen duten koalizio batek. Horiek proposatu dituzte plastiko kutsaduraren kontrako neurri zorrotzenak. Eskatu dute plastikoen ekoizpena eta kontsumoa murrizteko neurriak ezartzea, indarrak eta arreta plastikoaren birziklatzera mugatu ordez.
Horien aurrean, industria petrokimikoen interesak babesteko ahaleginean aritu dira beste zenbait herrialde, sektore horren garapenerako inbertsio handiak egin dituztenak —Saudi Arabia, Txina eta India, besteren artean—. Elkarte ekologistek salatu dute estatu horiek negoziazioak atzeratzen aritu direla aste osoan, eta zenbait gairi buruzko elkarrizketak zaildu dituztela eztabaida prozedura kontuetan ahalik eta gehien luzatzen ahaleginduta. «Funtsezko irtenbideak aztertzeko denbora galtze kritikoa» eragin dutela adierazi du WWFk.
Greenpeace elkarte ekologista AEBetan egiten ari den plastiko kutsaduraren aurkako kanpainaren buru Graham Forbesek ohartarazi du Plastikoen Nazioarteko Itunak plastikoen ekoizpena murrizteko balio behar duela, eta hala egin ezean «porrot» egingo duela.
Azken urteetan, zientzialariek plastiko zati mikroskopikoak aurkitu dituzte mendi garaien tontorretan, ozeanoen eremu sakonetan, animalia zenbaiten urdailetan eta giza odolean nahiz plazentatan. Plastiko hondakinek gizakiei eta gainerako izaki bizidunei eragiten dizkieten osasun arazoak geroz eta ugariagoak dira kutsaduraren ondorioz, eta, horrez gain, plastikoen ekoizpenak eragin zuzena du klima larrialdian ere. Nature Climate Change aldizkariak 2019an argitaratu zuen ikerketa baten arabera, plastikoen ekoizpenak %15eko eragina izango luke Lurraren berotzean 2050 urtean, egungo joerei eutsiz gero.
Negoziazioetarako hurrengo bilkura azaroan egingo dute, Kenyan. NBIPek bost bilkurako bidea onartu zuen 2022 urtearen hasieran, 2024aren amaieran nazioarteko itun loteslea prest izateko. |
2023-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/228884/gutxienez-120-lagun-hil-dira-tren-istripu-batean-indian.htm | Mundua | Gutxienez 120 lagun hil dira tren istripu batean, Indian | Ipar-ekialdeko Balasore hirian gertatu da ezbeharra. 800 inguru dira zaurituak. | Gutxienez 120 lagun hil dira tren istripu batean, Indian. Ipar-ekialdeko Balasore hirian gertatu da ezbeharra. 800 inguru dira zaurituak. | Tren istripu handi bat gertatu da gaur Indiako Balasore hirian, herrialdearen ipar-ekialdeko kostan. Pradeep Jerna Odisha estatuko idazkari nagusiak jakinarazi du gutxienez 55 lagun hil direla, eta zaurituak 600 inguru direla. Geroago, ordea, Sudanshu Saranghi Odishako suhiltzaileen zuzendariak zehaztu du «120 gorpu» atera dituztela hondakinen artetik, eta ohartarazi du hildako kopurua handitu egin daitekeela. Estatuko iturriek zauritu kopurua ere hasieran esandakoa baino handiagoa dela adierazi dute: 800 ingurukoa.
Iluntzean gertatu da istripua; Indian Railways konpainiaren arabera, bi trenek elkarren aurka talka egin dute, Balasoreko geltoki batean. Trenetako bat bidetik atera da, eta kontrako norabidean zetorren beste batek aurretik eraman ditu parean topatutako bagoiak. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228916/gutxienez-288-pertsona-hil-eta-800-zauritu-dira-indian-tren-istripu-batean.htm | Mundua | Gutxienez 288 pertsona hil eta 800 zauritu dira Indian, tren istripu batean | Trena bat bidetik atera da eta beste tren batek jo du ondoren. Mende honetan Indian izan den tren istripu larriena izan da. | Gutxienez 288 pertsona hil eta 800 zauritu dira Indian, tren istripu batean. Trena bat bidetik atera da eta beste tren batek jo du ondoren. Mende honetan Indian izan den tren istripu larriena izan da. | Indiako iturri ofizialek jakinarazi dutenez, atzo iluntzean Odisha eskualdeko Balasore hiriko geltokian izan zen tren istripu larrian hildakoak 288 dira jada, eta zaurituak 803; horietatik 650 ospitaleratuta daude. Ezbeharra bi trenen artekoa izan da. Lehenengo Bengaluru eta Kalkuta lotzen zituen tren bat atera zen bidetik, eta ondoren Kalkuta eta Chennai arteko bidea egiten ari zen beste tren batek aurrekoa jo zuen. Zer gertatu zen ikertuko dutela agindu dute agintariek. Bi tren horietan 3.400 bidaiari inguru zihoazen. Mende honetan Indian izan den tren istripu larriena da.
India ipar-ekialdeko kostaldean dago Balasore hiria. «200 anbulantzia eta ehundik gora mediku mobilizatu dira. Ospitale guztietan ari dira zaurituak artatzen, eta 500dik gora unitate ari dira odola biltzen gau osoan. Larrialdi zerbitzuak jo eta su ari dira lanean», adierazi dute iturri ofizialek.
Ashwini Vaishnaw Indiako Trenbide ministroaren dimisioa eskatzen hasiak dira batzuk. Indiako Gobernuak ezohiko bilera batera deitu zituen ministroak. Hildakoen familientzako kalte ordainak iragarri dituzte agintariek: 2.250 euro inguru hildakoen senideentzat, eta 560 inguru, zaurituei, NDTV telebistak jakinarazi duenez. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228917/amagoia-mujika-izango-da-berriako-zuzendaria-martxelo-otamendiren-ordez.htm | Gizartea | Amagoia Mujika izango da BERRIAko zuzendaria, Martxelo Otamendiren ordez | BERRIA Taldearen akziodunen batzarrean jakinarazi dute nor izango den zuzendari berria. Euskaldunon Egunkaria-n, Egunero-n eta BERRIAn aritu da kazetari eta arduradun Mujika. Udazkenean BERRIAk egingo duen «jauzi garrantzitsua» xehatu du batzarrean. Otamendi Administrazio Kontseiluan sartuko da. Bea Zabalondok eskerrak eman dizkio eta oroigarri bat eman diote. | Amagoia Mujika izango da BERRIAko zuzendaria, Martxelo Otamendiren ordez. BERRIA Taldearen akziodunen batzarrean jakinarazi dute nor izango den zuzendari berria. Euskaldunon Egunkaria-n, Egunero-n eta BERRIAn aritu da kazetari eta arduradun Mujika. Udazkenean BERRIAk egingo duen «jauzi garrantzitsua» xehatu du batzarrean. Otamendi Administrazio Kontseiluan sartuko da. Bea Zabalondok eskerrak eman dizkio eta oroigarri bat eman diote. | BERRIA Taldeak akziodunen batzarra egin du gaur goizean Andoainen, eta han jakinarazi du nor izango den uztailetik aurrera BERRIAko zuzendari: Amagoia Mujika Tolaretxipi kazetaria (Andoain, 1971) izango da Martxelo Otamendiren lekukoa hartuko duena. Otamendik erretiroa hartuko du hiru hamarkadaz Euskaldunon Egunkaria-ko eta BERRIAko zuzendari izan ostean. Mujika (@mmuxika) BERRIAko zuzendariorde da 2019. urteaz geroztik, eta BERRIAko bigarren zuzendaria izango da. BERRIAk bihar Mujikari eta Otamendiri batera egindako elkarrizketa argitaratuko du.
Kazetaritza litzentziaduna da Mujika, eta eskarmentu handia du. Praktikak Euskadi Irratian egin zituen, eta gero Aiurri aldizkarian aritu zen. 1995ean hasi zen Euskaldunon Egunkaria-n lanean, eta hura itxi arte aritu zen bertan, Agenda, Gizartea, Politika eta Kultura sailetan. Egunkaria-ren itxieraren ondoren, Egunero-n aritu zen lanean, 2003ko ekainaren 21ean BERRIA argitaratzen hasi zen arte.
Hogei urte hauetan BERRIAko erredakzioan aritu da, Mundua eta Webgunea sailetan eta lurraldeetako Hitzetako arduradun. Donostiako Musika Hamabostaldian ere aritu zen lanean denbora batez, komunikazioan.
Erredakzioko zuzendaritza taldean sartu ondoren, 2019. urtetik BERRIAko zuzendariordea izan da Mujika. Iaz, Ukrainako gerra hasi berritan, herrialde horren eta Poloniaren arteko mugara joan zen berriemaile. Aurretik nazioarteko beste gertaera garrantzitsu batzuetan ere izan da berriemaile berezia; besteak beste, Kataluniako erreferendumean eta Hugo Chavez hil osteko Venezuelako lehen hauteskundeetan, 2013an.
Azken aldian buru-belarri aritu da lanean Mujika BERRIA ematekoa den «jauzi garrantzitsuan». Jauzi hori zertan datzan xehatu du akziodunen batzarrean: erredakzioaren funtzionamendua aldatuko da, eskaintza digitala indartzeko, euskarri digitaleko erabiltzaileen esperientzia hobetuko da, irakurleari edukiak pertsonalizatzeko aukera emango zaie, BERRIA entzuteko espazio bat sortuko da, podcastekin eta artikuluen audioak entzuteko ahots sintetiko neuronal batekin, gertuko informazioak leku propioa izango du webgunean eta azpiegitura tekniko berri bat sortu da, zerbitzu hobea emateko sarean, azkarragoa eta egonkorragoa.
Andoainen akziodunen aurrean jauzi digital horren beharra azpimarratu du Mujikak. «Aldi konplexua bizi dugu, eta aldi hau ulertzeko inoiz baino beharrezkoagoa da kazetaritza. Kazetaritza hobea egiteko helduleku bat izango da berrikuntza hau». Azaldu du «begirada propioa» izango duen kazetaritza bat behar dela, Euskal Herritik eta Euskal Herrirako sortutakoa, garaiko erronkei erreparatuko diena: «feminismoaren begirada, gutxituen eta baztertuen begirada, klima larrialdiaren begirada...».
Paperean, duela bederatzi urte BERRIAn egin zen gogoeta sakonaren ondoren egindako apustua berretsiko du BERRIA Taldeak, Mujikak azaldu duenez. «Mundu osoko egunkariak ari dira aldatzen, krisi ekonomikoen eta kazetaritza krisiaren eraginez. Testuinguru horretan inoiz baino inportanteagoa bihurtu da BERRIAk papereko eskaintza horri eustea, euskaldunek merezi eta behar duten zerbitzua emateko».
Ikusi gehiago: Izan BERRIAlagun
Akziodunen batzarrean Bea Zabalondo BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko lehendakariak esker oneko hitzak izan ditu Otamendirentzat.«Egun hau berezia da niretzat, BERRIA osatzen dugunontzat, hemen gauden guztiontzat. Ohore handia, zinez», esan du, hunkituta: «Ezaguna zaigu Martxelok konbentzimendu osoz defendatu duela beti informazio askatasuna, eta horregatik larrutik ordaindu behar izan duela herri honek euskarazko egunkaria izatea. Profesional eredugarria izan da Martxelo euskal hedabideen historian».
Zuzendariaren dohainen gorazarrea egin du. «Berarekin bost minutuko solasaldia nahiko da ohartzeko zer jakituria zabala duen, zer memoria, zer gaitasun analisirako eta zein erraz bururatzen zaizkion egunerokoa interpretatzeko gakoak. Nondik ateratzen du hori guztia? Zer materia gris klase heredatu edo landu du buru horretan? Zer neuronak egiten dituzte hain konexio eta lotura fin bikainak? Ezaugarri horiek janzten dute». Irudi bat ekarri du gogora, 2003ko otsailean, Euskaldunon Egunkaria itxi eta gero, kartzelatik irten berri, «txikituta» utzi zuten gizon harena. «Orduan ere irmo hartu zenuen BERRIAren lema, atzerako imintziorik egin gabe. Eta hura ez zen soilik eredugarria izan, maitasun keinu erraldoia izan zen». Oroigarri bat eman diote Otamendiri, eta akziodunen txalo artean jaso du.
Estimatu ditu Otamendik Zabalondoren hitzak. Urteotan egin duen bideari dagokionez, «askatasuna» goraipatu du, batez ere, eta propio eskertu die akziodunei: «Eskerrik asko emango diguzuen askatasun eta lanerako konfiantzarengatik». Esker onak izan ditu lan taldearentzat ere: «Egunkari bat zuzentzea erraza da zuek bezalako jendearekin». Eta konfiantza erabatekoa erakutsi du zuzendari berriaren ardurapean egunkariak izango duen eboluzioan: «Amagoia Mujika Tolaretxipik BERRIA eramango du inoiz egon ez den maila batera».
Sorburuak ere gogoratu nahi izan ditu, 1990ean Euskaldunon Egunkaria-ren oinarriak jarri zituzten gizon eta emakumeak, haiek abiatu zuten «abentura zoragarriaren» tamaina goraipatu egin du.
Amagoia Mujikak ere biziki eskertu du Otamendiren ekarpena, eta harekin lan egitea «luxu» bat dela nabarmendu du. Haren ondoan beti zer ikasia badela gogoratu du.
Aurrerantzean Martxelo Otamendi Administrazio Kontseiluko kide izango da. Berarekin sartuko dira Eider del Canto eta Iñaki Lazkano. Erika Lagoma, Txema Ramirez de la Piscina eta Idoia Torregarai aterako dira.
Ikusi gehiago: 'Euskaldunon Egunkaria' auziko epailea eta epaitua, mahaiaren alde berean |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228918/irene-paredesen-bartzelona-txapeldunen-ligako-garaile.htm | Kirola | Irene Paredesen Bartzelona, Txapeldunen Ligako garaile | Kataluniarrek 0-2ko desabantaila irauli dute bigarren zatian, eta 3-2 nagusitu dira. Legazpiarra Txapeldunen Liga irabazi duen bigarren euskal emakumezko futbolaria da, Damaris Egurrolaren atzetik. | Irene Paredesen Bartzelona, Txapeldunen Ligako garaile. Kataluniarrek 0-2ko desabantaila irauli dute bigarren zatian, eta 3-2 nagusitu dira. Legazpiarra Txapeldunen Liga irabazi duen bigarren euskal emakumezko futbolaria da, Damaris Egurrolaren atzetik. | Futbolak hainbeste zale izateko arrazoietako bat ustekabeak ematen dituela da. Kasu honetan ez da ustekabea Bartzelonak Txapeldunen Liga irabaztea, Europako talde indartsuenetako bat baita, eta izarrez betetako multzo du. Baina bai, egin duen modua. Izan ere, atsedenaldian, Wolfsburg 0-2 zegoen aurretik. Bartzelonako zaleei burura etorriko zitzaizkien iazko Lyonen aurkako finaleko mamuak. Gidoia antzekoa zen. Baina bigarren 45 minutuetan goitik behera aldatu da dena. Patri Gijarroren bi gol izan dira neurketaren norabidea hankaz gora jarri dutenak, eta Rolforenak blaugranei titulua eman die. Txapeldunen artean da Irene Paredes. Legazpiarra Txapeldunen Liga irabazi duen bigarren euskal emakumezko futbolaria da, Damaris Egurrolaren atzetik. Bartzelonak bigarren aldiz irabazi du titulua. 2021ean lortu zuen estreinakoz, Chelseari 4-0 irabazi eta gero.
Finalaren atarikoa txarra izan da Bartzelonarentzat. Izan ere, haren aurrelariak, Oshoalak, min hartu du, eta ezin izan du finala jokatu. Normalena Oshoalaren lekua Geysek hartzea zen. Baina Jonathan Giraldezek nahiago izan du aurrelari petorik gabe jokatu, eta Hansen, Salma Parauello eta Mariono aritu dira erasoan. Finalak iazko hasiera berdina izan du kataluniarrentzat. Izan ere, Lyonek egin zuen moduan, Wolfsburgek gola egin du. Finalaren aurretik Berria-ri eskainitako elkarrizketan Paredesek aipatu zuen lehen minutuetan arreta handiz atera behar zutela, bestela iaz bezala ordaindu egin zezaketela. Baina 3. minutuan bere area inguruan baloia galdu du Bronzek, eta akatsa ederki aprobetxatu du Pajorrek, baloia Pañosen sareetara bidaltzeko. Golak bere jokoa egiteko aukera ahalbidetu dio Wolfsburgi, duen kontraeraso zitala baliatzeko. Pajorrek min egin du eskuin hegaletik, Bronzek gora egiten zuela baliatuz. Bestalde, Alexandra Poppek estu hartu ditu Irene Paredes eta Mapi Leon baloi irteeran eta pase luzeetan.
Hain zuzen ere, legazpiarrak izan du Bartzelonaren lehen aukera argia, 13. minutuan. Bigarren zutoinean bakarrik geratu da, baina buruz egin duen errematea kanpora joan da. Bartzelonak zuen baloi jabetza. Baina ez zegoen eroso. Izan ere, Aitana Bommati, Hansen eta Rolfo ez dira azaldu. Ondorioz ezin izan ditu lerro arteko zuloak topatu. Gainera, ezin zion baloiari ohikoa duen abiadura eman. Alemaniarrak ondo jarrita zeuden zelaian, eta ondo itxita zituzten. Buruz burukoetan, gainera, lehen zati horretan alemaniarrak nagusi izan dira.
25. minutuan Bommatik gertu izan du berdinketa. Baina haren errematea kanpora joan da. Handik hamar minutura jaso du Bartzelonak bigarren kolpea. Alexandra Poppek gola sartu du 37. minutuan. Aurrelariak ondo irabazi die bizkarra blaugranen erdiko atzelariei, eta atzetik etorrita buruz egin du gola, Pajorren erdiraketa neurtua aprobetxatuz. Alemaniarrak oso eraginkor aritu dira bai erasoan zein defentsan, lehen zati horretan. Bartzelonak gol bat behar zuen atsedenaldia iritsi aurretik. Ez da horrela izan, ordea, nahiz eta atsedenaldi aurreko jokaldian Paralluelok aukera aparta izan duen 1-2koa egiteko. Alemaniarren atezainak, Frohmsek, ondo erantzun du, ordea, haren errematearen aurrean.
Bi gol lehen bost minutuetan
Baina bigarren zatian gertatu denaren atarikoa izan da lehen zatiko azken jokaldi hori. Bartzelona bete betean atera da, eta bost minutuan finala berdindu du. Bi golak Patri Gijarrok egin ditu. Adierazgarria da lehen goleko pasea Hansenek eman diola, eta bigarrenekoa Bommatik. Bi jokalari horiek gehiago agertu ahala, Bartzelona hobeto aritu da erasoan. Gainera, bigarren zati horretan beste aldaketa batzuk egin ditu gora begira talde kataluniarrak. Batetik, gehiago erabili ditu pase luzeak, eta, bestetik, Giraldezek aurrelari bat zelairatu du: Geyse.Brasildarra aurrelari petoa da, eta duen abiadurarekin hainbat buruhauste eragin dizkie alemaniarren atzelariei.
Kolpea izan da alemaniarrentzat bi golak jasotzea, eta Bartzelonak hori baliatu du bere jokatzeko are gehiago ezartzeko. Bartzelonaren minutu onenak izan dira, baina Wolfsburgek ez du tokia galdu. Gainera, erakutsi du lehen zatian gutxi behar duela gola egiteko. Bartzelona izan da, ordea, egin duena. Oraingoan Rolfo izan da Bommatiren erdiraketari probetxua atera diona. 20 minutu falta ziren neurketa amaitzeko, eta Bartzelonak ondoen dakiena egin du hortik aurrera: baloi jabetza izan, eta jokaldi luzeen bidez partidaren aginte makila izan. Wolfsburg saiatu da berdintzen. Baina ez du lortu. Bartzelona oso nagusi izan da azken minutu horietan, eta loria harena da. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228919/zelenskik-adierazi-du-kontraerasorako-prest-daudela-eta-hori-arrakastatsua-izango-dela.htm | Mundua | Zelenskik adierazi du kontraerasorako prest daudela eta hori «arrakastatsua» izango dela | Ukrainako presidenteak esan izan du aliatuek agindutako blindatuak noiz iritsiko zain daudela kontraerasora jotzeko. Beste hiru lagun hil dituzte Errusiako Belgorod eskualdean | Zelenskik adierazi du kontraerasorako prest daudela eta hori «arrakastatsua» izango dela. Ukrainako presidenteak esan izan du aliatuek agindutako blindatuak noiz iritsiko zain daudela kontraerasora jotzeko. Beste hiru lagun hil dituzte Errusiako Belgorod eskualdean | Ukrainako agintariek esaten zuten urte hasieran udaberrian hasiko zutela Errusiako indarren kontrako kontraerasoa. Halakorik ez da gertatu, ordea. Horri buruz galdetu diote Volodimir Zelenskiri AEBetako The Wall Street Journal egunkariak gaur kaleratu duen elkarrizketa batean, eta Ukrainako presidenteak erantzun du eraso hori egitekoak direla, horretarako prest daudela, eta uste duela «arrakastatsua» izango dela. «Ez dakit zenbat iraungo duen. Egiazki, edozein modutara joan daiteke. Baina egin egingo dugu».
Gobernuburuak esan du azken asteetan bere aliatuek agindu dizkioten blindatuak noiz iritsiko zain dagoela kontraerasora jotzeko. Mendebaldeko bazkideen laguntza militarra handitzeko ahaleginean, kanpaina diplomatikoa egiten ari da. Aliatuek adierazi diote behar beste denboraz lagunduko diotela, eta, Ukrainako presidentearen beste eskaera bat ontzat emanez, atea ireki diote Kievi F-16 borroka hegazkinak entregatzeko aukerari.
Aspalditik iragarritako kontraerasoaren harira, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek azaldu zuen lehengo astean hori ez dela une jakin batean hasten den zerbait, eta nabarmendu Errusiako azpiegiturei egindako erasoak kontraerasoaren barruan sartu beharko liratekeela. Horiek areagotu egin dira azken asteetan. Eta Zelenskik aipatutako kontraerasoa «ikaragarria» izango dela iragarri du David Petraeusek, AEBetako armadako jeneral ohi eta CIA AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko buru izandakoak (2011-2012), BBCn gaur egin dioten elkarrizketa batean.
Bestalde, borrokek bere horretan jarraitzen dute Ukrainarekin mugakidea den Errusiako Belgorod eskualdean, eta hango gobernadore Viatxeslav Gladkovek jakinarazi du gaur beste hiru zibil hil direla aire erasoen ondorioz. Ukrainari egozten dizkiote eraso horiek, baina Kievek ukatu egiten du horien atzean dagoela. Kremlinen aurkakoak direla dioten bi milizia ari dira eskualde horretan Errusiako indarren aurka borrokan azken egunotan. Behin Bakhmutetik alde egin ondoren, Wagner mertzenarioen taldeko buru Jevgeni Prigozhinek esan du gaur ez duela baztertzen Belgoroden borrokatzea. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228920/haira-aizpuruak-irabazi-du-euskal-herriko-eskolarteko-txapelketa.htm | Kultura | Haira Aizpuruak irabazi du Euskal Herriko Eskolarteko txapelketa | Iurretako frontoian jokatu da 35. Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa. Aizpuruaren atzetik, Eki Mateorenak egin du bigarren | Haira Aizpuruak irabazi du Euskal Herriko Eskolarteko txapelketa. Iurretako frontoian jokatu da 35. Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa. Aizpuruaren atzetik, Eki Mateorenak egin du bigarren | «Udalekuko famili/ bat bada hemen dagona/ Ibai, Irantzu ta Haize/ zaizte nire zoriona/ Luma, zu gabe enintzake/ hain lasai helduko hona/ Unax, zuk eman diezu/ nire bertso denei forma/ Nire ondoan bihotzez/ bakotxa baita egona/ zuei esker dut ahots hau/ eta naiz naizen pertsona (bis)/ zuentzako da txapela/ amatxi eta amona». Txapela buruan, hala agurtu du Haira Aizpurua bertsolariak Euskal Herriko Eskolarteko txapelketako finala. Bigarren txapela du gaur irabazitakoa; 2021eko eskolarteko txapelketan ere lehendabiziko egin baitzuen. Iurretako frontoian jokatu da aurtengo finala, eta 180 lagun batu dira bertan. Anttonmari Aldekoa-Otalorak jantzi dio txapeldunari txapela.
Bederatzi bertsolari aritu dira Aizpuruarekin batera kantuan: Eki Mateorena txapeldunordea, Maddi Agirre, Sabin Abarrategi, Haizea Telleria, Ixone Asategi, June Aiestaran, Danel Etxeberria, Ibai Lekuona eta Kattin Madariaga. Igor Meñikak egin ditu aurkezle lanak, eta Beñat Vidalek, berriz, gai emailearenak. Bost epailek epaitu dituzte hamar bertsolariek kantatutakoak: Beñat Romerok, Aitor Jimenezek, Nerea Bruñok, Lur Renteriak eta Oihana Arangurenek. |
2023-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/228921/berdintasuna-eta-berdinketa-ipuruan.htm | Kirola | Berdintasuna eta berdinketa Ipuruan | Bana berdindu dute Eibarrek eta Alavesek, eta Gasteizen erabakiko da igoera faseko lehen kanporaketa. Lehen zatian iritsi dira bi golak. Azken txanpan hamar jokalarirekin gelditu da Eibar | Berdintasuna eta berdinketa Ipuruan. Bana berdindu dute Eibarrek eta Alavesek, eta Gasteizen erabakiko da igoera faseko lehen kanporaketa. Lehen zatian iritsi dira bi golak. Azken txanpan hamar jokalarirekin gelditu da Eibar | Ikusteko dago oraindik Eibarrek edo Alavesek, bietako nork gainditzen duen Lehen Mailara igotzeko lehen kanporaketa. Gaur jokatu dute joaneko partida, Ipuruan, eta ez da ezer ere erabaki. Banako berdinketak dena zabalik uzten du datorren ostegunean Mendizorrotzan jokatuko den neurketari begira. Ligan oso berdintsu aritu dira bi taldeak. Zifrak dira horren lekuko. Eta gaur, elkar imitatu dute: alboko sake banatan jaso dituzte golak, eta bi erremate ikusgarrirekin sartu. Agintea txandakatuz joan dira lehian zehar, eta azken emaitzak nahiko konforme utzi ditu bi taldeak: Alaves, etxean aritzekoa delako eta kanporaketa berdinduta bukatuz gero, aurrera egingo duelako; eta Eibar, azken 20 minutuak jokalari bat gutxiagorekin jokatu dituelako.
Elkar estutuz hasi dute neurketa bi taldeek. Alaves lapurretan hasi da berehala, eta sukalderaino sartu zaio Eibarri. Baloia berreskuratuta, arabarrak begi-kliska batean agertu dira kontrako arean. Deserosotasunak haserreari eman dio bide etxeko taldearentzat, arabarrek alboko sake batean zulatu diotelako atea. Syllak erremate akrobatiko batez gainditu du Luca Zidane. Hamargarren minutua betetzerako, aurretik zen Alaves.
Gol goiztiar horrek bere planteamendua berresteko balio izan dio. Atzean sendo jardun, eta aukerarik txikiena ikustean, korrika bizian atera da Eibarren atearen bila. Gipuzkoarrek erreakzio lauso eta laburra izan dute lehen zatiaren erdialdean, eta arriskua sortu falta pare batean. Gutxigatik joan dira kanpora Tejerok sasi-erdiraketa pozoitsua eta Mateusen jaurtiketa zuzena. Alavesek, dena den, kontrolpean zuen egoera, eta baloiaren jiran ere minutu on batzuk izan ditu.
Makal zebiltzan Garitanoren mutilak. Oso lan gutxi ari zitzaizkion ematen Siverari. Haatik, Alaveseko atezainak ezin izan du ezer egin Stoichkoven erremate magikoaren aurrean. Lehen zatia finitzear zela, orpoz sareratu du baloia Eibarreko aurrelariak. Alboko sake batetik abiaturiko beste gol bat izan da. Gozoak egongo ziren teknikariak.
Alabaina, Garitano poztu egingo zen bere jokalariek aldageletatik bueltan eginiko jokoarekin. Ekin eta ekin aritu dira, Alavesi beste kolpe psikologiko bat emateko asmoz. Arabarrak balantzaka zebiltzan, eta. Lana erruz egin behar izan du Siverak. Tejeroren saiakerei ondo erantzun die, baita Stoichkoven jaurtiketa gurutzatu bati. Ordea, begiratu besterik ezin izan dio egin Bautistak buruz eginiko erremateari. Etxekoen zorigaitzerako, baloia zutoina miazkatuz irten da.
Alavesen itolarria 73. minutuan bukatu da, Arbillari bigarren txartel horia erakutsi diotenean. Neurketak bestelako itxura hartu du azken txanpan: gora egin du Alavesek, kopuru nagusitasuna baliatu nahian; Eibarri, berriz, atzean gotortu beste irtenbiderik ez zaio gelditu. Sufrimendu neurtua izan dute, dena den, etxekoek. Alaves ez da gauza izan aukera garbirik sortzeko. Mendizorrotzak emango du azken epaia. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228957/publikoa-30-aldiz-babestua.htm | Gizartea | Publikoa, 30. aldiz babestua | Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatuko dute gaur, Mungian. Bestaren bitartez eskola publikoaren aldeko aldarria egitea da ekitaldiaren helburu nagusietako bat. | Publikoa, 30. aldiz babestua. Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatuko dute gaur, Mungian. Bestaren bitartez eskola publikoaren aldeko aldarria egitea da ekitaldiaren helburu nagusietako bat. | Puzgarriak, tailerretarako materialak, bozgorailuak eta mikrofonoak. Dena prest dago jada Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatzeko. Gaur izanen da, Mungian (Bizkaia). Ekitaldian, bat egiten dute bestak eta eskola publikoaren aldeko aldarrikapenek. Bertzeak bertze, eskola publiko euskalduna, kalitatezkoa, inklusiboa, laikoa eta solidarioa eskatzeko.
Ikusi gehiago: «Saiatzen gara nerabeak erakartzen; ez da erraza haiengana iristea»
Aurten, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Konfederazioa eta Mungialdeko ikastetxe guztietako guraso eta zuzendaritza taldeak aritu dira antolaketa lanetan. Hori baita jaiaren helburuetako bat: «Eskualdeko ikastetxe publikoen arteko harremana sendotzea». Iazko abenduan egin zuten aurtengoaren aurkezpena, eta bertan finkatu zituzten jaiaren gainerako helburu nagusiak: «Sare publikoan egiten diren egitasmoak erakustea, ikastetxeen aldarrikapenak kaleratzea, familiek eskolan parte hartzea bultzatzea, eta hezkuntza komunitateari kalitatezko jarduerak eskaintzea».
Ez dira helburu makalak, kontuan izanik jaiaren 30. aldia izanen dela gaurkoa. Antolatzaileek adierazi dutenez, urteurrenak bat egiten du «hezkuntzan lege aldaketa sakonak egiten ari diren garai batekin». Hala, haien erranetan, aldaketa prozesu hori «eskola publikoa sendotuz eta hedatuz amaitu behar da, euskal hezkuntza sistemaren ardatz bihurtu dadin».
