date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229038/caritasek-ohartarazi-du-bazterkeria-egoerak-gero-eta-konplexuagoak-direla.htm | Gizartea | Caritasek ohartarazi du bazterkeria egoerak «gero eta konplexuagoak» direla | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Caritas elkarteek 2022ko memoriak aurkeztu dituzte. 34.000 lagun baino gehiago artatu dituzte, eta, horretarako, ia zazpi milioi euro erabili. | Caritasek ohartarazi du bazterkeria egoerak «gero eta konplexuagoak» direla. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Caritas elkarteek 2022ko memoriak aurkeztu dituzte. 34.000 lagun baino gehiago artatu dituzte, eta, horretarako, ia zazpi milioi euro erabili. | Pandemiaren ondorio sozial eta ekonomikoak gainditu eta ekonomia «susperraldian» sartu bada ere, gizartearen parte batek «pobrezia eta kalteberatasun kate batean» harrapatuta jarraitzen du. Arabako, ÂBizkaiko eta Gipuzkoako Caritas elkarteek 2022ko memoriak aurkeztu dituzte gaur, eta, ohartarazi dutenez, bazterkeria egoerak «gero eta konplexuagoak» dira, nahiz eta «ikusezin» bilakatu diren gizartearentzat. Pobrezia, eta bereziki pobrezia larria, «ikusezin» egiten ari dela salatu dute.
«Hobeto gaude, baina lehendik gaizki zegoena askoz okerrago dago orain», adierazi du Ramon Ibeasek, Arabako Caritaseko idazkari nagusiak. Azken urteetan hainbat familiak babesik gabeko egoera gainditu badute ere, bere horretan dirau «sistemak atzean utzi dituen familien egoera larriak», eta are «zailagoa» da haien errealitatea, Ibeasek azpimarratu duenez. Horra datua: iaz %42 egin zuen gora Caritasek artatutako pertsonei egindako elkarrizketa kopuruak. «Arazoak sakonagoak direnez, ez dira elkarrizketa bakar batean konpontzen. Etengabe esku hartu behar dugu».
2022an 34.288 lagunek jo zuten laguntza bila Caritasera, aurreko urtean baino bi mila gehiagok, eta, Ibeasen aburuz, igoera hori «oso albiste txarra» da. Hain zuzen ere, gero eta jende gehiago gerturatzen zaiela azaldu du, baina, bereziki, pobreziatik atera ezinik denbora daramatenak dira Caritaseko zerbitzuetara jotzen duten gehienak, eta zerbitzu horiek hilabeteetan erabiltzen dituztenak. Herrialdeka, Arabako Caritasek 5.133 pertsona artatu zituen 2022an; Bizkaikoak, 11.900 lagun; eta Gipuzkoakoak, 17.213. Hiru lurraldeak kontuan hartuta, guztira, 6,9 milioi eurotik gora banatu zituen Caritasek, pandemiaren aurreko kopurua halako bi.
Eman dituzten datuei so, ez da askorik aldatu Caritasera laguntza eske doazenen profila: bakarrik dauden emakumezko etorkinak dira gehienak. Iaz Caritasek artatutako hamar lagunetik ia sei emakumezkoak izan ziren. Lanean zein familian, zaintzaren esparruan aritzen diren andrazkoek jo zuten Caritasera.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Caritasek urteko memorian nabarmendu dutenez, gizarte arrakala handitu egin da azken urtean, eta jatorriak, adinak eta sexuak «pisu handia» dute pobreziaren kronifikazioan. «Pobreziak emakume immigrantearen aurpegia du», azaldu du Ibeasek. Horren erakusgarri da Arabako Caritasek emandako datu bat: joan den urtean artatutakoen %66 emakumeak ziren, eta %27k ez zuten bizitzeko eta lan egiteko baimenik.
Ibeasen aburuz, Espainiako Atzerritarren Legeak zuzen-zuzenean du eragina bazterketa egoera askotan, atzerritik datozenek batez beste hiru urtez itxaron behar izaten baitute lan egin ahal izateko. «Gizatasunik gabea da, eta erabateko segurtasunik eza eragiten die pertsona horiei beren bizitzari eta aukerei dagokienez». Caritaseko arduradunaren iritziz, beharrezkoa da lege hori «sakonki» aldatzea, pertsona horiek erregularizatzeko baldintzak «malgutu» eta gizarteratzeko aukerak zabaldu daitezen.
Enplegua eta etxea
Caritaseko arduradunen iritziz, enplegua eta etxea dira gizarte inklusiorako faktore nagusiak, baina oraindik ere horiek eskuratzeko zailtasunak dituzte artatzen dituzten pertsonek. Enpleguari dagokionez, nabarmendu dute nekeza dela oraindik «lan duina» eskuratzea, bai bertakoentzat, bai erregularizatutako migratzaileentzat, eta enplegua lortzeak ez dakarrela nahitaez bizi kalitatea hobetzea. Etxearen arazoari ere jarri dio arreta Caritasek memorietan, bereziki etxebizitzari eusteko ezintasunari, gizarte arrakalan sakontzen duen faktore bat delako: «Ordaintzeko aukera duenak etxea eskuratzen du, eta ezin duena bizi maila egokitik kanpo geratzen da». Ohartarazi dute, gainera, etxea ordaintzeko zailtasuna are handiagoa dela jatorria dela-eta bazterturik daudenentzat, besteak beste, erroldaturik egotea ezinbesteko bilakatu delako pertsona horiek «oinarrizko eskubide batzuk eskura ditzaten». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229039/bilboko-portuak-aurten-aterako-du-kai-nagusia-hedatzeko-lizitazioa.htm | Ekonomia | Bilboko Portuak aurten aterako du kai nagusia hedatzeko lizitazioa | Edukiontzien bigarren terminalerako lehiaketa hutsik geratu dela esan du Agintaritzak, eta gehitu du oraindik ez dutela Bilboko Olabarri jauregia saldu | Bilboko Portuak aurten aterako du kai nagusia hedatzeko lizitazioa. Edukiontzien bigarren terminalerako lehiaketa hutsik geratu dela esan du Agintaritzak, eta gehitu du oraindik ez dutela Bilboko Olabarri jauregia saldu | Bilboko Portuaren azaleraren %85 baino gehiago erabilita dago. Horregatik, Bilboko Portuko Agintaritzak kai nagusia hedatu nahi du. Izan ere, 2024 Enpresa Planean sartu dute Kai Mutur Nagusiaren Bigarren Faseko tramiteen hasiera eta lizitazioa. «Kai berriak 30 hektareako azalera izango du, eta proiektuaren zenbatekoa 92 milioi eurokoa izango da», azaldu du gaur goizean Ricardo Barkala Bilboko Portu Agintaritzako presidenteak. Obrek hiru urteko iraupena izango dute. Eta, aurreikuspenen arabera, urte honen amaieran aterako dute lehiaketara.
«Lizitazioa ateratzeko, beharrezkoa da Ministroen Kontseiluaren behin betiko tramitazioa», azaldu du Barkalak. Egoera arrunt batean, onarpena hilabete batetik hiru hilabetera luzatu daiteke. Hala ere, hauteskundeek tarte hori baldintzatu dezakete: «Irteera puntuan gaude; proiektua atzeratzen bada, portuarekin zerikusirik ez duten arrazoiengatik atzeratuko da».
Bestalde, edukiontzien bigarren terminala sortzeko lehiaketa «hutsik» geratu dela ohartarazi du Barkalak. Maiatzaren 29an bukatu zen eskaintzak aurkezteko epea, baina ez da proposamenik aurkeztu. «Hainbat enpresak interesa erakutsi zuten, eta negoziatzen ibili gara». Ez dira akordio batera iritsi: «Terminal berriak gaur egungo terminalaren osagarria izan behar du, eta trafiko berriak batu behar ditu; baldintza zorrotzak ezarri ditugu, ez dugu-eta nahi terminal batetik bestera eskualdatzerik egotea». Alderdi interesdun batzuek baldintzak aldatzeko eskatu duten arren, erakundeak ez du onartu.
Zuzendaritzak nabarmendu duenez, oraindik hainbat proiektu dituzte «esk uartean». Egitasmo horiek aztertuko dituzte, eta, gaur egungo azalera kontuan hartuz, erabakiko dute zeintzuk diren interesgarrienak. Izan ere, ezin dituzte eskari guztiak erantzun, «lurrik ez dagoelako». Nahiz eta tokirik ez egon, Barkalak ziurtatu du ez dutela mendia ukituko: «Nire dirua jokatu beharko banu, esango nuke ez dugula Serantes mendira joko».
Kaiak elektrifikatzea da zuzendaritzaren beste asmoetako bat. Iaz idatzi zuten Trantsizio Energetikoko Plana; 2050erako karbonoaren neutraltasuna lortzeko aurreko urratsa. Ordutik, «hainbat urrats» egin dituzte: «Bideetako eta kaietako argi guztiak LED motatakoak dira orain». Ontzien emisioak murrizteko, A5 kaia elektrifikatzeko lizitazioa atera zuten atzo, 5,4 milioiko aurrekontuarekin. «Portura datozen ontziak lurrera elektrikoki konekta daitezen nahi dugu, emisioak, bibrazioak eta zarata murrizteko».
Trafikoak gora egin du
Proiektuen berri ez ezik, urteko lehenengo lauhilekoko trafikoaren datuen berri ere eman du Barkalak: «Iazko lauhileko berarekin alderatuta, metatuko hazkundea %3,9 areagotu da». Gainera, edukiontzien trafikoak ere gora egin du, aspaldian ez bezala: «Azken hilabeteetan behera egin dugu edukiontzien trafikoan, baina oraingoan, %9ko hazkundea izan dugu».
Urteko lehen bost hilabeteetan, portuko trafikoa 13,4 milioi tonakoa izan da. Salgai orokorren trafikoa izan ezik, gainerako produktuak ere gehiago saldu dira: salgai likidoak %3,7, salgai solidoak %15, eta edukiontzia %0,3. Bidaiarien trafikoak joera bera izan du: %2,5 handitu da. Urtarriletik maiatzera bitartean, Bilboko portuak 56.421 bidaiari izan ditu.
Tren bidezko trafikoa positiboa izan arren, Barkalak uste du oraindik badagoela lana egiteko. 1.700 tren ailegatu dira aurten portura; batez beste, astean 85. «Iaztik, gure eskumena da portuan trenbideak kudeatzea eta hori positiboa da». Hala ere, esan du bidaiarien trenekin partekatu behar dituztela bideak, eta mugak dituztela galiboei eta trenen luzerari dagokienez. «Hegoaldeko saihesbidearen proiektua lehenbailehen bultzatu behar da, eta Miranda de Ebrotik porturaino doan trenbide azpiegitura hobetu».
Beste proiektu batzuk
Martxoan adierazi zuen Agintaritzak enkante publikoa egingo zuela Bilboko Olabarri jauregia saltzeko. Ekainaren 2an amaitu zen eskaintzak egiteko epe hori. Hasierako prezioa hamar milioi euro baino gehiagokoa da. «Hilabete hauetan hamar kontsulta inguru jaso ditugu; eraikinera bisitak egin ditugu, galderak erantzun ditugu, eta planoak ere landu ditugu». Arlo desberdinetako interesdunek egin dute eskaera; baina enkantea «hutsik» geratu da, inork ez dituelako baldintzak bete. Uztailaren 13ko Administrazio Kontseiluan, prezioa %15 murriztea proposatuko dute. Hori baino lehen alderdi interesdunen batek hasierako prezioa eskaintzen badu, «automatikoki» salduko diote.
Gaur atera dute, gainera, Getxoko Arrigunaga hondartzan «txosna» jartzeko emakida eskaera; hogei eguneko epean jarriko dute informazio publikoan. Araudian aurreikusitako izapideak betetzen badituzte, emakida uztailean Administrazio Kontseiluan onartu ahal izango dute. Horren ostean, Getxoko Udalak jarduera lizentzia eman beharko du. Kontseiluak aukeratutako proiektuak 185 metro koadroko azalera okupatzea proposatzen du, eta aurreikusitako inbertsioa 146.000 eurokoa izango da. Getxoko Udalaren arabera, Kontseiluak onartu ostean, lizentzia eskatzeko «dokumentazio zuzena» aurkezten badute, ez du eragozpenik jarriko hura emateko. Hori «ahalik eta arinen egiten» saiatuko da. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229040/jaurlaritzaren-hezkuntza-lege-proiektua-eta-euskara-aztertu-dituzte-martin-ugalde-foroan.htm | Gizartea | Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektua eta euskara aztertu dituzte Martin Ugalde Foroan | Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza aritu dira eztabaidan. | Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektua eta euskara aztertu dituzte Martin Ugalde Foroan. Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza aritu dira eztabaidan. | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak euskara eta euskal kultura al ditu ardatz? Galdera horri erantzuten saiatu dira gaur Martin Ugalde Foroan. Andoainen egin dute ekitaldia (Gipuzkoa), eta streaming bidez zabaldu dute BERRIAren webgunean, 19:00etan. Pil-pilean dago gaia, zeresan asko eman du azken hilabeteotan, eta, itxura guztien arabera, emango du geroan ere. Izan ere, Eusko Legebiltzarrean ari dira lantzen datozen hamarkadetarako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen hezkuntzaren norabidea zehaztuko duen Hezkuntza Lege proiektua.
Gaurko mahai ingurua datu batetik abiatu da: ikasgeletan atzeraka ari da euskara. Beraz, hizlariek ahalegina egingo dute argitzeko lege berriak balioko ote duen ikasleen euskara gaitasuna hobetzeko eta erabilera areagotzeko. Alegia: bermatuko al du legeak euskal kulturaren transmisioa ikastetxeetan? Horretan aritu dira Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia, Asier Etxenike Hezkuntza Plazara taldeko kidea, eta Iratxe Retolaza Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak gidatu du eztabaida. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229041/erkorekak-gaitzetsi-egin-ditu-ertzainak-borrokan-en-jarrera-anker-eta-desegokiak.htm | Politika | Erkorekak gaitzetsi egin ditu Ertzainak Borrokan-en «jarrera anker eta desegokiak» | Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak plataforma «asindikalari» leporatu dio Ertzaintzako sindikatuak negoziazio mahaitik altxatzera «behartu»« izana. Plataformak negoziazioetan parte hartu nahi du. | Erkorekak gaitzetsi egin ditu Ertzainak Borrokan-en «jarrera anker eta desegokiak». Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak plataforma «asindikalari» leporatu dio Ertzaintzako sindikatuak negoziazio mahaitik altxatzera «behartu»« izana. Plataformak negoziazioetan parte hartu nahi du. | Giroa gaiztotuta dago Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren eta Ertzaintzako sindikatuen artean. Josu Erkorekak, Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, nabarmendu du Ertzainak Borrokan plataforma «asindikalak» hizkera eta jarrera «gogor, anker eta desegokiak» dituela, eta horiek gaitzetsi ditu. Gainera, lan baldintzak hobetzeko negoziazioak etenda daude, eta plataformari leporatu dio blokeoa: «Administrazioaren partetik negoziatzeko borondatea badago. Sindikatuak dira hortik alde egin dutenak. Gu ez gara negoziazio mahaitik altxatu; beraiek jakingo dute mahaian jarraitzeko borondatea duten edo ez». Erkorekak esan du Ertzaintzako Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuak «beldurtu» dituela Ertzainak Borrokan-ek, eta negoziazio mahaitik altxatzera «behartu» zituela.
Plataforma horrek antolatuta, protestak egin dituzte Euskal Herriko zenbait tokitan azken asteotan; esaterako, Gasteizko tranbia geldiarazi zuten ordubetez, lanean ari ziren agenteek ezer egin gabe. Hori ikertzen ari da Segurtasun Saila, eta Iñigo Urkulluk, Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, «kezka» adierazi zuen «bizikidetza eta bizitza demokratikoaren garapena baldintzatzen saiatzen diren esku hartze antolatuen inguruan». EAJren Bizkai Buru Batzarreko lehendakari Itxaso Atutxak gaur adierazi du «Ertzaintzatik kanpoko norbait» dagoela plataforma horren atzean, «aurpegirik eta izenik gabekoa».
Busturian (Bizkaia) egin du gaur Eusko Jaurlaritzak gobernu bilera, eta hor ere protesta bat egin du Ertzainak Borrokan plataformak. Ohar baten bidez, sindikatuei eskatu die berriro ekiteko negoziazioei, baina baldintza batekin: plataformak Segurtasun Sailarekin egindako batzarretan parte hartzen uzteko eskatu die, eta edozein erabaki haiekin adostuta hartzeko. «Ez gara etorri zuek ordezkatzera, baizik eta batasuna sustatzera eta orain pairatzen ditugun arazoak konpontzera», adierazi du plataformak.
«Zenbait gezur»
Busturian egindako prentsaurrekoan, Erkorekak adierazi du protestan ari direnek «zenbait gezur» esan dituztela: «Erabat gezurra da 2012tik lan baldintzek aldaketarik izan ez dutenik. Hiru aldaketa izan du: 2012an, 2018an eta aurten. Hirurak sindikatuekin adostu ditugu». Esan du desberdina dela sindikatuek «publikoki eta pribatuan» esaten dietena: «Duela hamar egun lau sindikatuen ordezkaritzekin batzar bat egon zen, eta hiru ordu eta erdi iraun zuen. Negoziatzeko borondaterik ez daukan pertsona batek ez du horrenbeste irauten negoziazio mahai batean».
Segurtasun sailburuak nabarmendu du «duela hilabete eta erdi arte» 40 bilera baino gehiago egin dituela bere sailak sindikatuekin, eta alor bakarrean ez zirela ados egon: soldaten igoera linealari buruzkoan. Erkorekak esan duenez, hori negoziazio mahai orokorrean eztabaidatu behar da, ez sektorialean. 1.100 euroko soldata igoera bat eskatzen ari da Ertzainak Borrokan plataforma, besteak beste.
Ernek, Esanek, Euspelek eta Sipek adierazi dute lan balditzen inguruko negoziazioan ez dagoela ertzainen «borondate faltarik», baizik eta administrazioaren «enpatia eta konpromiso falta». Segurtasun Sailari «harrokeriaz» aritzea leporatu diote, eta polizien aurkako diskurtsoak hauspotzea. Gatazkari konponbide bat topatzen ez saiatzea leporatu dio, berriz, Ertzainak Borrokan-ek Urkulluri: «Segurtasunaren alde egin balute, ez lituzke milaka ertzain izango bere kontra».
Zibersegurtasuna
Bestalde, «Euskadiko Zibersegurtasun Agentzia» sortzeko lege aurreproiektua aurkeztu du Segurtasun sailburuak. Cyberzaintza deituko litzatekeen erakundeak «berezko nortasun juridikoa» izango luke, eta Internet eta teknologia berrien erabileraren ondoriozko mehatxuei «modu integralean eta zeharkakotasunez» aurre egiteko sortu nahi du Jaurlaritzak. Eusko Legebiltzarrak onartu behar du agentzia sortzeko legea; «premiaz» izapidetzeko eskatu dio Jaurlaritzak. Agentzia berria Segurtasun Sailari atxikita egongo litzateke. Erkorekak nabarmendu du Eusko Jaurlaritzak zibersegurtasunaren arloko arriskuei aurre egiteko «beharrezkoak» diren tresnak eta baliabideak izango dituela.
«Urrats handia egingo dugu zibersegurtasunaren arloan, eta garapen digital seguruan», nabarmendu du. Hiru funtzio izango ditu agentziak, lege aurreproiektuaren arabera: ziberdelituei jazartzea —Ertzaintzarekin koordinatuta—, arlo publikoko azpiegitura digitalak babestea, eta enpresen datuak babestea. Horrela, Zibersegurtasunaren Euskal Zentroaren lekukoa hartuko luke agentzia berriak. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229042/ez-da-kasualitatea-kausalitatea-baizik.htm | Kirola | Ez da kasualitatea, kausalitatea baizik | Ez da kasualitatea, kausalitatea baizik. | Denbora luzez itxaron behar izan du Denver Nuggetsek jakiteko zeinen aurka jokatuko duen NBAko finalean. Atseden hartzeko denbora izan dute haren jokalariek, baina, antza, ez nahikoa. 3-0 aurreratu zen Miami Heat Boston Celticsen kontra, baina Boston gai izan zen hiru partida jarraian irabazi eta kanporaketa berdintzeko. Garaipen bakarrera zuen historia egitea: inork ez zituen, lehen hiru partidak galdu eta gero, hurrengo laurak irabazi. Dena zuen alde: batetik, etxean ariko zen; bestetik, Miamik ez zuen inoiz irabazi zazpigarren partida etxetik kanpo; eta hori gutxi ez, eta inork ez zituen Bostonek baino zazpigarren partida gehiago irabazi: 27.
Joerak
Miamik kanporaketen atarikoa jokatu behar izan zuen: lehen partida galdu zuen, eta bigarrenean, atzetik zen hiru minuturen faltan. Zortzigarren sailkatu bezala finalera heldu den bigarren taldea da: New York Knicks izan zen lehena, 1999an. Eta jada partida bat irabazi dio finalean Denverri, etxetik kanpo. Ikusgarria da zein lehiakor ari den Miami. Baina aspaldiko kontua da hori. Kasualitatea baino gehiago, kausalitatea da etxetik kanpo garaipenak eskuratzeko duen erraztasuna; are gehiago kontuan hartuta zein zaila den etxetik urrun irabaztea. Hori gutxi ez, eta NBAko sasoi erregularrean garaipen gehien eskuratu zituzten bi taldeak kanporatu ditu: Milwaukee Bucks eta Boston.
Mendebaldeko Konferentziako txapelduna izan da Denver: garaipenei erreparatuta, laugarren izan da ligako talde guztien artean; zazpi partida bakarrik galdu ditu etxean. Finaleko bigarrena izan da kanporaketetako lehenbizikoa. Ez da kasualitatea. Kantxa faktorea kanporaketa denetan aurka izanda, Miamik jakin izan du aurkariei nagusitzen. Horren errudun nagusietako bat Erik Spoelstra entrenatzailea da: kanporaketetako maisua da. Ikusgarria da egun gutxi batzuen buruan zenbat aldaketa taktiko egin ditzakeen. Esate baterako, aspaldiko joera da gero eta zonakako defentsa gehiago egiten direla NBAn. Miamiko entrenatzaileak 1-3-1 defentsa sistema erabili zuen bigarren partidan. Helburu oso argia zuen: Nikola Jokicek poste altutik baloia banatzeko duen gaitasuna ahalik eta gehien etetea. Serbiarrak zona horretan baloia hartzen zuen bakoitzean beti zuen bera baino defentsa txikiago bat, eroso egon ez zedin; aldi berean, defentsa handi bat zuen, haren paseak eragozteko asmoz. Orain, Michael Malonen txanda da.
Emaitza
Hain zuzen ere, badirudi zonakako defentsak modak bezala erabiltzen dituztela entrenatzaileek. Berez, gaur egungo saskibaloian defentsa mota arriskutsua da zonakakoa, hiruko marratik edozeinek jaurti dezakeelako, eta defentsak asko zabaltzen dituelako. Baina badirudi zenbait entrenatzailek euren lankideek erabiltzen dituztenen arabera egiten dutela baten edo bestearen alde. Adibidez, Sergio Scariolo Espainiako hautatzailea zonakako defentsa ohikotik haratago joan zen Europako Txapelketan. Hiru edo lau jokalari jartzen zituen zonakako defentsan, eta bat edo bi bakarkakoan; hau da, bi defentsak uztatu zituen. Euroligan ere horrelako defentsak erabili dira sasoi honetan: adibidez, Alba Berlinek erabili zuen, Mike Jamesi aurre egiteko.
Real Madrilek ere Euroligako kanporaketetan asko erabili duen estrategia izan da. Emaitza onak eman zizkion. Eta kausalitatea kasualitatea baino gehiago den beste adibide bat da ACB ligako kanporaketetan ere asko ari direla haren alde egiten, ohi baino gehiago. Baskoniak ere erabili zuen, azken aukera bezala, Joventuten aurka. Valentziak ere behin baino gehiagotan eta modu desberdinetan erabili zuen Bartzelonaren aurka. Emaitza, ordea, ez da, inondik inora bera izan.
Ibon Navarroren Unicajak Kopako emaitza bera lortuko al du? Hasteko, Txus Bidorretaren Tenerife kanporatu du; Kopako txapeldunordea. Orain, Bartzelonaren aurka ariko da finalerdietan. Gero, finalean, akaso, Real Madrilekin neurtuko ditu indarrak. Hirurak partida bakarrera kanporatu zituen Kopan, baina bost partidetara zailagoa izango du entrenatzaile gasteiztarrak. Beharbada, zonak erabili beharko ditu horrek ere emaitza bera izateko. | |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229043/psnk-onartu-du-parlamentuko-lehendakaria-geroa-baiko-hautagaia-izatea.htm | Politika | PSNk onartu du parlamentuko lehendakaria Geroa Baiko hautagaia izatea | Barkosen arabera, sozialistek ontzat jo dute mahaiko bost kideetatik bat EH Bildukoa izatea. Txibitek sozialistek «eskuzabal» jokatu dutela azpimarratu du, eta hori «alde bikoa» izatea espero du. | PSNk onartu du parlamentuko lehendakaria Geroa Baiko hautagaia izatea. Barkosen arabera, sozialistek ontzat jo dute mahaiko bost kideetatik bat EH Bildukoa izatea. Txibitek sozialistek «eskuzabal» jokatu dutela azpimarratu du, eta hori «alde bikoa» izatea espero du. | Iragan asteko lehen bilkuraren ostean, gaur 17:00etan aurrez aurre izan dira berriz PSNko eta Geroa Baiko ordezkariak.
«Lanean jarraitzen dugu, Nafarroako erakundeak eta gobernua osatzeko bidean aurrera eginez eta aurreko legealdiko lanari segida emateko asmoz». Ordubete pasako bilera egin ostean, Geroa Baiko Uxue Barkosek komunikabideei azaldu die sozialistak prest daudela Nafarroako Parlamentuko hurrengo lehendakaria berriro ere Geroa Baiko hautagaia izateko.
Barkosen arabera, PSNk ontzat jo du legebiltzarreko mahaiak «Nafarroako aniztasuna aintzat hartzea», eta, ondorioz, horrek esan nahi du mahaiko kideetako bat EH Bildukoa izango dela.
Maria Txibite lehendakarigaiak, berriz, behin eta berriz nabarmendu du bere alderdiaren «eskuzabaltasuna». Dena den, Geroa Baikoei gogorazi die eskuzabaltasun horrek «bi aldekoa» izan behar duela. «Gure Antolamendu idazkariak, Ramon Alzorrizek, helarazi die akordioetara heltzeko eskuzabalak izango garela, eta, ondorioz, parlamentuko presidentetzan amore eman dugu, aurrera egin asmoz».
Dena den, oraindik ez dago akordiorik parlamentuari dagokionez. Oraindik ere beste xehetasun batzuk lotzea falta da. Adibidez, nor izango den parlamentuak hautatu ohi duen senatari autonomikoa. Ekainaren 16ra arteko epea dute alderdiek guztia lotzeko.
Ez dute azkenerako utzi nahi
Barkosek azpimarratu du ordurako etxeko lanak eginda eduki beharko dituztela. Izan ere, mahaiko kideak hautatzeko prozesua adin mahaiak zuzenduko du, eta egun horretan behin-behineko presidentea Voxeko parlamentarietako bat izango da, zaharrena baita. Horregatik, 2019an gertatu zen bezala, Barkosek ez du azkenerako utzi nahi akordioa: «Oso garrantzitsua da hori, kontuan harturik nortzuk dauden adin mahaian, eta horrek arduraz jokatzera eraman behar gaitu». .
Udalak osatu bezperan, ekainaren 16an, hautatu beharko dituzte taldeek Parlamentuko Mahaiko bost ordezkariak: lehenik, lehendakaria; jarraian bi, presidenteordeak; eta, azkenik bi idazkariak. Bozketaren dinamika kontuan harturik, Geroa Baiko hautagaia izango da presidentea; presidenteorde lehena PSNkoa izango da, eta bestea, UPNkoa; azkenik, idazkari bat eskuineko alderdietakoa izango da, eta bestea, EH Bildukoa.
Ikusi gehiago: 2019an parlamentuko mahaia osatzeko prozesua
Geroa Baik ez du oraindik argitu nor izango den bere hautagaia, baina, iragan astean esan bezala, Barkosek adierazi du Unai Hualde jeltzalea «presidente aparta» izan dela amaitu berri den legealdian.
Bi alderdiek azaldu dutenez, euren asmoa da parlamentuko osaera ixtea, eta ondoren sartuko dira gobernuaren inguruko negoziazioetan: lehenik, hurrengo lau urteetako gidalerroak adostu nahi dituzte, eta ondoren gobernuaren osaera bera. Prozesu horri begira Txibitek zein Barkosek azaldu dute «ahalik eta azkarrena» itxi nahi dutela hitzarmena, baina hori baino garrantzitsuagoa dela akordio ona izatea.
EH Bildu, kanpoan
EH Bildu elkarrizketetatik at geratu da, 2019an bezala. Gobernua osatzeko prozesua burutzeko eta bere inbestidura aurrera ateratzeko, koalizio abertzalearen abstentzioa beharko luke Txibitek, bai edo bai; baina sozialistek argi utzi nahi izan dute prozesu horretan ez dutela EH Bilduk parte hartzerik nahi. Txibitek berretsi du ez duela arazorik alderdi guztiekin hitz egiteko, baina gaineratu du gobernuaren osaerari buruzko elkarrizketetatik at geratuko direla.