Jagon eskola publikoa da aurtengo aldiaren leloa, eta hezkuntza publikoa izatearen garrantzia azpimarratzen du. Izan ere, Mungialdean erabiltzen duten jagon aditzak zaindu eta babestu erran nahi du. Jaialdiko iruditegiak, berriz, hezkuntza komunitateari egiten dio erreferentzia; zehazki, «Euskal Eskola Publikoa eraikitzen, babesten eta ospatzen duten familiei, ikasleei eta irakasleei». Hautatu duten diseinua «garbia, alaia eta koloretsua» dela erran dute; forma geometriko anitz eta hainbat koloretakoak erabili dituzte, Euskal Eskola Publikoa osatzen duten pertsonak irudikatzea helburu hartuta: «Forma eta pertsona independenteak, baina harresi edo sare gisa antolatuta Euskal Eskola Publikoa saretu, babestu, aldarrikatu eta ospatzeko prest daudenak». Xabat Agirre diseinatzaileak egin du irudia.
Iruditeria zabala
Jaiari lotutako iruditeria, baina, ez da forma geometrikoetara bakarrik mugatu. Izan ere, Mungiako institutuko hormetan ere irudiak egin dituzte Margolaritza eta Adierazpen Grafikoko ikasleek. Jaiko leloa marraztu dute batean, eta bertzearen bidez irudikatu nahi izan dute eskola publikoa guztien artean eraikitzen dela, eta guztiena dela.
Bideoklipa eta abestia, berriz, Bizkaiko STR taldeak egin ditu. Leloa izan dute inspirazio iturri: zaintzaren, babesaren eta laguntasunaren kontzeptuak, zehazki. Jagon du izena abestiak, eta, taldeak adierazi duenez, «hezkuntza publikoaren zaintza eta sustapena bermatzeko oihua da». Eskolan nahiz handik kanpo sortzen diren erlazioak «elikatzeari eta bermatzeari» abestu diote. Izan ere, Euskal Herrian «kultura eragile nabarmena» izan da euskara, eta hori zaindu beharra islatu nahi izan dute abestian.
Guztientzako jarduerak
Hiru gunetan sakabanatuta egonen dira jarduera guztiak: ikastetxe publikoak, Matxin plaza eta Torrebillela parkea. Lehenbiziko gunea eremu hauetan banatuko da: kirol pista, institutua, lanbide heziketa, eskola eta pabiloia. Bertan, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen emankizuna, Goazen eta puzgarriak izanen dira etxeko txikienendako; nerabeentzat, grafiti tailerrak, fun riders –irristailuan ibiltzen erakusten duten ikastaroak– eta txalaparta tailerra egonen dira; horrez gain, kirol egokitua ere egonen da, eta 15:15etik aurrera Kilimak, STR eta Oxabi taldeen kontzertuak hasiko dira.
Matxin plazan ere umeendako zenbait jarduera egonen dira: Gora bihotzak! antzerkia, perkusio tailerra eta euskal mitologiari buruzko jolasak. Horrez gain, bertan izanen dira Mungiako memoria historikoa ezagutzeko ibilbidea, bertsoak, euskal dantzak eta folk musika. Torrebillela parkean, berriz, antzerkia, jolas kooperatiboak eta puzgarriak egonen dira. Kaleetan barna, gainera, ekintza andana izanen dira: Ondalan erraldoiak, batukada feminista, Eskola Publikoa Kantari eta artisauen azokak. Gure Platera, Gure Aukera guneak ere espazio propioa izanen du; helburua izanen da elikadurak dituen ondorio lokal nahiz globalak ikusaraztea. Arrantzaren sektorean jarriko dute arreta. Hala, Karmelo eta itsasoa antzezlana eginen dute batetik, eta txikienendako ginkana bat bertzetik.
Ekitaldia, baina, ez da gaurko egunera bakarrik mugatu. Atzo, Gure Platera, Gure Aukera gunean eztabaida bat egon zen, eta ikastetxe publikoen zatian, berriz, TOC eta Trikizio taldeen kontzertuak.
Janari txartelak eta materiala salgai egonen dira plazan eta eskola gunean. Bazkalordua bi ordukoa izanen da, 13:00etatik 15:00etara. Antolatzaileek adierazi dute jaira joateko garraio publikoa erabiltzea gomendatzen dutela, Bizkaibusek ordutegi eta zerbitzu bereziak eskainiko baititu. Halere, ibilgailu pribatuetan joatea erabakitzen dutenendako ere aparkalekuak prestatu dituzte: autoek Pradon aparkatu beharko dute, eta autokarabanek, berriz, Ferialen.
30. aldiz, beraz, ikasle, irakasle, guraso eta gainerako boluntarioak buru-belarri arituko dira lanean. Gainerakoen txanda da orain: umeak –eta ez hain umeak– puzgarrietan lagunak baino jauzi handiagoa egiten saiatuko dira, gurasoek bozgorailuetatik ateratako musikaz gozatzen ahalko dute, eta nerabeek aukera izanen dute grafitiak egiten eta irristailuan ibiltzen ikasteko. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228958/saiatzen-gara-nerabeak-erakartzen-ez-da-erraza-haiengana-iristea.htm | Gizartea | «Saiatzen gara nerabeak erakartzen; ez da erraza haiengana iristea» | Hilabeteak daramatzate EHIGEko kideek eta Mungialdeko eskoletako ikasle, irakasle eta gurasoek Euskal Eskola Publikoaren 30. Jaia antolatzen. «Oso gustura» daude jendeak izan duen jarrerarekin. | «Saiatzen gara nerabeak erakartzen; ez da erraza haiengana iristea». Hilabeteak daramatzate EHIGEko kideek eta Mungialdeko eskoletako ikasle, irakasle eta gurasoek Euskal Eskola Publikoaren 30. Jaia antolatzen. «Oso gustura» daude jendeak izan duen jarrerarekin. | Iritsi da jai giroa eta euskal eskola publikoaren aldeko aldarrikapena uztartzen dituen eguna. Lan eta esfortzu handiaren emaitza izan da, eta hori ongi daki Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzaileak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1973).
Lehenbizikoz eginen duzue Mungian jaia, eta urteurren borobilean, gainera. Nola hartu zenuten albistea?
Aukera on bat bezala hartu genuen. Izan ere, jaiaren 30. aldiak bat egiten du Mungiako Legarda eskolaren 50. urteurrenarekin. Berria jaso genuenean, iruditu zitzaigun aukera polita zela biak batzeko. Asko aldatu da jaia lehenengo alditik; hasieran txikia izan zen, eta orain gauza askoz handiago bat bihurtu da.
Handitasun horri heltzeko, ikastetxeak elkarlanean aritzea lortu duzue?
Elkarlanarena da urtero izaten dugun helburu bat. Egia da batzuetan [ikastetxeak] ohituta daudela elkarrekin lan egitera, baina beste batzuetan ez. Horregatik, guretzat oso garrantzitsua da sare bat sortzea. Kasu honetan, kontuan izan behar da jaia Mungian dela, baina Mungialdeko ikastetxe guztiek parte hartzen dutela. Hala ere, lortu dugu guztiak elkarrekin aritzea.
Boluntarioen lana ere funtsezkoa da jaia aurrera eramateko, ezta?
Hori da, boluntarioak guztia prest egoteaz arduratzen dira, baita bertaratzen diren milaka lagunei laguntza eskaintzeaz ere. Ikastetxe guztietakoak dira, eta aurten guraso, ikasle eta irakasleak animatu dira. Oso gustura gaude erantzunarekin; hasieratik oso positiboa izan da, eta jendea animatu da.
Badago egitarauko ekitaldiren bat bereziki nabarmenduko zenukeena?
Gure jaia familia giroko jai bat da, eta horregatik izaten ditugu jarduerak txikitxoenentzat eta gurasoentzat, batez ere. Hala ere, saiatzen gara nerabeak erakartzen: ez da erraza haiengana iristea. Aurten, haientzako programa berezi bat prestatu dugu: kontzertuak izango ditugu, eta grafiti eta skate tailerrak ere bai.
Zer giro sumatzen duzue oraingoz?
Euskal Eskola Publikoaren Jaiaren 30 aldiak ikusita, argi dugu urtetik urtera gero eta jende gehiago animatzen dela. Egia da eskola batzuk beti etortzen direla, baina azken urteetan gero eta jende berri gehiago hurbiltzen ari da. Uste dut lortzen dugula. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228959/bi-lagun-hil-dira-beskoitzen-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Bi lagun hil dira Beskoitzen, trafiko istripu batean | Motorrean zihoazen biak, eta traktore bat jo dute. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra. | Bi lagun hil dira Beskoitzen, trafiko istripu batean. Motorrean zihoazen biak, eta traktore bat jo dute. Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra. | Atzo arratsaldean, 45 urteko lagun bat eta 47 urteko beste bat hil ziren Beskoitzen (Lapurdi). Motorrean zihoazen biak, RD-936 errepidean, eta traktore bat jo zuten.
Larrialdi zerbitzuak saiatu ziren bi lagunak suspertzen, baina han bertan hil ziren biak. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228960/ehunka-lagunek-barbadoren-eta-zelaiaren-aurkako-epaia-gaitzetsi-dute-amurrion.htm | Politika | Ehunka lagunek Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaia gaitzetsi dute Amurrion | Ankerkeriari Stop plataformak deituta, epaileek Euskal Herria iraganera kateatu nahi dutela salatu dute: «Kartzelak hustu beharrean, horiek betetzeko ahaleginean tematuta jarraitzen dute». | Ehunka lagunek Barbadoren eta Zelaiaren aurkako epaia gaitzetsi dute Amurrion. Ankerkeriari Stop plataformak deituta, epaileek Euskal Herria iraganera kateatu nahi dutela salatu dute: «Kartzelak hustu beharrean, horiek betetzeko ahaleginean tematuta jarraitzen dute». | «Bada hamarkada luze bat herri hau bestelako testuinguru batean murgiltzeko ahaleginetan dabilela, baina badaude batzuk iraganera kateatuta nahi gaituztenak, horren prezioa edozein delarik ere». Hori eta gehiago salatu dute gaur ehunka lagunek Amurrion (Araba), Aitor Zelaiari eta Galder Barbadori launa urteko espetxe zigorra berretsi izana gaitzesteko egin duten ekitaldian.
«Ankerkerien aurrean Euskal Herriak aurrera egin nahi eta behar duela» aldarrikatu dute han. Ertzaintzak 2019ko otsailaren 7an atxilotu zituen Barbado eta Zelaia, Auzitegi Nazionaleko Maria Tardon instrukzio epailearen aginduz. «Armak, munizioak eta lehergailuak edukitzea, eta horiek helburu terroristekin gordetzea eta trafikatzea» egotzi zieten bi gazteei, Ertzaintzak berak hilabete batzuk lehenago Duran (Arratzua-Ubarrundia, Araba) aurkitutako lehergaien arduradun zirelakoan. Bi gazteek ia urte erdi egin zuten behin-behineko espetxealdian, urte hartako uztailean atera ziren arte, epaiketaren zain.
2021eko urtarrilaren 21ean eta 22an egin zen epaiketa, Madrilen. Handik egun gutxira, Auzitegi Nazionaleko epaile Angela Murillok gazteen aurka ebatzi zuen, «helburu terroristekin lehergailuak egiteko elementuak gordetzeagatik». Lau urteko espetxe zigorra eta hamar urteko inhabilitazioa ezarri zion bakoitzari, baina defentsak eta fiskaltzak helegitea jarri zioten epai hari; horri erantzun dio Gorenak orain.
Anakronismoa eta krudelkeria
Ebazpen horren kontra, prozesuaren «anakronismoa eta krudelkeria» salatu dituzte gaur: «Bada hamarkada luze bat herri hau bestelako testuinguru batean murgiltzeko ahaleginetan dabilela, baina badaude batzuk iraganera kateatuta nahi gaituztenak, horren prezioa edozein delarik ere. Euskal jendartearen eskubide zibil eta politikoak errespetatu beharrean indarkeriaren errezeta besterik ez digute eskaintzen, eta kartzelak hustu beharrean horiek betetzeko ahaleginean tematuta jarraitzen dute, urte luzeetan jasan dugun eta mendekuan oinarritzen den politika bidegabe baten bideari eutsiz».
Bi gazteen alde borrokan jarraituko dutela azpimarratu dute: «Injustiziaren aurrean antolatzen badakien herria da gurea, pertsonak babestu eta haientzat eskubide guztiak eskatzen dituena, konponbidearekin konprometitua dagoena. Jakin ez zaituztegula sekula bakarri utziko», esan diete Barbadori eta Zelaiari.
Azkenik, elkartasunerako deia zabaldu dute: «Bete ditzagun Euskal Herriko kale, plaza eta txosnak elkartasunez, eta zabal dezagun gure mezua lau haizeetara, jakin dezatela behingoz herri honek zutik dirauela. Horregatik, norbanako eta eragile desberdinei dei egiten diegu, zabalduko diren deialdietan parte hartu eta babes ditzaten, tokian toki burutu daitezkeen elkartasun keinuak zabaltzearekin batera. Oztopoen aurrean ez gaituzte gelditzen eta ez gaituzte geldituko. Oker dabiltza». |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228961/egia-jakiteko-garaia-dela-aldarrikatu-dute-ina-zeberio-oroitzeko-ekitaldian.htm | Politika | «Egia jakiteko garaia» dela aldarrikatu dute Ina Zeberio oroitzeko ekitaldian | Ina Zeberio lizartzarra Ertzaintzak hil zuen orain 25 urte, tiroz, Gernikan. Ekitaldi bat egin dute Lizartzan, Zeberio gogoan izateko batetik, eta egun hartan zer gertatu zen argitu dadila eskatzeko bestetik. | «Egia jakiteko garaia» dela aldarrikatu dute Ina Zeberio oroitzeko ekitaldian. Ina Zeberio lizartzarra Ertzaintzak hil zuen orain 25 urte, tiroz, Gernikan. Ekitaldi bat egin dute Lizartzan, Zeberio gogoan izateko batetik, eta egun hartan zer gertatu zen argitu dadila eskatzeko bestetik. | Jendetza elkartu da Lizartzako Askatasunaren plazan gaur egindako ekitaldian. Ina Zeberioren senideak ez ezik, bertan ziren hainbat herritar ere, eta eskualdetik joandakoak ere bai. Maider Agirrebarrena herritarrak gidatu du ekitaldia, eta, sarreran azaldu duenez, «Euskal Herriko gatazka politikoaren testuinguruan, milaka aldiz urratu dira giza eskubideak, eta ehunka heriotza izan dira. Horiei guztiei egia, aitortza, justizia eta erreparazioa zor diegu, diskriminaziorik gabe, salbuespenik gabe». Bertsoak entzuteko aukera izan da ondoren, eta baita abesti bat entzutekoa ere.
Orain 25 urte gertatu zenaren berri eman dute jarraian, eta, besteak beste, gogora ekarri dute Ertzaintzak ikertu zuela «Inaren heriotza giza eskubideen kontrako jardueraren ondorioz gertatu zen ala ez». Ekitaldiarekin jarraituz, Egiari Zor fundazioko Pilar Garaialde alegiarrak hitz egin du. Besteak beste, Garaialdek honela azaldu du: «Guk ez dugu sinesten gatazkaren ondorioei eta erantzukizun batzuei muzin egiten dien eta beste batzuk betikotzen dituen justizia eredu honetan. Behar dugun justizia ereduak biktimen eskubideak errespetatu behar ditu, eta, aldi berean, erantzuna eman behar dio indarkeriak hainbat hamarkadatan eragindako ondorioak gaindituko dituen bizikidetza agertoki batera iristeko beharrari».
Ikusi gehiago Tolosaldeko Atarian. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228962/elordi-txapeldun.htm | Kirola | Elordi txapeldun | Buruz buruko estreinako txapela irabazi du Aitor Elordik, Bilbon, merezimendu osoz garaitu baitu Jokin Altuna. Goi mailako urtea osatu du mallabitarrak: hirugarren izan zen lau eta erdikoan, txapeldun binaka, eta buruz buru ere onena izan da. → Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen | Elordi txapeldun. Buruz buruko estreinako txapela irabazi du Aitor Elordik, Bilbon, merezimendu osoz garaitu baitu Jokin Altuna. Goi mailako urtea osatu du mallabitarrak: hirugarren izan zen lau eta erdikoan, txapeldun binaka, eta buruz buru ere onena izan da. → Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen | Azken orduan deitu zioten txapelketa jokatzeko, eta txapeldun egin du. Hitzez azal ezin daitekeen balentria lortu du Aitor Elordik, buruz buruko txapeldun izan baita, Jokin Altuna 22 eta 18 garaituta, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Duela urtebete, jaialdiko hirugarren partidak jokatzera ohitua zegoen, eta hanka eta erdi etxean zuela ere sentitu zuen mallabitarrak. Ordea, burua makurtu eta etsi beharrean, prestakuntza aldatu, burua jaso, eta behetik gora egin du nabarmen Aspeko pilotariak. Besteak beste, lehenbizi, hirugarren postuan amaitu zuen lau eta erdikoa; gero, txapeldun izan zen binaka, Jose Javier Zabaleta lagun zuela; eta, orain, txapel handietan handiena jantzi du: merezita, gainera. Lehiaketa osoan bezala, nortasunez eta bizi-bizi aritu da, eta, markagailuan atzetik izan arren, ez du sekula etsi. 14na berdindu du lehia lehenengoz, eta azken txanpan askoz hobeto egin ditu gauzak. Hortaz, estreinako txapela merezimendu osoz jantzi du, Juan Martinez de Irujoren eskutik. «Oraindik ezin dut sinetsi zer egin dudan. Lasai jokatu dut, aparteko presiorik gabe, eta hori funtsezkoa izan da. Normalean berak egiten duena nik egin dut. Erabaki oker batzuk hartu ditut, dejadekin batez ere, baina burutsu aritu naiz. Poz-pozik nago», adierazi du Elordik.
Hasiera zinez gogorra izan du finalak. Biziak izan dira lehen tantoak: intentsitate eta erritmo handikoak. Elkarri sakea hautsi ezinda aritu dira bi pilotariak, eta, halakoetan ohikoa den bezala, Altuna III.a eraginkorragoa izan da. Horri esker, 7-3 aurretik jarri da amezketarra. Nabari zen Elordi nekeak erasanda zegoela, eta presaka antzean jokatu ditu tanto batzuk. Dena den, aulkitik lan ona egin dio osabak, patxada eskatu baitio, eta partidan sartzea lortu dute bizkaitarrek. Bada, 8-6koa izan da finaleko tantorik onena. 32 pilotakadaren ondoren, ongi amaitu du tantoa Altuna III.ak, baina ikusi beharra zegoen fisikoki nola itzuliko ote ziren kantxara bi pilotariak. Arlo horretan ere ongi erantzun dute, eta lehengo lepotik izan du burua finalak. Elordik lehia berdintzeko aukerak izan ditu, baina ez ditu baliatu, eta amezketarra aurretik heldu da lehen atsedenaldi luzera: 12-8.
Lau tantoren aldea nork zuen aintzat hartuta, gehienek ez zuten askorik emango Elordiren alde, baina ikusten zen arriskua bazuela partidak. Batez ere, bizkaitarra ondo sentitzen zelako. Eta suziri baten moduan itzuli da kantxara atsedenalditik. Ezker airez eginiko bi tantori eta dejada bati esker, berriz ere tanto bakarrera jarri da (12-11), eta bistakoa zen finalak ez zuela emoziorik faltako. Beste apur batean eutsi dio aldeari Altuna III.ak, baina ez luzerako. Hamalaunakoa izan da berdinketa, eta hortik aurrera gehiago jokatu du Elordik. Ausartago jokatuta, erabaki hobeak hartu ditu; bi aldiz pentsatu gabe egin du aurrera tantoa bukatzeko asmoz, eta asmatu du. «Osabarekin hitz eginda, ikusten genuen beste erritmo bat eman behar geniola finalari, eta horretan saiatu naiz. Bera lotuta zegoela ikusita, ezker airez pilota azkar zabaleratzea izan dut helburu, eta tanto dezente amaitu ditut horrela».
Irabazteko beldurrik ez
Ausardiari esker, 14-18 aurretik joan da Elordi bigarren atsedenaldi luzera. Esku-eskura zuen txapela, baina ikusi beharra zegoen irabazteko beldurrik pizten ote zitzaion. Besteak beste, gogoan izango baitzuen final-laurdenetako ligaxkan Eibarren gertatu zitzaiona. Orduko hartan, 15-18 aurretik zen Elordi Altuna III.aren kontra, eta galdu egin zuen azkenean. Gaur ez da halakorik gertatu. Irabazi edo galdu, berdin-berdin jokatzen jarraitu du txapeldunak. Esanguratsua izan da azken txanpan egin dituen jokaldi batzuk: dejadak egin ditu, eta sake bat zabalera ere egin du. 16-21 aurretik izan da, eta bi tanto egin ditu tarte horretan Altuna III.ak. Ordea, hanka sartzerik handiena unerik txarrenean egin du amezketarrak. Sakez falta egin du, eta pozik altxatu ditu bi eskuak Elordik.
Buruz buruko txapela lortuta, Mallabiko aurrelariak aho zabalik utzi ditu pilotazale guztiak. Zabaleta eta Rezustaren lesioek eraginda sartu zuen txapelketan Aspek, eta erarik bikainenean erantzun du hark. Urte aparta egin arren, begien bistakoa da urte batzuetan geratzeko iritsi dela lehen mailara Elordi, eta aurrerantzean faboritoen zerrendetan sartu beharko da haren izena. |
2023-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/228963/osasunak-konferentzia-ligan-jokatuko-du-datorren-denboraldian.htm | Kirola | Osasunak Konferentzia ligan jokatuko du datorren denboraldian | Nafarrek nahikoa zuten gaurko partida irabaztearekin, eta horixe egin dute Sadarren Gironaren aurka (2-1). Athleticek bana berdindu du Bernabeun, eta Realak 2-1 irabazi dio Sevillari. | Osasunak Konferentzia ligan jokatuko du datorren denboraldian. Nafarrek nahikoa zuten gaurko partida irabaztearekin, eta horixe egin dute Sadarren Gironaren aurka (2-1). Athleticek bana berdindu du Bernabeun, eta Realak 2-1 irabazi dio Sevillari. | Hamasei urteren ostean, Osasuna Europara itzuliko da datorren denboraldian. Jagoba Arrasateren taldearentzat errazak ziren matematikak: gaur Gironari irabazita, eskuetan izango zuten zazpigarren postua. Eta hala egin dute nafarrek, Budimirren bi goli esker (2-1). Athleticek ere bazituen postu hori lortzeko aukerak, baina, horretarako, Real Madrili irabazteaz gain, Osasunak ez irabaztea behar zuen. Zuri-gorriek 1-1 amaitu dute Madrilen, penalti jaurtiketa bat ere huts eginda.
Gaurko emaitzekin, beraz, liga zazpigarren postuan amaitu du Osasunak, 53 punturekin, eta zortzigarren Athleticek, 51rekin. Realak ere jokatu du azken jardunaldiko partida, baina ez zuen ezer jokoan; 2-1 irabazi dio Sevillari, Brais Mendezen eta Momo Choren golei esker, eta laugarren amaitu du denboraldia, 71 punturekin. Denboraldi historikoa izan da txuri-urdinentzat.
Osasuna 2-1 Girona
Joan den astean Getaferen zelaian kale egin zuen Osasunak, baina bere aurkarien hutsek beste aukera bat eman zieten nafarrei, eta oraingoan ez dute barkatu. Garaipena lortzeko, ordea, gogotik lan egin dute Arrasateren mutilek; Gironak irabazi izan balu, zazpigarren postua lortuko zuen, eta ez du larrua merke saldu.
Dena den, etxekoak hobeak izan dira gaur. Eskuin hegaletik egindako bi jokaldi baliatu ditu Budimirrek bi gol sartzeko bigarren zatiaren hasieran. Kroaziarrak neurketa erabakita utzi duela zirudien, baina Reinierrek 75. minutuan geldikako jokaldi batean sartutako golak pizgarria eman die azken minutuei. Azkenean, gehiegi sufritu gabe, Konferentzia ligarako sailkapena eskuratu dute. Urte ederra osatu du Osasunak, eta hala aitortu diete zaleek jokalariei.
Real Madril 1-1 Athletic
Athleticeko jokalariak zaleak agurtzen, gaur, Bernabeun. Mariscal / EFE
Athleticek zaila zuen zazpigarren postua lortzea. Horren jakitun zelairatu dira Ernesto Valverderen mutilak, baina partida ona jokatu dute Santiago Bernabeu zelaian, eta hobeak izan dira Real Madrilen golera arte. Beste behin, ordea, ate aurrean ez asmatzeak kondenatu ditu: Vesgak penalti bat huts egin du lehen zatian.
Norgehiagokako lehen gola Sancetek sartu du, bigarren zatia hasi berritan, baina gutxi geroago berdin du Benzemak, penaltiz. Hortik aurrera, ireki egin da partida, golaren bila ibili dira bi taldeak, baina ez du inork asmatu.
Joan den astean huts handia egin zuten zuri-gorriek Elxen aurka San Mamesen galduta, eta, ezbairik gabe, zaleek ez dute aho zapore onarekin amaituko aurtengo denboraldia.
Reala 2-1 Sevilla
Asier Illarramendi Mikel Oiartzabali besokoa ematen, gaur, Anoetan. Juan Herrero / EFE
Bestelakoa da Realaren egoera. Etxeko lanak eginak zituzten txuri-urdinek, eta gaurkoa ospakizun eguna izan da Anoetan. Dena den, hamaikako lehiakorra zelairatu du Imanol Alguacilek, eta bi taldeen artean Reala izan da irabazteko gogo handien erakutsi duena.
Aukera mordoa izan du etxeko taldeak, eta sartu dituenak baino gol gehiago ere sar zitzakeen. Lehen zatian Brais Mendez izan da asmatu duena, eta bigarrengoan, zelairatu berria zen Momo Cho. Ligan bere lehen gola sartu du frantziarrak. Lamelak 77. minutuan sartu du bisitarien gola.
Neurketako momenturik gogoangarriena, dena den, Asier Illarramendiren agurra izan da. Hasieratik jokatu du Mutrikukoak, eta Mikel Oiartzabal zelairatu da haren ordez bigarren zatian. Horrela, kapitainaren besokoaren aldaketa irudikatu dute, Anoetan bildu diren milaka zaleen aurrean. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228964/michelinen-gasteizko-eta-lasarte-oriako-lantegiak-ia-erabat-geratu-ditu-langileen-grebak.htm | Ekonomia | Michelinen Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegiak ia erabat geratu ditu langileen grebak | Lan hitzarmenaren negoziazioak ez aurrera ez atzera daude. Soldatek erosahalmena berreskuratzeko eskatu dute sindikatuek. | Michelinen Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegiak ia erabat geratu ditu langileen grebak. Lan hitzarmenaren negoziazioak ez aurrera ez atzera daude. Soldatek erosahalmena berreskuratzeko eskatu dute sindikatuek. | Protesta eguna da gaur Michelinek Euskal Herrian dituen bi lantegietan, Gasteizen eta Lasarte-Orian (Gipuzkoa). Jarrerak oso urrun daude lan ituna adosteko negoziazioan. Sindikatuek ez dute babestu zuzendaritzak aurkeztutako azken proposamena, eta grebara deitu dituzte bi lantegietako langileak gaurko. Erosteko ahalmena berreskuratzea da protestan diren langileen aldarrikapen nagusia.
Gasteizen, grebak oihartzun handia izan du goizeko txandan. ELA, LAB, CGT eta ESK-k deitu dute, eta, haien arabera, ekoizpen katean langileen %93k bat egin dute protestarekin, eta, ondorioz, lantegia ia erabat geldituta dago. Goizeko bostetan, hamarnaka langile batu dira fabrikaren aurrealdean, A txandakoak lanera sartu behar zuten orduan. Manifestazio bat ere izan da lantegiaren inguruan.
Langile batzordearen babesik gabeko greba bat da; CCOO, UGT, CSIF eta CCM sindikatuek dute gehiengoa batzordean, eta azken unean greba bertan behera uzteko ahalegina egin bazuten ere, ez zuten lortu. Saiakera horren ondorioz, gainera, are gehiago mikaztu da sindikatuen arteko harremana.
Denera lau greba egingo dituzte han ere: gaurkoaz gain, asteazkenean, larunbatean eta datorren astelehenean ere lana uztera deituta daude langileak.
Lasarte-Oriako lantegian, berriz, langile batzordeak egin du lana uzteko deia. LAB, CCOO, UGT, ELA eta CSI sindikatuetako ordezkariek osatzen dute batzordea. Lau greba egun antolatu dituzte denera ekainerako eta uztailerako, eta gaur dute lehena. Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariak adierazi du greba arrakastatsua izan dela: «Ekoizpenean, erabatekoa izan da parte hartzea, eta guztiz geratuta dago, eta, gainontzeko alorretan, erantzuna oso zabala izan da orain arte. Arduradun batzuk besterik ez dira sartu».
09:30ean, auto ilara bat egin dute Lasarte-Oriako kaleetan, eta 13:00etan batu dira lantegiaren aurrean. Manifestazio bat ere egingo dute, arratsaldean, herrian barna.
Inflazioaren eragina
Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023an, %3koa 2024an, %2koa 2025ean eta %2koa 2026an. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea. Baita lanaldia murriztea eta behin-behinekotasuna murriztea ere.
Gipuzkoako lantegian bostehun pertsonak egiten dute lan, eta motorretarako gurpilak egiten dituzte. Gasteizen 3.300 langile daude, eta kamioientzat eta obra publikoetako ibilgailuentzat gurpilak egiten dituzte. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/228965/netflixek-frantziako-tourrari-buruzko-dokumental-saio-bat-estreinatuko-du-ostegunean.htm | Bizigiro | Netflixek Frantziako Tourrari buruzko dokumental saio bat estreinatuko du ostegunean | Zortzi atalez osatua dago lana. Proba nola bizi duten kontatuko dute zortzi txirrindulari taldek. EITBk 'Tandema' podcasta estreinatu du gaur, Mikel Astarloza aurkezle. | Netflixek Frantziako Tourrari buruzko dokumental saio bat estreinatuko du ostegunean. Zortzi atalez osatua dago lana. Proba nola bizi duten kontatuko dute zortzi txirrindulari taldek. EITBk 'Tandema' podcasta estreinatu du gaur, Mikel Astarloza aurkezle. | Lau aste eskas gelditzen dira Frantziako Tourra Euskal Herritik irten dadin, eta Tourra barrutik nolakoa den ezagutzeko aukera emango die Netflix plataformak ikus-entzuleei. Ostegunean, Tour de France: Au Coeur du Peloton dokumental saioa estreinatuko dute. Zortzi atal ditu, eta txirrindulariek eta taldeetako zuzendariek proba nola bizi duten kontatuko dute.
Txirrindulari talde hauetan sartu dituzte kamerak: AG2R Citroen Team, Alpecin-Fenix, EF Education-EasyPost, Groupama-FDJ, Ineos Grenadiers, BORA-hansgrohe, Team Jumbo-Visma eta Quiq-Step Alpha Vinyl. Zortzi talde horien gorabeherak kontatuko dituzte, modu ikusgarrian.
Saioaren ekoizle eragileak hauek dira: Paul Martin, Yann Le Bourbuach, Amelia Hann eta James Gay-Rees. Frantziako Netflixen lan original bat da.