PSNk argudiatzen du legealdi osoan EH Bildurekin egindako akordioak «puntualak» baino ez direla izan, eta kanpainan mezu hori errepikatu dutela. Dena den, argi dago Espainiako Gorteetarako hauteskundeen gertutasunak zerikusi handia duela. Gainera, PSNk ez du erlazionatu nahi prozesu hori ekainaren 17an erabakiko diren udaletako alkateen kargu hartzeekin.
Alderdi guztiekin hitz egiteko arazorik ez duela irudikatzeko, Txibitek baieztatu du ostegunean, 09:00etan, UPNko Javier Esparzarekin biltzeko asmoa duela parlamentuan bertan. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229044/sinfoniarik-handienak-400-musikari-bilduko-ditu-musika-hamabostaldian.htm | Kultura | «Sinfoniarik handienak» 400 musikari bilduko ditu Musika Hamabostaldian | Abuztuaren 3tik irailaren 1era egingo dute Donostiako 84. Musika Hamabostaldia. 70 ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte; tartean, ekoizpen propio bat: Stravinskiren Oedipus Rex, Per Poc txotxongilo konpainiak eszenaratua. | «Sinfoniarik handienak» 400 musikari bilduko ditu Musika Hamabostaldian. Abuztuaren 3tik irailaren 1era egingo dute Donostiako 84. Musika Hamabostaldia. 70 ekitaldi baino gehiago antolatu dituzte; tartean, ekoizpen propio bat: Stravinskiren Oedipus Rex, Per Poc txotxongilo konpainiak eszenaratua. | Donostiako 84. Musika Hamabostaldiaren egitarauak jaialdiaren izena gaindituko du aurten ere: Donostian ez ezik, Gipuzkoako, Arabako, Nafarroako eta Lapurdiko herri batzuetan ere egingo dituzte kontzertuak; eta ez hamabost egunean, ia hilabetez baizik, datorren abuztuaren 3tik irailaren 1era. 70 ekitaldi baino gehiago bildu dituzte, Entzun, a zer plana! lelopean.
Gaur goizean aurkeztu dute aurtengo programazioa, jaialdia babesten duten erakundeen eta enpresen ordezkarien konpainian. Musika Hamabostaldiari bere zigilua ematen dioten hiru kontzeptu nabarmendu ditu Patrick Alfaya zuzendariak: mundu korala, ekoizpen propioak eta tokiko talentua. Abesbatzena lurraldearen ezaugarri baten ondorio dela uste du: «Euskadiko abesbatza sarea oso handia da, eta, gainera, amateurra; Europan ez dago horrelakorik».
Musika Hamabostaldiaren egitekotzat du, bestalde, obra propioak ekoiztea. Uste du inguruko jaialdiek gutxi ekoizten dutela, eta «harro» dago, aurten ere badutelako berritasun bat: Kataluniako Per Poc txotxongilo konpainiak sortu eta zuzendutako Oedipus Rex oratorio erdi eszenaratua. Stravinskik musika jarri zion Sofoklesen izen bereko tragediari, eta, konpositoreak hala eskatuta, Jean Cocteauk moldatu zuen testua. Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Easo abesbatzak interpretatuko dute, Erik Nielsenen zuzendaritzapean; Peter Marsh tenorra izango da Edipo, bakarlaria, eta Irene Jacob aktore eta abeslaria ariko da narratzaile. Abuztuaren 24an estreinatuko dute, Kursaaleko auditoriumean. Programatzaile ugari gonbidatu dituzte saiora, eta ikuskizunak nazioartean bere bidea egitea nahi luke Alfayak.
Orkestren eta abesbatzen sareak biltzen ditu inguruko hainbat musikari, baina jaialdiaren zuzendariak beste adibide bat ere jarri du tokiko talentuaren erakusgarri: Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoak Beethovenen 9. sinfonia, Korala, emango du Kursaalean abuztuaren 4an, eta harekin batera ariko da Carmen Artaza mezzo donostiarra, besteak beste.
Mitsuko Uchida Kursaalean
Bi kontzertu horiez gain, nabarmentzeko modukoa da Kursaaleko auditoriumean egingo duten beste bat: abuztuaren 18an, Mahlerren 8. sinfonia emango dute, «inoizko sinfonia koralik handiena», Alfayaren hitzetan. 400 artista inguru ariko dira agertokian: Euskadiko Orkestra eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoa; Donostiako Orfeoia, Iruñeko Orfeoia, Easo Eskolania eta Easo Gazte Abesbatza; eta Sarah Wegener, Mojca Erdmann eta Miren Urbieta Vega sopranoak, Justina Gringyte mezzosopranoa, Claudia Huckle kontraltoa, Aj Glueckert tenorra, Jose Antonio Lopez baritonoa eta Mikhail Petrenko baxua. Beste behin ere eman zuten sinfonia hori jaialdian, 2005. urtean.
Kursaaleko zikloa abiatzeko, Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoarekin joko du abuztuaren 3an. Nazioarteko orkestra gehiago ere izango dira: Europako Ganbera Orkestrak kutsu klasikoko saio bat egingo du. Bremengo Kamera Filarmoniko Alemaniarrak bitan parte hartuko du: saio batean, Hilary Hahn biolinista izango da bakarlari gonbidatua, eta Mozarten, Sadikovaren eta Schuberten obrak interpretatuko dituzte; bestean, Haydnen Nelson meza emango dute, «konpositorearen obra gailena», Andra Mari abesbatzarekin eta nazioarteko bakarlari talde batekin.
Gainontzean, Ballet Preljocaj konpainiak Beltxargen aintzira aurkeztuko du, Txaikovskiren lan ezaguna soinu efektu garaikideekin nahasiz; Grigori Sokolov pianistak saio bat egingo du Purcellen eta Mozarten lanekin; pianoaren beste izen handi bat, Mitsuko Uchida, Jonathan Bissekin lau eskutara ariko da, Schuberten programa monografiko bat jotzen; eta Anne-Sophie Mutter jaialdira itzuliko da, Mutter’s Virtuosi ganbera taldearekin.
Haurren opera ikuskizuna
Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egingo dute Haurren Hamabostaldiko ikuskizun nagusia: Landabaso abesbatzaren eta Kontariren Nora?. Bestalde, Enrike Solinisek zuzentzen duen Euskal Barrokensemble taldeak El amor brujo: esencias de la música de Manuel de Falla ikuskizuna eszenaratuko du.
Donostian ez ezik, Gipuzkoako beste sei herritan ere emango dituzte organo kontzertuak: Deban, Ataunen, Tolosan, Azpeitian, Azkoitian eta Usurbilen. Hamabost organista ariko dira horietan: Ana Belen Garcia, Thomas Trotter, Esteban Landart, Jesus Gonzalo, Felix Hell, Daniel Roth, Jean-Baptiste Robin, Jonathan Scott, Eric Lebrun, Alize Mendizabal, Mami Sakato, Joonho Park, David Cassan eta Monica Melcova.
Antzinako musikan oinarritutako bost kontzertu egingo dituzte Donostiako San Telmo museoan. Tercia Realidad biolin taldea, Brezza taldea, Raquel Andueza eta La Galania, Daniel Zapico eta Carlos Mena, eta Vivid Consort flauta hirukotea ariko dira han.
San Telmo museoan egingo dituzte Ganbera zikloko bost kontzertuak ere. Musikari hauek ariko dira: Cuarteto Trifolium hari laukotea; Francisco Fernandez tenorra, Andoni Mercero biolinista eta Susana Garcia pianista, Nacedo hari hirukotearekin; Cuarteto Breton laukotea; eta Judith Jauregi pianista, Soyoung Yoon biolin jotzailea eta Nadege Rochat biolontxelo jotzailea.
Lau dantza ikuskizun egingo dituzte Tabakaleran. Vera Tussingek The Palm of Your Hand lana aurkeztuko du; Poliana Limak, Las coasas en la distancia «dispositibo koreografikoa»; eta Dani Hernandezek, Cordoba Drone pieza ibiltaria. Zikloak, lehen aldiz, koreografo bat gonbidatu du sormen egonaldi bat egitera. Blanca Arrieta izango da han, Arte Ederren Bilboko Museoa - Tabakalera. That Time proiektua lantzen; emaitza hiru saiotan aurkeztuko du jendaurrean.
Emanaldi horiez gain, Interprete Gazteen Zikloa ere izango da, Haurren Hamabostaldian ikuskizun gehiago egingo dituzte, eta Musika Aitzaki zikloak hamasei kontzertu egingo ditu Donostiatik kanpo. Jaialdiak 2,25 milioi euroren aurrekontua izango du, Alfayak esan duenez.
Sarrerak datorren ostegunean jarriko dituzte salgai, 11:30ean, Musika Hamabostaldiaren webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229045/erkorekaren-arabera-laquoerakundeen-arteko-komunikazio-hutsegite-batzuekraquo-eragin-zuten-mazonen-babes-falta.htm | Gizartea | Erkorekaren arabera, «erakundeen arteko komunikazio hutsegite batzuek» eragin zuten Mazonen babes falta | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak aitortu du erakundeak ez direla «gauza izan» Gasteizen hildako emakumearen bizia bermatzeko eta babesteko. | Erkorekaren arabera, «erakundeen arteko komunikazio hutsegite batzuek» eragin zuten Mazonen babes falta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak aitortu du erakundeak ez direla «gauza izan» Gasteizen hildako emakumearen bizia bermatzeko eta babesteko. | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak hitza hartu du gaurko gobernu bileraren osteko agerraldian, eta xehetasunak eman ditu Ertzaintzak Gasteizko hilketaren aurretik izandako jokabideaz. «Ez da erraza bere burua arriskuan ikusten ez duen biktima bat babestea», esan zuen maiatzaren 28an eraildako Maialen Mazonen kasuari buruz. Gaur, ordea, aitortu du erakundeak ez direla «gauza izan» Mazonen bizitza bermatzeko eta babesteko. Gainera, zehaztu du «erakundeen arteko komunikazioan izandako huts batzuen ondorioz» sortu zela babesgabetasun hori.
Ikusi gehiago: Arartekoak neurriak eskatu ditu, andreekin diharduten ertzainak enpatiaz aritzeko
Horrez gain, adierazi du Ertzaintzak indarkeria matxista pairatu duten emakumeen arrisku maila neurtzeko erabiltzen duen sistema —EBA deritzona— «berrikusteko» lanetan dabiltzala, baina berrikusketa hori Mazonen hilketaren «aurretik» hasi zutela zehaztu du, ebaluazio protokolo hori berritzeko «beharra» ikusi zutelako. Azaldu du EHUrekin batera diseinatu zutela sistema, eta orain ere unibertsitatearekin batera ari direla berrikuspen lan hori egiten.
Gasteiztarra izanik ere, orain gutxi arte Valentzian (Herrialde Katalanak) bizi izan zen Mazon, eta han, indarkeria matxistaren aurka, «muturreko arriskuko» babesa ezarria zioten. Mazonengandik urruntzeko agindua zuen haren erasotzaileak ere. Ertzaintzak bazekien emakumea Gasteizen zegoenean gizonak agindu hori gutxienez bi aldiz urratu zuela, baina, Segurtasun sailburuaren arabera, biktimak poliziei esan zien ez zuela bere burua arriskuan ikusten, eta bikotekidearen aurkako salaketa kendu nahian zebilela. Beraz, indarkeria matxistaren kasuez arduratzen den epaitegira atestatu bat bidaltzea erabaki zuen Ertzaintzak.
Indarkeria matxistaren aurkako protokoloak, ordea, ezartzen du derrigorrezkoa dela gizona atxilotzea urruntze agindua urratzen badu, epaileak hala agintzen duenean behintzat. Maiatzaren 28an aurkitu zuten Maialen Mazonen gorpua, Gasteizko apartamentu hotel batean. Indarkeria matxistaren ondorioz aurten Euskal Herrian hildako bigarren emakumea da. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229046/laquogizonen-inplikazioaraquo-lortu-nahi-du-nafarroako-gobernuak-sexu-erasoen-aurkako-kanpaina-berriaren-bidez.htm | Gizartea | «Gizonen inplikazioa» lortu nahi du Nafarroako Gobernuak sexu erasoen aurkako kanpaina berriaren bidez | Aimar Oroz futbolaria, Kutxi Romero abeslaria eta Unai Laso pilotaria dira kanpainako protagonistak | «Gizonen inplikazioa» lortu nahi du Nafarroako Gobernuak sexu erasoen aurkako kanpaina berriaren bidez. Aimar Oroz futbolaria, Kutxi Romero abeslaria eta Unai Laso pilotaria dira kanpainako protagonistak | Nafarroako Gobernuak sexu erasoen aurkako kanpaina aurkeztu du gaur, auzoetako eta herrietako jaien denboraldia hasi berritan. Hiru protagonista nagusi ditu Nafarroa jaia da. Erasotzaileak stop izenburuko kanpainak: Aimar Oroz futbol jokalaria, Kutxi Romero abeslaria eta Unai Laso pilotaria. «Emakumeen eta gizonen arteko errespetuzko eta berdintasunezko jai eredua» aldarrikatu dute hirurek kanpainako iragarkietan.
INAI Berdintasunaren Nafarroako Institutuak ondu du kanpaina. Hango zuzendari kudeatzaile Eva Isturizek «oso positibotzat» jo du kirolaren eta kulturaren hiru erreferente berdintasunaren alde publikoki agertu izana: «Garrantzi handia du kanpainan parte hartu izana, ospe handia baitute Nafarroako gizartean, kulturan eta kirolean, eta gazte askok jarraitzen eta miresten baitituzte». Isturizen ustez, Orozek, Romerok eta Lasok erakutsitako konpromisoa «eredu eta erreferente» izanen da gizon askorentzat, «eta kontzientziak mugitzen lagunduko du».
Berdintasun institutuko zuzendariak azaldu duenez, kanpaina «erasotzaileei zuzenduriko deia» da, «jakinarazteko jarrera matxistek ez dutela lekurik gure festetan». Izan ere, Isturizen irudiko, oso garrantzitsua da «gizonek pauso bat ematea aurrera, eta edozein konplizitate apurtzea emakumeei eraso egiten dietenekin». Horregatik, kanpainako gizonak ez dira inoren salbatzaile gisara agertzen, «gaitz horren inguruan kontzientzia hartu duten herritar gisara baizik». Indarkeria matxistaren aurkako borrokan, gizonezkoek «subjektu aktibo» izan behar dute, INAIko buruak adierazi duenez, «berdintasunean oinarritutako gizarte eredu bat lortzeko bidean».
Afixak, bideo bat eta sare sozialetan zabalduko dituzten materialak prestatu ditu Nafarroako Gobernuak kanpaina honetarako, euskaraz eta gaztelaniaz, eta udalen eta gainerako toki entitateen esku utzi ditu, udal bakoitzak mezuarekin bat egin eta zabal dezan.
Gizartean errotuta dagoen «bortxaketaren kultura» ere aipagai izan du Isturizek, sexu indarkeriaren justifikazioa eta normalizazioa azaltzeko. «Emakumeak parrandan ateratzen direnean jasaten duten sexu indarkeria ez da alkoholaren edo beste droga batzuen kontsumoaren ondorio, ez eta gaueko giro lotsagabearen edo gizon batzuen eromenaren ondorio ere. Sistema patriarkalean gizonek duten rolaren ondorio da». Isturizek gaineratu du emakumeek eskubidea dutela jaiez gozatzeko, «jarrera inbaditzaileak, beren gorputzari buruzko iruzkinak eta ukituak jasan behar izan gabe». Era berean, gogorarazi du ezen, kanpaina eraso sexisten prebentzioan oinarritzen bada ere, jaietan ere beharrezkoa dela «etxeko lanen eta zaintza lanen banaketa bidezkoa» eskatzea. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229047/kontseiluak-dio-laquoeuskara-ardatz-duen-sistemaraquo-zer-den-zehaztu-behar-duela-hezkuntza-legeak.htm | Gizartea | Kontseiluak dio «euskara ardatz duen sistema» zer den zehaztu behar duela Hezkuntza Legeak | Euskalgintzaren Kontseiluak agerraldia egin du Hezkuntza Batzordean, eta jakinarazi du 33 ekarpen aurkeztu dituztela, «hizkuntzaren korapiloa askatzeko». Eskatu dute zehazteko euskara izango dela ikasteko eta irakasteko hizkuntza orokorra. | Kontseiluak dio «euskara ardatz duen sistema» zer den zehaztu behar duela Hezkuntza Legeak. Euskalgintzaren Kontseiluak agerraldia egin du Hezkuntza Batzordean, eta jakinarazi du 33 ekarpen aurkeztu dituztela, «hizkuntzaren korapiloa askatzeko». Eskatu dute zehazteko euskara izango dela ikasteko eta irakasteko hizkuntza orokorra. | Hezkuntza Lege proiektuaren inguruan eztabaidatzen eta ekarpenak jasotzen ari dira oraindik Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Gaur, besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluaren, UGTren eta CCOOren txanda izan da, eta agerraldiak egin dituzte eragile horietako ordezkariek. Euskalgintzaren Kontseiluaren izenean, idazkari nagusi Idurre Eskisabelek eta idazkari nagusi ohi Paul Bilbaok hartu dute parte. Ohartarazi dute lege proiektuak zehaztasunak falta dituela hizkuntzen arloan, eta, besteak beste, eskatu dute zehazteko zer esan nahi duen «euskara ardatz duen sistemak», proiektuak hori aipatzen baitu.
«Hizkuntzaren korapiloa askatzea». Horixe Euskalgintzaren Kontseiluak lege proiektuari aurkeztu dizkion 33 zuzenketen xedea. Azaldu dutenez, ekarpenak egiterako garaian iaz hezkuntza eragile nagusiekin eta gehiengo sindikalarekin batera adostutako lege proposamena izan dute oinarri. Eskaera nagusi bat dute: «euskara ardatz duen sistema» zer den definitzea nahi dute. Hain zuzen, eskaria da «ahalik eta zehaztasun handienarekin» jasota gera dadila euskara izango dela ikasteko eta irakasteko hizkuntza orokorra. Honela jaso dute zehazki: «Euskararen inguruan artikulatuta egoteak dakar berezko hizkuntza hezkuntza sisteman irakasteko eta ikasteko hizkuntza normalizatua izatea, bai eta jardueretan erabilera normal eta orokorreko hizkuntza izatea ere». Baina ez eskoletan bakarrik. Kontseiluaren irudiko, ikastetxeetan euskararen erabilera «lehenetsi» beharko litzateke barneko eta kanpoko harremanetan, profesionalen arteko harremanetan eta ikasleen eta irakasleen arteko harreman formaletan eta ez-formaletan.
Oraingo testuan, Eskisabelek faltan sumatu du, esaterako, ikasleek DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzerako euskaraz lortu beharko duten B2 maila nola erdietsiko duten xehatzea: «Helburua lortzeko bidea ez dugu behar bezala marraztuta ikusten». Helburu horiek lortzeko tresnetako bat izango da hizkuntza proiektua. Eskisabelen esanetan, Kontseiluak hasieratik ikusi du begi onez hizkuntza proiektuen ideia. Ordea, «lausotasunak» kezkatzen ditu kasu horretan ere, eta uste du ezinbestekoa izango dela proiektuok erakunde publikoek gainbegiratzea, legeak jasotzen dituen helburuak betetzeko balekoak ote diren aztertzeko. Idazkari nagusiak erantsi du euskara gutxien dutenei euskara gehiago eman behar zaiela.
Euskararen presentzia bermatzeko eskatzearekin batera, uste dute ezinbestekoa dela ebaluazioari erreparatzea ere. Gaur-gaurkoz, dokumentuan jasota dago ikasleen hizkuntza maila irakasleek ebaluatuko dutela. Kontseiluak, alabaina, kanpo ebaluazioa hobetsi du, benetako emaitzen berri jakiteko baliagarriagoa delakoan: «Egindako ekarpenak ondorengo hau zehazten du: ikastetxeek ebaluazio prozesu zehatza planifikatu beharko dute, eta horietako zenbait kanpo ebaluazioak izango dira».
Eta irakasleei ere begiratu diete. Uste dute irakasleek euskaraz C2 maila lortzeko prestakuntza sustatu behar dela, baita euskal kulturaren «ezagutza» izatea ere, «legebiltzarrean onartutako itunaren espiritua mantenduz». Gainera, euskal curriculuma ere aldarrikatu dute, «euskal dimentsioa eta dimentsio unibertsala barnebiltzen dituen ikuspegia duen curriculuma». Erantsi dute irakasleek prestakuntza jaso beharko dutela curriculumaren ulerkera horretaz jabetzeko eta hura garatzeko. Horretaz gainera, iruditzen zaie ikasmaterialak eta ikasteko bestelako baliabideak garatu eta horien erabilera arautu beharko litzatekeela.
Baina hau guztia zertarako? Bilbaok uste du «justizia» dagoela jokoan, herritar guztiek baitute eskubidea bi hizkuntza ofizialak jakiteko: «Oso injustua iruditzen zait ikasle batzuei berezko hizkuntza ezagutzeko aukera ez ematea».
UGT eta CCOO, aurka
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntzan ordezkaritza txikiena duten sindikatuak ere, UGT eta CCOO, mintzatu dira gaurkoan, biak ala biak lege proiektuaren aurka. CCOOko ordezkari Julen Llanosek, adibidez, argi hitz egin du: «Lege proiektua testu txar bat da». Besteak beste, nabarmendu du ez diela erantzuten hezkuntza publikoaren beharrei, ezta laikotasunari ere.
Bihar jarraituko dute agerraldiekin: Eusko Legebiltzarrean izango dira, besteak beste, Steilas, LAB, ELA eta Ikastolen Elkartea. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229048/zubietako-erraustegiaren-irregulartasunak-ikertzeko-kanpo-auditoria-bat-egitea-proposatu-dute.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiaren «irregulartasunak» ikertzeko kanpo auditoria bat egitea proposatu dute | Legebiltzarrean izan da Gorka Bueno Ekopol taldeko kidea, eta erraustegiaren inguruan dagoen gardentasun falta salatu du. | Zubietako erraustegiaren «irregulartasunak» ikertzeko kanpo auditoria bat egitea proposatu dute. Legebiltzarrean izan da Gorka Bueno Ekopol taldeko kidea, eta erraustegiaren inguruan dagoen gardentasun falta salatu du. | Hasieratik eman du zeresana Zubietako erraustegiak. Ugariak dira kritikak eta zalantzak, eta horiek indartu baino ez dute egin Ekopol taldeak egindako ikerketek. Besteak beste, otsailean argitaratutako txosten baten arabera, Zubietako erraustegiak bi mila adiz gainditu zuen legeak ezarritako substantzia toxikoen kutsadura maila 2020. urtean; apirilean argitara emandako txostenean jaso zutenez, berriz, erraustegiari ez diote eman energia balorizazio planta bat izatearen ziurtagirik. Horien inguruko azalpenak ematen aritu da Eusko Legebiltzarrean Gorka Bueno Ekopol taldeko kide eta EHUko irakaslea; gardentasun falta salatu du, eta azaldu zailtasunak izan dituela txostenerako datuak eta informazioa eskuratzeko. Hala, proposamen bat egin du: kanpo auditoria bat egitea ikertzen jarraitu eta analisi bat egiteko.
Babesa eman diote Isabel Gonzalez (Elkarrekin Podemos-IU) eta Mikel Otero (EH Bildu) legebiltzarkideek, erraustegiaren funtzionamenduaren inguruko «kontu ilun asko» daudela iritzita. Hain zuzen, talde parlamentario horiek eskatuta egin du Buenok agerraldia. «Argi ikusi dugu hainbat gauza ez dabiltzala ongi», esan du Oterok. Horietako batzuk zerrendatu ditu: gehiegizko isurketa kasuak, programatu gabeko geldialdiak, kontrol automatikoaren faltak...
Irregulartasunak salatu ditu Gonzalezek ere. Leixuri Arrizabalaga EAJko legebiltzarkideak, berriz, esan du GHK-k gezurtatu egin zuela lehen txostenean emandako informazioa, eta datuak gaizki ulertu zirela. Ezbaian jarri du ikerketen sinesgarritasuna, eta zalantzan GuraSOS elkartearekin lankidetzan egindako azken ikerketaren «berme zientifikoa».
Buenoren arabera, txosten horretan ondorioztatu dute Zubietako erraustegiak ez duela lortu balorizazio energetikoaren instalazio bat dela bermatzen duen R1 ziurtagiririk. Europako Batasunak ezarritako arauei jarraikiz, kanpoko agente batek neurtu beharko luke erraustegiak betetzen ote duen eraginkortasun energetikoaren gutxieneko balioa, baina, azaldu duenez, ez dute halakorik egin. Haren iritziz, D10 eliminazio operatzaile gisa izendatu beharko lukete erraustegia; horrek arazo bat sortuko lioke Zubietako erraustegiari, funtzionatzea baimentzen dion IBBa horrek baldintzatzen baitu.
Txostenen inguruko balorazioa egin du, eta ondorio hauek atera: datuen inguruko gardentasun falta –besteak beste, labeen tenperaturen gorabeheren eta geldialdien inguruko intzidentzien eta anomalien berri eman ez izana–, kontrol falta eta legeztatze prozesuan atzemandako irregulartasunak. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229049/legutioko-bizilagun-bat-atxilotu-dute-hainbat-migratzaileri-iruzur-egiteagatik.htm | Gizartea | Legutioko bizilagun bat atxilotu dute, hainbat migratzaileri iruzur egiteagatik | Gizonezkoak 2.000 euro eskatzen zizkien etorkinei udalerrian erroldatzearen truke | Legutioko bizilagun bat atxilotu dute, hainbat migratzaileri iruzur egiteagatik. Gizonezkoak 2.000 euro eskatzen zizkien etorkinei udalerrian erroldatzearen truke | Legutioko (Araba) 63 urteko gizonezko bat atxilotu du Espainiako Poliziak, 40 bat migratzaileri iruzur egiteagatik. Espainiako Gobernuko Ordezkaritzaren arabera, gizonak 2.000 euro eskatzen zizkien pertsona horiei errolda agirien truke. Zehazki, zenbait etxola eraiki zituen legez kanpo herriko lursail batean, eta alokairua kobratzen zien migratzaileei han bizitzeagatik. Horrez gain, notariotza botere baten bidez, 40 pertsona horiek erroldan sartu zituen, eta 2.000 euro kobratu zien, paper lana egitearen truke. Poliziak adierazi du «osasun eta higiene baldintza oso txarretan» bizi zirela migratzaileak etxola horietan.
Espainiako Gobernuak emandako informazioaren arabera, lursaila ez da atxilotuarena, 92 urteko andre batena baizik. Poliziak uste du hari ere iruzur egin ziola akusatuak, «diru kopuru handia» eskatu baitzion, etxolak eraikitzeko aitzakiarekin. Horrez gain, notario ahalordea sinarazi zion, migratzaileak bertan erroldatu ahal izateko.
EFE berri agentziak jakinarazi duenez, Legutioko Udalak bazuen etxola horien berri 2020ko abenduaren 31tik. Aurtengo martxoan, berriz, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak jakinarazi zuen eskolatu gabeko sei adingabe bizi zirela han.
Poliziak hainbat delitu egotzi dizkio atxilotuari: «legez kanpoko immigrazioa sustatzea, iruzurra, derrigortzea, bizilekua bortxatzea eta osotasun moralaren aurkako delitu bat». |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229050/arartekoak-neurriak-eskatu-ditu-andreekin-diharduten-ertzainak-enpatiaz-aritzeko.htm | Gizartea | Arartekoak neurriak eskatu ditu, andreekin diharduten ertzainak enpatiaz aritzeko | Gutxienez hiru ertzain zigortu ditu Segurtasun Sailak, emakumeei komisarian tratu desegokia emateagatik. «Praxi okerra» antzeman du Arartekoak ere | Arartekoak neurriak eskatu ditu, andreekin diharduten ertzainak enpatiaz aritzeko. Gutxienez hiru ertzain zigortu ditu Segurtasun Sailak, emakumeei komisarian tratu desegokia emateagatik. «Praxi okerra» antzeman du Arartekoak ere | Emakumeari lekuz kanpoko iruzkinak egitea. Salaketa jasotzeari uko egitea. Biktima presiopean jartzea, deklarazioa alda dezan. Babes agindua tramitatu nahi ez izatea. Indarkeria matxista molderen bat salatzen duten emakumeek polizia-etxeetan jasaten duten tratu desegokia kezka iturri da aspalditik biktima taldeen eta eragile feministen artean. Bada, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ere jaso ditu ertzainen jarrera desegokien inguruko kexak, eta arau-hausteak izan direla onartu du barne prozesuetan. Are, ebazpenetako batek gogora ekarri du Ertzaintzaren araudietan nabarmentzen dela bortizkeria matxistarekin lotutako salaketetan «tentuz» artatu behar direla biktimak, «baita enpatiaz jokatu ere». EAEko Arartekoak ere kezka agertu du gaiarekin; gaur bertan argitaratutako ebazpen batean, biktimekin ari diren ertzainek «enpatiaz» jarduteko neurriak eskatu ditu.
Ikusi gehiago: Erkorekaren arabera, «erakundeen arteko komunikazio hutsegite batzuek» eragin zuten Mazonen babes falta
Bilboko bi ertzain-etxetan sexu eraso bat salatzera joandako emakume baten kexaren harira egin du eskaera Arartekoak. Iazko udan izan zen; biktimak jakinarazi du lehen komisarian ez zegoela emakumezko poliziarik, eta «pribatutasuna eskatu behar» izan zuela, itxaron gelan artatu zutelako, jendaurrean. Gainera, nabarmendu du ertzainetako bat «aurkakotasunez» mintzatu zitzaiola, «larderiaz», «jarrera penagarriarekin», eta harekiko harremanean «indarkeria pairatu» zuela, bai birbiktimizazioaren ondorioz, bai jatorriagatiko diskriminazioaren ondorioz.