Bestalde, EITBk Tandema euskarazko podcasta estreinatu du gaur, Mikel Astarloza gidari duela. Txirrindulari ohiak aurkeztuko du podcast hori astero, uztailaren amaiera bitartean. Lehen atalean, Patxi Vila Movistar taldeko errendimendu arduraduna izan du gonbidatu nagusia. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228966/petrolioa-garestitzen-ari-da-saudi-arabiak-milioi-bat-upel-gutxiago-ekoitziko-dituelako.htm | Ekonomia | Petrolioa garestitzen ari da, Saudi Arabiak milioi bat upel gutxiago ekoitziko dituelako | LPEE+ taldeko kideek uste dute oraingo prezioa apalegia dela. Errusiak ere agian murriztu beharko du bere ekoizpena. | Petrolioa garestitzen ari da, Saudi Arabiak milioi bat upel gutxiago ekoitziko dituelako. LPEE+ taldeko kideek uste dute oraingo prezioa apalegia dela. Errusiak ere agian murriztu beharko du bere ekoizpena. | Petrolioaren prezioa gora egiten ari da nazioarteko merkatuetan, Saudi Arabiak iragarri ondoren egunean milioi bat upel gutxiago ekoitziko dituela. Brent upela 78 dolarrean salerosten ari da, asteburuaren aurretik baino bi dolar garestiago.
Murrizketaren bitartez, Saudi Arabiak gutxienez 80 dolarretik gora igo nahi du upela, maila hori behar baitu hala bere aurrekontua orekatzeko, nola bere ekonomia petrolioaren menpekotasunetik ateratzeko egiten ari den inbertsio erraldoiak finantzatzeko. Saudi Arabiak egunean hamabi milioi upel ekoizteko gaitasuna dauka, inork baino gehiago, baina apirilean milioi erdi upel kendu zituen, eta gaur egun hamar milioi ateratzen dira haren hobietatik. Bederatzi milioi izango dira uztailean, %10 gutxiago.
Murrizketa hori luzatzeko prest dagoela iragarri du, baina ikusteko dago hala egingo ote duen, prezioak asko igotzen ez badira diru asko galduko luke eta. Riaden apustua da bere murrizketarekin eta udan gertatzen den kontsumo handiagoarekin gutxienez hamar dolar garestituko dela upela, eta hor jarraituko duela.
Riaden mugimendua LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundearen eta haren aliatuen asteburuko bileraren ondotik dator. LPEE+ izeneko taldeak kuotak berregituratzea adostu zuen, bilera eztabaidatsu baten ondoren.
Afrikarrek, gutxiago
Adostutakoaren ondorioz, Arabiar Emirerri Batuek baimena izango dute urtarriletik aurrera 200.000 upel gehiago ekoizteko. Emirerrietako Gobernua kexu zen gaur egungo kuota txikiegia zela bere gaitasunarekin alderatuz gero.
Kontrara, kuota txikiagoa izango dute Nigeriak, Angolak eta Afrikako beste herrialde batzuek. Berez, analistek diote herrialde horien ekoizpena ez dela asko txikituko, eta kuota berria haien benetako ekoizpen gaitasunarekin parekatuko dela. Inbertsio eskasiaren ondorioz, gutxiago ekoitzi dute azken urteetan; asteburuko bileran, beraz, murrizketa eragozten saiatu dira: alferrik, baina.
Ikusteko dago zer gertatuko den Errusiarekin. Hura da munduko ekoizle handienetakoa —Saudi Arabiarekin eta AEBekin batera–, eta duela hilabete batzuk iragarri zuen bere kabuz 500.000 upel kendu zituela merkatutik. Baina nazioarteko analistek esku artean dituzten datuek diote gutxiago ez, gehiago ekoitzi duela Errusiak. Horren arrazoia izan daiteke diru sarrera handiak behar dituela Ukrainaren aurkako gerra finantzatzeko. LPEE+ taldearen bileran, adostu dute oraingo ekoizpena neurtuko dutela aditu independente batzuek, eta horren ondoren erabakiko dutela zer egin.
Gasolioa, merkeago
Brent upela, duela urtebete, upeleko 120 dolarrera iritsi zen, eta hala egin zuen gora erregaien prezioak ere, baina gero beheranzko joera hartu zuen, 75 eta 85 dolarren artean salerosi baita. Hala egon da gasolina ere: urtarrilean 1,678 euroan salerosi da Euskal Herriko gasolindegietan, eta ekainean, oraingoz, 1,642 da batez besteko prezioa.
Gasolioa, berriz, merkatzen ari da oraindik, eta gasolina baino merkeagoa da gaur egun:1,731 euroan zegoen litroa urtarrilean, eta 1,467an dago ekainean. Ustekabeko jaitsiera da, zeren, neurri batean, uste baitzen erregai horren eskasia izango zela Europako Batasunak Errusiari diesela erosteko debekua indarrean jarri zenean —otsailean—, eta haren prezioa igo egingo zela. EBko findegiak, ordea, gasolio gehiago ekoizten ari dira orain, eta petrolio enpresak gai izan dira Errusiatik ez datorrena Indiako eta Turkiako inportazioekin ordezkatzeko. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228967/errusiak-adierazi-du-ukrainaren-laquoerasoaldi-handi-batraquo-zapuztu-duela.htm | Mundua | Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela | Moskuk nabarmendu du Ukrainako armadaren 250 bat soldadu hil dituela Donetsken. «Informazio faltsua» zabaltzea eta «operazio psikologiko bat» martxan jartzea egotzi dio Kievek Kremlini. | Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela. Moskuk nabarmendu du Ukrainako armadaren 250 bat soldadu hil dituela Donetsken. «Informazio faltsua» zabaltzea eta «operazio psikologiko bat» martxan jartzea egotzi dio Kievek Kremlini. | Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi du, gaur, Ukrainako tropek Donetsk eskualdean egindako «eraso handi bat» zapuztu duela. Kaleratutako testuaren arabera, Ukrainako armadako 250 soldadu baino gehiago hil dituzte han azkeneko orduetan. Kieveko buruzagitza militarrak, goizero argitaratzen duen oharrean, azpimarratu du «operazio informatibo psikologiko bat» dela, eta ez dela «fidatzekoa». Aurreko larunbatean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi zuen prest direla kontraerasorako, eta, Kieven ustez, Moskuk horri buruzko «informazio faltsua» zabalduko du.
Donetsk da Errusiak iazko irailean anexionatutako Ukrainako lau eskualdeetako bat — Zaporizhia, Kherson eta Luhansk dira beste hirurak—, eta haren %60 inguru du kontrolpean. Defentsa Ministerioak, Sergei Xoigu buru, nabarmendu du Ukrainaren erasoak ez duela helburua lortu, ez duela «arrakastarik» eduki. Testuari bideo bat gehitu diote, eta, hor, ikusten da nola jotzen dituzten bonbek Ukrainaren blindatu batzuk. Moskuren esanetan, hamasei tanke eta erasorako beste pare bat dozena blindatu txikitu dituzte.
Ikusi gehiago: Analisia: Gerra koska bat estutzeari atea irekiz
Ukrainako buruzagiak aspalditik ari dira kontraeraso bat iragartzen, baina ez da halakorik gertatu. Zelenskiren inguruko iturriek argudiatu izan dute Errusiako azpiegiturei egindako erasoak, esate baterako, kontraerasotzat har daitezkeela, hori ez dela une jakin batean hasten den zerbait. Buruzagitza militarrak gaurko oharrean adierazi du azken orduetan borrokak izan direla Luhansken eta Donetsken, hamabost misil jaurti dituela Errusiako tropen aurka, eta Moskuren arma biltegiei eta aireko defentsa sistemei ere eraso egin diela.
Eta gaur bi drone erori dira Errusiako Kaluga eskualdeko autobide batean, Moskutik 280-300 kilometrora. Hango gobernadore Vladislav Xapxak jakinarazi du ez direla lehertu. Mosku eskualdearekin muga egiten du Kalugak, eta aintzat hartu behar da joan den astean Errusiako hiriburuan aire eraso bat gertatu zela. Kievek horren atzean egotea ukatu zuen.
Ikusi gehiago: Zelenskiren arabera, Ukrainako inkdarrak prest dira kontraerasorako |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228968/erkorekak-esan-du-ertzaintzako-lan-gatazkak-ez-duela-tourra-baldintzatuko.htm | Politika | Erkorekak esan du Ertzaintzako lan gatazkak ez duela Tourra baldintzatuko | Segurtasun sailburuak uztailaren 1etik 3rako «segurtasun publikoaren gida plana» aurkeztu du; 1.700 ertzainek parte hartuko dute egunero. Ertzainak Borrokan plataformak, berriz, Urkulluri leporatu dio gatazkari konponbide bat bilatzeko aukera galtzea. | Erkorekak esan du Ertzaintzako lan gatazkak ez duela Tourra baldintzatuko. Segurtasun sailburuak uztailaren 1etik 3rako «segurtasun publikoaren gida plana» aurkeztu du; 1.700 ertzainek parte hartuko dute egunero. Ertzainak Borrokan plataformak, berriz, Urkulluri leporatu dio gatazkari konponbide bat bilatzeko aukera galtzea. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak Frantziako Tourreko lehen hiru etapetako «segurtasun publikoaren gida planaren lerro nagusiak» aurkeztu ditu, Bilboko, Gasteizko, Donostiako eta Zornotzako (Bizkaia) udal ordezkariekin batera. Ertzainen protestak indar hartu duen honetan iritsi da aurkezpena, baina, sailburuaren esanetan, lasterketako segurtasuna «bermatuta» dago. Argudiatu du Ertzainak Borrokan plataformaren «ustezko bozeramaileek berek» adierazi dutela Tourrari «min egiteko» asmorik ez dutela, eta, beraz, ez dagoela aurkakoa esateko arrazoirik: «Inork ez du hain zorrotz prestatutako proba bat galarazteko borondaterik. Inor ez dago ondo ez dela egingo esateko moduan».
Segurtasun Sailaren eta Ertzaintzako sindikatuen arteko negoziazioetan ez da agenteek nahi adinako urratsik egin. Hala, Ertzainak Borrokan plataformak deituta, polizia agenteek zenbait protesta egin dituzte azken asteetan; besteak beste, 1.100 euroko soldata igoera bat eskatzeko. Horiek Tourreko lehen hiru etapak gauzatzea arriskuan egon daitekeela ere esan dute, eta Eusko Jaurlaritza haiekin izaten ari den jarrera kritikatu. Atzo bertan, Ertzaintzako buru Josu Bujandari leporatu zioten agenteak «terroristekin alderatzea», eta Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri gatazkari konponbide bat topatzen ez saiatzea: «Segurtasun publikoren alde egin balute, ez lituzke milaka ertzain izango bere kontra».
Urkulluk eta Bujandak atzo hitz egin zuten, lanean hildako ertzainak omentzeko eta dominak banatzeko ekitaldi batean, Arkautin. «Inongo erakundek, Ertzaintzak ere ez, ezin du onartu gizartearen errespetua galtzeko luxua», azaldu zuen Urkulluk. Ertzaintzak zibersegurtasuna lantzeko egingo dituen urratsen berri ematearekin batera, «kezka» adierazi zuen «bizikidetza eta bizitza demokratikoaren garapena baldintzatzen saiatzen diren esku sartze antolatuekiko».
Lehendakariak ez zien erreferentziarik egin Ertzainak Borrokan plataformak deitutako protestei, baina gogoratu zuen erakundearen «lehentasuna» dela gizartearen segurtasuna bermatzea: «Euskal herritar guztiek erakunde honi emandako misioa da». Hala, Ertzaintzaren eta gizartearen arteko «konfiantzaren zubi hau zutunik» mantentzeko eskea egin zuen.
Ertzaintzako buru Josu Bujandak, berriz, adierazi zuen Ertzaintzaren «eredua aldatzen» saiatzen ari direla. Haren hitzetan, iraganean «kanpotik» saiatu ziren aldaketa hori egiten, baina gaur egun erakunde barrutik ari dira. Hark, baina, gaineratu du ez dutela lortuko halakorik egitea: «Arreta jarri behar zaio datorrenari».
Bide beretik, EAJren Espainiako Kongresuko eledun Aitor Estebanek adierazi du ertzain izatea «ordenagailu aurrean dagoen funtzionario bat» izatea baino gehiago dela, eta, beraz, «zentzuz» jokatzeko eskatu die protestan ari diren agenteei. Radio Euskadin egindako elkarrizketan, jeltzaleak azaldu du egoera «kezkagarria» dela, eta protestetan legea ez betetzea kritikatu du, ez diolako erakundearen «prestigioari» mesede egiten.
Izan ere, ertzainek egindako protestetako bat bat ikertzen ari da Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saila. Izan ere, ostegunean Gasteizko tranbia geldiarazi zuten ordubetez, lanean ari ziren agenteek ezer egin gabe. «Arrazoiak daude pentsatzeko jarrera hori ordenamendu juridikoaren kontrakoa dela», adierazi zuen Erkorekak orduan.
Egoeraren bestelako analisi bat dute Ertzaintzako sindikatuek. Hedabideetara bidalitako ohar batean, Ernek, Esanek, Euspelek eta Sipek adierazi dute lan balditzen inguruko negoziazioan ez dagoela ertzainen «borondate faltarik», baizik administrazioaren «enpatia eta konpromiso falta»: «Segurtasun Sailak ez du interesik langileen lan baldintzak berritzeko». Are gehiago, «harrokeriaz» aritzea leporatu die, eta polizien aurkako diskurtsoak hauspotzea.
Tourreko operatiboa
«Segurtasun operatibo integrala» izango da Tourrekoa. «Inoiz ez bezalakoa», Erkorekaren hitzetan. Denera, 1.700 ertzain eta ehunka udaltzain arituko dira lan horietan egunero, baita dozenaka suhiltzaile eta larrialdietako langile, Arkautiko (Araba) «euskal poliziako» azken promozioko 500 ikasle eta 1.800 «tour lagun» ere. Denak Ertzaintzaren aginduetara egongo dira, eta instituzio hark BECen izango du zentro logistikoa.
Aipatutako udalerrietan eragingo du nagusiki —Bilbon, baita hasi aurreko egunetan ere—, baina lasterketa 108 udalerritatik igaroko da uztailaren 1ean, 2an eta 3an, eta haietan ere errepideak itxiko dituzte. Txirrindulariak iritsi baino lau ordu lehenago itxiko dituzte lasterketa igaroko den errepideak, Tourrarekin batera doan karabana pasatuko baita lehenik. Denera, Ertzaintzak 2.190 tokitan etengo du trafikoa, eta horietako 66 «kritikotzat» jo dituzte. Hain zuzen, ikusle gehien elkartuko diren eremuak hartu dituzte kritikotzat —mendi igoerak, esprintak eta anoa postuak—, eta batzuk 48 ordu lehenago ere itxiko dizkiete autoei.
Tourraren hasiera soilik ez: Erkorekak gogora ekarri du oporretako irteerako eta itsasartea igarotzeko operazioak ere martxan egongo direla egun horietan. Beraz, hiru «eskakizun» egin dizkie herritarrei: egun horietako joan-etorriak «denborarekin planifikatzea», informazioa «behar besteko denborarekin» bilatzea eta «garraio publikoa» erabiltzea. Informazioa helarazteko, herritarrei arreta eskaintzeko telefono zerbitzuak indartuko dituzte, eta aplikazio bat jarriko eskura. Bertan, etapa bakoitzeko rutometroa ikusi ahal izango da, unean-unean berritua: «Tresna biziak dira. Aldaketak izan ditzakete egoeraren arabera».
Era berean, jakinarazi du 166 larrialdi puntu ezarri dituztela lasterketa igaroko den errepideetan. Horien helburua litzateke larrialdi zerbitzuen eta suteen kontrako taldeen mugimendua erraztea, beti ere, lasterketaren noranzko berean mugituz. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228969/milaka-lagun-elkartu-dira-mungian-euskal-eskola-publikoaren-30-jaia-ospatzeko.htm | Gizartea | Milaka lagun elkartu dira Mungian, Euskal Eskola Publikoaren 30. jaia ospatzeko | Askotariko eragileek herritarrekin batera ospatu dute jaia, 'Jagon' lelopean. | Milaka lagun elkartu dira Mungian, Euskal Eskola Publikoaren 30. jaia ospatzeko. Askotariko eragileek herritarrekin batera ospatu dute jaia, 'Jagon' lelopean. | Mungiako Legarda eskolako patioan ospatu dute jaia, musikaz eta dantzaz lagundurik. Ondoren, hitza hartu dute Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailburu Jokin Bildarratzek, Mungiako alkate Ager Izagirrek eta EHIGEko presidente Arkaitz Aburtok. Datorren jaiaren lekukoa Ordiziako eskola eta institutuari eman diote, Euskal Eskola Publikoaren 31. Jaia antolatzeko.
EHIGEk ohar bidez adierazi duenez, urtez urte gero eta lagun gehiago biltzen dira Euskal Eskola Publikoaren Jaian, eta horrek erakusten du eskola publikoaren hezkuntza komunitatea gero eta ahaldunduago dagoela. Aldarrikatu dutenez, «euskal hezkuntza sistemak eskola publikoan oinarritu behar du nahitaez».
Bildarratz sailburuak Mungian iragarri du aurten 77 milioi inbertituko dituela Hezkuntza Sailak hainbat eskola publikotan, eta 2030. urtera bitarte 800 milioi euro inbertituko dituela eskola publikoan. Hain zuzen, eskola publikoaren «indarra» nabarmendu du, eta etorkizun «bikaina» duela azpimarratu, «datorren hezkuntza legeak ahalbidetuko baitu gehiago sustatzea eta eraldatzea».
Gonbidatuen artean egon dira, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuaz gain, bi sailburuordeak, Begoña Pedrosa eta Xabier Aizpurua. Bertan egon dira, era berean, EAJ, EH-Bildu, Elkarrekin Podemos eta PSE-EE alderdietako kideak, baita LAB, STEILAS eta CCOO sindikatuko ordezkariak eta HEIZEko, Kontseiluko eta AEK-ko ordezkariak ere. Eta, nola ez, Mungialdeako alkate, zuzendaritza eta guraso elkarteen ordezkariak ere bai.
Hiru gunetan banatu dituzte jarduerak: ikastetxe publikoen gunea, Matxin plaza eta Torrebillela parkea. Aurreikusitako jarduera guztiak egin dituzte, arrakasta handiz egin ere. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228970/gazte-militante-bat-atxilotu-du-frantziako-poliziak-baionan.htm | Politika | Gazte militante bat atxilotu du Frantziako Poliziak Baionan | SDAT Terrorismoaren Aurkako Zuzendaritzaordetzak egin du operazioa. Tolosara eraman dute atxilotua. 18:30ean elkarretaratzea eginen dute Baionan, atxiloketak salatzeko. | Gazte militante bat atxilotu du Frantziako Poliziak Baionan. SDAT Terrorismoaren Aurkako Zuzendaritzaordetzak egin du operazioa. Tolosara eraman dute atxilotua. 18:30ean elkarretaratzea eginen dute Baionan, atxiloketak salatzeko. | Frantziako Polizia antiterroristak gazte militante bat atxilotu du gaur goizean Baionan. Haren gurasoen etxea miatu, eta Tolosara eraman dute gaztea (Okzitania), Euskal Irratiek jakinarazi dutenez. Oraindik ez dute azaldu zer leporatzen dioten, baina printzipioz ez luke zerikusirik euskal gatazkarekin.
Euskal Irratien arabera, Frantzia mailako operazio bat da. Zabaldu dute hamabost pertsona atxilotu dituztela mementoko, hamar lekutan.
18:30ean elkarretaratzea eginen dute Baionako herriko etxearen aitzinean, atxiloketak salatzeko. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228971/buruz-buruko-finalak-208ko-ikusle-kuota-izan-zuen.htm | Bizigiro | Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen | Euskaldunen artean lehiak %34,5eko kuota lortu zuen. ETBk hamahiru kamera erabili zituen. | Buruz buruko finalak %20,8ko ikusle kuota izan zuen. Euskaldunen artean lehiak %34,5eko kuota lortu zuen. ETBk hamahiru kamera erabili zituen. | Ikusmin handia piztu zuen atzo Aitor Elordiren eta Jokin Altunaren arteko buruz buruko finalak. Milaka herritarrek ikusi zuten pilota partida ETB1en, eta ikusle datu altua izan zuen emanaldiak: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, %20,8ko ikusle kuota lortu zuen lehiak —euskaldunen artean, %34,5ekoa—.
Partida osorik ikusi zutenen ehunekoa da hori. Baina, beste alde batetik, 172.000 herritarrek ikusi zuten uneren batean Elordiren eta Altunaren arteko finala.
Emanaldirako hamahiru kamera erabili zituen Euskal Telebistak. Kablecam izeneko kamera izan zen berrikuntza nagusia. Pilotalekuaren goialdean kokatu zuten, eta frontisetik errebotera arteko irudiak zein harmailetakoak ematen ditu, kablearekin batetik bestera mugituta. Gernikako (Bizkaia) Jai Alai Winter Series txapelketan erabili zuten aurreneko aldiz. Era berean, robotizatutako bi kamera jarri zituzten frontisean: Txokocam deritzona, txokoko irudiak emateko, eta Marracam izenekoa, pilota jokalekutik atera ote den erakusteko —epaileentzat ere baliagarria—.
Altunak iazko azaroan jokatu zuen beste final batek are ikusle datu altuagoak izan zituen: Joseba Ezkurdiaren eta Altunaren Lau eta Erdiko Txapelketako finalak %24,5eko ikusle kuota izan zuen —%38,3koa euskaldunen artean—. 322.000 herritarrek bat egin zuten tarteren batean emanaldiarekin.
ETB1ek, %2,2ko kuota Maiatzean, ETB1 katearen batezbesteko ikusle kuota %2,2koa izan da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurreko bi urteetan ere kuota hori izan du euskarazko kateak. Edonola ere, kirol emanaldi batzuk izan dira ikusle datu onentsuenak lortu dituztenak: batetik, maiatzeko lehen asteburuan Osasunak Espainiako Kopako finala jokatu zuen, eta ETB1en %8,7ko kuota izan zuen —La1n, %37koa—. Nafarroan are handiagoak izan ziren datuak: %12ko kuota ETB1en, eta %48,1ekoa TVEn. Bestetik, buruz buruko pilota txapelketako finalerdiak eman ditu ETB1ek, eta horiek ere datu onak izan dituzte. Italiako Giroak arratsaldetan %3,2ko kuota izan du.
ETB2 kateak, bestetik, %8,9ko ikusle kuota izan du maiatzean. El conquistador del Caribe saioa da kate horretan daturik onenak lortzen dituena. Teleberri albistegiak, berriz, %18,1eko batezbesteko kuota izan du joan den hilean.
Haurrentzako ETB3 kateak %0,2ko ikusle kuota izan du. Eta ETB4 kateak, %0,8koa. Katalunian, TV3 katea da gehien ikusi dena maiatzean: %13,9ko kuota. Eta Galizian, TVGk %11,3koa eskuratu du.
Euskal Herrian pilota emanaldiak arreta eman duen moduan, joan den asteburuan Katalunian futbol partida batek erakarri ditu ikus-entzule ugari: Txapeldunen Ligako finalak. Irene Paredesen taldeak —Bartzelonak— Wolfsburgori 3-2 irabazi zion herenegun, eta TV3eko emankizunak %28,6ko ikusle kuota lortu zuen. 830.000 herritarrek ikusi zuten tarteren batean Katalunian futbol partida. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228972/konferentzia-liga-eta-txupinazoa-sari-osasunak.htm | Kirola | Konferentzia liga eta txupinazoa sari Osasunak | Iruñeko Udalak jakinarazi du Osasunak jaurtiko duela aurtengo sanferminetako txupinazoa. Realak ere festa egin zuen Illarramendiren agurrean. Athletic Europatik kanpo gelditu da azkenean. | Konferentzia liga eta txupinazoa sari Osasunak. Iruñeko Udalak jakinarazi du Osasunak jaurtiko duela aurtengo sanferminetako txupinazoa. Realak ere festa egin zuen Illarramendiren agurrean. Athletic Europatik kanpo gelditu da azkenean. | Sari bikoitza jaso du Osasunak. Atzo Konferentzia ligarako sailkatu ostean, Iruñeko Udalak jakinarazi du Osasunak jaurtiko duela aurtengo sanferminetako txupinazoa. Sadarren festa handia egin zen atzo, gorritxoak Europan arituko baitira hamasei urteren ostean, eta txupinazoarekin jarriko dio ginga sasoiari. Hala ere, ez da lehen aldia izango. 2000. urtean ere Osasunak eman zien hasiera San Fermin festei, Lehen Mailara igo zirela ospatzeko. Orduko kapitain Cesar Palaciosek piztu zuen suziria. Gorritxoek egindako denboraldia ospatzeko modua izango da uztailaren 7koa. Izan ere, Osasunak lehen aldiz hartuko du parte datorren sasoian lau lehiaketetan: Espainiako Ligan, Espainiako Kopan, Konferentzia ligan, eta Espainiako Superkopan.
Osasuna izan zen igandeko protagonista nagusia. Gorritxoek merezimendu osoz lortu zuten, ligako azken jardunaldian, Europan jokatzeko aukera, Gironari 2-1 irabazita. Sasoi bikaina egin du Jagoba Arrasateren taldeak, eta klubak izan duen eboluzioa nabarmena da. 2018-2019an Berriatuko entrenatzailearen eskutik Lehen Mailara igo zenetik 11. postua izan du okerrena Osasunak. Aurtengoa, baina, aurrerapausoa izan da. Espainiako Kopako finala jokatzea eta Europarako sailkatzea ez da urtero gertatzen; ezta gutxiago ere. 102 urtean lau aldiz sailkatu dira gorritxoak Europan jokatzeko; azkena, duela hamasei urte. Zaleen laguntza eskertu ostean, harrotasuna erakutsi zuen Arrasatek prentsaurrekoan. Gorritxoak ilusioz gainezka badaude ere, hankak lurrean izan nahi ditu prestatzaileak: «Ilusio handia dugu gure armarria Europan zehar defendatzeko, baina atariko bat jokatu beharko dugu. Liga, Kopa eta Superkopa ere baditugu. Estimulu asko dauzkagu aurrean».
Sasoi osoaren isla izan zen atzoko partida. 22.128 zale bildu ziren Sadarreko harmailetan, eta haien aupadarekin lortu zuen Osasunak Europa helmuga duen hegazkina aireratzea. Ante Budimir izan zen arratsaldeko protagonista. Kroaziarrari kosta egin zitzaion sasoi hasieran ate aurrean asmatzea, baina denboraldi amaiera paregabea egin du. Azken hamar neurketetan sei gol sartu ditu, eta atzoko biek Konferentzia ligarako sailkapena eman diote taldeari.
Erregulartasuna izan da Osasuna zazpigarren postuan sailkatzeko sekretua. Etxeko partidetan hobetzea zen sasoi hasierako helburuetako bat, azken urteetan gorritxoak ez baitira nahi bezala aritu Sadarren. Aurtengoa, baina, oso bestelakoa izan da. «Uste dut argi dagoela etxean hobera egin dugula. Helburuak etxean lortzen dira, eta urrats bat egin dugu. Pozik nago zaleek taldearekin gozatzeko aukera izan dutelako», adierazi du Arrasatek.
Athletic, Europatik kanpo beste behin
Osasunak baino hamar gol gehiago sartu ditu Athleticek sasoi osoan, eta estatistika ikusita ulertzea kosta egiten den arren, gorritxoen atzetik amaitu dute sailkapenean. Bana berdindu zuten Ernesto Valverderenek atzo, Bernabeun. Dena dela, Osasunaren garaipenak Europatik kanpo utzi zituen beste behin. Zuri-gorriek 2018an jokatu zuten azken aldiz Europan. Entrenatzaileak adierazi duenez, bere taldeak «frustrazio» sentsazioa du Europa Ligarako ez sailkatzeagatik, «akats larriak» egin ostean.
Athleticen arazoa, baina, ez da izan ligako azken partida, baizik San Mamesen galdu duen puntu sorta. Katedralean kontrario beldurgarria izan da beti Athletic, baina aurten zortzi garaipen soilik eskuratu ditu. Beste modu batera esanda, jokoan zeuden 57 puntuetatik, 27; erdiak baino gutxiago. Beste 11 partidetako emaitzak oso mingarriak izan dira. Bakarrean lortu du golen bat sartzea (Athletic 2-3 Girona). Beste hamar partidetan ez du golik sartu. Ia aurkari zuzen guztiek lortu dute San Mamesen punturen bat ateratzea; bigarren mailara jaitsi diren bi taldek ere, Elxek eta Espanyolek, irabazi egin zuten San Mamesen. «Egon behar dugun lekuan gaude. Liga 38 jardunaldi dira, eta bakoitza dagokion tokian dago. Gorago egon gintezkeen? Zalantzarik gabe, baina akatsak ditugu», nabarmendu du Valverdek.
Illarramendiren agurra, festa giroan
Athletic ez bezala, Reala sendo aritu da etxean. Txuri-urdinek hiru partida soilik galdu dituzte etxean, eta 11 irabazi. Osasuna bezala, erregular aritu dira sasoi osoan, eta merezitako saria da Txapeldunen Liga. Asier Illarramendik ez du lorpenaz zelaian gozatuko, baina zaleen aurrean gozatu ederra hartu zuen atzo Sevillari 2-1 irabazita. Bertatik agurtu zituen zaleak, mikrofonoa hartuta. Agur esatea «zaila» dela onartu zuen kapitainak, «urte asko» egin baititu Realean: «Urte bikaina izan da guztiontzat. Batez ere niretzat, kamiseta honekin eta kolore hauekin egin dudan azken urtea baita. Penaz noa, baina egindakoarekin eta bizitakoarekin pozik».
Etxeko lanak eginda iritsi zen Imanol Alguacilen taldea ligako azken jardunaldira. Festa handia espero zen harmailetan eta zelaian, eta halaxe izan zen. Asier Illarramendiren agur hunkigarriaz gain, beste hainbat une gogoangarri ere izan ziren arratsean. Datorren urteko elastikoaren estreinaldia, besokoaren jabe aldaketa, Illarramendiren 4 zenbakia Martin Zubimendik jasotzea, Bartzelonari mezu argi bat helaraziz...
Produktuak onak direnean, platera bikaina irteten da. Txuri-urdinen saria, baina, ez da Michelin izar bat izan; izarren liga baizik. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228973/euskal-eskola-publikoa-gero-eta-babestuagoa.htm | Bizigiro | Euskal Eskola Publikoa, gero eta babestuagoa | Euskal Eskola Publikoa, gero eta babestuagoa. | Biribila izan da ekitaldia, 30.ez ospatu baitzuten atzo Euskal Eskola Publikoaren jaia, Mungian (Bizkaia); biribila izan da, halaber, hango Legarda ikastetxearen urteurrena, mende erdi bete baititu aurton; eta biribila izan da, orobat, festa bera: milaka lagun bildu ziren herrian, eta «giro oso ona» egon zen, Lourdes Imaz EHIGEko koordinatzailearen arabera. Musikarekin eta dantzarekin abiatu zuten eguna, 11:00ak aldera, eta segituan etorri ziren aldarriak ere: eskola publikoa «babestu beharreko altxor bat» dela adierazi zuen Arkaitz Aburto EHIGEko presidenteak hasierako hitzaldian, aurtengo leloa hizpidera ekarrita. Jagon: zaindu, babestu. Batuak bizkaieratik hartua.