«Praxi okertzat» jo du hori guztia Arartekoak. Gogora ekarri du halako egoeretan ertzainen «eginbeharra» dela «tratu egokia eta arretazkoa» ematea eta «enpatiaz jardutea», eta horrek dakarrela «ulerbera jokatzea, aktiboki entzutea, errurik edo epairik ez egitea eta formei arreta berezia eskaintzea», horrela «apalgarri, errespetugabe edo diskriminatzailetzat har daitezkeen iruzkinak eta jarrerak saihesteko». Biktimaren inguruan «segurtasun klima bat» eratzea ere ezinbesteko jo du, baita pribatutasuna zaintzea ere. Hala, «neurri espezifikoak» galdegin ditu, biktimak artatzen dituzten poliziak «sentsibilitatez eta enpatiaz» jardun daitezen: «Sentsibilizazio neurriak indartzea komeni da, haien funtzioak egoki kudea ditzaten eta duintasunezko traturako eskubidea errespeta dezaten».
Hala ere, salatutako gertaeren inguruko balorazio bat egin ezin izatea deitoratu du Arartekoak. Izan ere, Segurtasun Sailak ez dio bidali erakundeak eskatutako dokumentazio guztia; esaterako, ertzainen arduradunak biktimaren kexa aztertu zuen, eta ukatu egin zuen tratu desegokia izan zenik, baina ondorio horretara iristeko erabilitako informazioa ez zion igorri Arartekoari. «Erakunde honek bere funtzioak normaltasunez betetzea oztopatzen dute halako erantzunek, eta erakunde honetara jotzen duten pertsonen eskubideak nabarmen kaltetzen ditu», ondorioztatu du Manuel Lezertua buru duen bulegoak.
Diziplina txostenak
Hala ere, Segurtasun Sailak badu halako jokabideen berri. Azken hiru urteetan Ertzaintzako kideen aurka ebatzitako diziplina txostenei buruz EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean egindako informazio eskaeraren ondorioz jasotako agirietan ikus daiteke. Gutxienez hiru ertzain zigortu dituzte, baina kasu bakarrean aitortu dute arau-hauste larria, Basaurin (Bizkaia) 2022 hasieran izandako gertaera batzuen harira: emakume bat kalean jasandako jazarpena eta sexu erasoa salatzera joan zenean, ertzain batek esan zion ezin zuela salaketa jarri, horretarako erasoa gertatu eta berehala joan behar zelako polizia-etxera, eta erasotzailea identifikatu; are, biktimaren eta harekin joandako lagunaren datuak ere ez zituen hartu.
Gertaera hura sare sozialetan salatu zuen emakumeak, eta ondorioz, herriko talde feministak protestara deitu zuen, baina gainera, antzeko beste kasu bat ere izan zela jakin zuten. Udaltzainen laguntzaz andrazkoa identifikatu ostean, barkamena eskatu zioten Ertzaintzatik. Artatu ez zuen poliziari, berriz, hilabeteko funtziogabetzea ezarri zioten, batetik, «errendimendu falta batengatik», salatzailea ez identifikatzeagatik, gutxieneko ikerketa bat ez abiatzeagatik, eta hala, biktimari kaltea eragiteagatik; eta bestetik, Ertzaintzaren «profesionaltasun irudia» ere mintzeagatik.
Beste bi kasutan, arau-hauste arina ezarri zaie ertzainei. Lehen gertaera Durangoko (Bizkaia) ertzain etxean izan zen, 2020 hasieran. Emakume bat bikotekide ohiaren aurkako salaketa jartzera joan zen, genero indarkeriagatik, baita babes neurriak eskatzera ere. Artatu zuen ertzainak, ordea, uko egin zion babes neurrien eskaera tramitatzeari, «lesio fisikorik ez» zegoela argudiatuta. Emakumearekin joandako senideei ere «lekuz kanpoko» iruzkinak egin zizkien ertzainak, ebazpenak onartu duenez.
Azkenean, babes agindua eskatu gabe atera ziren ertzain-etxetik, baina egun berean bueltatu ziren, neurriok berriro eskatzeko. Ertzainak ezezkoa eman zien berriz, baina orduko hartan salatzailearen senideak galdegin zion idatziz adieraztea ez zuela eskaera bideratuko. Soilik orduan onartu zuen ertzainak tramitea egitea. Salatzailearen kexaren ondorioz, arau-hauste arin bat egotzi zioten poliziari, eta lau egunez eginkizunetatik kendu zuten.
«Iraungita»
Beste espedientea Irungo (Gipuzkoa) ertzain bati dagokio, 2022ko udaberrian jazotako gertakari batzuengatik, «egin beharreko funtzioak betetzean atzerapena eta zabarkeria» leporatuta. Orduko hartan ere, emakume bat komisariara joan zen bikotekidearen aurka genero indarkeriagatik salaketa jartzera; galdera batzuk egin ondoren, poliziak adierazi zion beste egiteko batzuk zituela, eta salaketa beste egun batean tramitatuko ziola, astebeteren buruan. Andreak Irungo Guardiako Epaitegira jo zuen, komisarian gertatutakoa salatzeko, eta epaileak ertzain-etxeari agindu zion atestatua 24 orduko epean tramitatzea; hala egin zuten komisarian biharamunean.
Salaketa jarri zuen emakumeak, bestalde, adierazi zuen «iruzkin desegokiak» egin zizkiola ertzainak berari ere; besteak beste, urteetako harremanaren ondoren «normala» zela «harremana hondatzea» edo ea senarra maite al zuen. Segurtasun Sailak ebatzi zuen bere funtzioak «atzerapenez eta zabarkeriz» bete zituela ertzainak, eta «enpatia falta» izan zuela emakumearekin. Hutsegite arin gisa hartu zuten jokabide hori, baina auzia hilabetera baino gehiagora ebatzi zutenez, ordurako iraungita zegoen hutsegitea, eta zigorrik gabe geratu zen polizia. Edonola ere, EAEko Poliziaren Legearen 25. artikulua aipatu zuen ebazpenak: Ertzaintzak herritarrekin «tratu ona» izateaz gain, «enpatiaz» jokatu behar du.
Arartekoaren eskaerak
Agiriotan ageri diren jarrerak gaitzesten dituen beste ebazpen bat ere osatu zuen Arartekoak otsailean. Ertzaintzari eskatu zion «indarrean den legedira egokitzea», eta «salaketa aurkezteko asmoa» duten herritarrak horretara bultzatzea, «bereziki sexu eraso delituen biktima direnean».
Arartekoaren bulegora iritsitako kexa batekin lotuta egin zituen eskaerok. 15 urteko neska baten gurasoek jarri zuten, 2021eko udan sexu eraso bat salatu zutenean jasandako tratuarekin lotuta. Kexaren arabera, adingabea, deklaratzean, «negarrez eta izututa» zegoen, baina ertzainek «tonu ez enpatikoa eta ahots altxatua» erabili zuten. Arartekoak dio «zalantzan» jarri zutela adingabearen kontakizunaren egiazkotasuna: «Ertzainek behin eta berriro jakinarazi zioten gazteari gezurra esatea delitua zela eta horrek izango zituen ondorioen berri eman zioten».
Arartekoak Segurtasun Sailari eskatu zion gertatutakoari buruzko informazioa, eta sailak adierazi zuen ertzainen jarduna «egokia eta errespetuzkoa» izan zela, eta «biktimaren adinarekin bat zetorren hizkera egokia» erabili zutela. Hala ere, neskaren gurasoei bestelako azalpena helarazi zion Ertzaintzako Barne Arazoetako Buruzagitzak: artatu zituzten poliziei «herritarrekiko zuzentasunik eza» leporatu zieten, baina, berriro, hutsegite «arina» jada «preskribatuta» zegoen; beraz, ertzainen «diziplina erantzukizuna iraungi» egin zen. |
2023-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/229051/isuna-jarriko-diete-sagarduiren-etxe-aurrean-protesta-eginiko-bost-pertsonari.htm | Gizartea | Isuna jarriko diete Sagarduiren etxe aurrean protesta eginiko bost pertsonari | Salatu dute manifestariek «kalteak» eragin zituztela Osasun sailburuaren etxeko ezkaratzean, eta «pegatinak eta eskuorriak» jarri zituztela | Isuna jarriko diete Sagarduiren etxe aurrean protesta eginiko bost pertsonari. Salatu dute manifestariek «kalteak» eragin zituztela Osasun sailburuaren etxeko ezkaratzean, eta «pegatinak eta eskuorriak» jarri zituztela | Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak bost pertsona zigortzea proposatu du, Osasun sailburu Gotzone Sagarduiren etxearen aurrean protesta egiteagatik. Ertzaintzak identifikatu zituen bost lagun horiek.
Segurtasun Sailaren arabera, bost pertsona horiek «kalteak» eragin zituzten sailburuaren etxebizitzaren kanpoaldean eta ezkaratzean. Zehazki, azaldu dute «lelo aldarrikatzaileak» oihukatu zituztela, «pegatinak itsatsi zituztela eta eskuorriak bota zituztela bai etxebizitzaren kanpoaldean, bai ezkaratz barruan.
Eusko Jaurlaritzak esan du Sagarduiren etxean gertatutakoa «onargaitza» dela, eta mobilizazioak eta protestak antolatzen dituzten kolektibo guztiei ohartarazi die «legea bete behar dutela». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229067/allozko-urtegian-desagertuta-zegoen-gaztearen-gorpua-topatu-dute.htm | Gizartea | Allozko urtegian desagertuta zegoen gaztearen gorpua topatu dute | Gour goizean bilatu dute 20 urteko gaztearen gorpua. Jaizkibel mendian galduta dagoenaren bila jarraitzen dute. | Allozko urtegian desagertuta zegoen gaztearen gorpua topatu dute. Gour goizean bilatu dute 20 urteko gaztearen gorpua. Jaizkibel mendian galduta dagoenaren bila jarraitzen dute. | Hilda topatu dute Allozko urtegian (Nafarroa) desagertuta zegoen gaztea. Bi lagun desagertu dira egunotan Hego Euskal Herrian: 65 urteko gizon bat Jaizkibel mendian (Gipuzkoa), eta 20 urteko gazte bat Allozko urtegian. Bada, gaur goizean topatu dute Allozen desagertutakoaren gorpua. Jaizkibelen galdutakoaren bila segitzen dute.
Gazte talde bat urtegira joan zen; horietako bi aldi berean sartu ziren uretan, baina bat bakarrik atera zen. Hortaz, 17:00ak aldera larrialdi zerbitzuei deitu zieten, gaztea urtegian desagertu zela erranez.
Itsas salbamenduko taldeak buia batzuekin zehaztu zuen gaztea desagertutako eremua, eta bertan ari ziren bila. Atzo arratsaldean hasi ziren gaztearen bila, eta gaur goizean topatu dute gorpua. Zizurko bizilaguna zen.
Jaizkibelen galdutakoari dagokionez, atzo arratsaldean hasi ziren Gipuzkoan bilaketa lanak. Gizonaren familiak jakinarazi duenez, mendira joan zen, baina ez zen itzuli, eta ez zituen deiak hartzen. Bilatzeari ekin diote larrialdi zerbitzuek. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229068/espainiako-poliziak-jaiegunak-eskaini-ditu-irunen-atxilotutako-migratzaile-kopuruaren-arabera.htm | Gizartea | Espainiako Poliziak jaiegunak eskaini ditu Irunen atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera | Baliogabetu egin dute agindua. Agiriak jasotzen duenez, etorkin bat atxilo hartzearen truke hiru jaiegun lortuko zituzten; bi atxilo hartuta, lau egun; eta hamar hartuta, bost. | Espainiako Poliziak jaiegunak eskaini ditu Irunen atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Baliogabetu egin dute agindua. Agiriak jasotzen duenez, etorkin bat atxilo hartzearen truke hiru jaiegun lortuko zituzten; bi atxilo hartuta, lau egun; eta hamar hartuta, bost. | Harrabotsa sortu du Irungo komisarian agertu den agiri batek. Irungo Atzerritarren eta Mugen Brigadako buruak sinatutako ohar bat da, eta, bertan, jaiegunak eskaintzen dira atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Atzo, astelehena, egon zen agiria jendaurrean, eta agindua bertan behera utzi zuen ondoren Poliziaren EAEko buruzagitza nagusiak. Halaber, Poliziaren zuzendaritza nagusiak espediente bat ireki dio brigadako inspektoreburuari.
Oharrean jasotzen zenez, uztailaren 1etik aurrera Espainiako Poliziak «konpentsazio egunak» emango zizkien agenteei asteburuan atxilotutako migratzaile kopuruaren arabera. Inor atxilotu ezean, bi jaiegun izango zituzten; bat atxilotuz gero, hiru egun; bi atxilotzetik gora, lau egun; eta hamar atxilotzetik gora, bost egun.
Migratzaileak atxilotzearen truke jaiegunak eskaintzen zaizkiela jasotzen duen agiria. Jupol
Irungo Harrera Sareak jazotakoa gaitzetsi du, eta jakinarazi «sinetsi ezinda eta arduraz» jaso dutela berria. «Migratzaileen oinarrizko eskubideak, atzerritartasun gaietan indarrean dagoen legedia eta Poliziaren lan eskubideak ez errespetatzea eta zapaltzea onartezina da, eta, esan bezala, harrigarria eta asaldatzekoa».
Hala, besteak beste, eskatu du neurri horiei aktiboki erantzun, erantzukizunak argitu, eta behar diren dimisio guztiak emateko. Polizia erakundeei ere galdegin die giza eskubideak errespetatzea eta agenteak arrazismoaren aurka borrokatzeko prestatzea. «Proposamen horren bidez, oraindik segurtasun indarretan gera daitekeen arrazismoa legitimatzen du Poliziak, eta indarrean dauden balio demokratikoak deslegitimatzen ditu».
Migratzaileek oinarrizko eskubideak dituztela gogorarazi du Harrera Sareak, eta azpimarratu horietako bat dela «bizitza hobetzeko edo salbatzeko bidaiatzea». Gainera, hala esan du: «Paperik ez izatea falta administratiboa da, ez delitu penala».
Gipuzkoako SOS Arrazakeriak ere salatu du arau hauste administratibo batengatik pertsonak atxilotzea oinarrizko eskubideak urratzea dela. Irunen jazotakoa arrazakeria instituzionalaren beste adibide bat dela uste du, eta halakoak gertatzen direla azaldu. «Arazoa da publiko egin dela. Horregatik ireki zaio espedientea brigadako buruari, eta hori aurpegia zuritzea baino ez da. Hori ikusten dugu egunero, adibidez, Ceuta eta Melillako hesietako polizia jardunean».
Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkariak ere hartu du hitza, eta adierazi garaiz eten den «zentzugabeko huts bat» izan dela. Haren arabera, agindua ez dator bat polizia etxearen ohiko funtzionamenduarekin. Hala ere, ñabardura bat egin du, eta esan agiriak ez duela zehazten atxilotuek migratzaileak izan behar dutenik.
Gertatutakoa analizatu behar dela adierazi du, erabakitzeko inspektoreburuari zigorra jarri behar ote dioten. Itxasok ziurtatu duenez, brigadako buruak «bere kabuz» hartu zuen erabakia. «Polizian aspaldi desagertu ziren jokabide horiek».
Agiria, Irungo Atzerritarren eta Mugen Brigadako buruak sinatuta. Jupol
Jupol Espainiako Poliziaren sindikatu nagusiak ere agindua salatu du sare sozialetan. Intzidentzien modalitateko zerbitzua behar bezala araututa dagoela esan du, eta Irunen jazotakoa kritikatu: «Badirudi bultzatzen ari direla jende gehiago atxilotzea atzerritar izateagatik». Sindikatuaren arabera, Irungo polizia etxeak «presio handia» du immigrazioagatik, eta brigadako buruak emandako agindua «ezkutuan egindako presioa» da agenteak behartzeko etorkin gehiago atxilo hartzera.
Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariordetzako iturriek baieztatu egin dute agindua eman egin zela, eta «ordu batzuk» aktibo egon zela; Poliziaren EAEko buruzagitza nagusiak haren berri izandakoan baliogabetu zuen.
Notiziak oihartzun handia izan du, eta sareetan hainbatek kritikatu dute jazotakoa.
Muga «arrazista» bat
Sarri ematen du zeresana Irun eta Hendaia arteko mugak. Mugimenduek hainbat aldiz salatu dute Poliziaren jokabidea, eta bide ez-seguruak hartzeko arriskuaz ohartarazi. Hain zuzen, Bidasoko mugan azken bi urteotan hil diren migratzaileak gogoratzeko ekitaldi-omenaldia egin zuten otsailean. Bi urtean gutxienez bederatzi etorkin hil dira.
Duela gutxi, berriz, Frantziak immigrazioa kontrolatzeko erabiltzen duen muga politika salatu zuten Anafe atzerritarrentzako mugetako laguntzarako Frantziako elkarteak eta CAFI Barne Mugetako Ekintza Koordinakundeak. Maiatz hasieran txosten bat argitaratu zuten 2019 eta 2022 artean egin dituzten behaketa lan, migratzaileen lekukotasun bilketa eta tokiko eragileekin bildutakoan atera emaitzekin: agerian utzi dute kontrol horiek «ilegalak» direla, eta ondorio latzak dituztela salatu dute. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229069/presa-suntsitzearen-ondorioz-40000-lagun-inguru-uholdeak-nozitzeko-arriskuan.htm | Mundua | Presa suntsitzearen ondorioz, 40.000 lagun inguru uholdeak nozitzeko arriskuan | NBEk esan du egun batzuk pasatu arte ez dela guztiz jakingo zenbaterainokoa izan den katastrofea. Zazpi pertsona desagertuta daude, Errusiaren arabera. Zelenskik esan du gertatutakoak ez diola eragingo Ukrainaren kontraerasoari. | Presa suntsitzearen ondorioz, 40.000 lagun inguru uholdeak nozitzeko arriskuan. NBEk esan du egun batzuk pasatu arte ez dela guztiz jakingo zenbaterainokoa izan den katastrofea. Zazpi pertsona desagertuta daude, Errusiaren arabera. Zelenskik esan du gertatutakoak ez diola eragingo Ukrainaren kontraerasoari. | Kieveko agintarien arabera, 42.000 pertsonari eragingo die Kherson eskualdeko Nova Kakhovka hirian atzo Dnieper ibaiko presan gertatutako txikizioak. Errusiak partzialki okupatuta dauka eskualde hori, eta han ezarri duen buruzagi militarrak esan du 22.000-40.000 pertsona daudela katastrofearen eremuan. Uholdeak nozitzeko arriskuan daude. NBE Nazio Batuen Erakundearen giza laguntzarako arduradun Martin Griffithsek nabarmendu du egun batzuk pasatu arte ez dela jakingo zenbaterainokoa izan den benetan katastrofea. Errusiak eskualdean ezarritako administrazioak jakinarazi du zazpi pertsona daudela desagertuta, eta alarma egoera ezarri bere kontrolpeko eremuan. Kievek eta Moskuk elkarri egozten diote instalazioa lehergaiekin suntsitzea.
Eremu horretan, Dnieper ibaiaren ekialdeko ibarra Errusiak du kontrolpean —han zegoen presa—, eta mendebaldekoa, Ukrainak. Alde bakoitzeko agintariek emandako datuen arabera, mendebaldeko ibarretik 1.328 lagun ebakuatu zituzten atzo, eta ekialdekotik 900 bat. Volodimir Zelenskik atzo esan zuen arrisku eremuan dauden herritarrak aterako dituztela: 40.000 inguru. NBEk kalkulatu du hamasei bat mila pertsonak etxea galdu dutela jada. Aintzat hartu behar da gerraren ondorioz milaka lagunek ihes egin dutela handik azkeneko hilabeteetan. Errusiak jakinarazi du urak 35 zentimetro egin duela behera, atzoko mailarekin alderatuta. Ohiko mailarekin konparatuta, bost metro egin zuen gora atzo, Ukrainako iturri ofizialek zabaldu dutenez, eta, gaur, hango komunikabideek kaleratu dute uholdearen intentsitatea baretzen ari dela, baina datozen 20 orduetan beste metro bat egingo duela gora urak.
Eta borrokek ez dute etenik Khersonen. Izan ere, laguntza humanitarioa ematen dabilen AEBetako GKE gobernuz kanpoko erakunde batek Erresuma Batuko The Guardian egunkariari esan dionez, Errusiako indarrek artilleriarekin bonbardatu zuten atzo gauean eskualdeko hiriburua, izen berekoa. Khersongo gobernadore Oleksandr Prokudinek adierazi du zibil bat hil dela eraso horren ondorioz.
Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak
Presa suntsitzeak «ingurumenaren txikizio masibo bat» ekarriko du, Zelenskik atzo gauean azpimarratu zuenez. Nekazaritza Ministerioak ohartarazi du 500.000 hektarea «basamortu» bihurtuko direla. Ukrainako agintariek esan dute gertatutakoak ez diola eragingo herrialdeko argindar sareari —Azpiegitura Ministerioak iragarri du instalazio bat sortuko dutela eremu hartara ur edangarria eramateko—, baina estatuburuak gogorarazi zuen presa ezinbestekoa zela Krimeako penintsula urez hornitzeko —Errusiak 2014an anexionatu zuen Krimea—. Eta Ukrainako presidenteak nabarmendu nahi izan zuen, bide batez, gertatutakoa ez dela «oztopo» izango iragartzen ari diren kontraerasorako.
Horren harira, Sergei Xoiguk Errusiako Defentsa ministroak adierazi du Ukrainak presa txikitu duela Errusiako indarren erasoa eteteko. Eta, gerora, Vladimir Putin Errusiako presidenteak esan du, Recep Tayyip Erdogan Turkiakoarekin izan duen telefono dei batean, suntsiketa hori «eskala handiko ingurumen eta giza hondamendi bat» dela; gainera, Kievi «ekintza anker bat» egin izana leporatu dio.
AEBetako think tank batek, ISW Gerra Ikertzeko Institutuak, gertatutakoari buruzko txosten bat kaleratu du, eta nabarmendu Dnieperren beheko arroa itotzeko «interes handiagoa eta argiagoa» duela Errusiak, nahiz eta horrek «kalte egin diezaiokeen» haren defentsa posizioari. Gerra frontean zer gertatzen den aztertzen du think tank horrek, eta uste du Errusiak uholdea baliatu dezakeela Ukrainaren kontraeraso ahaleginak zailtzeko. Izan ere, txostenean jaso du «Errusiako iturriak» kezkatuta zeudela, Ukrainako indarrak prestatzen ari zirelako ibaia zeharkatzeko eta ekialdeko ibarrari eraso egiteko. Errusiak Khersonen ezarritako gobernadore Vladimir Soldok esan du gertatutakoak militarki «mesede» egiten diela.
Erasoak Errusian
Kokaguneagatik, garrantzi estrategikoa du presak. 230 kilometro da luze, eta, ipar-ekialdera eginez, Zaporizhia hiriraino iristen da. Handik 80 bat kilometrora dago, hain zuzen, Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, eta pilatutako ur hori ezinbestekoa da zentraleko erreaktoreak hozteko. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak lasaitasun mezu bat eman du, eta esan zentrala ez dagoela arriskuan.
Bestalde, Errusiako iturri ofizialek adierazi dute Ukrainarekin muga egiten duten bi eskualderi eraso egin dietela Ukrainako indarrek. Kursken bi herri argindarrik gabe daude, energia azpiegitura bat lehergaiekin suntsitu dutelako. Eta Belgoroden salatu dute aire erasoak egon direla. Ez da biktimarik egon. Bigarren eskualde horretan ia hiru aste daramatzate borrokan Errusiako indarrek eta Kremlinen kontra ari direla dioten erbesteratu errusiarrez osatutako bi miliziak. Kievek ukatu egiten du erasoekin zerikusia duela. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229070/lasoren-zorigaitza.htm | Kirola | Lasoren zorigaitza | Baikoko pilotariari bi ebakuntza egingo dizkiote hamar egunean: joan den ostiralean, apendizea kendu zioten; datorren astelehenean, berriz, ebakuntza egingo diote eskuin aldakan, hautsia baitu labrum hezurra. Horren ondorioz, ia ezinezko du udan jokatzea. | Lasoren zorigaitza. Baikoko pilotariari bi ebakuntza egingo dizkiote hamar egunean: joan den ostiralean, apendizea kendu zioten; datorren astelehenean, berriz, ebakuntza egingo diote eskuin aldakan, hautsia baitu labrum hezurra. Horren ondorioz, ia ezinezko du udan jokatzea. | Unai Lasok (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) aurki egingo ditu bi urte profesionaletara itzuli zenetik. Baikoko aurrelaria ikusgarri aritu zen lehen urtean. Txapelketa garrantzitsu guztietako finalak jokatu zituen bata bestearen atzetik: sanferminetako lau eta erdikoarena, Lehen Mailako lau eta erdikoarena, binakakoarena eta buruz burukoarena. Bakarra irabazi zuen, baina garrantzitsuena: buruz burukoa. Zerua ukitu zuen txapel hura jantzita, eta berehala jaso zuen horren saria: Baikok 2027ra arte berritu zion kontratua.
Ordutik, ordea, gozotik baino gehiago izan du gazitik. Kontratua berritu eta gutxira jokatu zuen bigarrenez sanferminetako lau eta erdikoaren finala. Galdu egin zuen Joseba Ezkurdiaren aurka. Baina galdu ez ezik, min hartu zuen eskuin hankako koadrizepsean. Akabo sanferminetako feria. Ia hiru aste egin zituen jokatu gabe.
Lehiara itzuli zen, eta txukun aritu zen. Baina irail hasieran, Ordizian (Gipuzkoa), ikusle batek lurrera botatako edariarekin irrist egin, eta min hartu zuen eskuin aldakan. Ia hilabete egon zen jokatu gabe. Estu eta larri iritsi zen lau eta erdiko nagusia jokatzera. Baina pattal aritu zen: ez zen sailkatu finalerdietarako.
Binakakoan ere gorabeheratsu aritu zen, baina garaiz suspertu zen, eta, horri esker, hark eta Ander Imazek bigarrenez jarraian jokatu zuten finala. Baina ezinean aritu ziren Aitor Elordiren eta Jose Javier Zabaletaren aurka.
Buruz burukoan ere ezin izan du gora egin. Lau eta erdikoan gertatu bezala, final-laurdenetako ligaxkan esan zuen agur. Elordik irabazi zion partida erabakigarrian.
Eta udari gogotsu ekiteko zain zegoela, bi kolpe hartu ditu bost egun eskasean: lehenbizi, apendizea kendu zioten; eta, orain, hautsia du eskuin aldakako labrum hezurra. Aspalditik du mina, eta horrek ez dio uzten bete-betean aritzen. Horregatik erabaki du ebakuntza egitea.
Baikok ez du zehaztu zenbat denbora beharko duen osatzeko, baina ia ezinezko du udan jokatzea. Haren enpresakide Iosu Eskirozek lesio bera izan zuen duela bi urte, eta ia sei hilabete egin zituen jokatu gabe. Hala balitz, Lasok ez luke jokatuko lau eta erdikoa, eta binakakoaren lehen jardunaldiak galduko lituzke. Ebakuntza egin ondoren argituko dute medikuek zehazki zenbat denbora beharko duen berriro jokatzeko. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229072/mikel-linazisoro-oso-pozik-espainiako-kopako-garaipenarekin.htm | albisteak | Mikel Linazisoro, «oso pozik» Espainiako Kopako garaipenarekin | Eskalatzaile bergararrak irabazi du blokeko Espainiako Kopa, hiru probak lehiatu ondoren. Hamalau urtez azpikoetan Eñaut Uson izan da txapeldun, eta 18 urtez azpikoetan bigarren geratu da Intza Elizalde. Linazisoro zailtasuneko Munduko Kopari begira jarri da orain. | Mikel Linazisoro, «oso pozik» Espainiako Kopako garaipenarekin. Eskalatzaile bergararrak irabazi du blokeko Espainiako Kopa, hiru probak lehiatu ondoren. Hamalau urtez azpikoetan Eñaut Uson izan da txapeldun, eta 18 urtez azpikoetan bigarren geratu da Intza Elizalde. Linazisoro zailtasuneko Munduko Kopari begira jarri da orain. | Aurreko asteburuan jokatu da Madrilen Espainiako Kopako blokeko hirugarren eta azken proba, eta, beste behin, emaitzak ezin hobeak izan dira euskal eskalatzaileentzat. Mikel Linazisoro bergararrak (Gipuzkoa) Kopako azken garaipena lortu du maila nagusian, Madrilen bigarren izan ondoren, eta Eñaut Uson tolosarrak (Gipuzkoa) ere gauza bera egin du 14 urtez azpikoetan. Kopa osatu duten hiru probatik bi irabazi ditu Usonek, Madrilgo azkena barne.
Gizonezkoen maila nagusian, beste euskal eskalatzaile bat ere igo da podiumera: Andoni Esparta bilbotarra hirugarren izan da azkenean Kopan. Eta emakumezkoen maila nagusian, Ainhize Belar gaztea zazpigarren izan da. Emakumezkoen maila nagusi horretan, Aida Torres kataluniarra nagusitu da Kopako sailkapen nagusian. Oviedoko lehen proban eta Madrilgo azkenekoan Valladolideko Iziar Martinez nagusitu zen, baina, Cuencan lehiatu ez zenez, Torresentzat izan da azken garaipena.