Mezu hori helaraztea zuten jomuga, eta askok egin dute bere, Imazen berbei erreparatuta. «Jaiak erakusten du herri honetan milaka lagun gaudela prest eskola publikoa babesteko eta zaintzeko». Joera positiboa da, gainera, urtez urte gero eta jende gehiago biltzen baita festara, koordinatzailearen esanetan. «Alde batetik, ikusten dugu eskola publikoak gero eta babes sozial handiagoa daukala; eta, beste alde batetik, eskola publikoko komunitatea harro dagoela bere eskolaz». Haren hitzetan, gero eta gehiagorentzat bilakatu da ekaineko aurreneko igandea «ezinbesteko hitzordu», bai ospatzeko, baina baita aldarrikatzeko ere. «Jaiaren helburua hori da: beharrei ikusgaitasuna ematea. Eta etortzen diren pertsonek ere hori nahi dute: euren beharrak hizpidera ekartzea, eta erantzun bat jaso ahal izatea».
Hala, familia mordo batek bete zuen festa eremua: guztira, hiru gune moldatu zituzten kontzertuak, tailerrak, jolasak eta egitarauko gainerako ekintzak hartzeko. Ikastetxe publikoetan antolatu zituzten batzuk —Legarda eskolako jolastokian izan zen hasiera ekitaldia, esaterako, eta han kokatu zen, orobat, Berria gunea—, baita Matxin plazan eta Torrebillela parkean ere. «Gurasoak etorri ziren seme-alabekin, eta horientzako espazio egokiak geneuzkan: hainbat umerentzako jarduera eta berdeguneak». Nerabeei dagokienez, berriz, zalantzak zituzten. «Gure jaia familiei zuzendutakoa izan da, batez ere. Baina eskola publikoetan nerabeak ditugu». Imazek dio ez dela erraza haiengana heltzea, eta, horiek horrela, egitarau espezifikoa taxutu zuten haientzat, hala nola grafiti ikastaro bat eta skate jarduerak. «Alde horretatik ere, oso gustura gaude. Uste dugu aurten asmatu dugula».
Elkarlana oinarrian
EHIGEk Mungialdeko sei ikastetxe izan ditu bidelagun aurtengo jaiaren antolakuntzan: Legardaz gain, Laukizko Lauaxeta eskola, Mungiako institutua, Laukarizko herri ikastetxea, Gatikakoa, eta Bakioko Urkitza eskola publikoa. Eta, hain justu, elkarlan hori nabarmendu du Imazek: «Urtero egiten saiatzen gara. Ulertzen dugu eskola publikoek ezin dutela funtzionatu irla moduan, baizik eta saretu egin behar dutela. Leku batzuetan, sareak osatuta daude, eta, beste batzuetan, sortu egin behar dira». Era berean, etorkizuneko gakotzat jo du indartzea haur eskolen, lehen mailakoen eta institutuen arteko lotura, baita gurasoen parte hartzea ere. «Gu guraso elkarteen ordezkariak gara, eta egunero eskolan modu boluntarioan lan egiten duten pertsonek osatzen dituzte elkarteok. Guretzat oso inportantea da parte hartze hori sustatzea eta laguntzea».
Aurrera begirako erronketako batzuk baino ez dira saretzeak, ordea. «Eskola publikoa behar bezala hornitu behar da, azpiegiturei eta baliabide pertsonal eta materialei dagokienez. Lau urteko planak eta azpiegitura planak egiten dira, baina gero ez dira betetzen». Era berean, plaza publiko berriak sortzea galdegin du, «herritar guztiei lekua bermatzeko». Euskara ere badute beren bide orrian. «Gaur egun, egia da A eredua hondarrekoa dela eskola publikoan, baina, D eredua zabaltzearekin batera, euskara biziberritzeko plan bat ere behar da». Alegia, euskara sendotu egin behar dela dio, batik bat presentzia gutxien duen tokietan. «Eta horrek eskatzen du eskolaz kanpo ere euskara indartzea, eskolako gune guztiak euskaldunak izateko: goizeko zaintzatik hasi, eta eskolaz kanpoko jardueretaraino. Oso garrantzitsua da udalen eta gainontzeko erakundeen elkarlana».
Aldarriok festa giroan mamitzen dira urtean egun batez, eskola publikoaren egoerara erakartzen baitute arreta jaiaren koloreek, doinuek eta jendetzak. Urte osoko lana da hori erdiestea, Imazek azaldu duenez. «Normalean, irailean hasten gara gauzak antolatzen. Urtean zehar, lantalde bat eduki dugu, Mungialdeko ikastetxeetako ordezkariek osatutakoa —gurasoek eta zuzendaritzak—». Horrez gain, asteburuko beharretarako 150 boluntario ingururen laguntza jaso dute. Eta, aurtengoa bukatuta, berehala jarri dira hurrengoari begira: 2024an, Ordiziako (Gipuzkoa) eskola publikoa arduratuko da jaia ospatzeaz; atzo eman zioten lekukoa. | |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228974/eh-bilduk-jarraitutasunaren-alde-egingo-du-espainiako-gorteetarako-zerrendetan.htm | Politika | EH Bilduk «jarraitutasunaren alde» egingo du Espainiako Gorteetarako zerrendetan | Otegik nabarmendu du ezker subiranista «balio ziurra» dela, eta hura dela bermea Espainiako Estatuan «gobernu aurrerakoi bat» egoteko. | EH Bilduk «jarraitutasunaren alde» egingo du Espainiako Gorteetarako zerrendetan. Otegik nabarmendu du ezker subiranista «balio ziurra» dela, eta hura dela bermea Espainiako Estatuan «gobernu aurrerakoi bat» egoteko. | EH Bilduk «jarraitutasunaren aldeko apustua» egingo du Espainiako Gorteetako hauteskundeetan aurkeztuko dituen zerrendetan: «Uste dugu oso lan ona egin dela legealdi honetan Madrilen, zentzu askotan», esan du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak: «Balio ziur bat izan gara; politika aurrerakoei eman diegun babesa oso baliagarria izan da euskal herritarrek eskubideak berreskuratzeko».
EH Bilduko Mahai Politikoak bilera bat egin du, balorazioa egiteko Espainiako Gorteetarako hauteskundeen deialdiari eta udal eta foru hauteskundeen emaitzei buruz. Behin Mahai Politikoak proposamena eginda, ostegunean eta ostiralean EH Bilduko oinarriek babestu beharko dituzte hautagaitzak. Gaur egun, bost diputatu dauzkate: Jon Iñarritu, Oskar Matute, Mertxe Aizpurua, Bel Pozueta eta Iñaki Ruiz de Pinedo. 2019an, bi eskuratu zituzten Gipuzkoan, bat Araban, bat Bizkaian, eta beste bat Nafarroan, eta, Otegiren hitzetan, «oso argi geratu da» ezker subiranistak Madrilen izandako presentzia «ona» izan dela: «Oso argi geratu da EH Bildu akordioetan egon denean ona izan dela euskal herritarrentzat eta herriarentzat».
Gainera, Otegik azaldu du zein izango den EH Bilduren helburua eta jarduera: «Oso garbi daukagu gure botoa eta hautagaitza, eta eskuina gelditzeko kanpaina bat izango dela. Funtsezko ezaugarria da ikuspegi estrategikotik. Ezker subiranistarik gabe ez dago gobernu aurrerakoirik estatuan, ez eta politika progresistarik ere. Ezker subiranistak dira bermea politika horiek aurrera jarraitzeko. Prest gaude lanean jarraitzeko». Gainera, udal hauteskundeen bigarren zatitzat jo ditu Espainiakoak.
EAJ ere zerrendak osatzen
Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezen deialdiaren ostean, alderdiek ekainaren 19ra arteko epea dute Espainiako Gorteetarako zerrendak aurkezteko. EAJk ere ekin dio lanari, eta Euzkadi Buru Batzarrak proposamen bat bidali die Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoa eta Nafarroako buruzagitzei.
Lurralde bakoitzeko izen zerrenda bat aurkeztu du. Izenen artean daude azken legealdian Espainiako Kongresuan egon diren batzuk: Mikel Legarda (Araba); Aitor Esteban, Idoia Sagastizabal (Bizkaia); eta Joseba Agirretxea (Gipuzkoa). Horiekin batera ageri dira, besteak beste, Olatz Peon Tolosako jarduneko alkatea (Gipuzkoa) eta Daniel Innerarity filosofoa (Nafarroa). |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228975/caparrosoko-makroetxaldea-handitzearen-aurkako-helegitea-aurkeztu-dute-ekologistek.htm | Ekonomia | Caparrosoko makroetxaldea handitzearen aurkako helegitea aurkeztu dute ekologistek | Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak gobernuari eskatu dio baimena ukatzeko Valle de Odieta enpresak bere milaka behien ur zikinak arazteko egin nahi duen plantari. | Caparrosoko makroetxaldea handitzearen aurkako helegitea aurkeztu dute ekologistek. Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak gobernuari eskatu dio baimena ukatzeko Valle de Odieta enpresak bere milaka behien ur zikinak arazteko egin nahi duen plantari. | Caparrosoko makroetxaldearen auzia Nafarroako Gobernuaren mahaira itzuli da. Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak bi helegite aurkeztu ditu Landa Garapeneko eta Ingurumeneko Kontseilaritzak behitegi erraldoiaren inguruan eman dituen azken ebazpenen aurka.
Helegiteek zerikusia dute etxalde hori handitzeko asmoekin. Behitegiaren jabeak, Valle de Odieta kooperatibak, esnetarako 3.500 behi zituen Caparrosoko etxaldean, eta Nafarroako Justizia Auzitegiak baimena eman zion kopuru hori bikoizteko, Nafarroako Gobernuaren debekua atzera bota ondoren. Baina orain are gehiago handitu nahi du abere kopurua: ugalketarako 7.900 behi, 2.172 txahal eta 1.300 bigantxa nahi ditu.
Espainiako Parlamentuak martxoan onartutako Abereen Ongizaterako Legeak gehienez 850 abelburuko etxaldeak baimentzen ditu, baina ez du atzerako eraginik. Nafarroako Gobernuak ere debekatu egin du etxalde handiak zabaltzea, baina eskaera debeku haren aurretik egin zuelako jaso zuen baimena Valle de Odietak.
«Irtenbide magiko teknologikoa»
Baimena lortze aldera, abere horiek sortzen dituzten hondakinak tratatzeko proiektuak aurkeztu zituen Valle de Odietak. Horien artean dago abereen hondakin urak eta digestato likidoa garbituko duen araztegi bat eraikitzea. Ekologistek, baina, uste dute «irtenbide magiko teknologiko bat» dela enpresak proposatutakoa, eta horregatik eskatu diote gobernuari baimena kentzeko.
«Ezinezkoa da proiektuan deskribatzen diren tekniketako bakar batek ere modu eraginkor eta errentagarrian araztea, banaka zein taldean, 3.000 miligramo nitrogeno baino gehiago dituen likido bat, eta litroko 100 miligramo besterik ez duen ureztatze ur bihurtzea», dio Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak. Azaldu duenez, hiriko hondakin urak tratatzeko erabiltzen diren teknikak dira kooperatibak proposatutakoak, baina hori egitea espresuki debekatu du Europako Batzordeak, oxido nitrosoa isurtzeko arriskuarengatik.
Gainera, ekologistek argudiatu dute lor zitekeen urak ez lukeela balioko ureztatzeko.
Ingurumenaren aldeko hamabost talde biltzen ditu Makroetxaldeen Aurkako Nafarroako Plataformak; besteak beste, Sustrai Erakuntza, Ekologistak Martxan, Greenpeace eta Landare. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228976/90-ikuskizun-hartuko-ditu-arriaga-antzokiak-2023-2024ko-denboraldian.htm | Kultura | 90 ikuskizun hartuko ditu Arriaga antzokiak 2023-2024ko denboraldian | Beste urte batez, ekoizpen propioen aldeko apustua egingo dute. Antolatzaileek Die ersten Menschen, Saturraran eta Festen obrak nabarmendu dituzte, besteak beste. | 90 ikuskizun hartuko ditu Arriaga antzokiak 2023-2024ko denboraldian. Beste urte batez, ekoizpen propioen aldeko apustua egingo dute. Antolatzaileek Die ersten Menschen, Saturraran eta Festen obrak nabarmendu dituzte, besteak beste. | Bilboko Arriaga antzokiak prest du 2023-2024ko denboraldia. 90 ikuskizun inguru taularatuko dituzte denera, eta, nazioarteko proposamenak ekartzeaz gainera, tokiko eszena «bultzatzen» jarraituko dutela adierazi dute. Gaur aurkeztu dute, Arriaga antzokian, eta bertan izan dira Juan Mari Aburto Bilboko alkatea eta Calixto Bieito Arriaga antzokiko zuzendari artistikoa.
Ekoizpen propioen eszenaratzea funtsezko zutabeetako bat izango da aurten ere. Festen izango da horietako bat. Thomas Vinterbergen izen bereko filmean dago oinarrituta, eta Maria Goirizelaia arituko da zuzendari lanetan. Goi mailako klaseko harreman sozialetan dagoen faltsukeria hartuko du oinarri antzezlanak, eta ikuslearen kontzientzia astintzea izango du xede. Urriaren 6an izango da estreinaldia, euskaraz. Horrez gain, antzerkia eta musika uztartuko ditu Guridi: magical bidaia ikuskizunak. 2024ko martxoan estreinatuko dute, eta «road movie emozional bat» izango dela aurreratu dute.
Bi horiez gainera, beste bi ikuskizunen ekoizpenean ere parte hartu du Arriaga antzokiak: Lost letters, Lucia Lacarra Ballet konpainiaren dantza piezan; eta Fernando Bernuesek zuzendutako Lucha y metamorfosis de una mujer obran.
Halaber, euskal sortzaileen edo taldeen beste sei antzezlan eta dantza obra bat ere estreinatuko dituzte datorren sasoian: Nancy Grace Roman, Machos en flor, Kortxoaren dilema, Esnearen kolorekoa, La sed del minotauro, Bihar arte soilik eta Tierra de nadie.
Opera ekoizpenak
Operak ere pisu handia izango du datorren urteko egitarauan. Antolatzaileek Die ersten Menschen eta Saturraran operak azpimarratu dituzte. Euskadiko Orkestrarekin elkarlanean ondu du lehenengoa Arriagak, eta 2024ko apirilean estreinatuko dute. Saturraran, berriz, 2024ko ekainean iritsiko da taula gainera. Kirmen Uriberen libreto batean dago oinarrituta obra, eta honako hau izango da abiapuntu nagusia: «Saturraran elkar maitatzerik ezin duten bi emakumeren istorioa da. 80ko hamarkadan, Ane, itsas zabaleko arrantzale baten alaba, eta Luna, furgoneta batean iritsi zen neska andaluziarra, bata bestearekin maitemindu ziren. Heroinaren zurrunbiloak harrapatuta, eta bizilagunen gaitzespena sentitzen zutela, Saturrarango espetxeko gerakinak babeslekutzat hartzea erabaki zuten».
Era berean, tokiko eta nazioarteko askotariko dantza, musika eta antzerki emanaldiak ere taularatuko dituzte. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228977/eratu-da-lan-astea-32-ordura-murriztea-aztertzeko-mahaia.htm | Ekonomia | Eratu da lan astea 32 ordura murriztea aztertzeko mahaia | Soilik CCOOk eta UGTk onartu dute Idoia Mendiaren sailaren gonbidapena. | Eratu da lan astea 32 ordura murriztea aztertzeko mahaia. Soilik CCOOk eta UGTk onartu dute Idoia Mendiaren sailaren gonbidapena. | Pertsonen kudeaketaren berrikuntzarako taldeak aste honetan egin du lehen bilera, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak jakinarazi duenez. Talde horren lana izango da, besteak beste, asteko lanaldia 32 ordura murrizteko proiektu pilotu bat probatzea, aztertzeko zer eragin izango lukeen halako neurri batek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Era berean, telelan formula askotarikoak ezartzea ere aztertuko du, eta baita kodeterminazioa aplikatzea ere —langileek parte hartzea enpresan enpleguari dagozkion erabaki estrategikoetan—.
Taldean, hala ere, soilik Jaurlaritza eta CCOO eta UGT sindikatuak izango dira, beste gizarte eragile guztiek uko egin baitiote Elena Perez Barredo Lan eta Gizarte Segurantza sailburuordeak egindako gonbidapenari. Confebask patronala jada lan astea murriztearen kontra azaldu zen, Idoia Mendia sailburuak asmoa aipatu zuenean.
Proiektuaren diseinuak Future Policy Lab-en laguntza akademikoa du, eta entseguaren ondorioak gizarte eragileen eskura jarriko dira, negoziazio kolektiboko prozesuetarako balioets ditzaten. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228978/bost-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-gizon-bati-bikotekidea-hiltzen-saiatzeagatik.htm | Gizartea | Bost urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati, bikotekidea hiltzen saiatzeagatik | Gidatzen zihoala, emakumeari segurtasun uhala kendu zion, autoko atea ireki, eta errepidera botatzen ahalegindu zen. | Bost urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati, bikotekidea hiltzen saiatzeagatik. Gidatzen zihoala, emakumeari segurtasun uhala kendu zion, autoko atea ireki, eta errepidera botatzen ahalegindu zen. | Gizon bati bost urteko kartzela zigorra ezarri dio Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak, bikotekidea hiltzen saiatzeagatik. Emakumea autotik botatzen ahalegindu zen, Irungo eta Hondarribiko (Gipuzkoa) San Martzial eta Jaizkibel mendien arteko errepidean. Kartzelaldiaz gain, urruntze agindua ere jarri diote: hemezortzi urtez ezin izanen da biktimarengana hurbildu edo harekin komunikatu; eskumuturreko telematiko baten bidez kontrolatuko dute. Komunitatea laguntzeko lanak ere egin beharko ditu 56 egunez.
Hamahiru urteko kartzela zigorra eskatzen zuen Fiskaltzak, baina akusatuak gertatutakoa aitortu duenez, zigorra jaitsi egin diote.
2021eko abenduaren 31n gertatu zen. Epaiaren arabera, bikotea autoaren kanpoan hasi zen eztabaidatzen, baina gizonak emakumea bortxaz sartu zuen autora, iletik tiraka, hiltzeko mehatxu eginez behin eta berriz. «Abiadura bizi-bizian» gidatzen hasi zen, eta, bat-batean kopilotuaren atea ireki, eta emakumearen segurtasun uhala askatu zuen. Emakumea kanpora bultzatu zuen, eta tarte batez «hankak airean zintzilik» izan zituen, eta hainbat kolpe hartu zituen «atearekin eta errepidearekin».
Bitartean, gizona hau esan eta esan ari zen: «Erroitz batetik botako dut neure burua, eta bien bizitza amaituko dut». Jaizkibelgo tiro eremura iritsi zirenean, emakumeak autotik salto egitea lortu zuen. Ondorioz, biktimak zauriak egin zituen; zortzi egun behar izan zituen horien sendatzeko.
Lau atxilotu Nafarroan
Asteburuan, berriz, lau gizon atxilotu dituzte Nafarroan indarkeria matxistarengatik. Tuteran, Burlatan eta Donezteben atxilotutakoak tratu txarrengatik atzeman dituzte, eta Iruñekoa, berriz, sexu eraso batengatik. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228979/labanak-eskuan-sortu-dute-gipuzkoako-ostalaritzan-lege-hausteak-salatzeko-plataforma.htm | Ekonomia | Labanak Eskuan sortu dute, Gipuzkoako ostalaritzan lege hausteak salatzeko plataforma | LAB eta ESK sindikatuek eratu dute, eta lurraldeko ostalaritzako lan hitzarmen berria betearaztea izango da haren helburua. | Labanak Eskuan sortu dute, Gipuzkoako ostalaritzan lege hausteak salatzeko plataforma. LAB eta ESK sindikatuek eratu dute, eta lurraldeko ostalaritzako lan hitzarmen berria betearaztea izango da haren helburua. | Dozena bat urtez iraungita egon ondoren, joan den apirilean berritu zuten azkenean Gipuzkoako ostalaritzako lan hitzarmena, ELA, LAB, CCOO eta UGTren babesarekin —ELAk %55eko ordezkaritza dauka—. Baina sindikatuak jakitun dira hitzarmenak dioena ez dela beti betetzen, eta irregulartasun horiek zuzendu nahi dituen plataforma sortu dute LABek eta ESK-k.
Labanak Eskuan izena du plataformak, eta gaur aurkeztu dute, Donostian. Sare sozialetan presentzia izango du, eta harremanetarako kontaktuak emango ditu, langileek ikusten dituzten irregulartasunak eta legez kanpoko jokaerak salatu ditzaten. Salatutako egoera bakoitzari «irtenbide aproposa» bilatzen saiatuko da plataforma.
«Gipuzkoako ostalaritzan lan egiten duten pertsonek gugan babesa eta euskarria topatu ahal izan dezaten nahi dugu», ziurtatu dute LABeko eta ESK-ko ordezkariek, eta sektoreko langileei dei egin diete plataforman parte har dezaten.
Sindikatu horien ustez, sektoreko langile askok ugazaben gehiegikeriak jasan dituzte. «Askok eta askok lan kontraturik gabe egin izan dute lana, legezko lanaldikoak baino ordu gehiago eginez, lanaldien arteko hamabi orduko atsedena errespetatu gabe, eta abar». Hitzarmena berritu gabe egoteak «prekaritatea betikotu du», baina orain, lan baldintzak eguneratu dituzten honetan, osorik betearazten dituztela egiaztatu nahi dute. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228980/gerra-koska-bat-estutzeari-atea-irekiz.htm | Mundua | Gerra koska bat estutzeari atea irekiz | Gerra koska bat estutzeari atea irekiz. | Munduak arnasari eutsi zion iazko azaroaren 15ean. Misil bat erori zen Polonian, eta Errusiak jaurti zuela frogatzeak berekin ekar zezakeen NATOk bere kontrako erasotzat hartzea eta jokaleku hau sortzea: aliatuek Kremlini gerra deklaratzea. Aliantzaren lehen ikerketen arabera, baina, Ukrainak berak jaurti zuen, Errusiako misil bat erorarazteko. Mundua arnasa hartzen hasi zen berriro.
Egoerak ez dira guztiz parekatzeko modukoak, baina paralelismo bat egin daiteke bien artean, azken asteetan ugaritu egin baitira Errusiako lurren kontrako aire erasoak. Kievek esaten du ez duela zerikusirik horiekin, nahiz eta «atseginez» hartu dituen.
Ikusi gehiago: Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela
Moskuk dioenez, Ukrainan ekoitzi dute erasoetarako erabilitako materiala. Mendebaldeak lasaitua hartu du. Izan ere, behar beste denboraz militarki laguntzearen truke, baldintza bat jarri dio Ukrainari: arma horiek, izan munizioa, droneak, tankeak edo irismen luzeko misilak, ez erabiltzea Errusiako lurretan. Joe Biden Etxe Zuriko maizterraren esanetan, gainera, inoiz F-16ak ematen badizkiete, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak zin egin dio AEBetan fabrikatutako gerra hegazkin horiek Ukrainan soilik baliatuko dituela.
Baina ematen du inor ez dela zorrotzago kontrolatzen ari arma horiek nola erabiltzen diren. Pentagonoko iturriak aipatuz The Washington Post-ek kaleratu duenez, Ukrainari emandako arma batzuk erabili dituzte Belgorod eskualdean, Errusian, Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten bi miliziak. Eta horrek atea apur bat ireki diezaioke gatazka koska bat estutzeari, Errusiak uste badu NATO bere lurrei zuzenean eraso egiten ari zaiola. | |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228981/gipuzkoan-eta-gasteizen-pse-eek-presioa-egin-dio-elkarrekin-podemosi.htm | Politika | Gipuzkoan eta Gasteizen, PSE-EEk presioa egin dio Elkarrekin Podemosi | Eneko Anduezak adierazi du EPrentzat ere «onuragarria» litzatekeela. Elkarrekin Podemosek baieztatu du ez duela babestuko EAJ egongo den gobernurik. | Gipuzkoan eta Gasteizen, PSE-EEk presioa egin dio Elkarrekin Podemosi. Eneko Anduezak adierazi du EPrentzat ere «onuragarria» litzatekeela. Elkarrekin Podemosek baieztatu du ez duela babestuko EAJ egongo den gobernurik. | Behin euren arteko akordioa berretsita, EAJk eta PSE-EEk ez dute PPren menpe soilik egon nahi. Elkarrekin Podemosen aukera ez dute baztertu nahi. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak gonbidapena egin dio ezkerreko koalizioari Gasteizko Udalean eta Gipuzkoako Batzar Nagusietan akordioak egiteko. Euskadi Irratiko Faktoria irratsaioan emandako elkarrizketa batean, adierazi du «haientzat ere onuragarria» litzatekeela.
Anduezak ez du zalantzan jartzen Eider Mendoza jeltzalea izango dela Gipuzkoako diputatu nagusi, eta Maider Etxeberria sozialista Gasteizko alkate. Bi alderdien arteko akordioaren arabera, bietatik boto gehien duen zerrendako hautagaia babestuko dute batak zein besteak, baina bi erakunde horietan ez dute gehiengo osorik bermatua oraingoz.
Ikusi gehiago: EAJk eta PSE-EEk «gobernabidea» bermatzeko akordioa egin dute
PPk edo Elkarrekin Podemosek ziurta ditzakete bi inbestidura horiek. PP babesteko prest dago, baina, bi aukerak irekirik izatea irudikatu nahi dutenez, Elkarrekin Podemosen gaineko presioa handitu egin da.
Anduezak «koherentzia pixka bat» galdegin dio Elkarrekin Podemosi. Gobernuan sartzeko asmorik ez dutela argi utzi dutenez, Anduezak argudiatu du iragan agintaldian Gasteizen bi aldiz babestu dituztela EAJ-PSEren udal gobernuaren aurrekontuak, eta orain akordiorako aukera proposatu dietela. «Eskaera hori egin diegu, baina ez dugu erantzunik jaso».
«Gezurra da»
Elkarrekin Podemoseko iturriek adierazi dute ez dituztela bilera batera deitu ere egin. Era berean, David Soto Elkarrekin Podemoseko Gipuzkoako batzarkideak irmo adierazi du eskaera hori «gezurra» dela: «Inor ez da gurekin harremanetan jarri. Ez dezatela arreta desbideratu; PPri amore eman diote».
Elkarrekin Podemosek berretsi du ez dutela babestuko EAJrekin osatutako gobernurik. Gaineratu du gauza bat dela EAJ-PSE-EErekin gai jakin batzuetan zenbait akordio egitea, eta beste kontu bat gobernu akordioak osatzea. Presioaren jakitun, koalizioak gogorarazi du ez dutela bermatu, ez Gasteizen ez Gipuzkoan, EH Bilduren hautagaien alde bozkatuko dutela.
Inbestidurak ziurtatzeko beste aukera PP da. Eskuineko alderdiak argi utzi du EH Bilduren gobernuei atea itxi nahi diela, baina EAJri eta PSE-EEri «harrokeriaz» aritzea leporatu die, bilera bakar batera ez dietelako deitu.
Anduezak ihardetsi du ez direla popularrekin bilduko: «Argi eta garbi jokatu dut, eta lehen momentutik zuzenean aurpegira esan diet ez genuela inongo borondaterik alderdi popularrarekin inongo itunik sinatzeko». Haren esanetan, alderdi bakoitzak mahai gainean du zer egin: «Haiek aukera dezatela, eta kito». Haren esanetan, PPk, inbestidura babestuta, «ez du eskubiderik izango gobernuan sartzeko».
EAJ: «Ez du zentzurik»
Radio Euskadin emandako elkarrizketan, Aitor Esteban Kongresuko EAJren bozeramaileak baztertu egin du PP udal gobernuetan eta foru erakundeetan sartzea, «eromena» litzatekeelako. «Ez du zentzurik, Frankenstein gobernuaz hitz egin eta gero».
Elkarrekin Podemosi buruz ere hitz egin du: «Haien obsesio nagusia da EAJ ekuazio orotatik kanpo uztea, eta harrigarria da jarrera hori, lau urtez egon baikara koalizio gobernua babesten».
Era berean, ez du argitu hautagaitzarik aurkeztuko ote duten Bastidan eta Guardian. Arabako Errioxako bi herri horietan PPk irabazi du. Iragan legealdian jeltzaleek euren hautagaiak aurkeztu eta EH Bilduk babestu zituen, baina, testuinguru orokorrari erreparatuta, ikusteko dago EAJk jokaldia errepikatuko ote duen: «Euzkadi Buru Batzarra eta Arabako Buru Batzarra aztertzen ari dira egoera», horixe besterik ez du esan Estebanek.
Otegi, kritiko
Espainiako Gorteetarako EH Bilduko hautagaien aurkezpenean, hauteskunde osteko itunez ere hitz egin du Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak. «EAJren modura, alderdi sozialistak arazo larri bat du. Alderdi politikoei eskatuko nieke kanpaina politikoetan esateko gero benetan zer egingo duten».
Izan ere, ez du uste EAJk eta PSE-EEk boto kopuru bera lortuko zutenik baldin eta kanpainan esan izan balute Gasteizen edo Gipuzkoan «alderdi popularrarekin hitzarmena» egingo zutela.
Gainera, Elkarrekin Podemosek argi utzi du ez duela EAJren gobernurik babestuko, ulergarritzat jo du jeltzaleen eta sozialisten kezka: «Oso kuriosoa izango da ikustea, ayusotarren laguntzarekin, operazio bat martxan jartzen dutela EH Bildu erakundeetatik kanporatzeko, eta handik hamabost egunera esatea ayusotarrak gerarazi egin behar direla». |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228982/airen-arabera-klima-aldaketak-kolokan-jartzen-ditu-oinarrizko-giza-eskubideak.htm | Mundua | AIren arabera, klima aldaketak kolokan jartzen ditu oinarrizko giza eskubideak | Amnesty Internationalek ohartarazi du klima larrialdiak arriskuan jarriko duela gizartearen iraupena. Giza eta diru laguntzak handitu ditzatela eskatu die herrialde aberatsenei. | AIren arabera, klima aldaketak kolokan jartzen ditu oinarrizko giza eskubideak. Amnesty Internationalek ohartarazi du klima larrialdiak arriskuan jarriko duela gizartearen iraupena. Giza eta diru laguntzak handitu ditzatela eskatu die herrialde aberatsenei. | Lurreko izaki bizidunen eta ekosistemen oreka kolokan jarri du klima aldaketak. Azken hamarkadotan, gero eta ohikoagoak bihurtu dira klima hondamendiak eta muturreko tenperaturak, eta AI Amnesty International erakundearen arabera, «giza eskubideen arloan inoiz ez bezalako krisi bat» sortu du larrialdi horrek.
Klima aldaketaren ondorioz urratu daitezkeen giza eskubideen artean, hauek zerrendatu ditu: bizitzarako, osasunerako, elikadurarako eta ura izateko eskubidea; etxebizitza bat izateko eskubidea; eta determinazio askerako eskubidea. Izan ere, «hondamendi izugarriak» eragin ditu munduko tenperaturaren igoerak —batez beste 1,1 gradu egin du gora industria aurreko garaiarekin alderatuta—; besteak beste, lehorteak, itsas mailaren igoera, bero boladak eta biodibertsitatearen galera.