Mikel Linazisorok medikuntzako bosgarren mailako azterketen txanpa bete-betean egin zion aurre Espainiako Kopako hirugarren probari, eta horretan ere emaitza bikaina eskuratu zuen. «Aurten, nire helburu nagusia da zailtasuneko Munduko Kopan lehiatzea, baina denboraldiaren hasieran beti egiten dugu blokea, eta, beraz, Espainiako Kopako probetan ere lehiatu naiz. Oviedon, lehen proban, ondo sentitu nintzen, nahiz eta azkenean laugarren egin. Bigarrenean, Cuencan, garaipena lortu nuen, eta sailkapen nagusian lider jarri nintzen, eta, azkenengo honetan, Madrilen, bigarren izan naiz, eta, azkenean, Kopa eskuratu dut. Oso pozik nago emaitzarekin».
Maila nagusian, finalean, lau bloke oso gogor prestatu zituzten antolatzaileek, mugimendu eta koordinazio oso gogorreko problemak, irakurtzeko zailak. Horren erakusle, blokeetako bi ezin izan zituen inork gainditu. Beste bloke oso tekniko bat hiru eskalatzailek gainditu zuten bistaz, eta laugarrena bik baino ez zuten egin. Finaleko jardun hori kontuan hartuta, Lluc Macia kataluniarra nagusitu zen Madrilgo proban, Linazisoro izan zen bigarren, eta Guillem Lluc Milles, hau ere kataluniarra, hirugarren. «Pena izan zen: gainditu gabe geratu ziren bi bloke horietan ni iritsi nintzen goren, azkeneko pausoan jausi nintzen bietan, top-aren azpiko presan. Bloke fisikoak ziren biak; ni horietan moldatzen naiz hobekien, baina bietan azkeneko heldulekuan jausi nintzen, eta horregatik ezin izan nuen irabazi. Hala ere, ondo dago noizean behin horrelako bloke gogorrak jartzea eta geure burua asko estutzera behartzea».
Linazisorok, txikitatik, blokeko probak baino gogokoago ditu zailtasunekoak. Behin Espainiako Kopa bukatuta, zailtasuneko Munduko Kopako lehiaketei helduko die orain. Datorren asteburuan, ekainaren 14tik 18ra, jokatuko da aurrenekoa, Innsbrucken (Austria). Iaz, finalerdietara iritsi zen probetako batean, eta aurten ere helburu hori bera du. «Finalerdiren batean sartzea eta zeozer txukuna egitea gustatuko litzaidake. Finalera iristea oso-oso zaila da. Zortzi bakarrik sartzen dira, munduko onenak daude hor, eta denak profesionalak dira, eskaladarako eta eskaladatik bizi dira, eta oso zaila da haien parera iristea. Finalerdietara lauzpabost aldiz pasatu naiz, eta aurten ere emaitza ona litzateke probaren batean hamabost aurrenekoen artean sailkatzea. Finalen batean sartzea? Amestea libre da, baina oso zaila da».
Hasteko, Europan egiten diren probetan lehiatuko da eskalatzaile bergararra. Innsbruck (Austria), Villars (Suitza), Chamonix eta Briançon (Frantzia) eta Koper (Eslovenia) hirietan izango dira proba horiek. Irailean, Wujiang hirian (Txina) izango da azkena, baina Linazisorok ez du uste hara joango denik. Munduko Kopako probetan ez ezik, Munduko Txapelketan ere lehiatuko da aurten Linazisoro. Bi urtean behin egiten da Munduko Txapelketa, eta aurten Bernan (Suitza) izango da, abuztuaren hasieran.
Eñaut Uson, Madrilgo proban. EMF
Euskal Herriko zailtasuneko txapelketa ere jokatuko da aurten aspaldiko partez, ekainaren 24an, Derioko Biwak Climbing rokodromoan. Linazisorok ez daki oraindik bertan egon ahal izango duen. «Munduko Kopako proben artean harrapatzen nauenez, oraindik ez dugu plangintza zehatza egin. Gustatuko litzaidake, hala ere, berriro ere Euskal Herriko Txapelketan lehiatzea eta jendearekin elkartzea».
Eñaut Uson, 14 urtez azpikoetan
Blokeko Espainiako Kopara itzulita, azpimarratzekoa izan da Eñaut Uson tolosarraren garaipena 14 urtez azpikoetan. Lehen proban, Oviedon, bigarren izan zen, Cuencan garaipena eskuratu zuen, eta Madrilgo azkenekoan, presioa ondo kudeatuz, ez zien aukerarik eman aurkariei, eta finaleko lau blokeetan lau top lortu zituen.
Intza Elizaldek 18 urtez azpikoetan egin zuena ere azpimarratzekoa da. Madrilen sailkapen fase bikaina egin ondoren, finalean zertxobait gehiago sufritu zuen, eta bosgarren amaitu zuen azkenean. Oviedon lehen proban lortutako garaipenari esker, hala ere, Espainiako Kopako azken sailkapenean bigarren izan da eskalatzaile tolosarra. 18 urtez azpikoen maila berean, seigarren izan da Elur Arteaga, eta zazpigarren Ainhoa Uskola.
Espainiako Kopako sailkapen guztiak, FEDMEren webgunean. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229073/hasi-da-baxurako-hegaluzeen-salmenta-euskal-lonjetan.htm | Ekonomia | Hasi da baxurako hegaluzeen salmenta euskal lonjetan | Hondarribiko lonjan egin da lehen enkantea. 'Ama Martina' itsasontziak 12.000 kilo inguru atun deskargatu ditu | Hasi da baxurako hegaluzeen salmenta euskal lonjetan. Hondarribiko lonjan egin da lehen enkantea. 'Ama Martina' itsasontziak 12.000 kilo inguru atun deskargatu ditu | Euskal kostaldeko lonjetara iristen hasi dira Eusko Labela duten baxurako lehen hegaluzeak. Kofradia Itsas Etxeak adierazi duenaren arabera, Ama Martina itsasontziak 12.000 kilo inguru hegaluze deskargatu ditu Hondarribiko lonjan.
Ia amaitu dira berdelaren eta antxoaren arrantza kanpainak, eta urteko hirugarren kanpaina handiari hasiera eman diote ontziek. Kofradiaren arabera, oraindik banatu gabe dago aurtengo hegaluze kuota; hori dela eta, ontziek ez dute oraindik kuota propiorik. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229074/labek-bultzada-bat-eman-nahi-dio-nafarroako-zahar-etxeetako-langileen-borrokari.htm | Gizartea | LABek «bultzada bat» eman nahi dio Nafarroako zahar etxeetako langileen borrokari | Negoziazio mahairako deia «aldebakartasunez» egitea erabaki du; bilera ostiral honetan egitea da asmoa | LABek «bultzada bat» eman nahi dio Nafarroako zahar etxeetako langileen borrokari. Negoziazio mahairako deia «aldebakartasunez» egitea erabaki du; bilera ostiral honetan egitea da asmoa | Nafarroako zahar etxeetako langileek lan baldintza hobeak lortze aldera abian duten borrokari «bultzada bat» eman nahi dio LABek. Hori jakinarazteko agerraldia egin dute gaur goizean Iruñean sindikatuko ordezkariek. Orain arte bidea ELArekin eta UGTrekin egin dutela esan dute, baina negoziazio mahairako deia «aldebakartasunez» egingo dutela orain; azaldu dute gainerako sindikatuetatik «tira eginez» ibili direla, ez dutela aski inplikazio ikusi haien partetik, eta horrek eraman dituela urrats hau egitera. Ekainaren 9rako egin dute deia, ostiralerako, eta «inplikaturiko eragile guztiei» parte hartzeko eskatu diete.
Adierazi dute aurrez ere proposatu zietela gainerako sindikatuei negoziazio mahairako deia elkarrekin egitea, baina ez zuten baiezkorik jaso, eta gatazkan eragitea ezinbestekoa iruditzen zaie. «LABek uste du ekintzarako garaia dela. Borrokak ekartzen du beti lan baldintzak hobetzea, eta horretan jarraitzen du sindikatu honek». Alde guztiek «erantzukizunez» jokatzea ezinbestekoa dela nabarmendu dute.
Gogora ekarri dute Nafarroako zahar etxeetako langileen «lehen ituna» lortzea dela helburua, 2021ean ireki zutela bidea negoziazio mahaia martxan jartzeko, eta hainbat greba eta mobilizazio egin dituztela ordutik. Onartu dute, ordea, orain arte antzua izan dela bidea; alde batetik «blokeoa» egon dela esan dute, eta beste alde batetik «jarduerarik eza». Uste dute horregatik dela beharrezkoa aldaketa bat bidean.
Patronalaren proposamena
Urtarrilean patronalak proposamen bat egin zuela azaldu dute, baina ez dela «nahikoa» langileen egoera hobetze aldera. «Hori sinatzetik urruti» ikusten du LABek bere burua. Argi dute proposamen hori, bere apalean ere, lortu zela sektoreko langileek egindako «greba eta borroka ugarien» bidez, eta uste dute horrek erakusten duela bidea. Eta, hain justu, abiapuntua hortxe egon daitekeela pentsatzen dute, eta testu horrek «lehen oinarriak» dituela edukiak negoziatzen jarraitzeko.
Esan dute zinezko esperantza jarria dutela ekainaren 9rako egin duten deian. «Borroka baztertu gabe, kaleak utzi gabe, LABek uste du benetako negoziazioa suspertzeko eta edukiez hitz egiteko garaia dela». Zerrendatu dituzte bidean ezinbestekoak izango diren hainbat aldarrikapen «lehentasunezko». Horra: soldatak KPIaren arabera hobetzea, lanaldia murriztea, aldi baterako ezintasunak dituztenentzat osagarriak ematea, errelebo kontratuak egitea, eta lana eta familia bateratzeko neurriak hartzea. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229075/koldo-tellituren-agurra-izango-da-bihar-ikastolen-batzar-nagusian.htm | Gizartea | Koldo Tellituren agurra izango da bihar, ikastolen batzar nagusian | Ikastolen Elkarteko lehendakari gisa egindako hamalau urteko ibilbidea amaituko du Tellituk. | Koldo Tellituren agurra izango da bihar, ikastolen batzar nagusian. Ikastolen Elkarteko lehendakari gisa egindako hamalau urteko ibilbidea amaituko du Tellituk. | Ikastolen Elkarteak ohar bidez jakinarazi duenez, Koldo Tellitu Mejiak Ikastolen Elkarteko lehendakari gisa azken aldiz hartuko du parte bihar egitekoak diren batzar nagusian. Hernanin (Gipuzkoa) egingo dute batzarra, Oronan, 18:00etan.
Tellituk hamalau urte egin ditu lehendakari Ikastolen Elkartean. 2009an Euskal Herriko Ikastolak Europar Kooperatiba Elkartea sortu zuten, eta, geroztik, hura izan da lehendakari. Bihar egingo duten batzar nagusia lehendakari gisa egingo duen azkena izango dela iragarri du ikastolen elkarteak, ohar bidez. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229076/ppren-prezioa-guardia-eta-bastida.htm | Politika | PPren prezioa: Guardia eta Bastida | Iturgaizek esan du EAJri eta PSE-EEri gobernuak osatzen lagunduko dietela, baina ohartarazi die egonkortasuna zailduko dietela baldin eta Arabako Errioxako bi alkatetzak lortzen ez badituzte. | PPren prezioa: Guardia eta Bastida. Iturgaizek esan du EAJri eta PSE-EEri gobernuak osatzen lagunduko dietela, baina ohartarazi die egonkortasuna zailduko dietela baldin eta Arabako Errioxako bi alkatetzak lortzen ez badituzte. | «Ekainaren 17an bozkatuko da nork aginduko duen, baina gero lau urte etorriko dira». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Alderdi Popularreko presidente Carlos Iturgaizek mezu argia helarazi du gaur: PP prest dago erakundeetan EAJren eta PSE-EEren alde bozkatzeko, gobernuak osatu ditzaten, baina hasiko den legealdiaren egonkortasuna beste kontu bat da. Nabarmendu du PPk duela «egonkortasunaren giltza», eta EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die Guardiako eta Bastidako (Araba) alkatetzak direla egonkortasun horren prezioa.
Radio Euskadi irratian egindako elkarrizketa batean, Iturgaizek berretsi du helburua duela EH Bilduk erakundeetan goberna ez dezan: «PPk EH Bilduri atea ixteko giltza du, eta ahal dugun leku guztietan egingo dugu hori». Izan ere, EAJk eta PSE-EEk Alderdi Popularraren babesa behar dute Gipuzkoako Batzar Nagusietan eta Gasteizko Udalean gehiengoa lortzeko, besteak beste. Iturgaizek adierazi du PPk gobernua osatzen lagunduko diela, baina «arrazionaltasuna eta kongruentzia» eskatu dizkie EAJri eta PSE-EEri, eta PPk hauteskundeak irabazi dituen udalerrietan gobernatzen uzteko.
Hori da Arabako Errioxako Guardia eta Bastida herrietako egoera: PP izan da lehen indarra, baina EAJk eta EH Bilduk gehiengoa dute. Guardian, Raul Garcia Ezkerro alkate eta alkategai jeltzaleak jakinarazi du hautagaitza aurkeztuko duela alkate izateko, eta oraingoan ere bermatua dauka EH Bilduren babesa. Izan ere, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak azaldu zuen indar subiranistak bere botoak emango zituela PP ahalik eta erakunde gehienetatik kentzeko.
Hala ere, ez dago oso argi Garcia aurrerantzean ere alkate izango den edo ez. EAJren EBBko presidente Andoni Ortuzarrek RNE irratian esan du Araba Buru Batzarrak erabakiko duela jeltzaleen jarduna Guardian eta Bastidan. «Maila nazionala eman diote Arabako Errioxako bi herrixkatako egoerari. Lupa jartzen badiegu, kiskali egingo gara», esan du Ortuzarrek.
Dena den, Iturgaizek EAJri eta PSE-EEri ohartarazi die jeltzaleek Guardiako eta Bastidako alkatetzak lortzen badituzte —EH Bilduren babesarekin— PPk ez diela bermatuko erakundeetako egonkortasuna. Nabarmendu du EH Bildu «kanporatuko» dutela erakundeetatik, baina, gero, «egonkortasunaren giltza» izango dutela: «EAJk eta PSE-EEk pentsatu beharko dute nola onartuko dituzten aurrekontuak, arauak eta proiektuak gutxiengoan gobernatuta». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229077/eitbko-berrehun-langile-arituko-dira-tourraren-etapen-emanaldietan.htm | Bizigiro | EITBko berrehun langile arituko dira Tourraren etapen emanaldietan | Ander Izagirreren 'Maillot horia, Bilbotik Baionara' dokumentala estreinatuko dute hilaren 29an. | EITBko berrehun langile arituko dira Tourraren etapen emanaldietan. Ander Izagirreren 'Maillot horia, Bilbotik Baionara' dokumentala estreinatuko dute hilaren 29an. | EITBk ahalegin handia egingo du Frantziako Tourraren lehen hiru etapetan. Bilbotik, Donostiatik eta Baionatik irtengo dira lehen hiru etapa horiek, eta talde publikoak hedatze plan berezia prestatuko du: berrehun langile baino gehiago arituko dira beharrean lasterketa emateko —haien artean 40 kamerari eta 50 kazetari—. Gainera, hamahiru unitate mugikor erabiliko dituzte zuzeneko emankizunak egiteko.
EITB hedabide laguntzailea izango da Tourraren lehen hiru etapa horietan: elkarlanean arituko da txirrindularitza lasterketaren antolakuntzarekin.
Esate baterako, hilaren 29an txirrindulari taldeen aurkezpen ofiziala egingo dute Bilboko Guggenheim museoan, eta munduko berrehun herrialdetan ikusiko da Euskal Telebistaren seinalea. Bost unitate ibiltari erabiliko dituzte horretarako, eta Xabier Usabiaga arituko da aurkezle.
Hilaren 30ean, berriz, ETBko albistegiak Deustuko Unibertsitatearen kanpoaldean egingo dituzte, han jarritako plato batean. EHUren Bizkaia aretoko terrazan beste set bat prestatuko dute, eta han egingo dituzte ETB2ko En jake eta Nos echamos a la calle programak.
Uztailaren 1ean, 2an eta 3an, ETB1ek On Tour saio berezi eta luzea egingo du: 12:00etatik 18:30ak arte, zuzenean emango dute lasterketa. Analisiarentzako tartea ere izango dute. ETB1en Gaur egun albistegia ematen ari den orduan, bestalde, lasterketa ETB2n ematen arituko dira. Lasterketaren kontakizuna Fermin Aramendik, Xabier Usabiagak, Pedro Mari Goikoetxeak eta Alfonso Arroiok egingo dute.
Uztailaren 3an, Baionatik egingo dute On Tour saioa, 13:00etatik 18:15era. Biba zuek! arratsaldeko magazina ere Lapurdiko hiriburutik aurkeztuko dute egun horretan Xabier Sukiak eta Maddalen Arzallusek.
Euskadi Irratiak eta Radio Euskadik ere lasterketa zuzenean emango dute uztailaren 1ean, 2an eta 3an. EITBk, gainera, minutuz minutuko kontakizuna egingo du Instagram sare sozialean, Instalive bidez. Eta egun horietan sortzen diren eduki guztiak EITBren webgunean jarriko dituzte.
Bestelako edukiak ere bai Tourraren bueltako bestelako edukiak ere zabalduko ditu datozen asteetan EITBk. Ander Izagirre kazetariak, esate baterako, Maillot horia, Bilbotik Baionara dokumentala egingo du, eta hilaren 29ko gauean estreinatuko du ETB1ek. Euskal Herrian egingo diren hiru etapetako leku esanguratsu eta bide zailenak aztertuko ditu Izagirrek, eta garai batean Tourrean parte hartu zuten txirrindulariekin hitz egingo du: besteak beste, Miguel Mari Lasa, Julian Gorospe, Marino Lejarreta, Fede Etxabe, Iban Mayo eta Joane Somarriba elkarrizketatuko ditu.
Bestalde, aste honetan bertan Tandema podcasta estreinatu du EITBk. Mikel Astarloza txirrindulari ohiak egiten ditu aurkezle lanak. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229078/mike-pence-presidentegai-laquobeste-garai-batzuek-beste-lidergo-bat-eskatzen-duteraquo.htm | Mundua | Mike Pence presidentegai: «Beste garai batzuek beste lidergo bat eskatzen dute» | AEBetako estatuburuorde ohiak iragarri du Alderdi Errepublikanoaren primarioetan lehiatuko dela. Urteotan Trumpengandik urrundu da, eta asko kritikatu du; batez ere, Kapitolioko erasoan izan zuen jarreragatik. | Mike Pence presidentegai: «Beste garai batzuek beste lidergo bat eskatzen dute». AEBetako estatuburuorde ohiak iragarri du Alderdi Errepublikanoaren primarioetan lehiatuko dela. Urteotan Trumpengandik urrundu da, eta asko kritikatu du; batez ere, Kapitolioko erasoan izan zuen jarreragatik. | Donald Trump presidente ohiaren eta Ron DeSantis Floridako gobernadorearen ondoren, teorian lehiakiderik indartsuenen artean hirugarrena dena ere sartu da AEB Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoaren primarioetan: Mike Pence presidenteorde ohia (2017-2021). Erabaki horrek aurrez inoiz ikusi gabeko jokaleku bat ekarri du, lehen aldiz arituko baitira elkarren aurka estatuburu bat eta haren ordezko izandakoa errepublikanoen barne lehia batean; eta horrek, ezinbestean, aurrez aurre jarriko ditu Trump eta Pence. Estatuburuorde izandakoak gaur abiatu du kanpaina, sare sozialetara igotako bideo batekin, eta hilabeteotan helburutzat izango du, besteak beste, 2020ko bozen ondoren Trumpi «traizio» egin ziola uste duten boto emaileak konbentzitzea. «Beste garai batzuek beste lidergo bat eskatzen dute», argudiatu du presidenteorde ohiak.
Pencek, kongresukide gisa (2001-2013) eta Indianako gobernadore karguan (2013-2017) egindako ibilbidearen ondoren, ospe eta sinesgarritasun handia lortu zuen estatuburuorde aritu zen legealdian, batez ere Alderdi Errepublikanoaren boto emaileen artean; eta, zehatzago izanda, horietako kontserbadoreenen artean —besteak beste, ebanjelista baita—. Gatazkaz eta eztabaidaz beteriko agintaldi horretan ez zuen kritikatu bere buruzagia, baina 2021eko urtarrilaren 6ko Kapitolioko erasoa mugarri bilakatu zen: Trumpek presio egin zion Joe Bidenen garaipena berretsi ez zezan, baina Pencek ez zion jaramonik egin, eta eutsi egin zien prozesuari eta protokoloari.
Harrezkeroztik, hautsita dago behinola lankide izan zirenen arteko harremana. Pencek publikoki kritikatu du bere buruzagi ohia Kapitolioan gertaturikoagatik —«huts egin» ziola adierazita, adibidez—, eta presidente izandakoak defendatu egin ditu bere presidenteorde zena «urkatu» behar dela esan zuten jarraitzaileak. Horrek guztiak erakusten du, Pencek iragan martxoan ABC telebista kateari esan zion modura, biek ala biek «bide desberdinak» hartu zituztela 2020ko porrotaren ostean. Orain, ordea, bide horiek toki berera eramango dituzte bi politikariak.
Presidente ohiak boto emaileen artean duen arrakasta ikusirik, presidenteorde izandakoak beste zeregin zail bat izango du kanpainan: bere burua hautagai sendo gisa aurkeztea, eta gainetik kentzea Trumpen bigarrena delako irudia. Hain justu, kanpaina hasteko bideoan, Pencek ez du aipatu bere buruzagi izandakoa, ezta haren irudirik erakutsi ere; erreferentziak beste batzuk izan dira, Ronald Reagan (1981-1989) eta Abraham Lincoln (1861-1865) presidente ohi errepublikanoak aipatu baititu.
«Gure nazioa defenda dezakegu, eta gure muga segurtatu. Gure ekonomia berpiztu dezakegu, eta gure nazioa berriz ezarri aurrekontu orekatu baterako bidean, baita gure askatasunak babestu eta Amerikari bizitzarako hasiera berri bat eman ere», adierazi du presidenteorde ohiak sare sozialetara igotako bideoan.
AEBetako analistek ohartarazi dute Pencek zailtasunak izango dituela bere tokia aurkitzeko, alderdia «bulkada populista» bete-betean dagoen honetan. Eta are gehiago kontuan harturik geroz eta hautagai gehiago aurkezteak orduan eta aukera handiagoak ematen dizkiola Trumpi primarioak irabazteko, haren kontrakoen botoa zenbait presidentegairen artean zatituko litzatekeelako. Antzeko zerbait gertatu zen 2016ko barne bozketan ere.
Lehen eztabaida, abuztuaren 23an
Hamar hautagai inguru aurkeztu dira Alderdi Errepublikanoaren primarioetarako, eta baliteke datozen asteetan ere gehiagok izena ematea. Barne prozesu hori 2016koaren geroz eta itxura handiagoa hartzen ari da lehiakide kopuruari dagokionez, eta, horregatik, Batzorde Errepublikano Nazionalak iragan ostiralean jakinarazi zuen baldintza batzuk finkatu dituela eztabaidetan parte hartzeko. Lehena abuztuaren 23an egingo dute, eta hor ikusiko da zein den presidentegaien arteko barne oreka.
Hitzordu horretan izateko, hautagaiek gutxiengo kondizio batzuk bete beharko dituzte. Batetik, herrialde mailako hiru inkestatan gutxienez %1eko babesa izatea, edo, bestela, %1eko babesa izatea herrialde mailako bi inkestatan, eta %1 baino gehiagokoa estatu mailako inkesta batean —Iowakoan, Nevadakoan, Hego Carolinakoan edota New Hampshirekoan, primarioetako lehenak direlako—. Eta, bigarrenik, 40.000 diru emaile izan beharko dituzte; gutxienez berrehun, hogei estatu baino gehiagotan.
Kopuru horiek kontuan harturik, eztabaida gaur egingo balitz, sei hautagaik hartu ahalko lukete parte hitzordu horretan: Trumpek, DeSantisek, Pencek, Nikki Haley Hego Carolinako gobernadore ohi (2011-2017) eta AEBen Nazio Batuen Erakunderako enbaxadore (2017-2018) izandakoak, Vivek Ramaswamy enpresariak eta Tim Scott senatariak (2013tik).
Inkestei erreparatuz gero, presidente ohia aurretik doa, alde handiz gainera, %54ko babesa bailuke. Eta atzetik lituzke, besteak beste, Floridako gobernadorea (%21) eta estatuburuorde izandakoa (%5,4) hurrenez hurren, Five Thirty Eight atariaren batezbestekoaren arabera. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229079/segurtasun-sailak-ez-dio-erantzun-arartekoari-ertzaintzaren-praxi-desegokiei-buruz.htm | Gizartea | Segurtasun Sailak ez dio erantzun Arartekoari Ertzaintzaren «praxi desegokiei» buruz | Arartekoak adierazi du Ertzaintzak ezin diola uko egin salaketa bat tramitatzeari. Haren arabera, Segurtasun Sailaren isiltasunak aditzera ematen du ez dituela beteko emandako gomendioak. | Segurtasun Sailak ez dio erantzun Arartekoari Ertzaintzaren «praxi desegokiei» buruz. Arartekoak adierazi du Ertzaintzak ezin diola uko egin salaketa bat tramitatzeari. Haren arabera, Segurtasun Sailaren isiltasunak aditzera ematen du ez dituela beteko emandako gomendioak. | Indarkeria matxista pairatu duten emakumeak artatzean «enpatiaz» jarduteko neurriak eskatu zizkion Ertzaintzari atzo EAEko Arartekoak. Izan ere, detektatu du Poliziak «praxi okerra» duela arta horretan. Gaur Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen, Berdintasunaren eta Justiziaren Batzordean izan da, eta EH Bilduren galderari erantzunez, adierazi du Segurtasun Sailari informazioa eskatu diola arreta desegokia erakusten duten kasu horien inguruan, baina Erkorekaren sailak ez diola erantzun.
Bilboko bi ertzain etxetara sexu eraso bat salatzera joandako emakume baten kexaren harira egin zuen eskaera atzo Arartekoak. Hala ere, Julen Arsuaga EH Bilduko legebiltzarkideak gogora ekarri du halako lehen kasua argitara atera zenean egin zuen galdera: «Kasu bakan bat da, edo gehiago daude?». Azaldu duenez, gainera, orduko hartan Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak «babesa» eman zion Ertzaintzari. Ardura adierazi du Arsuagak kasu gehiago argitara atera direlako. Besteak beste, BERRIAk gaur argitaratutako testigantzei buruz aritu da, baita EH Bilduk eskuratutako beste batzuen inguruan ere.
Erantzunik ez
Kasu horien inguruan, Arartekoak adierazi du Ertzaintzak ezin diola salaketa bat jartzeari uko egin, «kasu oso bakanetan salbu»: «Ertzaintzan ez ezik, udaltzaingoan ere aurkitu ditugu portaera desegokiak. Esaterako, galdetzea: 'Seguru zaude salaketa jarri nahi duzula? Nik uste dut ez dela ideia ona'». Gehitu du, gainera, Euskal Herriko Poliziaren Legean zehazten denari jarraituta, Poliziak «sentsibilitate eta enpatia berezia» izan behar duela horrelako kasuetan. Baieztatu du «desegokia» izan dela Ertzaintzaren portaera. Gasteizko kasua aipatu du, besteak beste, eta esan du kasu horretan «praxi oker» hori «are larriagoa» dela, adingabe baten aurkako sexu eraso bat zelako: «Agerikoa zen adingabe bati egindako sexu eraso bat bazen delitua zela».
Segurtasun Sailak Arartekoari eman dion erantzunaren inguruan galdetu dio gero Arsuagak, eta Arartekoak adierazi du ez duela erantzunik jaso: «Otsailean helarazi genion txostena, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso. Isiltasun hori ikusita, ulertzen dugu ez dietela kasu egingo gure eskaerei».
Arartekoak gehitu du badakiela Segurtasun Saila genero indarkeriaren inguruko protokoloak berraztertzen ari dela, baina ez duela informaziorik eman: «Ez dakigu ez zer neurri aldatzen ari diren, ez nola». Bestalde, Arsuagak kezka adierazi du ertzain etxeetan orain hitzordua eskatu behar delako genero indarkeriaren inguruko salaketa bat jartzeko. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229080/frantziako-asanbleak-ez-du-eztabaidatuko-erretreta-62-urtera-itzultzeko-proposamena.htm | Ekonomia | Frantziako Asanbleak ez du eztabaidatuko erretreta 62 urtera itzultzeko proposamena | Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak baieztatu du blokeatu egingo duela LIOT taldearen eskaera. Gobernuaren aurkako zentsura mozio bat iragarri du Frantzia Intsumisoak. | Frantziako Asanbleak ez du eztabaidatuko erretreta 62 urtera itzultzeko proposamena. Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak baieztatu du blokeatu egingo duela LIOT taldearen eskaera. Gobernuaren aurkako zentsura mozio bat iragarri du Frantzia Intsumisoak. | Beste bide bat itxi zaie Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretreta 62 urtean geratzeko borrokan ari direnei. Frantziako Asanblearen osoko bilkurara iritsiko da erreforma geratzeko LIOT taldeak aurkeztutako lege proposamena, baina mamiz hustuta helduko da.
Joan den astean, gizarte arazoetako batzordeak bertan behera utzi zuen proposamen horren lehen artikulua, hain justu erretreta 62 urtean geratzeko eskatzen zuena. LIOTek zuzenketa gisa sartu du puntu hori berriro bere proposamenean, baina alferrik izango da, Yael Braun-Pivet Asanbleako presidentearen betoarekin egingo baitu topo.
Aurreko egunotan iragarritakoa baieztatu du gaur goizean Braun-Pivetek: ez du zuzenketa onartuko. Gaur bertan egingo duela ere esan du. Frantziako Konstituzioaren 40. artikulua argudiatu du Braun-Pivetek bere erabakia justifikatzeko. Artikulu horrek eskumena ematen dio Asanbleako presidenteari lege proposamen bat edo haren zati bat ez eztabaidatzeko, baldin eta gastu publikoa handitzen badu, eta ez badu gastu hori estaltzeko beste aukerarik ematen.