Hondamendi horiek alarma hotsak piztu dituzte nazioartean, eta zenbait erakunde hasi dira klima larrialdiaren auzian arreta osoa jartzen. Halere, etorkizuneko aurreikuspenak ez dira onak. OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 2030 eta 2050 artean urtean 250.000 heriotza gehiago eragingo ditu klima aldaketak —zehazki, horren ondorioz garatutako malnutrizioak, beherakoak eta bero kolpeek—.
Eta, klima aldaketaren arriskuak edonon izan daitezkeen arren, ondorioak kaltegarriagoak izango dira toki batzuetan. Muturreko gertaera meteorologikoek —lehorteek eta uholdeek, kasurako— oinarrizko baliabiderik gabe uzten dituzte pobrezian bizi direnen %78; hots, 800 milioi lagun inguru. Are, Munduko Bankuaren arabera, «berehalako neurriak» indarrean jartzen ez badira, baliteke 2030erako 100 milioi pertsona gehiago egotea pobrezian klima aldaketaren eraginez.
Bada, azken urteotako hondamendiak eta etorkizunerako aurreikuspen goibelak aintzat hartuta, AIk esan du klima aldaketak egungo eta etorkizuneko belaunaldien «eskubide zibil, politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalei mehatxu» egiten diela, eta «gizartearen etorkizuna kolokan» jartzen duela.
Pakistan, erdigunean
Klima larrialdiak zuzenean eragiten dien herrialdeen artean dago Pakistan. Inoizko uda beroenetakoa izan zuten iaz han, 50 gradutik gorako tenperatura izan baitzuten. «Pakistan klima krisiaren lehen lerroan dago, eta ezinbestekoa da nazioarteko herrialdeek berehalako ekintzak abian jartzea», adierazi du AIk, gaur argitaratutako Larrialdi sutsu bat txostenean.
Ikerketan, bero boladaren ondorioak pairatu zituzten 45 lagun elkarrizketatu zituzten. Haien arabera, nekazariak, banatzaileak eta Polizia agenteak —eguzkipean lan egiten duten herritarrak—, eta pobrezia egoeran daudenak izan ziren bero saparen «biktima nagusiak». Eta salatu zuten «Pakistango Gobernuak ez ikusiarena» egiten duela.
Izan ere, iazko udan tenperatura beroenak erregistratu zituzten bi hirietako batean ere ez dute beroaren aurkako planik, ezta horri aurre egiteko babes mekanismorik ere. Horrenbestez, «beroaren aurkako ekintza plan osoak eta bateratuak» abian jar ditzala eskatu dio erakundeak Pakistango Gobernuari, baita plan horietan herrialdeko kolektibo zaurgarrienen araberako neurriak aintzat hartzeko ere, hala nola haurrak eta migratzaileak.
Pakistan munduan gutxien kutsatzen duten herrialdeetako bat da, eta, hala ere, zuzenean pairatzen ditu klima krisiaren ondorioak. Horregatik, «ezinbestekoa da herrialde aberatsenek, zeinak klima larrialdiaren erantzule nagusiak diren, diru eta giza laguntza ematea klima aldaketak Pakistanen eragin dituen kalteei aurre egiteko», esan du AIren Asiako zuzendari Dinushika Dissanayakek. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228984/garraiolari-bat-hil-da-oiartzunen-istripu-ez-traumatiko-batean.htm | Ekonomia | Garraiolari bat hil da Oiartzunen, istripu ez-traumatiko batean | 61 urte zituen, eta Transportes Insausti enpresan egiten zuen lan. Aurten hildako seigarren garraiolaria da. | Garraiolari bat hil da Oiartzunen, istripu ez-traumatiko batean. 61 urte zituen, eta Transportes Insausti enpresan egiten zuen lan. Aurten hildako seigarren garraiolaria da. | LABek jakinarazi duenez, 61 urteko garraiolari bat hil zen igande gauean, istripu ez-traumatiko baten ondorioz. Oiartzungo (Gipuzkoa) Transportes Insausti enpresan egiten zuen lan. 2023an hildako seigarren garraiolaria da, sindikatuaren zenbaketaren arabera, eta urtea hasi denetik lanean bizia galdu duen 25. behargina. Aurreko lan istripua sektore horretan gertatu zen, joan den astean, Agurainen (Araba).
LABek azaldu duenez, garraioaren sektorea da lan istripu gehien izaten denetako bat: 11 iaz. Eta istripu ez-traumatikoen kasuan ere bai: iaz hildako lautik hiru horrelakoetan izan ziren. «Horrek argi erakusten du garraiolarien lan baldintzek istripu kardiobaskularretan duten eragin zuzena, lanpostuen prekarizazio etengabea tarteko», salatu du sindikatuak. Gogoratu du lanaldi luzeei aurre egin behar dietela, eta haien artean ohikoa dela «estresa, presioa eta modu osasuntsuan elikatzeko zailtasunak» izatea. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228985/hogei-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-diote-carmen-gisasolari.htm | Politika | Hogei urteko espetxe zigorra ezarri diote Carmen Gisasolari | Espainiako Auzitegi Gorenak epaiketa berriro egiteko agindu ondoren iritsi da zigorra | Hogei urteko espetxe zigorra ezarri diote Carmen Gisasolari. Espainiako Auzitegi Gorenak epaiketa berriro egiteko agindu ondoren iritsi da zigorra | Espainiako Auzitegi Nazionalak hogei urteko espetxe zigorra ezarri dio Carmen Gisasola preso ohiari, 1990ean Galdakaon (Bizkaia) egindako atentatu batean parte hartu zuelakoan. Atentatu hartan, bizikleta batean jarritako lehergailua leherrarazi zuen ETAk, eta polizia bat hil zuen. Gisasolarekin batera epaitu zituzten Oscar Abad Palacios eta Jose Ramon Martinez, eta errugabetzat jo dituzte, haien kontrako froga bakarra polizia etxean egindako deklarazioa zelako.
Lehenago ere epaitu zituzten Gisasola, Abad eta Martinez atentatu horrengatik, eta Auzitegi Nazionalak errugabetzat jo zituen, delitua preskribatuta zegoela iritzi ziolako, baina Auzitegi Gorenak baliogabetu zuen epai hura, eta epaiketa berriro egiteko agindu zuen. Bigarren epaiketa horren ondorioz iritsi da orain jakinarazi duten zigorra. Auzitegi Nazionalaren Zigor Arloko bigarren sekzioak aintzat hartu du «bidegabeko luzamenduaren» aringarria, delitua duela 33 urte gertatu zelako eta auzibidea duela hamar urte inguru ireki zutelako.
Epaiaren arabera, garai hartan Gisasola ETAko kidea zen, eta haren ardurapean zegoen erakundeak etxebizitza bat zeukan Bilbon, atentatua gertatu aurreko hilabeteetan eta hurrengoetan. Etxebizitza hartan, Gisasolaren hatz marka bat aurkitu zuten, eta lehergailuak egiteko osagaiak ere bai. Auzitegi Nazionalak hortik ondorioztatzen du Gisasolak eman ziela lehergailua atentatua egin zutenei: «Auzitegi honek ezin du sinetsi gertaera horiek guztiak kasualitatearen ondorio direnik, eta uste sendoa du Gisasolak Galdakaoko ekintza hilgarrian parte hartu zuela».
Gisasola 1990ean atxilotu zuten, eta 1998an, espetxean zegoelarik, ETAk erakundetik egotzi zuen. Oso kritiko agertu zen ETAren jarduerarekin, eta Langraiz bidea izenekoan parte hartu zuen 2008tik aurrera. 2014an libre geratu zen, espetxean 24 urte eman ondoren. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228986/bilbon-eraso-zioten-49-urteko-gizona-hil-egin-da.htm | Gizartea | Bilbon eraso zioten 49 urteko gizona hil egin da | Ertzaintzak jakin ahal izan duenez, 22 urteko gazte batek botila batekin jo zuen biktima | Bilbon eraso zioten 49 urteko gizona hil egin da. Ertzaintzak jakin ahal izan duenez, 22 urteko gazte batek botila batekin jo zuen biktima | Joan den larunbatean Bilboko Ibarrekolanda auzoan eraso zioten gizona hil egin da. Beirazko botila batekin buruan kolpe bat eman zioten, eta egunean bertan operatu zuten, zauri larriak zituelako. Baina gaur hil egin da. Ertzaintzak jakinarazi duenez, 49 urte zituen hildakoak. Larunbatean bertan 22 urteko mutil bat atxilotu zuten, ustezko erasotzailea zelakoan. Igande goizean presoaldi prebentibora igorri zuen epaileak.
05:00ak aldera gertatu zen erasoa, auzoko bestetan. Larrialdi zerbitzuek jakinarazpena jaso zuten, eta haiek nahiz ertzainak bertaratu zirenean biktima lurrean etzanda zegoen, konorterik gabe eta hainbat zaurirekin. Ertzaintzak jakin ahal izan duenaren arabera, biktima eta ustezko erasotzailea eztabaidatzen aritu ziren, eta, azkenean, 22 urteko gazteak gizonari eraso egin zion. Biktima lurrera erori eta gero ere hura jotzen jarraitu zuen. Gaztea aurkitu zutenean, lesio delituagatik atxilotu zuten, eta polizia etxera eraman. Bilboko zaintzako epaileak espetxera bidali zuen. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228987/euskara-mailaren-kezka-eraman-dute-adituek-hezkuntza-batzordera.htm | Gizartea | Euskara mailaren kezka eraman dute adituek hezkuntza batzordera | Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean lege proiektuari zein zuzenketa egingo lizkioketen zehaztu dute hainbat adituk | Euskara mailaren kezka eraman dute adituek hezkuntza batzordera. Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean lege proiektuari zein zuzenketa egingo lizkioketen zehaztu dute hainbat adituk | Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean lege proiektua zorrozteko eragileen ekarpenak jasotzen segitu dute gaur goizean. Besteak beste, Beñat Amenabar EHUko Hezkuntza fakultateko dekanoa eta Nagore Ipiña eta Karmele Perez Mondragon Unibertsitateko Hezkuntza fakultateko irakasle eta ikerlariak izan dira legeari zein zuzenketa egingo lizkieketen xehatzen.
Amenabarrek lehentasuntzat jo du eskola publikoa ardatzean jartzea, ikasle guztien beharrak modu justuan bermatzeko. Horrez gainera, aipatu du irakasleen prestaketa pedagogikorako izaten den urtebeteko masterra mugatua dela, eta, haren ustetan, legeak zehatzago eta zabalago jaso beharko luke. Hizkuntzaren gaia ere hartu du hizpide: irakasleentzako proba espezifikoak ezartzearen alde mintzatu da bi hizkuntza ofizialentzat —gaztelania eta euskara— eta beste baterako ere bai, hirugarrena, irakasleek hizkuntza horiek menperatzen dituztela bermatzeko.
Ipiñak eta Perezek irakasleen formakuntza jarraitua eta euskararen gaia jarri dute ardatzean. Ipiñak galdera hau egin du: «Zer irakasle mota nahi ditugu? Lanbidearekin konprometituak... Hezkuntza fakultate moduan, ardura daukagu irakasleen ereduak probatzeko, esperimentatzeko, ikertzeko eta eskoletara jakintza horren transferentziak egiteko».
Hizkuntzaren gaiak eragin dituen legebiltzarkideen galderei erantzunez, honako hau esan du Ipiñak: «Murgiltze eredua aplikatzea posible da? Bai. Kontua da nola: hizkuntza guztiekiko errespetuarekin eta estimuarekin, tokian tokiko hizkuntza proiektuak behar bezala garatuz».
Perezek ere bat egin du. Hizkuntza proiektuak egin behar dituzte eskolek, euskaraz zein gaztelaniaz ikasleen B2 maila bermatzeko, eta Perezek azaldu du euskaratik abiatu beharko lukeela. Ikerketetan bermatuta egin du baieztapena. Egindako ikerketa guztiak bat datoz: hizkuntza hegemonikoan erakusten den materia ez da transferitzen gero hizkuntza gutxiagotura, eta, alderantziz, bai; eskolan euskaraz jasotakoa, horrenbestez, transferitzen da hizkuntza hegemonikoetara, gaztelaniara edo ingelesera, kasurako. «Beraz, ezinbestean, hizkuntza gutxiagotutik abiatu beharko da», esan du Perezek. Eleaniztasunarekin adostasuna badagoenez, hori egiteko moduetan trebatzeko proposamena egin du.
Tokian tokiko hizkuntza proiektuak egin beharko direla berretsi du Perezek, eta hezkuntza proiektuarekin bat etorri beharko dutela. «Lanketa eskatzen du, eta prozesu bat izango da. Hizkuntzekiko estimua lantzea oso inportantea da. Hizkuntza horiek nola tratatzen ditugun eskolan, etxean, herrian...». Gaineratu dute eskolak bakarrik ezin duela, eta gainerako eragileekin elkarlanean egin beharko dela.
Bihar beste hainbat aditu igaroko dira Hezkuntza batzordetik; Kontseilua eta zenbait sindikatu, kasurako. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228988/baionako-besten-prezioa-12-eurora-igoko-dute-aurten.htm | Gizartea | Baionako besten prezioa 12 eurora igoko dute aurten | Bost egunetik hiru dira ordainpekoak. Inflazioa eta segurtasun neurrien gainkostua jarri dituzte arrazoi gisa. | Baionako besten prezioa 12 eurora igoko dute aurten. Bost egunetik hiru dira ordainpekoak. Inflazioa eta segurtasun neurrien gainkostua jarri dituzte arrazoi gisa. | Askori 10 euroko prezioa gehiegizkoa iruditzen zitzaion; hemendik aitzina, ordea, 12 euro izanen dira. Baionako bestetara sartzeko eskumuturrekoaren prezioa emendatzea erabaki du Baionako Herriko Etxeak. Lehen astean egindako herriko kontseiluan onartu zuten neurria. Aurten ere, asteazkena eta osteguna dohainik izanen dira, baina ostiralean, larunbatean eta igandean ordaindu beharko da. Eskumuturrekoak hiru egunetarako balio du.
2018an hasi ziren Baionako bestetako sarrera ordainarazten. Baionarrek, Baionan etxea dutenek eta besten eremuan lan egin behar dutenek baizik ez dute doan sartzeko parada. Aurten uztailaren 26tik 30era izanen dira Lapurdiko hiriburuko bestak. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228989/eh-bai-frantziako-senaturako-ezkerreko-aliantza-bat-egitearen-alde-azaldu-da.htm | Politika | EH Bai Frantziako Senaturako ezkerreko aliantza bat egitearen alde azaldu da | Espagnacek eskaini zien zerrenda bateratua osatzea, eta ontzat eman dute proposamena. | EH Bai Frantziako Senaturako ezkerreko aliantza bat egitearen alde azaldu da. Espagnacek eskaini zien zerrenda bateratua osatzea, eta ontzat eman dute proposamena. | Larunbatean, ezohiko Biltzar Nagusia egin zuen EH Baik, eta, hartan, kide gehienak Frantziako Senaturako hauteskundeetarako ezkerreko aliantza bat osatzearen alde azaldu ziren. Horrekin, hautetsi abertzale bat Senatura bidali eta «proiektu politiko abertzale, ezkertiar, ekologista eta feminista» indartu nahi dute.
Senaturako hauteskundeetan ez dute herritar guztiek botoa ematen, zenbait hautetsik baino ez dutelako botoa emateko eskubidea. EH Baik bozkatzeko sistema hori kritikatu du, iritzita ez dela «demokratikoa», eta uste du ordezkariak hautatzeko eskumena «herritarren esku» utzi beharko litzatekeela sufragio unibertsalaren bidez.
Hala ere, garrantzia eman nahi izan diete hauteskunde horiei: «Gure eguneroko bizitzaren inguruko erabakiak hartzen dituzten instituzioetan Euskal Herria ordezkatzeko bokazioa dugu. Senatua da horren adibide, lege proiektu oro han aztertu eta bertako kolektibitateen eta erreforma instituzionalen arloetan funtzio garrantzitsua duelako».
EH Baik gogora ekarri du 2020az geroztik gora egin duela hauteskunde prozesu guztietan, eta hautetsi kopurua emendatu izana ekarri duela horrek, eta, ondorioz, baita Senaturako botoa eman dezaketen hautetsi abertzaleak gehiago izatea eta «eragiteko gaitasuna» handitzea ere. Gaitasun hori baliatu nahi dute hautetsi abertzale bat egon dadin Senatuan, eta, hortaz, «begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzeko. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228990/gasteizko-eta-lasarte-oriako-michelinen-ekoizpena-ia-erabat-geratuta.htm | Ekonomia | Gasteizko eta Lasarte-Oriako Michelinen ekoizpena, ia erabat geratuta | Gasteizko ekoizpen lerroetan %93ko erantzuna izan du grebak, sindikatuen arabera; Lasarte-Orian, berriz, %100ekoa. | Gasteizko eta Lasarte-Oriako Michelinen ekoizpena, ia erabat geratuta. Gasteizko ekoizpen lerroetan %93ko erantzuna izan du grebak, sindikatuen arabera; Lasarte-Orian, berriz, %100ekoa. | Greba eguna izan dute gaur Michelin multinazionalaren Gasteizko eta Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) lantegietako langileek, eta, sindikatuek adierazitakoaren arabera, ekoizpena guztiz geratzea lortu dute zentro bietan. Lasarte-Oriako zentroko enpresa batzordeak aho batez esan dio ezetz zuzendaritzaren proposamenari, eta Gasteizen gutxiengoa duten sindikatuek deitu dute grebara. Txanda aldaketa bakoitzean lantegietako atarian protestak egiteaz gain, manifestazio bana egingo dute arratsaldean.
Gasteizen, espero gabeko oihartzuna izan du greba deialdiak: langileen %93 batu dira ekoizpen atalean, sindikatuen arabera. Enpresa batzordean gutxiengoa duten sindikatuek deitu dute mobilizaziora —ELA, LAB, CGT eta ESK—, gehiengoa duten sindikatuek ez baitute deialdia babestu —CCOO, UGT, CSIF eta CCM—. Hori, baina, ez da oztopo izan gainontzekoentzat, eta ekoizpena geratzeko nahikoa babes izan dutela adierazi dute.
Goizeko bostetan, dozenaka langile batu dira fabrikaren aurrealdean, A txandakoek lanera sartu behar zuten orduan. Manifestazio bat ere izan da lantegiaren inguruan. 18:00etan, manifestazio bat egin dute, Bilbo plazatik abiatuta.
Denera lau greba egingo dituzte han ere: gaur ez ezik, asteazkenean, larunbatean eta datorren astelehenean ere lana uztera deituta daude langileak. Ostirala izango da gakoa, zentro arteko batzordeak zuzendaritzaren azken proposamenari buruzko iritzia adierazi beharko baitu egun horretan. Ordezkaritza handiena duen sindikatuak, CCOOk, asteazkenean emango du zuzendaritzaren proposamenari buruzko iritzia.
Lasarte-Orian ere greba egin dute gaur, langile batzordean ordezkaritza duten sindikatu guztiek deituta (LAB, CCOO, UGT eta ELA), eta horiek ere produkzioa «guztiz etetea» lortu dute, Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariaren hitzetan: «Ekoizpenean, erantzuna erabatekoa da: %100ekoa. Gainontzeko alorretan oso zabala da, eta hori azpimarratu nahi dugu. Egia da arduradun batzuk lanera sartu direla, baina besterik ez. Ekoizpena erabat geldituta dago, eta lantokia hutsik».
Gipuzkoako lantegian ere, txanda aldaketa bakoitzean elkartu dira lantegiko atarian. 13:00etan, 100 langiletik gora elkartu dira bertan, eta txistu eginez eta autoen klaxona joz zarata egiten ibili dira, baita ke poto batzuk botatzen ere. 17:00etan manifestazioa egin dute herriko kaleetan.
Bi zentro, bi itun
Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegietan ez dute hitzarmen bera. Gasteizkoa Espainiako bi lantegirekin batera dago zentro arteko mahai batean, eta hitzarmen bateratua dute: Arandakoarekin eta Valladolidekoarekin. Lasarte-Oriako lantegian, berriz, hitzarmen eta enpresa batzorde propioa dute. Hala ere, Martinek adierazi du zuzendaritzak proposamen oso antzekoak egin dituela bietan.
Joan den asteartean izan zen Lasarte-Oriako zuzendaritzaren eta sindikatuen arteko azken negoziazio bilera, eta zuzendaritzak adierazi zuen bertan aurkeztu zuen proposamena azkena izango zela. Hori dela eta, ez dago beste bilera egunik, eta Martinek adierazi du enpresa presionatzea dela grebaren eta mobilizazioen helburuetako bat.
Lasarte-Oriako enpresa batzordearen eta Gasteizkoaren mugimenduak ezberdinak dira. Lasarte-Oriako enpresa batzordeak aho batez onartu zuen greba deialdia, baina Gasteizen arazo handiagoak egon dira. Izan ere, ordezkari gehien duten sindikatuek ez dute grebarako deirik egin.
Gasteizen 3.300 langile daude, eta gurpilak egiten dituzte kamioientzat eta obra publikoetako ibilgailuentzat. Gipuzkoako lantegian, berriz, bostehun pertsonak egiten dute lan, eta motorretarako gurpilak egiten dituzte.
Inflazioaren eragina
Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea; izan ere, hortik kanpo geratu dira malgutasun pizgarria eta gaueko lanaren pizgarria: «Ekoizpenean lan egiten duten langileen %80k baino gehiagok pizgarri horiekin egiten dute lan, eta haien soldataren %20 inguru dira».
Horregatik eskatu dute sindikatuek, hain zuzen ere, KPIa «tranparik gabe» bermatzeko. 2022an iraungi zen Michelingo azken hitzarmena, eta, itun horretan, soldatak ez zeuden KPIaren aldaketei lotuta. Hala, Martinek adierazi du erosahalmena %9 jaitsi dela oinarrizko soldatetan, eta pizgarrietan, berriz, %13. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228991/langile-klasearen-txapela.htm | Kirola | Langile klasearen txapela | Langile klasearen txapela. | Mallabitarrek botatako petardo eta bolandera hotsek izutu zituzten atarian igande iluntzeaz gozatzen ari ziren gure txakur biak; Mallabiarekin mugan dagoen baserria da gurea, eta bazuten ospakizunerako arrazoirik herrian: Aitor Elordi, buruz buruko txapeldun berria. «Olatu-aparretan zebilek», esan zidan Xabier Euzkitzek Aitorrek Urrutikoetxeari irabazi ondorengo egunean, eta begira olatua noraino iritsi den, denok bustitzeraino, bere jokoz eta pozez. Txapel honek hori lortu duela uste baitut, denok poztea; hein batean, baita Jokin Altunaren zaleak ere.
Ikusi gehiago: Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du
Ukitu epikodun txapela izan da, duela zortzi hilabete Aitorrek bizi zuen errealitatea guztiz desberdina zelako egungoarekin alderatuz, bai jokatzen zebilen partiden mailari, bai enpresan zuen pisuari dagokienez. Lau eta erdiko txapelketan sortu zitzaion aukera bikain baliatu zuen, askok kasualitatez lortutako balentria gisa joz gutxietsi nahi izan zuten hirugarren postu hura erdietsiz. Horrek binakako txapelketan parte hartzeko ateak ireki zizkion, eta aukera hori bikain aprobetxatu zuen, txapela lortuz. Baina orduan ere zenbaitek ezin mutilari bere lan ederra aitortu, eta lorpen hori apaltzera bidean sortutako hainbat komentario irakurri eta entzun behar izan ziren, «Zabaletarekin edonork» eta antzekoak. Zenbat kostatzen den gizarte honetan txikitasunetik gauza handiak egiten dituen horri merezi duen aitortza egitea. Orain buruz buruko txapelduna ere badugu Aitor, itzalik handiena egiten duen txapelaren jabea. Txapelketan ordezko gisa sartu zen; bidean, besteak beste, txapeldun izandako hiru pilotari (Urrutikoetxea, Laso eta Altuna) garaitu ditu, eta berea da podiumeko lehen koska horretan egotearen pribilegioa. Berea baino ez. Sei hilabetean lau eta erdiko hirugarren postua eta binakako zein buruz buruko txapelak lortu ditu, umiltasunetik, gogor lan egitetik, eta irribarrez. Bejondeizula, Aitor.
Eta, era berean, zorionak Aitorren inguruko guztiei ere: lagunei, familiari, momenturik zailenetan ondoan izan eta erortzen utzi ez zeniotenei, itzalekoa eta horren beharrezkoa den lan zail hori egin duzuenoi. Partida bukaerako Aitorren eta bere gurasoen arteko besarkada hunkigarri hura da zuek guztiok batzen zaituzten argazkia. Bejondeizuela zuei ere.
Buruz buruko txapelak irakaspen asko utzi dizkigu azken bi edizioetan. Duela urtebete, kale gorrian geratzetik bueltan zetorren Unai Lasok jantzi zuen elkartasunez busti eta pilotazaleek era berezi batean ospatu zuten txapela. Aurten, duela ez asko bere burua ia enpresatik kanpo ikusi zuen mutil langile eta umil baten buruan dago, Aitor Elordirenean. Langileen arteko elkartasuna eta txikitasunetik lanean jarraitzen duen langilearen ekina. Buruz buruko txapela langile klasearen txapel bihurtu zaigu. | |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228992/ina-zeberioren-hilketa-berriro-ikertzeko-eskatu-du-egiari-zor-fundazioak.htm | Politika | Ina Zeberioren hilketa berriro ikertzeko eskatu du Egiari Zor fundazioak | Gorpuak 24 bala zulo eta eskuburdinak zeuzkan epaileak heriotza egiaztatu zuenean. Bertsio ofizialaren arabera, Zeberiok egin zuen tiro lehenengo, eta ertzainek erantzun egin zioten. | Ina Zeberioren hilketa berriro ikertzeko eskatu du Egiari Zor fundazioak. Gorpuak 24 bala zulo eta eskuburdinak zeuzkan epaileak heriotza egiaztatu zuenean. Bertsio ofizialaren arabera, Zeberiok egin zuen tiro lehenengo, eta ertzainek erantzun egin zioten. | 25 urte bete dira gaur Ertzaintzak Ina Zeberio etakidea hil zuenetik Gernika-Lumon (Bizkaia) egindako sarekada batean, baina haren heriotzaren inguruabarrak oraindik argitu barik daudela uste du Egiari Zor fundazioak, eta kasua berriro ikertzeko eskatu du, 12/2016 legearen bitartez. Ainara Estaran fundazioko kideak uste du bertsio ofiziala zalantzan ipintzeko arrazoiak daudela: «Nolabait aldatu egin zuten krimenaren gertalekua, mugitu zuten gorpua, jaso zituzten bala zorroak... [...] Gainera, balistika probak egiteko, epaileak eskatu egin behar izan zituen bala zorroak, ertzainek ez baitzuen ofizioz egin».
Gainera, salatu du «giza eskubideen urraketa» izan daitekeen hori egin zuen indar polizial berak ikertu zuela Zeberioren kasua. Ertzaintzak bere burua ikertu zuela, alegia. 12/2016 legeari jarraikiz kasua ikertu daitekeela argudiatu du Estaranek, eta erakundeei eskatu die halaxe egiteko. 1978tik 1999ra izandako motibazio politikoko indarkeria egoeretan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei aitortza eta erreparazioa emateko legea da hori.
Kontatu duenez, 12/2016 legearen bitartez gezurtatu zen Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren heriotzaren bertsio ofiziala, Josu Mujikarena eta Mikel Zabalzarena. «Horregatik esaten dugu bertsio ofizialak zalantzan jarri behar direla eta egindako auzi judizialak ikertu behar direla», adierazi du. «Askotan, ikerketa prozesu horiek oso motzak izan dira, oso korapilatsuak, ez dira praktikatu normalean praktikatzen diren proba guztiak...».
«Hiru-bost segundoko operazioa»
1998ko ekainaren 5eko goizaldeko ordu bietan hasi zen Bizkaia komando eraberritua desegiteko operazioa. El Correo Español-ek argitaratu zuenez, 60 polizia bildu ziren Pablo Picasso kaleko 11. zenbakian. Hango pisu batean zeuden Ina Zeberio, Iñaki Bilbao Gaubeka eta Patxi Markes ETAko kideak, eta hiru eta bost segundo arteko operazio batekin atxilotu nahi izan zituzten, Juan Manuel Martiarena Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuordeak azaldu zuenez. Ez zen hala izan. Bertsio ofizialaren arabera, ertzainei uste baino gehiago kosta zitzaien atea apurtzea, lehergailuak ez zuelako behar zen moduan erantzun, eta, tarte horretan, Ina Zeberiok denbora izan zuen etxea gurutzatzeko eta arma hartzeko.
Tiroketa bat egon zen, eta ertzainek Zeberio hil zuten. Juan Mari Atutxa Barne Saileko sailburuak jakintzat eman zuen Zeberio Bizkaia komandoaren burua zela, eta Eusko Legebiltzarrean adierazi zuen Zeberio hasi zela tiroka: «Ikerketek inolako zalantza barik erakusten digute ertzainek ez zutela beste biderik edo aukerarik izan euren arauzko armarekin hildako terroristaren erasoari erantzun baino, hark tiro egin zielako, behin eta berriro hala ez egiteko ohartarazi zioten arren». Patxi Markes segituan atxilotu zuten, eta Iñaki Bilbao Gaubekak bigarren pisuko leihotik salto egin zuen beheko patiora. Kolpe handia hartu zuen, baita hezur batzuk apurtu ere, eta ertzainek atoan atzeman zuten.
31 bala zorro aurkitu zituzten Zeberioren gorpua zegoen gelan: 28 ertzainek egindako tiroenak, eta hiru, berriz, Zeberiok egindakoenak, ustez. Ertzainek zabaldu zuten moduan, Ana Isabel Bilbao epaileak ere frogatutzat eman zuen Zeberiok egin zuela tiro lehenengo eta ondoren erantzun zutela ertzainek. «Neurrizko baliabideak» erabili zituela ondorioztatu zuen. 24 bala zulo zituen Zeberiok, baina eskuburdinak ipinita zeuzkan heriotza egiaztatu behar zuen epailea agertu zenean. Gainera, beste etakide biek epaiketan esan zuten ertzainak hasi zirela tiroka.
Atutxaren arabera, ondo jardun zuten eskuburdinak jartzean, «[ertzainak] ez zirelako hasiko egiaztatzen ea hilda edo bizirik zegoen». HBko Jone Goirizelaia legebiltzarkideak, baina, kontra egin zion, argudiatuta gorpua hil ostean mugitu zutelako susmoak zeudela.
Kontxi Zeberiok, Inaren ahizpak, Gara-ri kontatu zion deiak jaso zituztela hilketaren ostean. Ondo gogoan du horietako bat: «‘Ni naiz [Zeberio] hil duen ertzaina, eta harro nago; hemen ari gara, ospatzen’, esan zigun». |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228993/aitor-elordik-ametsetan-jarraitzen-du.htm | Kirola | Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du | Duela bi hilabete binakakoan egin bezala, buruz buruko nagusia jokatu duen lehen aldian irabazi du txapela Aspeko aurrelari mallabitarrak. Inork ez du halakorik egin orain arte. | Aitor Elordik ametsetan jarraitzen du. Duela bi hilabete binakakoan egin bezala, buruz buruko nagusia jokatu duen lehen aldian irabazi du txapela Aspeko aurrelari mallabitarrak. Inork ez du halakorik egin orain arte. | Duela zortzi hilabete eskas, jaialdietako hirugarren partidak jokatzen ari zen Aitor Elordi (Mallabia, Bizkaia, 1996); telebistan ia inoiz ematen ez dituzten horiek. Ohituta zegoen itzalpean aritzera, eta bazekien kinka larrian sentitzea zer zen. Baina sekula ez zuen etsi: sinetsita zegoen eguneroko lan gogorrak saria izango zuela noizbait.