«Lehen artikulu hori ezin zen inolaz ere eztabaidatu, gastuak sortzen dituelako. Ezin da eztabaidatu, ez baitator bat konstituzioarekin», azaldu du, BFMTV telebistan. Gainontzeko artikuluak, baina, eztabaidatuko dituztela jakinarazi du. Braun-Pivet Renaissance alderdi zentristakoa da, Emmanuel Macron presidentearen alderdikoa.
Oposizioa, bat eginik
Berez, LIOT taldearen proposamenak ez zuen aurrera egiteko aukera handirik, Senatuan erreformaren aldekoek gehiengoa badute. Baina Macronek eta gobernuak kosta ahala kosta eragotzi nahi izan dute diputatuek erreformaren puntu nagusiaren aurkako boto bat ematea. Horretarako aukera ikusten zuen, LIOTen proposamenari baiezkoa ematekotan zeudelako NUPES koalizioko ezkertiarrak, RN Batasun Nazionaleko ultraeskuindarrak, eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko hainbat diputatu.
LIOT taldearen osaketa bereziak eragin du kolore politiko desberdinetako jendeak haren proposamena bozkatzeko prest egotea; zentrista independenteek, NUPESen aurkako ezkertiarrek, itsasoz haraindiko lurraldeetako ordezkariek, abertzale korsikarrek eta Bretainiako erregionalista batek osatzen dute LIOT.
Braun-Piveten jokabide «antidemokratikoa» gogor salatu dute azken egunotan oposizioko kideek, eta ildo horretako kritikak iritsi zaizkio gaur ere. «Aurrekari arriskutsua da, demokraziaren beste ukazio bat», salatu du LIOTek, eta «gobernuaren presioari» egotzi dio ardura. «Joko hori jokatuz gero, lege proposamen guzti-guztiak blokeatu daitezke», ohartarazi du Charles de Courson LIOTeko diputatu eta erretretari buruzko lege proposamenaren defendatzaileak.
«Galtzeko beldur dira, eta horregatik galarazi nahi dute diputatuek bozkatzea», esan du txio baten bidez Manuel Bompard LFI Frantzia Intsumisoko koordinatzaileak. Talde horretako diputatuen buruak, Mathilde Panotek, iragarri du zentsura mozio baten bitartez erantzungo diotela gobernuaren eta haren aldekoen mugimenduari. Panotek ez du argitu mozioa bakarrik aurkeztuko ote duten —NUPES ezkerreko koalizioko kide da LFI—.
Asanbleako presidentearen independentzia erabat hondatuta geratu dela esan du, berriz, Sandrine Rousseau diputatu ekologistak: «Haren erabakiak erakusten du Macronen sikario bat bilakatu dela».
Zer egingo dute sindikatuek?
Braun-Piveten erabakia espero izatekoa zen, baina, hala ere, kolpe bat da erretretaren erreformaren aurkako bandera astindu duten sindikatuentzat, mugimenduaren sua bizirik mantentzeko txingar bat baitzen LIOTen proposamena. Su hori itzaltzen ari dela argi ikusi zen astearteko protesta egunean, jendetsua izan arren aurrekoetan baino parte hartzaile gutxiago izan baitzituen, eta manifestari askok adierazi baitzuten azken protesta zutela.
Ikusteko dago zer erabaki hartuko duten sindikatuetako buruzagiek. Urtarrilaz geroztik, ezohiko batasunari eustea lortu dute, baina bide parlamentarioa agortzeak beste estrategia batzuk bilatzera bultzatuko ditu. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229081/legez-kanpoko-kaleratzeen-kontrako-gida-aurkeztu-dute-bilbon.htm | Gizartea | Legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute Bilbon | Eragileen iritziz, «autodefentsarako tresna bat» da, baita «elkar babesteko modu bat» ere. | Legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute Bilbon. Eragileen iritziz, «autodefentsarako tresna bat» da, baita «elkar babesteko modu bat» ere. | Bilboko zenbait eragilek legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute San Frantzisko auzoan. Joan den azaroan, Bilboko udaltzainek epailearen agindurik gabe egindako etxegabetze baten berri izan zuten eragile horiek, eta, geroztik, Zeuena biolentzia, geurea auzodefentsa goiburua duen kanpaina bat abiatua dute. Kanpaina horren beste urrats bat da orain plazaratu duten gida.
Eskuliburuan, hainbat gomendio bildu dituzte, euskaraz, gazteleraz, arabieraz, ingelesez eta frantsesez, jakiteko nola erreakzionatu Polizia etxegabetze bat egin nahian agertzen denean agindu judizialik gabe: «Egiaztatu dugu eskubideen berri izaten laguntzeko baliagarria dela, autodefentsarako tresna bat eta elkar babesteko modu bat». Gida ondu duten eragileen web orrietatik deskarga daiteke dokumentua; adibidez, Bilbo Zaharreko Xake gunearen orritik. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229082/gasteizko-michelineko-grebalariek-produkzioa-eten-dute-berriro.htm | Ekonomia | Gasteizko Michelineko grebalariek produkzioa eten dute berriro | Sindikatuen arabera, ekoizpen lerroetan %95ekoa da greba | Gasteizko Michelineko grebalariek produkzioa eten dute berriro. Sindikatuen arabera, ekoizpen lerroetan %95ekoa da greba | Gaur ere greba eguna dute Gasteizko Michelin multinazionalaren lantegian, eta, grebara deitu duten sindikatuen arabera, ekoizpen lerroetan %95ekoa da greba. Astelehenekoak baino oihartzun handiagoa biltzen ari da gaurko deialdia, langileen %93k babestu baitzuen orduan.
Goizean goiz, 08:30ean, manifestazioa egin dute sindikatuek, eta 13:00etan beste mobilizazio bat egingo dute enpresako atarian. Arratsaldean egingo dute azken manifestazioa, 18:00etan, Zaragama auzoan; lantegitik aterako da, eta Martxoak 3 plazan amaituko da.
Gutxieneko ordezkaritza sindikala duten sindikatuek antolatu badute ere —ELA, LAB, CGT eta ESK—, ia erabatekoa da greba. Izan ere, sindikatu nagusiek —CCOO, UGT, CSIF eta CCM— greba ez babestea erabaki zuten, baina langileak deitzaileen alde egiten ari dira.
Michelinen Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) lantegian ere grebak egiten ari dira azkenaldian. Gasteizko planta Espainiako birekin batera dago zentro arteko batzorde batean, baina Lasarte-Oriako lantegian enpresa batzorde propioa dute. Bertan, sindikatu guztiek babestu dituzte greba deialdiak. Astelehenean egin zuten greba han ere, eta Jon Martin enpresa batzordeko LABeko ordezkariak adierazi zuen ekoizpen lerroetan “erabatekoa" izan zela greba, "%100ekoa".
Inflazioaren eragina
Gasteizko eta Lasarte-Oriako lantegiek zeinek bere enpresa batzordea badute ere, zuzendaritzek hitzarmenak berritzeko egindako proposamenak "ia berberak" dira, Martinen hitzetan.
Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea; izan ere, hortik kanpo geratu dira malgutasun pizgarria eta gaueko lanaren pizgarria: «Ekoizpenean lan egiten duten langileen %80k baino gehiagok pizgarri horiekin egiten dute lan, eta haien soldataren %20 inguru dira», azaldu du Martinek.
Horregatik eskatu dute sindikatuek, hain zuzen ere, KPIa «tranparik gabe» bermatzeko. 2022an iraungi zen Michelineko azken hitzarmena, eta, itun horretan, soldatak ez zeuden KPIaren aldaketei lotuta. Hala, Martinek adierazi du erosahalmena %9 jaitsi dela oinarrizko soldatetan, eta pizgarrietan, berriz, %13. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229083/bizilagun-bat-etxegabetu-dute-hernanin-eta-ertzaintza-oldartu-egin-zaie-bertaratutakoei.htm | Gizartea | Bizilagun bat etxegabetu dute Hernanin, eta Ertzaintza oldartu egin zaie bertaratutakoei | Hernaniko Udalak azaldu duenez, haren «baliabide profesional guztiak prest» daude kaleratutakoari irtenbide bat eskaintzeko. | Bizilagun bat etxegabetu dute Hernanin, eta Ertzaintza oldartu egin zaie bertaratutakoei. Hernaniko Udalak azaldu duenez, haren «baliabide profesional guztiak prest» daude kaleratutakoari irtenbide bat eskaintzeko. | Bizilagun bat etxegabetu dute Hernanin (Gipuzkoa), eta Ertzaintza oldartu egin zaie Etxebizitza Sindikatuak eta Kontseilu Sozialistak deituta kaleratzea eragozten saiatu diren herritarrei. Gutxienez pertsona bat atxilotu dute, eta hainbat lagun zauritu oldarraldietan.
Kontseilu Sozialistak sare sozialetan salatu du Hernaniko Udalak ez diola kaleratutakoari alternatibarik eskaini, «Hernanin ehunka etxe huts dauden arren». Udalak, berriz, esan du bere «baliabide profesional guztiak prest» daudela kaleratutakoari irtenbide bat eskaintzeko, eta, kaleratutakoak orain arte uko egin diola horri, baina etxe gabe geratu ostean onartu duela udalaren gizarte zerbitzuekin batera aritzea eta bihar egingo dutela horretarako lehen bilera.
Ikusi gehiago: Legez kanpoko kaleratzeen kontrako gida aurkeztu dute Bilbon |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229084/ertzaintzako-sindikatuek-premiaz-biltzeko-eskatu-diote-erkorekari.htm | Politika | Ertzaintzako sindikatuek premiaz biltzeko eskatu diote Erkorekari | ERNE, ESAN, Euspel eta SIPEk Jaurlaritzako Segurtasun sailburuari egotzi diote «ataka estuan» jarri izana. | Ertzaintzako sindikatuek premiaz biltzeko eskatu diote Erkorekari. ERNE, ESAN, Euspel eta SIPEk Jaurlaritzako Segurtasun sailburuari egotzi diote «ataka estuan» jarri izana. | Urak harro daude oraindik Ertzaintzan. Atzo, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak esan zuen Ertzaintzako ERNE, ESAN, Euspel eta SIPE sindikatuak «beldurtu» dituela Ertzainak Borrokan-ek, eta negoziazio mahaitik altxatzera «behartu» zituela. Gaur, ordea, sindikatu horiek Erkorekari egotzi diote lau sindikatuak «ataka estuan» jarri izana, eta eskatu diote premiaz bilera bat egiteko. Gaineratu dute Ertzainak Borrokan-ek ez dauzkala beldurtuta.
Sindikatuek nabarmendu dute atzo Busturian (Bizkaia) Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak iraun bitartean egin zuten elkarretaratzea arrakastatsua izan zela, eta Erkorekari egotzi zion «sasi-egiak» esanez poliziak «tutelatu» nahi izatea.
Ertzainen eta Segurtasun Sailaren arteko liskarra Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatzeko atarian gertatzen ari da, baina Josu Bujanda ertzainburua ziur agertu da ertzainen «profesionaltasunaz eta konpromisoaz», eta ez du aurreikusten segurtasun arazorik egongo denik Tourrak Euskal Herria zeharkatzen duen egunetan. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229085/soilik-baietz-da-baietz-legeak-ezarritako-murrizketak-babestu-ditu-gorenak.htm | Gizartea | 'Soilik baietz da baietz' legeak ezarritako murrizketak babestu ditu Gorenak | Espainiako Fiskaltzak zigorren apaltzearen aurka jarritako helegite ia denak atzera bota ditu, | 'Soilik baietz da baietz' legeak ezarritako murrizketak babestu ditu Gorenak. Espainiako Fiskaltzak zigorren apaltzearen aurka jarritako helegite ia denak atzera bota ditu, | Soilik baietz da baietzlegeari helduta, indarkeria matxistagatik ezarritako hainbat zigor murrizteko helegiteak jarri dituzte hainbat probintzia auzitegitan, eta irizpideak askotarikoak izan dira horiek ebazteko orduan. Murrizketen aurkako doktrina ezartze aldera, Espainiako Fiskaltzak helegiteak jarriak zituen zigorrak apaldu dituzten ebazpenen aurka, eta horiei buruz deliberatu du saio monografiko batean Espainiako Auzitegi Gorenak. Fiskaltzaren helegite ia denak atzera bota ditu. Horiek horrela, legeak ezarritako murrizketak babestu egin ditu.
Gorenak, ebazpen honekin, Berdintasun Ministerioaren eta fiskaltzaren iritziaren kontra egin du. Guztira 29 helegite aztertu dituzte. Horietatik bederatzi fiskaltzak aurkeztuak ziren; beste 22 indarkeria matxistarengatik zigortutakoek ezarritako helegiteak ziren.
Gorenak defendatu duen irizpidearen arabera, lege berriak ezarritako zigor txikiena lehengoa baino txikiagoa bada, murriztu egin behar da. Fiskaltzaren argudioa izan da ezarritako zigorrak orain onartuta dauden zigor tarteen barruan badaude ez direla ukitu behar. Zirkularrak ere zabalduak zituen irizpide horren inguruan, baina, orain Gorenak atzera botata, bide laburra dute.
Kritikak
Espainiako Gobernuak kritika gogorrak jaso ditu oposizioaren partetik, legeak murrizketa horiek ekarri dituela eta. Koalizio gobernu barruan ere tentsioa eragin dute gaiarekin lotutako albisteek. Irene Montero Berdintasun ministroaren kontrakoak izan dira aurkako mezu asko. Aldiz, ministerioko arduradunek argudiatu izan dute legearen aplikazio oker baten emaitza izan direla zigorren murrizketa asko.
Ebazpenaren harira, tamala erakutsi du gaur Monterok, Twitter sare sozialaren bidez: «Albiste txarra da». Berdintasun Ministerioko iturriek, berriz, gogoratu dute legeak biktimen arta ona bermatzeko alde positibo asko dituela, eta horietan indarra jartzera egin behar dela. Lege honek ekarri duen aldaketetako bat da, besteak beste, onespena nabarmendu duela, eta onespenik gabe izandako sexu harremanak sexu erasotzat hartzen dituela.
Fiskaltzak, berriz, zera esan du: egunotan jakingo da Gorenaren ebazpenen gaineko xehetasunen berri, eta orduan hitz egingo du.
Gorenak aurrez epaiak emanak zituen irmoak ez ziren zigorren inguruan. Epai irmoen gaineko ebazpena falta zen, ordea, eta horixe da orain eman dutena. Fiskaltzak, auzia bideratzen laguntze aldera, 1995ean Zigor Kodean ezarritako xedapen iragankorra aplikatzeko eskaria egina zuen; hori ere aztertu du orain Gorenak, baina ez du onartu.
Gaur zabaldu dituzten datuen arabera, 2.301 zigor berrikusi dira lege berria ezarri zenetik. 1.079 apaldu dira, eta 108 zigortuk kartzelatik irtetea lortu dute. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229086/ondo-badabil-ez-ukitu.htm | Iritzia | Ondo badabil, ez ukitu | Ondo badabil, ez ukitu. | 2012an, Europako Batzordeak sustatutako hizkuntza-gaitasunei buruzko Europako Inkestan, besteak beste, honako ondorio hau irakur zitekeen: «[...] ikastetxeek eskaintzen duten edukiak eta hizkuntza-ikaskuntza integratuak [CLIL, siglak ingelesez ] ez du inolako eragin argirik erakusten ikastetxeen batez besteko puntuazioetan, edozein gaitasunetan, hizkuntza probetan». Bestela esanda: CLIL programek, ez dirudi hobekuntzarik dakartenik irakats-hizkuntza gisa aukeratutako «atzerriko» hizkuntzez (ingelesa nagusiki) jabetzeari dagokionez, programa horien helburu nagusia horixe izango litzatekeen arren.
Ikusteko dago, proiektu hauek irakasgai horietako edukien ikaskuntzan eragin negatiboa izango luketen eta, hala balitz, zein neurritan.
Edonola ere, ikerketa hura agertu zenetik, hizkuntzen ikaskuntzara zuzendutako hezkuntza-politikei dagokienez, Andreas Schleicher OCDEko Hezkuntza zuzendari eta PISA Ikasleen Nazioarteko Ebaluaziorako Programaren koordinatzaileak hezkuntza-analisiaren hutsuneez ohartarazten gintuen, bere erantzun-mezuak «daturik gabe, iritzia duen beste pertsona bat besterik ez zara» adierazpenarekin amaitzen zituenean. Azkenik, 2012an datuak iritsi ziren, eta Bartomeu Quetgles Universitat de les Illes Balears-eko irakaslearen hitzetan, CLIL programei dagokienez, «kostuak eraginkortasuna baino askoz agerikoagoak dira» (Hizkuntzak eta eskolak Europan, 2018).
Aitzitik, 2014an, Hezkuntza Ebaluatzeko eta Ikerketarako Euskal Erakundeak (ISE-IVEI) adierazi zuen, Hezkuntza Marko Hirueleduna (esperimentala) ebaluatu ostean, ingelesa ikaskuntza-bide gisa erabiltzeak «nabarmen» hobetu zuela hizkuntza horretako konpetentzia, gainontzeko ikaskuntza hizkuntzen (euskara eta gaztelania) gaitasun-lorpen mailan eraginik izan gabe Zer geratzen zaigu orduan, CLIL programak eraginkorrak dira ala ez dira, proposatzen diren helburuak lortzeko?
Erantzun aurretik, ISE-IVEIk emandako beste datu batzuk ere kontuan hartu beharko genituzke, 2017an ondorioztatu baitzuen Euskal Autonomia Erkidegoan hezkuntza elebidunean (B eredua) ikastetxe publikoetan ikasi zuten DBHko ikasleen %77,7k ez zutela «gaitasun elebiduna» lortu (hau da, ez zuten euskarazko hasierako maila bat gainditu, gaztelaniaren jabekuntza guztiz bermatuta baitago, eskolara joan gabe ere), aldiz ikasketak euskaraz egin zituzten ikasleen artean %43,6 ziren hasierako maila lortu ez zutenak (itundutako zentroen kasuan, ez-lortze maila %32,5koa zen D ereduan eta %57,8 B ereduan).
Bada, dena kontuan hartuta, ondorioek agerikoak dirudite: atzerriko hizkuntza batean konpetentziak eskuratzeari dagokionez, CLIL programen inguruan dauden azterketak kontrajarriak dira (Europako Inkestari ISE-IVEI azterketaren balio bera emanez dihardugu), baina euskarazko konpetentzia eskuratzeari dagokionez, programa elebidunek (gaztelania-euskara) ez lukete emango emaitza nahikoa egokirik, helburua «gaitasun elebiduna» delakoa orokortzea bada. Eta programa elebidunek emaitza onik ematen ez badute, zer espero beharko litzateke programa hirueledunetatik, zeinetan euskararekiko esposizioa are txikiagoa litzatekeen? Eta zein beste testuingurutan esposizio nahikoa aurkitu?
Beharbada proiektu hauek ez dute eragin erabakigarririk ikasleek gaur egun programa eleanitzetan lortzen duten euskarazko gaitasunean, baina kontua da lortutako gaitasun hori ez dela ez espero dena ezta desiragarria ere. Beharrezkoa al da, bada, euskarazko elebitasuna arriskuan jartzea ingelesaren gaitasun eztabaidagarri baten hobekuntzarako inola ere oso altua izango ez dena? (Eleaniztasunaz hitz egiten dugunean, errealitatean ingelesa zabaltzeaz ari garelako, horregatik, eleaniztasunean interes gutxieneko herrialdeak izango lirateke anglofonoak).
Arrazoizkoa dirudi ondorioztatzea, helburua bada (apirilaren 25ean onartutako EAEko Hezkuntza Lege-proiektuko 66.1 artikuluan aldarrikatzen den moduan) Euskal Autonomia Erkidegoko ikasleek derrigorrezko hezkuntza amaitzean «euskararen eta gaztelaniaren ezagutza praktiko eta eraginkorra» lortzea, Europako Erreferentzia Marko Bateratuaren B2 mailaren baliokidea gutxienez, ez litzateke komenigarria hizkuntza-proiektu eleaniztunak dituzten zentroak orokortzea (praktikan, hein handi batean, gaztelania-euskara sistema elebiduna ardatz, hizkuntzaz kanpoko irakasgaiak hirugarren hizkuntza batean ematen direnak). Bai, ostera, gaur egungo D eredua orokortzea, hizkuntzaz eta edukiz euskal eskola batera iritsi arte, non, gainera beste hizkuntza batzuk ematen diren (horietako bat, jakina, Konstituzioak aipatzen duen bakarra, espainiar estatuan herritartasun eskubide guztiez gozatu nahi badugu ezagutzeko betebeharrez jaiotzen garena, gure etxeko hizkuntza zein den kontuan hartu gabe), eredu honetan CLIL programak sartzea baztertu gabe, baina inolaz ere orokortu gabe euskarazko B2 mailaren lorpena eraginkorra izan arte, dena aldi berean ezin delako izan.
D ereduaren orokortze-bidea zen, orain egiten ari zen bidea, gaztelaniarekin bat egiten duen estatu batek auzitegien lege eta epaien bidez ezartzen dituen oztopo saihestezinekin eta hortik eratortzen diren zailtasunekin, mendetako gutxitze egoerarekin batera, euskara egoera soziolinguistiko desegoki batera eraman dutelarik.
Bide horretatik euskal eskola gehiengoarena izatea lortu da, eskolatutako populazioaren gehiengoari «gaitasun elebiduna» emateko gai dena (guztiak erdaraz gaitasun handikoak hala ere: Estatuko batez bestekoaren 0,1 puntu baino gehiago 2020an), eta ziur aski derrigorrezko hezkuntza ingeleseko B1 mailarekin amaitzeko aurreikuspena betetzeko egokia (legeak aurreikusita ere: 66.2 artikulua) CLIL programak barne hartzen dituen ikastetxe gisa, haren eraginkortasuna eztabaidaezina delarik soilik irakats hizkuntza horrek presentzia nahikoa duenean hedabideetan eta inguruan oro har (Jim Cumminsek Putting Language Proficiency in its Place-n aipatzen duen ikerketatik ondoriozta daitekeen bezala edo frantsesez eskolatutako Quebeceko ikasleek ingelesa ondo menderatzeko gai izatea, beren eskoletan hizkuntza hori soilik irakasgai gisa ikasi arren).
Hezkuntza sailburuak adierazi izana lege berriak ez dituela indarrean dauden ereduak ezabatzen (Euskal Eskola Publikoari buruzko otsailaren 19ko 1/1993 Legearen Hamargarren Xedapen Gehigarria indargabetu arren, zeinaren bidez arautzen diren hezkuntza ereduak), baina hemendik aurrera, eredu berean «tresna desberdinak» sartuko direla, iradokitzen du praktikan ez dela eredurik egongo, baizik eta zentroak, bakoitza hizkuntza-proiektu jakin batez hornituta (bere «ekosistema soziolinguistikoaren» arabera definitua) zeinetan euskarak beste pisu bat izango duen (65.1 artikuluak euskal hezkuntza-sistema eleaniztun gisa definitua «euskararen inguruan artikulatua» dela dioen arren) nolanahi ere, egungoa baino txikiagoa (kontuan hartu behar da A ereduko zentroetan euskararen presentziaren gorakada posibleak, oso minoritarioak direnez, ez duela beste bi ereduetako pisu galera konpentsatuko). Eta beste gauza bat: norbaitek amesten badu, eskola bateratu berrian, gaztelania irakas-hizkuntza gisa, gaztelaniazko hizkuntza eta literaturako irakasgaietara mugatuko dela, hobe du bertan Kataluniako eta Valentziako eskolaren kasuetarako ebatzitako epaiak irakurri eta aintzat hartu auzitegi batek estatuko geografiaren puntu batean erabakitzen duenak, jurisprudentzia estatu osoan ezartzen duela.
Bestalde, zer itxaron behar da hizkuntza-proiektua idazterakoan «ingurune bakoitzaren abiapuntua eta ezaugarri soziolinguistiko eta sozioekonomikoak» kontuan hartzeaz? Eremu euskaldunagoetan orain gaztelaniaz ikastordu gehiago izango dituztela? Zertarako behar dute erdara gehiago, jada gure egunerokoan erdaran murgilduta bagaude?
Eusko Jaurlaritzak eta parlamentuak zeharka onartuko al lukete Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiak (TSJCV) Valentziako zenbait ikastetxetan jada ezarri duena, are gehiago murriztu baitituzte katalanezko orduak, ikasleak valentzieraren erabilera nagusi den familia-ingurunean garatzen direneko testuinguru batean, Hezkuntza Politikarako Zuzendaritza Nagusiak baimendutako hizkuntza-proiektuak Valentzierazko orduek gaztelerazkoak halako bi izateko «justifikaziorik ez dagoela»? Perbertsitate harrigarrizko baieztapen hori adieraztera baitator, hizkuntza gutxiengo batek bere etxean bere hizkuntzan jarduteagatik, beren herrialdean hizkuntza berean eskola izateko eskubidea ukatzeko arrazoia dela.
Lege berriaren inkoherentziak haratago doaz, ordea. Murgiltze-teknikak ez dira aipatzen, guztiz ezinbestekoak izan arren euskararena bezalako testuinguru soziolinguistikoetan, baldin eta helburua bada hizkuntza ofizialetako zein hizkuntzatan jardun erabakitzeko gai diren herritarrak prestatzea eta etorri berriei (gero eta ugariagoak…) euskaraz integratzeko aukeraz hornitzea. Puntu honetan, legea 69.2 artikuluan honakoa esatera mugatzen da: «Hezkuntza Administrazioak EAEtik kanpoko ikasleentzako berariazko prestakuntza jorratu behar du». Ikusiko dugu zertan datzan planteamendu hori. Dena den, argi dirudi ikasle talde honek ez dituela Estatu espainiarreko beste leku batzuetako ikasleak barne hartzen, artikulu honen epigrafean «jatorri atzerritarreko ikasleez» hitz egiten delako, hori baita esplizituki aipatzen den bakarra.
Ikusten dugu, halaber, ikasleek xede hizkuntza-helburuak eskuratzearen ebaluazioa irakasleentzat gordeta dagoela (66. artikulua), eta horrek, ez zalantzarik egin, berme osoko ebaluazio bati uko egitea dakar, irakasleak, estatistika baikorrak erakutsi nahi dituen Administrazio baten, eta gero eta gehiago seme-alabekiko oso ulerberak diren eta eskolarekiko exigentziak uztartzen dituzten familien presiopean bizi direla.
Zergatik ez da kanpoko ebaluazioa aurreikusten? Baina gainera, legeak ez dio inolako aipamenik egiten ahozko gaitasunaren ebaluazioari, ezinbestekoa baita euskara biziberritzeko.
Zalantzarik gabe, 66.5 artikuluak xedatzen du Hezkuntza Ministerioak «ebaluazio-tresnak» arautuko dituela, irakasle-taldeek eurek ikasleek lortutako mailak ebaluatu ditzaten, eta, aldi berean, «jarraipen-sistema eraginkorra» ezartzea aurreikusten du, ebaluazioaren emaitzak hobetzeko eta ezarritako helburuak lortzea helburu. Beharbada, dagokion arauzko hedapenaren zain egon beharko dugu gauzak nola ateratzen diren ikusteko. Esan dezakeguna da, oraingoz gauzak ez daudela batere argi.
Hala ere, dena ez da txarra legean. 67.5 artikuluan, 72. eta 73. artikuluetan ingurumen-planak aurreikusten dira, familiekin, erakundeekin eta gizarte-entitateekin elkarlanean, zentroen barruan zein kanpoan «euskararen ingurumen erabilera» bermatzeko. Zaila da, baina, ulertzea, ingurunea euskalduntzea ezinbestekotzat jotzen bada, ikasgela are gehiago deseuskalduntzeko atea gehiago zabaldu izana. Eta kontraesanak dituen lege bat ez da seinale ona.
Lehen aipatu dudan testuan Bartomeu Quetglesek dioen bezala: «[...] hizkuntza bat eskolan irakastea beharrezkoa da, baina ez da nahikoa bere ikaskuntzarako, eta are gutxiago bere normalizaziorako. Eskolan sartzen ez den hizkuntzak gizartea uzten amaitzen du».
Duela urte batzuk arte, euskarak ez zuen lekurik eskoletan, eta gizartetik erbesteratua izan zen (gaztelar-zentroko espainiar nortasuna eraikitzeko asmoz, espainiar nazionalismoak baduelako –noski– nazio eraikuntza programa bat ). Orain, euskara bere lurralde historikoan hizkuntza gutxitu bihurtu denez, bere presentzia soziala areagotu behar du eskolan konkistatu duenari eutsiz eta are gehiago zabalduz (lehenengorako aukera baldintza).
Ez du zentzurik, presentzia soziala oraindik oso urria denean, bigarrena auzitan jartzen hastea.
Unamunok katalanei buruz zioen «estetikak galarazten» gintuela. Gogoan dugun deskalifikazioa da, beti izan garelako egia delako beldur. Zalantzak erasotzen gintuen batez ere Euskal Herrira begira jartzen ginenean, han seriotasun eta herri sentimendu handiagoak ikusten genituela uste baikenuen. Bihotz-bihotzez espero dut Unamunoren sententzia ez dela inoiz aplikagarria izango bere herrikideei.
Euskal Herrirako euskal eskola eskubide ukaezina eta hizkuntza normalizaziorako aukera baldintza bat da, bidezko itzulketa ekintza bat eta gizarte kohesio eraginkorrerako premia dena, izan ere, azken finean, ezin baita komunitate bat injustiziaren gainean eraiki, ezta injustizia linguistikoan ere.