Sinetsi eta gertatu. Baina ametsik ederrenean ere ez zuen irudikatuko azkeneko zortzi hilabeteetan egiten ari den bidearen parekorik. Lau eta erdikoan eman zuen lehen abisua, hirugarren sailkatuta, eta hura txiki-txiki geratu da gerora. Bi txapel irabazi ditu bi hilabetean: apirilean, binakakoa, Jose Javier Zabaletarekin; eta igandean, buruz burukoa, Jokin Altunari 22-18 nagusituta.
Ikusi gehiago. Ibai Zabala Gandarias: Langile klasearen txapela
Juan Martinez de Irujok jarri zion txapela buruan Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Hain zuzen ere, hura izan zen urte berean buruz burukoa eta binakakoa irabazi zituen azkena: 2014an. Baina Elordik txiki utzi du marka bikain hori ere, aurreneko aldiz parte hartzean jantzi baitu txapela bi horietan. Inork ez du halakorik egin orain arte. Aspaldiko ustea indartu du: luzarorako etorri dela, luzarorako eta gorenean aritzeko.
Pilotak beste izar bat du. Su azkarrean egin diren beste batzuen aldean, su txikian egin da Aspeko aurrelari mallabitarra, bakoitzak bere denbora behar baitu, eta, halakoetan, pazientzia izan beharra baitago, eta presarik gabe jokatu; bestela, arriskua dago osagai onak dituen jakia erretzeko. Pilota enpresek badute zer ikasia. Irakaspen ederra da Elordik egindakoa.
Lan gogorraren ordaina
Mallabitarrak ametsa hitza aipatu du behin eta berriro azkenaldian. Beste horrenbeste egin zuen txapela lortu berritan: «Ametsa egia bilakatu dut». Eta horri eutsi dio gaur, txapeldunak egin ohi duen prentsaurrekoan. Jaioterrian egin du, udaletxean, ordu batzuk lehenago jendez lepo bete zen frontoiaren ondoan.
Elordik atzera egin du, egun bizi duen garai ederra azaltzeko. «Zazpi urte daramatzat profesionaletan, eta beherakada txikiak izan ditut, eta garai kritikoak pasatu. Halakoak bizi izanak mesede egin dit. Finalean ez nuen ezer galtzeko; galdu izan banu ere, oso pozik egongo nintzen. Dena ematea eta une oro gozatzea zen helburua, eta bete-betean asmatu nuen horrela jokatuta. Baita 12-8 galtzen ari nintzela arriskatu eta aurrepausoa emanda ere. Horri esker iritsi naiz hona. Horregatik ematen diot sekulako balioa lortu dudanari».
Nabarmendu duenez, debuta egin zuenetik «gogor lan egitea eta entrenatzea» besterik ez du izan buruan. «Lortu dudan guztia lanaren ondorioa izan da. Hasieran, egunetik egunera hobea izateko egiten nuen lan; aurrerapausoak eman ahala, ametsak ere handiagoak izan dira. Zorionez, azkenaldian, ametsak betetzen ari naiz. Oso pozik nago».
Elordik badaki aurrerantzean «oso goian» jarriko diotela langa, emaitza bikainak lortu eta gero. «Urteaz gozatu nahi dut, eta mailari eutsi. Badakit mailari eutsita ere ez dudala beti txapela irabaziko, aurkariek ere asko jokatzen baitute, eta haiek ere gora egin baitezakete. Orain arte bezala jarraitu behar dut: egunero gogor lan egiten».
«Ilusio handia» egiten dio urtebetez elastiko gorria eramateak, baina badaki horrek «presioa» eragingo diola. «Hauek dira aste politenak, txapeldun izan osteko aurrenekoak, baina badakit elastiko gorria eramateak abantailak eta desabantailak dituela; presioa eragingo dit. Gaztea naiz oraindik, baina heldua naiz, eta oso ondo dakit nondik natorren eta non nagoen. Horrek lagundu egingo dit datorrena kudeatzen».
«Atseden» hartu nahi du orain, «fisikoki eta psikologikoki», eta lortu duena «barneratu». Txapelduna izanda, espero du «uda gogorra» izatea, partida askokoa. «Ez da erraza izango beti ondo aritzea, baina saiatuko naiz».
Martxoan bukatuko zaio kontratua Asperekin, eta uste du «merezi» duela hitzarmen hobeago bat. «Nire eskuetan zegoena eman eta erakutsi dut. Orain, enpresak erabaki behar du». |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228994/preso-palestinarrek-gose-greba-mugagabea-abiatuko-dute-hilaren-18an.htm | Mundua | Preso palestinarrek gose greba mugagabea abiatuko dute hilaren 18an | Presoen Batzordearen eskakizun nagusia da Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzea eta kartzeletako atxiloketa administratiboaren erregimena amaitzea; 4.900 presotik 1.014 daude erregimen horretan. | Preso palestinarrek gose greba mugagabea abiatuko dute hilaren 18an. Presoen Batzordearen eskakizun nagusia da Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzea eta kartzeletako atxiloketa administratiboaren erregimena amaitzea; 4.900 presotik 1.014 daude erregimen horretan. | Palestinako Presoen Batzordeak iragarri du atxiloaldi administratiboan dauden presoek gose greba mugagabea hasiko dutela ekainaren 18an, Askatasuna, iraultza, atxiloketa administratiboaren aurkako intifada lelopean. «Atxiloaldi administratiboan dauden presoek hasiera emango diote atxilotze administratiboari aurre egiteko proiektu nazional bati, non preso guztiek parte hartuko duten, bandera palestinarraren babesean», azaldu du batzordeak, Al Quds Palestinako egunkariak jasotako ohar batean.
Batzordearen eskaera nagusia da Israelek nazioarteko zuzenbide humanitarioa errespetatzea eta Israelgo kartzeletako atxiloketa administratiboaren erregimena amaitzea. Neurri horren bitartez, agintariek «terrorista susmagarritzat» jotzen dituzten palestinarrak hiru eta sei hilabete bitartean espetxeratuta edukitzen dituzte, epaiketarik egin gabe. Praktikan, epaiketarik gabeko atxiloketa mugagabea da.
Horrez gain, presoek Palestinako Aginte Nazionalari galdegin diote haien alde engaiatzea, aferan presioa eragin dezaketen bide diplomatiko guztiak erabiltzeko eta auzia «lehentasun nazional» gisa hartzeko, herritarren babesarekin batera. Addemeer Palestinako presoen eskubideen aldeko elkartea arabera, 4.900 preso daude egun Israelgo kartzeletan, tartean 155 adingabe eta 32 emakume. Horietatik guztietatik 1.014 atxiloaldi administratiboan dauden palestinarrak dira.
«Alderdiek, erresistentziak, erakundeek, gizarteak eta gure herri osoak babestu behar dute haien kausa, gose greba; altxamendu baten bidez, herriko plazak betez, okupazioari aurre eginez eta segurtasun sare bat eratuz», aldarrikatu du batzordeak.
Gainera, atzerrian bizi diren palestinarrei ere dei egin die protesta horretan parte har dezaten; besteak beste, «etsaien enbaxaden» aurrean elkarretaratzeak eginez, elkartasuna adierazteko eta Europako erakunde eta parlamentu guztietara jotzeko, Israelek eskaerak bete ditzan. |
2023-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/228995/beskoitzeko-istripua-nahi-gabe-eragindako-homizidio-gisa-ikertuko-dute.htm | Gizartea | Beskoitzeko istripua nahi gabe eragindako homizidio gisa ikertuko dute | Motorrean zihoazen bi lagun hil ziren herenegun, traktore batekin talka egin ondoren. Traktoreko gidaria ikertzen ari dira. | Beskoitzeko istripua nahi gabe eragindako homizidio gisa ikertuko dute. Motorrean zihoazen bi lagun hil ziren herenegun, traktore batekin talka egin ondoren. Traktoreko gidaria ikertzen ari dira. | Iragan larunbatean Beskoitzen (Lapurdi) gertatu zen istripua nahi gabe egindako homizidio gisa ikertzen ari da instrukzioko epailea. Motorrean zihoazen bi lagun hil ziren D-936 errepidean, traktore batekin jo ondoren. Traktoreko gidaria, 54 urteko laboraria, atxilotu egin zuten, eta kontrol judizialpean aske utzi dute.
47 urteko gizon bat eta 45 urteko emazte bat dira hildakoak, biak Landetakoak (Frantzia) jatorriz. Larrialdi zerbitzuak haiek suspertzen saiatu ziren istripuaren ondoren, baina tokian bertan hil ziren. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229018/dnieperko-presa-estrategiko-bat-txikitzea-egotzi-diote-elkarri-ukrainak-eta-errusiak.htm | Mundua | Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak | Ibaiaren bi aldeetan bizi diren herritarrak ebakuatzen hasi dira Kiev eta Mosku. Zentral hidroelektrikoa kudeatzen duen enpresak jakinarazi du lau bat egun beharko direla emaria egonkortzeko. | Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak. Ibaiaren bi aldeetan bizi diren herritarrak ebakuatzen hasi dira Kiev eta Mosku. Zentral hidroelektrikoa kudeatzen duen enpresak jakinarazi du lau bat egun beharko direla emaria egonkortzeko. | Ukraina hegoaldeko zentral hidroelektriko bateko presari lehergailuekin eraso egitea eta hura suntsitzea egotzi diote elkarri Kievek eta Kremlinek. Nova Kakhovkan hirian dago presa, Dnieper ibaiaren ertzean, Errusiak partzialki okupatutako Kherson eskualdean, eta, Moskuk han ezarritako alkatearen arabera, «kontrolik gabe» ari da husten. Alarma egoera ezarri dute Nova Kakhovkan.
Kokaguneagatik, garrantzi estrategikoa du presa horrek. Ukrainako agintariek sare sozialetan zabaldutako bideo eta argazkietan, ikusten da herri batzuk urpean geratzen ari direla. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak premiazko bilera batera deitu du Segurtasunerako eta Defentsarako Kontseilu Nazionala, eta buruzagiak berak ondoren azaldu du erabaki dutela arriskuan dauden eremuetatik herritarrak ebakuatzea, eta edateko ura eramatea presako uraz hornitzen ziren herrietara eta hirietara. Ukrgidrenergo konpainiak kudeatzen du zentral hidroelektrikoa, eta jakinarazi du lau bat egun beharko direla emaria egonkortzeko.
Zelenskik «ekintza terrorista bat» egitea leporatu dio Moskuri, eta Kremlinek erantzun dio gertatutakoa Ukrainaren «sabotaje ekintza bat» izan dela. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek esan du azpiegitura zibilak suntsitzea «gerra krimen bat» dela, eta, Europako Batzordearen diplomaziako bozeramailearen ustez, «inoiz ez bezala» estutu du gerra Errusiak. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, berriz, salatu du Errusiak Europako bakea «suntsitu» duela. «Nova Kakhovkako presa eraistea ekintza ankerra izan da. Eraso horrek erakusten du nolako basakeria egiten ari den Errusia Ukrainan», erantsi du, Bratislavan egiten ari diren Bukarest Bederatzi goi bileran.
TASSek jaso duenez, Errusiak Nova Kakhovkan ezarritako alkateak adierazi du han 02:00ak zirenean gertatu dela erasoa, zentraleko 28 balbuletatik 11 suntsitu dituztela, eta presa berriro eraiki beharko dutela —1950eko hamarkadakoa zen, Sobietar Batasunaren garaikoa—. Gaineratu du Moskuk 2014an anexionatutako Krimeako penintsularen ur hornidurari eragin diezaiokeela gertatutakoak. Hain zuzen, hori bera azpimarratu du Andrii Yermak Zelenskiren kabineteburuak, sare sozialetan idatzitako mezu batean. «Errusiarrak izango dira erantzuleak Krimean eta Kherson hegoaldean edateko urik gabe geratzen badira, baita herri batzuk eta biosfera hondatzen badira ere». Bada, Ukrainako presidentetzaren arabera, presa suntsitzearen ondorioz gutxienez 150 tona motor olio isuri dira Dnieper ibaian behera, eta hirurehun tona baino gehiagoko jarioa izateko arriskuaz ohartarazi du.
Hain justu, presa guztiz hondatzeak zer kalte eragingo lituzkeen aztertu zuen Suediako etxe batek joan den urrian, simulazio bat eginez, eta ondorioztatu zuen inpaktu ekologikoa oso handia izango zela, eta Kherson hirian bost bat metro igoko zela ura. Presatik 60 bat kilometrora dago, ipar-mendebaldera, eta, hain zuzen, han itsasoratzen da Dnieper ibaia, Itsaso Beltzean. Ukrainako zenbait adituk tokiko hedabideetan nabarmendu dutenez, gainera, nekazaritza lurrei ere eragingo die presaren hausturak.
Hau da Suediako enpresa batek egindako simulazioa:
Leku estrategiko batean dago presa. Dnieper ibaiak herrialdea zeharkatzen du iparraldetik hegoaldera, eta eremu horretan, hain justu, Errusiak ekialdeko ibarra du kontrolpean, eta Ukrainak, mendebaldekoa. Iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, borrokak ohikoak izan dira han, eta, horrenbestez, jende askok alde egin du. Ukrainako agintariek gaur ohartarazi dutenez, 16.000 bat lagun segituan ebakuatu beharko lituzkete. Zehazki, Euskal Herrian 14:00ak zirenerako, Ukrainako Estatuko Larrialdietako Zerbitzuko langileek 1.300 pertsona inguru ebakuatuak zituzten uholdeak izan diren eremuetatik. Nova Kakhovkako alkateak Errusiako Lehen Kanala telebista publikoari jakinarazi dionez, bederatziehun bat zibil ebakuatu dituzte presatik gertu dauden hiru herritatik —ez ditu zehaztu zein herri diren—, eta «baliabide guztiak» ezarri dituzte zibilentzat.Horren guztiaren harira, Nikopol hiriko agintariek jakinarazi dute orduko 15 zentimetro ari dela jaisten ura. Presatik 80 bat kilometro iparraldera dago, Dnieperren mendebaldeko ibarrean.
Inbasioa hasi zenetik, Kieveko buruzagiek behin baino gehiagotan ohartarazi dute Moskuko indarrek presa txikitu zezaketela. Errusiak du instalazioaren kontrola, eta Zelenskik iazko urrian esan zion nazioarteari eskatu ziezaiola Kremlini ez zezala halakorik egin, ohartarazita horrek «ondorio katastrofikoak» eragingo lituzkeela inguruan. Ukrainako presidenteak azpimarratu zuen, orduan, Errusiak lehergaiak jarri zituela presan.
Zaporizhian, «berehalako arriskurik» ez
Aintzat hartu behar da Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, Dnieper ibaiaren ibarrean dagoela, txikitutako zentral hidroelektrikotik 50 bat kilometro iparraldera. Hura kudeatzen duenak, Energoatom Ukrainako enpresa publikoak, ohartarazi du gertatutakoak «ondorio negatiboak» eduki ditzakeela instalazioarentzat, baina egoera «kontrolpean» dagoela. Zentralaren hozte urmaelaren ur mailari eragin diezaioke gertatu denak —horrek hozten ditu erreaktoreak—, baina Energoatomek esan du beteta jarraitzen duela. Zentral hidroelektrikoaren ura beharrezkoa da Zaporizhiak energia jaso dezan turbinen kondentsadoreentzat eta segurtasun sistementzat. Inbasioaren ia hasieratik Errusiaren menpe dago instalazioa, nahiz eta langileak ukrainarrak diren. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak nabarmendu du, txio batean, «berehalako arriskurik» ez duela zentral nuklearraren segurtasunak, baina ohartarazi urmaelaren ur maila bost zentimetro jaisten ari zela orduro.
Adierazi du han lanean ari diren agentziako teknikariak gertutik ari direla aztertzen zer gertatzen ari den. Azken hilabeteetan, eskatzen ari dira zentralaren inguruan segurtasun eremu bat sortzeko. Instalazioaren bueltan bonbardaketak gertatu ohi dira, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri egozten dizkiote.
Bestalde, Zelenskiren aholkulari Mikhailo Podoliakek adierazi du Errusiak presa txikitu duela,hartara «gaindiezinak izan daitezkeen oztopoak» jartzeko Ukrainako indarrak «ematen ari diren aurrerapausoei». Nolanahi ere, Ukrainako buruzagitza militarrak nabarmendu du aurreikusiak zituztela «gertatutakoaren moduko ekintzak», eta gaurkoak ez lituzkeela «aurrerapausoak» eragotzi beharko. Kieveko buruzagiek esan dute, azken egunetan, prest daudela urte hasieratik iragartzen ari diren kontraerasorako. Errusiak atzo iragarri zuen Kieven «erasoaldi handi bat» zapuztu zuela. Ukrainak, baina, ukatu egiten du, eta propaganda zabaltzea egozten dio Kremlini.
>Ikusi gehiago: Errusiak adierazi du Ukrainaren «erasoaldi handi bat» zapuztu duela CIAk bazuen Nord Stream lehertzeko Ukrainaren plan baten berri Nord Stream 1 eta 2 gasbideak joan den irailean leherrarazi baino hiru hilabete lehenago, Ukrainako armadak hobi horiei eraso egiteko zuen plan baten berri bazekien CIA Ameriketako Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak, The Washington Post egunkariak gaur kaleratutako albistearen arabera. Iazko ekainean, Washingtonek «gertuko aliatu baten» bitartez jakin zuen Ukrainako operazio berezietako indarretako sei pertsonak osatutako talde batek Errusia eta Alemaniaren arteko gasbideei kalte egiteko asmoa zuela, «zuzenean» Ukrainako indar armatuen komandantearen menpe zeuden urpekari talde txiki bat erabilita. Planari buruzko xehetasunak Europako informazio zerbitzu batek jaso zituen, eta CIAri jakinarazi zion gero, The Washington Post-ek jasotakoaren arabera. Orain arte kaleratutako «froga espezifikoena» da hura, Ukrainako Gobernua Itsaso Baltikoan gertatutakoarekin lotu dezakeena; bai Kremlinek bai Mendebaldeak Europako energia azpiegituraren aurkako «sabotaje ekintza arriskutsutzat» jo zuten. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229019/ekintza-ekologista-batean-parte-hartzea-egozten-diote-baionan-atxilotutakoari.htm | Gizartea | Ekintza ekologista batean parte hartzea egozten diote Baionan atxilotutakoari | 2022ko abenduan Lafarge enpresaren zementu fabrika bati eraso egiteagatik atxilotu dituzte hamabostak. Gaizkileen elkartzea eta taldean antolatutako hondatzea egozten diete. | Ekintza ekologista batean parte hartzea egozten diote Baionan atxilotutakoari. 2022ko abenduan Lafarge enpresaren zementu fabrika bati eraso egiteagatik atxilotu dituzte hamabostak. Gaizkileen elkartzea eta taldean antolatutako hondatzea egozten diete. | Frantziako Polizia Antiterroristak gazte bat atxilotu zuen atzo Baionan, eta beste hamalau Frantziako zenbait hiritan. Hasieran, ez zuten adierazi zergatik atxilotu zituzten, baina, atzo gauean, Frantziako hedabide batzuek adierazi zuten 2022ko abenduko ekintza ekologista baten harira atxilotu zituztela.
Mediapart hedabidearen arabera, gaizkileen elkartzea eta taldean antolatutako hondatzea egozten diete atzo atxilotutako hamabostei. Atxilotuen etxeak miatu zituzten, eta, antza denez, Poliziaren eskuetan daude oraindik. Baionan atxilotutako gaztea Tolosara (Frantzia) eraman zuten.
Atxiloketa salatzeko, elkarretaratzea egin zuten atzo arratsaldean, Baionako Herriko Etxearen parean.
Lafargeren zementu fabrika
Eraikuntza enpresa bat da Lafarge, eta zementua eta antzeko produktuak egiten ditu. 2022ko abenduan, Les Soulevements de la Terre izeneko taldeko berrehun aktibista inguru Marseilla ondoko Les Milles herriko Lafargeren fabrikan sartu ziren sabotajea egiteko, talde ekologista horrek adierazitakoaren arabera. «Marseillan, Lafargeren fabrika bat inbaditu eta armagabetu dute berrehun aktibistak», adierazi zuen taldeak.
Fabrikako erraustegiari eraso zioten, baita aparatu elektrikoei, zementu zakuei eta lanerako ibilgailuei ere. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229020/gaur-eta-bihar-hasiko-dira-selektibitate-azterketak-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Gaur eta bihar hasiko dira selektibitate azterketak Hego Euskal Herrian | Nafarroan 3.822 ikaslek eginen dituzte probak. Lautik batek bakarrik hautatu du D eredua. | Gaur eta bihar hasiko dira selektibitate azterketak Hego Euskal Herrian. Nafarroan 3.822 ikaslek eginen dituzte probak. Lautik batek bakarrik hautatu du D eredua. | Urduritasuna, ordezko boligrafo andana eta apunte bildumak. Horiek izanen dira nagusi Hego Euskal Herriko unibertsitateetan egunotan. Izan ere, gaur eta bihar artean hasiko dira selektibitate probak. Gaur, Nafarroan, eta bihar, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Nafarroari dagokionez, 3.822 ikaslek eginen dituzte azterketak. Urtero bezala, emakumeak dira gehienak: hamarretik sei. Azterketa gehienak gaztelaniaz eginen dituzte: lau ikasletik batek bakarrik hautatu du D eredua.
Batxilergo eredu guztiendako derrigorrezkoak diren ikasgaien azterketak eginen dituzte gaur: gaztelera eta historia goizean, eta hautatutako atzerriko hizkuntza bat arratsaldean. Euskara, fisika, artearen historia eta biologia bezalako ikasgaien txanda bihar eta etzi iritsiko da. Hautazko ikasgaien azterketak nota igotzeko erabiltzen dira, eta ez dira nahitaezkoak. Hala ere, azken urteetan gora egin du atal horretan izena ematen duten ikasleen kopuruak: 2019an ikasleen %7k egin zuten, eta aurten, %12k.
Azterketen behin-behineko emaitzak ekainaren 14an jakinaraziko dituzte –eguerdia baino lehen–, eta kalifikazio txartela hilaren 21ean eskuratzen ahalko da –eguerditik aurrera–. Ezohiko deialdia hilabete bukaeran izanen da: ekainaren 28tik 30era. Azterketa horien behin-behineko emaitzak uztailaren 4an jakinaraziko dituzte, eta kalifikazio txartela, uztailaren 18an.
Aurtengo eredua orain arte erabili izan dena da. Ez dago argi zer gertatuko den datorren urtetik aurrera. Izan ere, Espainiako Hezkuntza Ministerioak planteatu du selektibitate eredu berri bat egitea, azkeneko Hezkuntza Legearekin bat datorrena. Helburua da gaitasunen ebaluazio bat egitea. Datorren urtean martxan jartzea aurreikusten da, baina Nafarroako Unibertsitate Publikoak eta bertze zenbait unibertsitatek adierazi dute ez dela «bideragarria».
Bihar, gehiago
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek, berriz, bihar hasiko dituzte azterketak, eta ostiralean amaituko. Azterketak bertze ordena batekin eginen dituzte. Bihar euskara, historia, kimika, latina, ekonomia eta geologia eginen dituzte. Etzi gaztelania, matematika, biologia eta geografia, bertzeak bertze. Azkeneko egunean, berriz, atzerriko hizkuntzen txanda izanen da.
Proba horien emaitzak hilaren 15ean argitaratuko dituzte. Ezohiko deialdia uztailaren 5etik 7ra bitartean izanen da, eta horien emaitzak uztailaren 12an jakinaraziko dituzte. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229021/bieusek-film-bat-bikoiztu-du-aurrenekoz-prime-videorentzat.htm | Bizigiro | Bieusek film bat bikoiztu du aurrenekoz Prime Videorentzat | Amazonek ostegunean estreinatuko du 'Culpa mía' pelikula, euskaraz ere bai. Gazteentzako fikzio bat da. | Bieusek film bat bikoiztu du aurrenekoz Prime Videorentzat. Amazonek ostegunean estreinatuko du 'Culpa mía' pelikula, euskaraz ere bai. Gazteentzako fikzio bat da. | Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkarteak Amazon Prime Video plataformarentzat euskarara bikoiztu duen lehen filma ikusi ahalko da ordainpeko zerbitzu horretan ostegunetik aurrera: Culpa mía pelikula. Mercedes Ron idazlearen Culpables eleberri trilogian dago oinarrituta filma, eta Pokeepsie Filmsek ekoitzi du —Alex de la Iglesiaren eta Carolina Bangen ekoiztetxea; haiek dira ekoizleak—. Pelikulako zuzendaria, berriz, Domingo Gonzalez da.
Culpa mía-ren bertsio originala gaztelaniaz da, baina, Amazon Prime Videok beste eduki batzuekin azkeneko urtean egin duen moduan, euskarara bikoiztuta ere estreinatuko du. 17 urteko neska gazte bat da istorioko protagonista: Noahk bere hiria eta lagunak utzi beharko ditu, amaren senar aberatsaren etxe berrira joateko. Han ezagutuko du Nick anaiordea. Bien arteko harremanak ustekabe ugari ekarriko dizkio Noahri.
Bikoizketa egin dutenen ahotsak ez dira izango orain arte Amazoneko edukietan entzun direnak. Amazon Prime Video iaz katalanera, galegora eta euskarara edukiak bikoizten hasi zenetik, euskarazko bikoizketa Bilboko Mixer enpresarekin egin du. Enpresa horrek berak egiten ditu bikoizketak ETBrentzat —euskarazkoak zein gaztelaniazkoak—.
Iker Bengotxea bikoiztaileak Argia aldizkariari berriki azaldu dionez, ETBren aurrekontuen murrizketak direla eta, lan baldintzek ere behera jo zuten urtez urte. Mixer estudioa da euskal telebistarako euskarazko bikoizketa adjudikatua duen enpresa, eta, Bengotxearen arabera, «oso baldintza eskasetan» aritu izan dira lanean. Hori izan zen Bieuse elkartea sortzeko arrazoia, 2018an. «Bieusen bildu ginenok erabaki genuen Mixerrentzat lanik ez egitea, baina beste profesional batzuek, aldiz, jarraitu zuten haiekin lanean, eta hor galdu genuen denok batera joateak ematen ahal zigun indarra», dio Bengotxeak.
Hitzarmen bat nahi dute
Bieuseko bikoiztaileek uko egin zioten 2018an ETBrentzat lan egiteari, eta urteotan ez dute telebista kate horrentzat lan egin. Bai, ordea, Ulu Mediaren eta EITB Podkasten lan batzuetan: Artxipelagoa eta Harresi ikusezina. Donostiako Zinemaldiarentzat ere bikoiztu dituzte film batzuk.
Eta, orain, Bieusekoak streaming plataformekin hasi dira hizketan eta lanean. Bieuse elkartea kooperatiba bat ere bada. Haien webgunean zera ohartarazi dute: «Elkarteko kideek adostutako gutxieneko salneurri eta baldintzak beteko dituzte erkidegoko bikoizketa enpresa guztietan». Elkartearen helburua erkidego mailako hitzarmen bat lortzea da. Izan ere, salatu izan dute Mixer enpresan ez direla betetzen ari gutxieneko baldintzak.
Amazon Prime Videoren lehen filma pauso bat da, baina espero dute gehiago iritsiko direla. Hala esan baitu Bengotxeak: «Plataforma handiekin zuzenean ari gara hizketan, eta espero dugu laster berri onak izatea». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229022/sindikatuak-parisera-begira.htm | Ekonomia | Sindikatuak, Parisera begira | Ehunka lagunek manifestazioa egin dute Baionan erretreten erreformaren kontra, eta sindikatuek erran dute borrokan segitzeko borondatea dutela. | Sindikatuak, Parisera begira. Ehunka lagunek manifestazioa egin dute Baionan erretreten erreformaren kontra, eta sindikatuek erran dute borrokan segitzeko borondatea dutela. | Erretreten erreformaren kontrako bataila ez da bukatu, baina baliteke hemendik aitzina bestelako formak hartzea. Hala iradoki dute sindikatuek 14. mobilizazio egunaren karietara. Mobilizazio jendetsua egin dute Baionan, eta erreserban indarra gelditzen zaiela erakutsi dute. Martxoaren 7ko eta maiatzaren 1eko kopuruetatik urrun, ehunka jende atera da karrikara Frantziako Gobernuak bozkarik gabe onartu zuen legearen kontra. Oinak Baionan, baina begirada Parisera buruz, han jokatzen baita partida.
Mobilizazioaren segidarena lehenik. Laurent Berger CFDTko Frantziako idazkari nagusiak BFMTV telebistari egindako adierazpenetan erran du gaurko mobilizazioa «azkenetarikoa» izanen zela «seguruenik». Ez da iritzi berekoa Herve Larrouquert FO sindikatuko Ipar Euskal Herriko arduraduna. Ironiaz oroitarazi du ekainean bukatuko zaiola Bergeri bere mandatua. «Batasun sindikalarekin segitzen dugu, zortzi antolakundek osatzen dugu intersindikala», azpimarratu du. Parisen erabakitzen dutenaren zain egonen dira, baina berak argi du: «Ez dugu ezer laxatuko, borrokan segitzen dugu». Iritzi berekoa da LABeko Argitxu Dufau ere: «Erakusten ari gara ez garela nekatzen, determinatuak garela, eta segituko dugu erretreten erreforma kendu arte».
Ostegunean izanen da horretarako aukera bat, Frantziako Asanblean. Erretreta adina 62 urtera itzultzeko LIOT taldearen lege proposamena eztabaidatuko dute, baina sindikatuetako ordezkariek erran dute ez dutela esperantza handirik. Hala ere, «inork ez daki zer gerta daitekeen» Larrouquerten hitzetan.
Denetik saiatu dute orain arte: izan dira mobilizazio jendetsuak, izan dira ekonomia blokeatzeko ekintzak, sindikatu batzuek sabotajeak ere bultzatu dituzte eraikin batzuetako elektrizitatea eta gasa moztuta, izan dira ere manifestazio espontaneoak eta Poliziarekin liskarrak. Baina Frantziako Gobernuak ez du gibel egin. «Konplikatua da mobilizazio eraginkorrak egitea; garestia da greba egitea langileentzat», onartu du Larrouquertek. «Guk ideia berarekin segitzen dugu: nahiz eta jende anitz bazen mobilizazioetan, ez du egun bat baino gehiagoko greba iraunkor bat antolatzearen indar bera». Hego Euskal Herriko adibidea eman du: «Greba orokorrera deitzen dutelarik, dena gelditzen da».
Mercedes Graciet CFDT Ipar Euskal Herriko idazkari nagusiaren hitzetan, «desberdinki» jokatu beharko lukete. «Hamalau mobilizazio egun antolatu ditugu, milioika pertsonak indarra egin dute beren eguneko lansaria galdu eta karrikara ateratzeko, elkor gelditzen den gobernu baten aitzinean». Haren iritziz, posible da dekretuen bidez erreforma arintzea: «hori da gure helburua epe laburrera, eta uste dugu lortzen ahal dugula». Epe ertainera negoziazioak segituko dituztela erran du. «Edozein gisaz, helmuga 2026 eta 2027an izanen da, orduan ikusiko baititugu erreforma honen ondorio sozial eta finantzarioak. Eta, orduan, abrogazioa eskatuko dugu berriz».