Beharbada gogorarazi beharko da, estetikaz hitz eginez, Platonek Justiziaren eta Edertasunaren ideiak bikoititzat zituela. | |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229087/hezkuntza-lege-proiektuaren-zehaztasun-falta-kritikatu-dute-sindikatuek.htm | Gizartea | Hezkuntza Lege proiektuaren «zehaztasun falta» kritikatu dute sindikatuek | Steilas, ELA, LAB eta Ikastolen Elkartea Eusko Legebiltzarrean egon dira gaur, eta lege proiektuari proposamenak egin dizkiote | Hezkuntza Lege proiektuaren «zehaztasun falta» kritikatu dute sindikatuek. Steilas, ELA, LAB eta Ikastolen Elkartea Eusko Legebiltzarrean egon dira gaur, eta lege proiektuari proposamenak egin dizkiote | Hezkuntza Lege proiektuaren ekarpenak jasotzen ari dira egunotan. Gaur, Steilasen, ELAren, LABen eta Ikastolen Elkartearen txanda izan da, bertzeak bertze. Talde bakoitzak proposamen propioak egin baditu ere, eta legearen inguruko jarrera desberdinak dituzten arren, oro har, guztiek azpimarratu dute proiektuaren «zehaztasun falta». Euskararen gaia ere hizpide izan dute guztiek, eta «kezkatuta» daude. Zalantzan jarri dute ikasgeletan hizkuntzak izanen duen presentzia.
Ikusi gehiago: Kontseiluak dio «euskara ardatz duen sistema» zer den zehaztu behar duela Hezkuntza Legeak
LABek eta Ikastolen Elkarteak proposamen zehatzak egin dituzte. Sindikatuaren bozeramaile izan dira Irati Tobar eta Amaia Urrutia. Adierazi dute lege proposamenak «euskal curriculuma hobetzeko eta osatzeko prozesua» jaso beharko lukeela, eta hori hezkuntza arloko aditu eta eragileekin egin beharko litzatekeela. Titulartasun berri baten beharra ere aldarrikatu du LABek: titulartasun partekatuko ikastetxea. «Sare publikoan sartzen ez diren itunpeko ikastetxeetan udala ikastetxeen jabetzaren parte izateko modua litzateke. Horrela, finantzaketa publikoa jasotzen duten ikastetxeetan esku hartze publikoa legoke, udala jabetzaren parte izanik eta kontrol publikoaren bermatzaile».
Horrekin lotuta, adierazi dute lege proposamenaren 25. artikuluan funts publikoak jasotzeko betekizunak daudela. Horiek betebehar bihurtu daitezela eskatu dute. Laikotasuna ere aldarrikatu dute; izan ere, badago atal bat legean non aipatzen den ikastetxeek ez diotela uko egin behar beraien izaera propioari. «Legeak hori kendu beharko luke, kasu batzuetan ikastetxe batzuek erabili dezaketelako haien izaera kristauari eusteko». Euskararen alorrean, erran dute bat egiten dutela legeak egiten duen eskakizunarekin: B2 maila eskatzea DBH bukaeran. Hala ere, hizkuntza eredua betetzen dela ziurtatzeko «planifikazio» bat egon dadila eskatzen dute: «Progresiboki ezarri beharko litzateke ikaseredua».
Hizkuntza eskakizun horri buruzko bertze proposamen bat egin du Ikastolen Elkarteak ere: «B2 maila kanpo ebaluazioaren bidez frogatu behar da». Koldo Tellitu, Nekane Artola eta Jose Luis Sukia izan dira legebiltzarrean, eta bertze hainbat ideia gehitu dituzte; bertzeak bertze, hauek: doakotasun printzipioa nola beteko den azaltzea, gobernantza eredu berri bat planteatzea, Euskal Herria kontzeptua legean txertatzea, euskararen eta euskal kulturaren normalizazioari bidea egiteko itun bat txertatzea, eta titulartasun partekatuko ereduak bideratzea.
Proposamen horiek guztiak egin badituzte ere, azpimarratu dute lege proiektua «balekoa» dela beraientzat, aukera anitz biltzen dituelako. «Lehen aldiz publikotasun eredu berri bat definitzen du, euskal hezkuntza sistema berria izendatzen du, euskararen alorrean badago aurrerapausoa, eta ikasleen arteko harremanetan euskararen erabilera sustatzeko pausoak badaude», adierazi dute.
Legearen kontra
Steilas eta ELAk lege proiektuaren kontrako iritzia dutela erran dute. Steilasen ordezkari izan dira Ainhoa Astigarraga eta Javi Kerexazu. Adierazi dute orain arte ekarpenak egin dituztela, eta «zinez» pentsatzen dutela ez dituztela kontuan hartu. Kontratuen programez mintzatu dira, eta erran dute «hobekuntza berrikuntzen menpe jartzen» dutela. Izan ere, haien erranetan, ikastetxe batzuek «zuloak tapatzeko» erabiliko dituzte laguntzak, eta baliabide gehiago dituzten horiek, berriz, berrikuntzarako. Programa horrek, gainera, ez du legearen helburuetako bat betetzen, ez du ikaslea erdigunean jartzen: «Baliabideak lortzeko presioa eta betebeharra jarriko da erdigunean».
«Pribatizazioari atea irekitzera» datorren legea dela diote, eta ez duela segregazioa amaituko. «Lehendabizikoz, eskola segregazioa badagoela aitortzen du, baina, hura sortzen duten hizkuntza politikak aldatu beharrean, neurri lausoak proposatzen ditu». Hala, Euskal Eskola Publikoaren alde, Hezkuntza Lege honi ez! lelopean manifestazioak eginen dituzte ostiralean Bilbon, Donostian eta Gasteizen.
Azpimarratu dute, gainera, lege proiektuak ez dituela bermatzen doakotasun erreala eta laikotasuna. «Kuota gehigarriak kobratzen jarraitu ahalko da, orain arte bezala. Horrek eragina du familien aukera ezberdintasunean». Ane Bilbao eta Miren Zubizarreta ELAko bozeramaileek ere izan dute hizpide laikotasunaren gaia. Zehazki, «hezkuntza sistema laikoa eta konfesionaltasunerako espaziorik izango ez duena» aldarrikatu dute.
Funtsean, ELAk alderdiei eskatu die Hezkuntza Lege proposamena ez babesteko. Egungo sistemaren diagnostiko bat egin dute, eta horretatik abiatuta beraiek eraiki nahiko luketen hezkuntza sistemaren ezaugarriak aipatu dituzte, lege proposamena oinarri. Sistema «burujabe» bat nahi duela erran dute, Euskal Herria erreferentziatzat duena, publikoa, plurala eta «tokian tokiko beharrei» erantzunen diena.
Segregazioaren eta euskararen gaiak «kezka berezia» eragiten diela diote: «zehaztasun» falta dagoelako, batetik; eta «euskara egoera kritikoan» dagoelako, bertzetik. Ikasleen euskalduntzea bermatzeko D eredua indartu behar dela diote. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229088/ikurrin-olatua-bultzatuko-du-gure-esku-k-tourraren-lehen-etapetan.htm | Politika | Ikurrin olatua bultzatuko du Gure Esku-k Tourraren lehen etapetan | Euskal Herria zazpi lurraldeko herri bat dela eta erabakitzeko eskubidea duela aldarrikatuko dute, eta garrantzi berezia eman nahi diote uztailaren 3ko etapari, irudikatzeko Bidasoa ez dela muga, «topagunea baizik». | Ikurrin olatua bultzatuko du Gure Esku-k Tourraren lehen etapetan. Euskal Herria zazpi lurraldeko herri bat dela eta erabakitzeko eskubidea duela aldarrikatuko dute, eta garrantzi berezia eman nahi diote uztailaren 3ko etapari, irudikatzeko Bidasoa ez dela muga, «topagunea baizik». | Uztailaren 1ean abiatuko da Frantziako Tourra, Bilbon, eta, hiru egunez, Euskal Herriko hainbat herri zeharkatuko ditu. Uztailaren 5ean ere bai, Zuberoan barna ibili eta Larüntzen amaituko baita. Abagune horren harira, Gure Esku-k herri erronka bat proposatu du, txirrindularitza itzuli guztietan garrantzitsuenak duen nazioarteko oihartzuna aprobetxatu nahirik.
«Gure helburua da Euskal Herria zazpi lurraldeko herri bat dela eta erabakitzeko eskubidea duela aldarrikatzea nazioartean», adierazi du Garazi Basterretxea komunikazio arduradunak, goizean Iruñean egindako agerraldian.
Horretarako, Euskal Herrira mundura ekinaldia antolatu dute. Gureesku.eus webgunearen bidez izena eman, lekua eta tartea aukeratu, eta ikurrina non hartu eta utzi esango zaio herritarrari: Bilbon hasi eta amaituko den etapan; uztailaren 2koan, Gasteiz eta Donostia artekoan; uztailaren 3an, Zornotzatik Baionara artekoan; edo, uztailaren 5ekoan, Pauen hasi eta Larüntzen (Zuberoa) bukatuko den horretan.
«Ikurrin olatua» bultzatu nahi dute, eta herrietako taldeekin leku esanguratsuetan airez hartzeko moduko irudiak sortuko dituzte. Gainera, «ikurrinik erraldoiena» eratu nahi dute.
«Norbaitek pentsa dezake ikurrinak ikusten direla han eta hemen, inolako deialdirik egin gabe. Egia da ere ikurrinak ikus daitezkeela etapa hasieretan eta bukaeretan, baina gure apustua harago doa. Jendeari eskatu nahi diogu ikurrina izatea hain elementu nabarmena ezen herri gisa identifikatuko baikaitu. Folkloretik harago joan nahi dugu. Horregatik sortu nahi dugu ikurrin olatua», azaldu du Josu Etxaburu Gure Esku-ko kideak.
Nafarrei dei berezia
Uztailaren 3ko etapa berezia izango da, Bidasora iritsiko baita Tourra. Han bi kontakizun nabarmenduko dira, Gure Esku-ren arabera. Batetik, antolatzaileentzat, Espainiako zatia atzean utzi, eta Frantziakoan sartuko dira: «Guretzat, ordea, dena da Euskal Herria. Bidasoa ez da muga, zubia baizik, topagunea».
Egun horretan, 12:00etan, Santiago zubian kalejira egingo dute Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoekin, erraldoi eta buruhandiekin, eta musikariekin, jai giroan. Parte hartzeko gonbita egin dute, baina batik bat nafarrei egin diete dei berezia.
Ekainaren 25ean, bizikleta martxa egingo da Etxaurin, eta, irailaren 9an eta 10ean ere, Nafarroatik iragango diren Espainiako Vueltako etapetan hainbat ekitaldi antolatuko dituzte. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229089/formatua-berrituta-egingo-dute-hitzareneskolaren-laugarren-aldiaazpeitian.htm | Kultura | Formatua berrituta egingo dute Hitzaren Eskolaren laugarren aldia, Azpeitian | Amets Aranguren, Irati Gorostidi, Joseba Sarrionandia eta Itziar Ugarte ariko dira irakasle, eta bakoitzak beste irakasle bat gonbidatuko du. Hiru hilabete iraungo du aurten eskolak, irailaren 2tik azaroaren 18ra. | Formatua berrituta egingo dute Hitzaren Eskolaren laugarren aldia, Azpeitian. Amets Aranguren, Irati Gorostidi, Joseba Sarrionandia eta Itziar Ugarte ariko dira irakasle, eta bakoitzak beste irakasle bat gonbidatuko du. Hiru hilabete iraungo du aurten eskolak, irailaren 2tik azaroaren 18ra. | Azpeitiko (Gipuzkoa) Kulturaz kooperatibak 2019. urtean jarri zuen abian Hitzaren Eskola, hitzari «beren-beregi» espazio eta proiektu bat eskaintzeko asmoarekin, Xabier Gantzarain proiektuaren sustatzaileetako batek gaur eginiko aurkezpenean azaldu duenez. «Ikusten genuen hitza adierazpide eta diziplina ezberdinetan ibiltzen dela, asko erabiltzen dela, baita egunerokoan ere, baina askotan oharkabean pasatzen dela». Lehenengo edizio hartan, zeinak sei hilabete iraun zuen, beste horrenbeste irakasle aritu ziren, bakoitza hitzaren arlo batekoa, «nahiz eta, azkenean, batek gauza bakarra ez duen egiten normalean». Aurreneko aldi hartan Gorka Arrese, Harkaitz Cano, Miren Gaztañaga, Irene Arrarats, Igor Elortza eta Lorea Agirre aritu ziren irakasle, eta «esperientzia polita» izan zela ondorioztatuta, egitasmoarekin segitzea erabaki zuten.
Pandemia tarteko —lehen edizioaren bukaera baldintzatu zuen—, Hitzaren Eskolaren beste bi edizio antolatu dituzte, eta horietan honako sortzaile hauek aritu dira irakasle: Arantxa Iturbe, Iñigo Aranbarri, Maddi Barber, Haizea Barcenilla, Andoni Egaña eta Xabier Erkizia —bigarren aldian—; eta Ula Iruretagoiena, Koldo Almandoz, Mari Luz Esteban, Oier Guillan, Miren Artetxe eta Amets Arzallus —hirugarrengoan—.
Aurten, ordea, Hitzaren Eskola beste formatu batean ematea erabaki dute. «Hausnarketa baten ondorioa izan da. Jende batek esaten zigun sei hilabete luze zela, konpromiso handia eskatzen zuela, eta batzuetan kosta egiten zela konpromiso hori hartzea». Horrela, aurten laburtu egingo dute, eta hiru hilabetez izango da, aurreko urteetan bezala, Dinamoa sormen gunean. Sei irakasleren ordez, bestalde, lau ariko dira eskolak ematen: Amets Aranguren Ibil Bedi musika taldeko kidea, Irati Gorostidi zinemagilea, Joseba Sarrionandia idazlea eta Itziar Ugarte idazle eta BERRIAko Kultura saileko kazetaria. Horietako bakoitzak, gainera, irakasle gonbidatu bat eramango du azken saiora, «irekitzeko eta ezagutzeko beste norbaitek zer esan dezakeen aipagai den gaiari buruz». Hain zuzen ere, Arangurenek Ion Celestino musikaria gonbidatuko du; Gorostidik, Arantza Santesteban zinemagilea; Sarrionandiak, Peru Magdalena idazlea; eta Ugartek, Maider Oleaga zinemagilea.
Arreta gaitasuna
Ugarte bera gaurko agerraldian izan da, eta aitortu du «inbidia handiz» jarraitu izan dituela Hitzaren Eskolako aurreko aldiak: «Badut jende bat hemen gertu ibili izan dena, eta uste dut heldu zaidala hemen sortzen den estimulazio horren uhina». Aurten parte hartzeko proposamena egin ziotenean, berehala pentsatu zuen gogoz izango zela Hitzaren Eskolan, baina parte hartze hori «ikasle moduan» egiteko modukoa iruditzen zitzaion: «Uste dut horrek asko esaten duela hemen dagoen espirituaren inguruan: ezagutza eta sormen grinaren elkartrukea eskema bertikaletik kanpo egitearen aldeko jarrera bat».
Bere eskola pentsatzeko denbora izango badu ere, kazetaritzatik eta idazletzatik iritsita, bere «idazmahaia ikasgelan hedatzea» nahiko luke Ugartek, baina ikasgelan jaso dezakeen guztiari irekita beti ere. «Azken aldian nahikotxo interpelatzen nauen gai bat landu nahiko nuke: garai ultra-azeleratu honetan bizitzen ari garen arretaren gaitasunaren kamuste orokor hori».
Hitzaren Eskolak irakasleak proposatzen baditu ere, eskolaren beraren formatua horizontala dela nabarmendu du, bere aldetik, Canok. «Esperientzia oso gustagarria izan zen. Batetik malgua zen, eta, bestetik, oso modu horizontalean jorratu zen, ikasleekin batera. Eta emaitza interesgarriagoa da. Ez nator ni hemen lezioa ematera; kezka batzuk, duda batzuk, esperientzia bat konpartitzera eta horren gainean jardutera baizik».
Hitzaren Eskola irailaren 2tik azaroaren 18ra arte egingo dute, beti larunbatez, 09.00etatik 13:00etara. Matrikulazioa egiteko epea, berriz, uztailaren 7ra artekoa izango da.
Orain artekoaren memoria
Laugarren aldia izango du aurtengoa Hitzaren Eskolak, baina orain arte egindako lana biltzen duen memoria ere jaso du Kulturaz Kooperatibak Dinamoaren webgunean. Bertan aurreko urteetan erabilitako material guztia jaso dute. Gantzarain: «Bakoitzak muntatu dezake bere eskola material horrekin». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229090/31-gradutik-gorako-tenperaturarekin-lan-jarduna-geldiaraz-daitekeela-uste-du-labek.htm | Ekonomia | 31 gradutik gorako tenperaturarekin lan jarduna geldiaraz daitekeela uste du LABek | Lantokietan beroari aurre egiteko gida bat eratu du, eta sentsazio termikoaren arabera atsedenak arautzeko eskatuko diete enpresariei. | 31 gradutik gorako tenperaturarekin lan jarduna geldiaraz daitekeela uste du LABek. Lantokietan beroari aurre egiteko gida bat eratu du, eta sentsazio termikoaren arabera atsedenak arautzeko eskatuko diete enpresariei. | Hogeita hamar gradu inguruko tenperaturara iritsi eta %70etik gorako hezetasuna badago lan jardunean etenak egitea proposatuko du LABek. Sindikatu abertzaleak protokolo bat idatzi du lantokietan beroaren arazoari aurre egiteko, eta hura indarrean jartzeko kanpaina abiatuko du. Tenperatura eta hezetasun baldintzak kontuan hartuta, zenbait pauso emango dituzte, eta, beharrezkoa bada, jarduna etengo dute alde bakarrez, lan prebentzioko legearen 21. artikuluan oinarrituta. «Helburua argia da: enpresariak ikus dezala arriskuak murriztea merkeagoa dela ekintza sindikala baino», zehaztu du Inko Iriarte LAB sindikatuko lan osasuneko arduradunak.
Azken urteetako beroaldien ondorioz, eztabaida piztu da ea egokia den ala ez halakoetan lan egitea, eta, ikusita afiliatuak eta ordezkariak arduratuta zeudela arazo horrekin, gaiari heldu dio LABek. Iriartek azaldu duenez, modu zientifikoan jorratu dute auzia: «Ez dugu txosten tekniko bat egin nahi izan, baizik gida bat; alegia, lan-osasun baldintza duinak ezartzeko tresna bat». Horretarako, ordezkariak trebatuko dituzte sentsazio termikoaren aldagaiak detektatu eta neurtu ditzaten.
Eta zer baldintzatan etengo dute jarduna beroaren eraginez? Bada, adibidez, itzalik gabeko kanpoko lanetan, 31 graduko tenperatura eta %90eko hezetasun erlatiboa badaude, lantokiko LABeko ordezkariak jarduna etetea eskatuko du. Edota 33 gradu eta %80eko hezetasuna daudenean, eta 34 gradu eta %70eko hezetasuna daudenean. Taula bat eratu dute baldintzen arabera hartu beharreko neurriekin. Esaterako, tenperatura hotzagoekin orduko bost, hamar edo hamabost minutuko etenak egitea proposatuko du.
Hezetasunaren garrantzia Eta barruko lanetan? Itzaletan badira, 34 gradu eta %90eko hezetasuna daudenean proposatuko du LABek jarduna etetea, edota 37 gradu eta %70eko hezetasuna daudenean. Iriartek azaldu du ardura berezia sumatu dutela barrualdean lan egiten duten langileen artean: «Euskal Herriaren hegoaldean bero handiagoa egiten du, baina Kantauri aldean hezetasuna handiagoa da, eta pabiloietan-eta lan egiten duten afiliatuek kezka helarazi digute».
Arazoaren oinarrian, duela 27 urte onartu zen eta aplikatzen ez den araudi bat dago. Tenperatura beroak jasaten dituzten lanpostuetako enpresei bero protokoloak diseinatzea aholkatu zitzaien, eta gehienek ez zituzten egin. Hori hala izanda, LABek ekimena hartzea erabaki du. Jarduna alde bakarrez eten aurretik, baina, hiru pauso emango ditu: lehenbizi, enpresari formalki eskatuko dio arrisku hori prebenitzeko. Hala egiten ez badu, Osalani edo NOPLOri jakinaraziko dio neurketarik ez dela egiten, eta, ondoren, arriskuaren berri emango dio lan ikuskaritzari. Eta ondoren aplikatuko lituzke alde bakarreko neurriak, «prozesu osoak ematen duen berme juridikoarekin».
Sindikatuak ezinbestekotzat jo du ekimena hartzea, Osalani asko kostatzen baitzaio neurriak aplikatzea. Iriarte: «2021ean Osalanek bost kasutan bakarrik aktibatu zuen lan arriskuen prebentzioko legearen 21. artikulua». Artikulu horrek argi esaten du langile batek bere osasunarentzako kaltegarria izan daitekeen egoera bat ikusten badu uko egin diezaiokeela lanari. Aurrera begira, berriz, beroari buruzko gida sektore mailako negoziazioetan txertatzeko asmoa dutela aurreratu du Oihana Lopetegi LABeko ekintza sindikaleko arduradunak. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229091/hamasei-sortzailek-parte-hartuko-dute-jardun-artistikoen-institutuaren-udako-eskolan.htm | Kultura | Hamasei sortzailek parte hartuko dute Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskolan | Laugarren aldiz egingo dute aurten, eta arte ikasleek nazioarteko profesionalekin egoteko aukera izango dute. Ibon Aranberri, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz izango dituzte tutore. | Hamasei sortzailek parte hartuko dute Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskolan. Laugarren aldiz egingo dute aurten, eta arte ikasleek nazioarteko profesionalekin egoteko aukera izango dute. Ibon Aranberri, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz izango dituzte tutore. | JAI Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskola martxan da aurten ere. Laugarrenez antolatu dute Donostiako Tabakalera zentroak, Gasteizko Artium museoak eta Jorge Oteiza museoak (Altzuza, Nafarroa). Arte plastikoak oinarri hartuta, praktika artistikoa eta pedagogia esperimentala batuko ditu egonaldiak, eta, horretarako, elkarrizketak sortuko dituzte aukeratutako arte ikasleen eta nazioarteko profesionalen artean. Hamasei gaztek hartuko dute parte guztira, eta mundu osotik iritsi zaizkien 62 eskaeren artetik hautatu dituzte proiektuaren arduradunek. Beatriz Herraez Artiumeko zuzendariaren ustez, aurrerapauso handia izan da aldi honetan hainbeste eskaera jaso izana.
Ibon Aranberri, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz sortzaileek egingo dituzte gazteen tutoretza lanak, eta, Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendariak aurreratu duenez, formakuntza saioen «muina» ere izango dira. Mendizabalek berak uste du instituzio guztien artean garatutako elkarlanak funtsezko garrantzia izan duela Euskal Herriko artearen arloan: «Uste dugu baietz, bete dugula beharrezkoa zen hutsune bat». Prototipo «soil» batetik abiatu ziren, eta, egun, ikasleen formakuntzan eta artista profesionalen esperientzian lekua hartu duen espazio bihurtu da. «Duela lau urte etorri ziren ikasleekin harremana dugu oraindik, eta, esan digutenez, Jardun Artistikoen Institutuaren udako eskola proposamen iradokitzailea izan zen haientzat».
Zach Blas, Erick Beltran, Anna Daucikova, Xabier Erkizia, Kiluanji Kia Henda, Julia Spinola, Miranda Pennell eta Azucena Vieites izango dira aurten irakasleak. Horien artetik, Erkiziak eginkizun garrantzitsu bat izango duela azaldu du Juan Pablo Huercanos Oteiza museoko zuzendariordeak: «Oteizaren inguruko soinu lan bat egin zuen Erkiziak, eta hori lagungarria izango da gazteek Oteiza museoan egonaldia egiten dutenean». Astebeteko egonaldia besterik ez dute egingo bertan, baina oso harreman «bereziak» garatzeko aukera emango die bai antolatzaileei, bai ikasleei. «Oteiza oso konprometitua zegoen bere garaiko artistekin, eta gure ardura da konpromiso horrekin jarraitzea».
Formakuntzaren amaieran izango dute, ordea, Oteiza museoan egonaldia egiteko aukera. Izan ere, Artiumen hasiko dituzte prestakuntza saioak, ekainean, eta klaseek lotura zuzena izango dute museoan bertan abian dauden programekin. Uztailean eta abuztuan egingo dute egonaldia, Tabakaleran, eta bertan garatuko dituzten ekintzek lantegiko praktikan eta parte hartzaile bakoitzaren prozesu zehatzen garapenean izango dute oinarria.
Mundu mailako beharra
Arte jardueren inguruko elkarrizketak sustatuko ditu ikasketa programak, eta, gainera, hainbat hizkuntza artistiko ulertu ahal izateko sarbideak eta horiek eragiten duten subjektibotasuna interpretatzeko baliabideak eskainiko dizkie artistei. Ez da lanketa erraza izaten, baina Aranberrik uste du horrelako elkarrizketak sorrarazten dituzten tailerrak oso beharrezkoak direla, oro har, nazioartean. «Guk ez genuen erabaki proiektu jakin bat sortzea; lan egiteko modu desberdin bat definitu nahi genuen». Lan eredu hori aldatuz joan da urtetik urtera, baina horrek are gehiago sendotu du Jardun Artistikorako Institutua, sortzailearen hitzetan.
«Artea zer den eta zer ez den erabakitzeko eztabaida beti dago mahai gainean», ekarri du gogora Mendizabalek. Tutoreek, berriz, beste zerbait galdetu nahi izan diete ikasleei: «Zein da ezagutza teknikoa partekatzeko modurik onena?». Erantzun desberdin bat jaso dute udako eskolatik igaro den ikasle bakoitzaren partetik, baina horrek tailerra behin eta berriro berritzeko aukera eman die. «Irakaskuntzarako entsegu bat besterik ez da hau». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229092/ozeano-artikoa-erabat-urtuko-da-datozen-hamarkadetan.htm | Mundua | Ozeano Artikoa erabat urtuko da datozen hamarkadetan | Ikerketa baten arabera, Ozeano Artikoaren urtzea ezingo da eragotzi isuriak murriztuta ere. Ondorioz, areagotu egingo dira muturreko klima fenomenoak eta hondamendiak. | Ozeano Artikoa erabat urtuko da datozen hamarkadetan. Ikerketa baten arabera, Ozeano Artikoaren urtzea ezingo da eragotzi isuriak murriztuta ere. Ondorioz, areagotu egingo dira muturreko klima fenomenoak eta hondamendiak. | «Beranduegi» da Ozeano Artikoaren urtzea eragozteko. Horixe ohartarazi dute zenbait zientzialarik, atzo argitaratutako ikerketa batean. Berotegi efektuko gasen isuriak asko murriztuta ere, 2030-2050 bitartean ez da izotzik izango Ozeano Artikoan. Ikerketaren arabera, gizakiak eragindako berotze globalaren ondorio da urtzearen %90.
Ozeano Artikoak irailean izan ohi du urteko izotz gutxien. Orain arteko datuen arabera —1979an hasi zen NASA sateliteko irudien bidez irudiak erregistratzen—, 2013koa izan zen izotz gutxieneko uda, eta, ondoren, 2021ekoa. Ikertzaileen arabera, 1979tik %12,6 murriztu da Ozeano Artikoko udako izotza hamarkada bakoitzean. Eta klima krisiaren adierazgarri «argigarrienetakoa» da hori.
Izan ere, Ozeano Artikoko izotza udan erabat urtzeko arriskua 2040. eta 2050. urteen artean zehaztu zuen IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak 2021ean zabaldutako txostenean. Baina atzo argitaratutako ikerketak hamar urte aurreratzen du epe hori. Eta, urte batzuk aurrera begiratuta ere, goibela da panorama. Egun isurtzen den emisio kopuruari eutsiz gero, baita horiek zertxobait murriztuta ere, abuztua eta urria izotzik gabeko hilabeteak bihurtuko dira 2080. urterako.
Ikerketan parte hartu duen Dirk Notz zientzialariaren esanetan, gizakiona da errua. «Zientzialariok hamarkadak eman ditugu udan Artikoko izotza urtzearen inguruan ohartarazten. Berotze globalaren lehenengo ondorio larria da hau. Jendeak ez die kasurik egin gure abisuei».
Muturreko fenomenoak, gora
Ozeano Artikoko izotza urtzen denean, agerian geratzen da itsasoa, eta bero handiagoa xurgatzen du eguzkitik. Ondorioz, nabarmen berotzen dira itsas zabaleko ur korronteak. Berotze horrek muturreko hondamendiak eragin ditzake, batez ere Ipar Amerikan, Europan eta Asian. Eta Groenlandiako izotza urtzea ere eragin dezake. Bi izotz geruza horiek urtzen badira, nabarmen egingo du gora itsas mailak.
Udan Ozeano Artikoko izotza urtzea eragoztea dagoeneko «ezinezkoa» izan arren, posible da horrek eragingo dituen muturreko fenomenoei aurre egiteko prebentziozko neurriak hartzea, eta horretarako deia egin dute, hain justu, ikerketaren egileek.
Klima hondamendien lehenengo zantzuak Ipar Hemisferioan nozituko dira lehenbizi, baina «mundu osora hedatuko dira». Halaber, arriskuan egongo dira, gizakiak ez ezik, Lurreko ekosistema eta izaki bizidun guztiak ere. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229093/pp-eta-upn-bananduta-aurkeztuko-dira-berriz.htm | Politika | PP eta UPN bananduta aurkeztuko dira berriz | Javier Esparzak salatu du alderdi popularrak ez duela elkarrekin aurkeztu nahi izan uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan | PP eta UPN bananduta aurkeztuko dira berriz. Javier Esparzak salatu du alderdi popularrak ez duela elkarrekin aurkeztu nahi izan uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan | Zatiketa erabatekoa da. 2019an Navarra Suma osatu aurretik ere, hauteskunde orokorretan eskutik helduta aurkeztu ohi ziren PP eta UPN. Behin eskuineko koalizioa hautsita, usadio politikoa zendu da. Begien bistakoa zena gaur baieztatu du El Mundo kazeta espainiarrak. Bertan, PPk azaldu du ez dela koaliziorik egongo Nafarroan.
Maiatzaren 28ko foru eta udal hauteskundeetan ere banandurik aurkeztu dira, eta Javier Esparza UPNko presidenteak bere atsekabea agertu du, eta azpimarratu du ez dagoela akordiorik «PPk ez duelako nahi».
Cuca Gamarraren deia
Politikan ohikoa izaten da errua bestearena dela gizarteratzea, eta kontakizun hori indartzeko asmoz, Esparzak azaldu du asteartean, 17:00etan, Cuca Gamarra PPko idazkari nagusiaren telefono deia jaso zuela, hauteskunde zerrendak aurkezteko hiru egun eta erdiren faltan, elkarrekin joateko aukera proposatuz.
«PP alderdian badakite ezinezkoa dela, UPNren estatutuek dakarten modura, gure afiliatuak elkartzea koalizioan aurkeztu nahi duten edo ez erabakitzeko eta balizko zerrenden negoziazioa planteatzeko», esan du. Dena den, haren hitzetan, kontuan hartu zuten eskaera, eta erantzuna eman aurretik etorri da albistea.
Esparza, «zur eta lur»
Esparza «zur eta lur» geratu da. «UPNk akordiorik ez duela egin nahi aurpegiratu, eta guri errua bota besterik ez dute egin». Haren ustez, gertaerek akusazio hori bertan behera uzten dute. Esparzaren arabera, Pedro Sanchezek bozak aurreratuko zituela iragarri zuenetik zortzi egun izan ditu PPk gerturatzeko, eta ez du saiakera bakar bat egin. «Akordio zintzo bat bilatu ordez, tematuta dago UPN irentsi eta kaltetu nahian».
Haren irudiko, asmo horiek bertan behera geratu ziren maiatzaren 28ko bozetan, eta agerian geratu da eskuineko botoen «gehiengo handi bat» lortu duela UPNk. PPk baino «ia 70.000 boto gehiago» erdietsi dituztela azpimarratu du.
Esparzak baieztatu du Alberto Nuñez Feijoo inbestidurara aurkeztuz gero haren aldeko botoa emango dutela. «UPNri bozkatuta, zentro-eskuineko botoak ez galtzea bermatzen da, eta ziurtatzen da bere diputatuek eta senatariek Nafarroako interesak defendituko dituztela Madrilen aurrean». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229094/gipuzkoako-zahar-etxeetako-gainbehera-salatu-du-elak.htm | Gizartea | Gipuzkoako zahar etxeetako «gainbehera» salatu du ELAk | Egoitza zenbaitetan sei lan itun ezberdin ezartzen direla esan dute langileek, eta horrek «nahasmen« handia dakarrela | Gipuzkoako zahar etxeetako «gainbehera» salatu du ELAk. Egoitza zenbaitetan sei lan itun ezberdin ezartzen direla esan dute langileek, eta horrek «nahasmen« handia dakarrela | «Gainbehera». Pankarta zabal batean hitz hori nabarmendu dute gaur, elkarretaratze batean, Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, ELA sindikatuak deituta. Ondoren, agerraldi bat egin dute, eta egoera horren erantzulea zein den adierazi dute: «Gipuzkoako Foru Aldundia egoitzetako sektorea desegiten ari da».
Janire Diazek eta Aintzane Orbegozok hartu dute hitza langileen izenean. Datuekin esplikatzen saiatu dira zer salatu nahi duten. Lanaldi partzialeko kontratuen ugaritasuna erakusten duten datuekin, adibidez: «Gipuzkoako egoitzetako langileen %45ek baino gehiagok kontratu partzialak dituzte». Eta administrazio publikoaren barruko lan baldintzekin ari diren langileak «desagertzen» ari direla erakusten dutenekin: «Langileen ia %70ek enpresa pribatu eta irabazi asmokoetan lan egiten dute».
Gogoratu dute iazko uztailean hitzarmen bat izenpetu zutela hainbat enpresak eta UGTk: «Gutxiengoan». Ituna era horretan izenpetuta egoteak «segurtasun juridiko falta izugarria» dakarrela esan dute. Ituna ez da aplikazio orokorrekoa; zenbat langile atxiki zaizkion ez dago argi, eta, horri erantsita azpikontratutako enpresek askotan beste itun batzuk dituztela, sektorean «nahasmen» handia dago.
Ondorioz, azaldu dutenez, ehundik gora helegite jarri behar izan dituzte soldata nominekin lotutako arazoen harira. Anabasa hori zelakoa den azaltzeko, datu bat eman dute: badira sei itun ezberdin ezartzen dituzten egoitzak.
Egoitza askotan
Zahar etxe askotako ordezkariak egon dira agerraldian, eta Gipuzkoako geografia osoan kokatu dituzte «gainbeheraren» erakusgarri diren adibideak: Oñati, Arrasate, Errenteria…
Bi adibide nabarmendu dituzte, diputazioak berez eskumen handiagoa baitu horietan, eta, hala ere, arazoak horietan ere gordin-gordin daudela uste dute. Batetik, foru erakundeak kudeatzen dituen hamasei Kabia egoitzak hartu dituzte hizpide. «Horietan, langile gehienak enpresa pribatuen esku daude, eta egiten hasi diren adjudikazio berrietan gero eta azpikontratazio gehiago egotea onartu dute».
Ahotan hartu dute Eibarko Egogain zahar etxea ere, egun Gipuzkoako Diputazioak «zuzenean» kudeatzen duen egoitza bakarra dela argudiatuta, eta han egiten ari direnak etorkizunean aldundiak kudeaketa ereduan egin asmo dituen aldaketen «laborategia» diren susmoa hartuta. Eta hor ere arazoak: esan dute 175 langile daudela, eta 61 bakarrik direla diputazioko langileak. Gainerakoak azpikontratatutako bost enpresatan banatuta daude.
Horrek guztiak «zaintza kalitatean» arazoak dakartzala gogoratu dute. Errealitatea gordina islatu dute langileek, aurrez ere usu egin izan duten eran. «Zenbaki bat besterik ez dira egun adinekoak». «Bost minutu ere ez ditugu izaten haiekin hitz egiteko». «Gogorra da, langile moduan, egunero hori ikusi behar izatea».
Orain berrituko da Gipuzkoako Diputazioa, eta sektorean ardurak hartuko dituzten agintariek langileen eskeak aintzat hartzea nahi dute. Beste «eredu» batera egitea nahi dute: zaintza sistema «publikoa» irudikatzen dute zerumugan, eta arta hobea bermatzea. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229095/iriartek-gobernabiderako-akordio-bat-proposatu-die-eajri-pseri-eta-epri.htm | Politika | Iriartek «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSEri eta EPri | «Gutxieneko akordio bat» egitea eskaini die EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak beste alderdiei, eta nabarmendu du koalizio abertzaleari dagokiola proiektua gidatzea. | Iriartek «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSEri eta EPri. «Gutxieneko akordio bat» egitea eskaini die EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak beste alderdiei, eta nabarmendu du koalizio abertzaleari dagokiola proiektua gidatzea. | Maddalen Iriartek, EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSE-EEri eta Elkarrekin Podemos-IUri. Gipuzkoako Foru Aldundian gobernua osatu ahal izateko «gutxieneko akordio bat» egitea da Iriarteren helburua, «oinarrizko proposamen baten inguruko adostasunak josita». Nabarmendu du EH Bilduri dagokiola «proiektu partekatua» gidatzea —foru hauteskundeak irabazi ditu Gipuzkoan, 22 batzarkide lortuta—, baina «lidergo partekatuen garaia» ere badela esan du: «Diagnostiko minimo komun batetik gobernantza kooperatibo batean lerratzea ezinbestekoa izango da datozen garaietan».
Gipuzkoako Foru Aldundiaren aurrean egindako agerraldian, Iriartek adierazi du «gobernagarritasun akordio zabal bat» erdiestea izango dela EH Bilduren «lehentasuna». «Alderdiak eta erakunde publikoak tresnak dira, ez helburuak. Herritarrei etorkizuneko proiektu partekatu bat eskaintzeko tresna izan nahi dugu, eta horretan arituko gara etengabe», adierazi du Donostiako Gipuzkoa plazan.
Gainera, «gutxieneko akordio» horrek izango lituzkeen ildo nagusiak ere azaldu ditu EH Bilduko ahaldungai nagusiak. Batetik, zaintza eraldatu beharra dagoela nabarmendu du Iriartek: «Trantsizio bat marraztu behar dugu sistema publiko komunitario baterantz, erreferentzia publiko bat izango duena, eta, premiaz, zaintzen dutenen lan baldintzak duinduko dituena, sektorearen eta erabiltzaileen ahotsa bermatuz». Klima eta energia krisiei aurre egiteko, berriz, energia berriztagarrien aldeko apustua egin behar dela ere adierazi du. «Horri lotuta kokatzen ditugu industriak egin beharreko premiazko eraldaketa, mugikortasun ereduan sakontzea, eta lehen sektorea indartzea», erantsi du.
Ipar Euskal Herriarekiko harremana indartu behar dela, euskarak eta kulturak «herritarr guztien eskubide» izan behar dutela, eta zerga sistemaren inguruan hausnarketa sakon bat egin behar dela ere azaldu du Iriartek. «Gobernantza feministak lehentasun bat izan behar du; alor guztietan eragin behar du», gaineratu du.
«Elkarrekin Podemosekin etengabe ari gara oinarrizko elementu horien inguruan hitz egiten», esan du Iriartek. EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU bat etorriko balira, ez lukete gehiengorik izango; hiru batzarkideren faltan egongo lirateke gehiengo osorako. EAJk eta PSE-EEk ere 24 batzarkide dituzte, baina PP prest agertu da bere hirurak eskaintzeko. Horrela, 27 batzarkiderekin, gehiengoa lor dezakete Gipuzkoako Batzar Nagusietan. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229096/dokumentu-bat-faltsutu-izana-onartu-du-mixel-etxebeste-mauleko-auzapez-ohiak.htm | Politika | Dokumentu bat faltsutu izana onartu du Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohiak | Atzo epaitu zuten Paueko Zigor Auzitegian, Agerria hotelarentzat 450.000 euroko mailegua lortzeko hura kudeatzen zuen ekonomia mistoko sozietatearen akta faltsu bat idatzi izana leporatuta. 5.000 euroko isuna eta urtebetez edozein enpresa kudeatzeko debekua arriskatzen ditu. Uztailaren 4an deliberatuko du auzitegiak. | Dokumentu bat faltsutu izana onartu du Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohiak. Atzo epaitu zuten Paueko Zigor Auzitegian, Agerria hotelarentzat 450.000 euroko mailegua lortzeko hura kudeatzen zuen ekonomia mistoko sozietatearen akta faltsu bat idatzi izana leporatuta. 5.000 euroko isuna eta urtebetez edozein enpresa kudeatzeko debekua arriskatzen ditu. Uztailaren 4an deliberatuko du auzitegiak. | Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia akusatuen aulkian eseri zen atzo Paueko Zigor Auzitegian. Agerria hotela kudeatzen zuen EMS ekonomia mistoko sozietateko presidente gisa dokumentu bat faltsutu izana leporatzen diote. Zehazki, EMSren bilkura baten akta faltsua idaztea, Credit Agricole bankuaren 450.000 euroko mailegua lortzeko helburuarekin. Akta hura berak idatzi zuela onartu zuen epailearen aitzinean. «Sei hilabete eman nituen maileguaren baldintzak eztabaidatzen». Mailegu eskaintza eskuratu, eta bi eguneko epean administrazio kontseiluaren onarpena emateko bilkuraren akta bidaltzeko eskatu ziotela esplikatu zuen. «Epea laburregia zen». Dokumentua faltsua izateaz gain, administrazio kontseiluko kide baten izenpea haren baimenik gabe erabili izana ere leporatu diote.
2010ean erosi zuten Agerria jabegoa herriko etxeak eta akziodun pribatuek, hotel eta jatetxe bilakatzeko. Horrez gain, dantza taldeek errepikak egiteko gela bat ere bazuen, eta laborari batek mahastiak landatu zituen lursailen zati batean. Urteetan, hotelaren kudeaketa eztabaida iturri izan da Mauleko herriko kontseiluan, eta haren egoera finantzarioak kezka eragin du. 2020ko azaroan, Administrazio Auzitegiak Agerria iraunbide judizialean ezarri zuen, akziodun pribatuek eta Mauleko Herriko Etxeak osatzen zuten ekonomia mistoko sozietateak (EMS) zor sobera metatuak zituelako.
Bi salaketa izan dira Etxebesten kontra. Batetik, ESMren likidatzaile judizialarena, eta, bestetik, Louis Labadot gaur egungo Mauleko auzapezarena —2020ko herriko bozetan lortu zuen alkatetza—. Auzitegiaren aitzinean, ESMko erabaki guziak aho batez hartzen zituztela erranez defendatu zuen bere burua Etxebestek. «Maileguaren bidez, hornitzaileekin genituen zorrak bankuarekin ordezkatu genituen». Baina 450.000 euroren erabilpenak ere eztabaida sortzen du. Izan ere, Mauleko herriaren abokatuaren hitzetan, mailegua berritze obrak ordaintzeko eskatu zuten, baina fakturak eta lansariak ordaintzeko erabili zuten, besteak beste. «Mixel Etxebestek bazekien Agerria egoera txarrean zela, baina indarrez pasatu nahi izan zuen», akusazioaren hitzetan.
Fiskaltzak 5.000 euroko isuna eskatu zuen Etxebesteren kontra, erdia gibelapenarekin. Horrekin batera, urtebetez edozein enpresa kudeatzeko debekua emateko ere eskatu zuen. Defentsako abokatuak gaur egungo auzapezaren mendeku gisa aurkeztu zuen afera, eta faltsutzea zalantzan ezarri zuen.
2021eko azaroan Euskal Hirigune Elkargoak erosi zuen Agerria hotela. Eztabaida handia eragin zuen hautetsien artean, eta erabakia bakarrik hartu izana leporatu zioten Etxegarairi. Agerria eskuratzeko beste proposamen bat egin zuen talde batek helegitea jarri zuen Paueko Administrazio Auzitegian «lehia desleiala» salatzeko. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229097/egiari-zor-ek-kritikatu-egin-du-jaurlaritzak-torturaren-aurkako-eguneko-ekitaldiak-atzeratu-izana.htm | Politika | Egiari Zor-ek kritikatu egin du Jaurlaritzak Torturaren Aurkako Eguneko ekitaldiak atzeratu izana | Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu du «alderdien konfrontaziorako elementuak sortzea eragotzi» nahi duela, aintzat hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egitekoak direla. | Egiari Zor-ek kritikatu egin du Jaurlaritzak Torturaren Aurkako Eguneko ekitaldiak atzeratu izana. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu du «alderdien konfrontaziorako elementuak sortzea eragotzi» nahi duela, aintzat hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egitekoak direla. | Egiari Zor fundazioak haserrea adierazi du, ekainaren 26rako Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunaren harira programatuta zeuden ekitaldi batzuk ez dituztelako egingo. Zehazki, fundazioak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak azaldu zion asmoa zuela giza eskubideen urraketen biktimak aitortzeko ekitaldi instituzional bat egiteko, eta ekainaren 26an egin nahi zutela, Donostiako Kursaal jauregian, Torturaren Aurkako Nazioarteko Egunarekin bat eginez.
Gogora institutua ere torturaren aurkako jardunaldi batzuk egitekoa zen bere egoitzan, Bilbon, ekainaren 20tik 22ra bitartean. Horrez gain, Euskal Herriko Unibertsitateko Udako Ikastaroetan Kriminologiaren Euskal Institutua egitekoa den saioan, asmoa da 2017an argitaratu zuten ikerketari buruzko bigarren zatia aurkeztea.
Haatik, Egiari Zor-en arabera, Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak jakinarazi dio noiz arte zehaztu gabe geroratuko dituztela ekitaldi horiek, eta azalpena da «alderdien konfrontaziorako elementuak sortzea eragotzi» nahi duela, aintzat hartuta Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egitekoak direla.
«Jaurlaritzak eta hura babesten duten alderdiek sustatu eta parte hartu izan ez balute bezala iragan berri den hauteskunde prozesuko beste polemika interesatu batean», erantsi du fundazioak, gogora ekarriz memoriari buruzko webguneak erretiratu zituztela udalerri batzuetan. Webgune horiek ziren torturaren biktimen «aitortza instituzional bakarra», fundazioaren esanetan; horregatik, fundazioko patronatuak atsekabea azaldu du Jaurlaritzaren erabakiar dela eta: «Uste dugu interes alderdikoiak direla, hain justu ere, ekitaldiok atzeratzeko arrazoia. Eta ez du kontuan hartzen aitortza eta erreparazioa eman nahi zien senide horien oinazea».
Areago, uste dute torturaren biktimek «luzaroan eskatutako» ekitaldiak atzeratzeak biktimen «trataera asimetrikoan sakontzen» duela. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229098/esklabismoa-salatu-du-labek-bermeoko-itsasontzi-batean.htm | Ekonomia | «Esklabismoa» salatu du LABek Bermeoko itsasontzi batean | Sindikatuaren arabera, Beti Euskal Herria itsasontziak abisurik gabe eta kalte ordaina eman gabe bota ditu bere zortzi arrantzaleak. | «Esklabismoa» salatu du LABek Bermeoko itsasontzi batean. Sindikatuaren arabera, Beti Euskal Herria itsasontziak abisurik gabe eta kalte ordaina eman gabe bota ditu bere zortzi arrantzaleak. | LABek deituta, 30 lagun inguru batu dira gaur Bermeon (Bizkaia), Beti Euskal Herria arrantzontzian gertatutakoa salatzeko. Sindikatuak jakinarazi duenez, maiatzaren 8an, itsasoratzeko prest zeudela, armadoreak arrantzaleei esan zien portuan geratuko zela ontzia, «ezelako arrazoirik eman gabe». Kofradiara jo zutenean, han argitu zieten enpresak Gizarte Segurantzatik atera zituela. Ez dute kaleratze gutunik eta ordainik jaso.
Lan baldintzak «XXI. mendeko esklabismoa» zirela dio LABek: zortzi langileetatik lau kontratu gabe zeuden, Gizarte Segurantzatik kanpo, eta baldintza «tamalgarrietan».â«Beste edozein enpresatan oso larria bada, itsasontzian lan egiten dutenentzat are larriagoa da, ezinbestekoak diren segurtasun, salbamendu, lehen laguntza eta sorospen ikastaroak jaso gabe zeudelako».
Sindikatuak uste du arrazakeria ere badagoela Beti Euskal Herria itsasontziaren kasuan. «Paperik gabe, inolako eskubide aitortu gabe eta bizimodua aurrera ateratzeko edozein lan baldintza onartu beharra daukaten migratzaileez aprobetxatzen diren eskrupulurik gabeko enpresariak» gaitzetsi ditu LABek, eta administrazioei eskatu die «utzikeria» alde batera uzteko. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229099/bi-dira-asteleheneko-operazioan-atxilotutako-euskal-herritarrak.htm | Politika | Bi dira asteleheneko operazioan atxilotutako euskal herritarrak | Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete. Elkarretaratzea egin dute Baionako suprefeturan. | Bi dira asteleheneko operazioan atxilotutako euskal herritarrak. Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete. Elkarretaratzea egin dute Baionako suprefeturan. | Frantziako Poliziak operazio zabala egin zuen astelehenean, eta gazte militante bat atxilotu zuen Baionan, gurasoen etxean. Hainbat iturrik jakinarazi dutenez, beste euskal herritar bat ere atzeman zuten, Tolosan (Okzitania), bere etxean. Jatorriz Hendaiakoa da (Lapurdi). Astelehenean zabaldu zen hamabost atxiloketa izan zirela, baina gaur-gaurkoz ez da jakina zehazki zenbat pertsona atzeman dituzten orotara.
Hasieran informazio nahasiak agertu ziren, baina geroztik zehazten ari dira. Frantziako hainbat hedabidek zabaldutakoaren arabera, Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete. Iazko abenduan, berrehun bat aktibista sartu ziren fabrikara, eta «armagabetu» egin zuten. Errauskailuaren eta dispositibo elektrikoen sabotajea, kableen mozketa eta hainbat makinaren andeatzea aldarrikatu zuten.
Orduan zabaldutako agirian, salatu zuten Lafarge enpresa Frantziako «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» dela. «Ez ditu ezerk geldiarazten; guhaurek geldituko ditugu». Halaber, Sirian talde jihadistak diruz lagundu izana aitortu zuen enpresak iazko udazkenean.
Astelehenean, dozenaka lagunek protesta egin zuten Baionako herriko etxe aitzinean, atxiloketak salatu eta Baionan atxilotutakoaren sendiari babesa adierazteko. Gaur ere beste protesta bat antolatu dute, 18:30ean, Baionako suprefetura aitzinean. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229100/italiako-kostazainek-1400-bat-migratzaile-erreskatatu-dituzte-itsaso-jonikoan.htm | Mundua | Italiako kostazainek 1.400 bat migratzaile erreskatatu dituzte Itsaso Jonikoan | Herenegun eta atzo egin zituzten operazioak, Frontexen laguntzarekin. | Italiako kostazainek 1.400 bat migratzaile erreskatatu dituzte Itsaso Jonikoan. Herenegun eta atzo egin zituzten operazioak, Frontexen laguntzarekin. | Italiako kostazainek asteazken honetan iragarri dutenez, 1.400 pertsona baino gehiago erreskatatu zituzten herenegun eta atzo, Itsaso Jonikoan, Italia hegoaldeko Crotona hiritik gertu. Kostazainek Mugak eta Kostaldea Zaintzeko Europako Agentziaren (Frontex) laguntza izan zuten bi operazioak egiteko.
Astelehen goizaldean egindako lehen operazioan esku hartu zuten Roccela Ionicako eta Cataniako kostazainen bi patruilaontzik eta Frontexen beste txalupa batek, eta arrantzontzi batean zihoazen 590 migratzaile erreskatatu zituzten, Crotonako kostaldetik 52 itsas miliara. Ondoren, iheslari horiek Italiako kostazainen Deciotti itsasontzian eraman zituzten.
Hain zuzen, ontzi horrek parte hartu zuen bigarren erreskate operazioan ere; gutxi gorabehera, beste 650 migratzaile erreskatatu zituzten. Maniobra horiek Frontexeko MAI 1107 itsasontziaren, Italiako kostazainen bi patruilaontziren eta inguruan zegoen atoiontzi baten laguntzarekin egin zituzten.
Geroago, Crotonako kostazainen beste patruilaontzi batek 47 migratzaile salbatu zituen, astelehen gauean; belaontzi bat noraezean zebilen, olatuen mende. Erreskatatuen artean bi haur zeuden, eta premiazko arta medikoa jaso behar izan zuten.
Operazio horiei guztiei, zehazki, 130 migratzaileren erreskatea gehitu behar zaie; Capo Rizzutotik 117 itsas miliara salbatu zituzten, eta atzo amaitu zuten operazioa.
Bost polizia atxilo, migratzaileak torturatzea egotzita
Italiako Verona hiriko bost polizia atxilotu dituzte migratzaileak eta etxegabeak torturatzea eta haiei lesioak eragitea egotzita. Horrez gain, atxilotuetako biri arraza beltzeko pertsonen eta afrikar migratzaileen aurkako gorroto arrazista delitua ere leporatu diete.
Ikertzaileen arabera, agenteek iheslariak eta etxegabeak «jipoitu» zituzten identifikazio prozesuetan. Gertakarietako batean, atxilotuetako biri egozten diete atzemandako pertsona bat, identifikaziorako, «lurrean txiza egitera behartzea» eta gero «zorua garbitzea, gorputza erabiliz», behin-behineko espetxeratze aginduan jasotako kasuaren dokumentuen arabera. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229101/euskal-herriko-gizarte-mugimenduez-ariko-da-aurtengo-jakin-jardunaldia.htm | Gizartea | Euskal Herriko gizarte mugimenduez ariko da aurtengo Jakin jardunaldia | Euskal Herriko gizarte mugimenduen azken urteetako bilakaera, egungo egoera eta etorkizuneko erronkak izango dituzte hizpide hilaren 22ko eta 23ko ikastaroetan, UEUk, ‘Jakin’-ek eta Usurbilgo Udalak antolatuta. BERRIAk 'streaming'-ez emango du, zuzenean. | Euskal Herriko gizarte mugimenduez ariko da aurtengo Jakin jardunaldia. Euskal Herriko gizarte mugimenduen azken urteetako bilakaera, egungo egoera eta etorkizuneko erronkak izango dituzte hizpide hilaren 22ko eta 23ko ikastaroetan, UEUk, ‘Jakin’-ek eta Usurbilgo Udalak antolatuta. BERRIAk 'streaming'-ez emango du, zuzenean. | Iaz mende erdi bete ostean, ate joka datoz UEU Udako Euskal Unibertsitatearen Udako Ikastaroak, eta, urtero legez, Jakin jardunaldiak antolatuko dituzte Usurbilgo Udalarekin elkarlanean, zazpigarren urtez jarraian. Gizarte mugimenduak: erronka berriei elkargune berriak ezarri diote izena aurtengoari, eta ekainaren 22an eta 23an egingo dute ikastaroa.
Usurbilgo alkate Agurtzane Solaberrietak, UEUko zuzendari Aitor Bengoetxeak eta Jakin-eko zuzendari Lorea Agirrek hitz egin dute aurkezpen ekitaldian. Agirrek azaldu duenez, «Euskal Herriaren ezaugarri bat da gizarte mugimenduak protagonista garrantzitsu izatea herrigintzan». Haren esanetan, Euskal Herriak gizarte mugimendu «plurala eta militantea» du, eta eremu horretatik «egitasmo asko landu dira». Baina, nabarmendu duenez, gizartea aldatu den heinean, mugimendu horiek ere aldatuz joan dira, bai euren jardunean, baita gainerako eragile eta erakundeekin duten harremanean ere.
2018tik, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko lau ikerketa talde, Nor, Afit, Ekopol eta Parte Hartuz, gizarte mugimenduei eta parte hartze politikoari buruz ikertzen ari dira. «Kaleratu dituzten azken ikerketak aitzakia hartuta edo akuilatuta osatu dugu Jakin jardunaldi hau, baita ondotik etorriko den Jakin monografikoa ere», esan du Agirrek. Aldaketen artean, Jakin-eko zuzendariak adibide batzuk eman ditu: gizarte harremanen desinstituzionalizazioa, zaintzaren eta ekologiaren muturreko krisiak, lan baldintzen prekarizazioa eta lan eskubideen galera, ondoriozko desberdinkeriaren areagotzea eta demokrazia instituzionalari buruzko ezkortasuna.
Aldaketa horiez gain, hizlariek hizpide izango dituzte mugimenduen baitako erronkak eta joerak ere. Hain zuzen, lehen egunean, gai horretaz solastatuko dira soziologiako doktore eta EHUko irakasle Marina Sagastizabal Yus eta antropologiako doktore eta kazetaritzako lizentziatu Ainara Santamaria Barinagarrementeria, Gizarte mugimenduetatik komunitateak ehuntzen: premiazko bai, gatazkatsua ere bai hitzaldian.
Jarraian, ekologistek, feministek, euskalgintzako kideek, mugimendu antirrazistek, gazteek eta pentsionistek hartuko dute parte; besteak beste, Euskal Herriko emakume migrante eta arrazializatuen sareko kide Leo Bueriberik, Hordagoko Iraia de la Torrek eta Emagineko miiltante feminista Maider Avaristok.
Bigarren egunean, berriz, herri mugimenduen eta erakunde publikoen arteko harremanaz ariko dira hiru aditu: zuzenbidean lizentziatu eta aholkulari Julen Mendoza Perez, politika zientzietako doktore eta EHUko irakasle Andere Ormazabal, eta Arantzazulab-eko zuzendari nagusi Naiara Goia Imaz. Jardunaldia amaitzeko, urteroko ekitaldi kulturala Mejillon Tigre kolektiboak eskainiko du aurten, Hitz esana emanaldiarekin, eta ondoren egingo dute ohiko Txotx! ekitaldia. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229102/uefak-espedientea-ireki-dio-osasunari.htm | Kirola | UEFAk espedientea ireki dio Osasunari | Europako Federazioak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu du kontuan. Auzitegi Gorenak urtarrilean frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela. UEFAk Osasuna errudun jotzen badu, Iruñeko taldeak ez du jokatuko Konferentzia liga | UEFAk espedientea ireki dio Osasunari. Europako Federazioak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu du kontuan. Auzitegi Gorenak urtarrilean frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela. UEFAk Osasuna errudun jotzen badu, Iruñeko taldeak ez du jokatuko Konferentzia liga | UEFAk espedientea ireki dio Osasunari, Nafarroako klubak erakunde horren diziplina arauak urratu dituelakoan. UEFAren Diziplinaren eta Etikaren Kontrol Batzordeak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu du kontuan Osasunari espedientea irekitzeko. Auzitegi Gorenak urtarrilean frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela.