LABek uste du Frantziako Estatuarekin «konfrontazioa» eraiki behar dela. «Konturatzen gara historiak arrazoi ematen digula: Parisi ez diogu konfiantzarik egiten ahal, eta ezin dugu ezer itxaron haiengandik». Erretreta sistema «publiko eta duina» aldarrikatu herritar denentzat. «Gure ustez alternatiba hori Euskal Herritik eta Euskal Herriarentzat antolatu behar da».
«Arazoa ez da konpondu»
Gracietek uste du «demokrazia eta justizia soziala» berreskuratu behar direla. Konferentzia sozial bat ireki beharko litzatekeela iritzi dio. «Frantziako Kontu Auzitegiak maiatzaren 25ean atera zuen txostenean esplikatu zuen erretreten erreformak ez duela ezer konponduko finantza ikuspegitik». Izan ere, erretreta adina 64 urtera gibelatzearekin Frantziako Gobernuak dirua aurreztu nahi bazuen ere, CFDTko eledunaren hitzetan «kargen transferentzia bat» izanen dela kalkulatzen da, besteak beste, langabezia eta elbarritasun pentsioak emendatuko direlako. «Beraz, sozialki haustura bat eta herritarren pobretze bat eraginen du, ezer konponduko ez duen erreforma batentzat».
CFDTren iritziz, «oinarrizko gaietan» jarri beharko litzateke lehentasuna; lehenik eta behin, lansarietan. «Gainsariak eman ordez, lansariak emendatuko beharko lirateke, herritarrei oinarrizko beharrei erantzutea ahalbidetuz, izan etxebizitza izan elikaduran». Halaber, adinekoen enplegua emendatu behar dela erran du, eta gizon eta emazteen arteko «zinezko berdintasuna» aldarrikatu du, lansarietan eta karreren bilakaeran. «Horiekin ez genuke inolako arazorik izanen erretiroak finantzatzeko».
LIOTen jokaldia
Ostegunean erretretaren erreformaren aurkako beste eztabaida bat izango da Frantziako Asanblean. Izan ere, LIOT taldeak lege proposamen bat aurkeztu du erreforma bertan behera uzteko, eta proposamen hori izango da osteguneko bilkuran eztabaidatuko dutena.
Ikusi gehiago:</strong> Gaurko mobilizazioen eta osteguneko bilkuraren inguruko analisia: 'Neguko sua, udako txingarra'
Hala ere, Frantziako Gobernua bozketa horren aurka egiten saiatzen ari da, Asanbleako gizarte arazoen batzordeak bozketatik at utzi baitzuen LIOTen proposamenaren lehen puntua, erretretak 62 urtetan geratzeko eskatzen duena. LIOTen aukera bakarra da osoko zuzenketa gisa aurkeztea, baina Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak esana du trabatu egingo duela Frantziako Konstituzioaren 40. artikuluarekin.
Artikulu horri esker, Asanbleako presidenteak eztabaidatu gabe utzi dezake gastu publikoa handiarazten duen proposamen bat, eta, eztabaidatu ahal izateko, gastu publikoaren igoera hori konpentsatzeko neurriak aurkeztu behar ditu taldeak. Tabakoaren zerga handitzea proposatu du LIOTek, baina Braun-Pivetek jada adierazi du ez dela nahikoa, kalkulatzen baitute 15.000 milioi euroko kostua duela erretreta 62 urtetan mantentzeak.
Sophie Binet CGT sindikatuko idazkari nagusiak «demokrazia errespetatzeko» eskatu du gaur Parisen, eta adierazi du oso larria izango litzatekeela Asanbleak LIOTen proposamena ez eztabaidatzea. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229023/liskar-artean-amaitu-da-inigo-martinezen-aroa-athleticen.htm | Kirola | Liskar artean amaitu da Iñigo Martinezen aroa Athleticen | 2018an iritsi zen San Mamesera, Reala utzi ostean, eta, geroztik, 177 partida jokatu ditu zuri-gorriekin | Liskar artean amaitu da Iñigo Martinezen aroa Athleticen. 2018an iritsi zen San Mamesera, Reala utzi ostean, eta, geroztik, 177 partida jokatu ditu zuri-gorriekin | Iñigo Martinezek Athletic uztea erabaki du. Ondarroako atzelariari hil honen amaieran amaituko zitzaion kontratua zuri-gorriekin, eta ez du berritu. 2018ko urtarrilean iritsi zen Athleticera, Realetik, neguko merkatuko azken-aurreko egunean, Aymeric Laportek utzitako lekua betetzeko. Bizkaitarrek 32 milioi euroko etete klausula ordaindu zuten, eta klubaren historiako fitxaketarik garestiena da. Sei denboraldi hauetan, Superkopa bat irabazi du zuri-gorriekin. Iaztik Bartzelonarekin lotu dute askok, baina oraingoz ez da argitu non jokatuko duen datorren denboraldian.
Bere sare sozialetan zabaldutako bideo batean adierazi du Martinezek albistea. «Uste dut beste kirol erronka bati aurre egiteko garaia dela, eta hala sentitzen dut», adierazi du atzelariak. Taldekideak, klubeko langileak, eta zaleak izan ditu gogoan bere agur mezuan: «Ez dut joan nahi klubeko langileei eskerrak eman gabe. Baita nire taldekideei eta zuei [zaleei] ere. Plazer handia izan da armarri hau defendatzea». Athleticek handik minutu gutxira adierazi du kontratua berritzeko saiakerak egin dituztela, baina Martinezek berak erabaki duela kluba uztea: «Azken bi denboraldietan hainbat negoziazio saiakera egin ondoren, Iñigo Martinezek klubaren eskaintzari uko egin dio kontratua luzatzeko». Geroago etorri da Martinezen erantzuna. Atzelariaren ingurukoek ohar gogor bat publikatu dute klubaren idatzia gezurtatzeko: «Jokalariak ez dio inoiz klubaren eskaintza bati uko egin, ez baita eskaintzarik egon... Gure ustez, erantzukizuna bere gain ez hartzeko ekintza zantar bat da».
Athleticek, halere, eskerrak eman nahi izan dizkio Ondarroako atzelariari, eta zortea ere opa dio bere etorkizuneko ibilbide profesionalean. «Biziki eskertzen dugu urte hauetan guztietan erakundearen interesen alde egindako ekarpena eta erakutsitako dedikazioa», adierazi du klubak adierazpen ofizialean. Ohikoa den bezala, Athleticek txio baten bidez zabaldu du adierazpen ofiziala klubaren Twitterreko kontuetan. Tamalez, gaztelerazko kontuan zabaldutako txio horretan Martinezen aurkako irainekin erantzun dute zale batzuek, eta klubak berehala salatu behar izan ditu jarrera horiek gazteleraz idatzitako beste txio batekin: «Mesedez, errespetu faltek eta irainek ez dute lekurik Athleticen. Eskerrak eman nahi dizkiogu Iñigo Martinezi gure armarria defendatzeagatik». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229024/behin-behineko-akordioa-lortu-dute-hollywoodeko-gidoilarien-sindikatuak-eta-zinema-eta-telebista-ekoizleen-aliantzak.htm | Kultura | Behin-behineko akordioa lortu dute Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak | Kontratuaren lehenengo urtean, soldata %5 igoko zaie gidoilariei. Ekainaren 30a baino lehen lan baldintza hobeak eskuratzen ez badituzte, aktoreek ere grebara deituko dute. | Behin-behineko akordioa lortu dute Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak eta Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak. Kontratuaren lehenengo urtean, soldata %5 igoko zaie gidoilariei. Ekainaren 30a baino lehen lan baldintza hobeak eskuratzen ez badituzte, aktoreek ere grebara deituko dute. | Hilabete baino gehiago greban eman ostean, behin-behineko akordioa lortu du Hollywoodeko Gidoilarien Sindikatuak Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzarekin. Zuzendarien Sindikatuak gaur berrikusiko du hitzarmena, eta, Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzaren arabera, «akordio historikoa» izango da. Gidoilariek eskatu dute, besteak beste, soldatak inflazioarekin bat igotzeko, pentsio hobeak izateko, eta nazioarteko merkatuetan haien lanak emititzen badira irabaziak eskuratzeko.
Soldatei dagokienez, zehazki, urtez urteko igoera bermatuko diete langileei: %5 haziko dira kontratuaren lehenengo urtean, %4 bigarrenean, eta %3,5 hirugarrenean. Gizarte segurantza hobetzea, sormen eskubideak bermatzea, industrian aniztasuna egotea eta adimen artifizialaren aurrean babesa izatea ere lortu dute gidoilariek.
Maiatzaren 2an hasi zuten greba, eta, ordutik, 100.000 grebalari baino gehiago batu zaizkie. Hollywoodeko ekoizpenetan eragin handia izan du horrek, eta, ondorioz, 50 lan baino gehiago grabatzeari utzi diote. Stranger Things, The Last Of Us, Andor, Jimmy Kimmel Live! edota The Tonight Show Starring Jimmy Fallon dira horren adibide nagusiak. Zinema eta Telebista Ekoizleen Aliantzak adierazi duenez, grebarekin jarraituz gero seiehun programa geratuko lirateke bertan behera.
Aktoreak ere greban
Gidoilarien Sindikatuaren eskaerak oinarri hartuta, Hollywoodeko aktoreek ere grebarako deia egin dute. Asteazkenean hasiko dira negoziatzen estudioekin beren akordioa, eta, hitzarmenik lortzen ez badute, ekainaren 30ean hasiko dituzte protestak. Gidoilarien antzera, soldata eta lan baldintza hobeak lortu nahi dituzte, eta, gainera, behar bezalako eskubideak izan nahi dituzte adimen artifizialarekin sortutako irudi eta ahotsen aurrean.
2000. urtean egin zuten Hollywoodeko aktoreek azken greba, eta 2007an egin zuten azkena gidoilariek. 37.000 langile kaleratu zituzten bigarren hartan. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229025/txillardegi-hausnartu-sarietan-parte-hartzeko-deialdia-zabalik-dago.htm | Gizartea | Txillardegi-Hausnartu sarietan parte hartzeko deialdia zabalik dago | Euskararen soziolinguistika arloko ikerketak eta hausnarketak aurkeztu daitezke lehiaketara | Txillardegi-Hausnartu sarietan parte hartzeko deialdia zabalik dago. Euskararen soziolinguistika arloko ikerketak eta hausnarketak aurkeztu daitezke lehiaketara | «Euskal soziolinguistika teorikoaren eta metodologikoaren garapena eta berrikuntza». Hori da Txillardegi-Hausnartu sarien helburu nagusia. XV. aldia eginen dute aurten, eta zabalik dago jada parte hartzeko epea. Irailaren 15a izanen da lanak aurkezteko azkeneko eguna.
Euskararen soziolinguistika arloko ikerketak eta hausnarketak aurkeztu daitezke deialdira, betiere oinarri zientifikoa badute. Diziplina askotako lanak proposatu daitezke: soziologia, hizkuntzalaritza, psikologia edo komunikazioa, bertzeak bertze. Egilea pertsona bakar bat edo talde bat izan daiteke. Ezinbertzekoa izanen da lana inon ez egotea argitaratua, eta 30.000 eta 60.000 karaktere bitarte izatea –zuriuneak barne–.
Testuak emailez igorri beharko dira, editagarria den formatu batean. Dokumentu horretan ezin da egilearen edo egileen erreferentziarik egon, datu pertsonalak emailean bertan idatzi beharko baitira. Jasotako lanak baloratzeko, epaimahai bat osatuko dute, talde hauetako ordezkari banarekin: Euskal Herriko Unibertsitatea, Gipuzkoako Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza, Soziolinguistika Klusterrak hautatutako unibertsitate irakasle bat eta BAT Soziolinguistika aldizkariko zuzendaria.
Saritutako lanak EHUren, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Soziolinguistika Klusterraren esku geldituko dira, haiek hautatutako eremu jakin batzuetan zabaltzeko edota argitaratzeko. Horrez gain, irabazleak 2.000 euro eta Luis Zumetaren litografia bat jasoko ditu; bigarren postuan gelditzen denak, 1.300 euro; eta hirugarrenak, 1.000 euro. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229026/atzera-ere-eajk-gobernatuko-du-guardian.htm | Politika | Atzera ere EAJk gobernatuko du Guardian | Raul Garcia alkategai jeltzaleak ziurtatu du hautagaitza aurkeztuko duela, eta EH Bilduk babestu egingo du. PPk irabazi zuen herri horretan. | Atzera ere EAJk gobernatuko du Guardian. Raul Garcia alkategai jeltzaleak ziurtatu du hautagaitza aurkeztuko duela, eta EH Bilduk babestu egingo du. PPk irabazi zuen herri horretan. | EAJk jarraituko du Guardiako alkatetzan (Araba). Raul Garcia Ezkerro alkate eta alkategai jeltzaleak jakinarazi du hautagaitza aurkeztuko duela atzera ere alkate izateko. Ekainaren 17an osatuko dituzte udalak eta aukeratuko alkateak, eta, Arabako Errioxako herri horretan, PP izan zen lehen indarra.
Garciak azaldu du EAJk eta EH Bilduk gehiengo «zabal» bat dutela herrian, eta, beraz, horixe dela gobernua osatzeko aukerarik «demokratikoena». PPk 345 boto eta lau zinegotzi eskuratu zituen maiatzaren 28an; EAJk, 332 boto eta hiru zinegotzi; eta EH Bilduk, 168 boto eta bi zinegotzi. PSE-EEk galdu egin zuen udalean zuen ordezkari bakarra.
Garciak EAJren, EH Bilduren eta PSE-EEren babesarekin gobernatu du lau urtez, eta ez du «zalantzarik» EAJko zuzendaritzak hautagaitza aurkezteko erabakia babesten duela. Gainera, gogorarazi du emaitza «historikoak» lortu dituztela: «Gehien hazi den alderdia da, lehen indarrarekin berdinketa teknikoa erdietsita».
Oraingoan ere EH Bilduren babesa bermatua dauka Garciak. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak azaldu zuen indar subiranistak bere botoak emango zituela PP ahalik eta erakunde gehienetatik kentzeko.
PP, haserre
Halere, ez dago argi Garciaren mugimenduak bere alderdiaren babesa izango duen. Izan ere, Iñaki Oiartzabal PPko Arabako buruzagi eta diputatugai nagusiak azaldu duenez, EAJkoek esan diote oraindik ez dutela erabaki Guardian alkategaia aurkeztuko duten. Oiartzabalek esan du PP «prest» dagoela udal eta foru gobernuetan sartzeko, baina hori gertatzen ez bada, EAJk eta PSE-EEk osatutako gobernuek «eskuak lotuta» edukiko dituztela: «Soilik EAJk eta PSE-EEk osatzen badute, gobernua desegonkorra eta ahula izango da».
Euskal erakundeetako aulki jokoari begira daude Madrildik ere; Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak EAJ eta PSE-EE kritikatu ditu udalak eta foru aldundiak PPren botoei esker «banatzeagatik» baina haiek «aintzat hartu gabe». Onda Ceron eginiko elkarrizketa batean, esan du bi alderdien jokabidea ez dela egokia: «Euskadin zerbait egin dugu; aberriaren aldekoa dena, nik uste; guk ez dugu Bilduren gobernurik ahalbidetuko». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229027/cafen-hidrogeno-trenak-lehen-probaldia-egin-du.htm | Ekonomia | CAFen hidrogeno trenak lehen probaldia egin du | Zaragoza-Canfranc linean egin du lehenengo proba. FCH2 Rail proiektuak 14 milioi euroko aurrekontua du. | CAFen hidrogeno trenak lehen probaldia egin du. Zaragoza-Canfranc linean egin du lehenengo proba. FCH2 Rail proiektuak 14 milioi euroko aurrekontua du. | Hidrogenoz bultzatutako tren bat garatzeko FCH2 Rail proiektuak lehen proba egin du, Zaragoza eta Canfranc arteko trenbidean, Aragoiko Pirinioetan. 14 milioi euroko aurrekontua du proiektuak.
Hainbat enpresak parte hartzen dute proiektu horretan, Beasaingo (Gipuzkoa) CAF buru, eta, tren fabrikatzaile horrek adierazi duenaren arabera, arrakastatsua izan da proba. Izan ere, linea berezia da Zaragoza eta Canfranc artekoa, maldan gora baita zati handi bat. Hala ere, arazorik gabe egin du ibilbidea.
Ibilbide guztia ez du hidrogeno pilekin egin. Elektrifikatutako zonetan, energia horrekin egin du aurrera, baina elektrifikatu gabeko zatietan, baterietatik eta hidrogeno piletatik lortutako energiarekin jarraitu du martxan.
Proba hori gaindituta, Aragoiko, Madrilgo eta Galiziako beste linea batzuetan hasiko dira probak egiten. Klima ezberdinetan egingo dituzte entseguak, trena nola moldatzen den ikusteko. Hidrogenoz bultzatutako trenak garatzearen helburu nagusia diesela erabiltzen duten trenak ordezkatzea da, baina CAFek adierazi du aztertu beharra dagoela bideragarria ote den. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229028/etxegarai-frantziako-senaturako-bozetara-aurkeztu-edo-ez-pentsatzen-ari-da.htm | Politika | Etxegarai Frantziako Senaturako bozetara aurkeztu edo ez pentsatzen ari da | «Eskari eta proposamen ugari» jaso dituela esan du. Senatari bihurtuko balitz, Baionako auzapez eta Elkargoko lehendakari izateari utzi beharko lioke. | Etxegarai Frantziako Senaturako bozetara aurkeztu edo ez pentsatzen ari da. «Eskari eta proposamen ugari» jaso dituela esan du. Senatari bihurtuko balitz, Baionako auzapez eta Elkargoko lehendakari izateari utzi beharko lioke. | Jean Rene Etxegarai Baionako auzapeza eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak adierazi du hausnartzen ari dela Frantziako Senaturako hauteskundeetara aurkeztu edo ez. Sud Ouest egunkariari esan dionez, «eskari eta proposamen ugari» jaso ditu bozetara aurkezteko: «Erabaki bat hartu behar dut, eta azkar hartuko dut». Izan ere, irailaren 24an egingo dituzte Frantziako goi ganberarako hauteskundeak.
Etxegaraik aurkeztea erabakiko balu, Baionako auzapez izateari utzi beharko lioke, baita Euskal Hirigune Elkargoko lehendakari izateari ere. Horregatik, Etxegaraik aitortu du «dilema moral bat» duela, «politikoa baino gehiago». Frantziako parlamentariek ezin dute kargurik izan tokiko erakundeetan, legeak hala behartuta.
Pirinio Atlantikoetako departamentuari hiru senatari dagozkio, eta horietako bat izan liteke Etxegarai, bozetara aurkeztuko balitz. Emmanuel Macron Frantziako presidentearen Renaissance alderditik gertu dago Etxegarai, baina ez du zehaztu haren proposamenik jaso duen edo ez. «Ez nintzakete izango bere lurraldetik urrunen dagoen parlamentaria», esan dio Sud Ouest-i.
EH Bai, bestalde, Senaturako hauteskundeetarako ezkerreko aliantza bat osatzearen alde azaldu zen atzo. Hautetsi abertzale bat Senatura bidali, eta «proiektu politiko abertzale, ezkertiar, ekologista eta feminista» indartu nahi dute. Hortaz, «begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena, zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzeko. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229029/lulak-plan-bat-aurkeztu-du-basogabetzea-2030erako-amaitzeko.htm | Mundua | Lulak plan bat aurkeztu du basogabetzea 2030erako amaitzeko | Araudi berrian, zigor gogorragoak aurreikusten dira legez kanpoko basogabetzearen aurka, eta jasoa dago 30.000 kilometro koadroko eremu babestu bat sortzea. | Lulak plan bat aurkeztu du basogabetzea 2030erako amaitzeko. Araudi berrian, zigor gogorragoak aurreikusten dira legez kanpoko basogabetzearen aurka, eta jasoa dago 30.000 kilometro koadroko eremu babestu bat sortzea. | Ingurumenaren Nazioarteko Eguna baliatuta egin zuen iragarpena Brasilgo presidente Luiz Inacio da Silva Lula-k. Euskal Herrian goizaldea zela aurkeztutako proposamenaren helburua da legez kanpoko basogabetzea amaitzea 2030erako. Duela bi urte Glasgowko goi bileran hartutako konpromisoekin bat dator egitasmoa. Araudi berriak zigor gogorragoak aurreikusten ditu legez kanpoko basogabetzearen aurka, eta aukera ematen dio gobernuari basogabetutako lurren %50 bahitzeko. Horrez gain, babestutako eremu gehiago ere sortuko lirateke, 30.000 kilometro koadro denera —Belgikaren neurriko eremua—.
«Brasilek berreskuratu egin du klima larrialdiaren aurkako borrokaren lidergoa, lau urtez ingurumena gutxiengo bat aberasteko baliabide gisa baliatu duen gobernu baten agintaldiaren ostean», esan du Lulak, Twitter sare sozialean zabaldutako mezu batean. Herrialde aberatsei ere mezu argia helarazi die estatuburuak, ohartaraziz haiek ustiatu dutela basoetako aberastasuna.
Gobernuko hamabost ministeriok hartu dute parte egitasmoan. Besteak beste, proposamenak jasotzen du sateliteak gehiago erabiliko dituztela, hartara legez kanpoko zuhaitz mozketak, abeltzaintza eta meatzaritza atzemateko. Diru mugimenduei lotutako datu basea ere baliatuko dute Amazoniako oihanean egindako ustiaketen diru jarioei jarraitzeko. Aldi berean, sistema bat martxan jarriko dute egur eta nekazaritza produktuak nondik datozen jakiteko, ekosistema zaurgarrietatik ez datozela bermatzeko.
Zigorrekin lotuta ez dauden egitasmoak ere jasotzen ditu proposamenak: besteak beste, lurren jabetza tituluak eguneratzea eta «nekazaritza iraunkorra» sustatzea.
Agintera heltzearekin bat, Lulak irauli egin ditu Jair Bolsonarok presidente zela bultzatutako neurriak. Hala, basogabetzeak %61 egin zuen behera urteko lehen hilabetean, baina otsailean %62 egin zuen gora iazko garai berarekin alderatuta.
Nazioarteko elkarlana
Amazoniako herrialdeen goi bilera egitekoa dute datorren abuztuan, eta hura nazioarteko elkarlana bultzatzeko baliatzea da Lularen asmoa. «Egurrarekin, arrainekin, mearekin, drogekin eta pertsonekin trafikatzen duten sareak desegin behar dira. Ez dago inolako kontraesanik ekonomiaren garapenaren eta ingurumena babestearen artean. Brasilek 30 milioi hektarea hondatu dauzka, eta horiek leheneratu daitezke ekoizpenerako», esan du presidenteak.
Bide batez, Brasilgo estatuburuak gogorarazi du herrialde aberatsek 2009an konpromisoa hartu zutela garabidean direnei diruz laguntzeko, baina ez dutela bete: «Herrialde aberatsek, batzuetan, eman nahi ez dutena edo eman ezin dutena hitzematen dute; baina, aldi berean, milaka milioi dolar jartzen dituzte jendea hiltzen duten gatazketan. Horregatik, planeta zaintzea bada bakea sustatzea ere».
Hain zuzen ere, atzo bete zen urtea Dom Phillips kazetari britainiarra eta Bruno Pereira indigena hil zituztela, Amazonian lanean ari zirela. Pereira eta Philips iazko ekainaren 5ean desagertu ziren, Javari bailaratik Brasil, Kolonbia eta Peruko mugak bat egiten duten eremura zihoazela. Legez kanpoko arrantza ikertzen ari zirela desagertu ziren. Urtarrilean, Kolonbiako talde armatu bateko burua zigortu zuten hilketengatik.
Aurrez ere antzeko hilketa ugari gertatuak dira Amazonia inguruan; batez ere, legez kanpoko ustiaketa lanak egiten diren inguruetan. Iazko hilketak, ordea, nazioarteko arreta erakarri zuen eskualdera. Urteurrenean, horrela idatzi zuen Lulak sareetan: «Duela urtebete, [Pereira eta Philipsen] hilketak ezinegona eragin zuen nazioartean, eta Amazoniak legerik gabeko eremu baten irudia eman zuen. Orain, baina, itxaropena dugu etorkizunean». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229030/angeles-cruzi-emanen-diote-zinegoak-jaialdiko-ohorezko-saria.htm | Kultura | Angeles Cruzi emanen diote Zinegoak jaialdiko ohorezko saria | Zuzendari, gidoilari eta aktore mexikarraren «konpromiso soziala» nabarmendu dute festibaleko ordezkariek. Cruzek komunitate indigenetako errealitateak irudikatu ditu sarri. 2022an, jalaldiko Lesbianismoaren eta Generoaren saria jaso zuen, Nudo Mixteco lanagatik. | Angeles Cruzi emanen diote Zinegoak jaialdiko ohorezko saria. Zuzendari, gidoilari eta aktore mexikarraren «konpromiso soziala» nabarmendu dute festibaleko ordezkariek. Cruzek komunitate indigenetako errealitateak irudikatu ditu sarri. 2022an, jalaldiko Lesbianismoaren eta Generoaren saria jaso zuen, Nudo Mixteco lanagatik. | Angeles Cruz zinemagile, gidoilari eta aktore mexikarraren lanari eginen dio aitortza aurtengo Zinegoak jaialdiaren ohorezko sariak. Zinemaldiak hogeigarren aldia izanen du 2023an, eta, hain zuzen ere, gaur jakinarazi dute nork jasoko duen zinema ibilbideak omentzeko saria. Mexikoko zinemagintzaren erreferente argia da Cruz, Oaxaka estatukoa batez ere. «Balio zinematografiko ukaezina dauka, diskurtso konprometituaren zerbitzukoa betiere», adierazi du jaialdiko zuzendari artistiko Alaitz Arenzanak. Sarituak ekainaren 26an jasoko du garaikurra.
Hala, zinemagile mexikarrak urteetan eginiko bideari eginen diote aitortza. Arenzanaren esanetan, Cruzen lanek erakutsi dute haren ahotsak «zilegitasuna» duela normalean ezkutuago egoten diren gaiez jarduteko. Zinemagileak sarri irudikatu ditu landa eremuko eta komunitate indigenetako errealitateak. Are, Arenzanaren iritziz, «ausardia handiz» egin du horren alde, eta horrek nabarmen balio izan du gai batzuen gaineko hausnarketa eta elkarrizketa franko bultzatzeko.
Emakumeen kontrako indarkeria, haurren abusua, matxismoa, bazterkeria, pobrezia eta sexu aniztasuna; Cruzek horiek eta beste jorratu ditu lanetan. Hain justu ere, Zinegoak festibalak hari eman zion iaz Lesbianismoaren eta Generoaren saria, Nudo Mixteco film luzeagatik. Bere komunitatean egin zuen lan hura, eta haurren abusuen eta komunitate indigenetako harreman lesbikoez jardun zuen, besteak beste.
Cruzek Oaxacako Miguel Cabrera heziketa zentroan ikasi zuen, eta, antzezpenerako prestatu zen gero, baita lizentziatu ere, Mexikoko Arte Ederren eta Literaturaren Institutu Nazionaleko Antzerki Artearen Eskolan. 1994an ekin zion aktore ibilbideari, eta 2011n hasi zen gidoigintzan eta zuzendaritzan. Hauek dira eginiko lanetako batzuk: La tiricia o cómo curar la tristeza (2012), La carta (2014) eta Arcángel (2018).
Sarituak ekainaren 26an jasoko du Zinegoak-en garaikurra. Bilbon izanen da egun horretan, festibalaren inaugurazio ekitaldian. Zehazki, jaialdia 26an hasiko da, eta uztailaren 3an bukatu. Gainera, ekainaren 25ean, Cruz solasaldi batean arituko da Bilborocken, Irantzu Varela kazetaria lagun. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229031/kutxabankek-ezinbestean-hazi-beharra-daukala-iragarri-du-arriolak.htm | Ekonomia | Kutxabankek «ezinbestean» hazi beharra daukala iragarri du Arriolak | Bankuko presidenteak azaldu du azken urteetan «lotsatiak» izan direla, eta hazkunderako bi helburu lehenetsi ditu: enpresak eta Espainiako merkatua | Kutxabankek «ezinbestean» hazi beharra daukala iragarri du Arriolak. Bankuko presidenteak azaldu du azken urteetan «lotsatiak» izan direla, eta hazkunderako bi helburu lehenetsi ditu: enpresak eta Espainiako merkatua | «Kutxabank da gutxien hazten den bankua, eta joera hori aldatu beharra dago. Haztea, orain, ezinbestekoa da». Anton Arriola Kutxabankeko presidenteak anbizio handiko helburua jarri dio bere buruari bankuaren etorkizuneko erabakiak azaltzeko emaniko hitzaldian. Hazteko bide asko daudela zehaztu du, baina, «operazio handien» bidea baztertuz, bi lehenetsi ditu: enpresa maileguak eta Espainiako eremu geografikoa. Lehenaren inguruan oso grafikoki mintzatu da: azaldu du bankua «oso lotsatia» izan dela, «arazoetan ez sartzeko».
Arriolak Deusto Business Alumnik antolaturiko ekitaldi batean hartu du hitza, gaztelania hutsean. Bizkaiko enpresen munduko izen handi asko joan dira hura entzutera. Hasteko, bankuaren negozio eremuen argazki bat egin du, eta nabarmendu du «desoreka» agerikoa dagoela hipoteka maileguen eta enpresei emanikoen artean. Euskal Herriko eta Espainiako datuak bateratu ditu, eta, horien arabera, Kutxabanken mailegu negozioaren %66 hipotekak dira, eta %25 enpresei emaniko maileguak. Datu orokorrak hartuta, bere merkatu eremu osoko mailegu hipotekarioen %5,9 eman ditu Kutxabankek —Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ia %40koa da datu hori—, eta enpresa maileguen %1,8 — Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, %15 inguru—.
«Arrautza asko jarri ditugu hipoteken saskian; orain, indar handiagoa egin behar dugu beste negozio eremu batzuetan. Gure poltsa gehiegi kontzentratzeko arriskua dugu», onartu du. Azaldu du azken urteak gogorrak izan direla negozioarentzat, interes tasa oso txikiak izan baitira. Baina behin krisia pasatuta, Arriolak arrazoitu du arrisku handiagoko operazioak egin daitezkeela. Alde horretatik, nabarmendu du Kutxabank oso banku sendoa dela, eta kapital «koltxoi» oso handia duela: «Gure kapital ratioa %20koa da. Babes horrek eta dugun likideziak hazteko aukera ematen digu». Era berean, zehaztu du gaur egun enpresa maileguen errentagarritasuna hipoteka maileguen gainetik dagoela.
Saltzeko asmorik ez
Baina nola jo enpresetara orain? «Gertuago sumatu behar gaituzte», onartu du, modu autokritikoan. Era berean, azaldu du modu organikoan haztea dela asmoa, eta baztertu egin du modu inorganikoan hazteko «operazio handiak» egitea. Gai berean, alboratu egin du gaur egun partaide diren enpresetatik irtetea: «Bere garaian, parte hartze horien zati bat saldu behar izan genuen; biziraupen kontua zen, baina aro hori amaitua da». Kutxabank, besteak beste, Petronor, Iberdrola, CAF eta Ingeteamen barruan dago, eta aurreratu du haiek ekonomikoki babesten jarraituko dutela, helburu garbi batekin, gainera: «Erabaki esparruek lurraldean jarraitu dezatela nahi dugu».
Hazteko beste modu bat eremu geografikoa zabaltzea dela azaldu du. Onartu du zaila dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako mailegu hipotekarioen merkatuan haztea; ez, ordea, enpresetan. Espainian, aldiz, eremu guztietan haz daitezke, dioenez. Madrilen 70 bulego dituzte dagoeneko, baina Kataluniako eta Espainiako hainbat hiri handi aipatu ditu. «Plaza asko daude», laburbildu du. Iragarri du hazkunde horretan ehun langile kontratatuko dituztela, eta 30 milioi euroko inbertsioa egingo duela digitalizazioa hobetzeko. Gehitu du kontsumo kredituen negozioa ere interesgarria dela.
Tasak, gorantz
Kutxabankez ez ezik, bankuen merkatuaz ere mintzatu da, eta iragarri du Europako Bankuak gutxienez beste bi aldiz igoko dituela interes tasak, eta bietan %0,25eko igoerak izango direla. Haren ustez, horrekin aski izan beharko luke «inflazioa baretzeko», eta iragarri du hurrengo urtean tasa jaisten hasiko direla. Era berean, gehitu du berankortasuna gutxi handitu dela, eta familiak ondo eusten ari direlako dela hori horrela: «Enplegua sortzen ari da, ekonomia oro har ondo doa, espero baino hobeto, eta horri esker eusten diote».
Berankortasun txikia aipatzean, Europako banku sistemaren indarra goratu du, eta esan du ezinezkoa dela AEBetako banku batzuen porrotak kontinentez jauzi egitea. Azaldu du banku sistemak oso ezberdinak direla, eta AEBetan ez dagoela Europan adinako kontrol zorrotzik. Hori bai, hausnarketa interesgarria egin du izua barreiatzen eta, bide batez, deposituen irteera errazten duten bi aldagairen inguruan: «Batetik, digitalizazioa dago, transferentziak azkar egiteko modua; eta, bestetik, sare sozialen eragina. Albiste txarrak modu harrigarrian zabaltzen dira». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229032/gizon-bat-atxilotu-dute-legorretan-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Legorretan, indarkeria matxista egotzita | Mugimendu feministak deituta, gertatutakoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute gaur, 19:00etan. Sanjuandegiko festetan salatutako zenbait sexu erasoren berri eman du Azpeitiko Udalak. Bi lagun atxilotu ditu Gasteizko Udaltzaingoak: bat, emakume bati ukituak egiteagatik; bestea, bikotekideari eraso egiteagatik. | Gizon bat atxilotu dute Legorretan, indarkeria matxista egotzita. Mugimendu feministak deituta, gertatutakoa salatzeko elkarretaratzea eginen dute gaur, 19:00etan. Sanjuandegiko festetan salatutako zenbait sexu erasoren berri eman du Azpeitiko Udalak. Bi lagun atxilotu ditu Gasteizko Udaltzaingoak: bat, emakume bati ukituak egiteagatik; bestea, bikotekideari eraso egiteagatik. | Genero-indarkeria delitu bat egoitza, gizon bat atxilotu du Ertzaintzak Legorretan (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, akusatua eta haren bikotekidea eztabaidatzen ikusi zituzten larunbat goizaldean kalean; beste xehetasunik ez dute eman, baina orduan ikusitakoak bultzatu zituen gizona atxilotzera. Epailearen esku utzi bazuten ere, ez da aurkeztu ez salaketarik, ezta laguntza medikoaren parterik ere.
Gertatutakoa salatzeko, gaur elkarretaratzea eginen du mugimendu feministak, 19:00etan. Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Legorretako Udalak «irmoki» gaitzetsi dute erasoa, eta agerraldia babestu dute. Horrez gain, bi-biek komunikatu ofizialak egin dituzte.
Aldundiak elkartasuna adierazi die erasoaren biktimari eta haren gertukoei. Hala, erran du eraso matxista «gizartearen desberdintasunetik eta matxismotik sortzen den mendekotasun matxistaren adierazpenik gogorrenetakoa» dela, eta jarrera horiek «gaitzesteko konpromiso irmoa berresten» duela.
Udalak ere «babes osoa» eskaini dio biktimari, eta haren esku jarri ditu «arreta eta laguntza juridikoa, soziala eta psikologikoa». Hala, adierazi du indarkeria matxistaren «aurkako borroka aktiboan» jarraituko duela, indarkeria mota hori amaitzeko erantzukizuna «kolektiboa» delako. «Erakundeen ardura da herritarren eskubideak bermatzea, baina, era berean, indarkeria matxistarik gabeko herri baterantz aurrera egin nahi badugu, ezinbestekoa da herritar bakoitzaren jarrera aktiboa».
Erasoak Azpeitian eta Gasteizen ere
Hain zuzen, Sanjuandegiko festetan salatutako zenbait sexu erasoren berri eman du gaur Azpeitiko Udalak. «Ohikoa den gisan, jai giroan emakumeen aurkako indarkeria matxistako egoerak gertatu dira», adierazi du udalak ohar batean. Hori dela eta, «gaitzespenik irmoena» adierazi du erakundeak: «Azpeitiko Udalak jazarpenaren berri izan eta informazioa baloratu eta egiaztatu ostean, erasoak jasandakoei eman beharreko arreta eta laguntza eskaini die, horretarako dituen baliabideak aktibatuz. Udalak ozen adierazi nahi du herri honek ez duela inolako indarkeria matxistarik onartzen, eta azpimarratu nahi du espazio publikoa eta herriko jai guneak espazio seguru, gozagarri eta askeak izan behar direla».
Azpeitiko Udalak ez ezik, Urola Erdiko Itaia elkarteak eta Sanjuandegiko Festa Batzordeak ere erasoak salatu dituzte, elkarrekin sinatutako agiri baten bidez. Gertakariak salatzeaz eta erasoak jasan dituzten emakumeei elkartasuna eta babesa adierazteaz gainera, elkarretaratzera dei egin dute bihar arratsalderako. Indarkeria matxista orori aurre egin! Erasotzaileen inpunitaterik ez! lelopean, Jose Antonio Agirre plazan egingo dute protesta, 19:30ean hasita.
Gasteizen, bestalde, udaltzaingoak 88 urteko gizon bat atxilotu du gaur, Konstituzio plazan andre bati ukituak egiteagatik. Gasteizko Udalak adierazi duenez, atxilotua andre bati segika hasi zitzaion, «irain lizunak esanez» eta ukituak eginez. Orduan atxilotu zuten. Azkenik, 22 urteko gizon bat atxilotu dute udaltzainek Gasteizko Alde Zaharreko etxabe batean, bikotekideari kolpeka eraso egiteagatik. Lokal horretatik zetozen oihuak entzunda, larrialdietara deitu zuten zenbait lekukok. Erasotzaileak aurpegian jo zuela salatu zuen andreak. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229033/erreka-eta-buruzgain-finalerdietara.htm | Kirola | Erreka eta Buruzgain finalerdietara | Ezusteen asteburua izan da Berria Txapelketan. Izan ere, faborito zirenek huts egin dute. | Erreka eta Buruzgain finalerdietara. Ezusteen asteburua izan da Berria Txapelketan. Izan ere, faborito zirenek huts egin dute. | Pilota profesionalean ez ezik, afizionatuen munduan ere izan dira ustekabeak asteburuan. Besteak beste, LAPKE egungo txapelduna lehiatik kanpo geratu da, Doneztebeko Errekaren aurka galduta. Ultzamako Buruzgain ere lau onenen artean izango da, arazorik gabe gainditu baitu Gasteizko Txukun Lakua. Horiek horrela, Erreka eta Buruzgain elkarren kontra ariko dira finalerdietan.
ANDOAINEN
Arrillaga-Mendizabal 16-22 Garai-Oses
Larunbat goizean iritsi zen asteburuko lehen ezustea, Andoaingo Arrate pilotalekuan. Hain zuzen, aurreko bi ekitaldiak irabazita, Mendizabal andoaindarra faborito gisa kantxaratu zen, Arrillaga lagun zuela. Bikote sendoa osatzen zuten, baina sendoagoa eta hobeagoa izan zen Garaik eta Osesek osatu zutena. Bi garaileek lan aparta egin zuten aurreko zein atzeko koadroetan, eta merezita nagusitu ziren: 22 eta 16. Partida hasieratik aurrea hartu, eta aldea bikain kudeatzen asmatu zuten. Atzean kargatu zuten batez ere jokoa, eta, aurrean, Garaik tanto ederrak eskaini zituen. Ondorioz, hilaren 24ko finalean izango dira Garai eta Oses.
HERNANIN
LAPKE 1-2 ERREKA
Iazko balentria egiterik izango ez duen pilota elkartea Lazkaoko LAPKE da. Maila izugarriko kanporaketa espero zen gipuzkoarren eta Doneztebeko Errekaren artean, Hernaniko pilotalekuan, eta pilotazaleek izan zuten zer ikusia eta gozatua. Lazkaoko pilotari baten lesioa izan zen albisterik txarrena, baina Erreka merezita sailkatu zen finalerdietarako. Jaialdiko lehen partidan, aldea nabarmena izan zen, eta LAPKEko Izagirrek eta Iturbek 22-3 irabazi zieten Errekako Eskudero eta Barbarini. Beste erritmo bat ezarri zuten kantxan garaileek, eta Izagirre izan zen laukotean onena.
Gazteen arteko partidan, maila horretako bi aurrelari onenak aritu ziren nor baino nor gehiago, Zubizarreta eta Apezetxea, eta gauza zinez interesgarriak egin zituzten. LAPKE ordezkatuz, Zubizarretak Goibururekin jokatu zuen, eta Errekaren izenean, Apezetxeak Agestarekin. Nafarrak derrigortuta zeuden puntua eskuratzera, eta indartsu kantxaratu ziren. Agesta nagusi zen piloteoan, eta, horri esker, alde polita izan zuten une oro: 8-4 eta 13-9. Bada, tanto horretan min hartu zuen Zubizarretak ezker sorbaldan, hormaren kontra kolpea hartuta. Tanto batzuez jarraitu zuen lanean, baina azkenean erretiratzea erabaki zuen, 16-10 zihoazela, eta nafarrentzat izan zen bigarren puntua. Horiek horrela, nagusien esku zegoen guztia, eta goi mailako lau pilotarik jokatu zuten lehia erabakigarria: LAPKEko Senar eta Garmendiak eta Errekako Arteagak eta Cuairanek. Berdintasuna eta gogortasuna izan zen nagusi neurketaren lehen zati luzean, eta hamaseina heldu ziren azken txanpara. Nabarmentzekoa izan zen nafarren joa eta gipuzkoarren sendotasuna. Bada, azken txanpan Arteagak atera zituen babak eltzetik, errematean azti ibili baitzen, eta, horri esker, Errekak 22-17 irabazi zuten partida.
HERNANIN
BURUZGAIN 2-1 TXUKUN LAKUA
Nafarroako beste pilota elkarte batek ere finalerdietarako sailkatzea lortu zuen igande arratsaldez, Hernaniko pilotalekuan. Izan ere, Ultzamako Buruzgainek ez zuen huts egin Gasteizko Txukun Lakuaren aurka. Lehiaketa zinez ona jokatu dute arabarrek, baina ezin izan ziren lau onenen artean sartu. Besteak beste, kadeteen arteko partidan erraz nagusitu ziren ultzamarrak. Aldaz eta Martikorenak 22-9 menderatu zituzten Ruiz eta Moto. Maila hobeko bikotea direla nabarmen erakutsi zuten nafarrek. Orekatu eta gogorragoa izan zen gazteen arteko norgehiagoka, baina, han ere, Buruzgainek gaina hartu zion Txukun Lakuari. Zehazki, Barberenak eta Garañok 22-16 menderatu zituzten Ruiz eta Palacios.
Horiek horrela, nagusien partidan soilik hiru tanto behar zituzten nafarrek aurrera egiteko, eta lortu zuten helburua. Kostata, hori bai. Faborito ziren Txukun Lakuako pilotariak, eta Iribarren eta Markaidak 22-9 menderatu zituzten Mikelarena eta Garaño. Asteburu honetan beste bi final-laurdenak jokatuko dira: Oberena-Azkoitia eta Ilunpe-Tolosa. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229034/astrud-gilberto-abeslari-brasildarra-hil-da.htm | Kultura | Astrud Gilberto abeslari brasildarra hil da | Bossa novaren ikur nagusietako bat izan zen, eta mundu osoan egin zen ezagun 1960ko hamarkadaren hasieran, 'Garota de Ipanema' kantuaren ingelesezko bertsioarekin. | Astrud Gilberto abeslari brasildarra hil da. Bossa novaren ikur nagusietako bat izan zen, eta mundu osoan egin zen ezagun 1960ko hamarkadaren hasieran, 'Garota de Ipanema' kantuaren ingelesezko bertsioarekin. | Astrud Gilberto, bossa nova musika mundura zabaldu zuten ahotsetako bat, gaur hil da, 83 urterekin, haren biloba Sofiak jakinarazi duenez: «Astrud izan zen Ipanemako bossa nova mundura eraman zuen benetako neska. Aitzindaria eta onena izan zen. 22 urterekin Garota de Ipanema ren ingelesezko bertsioari ahotsa eman zion, eta nazioarteko ospea irabazi zuen», idatzi du Instagramen. Ez du heriotzaren arrazoien berri eman.
The Girl From Ipanema-k, Antonio Carlos Jobimek eta Vinicius de Moraesek idatzitako kantuak, aurretik ere izan zituen hainbat bertsio. Pery Ribeirorena izan zen lehenengoa grabatzen, 1963an, baina Joao Gilbertok eta Stan Getz saxofoi jotzaile estatubatuarrak elkarrekin egindako Getz/Gilberto (1963) azaldu zenean lortu zuen nazioarteko oihartzuna. Bossa nova eta jazza uztartuko zituen diskoa grabatzea zuten buruan bai Joao Gilbertok, bai Getzek, eta, aurretik musikan beste esperientziarik ez bazuen ere, Astrud azkeneko momentuan gonbidatu zuten diskoan kantatzera. Hain zuzen ere, senar-emazteek, biek, abestu zuten The Girl From Ipanema-n. Joaok portugesez, eta Astrudek ingelesez, eta kantuak arrakasta handia lortu zuen berehala.
Kantuak izandako oihartzunaren ondorioz, Astrud Gilbertok ibilbide arrakastatsuari ekin zion, eta, senarrarengandik bananduta, bere bidea hartu zuen. Bossa nova beti ardatzean izanda, baina jazzera eta estandarretara ere hurbilduta, 1960ko hamarkadan Verve jazz diskoetxeari lotutako hainbat disko grabatu zituen: The Astrud Gilberto Album (1965), The Shadow of Your Smile (1965), Beach Samba (1967), A Certain Smile, a Certain Sadness (1967) —Walter Wanderley pianistarekin—, I Haven't Got Anything Better to Do (1969) eta beste.
1970eko hamarkadan, berriz, bossa novaren loraldia itzaltzen ari zela, Astrud Gilberto bere kantuak idazten hasi zen, eta diskoak grabatzen segitu zuen.
Berehalako arrakasta
Stan Getzek hasieratik jakin zuen Astrudena berehalako arrakasta izango zela, eta ahaleginak eta bi egin zituen arrakasta horren irabazien jabe egiteko. Gene Lees DownBeat aldizkariko editorearen arabera, saxofoi jotzaile ospetsuak Astrud royality-en banaketan sartzea eragotzi zuen, eta, beraz, Artisten Sindikatuak ezarritako 120 dolarrak baino ez zituen kobratzen saio bakoitzeko. Hala esan zuen Getzek orduan prentsaren aurrean: «Etxekoandrea baino ez zen orduan Astrud, eta disko horretan parte hartu zezala nahi nuen The girl from Ipanema kantua ingelesez abestu behar zelako, eta Joãok ezin zuelako hori egin. Arrakasta handia lortu zuen Ipanema-k: zorte handia izan zuen horrekin». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229035/ostegunean-kristalezko-begi-bat-liburua-irakurriko-dute-berrehun-lagunek-bilbon.htm | Kultura | Ostegunean ‘Kristalezko begi bat’ liburua irakurriko dute berrehun lagunek Bilbon | Miren Agur Meaberen lana aukeratu du aurten Bilbo Zaharra euskaltegiak Literatur Klasikoen XVI. Irakurraldirako. Bilboko Arriaga antzokian irakurriko dute, goizeko zortzietatik eguerdiko ordu biak bitarte. | Ostegunean ‘Kristalezko begi bat’ liburua irakurriko dute berrehun lagunek Bilbon. Miren Agur Meaberen lana aukeratu du aurten Bilbo Zaharra euskaltegiak Literatur Klasikoen XVI. Irakurraldirako. Bilboko Arriaga antzokian irakurriko dute, goizeko zortzietatik eguerdiko ordu biak bitarte. | Hamar urte bete dira aurten Miren Agur Meabek Kristalezko begi bat eleberria kaleratu zuela. Idazleak helduentzako idatzitako lehen nobela izan zen hori, eta berehala lortu zuen oihartzuna: 111 Akademiaren saria eta Zazpi Kale saria irabazi zituen, besteak beste. Efemeridea aprobetxatuz, beraz, liburu hori aukeratu du Bilbo Zaharra euskaltegiak Klasikoen Irakurraldi Jarraitua egiteko. Ez da efemeride bakarra izango, ordea: Bilbo Zaharra euskaltegiak ere 50 urte bete ditu aurten. Irakurketa jarraituaren hamaseigarren aldia izango da aurtengoa, eta berrehun bat lagun elkartuko dira Bilboko Arriaga antzokian, 08:00etatik 14:00etara.
Helburu jakin batekin hautatu dute liburua, Arantza Camarero Bilbo Zaharra euskaltegiko ordezkariak azaldu duenez: «Gaur egun lehen lerroan dauden emakumezko guztiak omentzea izan da asmoa, literaturako ahots eta begirada berriak jasotzea, eta klasikoetatik orainera zubiak eraikitzea».
Egileak berak irakurriko ditu lehen lerroak, eta, haren ondotik, beste berrehun bat pertsonak parte hartuko dute. Autofikzio gisa definitu du liburua Camarerok, baina zuzenketa egin du jarraian: «Idazlearentzat egokiagoa da autoimitazio kontzeptua». Meabe bera da protagonista, baina protagonistari gertatzen zaion dena ez zaio gertatu Meaberi. Zorigaiztoko bizipen pertsonal batetik abiatzen da nobela: «Begi bat galdu nuen, ezkerrekoa, hamahiru urte nituenean. Ama hil zitzaidan, hiru hilabete eta erdian, obarioetako minbiziaren kausaz, hogeita hamazortzi urte nituela».
Meaberen ibilbidean «mugarri» izan zen liburua: «Zoritxarretik sormenera egiten den bidea oso aberatsa izan daitekeela irakatsi zidan». Pozik agertu da aitortzarekin: «Duela hamar urte liburua aurkeztu nuenean, ez nuen pentsatu ere egingo gaur hemen izango nintzenik».
Irakurri gehiago: «Intimitatea baliotsuagoa da zerbait sortzeko lehengaia denean»
Axularren Gero-rekin hasi zuen ibilbidea Klasikoen Irakurketa Etenik Gabeak, eta euskal literaturako beste hainbat testu klasiko eta garaikide hautatu izan dituzte ondoren. Meabe izango da laugarren emakumezko idazlea. Aurrez, Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik panpox, Itxaro Bordaren %100 Basque eta Mariasun Landaren Krokodiloa ohe azpian irakurri zituzten.
Gaur eta bihar, hitzaldiak
Osteguneko irakurraldiaz gainera, hiru hitzaldi sorta ere antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak. Horietan guztietan, gainera, Meaberen obra izango dute hizpide. Joan den otsailean egin zuten lehenengoa, eta gaur eta bihar egingo dituzte hurrengo biak, 19:00etan, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan. Josune Muñoz eta Seroie taldea arituko dira gaur arratsaldean, Kristalezko sabaiak apurtuz hitzaldian. Bihar, berriz, Meaberen txanda izango da: Flash batzuk nire begi kutunari. «Ahaleginduko naiz liburuaren mini remake moduko bat egiten», aurreratu du idazleak. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229036/elak-uste-du-labek-laquobake-sindikala-eskuraraquo-jarri-diola-eusko-jaurlaritzari.htm | Gizartea | ELAk uste du LABek «bake sindikala eskura» jarri diola Eusko Jaurlaritzari | Sindikatuaren ustez, LABek eta Hezkuntza Sailak sinatutako akordioak ez ditu konpontzen Hezkuntza Legearen gabeziak eta mugak | ELAk uste du LABek «bake sindikala eskura» jarri diola Eusko Jaurlaritzari. Sindikatuaren ustez, LABek eta Hezkuntza Sailak sinatutako akordioak ez ditu konpontzen Hezkuntza Legearen gabeziak eta mugak | Joan den astean, LABek ontzat eman zuen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak hezkuntza publikoaren langileen lan baldintzen inguruan egindako proposamena, eta akordio horren edukiak plazaratu zituen. ELA, aldiz, kritiko agertu da eduki horiekin, uste baitu akordio horrek ez dituela konponduko Hezkuntza Legearen «gabeziak eta mugak» , eta iragarri du «borrokari» eutsiko diola: «Ez da antzezpenetarako garaia, grebetarakoa baizik».
ELAko Negoziazio Kolektiboko eta Euskara arduradun Pello Igeregiren ustez, EAJk eta EH Bilduk hezkuntza arloan duten «akordio estrategikoa» funtsezkoa da LABen jarrera ulertzeko. Esan duenez, EAJren eta EH Bilduren akordio horren helburua da oraingo hezkuntza sistemari eustea aldaketa txiki batzuk eginda, baina ez ditu konponduko sistema horrek dituen «aje nagusiak»: «Hezkuntza Legeak ez ditu gaindituko hizkuntza ereduak, ez du ahalbidetuko euskal curriculuma garatzea, eta enpresen beharretara egokitutako hezkuntza sustatuko du, herritarren beharretara egokitu ordez».
ELAren iritziz, akordio estrategiko horren bidez hezkuntzaren arloan «bake politikoa» lortu nahi du EAJk EH Bilduren partetik, eta orain LABek ere «bake sindikala» eskaini dio Jaurlaritzari lan baldintzen inguruko hitzarmena sinatuta: «LABen jarrera ezin da ulertu EAJren eta EH Bilduren arteko akordio estrategikoa aintzat hartu gabe», esan du Igeregik.
Neurri zehatzik gabe
ELAren Hezkuntza arduradun Miren Zubizarretak azaldu ditu LABen eta Hezkuntza Sailaren arteko akordioari egiten dizkioten kritikak. Lanpostu publikoei dagokienez, uste du lanpostu horiei eusteko «asmo hutsa» agertzen dela akordioan, baina ez dagoela neurri zehatzik hori bermatzeko. Are gehiago: salatu du Hezkuntza Saila lanpostuak gutxitzen ari dela akordioa sinatzeaz batera. Esandakoaren adibide gisa, aipamena egin die hezkuntza konplexutasun indizea «aldebakarrez» aldatu izanari eta Donostian hiru ikastetxeren fusioan langile batzuk kaleratu nahi izateari.
Behin-behinekotasunaren arloan, akordioan agertzen da ez dela langileen %5 baino handiagoa. ELAren aburuz, baina, «Hezkuntza Sailak egiturazkotzat jotzen dituen lanpostuak» baino ez dira aintzat hartzen neurri horretan, eta gainerako langileak kanpoan uzten dira. Egonkortasun prozesuak aipatu ditu Zubizarretak horren adierazgarri: 4.742 lanpostu finkatu nahi ditu sailak prozesu horren bidez, baina behin-behineko langileak 15.300 dira; beraz, 10.560 langile inguruk behin-behinekoak izaten jarraituko lukete.
Soldaten homologazioaren arloan, akordioan jaso dute itunpeko ikastetxeetako eta sare publikoko langileen soldatak parekatuko direla, baina ELAk uste du kontuan hartu behar dela KPI kontsumorako presioen indizea ere, langileek «erosahalmena galtzen» jarrai ez dezaten.
Azkenik, ELAk uste du akordioa «euskararen kalterako» dela. Jokin Bildarratz sailburuak berriki adierazi du ez dagoela hizkuntza ereduen sistema gainditzeko asmorik eta ikastetxeek euskara ez beste hizkuntzetan eman ahal izango dituztela eskola orduen %80. ELAren ustez, LABek, akordioa sinatuta, babesa eman dio horri: «Bereziki larria iruditzen zaigu LABek ontzat ematea euskarazko murgiltzea baztertu izana».
ELAk iragarri du ez duela onartuko Jaurlaritzaren eta LABen arteko akordioak «mugatzea» negoziazio mahai sektorialetan jorratu beharreko edukiak, eta orain arteko eskakizunei eutsiko diela. Mobilizazioak ere iragarri ditu: bihar agerraldia egingo du Eusko Legebiltzarrean, Hezkuntza Legearen kontrako jarrera azaltzeko, eta lehenago elkarretaratzea egingo dute legebiltzarraren aurrean. Bestalde, gainerako sindikatuekin hitz egingo du, udazkenean mobilizazio ziklo «ahalik eta sendoena» antolatzeko. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229037/braulio-vazquez-elkarrekin-sufritu-genuen-duela-bi-urte-eta-elkarrekin-gozatu-dugu-orain.htm | Kirola | Braulio Vazquez: «Elkarrekin sufritu genuen duela bi urte, eta elkarrekin gozatu dugu orain» | Osasunaren denboraldiaren balorazioa egin du eguerdian Braulio Vazquez kirol zuzendariak. Haren esanetan, sasoia, oro har, «klubaren historiako onena» izan da, Espainiako Kopako finalerako eta Konferentzia ligarako sailkatuta. | Braulio Vazquez: «Elkarrekin sufritu genuen duela bi urte, eta elkarrekin gozatu dugu orain». Osasunaren denboraldiaren balorazioa egin du eguerdian Braulio Vazquez kirol zuzendariak. Haren esanetan, sasoia, oro har, «klubaren historiako onena» izan da, Espainiako Kopako finalerako eta Konferentzia ligarako sailkatuta. | Osasunak egindako sasoia aztertzeko asmoz agertu da gaur prentsaurrekoan Braulio Vazquez, gorritxoen kirol zuzendaria. Galiziarrak esan duenez «zorioneko» daude, sasoia, oro har, «klubaren historiako onena» izan delako. Konferentzia ligan aritzeko aukera eta Kopako finalera iristea lorpen handia da, eta horrek datorren sasoian lau lehiaketetan parte hartzeko aukera emango die gorritxoei. Udara begira jarrita, argi utzi du talde handia beharko dutela hainbeste partidari aurre egiteko, eta onartu du fitxaketa batzuk «aurreratuta» daudela. Bestalde, printzipioz, Ez Abdek eta Manu Sanchezek ez dute datorren denboraldian Osasunan jokatuko, eta Aridaneri kontratua berritzeko eskaintza egingo diote.
Olatuaren aparretan azaldu da Braulio kazetarien aurrera, eta zoriontsu daudela onartu du. Bost urte dira Osasuna Lehen Mailara igo zela, eta urte guztiak paregabeak izan dira gorritxoentzat. Hala ere, bidean izandako garai txarrak ere aipatu nahi izan ditu: «Gogoratu nola geunden, eta ikusi nola gauden orain. Duela bi urte elkarrekin sufritu genuen, eta elkarrekin gozatu ditugu azken hilabeteetako lorpenak». Klubaren norabidea bikaina izan da azken urteetan, eta une gogoangarri batzuk aipatu ondoren, onartu du iragan igandekoa oso egun berezia izan zela: «San Mamesen lortu genuen Kopako finalerako sailkatzea, eta bulegoetan ospatu genuen igoera. Bazen garaia Osasunak Sadarreko zaleen aurrean zerbait garrantzitsua jokatzeko, eta bikain irten da». Hori esanda, aitortu du datorren denboraldia oso pozgarria izango dela klubarentzat, baina zuhurtzia ere eskatu nahi izan du. Zenbait lehiaketatan parte hartuko dute, baina ligaren garrantzia azpimarratu du: «Europara joateaz gozatzeak ezin gaitu zigortu ligan, hori baita klub honek behar duena. 42 puntuek erabateko lehentasuna dute».
Kirol zuzendariak adierazi du Europara sailkatzeak fitxaketen merkatua aldatuko duela; batetik, fitxaketen «kalitateari» dagokionez, eta, bestetik, taldean «jokalari gehiago» beharko dituztelako. Hainbeste lehiaketa jokatuta, talde handiago bat beharko duela behin eta berriro nabarmendu du kazetarien aurrean: «Astean hiru neurketa jokatzeak fisikoki dakarren nekea handia da, eta horri aurre egiteko eta orain arte bezala entrenamenduen kalitatea hain handia izateko beharrezkoa da talde handi bat izatea». Fitxaketek garrantzi handia izango dute datorren denboraldian, baina galiziarrak argi utzi du Osasunak ezin duela bururik galdu Europan jokatzeagatik bakarrik. Ligako sailkapenean postu bat gorago edo beherago egoteak milioiak balio ditu, telebistetako eskubideen dirua klub bakoitzak sailkapenean duen postuaren arabera banatzen baita. Osasunak 53 milioi inguru jasoko ditu zazpigarren postuan sailkatzeagatik, eta beste 750.000 euro Konferentzia ligako atariko kanporaketa jokatzeagatik. Gainera, ligaxkara sailkatuz gero, beste hiru milioi inguru jasoko ditu Iruñeko klubak. Hala ere, kirol zuzendari izendatu zutenetik ahalik eta diru gutxien gastatu du Brauliok fitxaketetan, eta jokabide berarekin jarraituko duela ohartarazi du: «Hamar edo hamabost milioiko jokalariak eskaini dizkigute. Uste dute Europan jokatzeagatik edozer ordaindu dezakegula, baina ez dakite zein talderekin ari diren» (barrez).
Izenen dantza hasi da
Abuztuaren 24an eta 31n jokatuko ditu Osasunak Konferentzia Ligako ligaxkara sailkatzeko atariko partidak. Ordurako taldea prest egotea da helburua, eta fitxaketa batzuk aurreratuta daudela aitortu du Brauliok. Bestalde, Manu Sanchezek eta Ez Abdek, «printzipioz», ez dute Osasunan jarraituko. Bi jokalariek eta Osasunak elkarri eman diotena nabarmendu du kirol zuzendariak, baina beste jokalari batzuengan jarri du arreta: «Abde jokalari berezia da, eta talde asko ditu atzetik. Manuk asko eman digu, baina gure bideak banatzeko garaia da». Hala ere, azken horren agurra ez omen da guztiz segurua. «Orain Atletico Madrilera itzuliko da [Madrildarrek utzita zegoen Osasunan], eta gero ikusiko da», adierazi du Brauliok. Aridane izan da prentsaurrekoko protagonista nagusietako bat. Bigarren itzuli on baten ondoren klubak kontratua berritzeko eskaintza egingo dio atzelariari, eta kirol zuzendariaren hitzetan, «jokalariak erabaki beharko du zer egin». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.