Ligako 37. eta 38. jardunaldietakoak dira bi partida horiek: lehena, Betisek eta Valladolidek Sevillan (Espainia) jokatu zutena; eta, bigarrena, Osasunak eta Betisek Sadarren jokatu zutena. Auzitegi Gorenaren arabera, Osasunako presidenteak, bi agintarik eta kudeatzaileak akordioa egin zuten Betiseko zenbait jokalarirekin, Espainiako taldeak bi partida horiek gal zitzan. Hori eginda, Osasunak aukera gehiago izango zuen mailari eusteko.
Ikusi gehiago: Markoa jarri, eskegi eta miretsi
UEFAren inspektore batek aztertuko du orain zer ondorio izan ditzakeen Auzitegi Gorenaren ebazpenak Europako lehiaketetan.
Informazio guztia aztertuz gero, UEFAk uste badu Osasunak erakundearen arauak urratu dituela, zigortu egingo du. Nola? Bada, Iruñeko taldeak ez luke jokatuko Konferentzia liga datorren denboraldian. Espainiako Liga zazpigarren postuan amaitu eta gero sailkatu da Osasuna hamasei urteren ostean Europako kluben arteko lehiaketa baterako.
Osasunak zigorra jasoko balu, Espainiako Ligako zortzigarren sailkatuak jokatuko luke Konferentzia liga: Athletic litzateke. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229103/aeronautikak-ez-dio-etekinik-atera-ukrainako-gerrari-baina-uste-du-aterako-diola.htm | Ekonomia | Aeronautikak ez dio etekinik atera Ukrainako gerrari, baina uste du aterako diola | Hegan klusterreko enpresen fakturazioa %27,3 handitu da, eta pandemia aurreko jarduera berreskuratu dute. | Aeronautikak ez dio etekinik atera Ukrainako gerrari, baina uste du aterako diola. Hegan klusterreko enpresen fakturazioa %27,3 handitu da, eta pandemia aurreko jarduera berreskuratu dute. | Gerra ez da errenta, baina bai negozioa batzuentzat. Ukrainako gerraren eraginez, gastu militarra handitzen ari da, eta hortik etekina ateratzeko hautagaiak dira Euskal Herriko enpresa aeronautikoak, hegazkin militarren egileen hornitzaileak ere bai baitira. Jose Julian Etxebarria Hegan klusterreko presidenteak ziurtatu du irabazi hori artean ez dela iritsi, baina uste du ezinbestean sustatuko duela jarduera datozen urteetan, «segurtasunaren inguruko sentsibilizazioa areagotzea» ekarri duelako.
Iazko urtearen balantzea egiteko agerraldian, Etxebarriak aitortu du aeronautika sektoreak pandemia aurreko jarduera berreskuratu duela jada, baina horren atzean ez dago gastu militarra. «Fakturazioa ez du automatikoki aktibatu», Etxebarriaren esanetan. Ez da nolanahiko zehaztapena; izan ere, hegazkin ekoizle handiek txalotu egin dute NATOk bere kide diren herrialdeak defentsa aurrekontuak handitzera behartu izana. Espainiako Gobernuak iragarri zuen egitasmo militarretarako inbertsioa handituko zuela, 2029rako barne produktu gordinaren %2 izateraino.
Airbusek eta Boeingek negoziorako aukera ikusi dute horren atzean, eta horiek dira, hain zuzen ere, Hegan klusterraren bezero nagusiak. «Logikak dio, beraz, horrek eragina izango duela, baina ez da berehalakoa izango», adierazi du Etxebarriak.
Edozein modutan, defentsa gastuez gaindi, aurrera begira «baikorrak izateko arrazoiak» daudela uste dute arduradunek. Izan ere, turismoaren suspertzeak hegazkinen ekoizpen katea «berraktibatu» du, eta, horri esker, «nabarmen» hobetu da sektorearen egoera. Gainera, espero dute bi urte barru krisi aurreko jarduera berreskuratuko duela, nahiz eta ekoizpen kostu handiak buruhauste diren oraindik. «Hornidura katea tenkatuta dago oraindik ere, aurreko urtearen aldean zertxobait arindu bada ere», ohartarazi du Etxebarriak.
Beste 319 lanpostu
Iazkoa urte ona izan zen klusterreko kide diren 76 enpresentzat. Fakturazioa %27,3 handitu zuten; 2.377 milioi euroren salmentak izan zituzten denera. Diruaren erdia (%48,7) motorrei dagokie, eta beste erdia egitura aeronautikoei eta sistema eta ekipamenduen atalari. Halaber, esportazioak nabarmen igo ziren (%27,9), eta I+Grako inbertsioak ere bai (+15 milioi).
Enpleguak ere gora egin zuen Hegan klusterreko bazkideen artean: denera, zuzeneko mila lanpostutik gora (+%7,5) sortu zituzten mundu osoan dituzten lantegietan, eta 15.000 langileren langa gainditu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, zehazki, 319 lanpostu sortu zituzten (+%6,8), eta, egun, 5.000 behargin ari dira lanean guztira.
Etxeberriak onartu du tentuz hartu beharreko emaitzak direla, konparazioa ezohiko urte batekin egiten delako: «Ez dugu ahaztu behar nondik gatozen: garai bereziki zaila izan da». Ez baita ahaztu behar izurriak zuzeneko eragina izan zuela aeronautika sektoreko enpleguan, bereziki Arabako lantegietan. Esaterako, Aernnova taldeak 82 langile kaleratu zituen, eta Alestisek beste 85.
Talentua eta inbertsioak
Hala ere, klusterreko arduradunek uste dute sektorearen erronka nagusietako bat «talentua» dela. Etxeberriak azpimarratu du gazteen prestakuntza eta espezializazioa zaintzea eta haiengan «bokazioa sustatzea» dela sektorearen eginbeharreko bat: «Sektore honek etengabeko prestakuntza eskatzen du, eta zaindu egin behar dugu hori. Hori eskatzen baitigute enpresa guztiek».
Beste helburuetako bat sektorearen lehiakortasunari eustea da, eta klusterreko arduradunek uste dute berrikuntzari lotutako inbertsioak areagotzea ezinbestekoa dela horretarako. Bada, Etxeberriak adierazi du jasangarritasuna ardatz nagusietako bat izango dela helburu horretan, iruditzen baitzaio sektoreak berrikuntza teknologikoen arloan duen «traktore eginkizuna» lagungarri izan daitekeela. «Helburuak eta erronkak hor daude, baina baikorra naiz sektorearen geroari begira. 25 urte bete ditu Hegan klusterrak, eta urte hauetan egindako apustuak erakusten du sektoreak zer-nolako ekarpena egiten dion gizartearen aberastasunari, baita berrikuntza sustatzeari eta kalitatezko enplegua eratzeari ere». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229104/patxi-lopez-rafaela-romero-eta-daniel-senderos-izango-dira-pseren-zerrendaburuak-espainiako-kongresurako-hauteskundeetan.htm | Politika | Patxi Lopez, Rafaela Romero eta Daniel Senderos izango dira PSEren zerrendaburuak Espainiako Kongresurako hauteskundeetan | Julia Liberal, Izaskun Gomez eta Txema Oleagak zuzenduko dituzte Senaturako zerrendak. PSEren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamena. | Patxi Lopez, Rafaela Romero eta Daniel Senderos izango dira PSEren zerrendaburuak Espainiako Kongresurako hauteskundeetan. Julia Liberal, Izaskun Gomez eta Txema Oleagak zuzenduko dituzte Senaturako zerrendak. PSEren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamena. | PSEk argitu du zein izango diren uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako bere hautagaiak: Patxi Lopez izango da Kongresurako zerrendaburua Bizkaian, Rafaela Romero Gipuzkoan, eta Daniel Senderos Araban. Orain alderdiaren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamena. Larunbatean erabakiko dute. Beste hainbeste gertatuko da Senaturako hautagaitzekin ere. Gaur egun senatari diren Txema Oleaga (Bizkaia) eta Julia Liberal (Araba) izango dira zerrendaburu, eta hautgai berri bat izango da Gipuzkoan: Izaskun Gomez.
Lopez Espainiako Kongresuko talde sozialistaren bozeramailea izan da orain arte. Harekin batera, Maria Guijarro diputatuak —hainbat batzordetako bozeramaile izan da— eta Paul Blasi PSE-EEko Azterlan eta Programa idazkariak osatuko dute Bizkaiko zerrenda.
Gipuzkoan, Romerorekin batera, Maria Luisa Gartzia Gurrutxaga diputatua eta Enrique Ramos aurkeztuko dira. Arabako hautagaitzari dagokionez, PSE-EEko egungo Trantsizio Ekologikorako eta Klima Aldaketarako idazkaria da Senderos. Arantza Niño UGTko sindikalista eta Jorge Juez izango ditu lagun. |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229105/bizkaiko-sos-arrazakeriak-jasotako-salaketa-gehienak-poliziak-eraginak-izan-ziren.htm | Gizartea | Bizkaiko SOS Arrazakeriak jasotako salaketa gehienak poliziak eraginak izan ziren | 34 salaketa jaso zituzten 2022an; eta, datu horiekin, urteroko txostena landu berri dute. Adierazi dutenez, salaketa gehienak arrazakeria instituzionalari dagozkie. | Bizkaiko SOS Arrazakeriak jasotako salaketa gehienak poliziak eraginak izan ziren. 34 salaketa jaso zituzten 2022an; eta, datu horiekin, urteroko txostena landu berri dute. Adierazi dutenez, salaketa gehienak arrazakeria instituzionalari dagozkie. | Bizkaiko SOS Arrazakeriaren Informazio eta Salaketa Bulegoak 34 salaketa jaso zituen iaz, eraso eta tratu arrazistengatik. Urtero bezala, salaketa guztiak bildu, eta txosten bat sortu dute orain. Gaur aurkeztu dute Diskriminazioaren ahotsak txostena, Bilboko Zirika herri gunean. Azterlanaren arabera, herritarrek jarritako salaketa gehienak arrazakeria instituzionalari dagozkie, arrazakeria polizialari, zehatzago. «Salaketa ugari jaso genituen iaz, baina formalak 34 izan ziren; hau da, 34 horien informazio zehatza jaso genuen», zehaztu du Karen Brunel Bizkaiko SOS Arrazakeria taldeko kideak.
Aurreko urtean baino salaketa gutxiago jaso dituzte 2022an, baina horrek ez du esan nahi eraso arrazistak gutxitu direnik. «Salaketa formal gutxiago jasotzearen arrazoia da erakundeek ez dutela azaltzen delitu gorrotoengatik salaketa nola jarri; gainera, maila judizialak ez ditu arrazoi arrazistak aitortzen, eraso bat gertatzen den momentuan». Hori dela eta, herritarrek ez dute «motibaziorik» aurkezteko. «Errepresaliak egongo ote diren beldur dira eta horregatik ez dute salatzen; gainera, badakite maila emozionalean eta ekonomikoan gogorra izango dela».
Beste arrazoi bat ere badago salaketak erakundeetan ez aurkezteko: «Kasu gehienetan, instituzioak eurak dira eraso arrazistak egiten dituztenak». 34 salaketatik hamabi gertatu ziren eremu instituzionalean iaz. Salaketa guztien %35, alegia. Hain justu, iazko martxoren 21ean, Arraza Diskriminazioaren Aurkako Egunean, arrazakeria instituzionala salatu zuten Bilbon. Txostenean gogoratu duenez, ez da kasu bakan bat. Arrazakeria instituzionala da lelopean egin zuten manifestazioa. Eta salatu zuten arrazakeria mota horrek pertsona arrazializatu eta migratuen bizitza ikusezin bihurtzen duela, gorrotoa, ahultasuna eta desberdintasun soziala sustatzen duten legeekin: «Atzerritarren Legea bezalako legeek eskubideak urratzen dituzte, etxebizitza bat eskuratzeko eta lanerako eskubidea oztopatzen dute, eta ikusezintasuna bermatzen dute».
Arrazakeria instituzionalaren barruan, erasoen %83 poliziek egin zituzten: Ertzaintzak eta Udaltzaingoak. «Agente diskriminatzaile arrazista nagusiak izaten jarraitzen dute». Izan ere, Bizkaiko SOS Arrazakeriak urteak daramatza arrazakeria poliziala salatzen. «Ezaugarri etnikoaren araberako identifikazioak, justifikatu gabeko isunak eta boterearen gehiegikeria dira arrazakeria poliziaren adibide». Arrazakeria instituzionalaren gainerako salaketak udaletan gertatzen dira gehienbat.
«Auzokideen arrazakeriaren eta pertsona partikularren arrazakeriaren datuek gora egin dute, eta horrek kezkatu egiten gaitu», aitortu du Brunelek. Izan ere, salaketen %21 auzokideen eremuan gertatu dira, eta %20 partikularrek eragin dituzte. Gainerako salaketak laneko arrazakeriari, segurtasun pribatuaren arrazakeriari eta komertzioetan gertatutako arrazakeriari dagokie: %12, %9 eta %3, hurrenez hurren.
Salatzaileen %43k jatorri marokoarra dute. Eta ia herenak 29 eta 39 urte bitarteko pertsonak dira. Bestalde, egoera administratibo erregularrean daude erdiak baino gehiago. Egoera administratibo irregularrean daudenak %32 dira, eta Espainiako herritartasuna dutenak, berriz, %15. «Arrazakeria kategoria guztietan ematen da». Era berean, bost salatzaileetatik soilik bat da emakumea. Txostenaren arabera, kopuru horren zergatia andreek egiten dituzten lanak dira: «Emakumeek zaintzan edo etxeko lanetan egiten dute lan, ezkutuko ekonomian, eta Atzerritarren Legearen aurrean zaurgarriak dira».
Hezkuntzaren garrantzia
Datuez gain, 2022an egindako jarduera garrantzitsuenak jaso dituzte lanean. «Bulegora etorri direnen narratibak jaso ditugu». Baita iritzi artikulu bat ere. Bertan, Elena Bezanilla Bizkaiko SOS Arrazakeriako kideak «pribilegio zuriei» eta «ahultasun zuriari» buruzko hausnarketa egin du.
Bestalde, txostenak ohartarazi du ezinbestekoa dela hezkuntzan «ikuspegi antirrazista» txertatzea. «Hezkuntza zentroetan jatorri diferenteetako gero eta pertsona gehiago daude; gizartea gero eta pluralagoa da». Hala ere, ikuspegi antirrazista hori txertatzea falta da; eta eskola barruan gertatzen diren gertaera arrazistak identifikatzea ere bai. Gaur egun, SOS Arrazakeria antirrazismoarekin lotutako gida didaktiko bat sortzen ari da, irakasleek euren ikasleekin erabil dezaten. Hala ere, taldeak adierazi du hezkuntza ez dela soilik eskolen kontua: «Hezkuntza ez da soilik ikastetxeei dagokien gaia: gizartearen beste eremu guztietara ere iritsi behar da». |
2023-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/229106/sandra-pereira-frantzia-intsumisoko-hautagai-izanen-da-frantziako-senaturako.htm | Politika | Sandra Pereira Frantzia Intsumisoko hautagai izanen da Frantziako Senaturako | Pirinio Atlantikoetako Departamenduan NUPES koalizioarekin zerrenda bat osatzearen alde egin du | Sandra Pereira Frantzia Intsumisoko hautagai izanen da Frantziako Senaturako. Pirinio Atlantikoetako Departamenduan NUPES koalizioarekin zerrenda bat osatzearen alde egin du | Sandra Pereirak jakinarazi du hautagai izanen dela irailean iraganen diren Frantziako Senaturako hauteskundeetarako. Didier Bayensekin batera osatuko dute zerrenda, ohar batean jakinarazi dutenez. Iazko ekainean, Frantziako Asanblearako bozetan aurkeztu zen Pereira, 5. hautesbarrutian, eta Florence Lasserren kontra lehiatu zen bigarren itzulian.
Pereirak eta Bayensek adierazi dute helburu dutela zerrenda osatzea NUPESekin, Frantziako ezkerreko alderdiak batzen dituen koalizioarekin, baina, lortzen ez badute, Frantzia Intsumisoaren izenean osatuko dute hautagaitza.
Larunbatean biltzar nagusia egin zuen EH Baik, eta Senaturako bozetan ezkerreko aliantza egitearen alde agertu ziren kideak. «Begi onez» ikusi dute Alderdi Sozialistako kide Frederique Espagnacek egindako proposamena, zerrenda bat osatu eta han hautagai abertzale baten parte hartzea bermatzekoa. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229125/pantailak-euskaraz-bi-urte-eta-aurrera.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz: bi urte eta aurrera | Gaur bete dira bi urte Pantailak Euskaraz mugimenduak argia ikusi zuenetik. Mugimenduak bideo bat egin du bi urteotako lorpenak azaleratzeko. 'Jakin'-ek eta Gazte Euskaltzaleen Sareak bat egin dute Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestuarekin. | Pantailak Euskaraz: bi urte eta aurrera. Gaur bete dira bi urte Pantailak Euskaraz mugimenduak argia ikusi zuenetik. Mugimenduak bideo bat egin du bi urteotako lorpenak azaleratzeko. 'Jakin'-ek eta Gazte Euskaltzaleen Sareak bat egin dute Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestuarekin. | 2021eko ekainaren 8a zen, eta, ikus-entzunezkoetan euskarak aitzina egin zezan, mugimendu bat sortu zen: Pantailak Euskaraz. Alex Aginagalde bozeramaileak zera ohartarazi zuen: «Ezinbestekoa da aisialdian euskara sendo egotea».
Mugimenduak nabarmendu du zenbait gauza lortu dituela orduz geroztik: jendarteratzea nolako gabezia agerikoak dituen euskarak mundu digitalean eta nolako eragin kaltegarria duen horrek hizkuntzaren jabetzean eta erabileran; elkarlan dinamika batzuk lantzea ikus-entzunezkoetako eta euskalgintzako hainbat eragilerekin, egoerari buelta emateko; streaming plataforma batzuk eta erakunde zenbait euskarazko edukien aldeko pausoak ematen hastea; eta EITBk euskarazko plataforma bat sortuko duela iragartzea.
Mugimenduak, edonola ere, adierazi du lan asko dutela egiteko: zinemetan, telebistan, sareetan eta mota guztietako pantailetan euskararen presentzia eta kontsumoa handitzeko. Euskarak behar ugari baititu pantailetan. «Euskarazko ekoizpenerako baliabideak behar ditugu, bikoizketa politikak, euskarazko sorkuntzaren sustapena, eta lege, irizpide, arau, eta egitura propioak».
Pantailak Euskaraz mugimenduaren eskutik, 2021eko abenduan Euskarazko Ikus-entzunezkoen Aldeko Manifestua aurkeztu zuten Durangon (Bizkaia). 40 eragilek baino gehiagok egin zuten bat manifestuarekin. Egunotan, Jakin aldizkaria eta Gazte Euskaltzaleen Sarea batu zaizkie babes horri.
Bi urteotako bidean, nabarmentzekoa da iazko abenduan antolatutako Pantailaldia. Eta euskaltzale askoren ilusioa piztu du, bestalde, sortu duten bideoklipak eta kantak —hainbat euskal sortzaileren laguntzarekin—. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229126/gutxienez-bost-pertsona-hil-dira-presa-suntsitzearen-ondorioz.htm | Mundua | Gutxienez bost pertsona hil dira presa suntsitzearen ondorioz | Zelenskik salatu du Errusiak erasoak egiten jarraitzen duela erreskate lanetan ari diren bitartean. Nazio Batuen Erakundearen arabera, presa suntsitzearen ondoriozko kalteak areagotu egingo dira datozen orduetan. | Gutxienez bost pertsona hil dira presa suntsitzearen ondorioz. Zelenskik salatu du Errusiak erasoak egiten jarraitzen duela erreskate lanetan ari diren bitartean. Nazio Batuen Erakundearen arabera, presa suntsitzearen ondoriozko kalteak areagotu egingo dira datozen orduetan. | Gutxienez bost pertsona hil dira Kherson eskualdeko presa suntsitzearen ondorioz. Errusiak jakinarazi zuen zazpi pertsona zeudela desagertuta, eta gaur adierazi dute horietatik bost itota hil direla. Beste biak ebakuatzen ari dira. Gainera, berrogei lagun inguru ospitaleratu dituzte.
Ondorio larriak eragin ditu Kherson eskualdeko Nova Kakhovka hiriko presan geratutako txikizioak, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri mokoka eta elkarri errua egozten jarraitzen dute; 40.000 lagun inguru daude uholde arriskuan. Egoera horretan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak salatu du Errusiak erasoak egiten segitzen duela erreskate lanetan ari diren bitartean.
Ukrainako erreskate zerbitzuek emandako azken datuen arabera, 2.000 pertsona ebakuatu dituzte. Azaldu dute seiehun kilometro karratu inguru geratu direla ur azpian; horietatik %32 Kieveko gobernuaren kontrolpean dagoen eremuan, eta %68 Errusiak okupatutakoan.
Moskuk jakinarazi duenez, berriz, 4.500 lagun inguru ebakuatu dituzte –6.500 pertsona, beraz, guztira–. Gaur hasiko dira ura ponpatzen, eta, hala, «konpontzeko prozesuari» ekingo diote. Jakinarazi dute urak behera egiten segitzen duela: 1,2 metro jaitsi da.
NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, berriz, presa suntsitzearen ondoriozko kalteak areagotu egingo dira datozen orduetan. «Herri eta herrixka gehiago urez betetzen diren heinean, hondamendiak okerrera egingo du. Osasun arriskuak nabarmen areagotuko ditu, eta eragina izango du funtsezko zerbitzuak eskuratzeko orduan». Edateko ura lortzeko zailtasunak izatea da haien kezka nagusietako bat.
Errusiak du kontrolpean presa zegoen Dnieper ibaiaren ekialdeko ibarra, eta Ukrainak mendebaldekoa. Kievek esan du Moskuk suntsitu duela presa, eremua urak hartu eta okupatutako lurrak berreskuratzeko asmoa oztopatzeko. Errusiak, berriz, Ukrainari leporatu dio jazotakoa.
Hala ere, Zelenskik herenegun nabarmendu zuen gertatutakoa ez dela «oztopo» izango iragartzen ari diren kontraerasorako; Errusiak gaur iragarri du ukrainarrek hiruzpalau egun daramatzatela eraso bortitz bati ekin nahian herrialdearen hegoaldean. Vladimir Rogov Ukrainako Zaporizhia eskualdean Errusiak duen ordezkariaren arabera, horrek esan nahiko luke Ukrainak ez duela berehalako eraso bat egiteko asmorik presa suntsitu den eremuan.
Zentral nuklearra, arriskuan?
IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak Zaporizhiako zentral nuklearrean duen presentzia indartuko du datorren astean. Urtegiko ura erabiltzen dute erreaktoreak hozteko, eta kezka eragin du presa suntsitzeak. «Istripu nuklear bat» izateko arriskua saihestu nahi dute. Urak behera egin du urtegian, eta zentral nuklearrak erreserbak handitu ditu horren aurrean. Biltegikoa «hainbat hilabetetarako» nahikoa izango dela uste dute. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229127/elak-laquopolizia-ereduariraquo-egotzi-dizkio-ertzaintzaren-barne-arazoak.htm | Politika | ELAk «polizia ereduari» egotzi dizkio Ertzaintzaren barne arazoak | Mitxel Lakuntzak esan duenez, Ertzaintzan ideologia guztietako kideak daude, «baita eskuin muturrekoak ere» | ELAk «polizia ereduari» egotzi dizkio Ertzaintzaren barne arazoak. Mitxel Lakuntzak esan duenez, Ertzaintzan ideologia guztietako kideak daude, «baita eskuin muturrekoak ere» | Euskadi Irratiari egindako elkarrizketa batean, ELAko idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak esan du «polizia eredua» dela Ertzaintzan azken bolada honetan azaleratu diren arazoen iturria, eta Ertzaintzak «goitik beherako aldaketa» behar duela. Eusko Jaurlaritzari egotzi dio «polizia eredu jakin baten alde» egin izana, «alde batetik sindikatu korporatibistak bultzatuz, eta beste aldetik polizia azpikultura jakin bat sustatuz».
Ertzainei Arkautin ematen dieten prestakuntza ere kritikatu du Lakuntzak, eta erantsi du Ertzaintzan ideologia guztietako kideak daudela, «baita eskuin muturrekoak ere».
Lakuntzaren esanetan, Ertzaintzaren bilakaera hori ez da gaurkoa. Gogorarazi du garai batean ELA lehenengo sindikatua izan zela Ertzaintzan, baina geroztik kritikak eta «mehatxuak» ere egin dizkietela, Ertzaintzaren jokabide batzuk zalantzan jarri dituztenean. Besteak beste, Iñigo Cabacasen hilketa eta Tubacex enpresako langileen kontrako oldarraldiak salatu zituztenean «mehatxuak» egin zizkieten ELAko kideek, Lakuntzaren esanetan.
Erkoreka, hitz egiteko prest
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak esan du prest dagoela Ertzaintzaren sindikatuekin hitz egiteko, baina gogorarazi du sindikatuek berek erabaki zutela «negoziazio mahaitik altxatzea»: «Segurtasun Sailak ez du inoiz negoziaziorik apurtu. Hilabete asko iraun duen prozesu baten ostean eta berrogei bilera inguru egin ondoren, Ertzainak Borrokan mugimendua agertu zen, eta, orduan, sindikatuek erabaki zuten mahaitik altxatu eta, besterik gabe, mobilizazioekin bat egitea».
Erkorekaren arabera, «aztertzeko modukoak» dira sindikatuek azkenengo bileran planteatutako proposamen asko, eta horietako batzuk lantzen hasiak ziren: «Baina, orduan, sindikatuak joan egin ziren, eta ‘Jaurlaritzaren erabateko itxikeriaz’ ziharduen komunikatu bat atera zuten, bileraren edukia guztiz kontrakoa izan zen arren».
Aurreko astean, Ertzainak Borrokan mugimenduko kideek elkarretaratzea egin zuten Gasteizen, eta tranbiaren ibilbidea oztopatu zuten. Erkorekak baieztatu du aurrera jarraitzen duela gertaera horien ikerketak, baina ohartarazi du operatibo guztiak ez direla «berdinak», eta ikerketak «irizpide eta prozedura batzuen arabera» egin behar direla.
Bihar bilera
Ertzainak Borrokan izeneko mugimenduko kideek bilera egingo dute bihar Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuetako ordezkariekin. Haien asmoa da sindikatuekin «akordio historiko bat» lortzea ertzainen eskakizunen inguruan, «lan baldintza duinak lortu eta euskal segurtasun publiko berriaren hazia ereiteko».
Ertzainak Borrokan mugimenduak «ertzainen kolektibotik sortu eta kolektiboaren alde» lan egiten duen taldetzat definitu du bere burua, eta sindikatuak haren esparrura erakartzea du helburu. Horregatik, biharko bileran ados jarri nahi dute sindikatuekin planteatzen dituzten lan eskakizunen inguruan. Adostasunik lortuko ez balitz, mugimendua prest dago bere proposamena eta sindikatuena ertzainei aurkezteko, bozketa bidez bien artean aukeratu dezaten.
Sare sozialetan hedatutako agiri baten bidez, Ertzainak Borrokan mugimenduak salatu du Jaurlaritzak «erasoak, mehatxuak eta irainak» erabiltzen dituela mugimenduko kideen kontra: «Nostalgiaz gogoratzen dugu duela urte asko egon zela Segurtasun sailburu bat [Juan Maria Atutxa] bere indar guztiekin ertzainak defendatzen zituena, eta ertzainen eta euskal gizartearen alde bizia arriskatu ere egin zuena». Mugimenduak dei egin dio Jaurlaritzari «mehatxuen eta irainen bidea albo batera utzi eta elkarrizketari ekin diezaion». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229128/ortuzarrek-adierazi-du-iriarteren-proposamena-ez-dela-laquoarrazoizkoaraquo.htm | Politika | Ortuzarrek adierazi du Iriarteren proposamena ez dela «arrazoizkoa» | Urruzunoren esanetan, «legitimoak» dira EH Bildu gabeko gehiengoak, baina azaldu beharra dago norekin eta zertarako egiten diren. | Ortuzarrek adierazi du Iriarteren proposamena ez dela «arrazoizkoa». Urruzunoren esanetan, «legitimoak» dira EH Bildu gabeko gehiengoak, baina azaldu beharra dago norekin eta zertarako egiten diren. | EH Bilduren Gipuzkoako ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek «gobernabiderako ituna» proposatu zien atzo EAJri, PSEri eta Elkarrekin Podemosi, aldundian «proiektu partekatu bat» bideratzeko. EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek, baina, ez du «arrazoizkotzat» jo, Gipuzkoako Foru Aldundia «parlamentu bat» bilakatuko lukeelako, «irizpide argiak eta bateratuak» ezarri beharrean. Koalizio subiranistako eledun Unai Urruzunoren hitzetan, arazoa beste bat da: EAJk eta PSE-EEk ez dituzte «edukiak eta programak» mahai gainean jarri nahi, baizik eta EH Bildu gobernuetatik kanpo utzi.
Elkarrekin Podemoseko Miren Etxebeste izan zen lehena EH Bilduren proposamenari erantzuten. «Ez da serioa, eta ez da errealista», adierazi zuen, argudiatuta EAJ eta PSE-EE izan direla «herritarrei egindako murrizketen egileak». Gaur, berriz, Ortuzarrek eman die ezezkoa. Onda Vascan egindako elkarrizketa batean, jeltzaleen buruak adierazi du ez litzatekeela «eraginkorra» izango. Batetik, aldundiak «lehen egunetik tira egingo» duen gobernu bat behar duelako, eta ez exekutiboaren lekuan ezarritako parlamentu bat. Izan ere, uste du «garai zailak» iritsiko direla, eta «gauzak argi» dituen gobernu bat behar dela horiei erantzuteko. Bestetik, adierazi du lauko gobernu batek PP soilik utziko lukeela oposizioan, Batzar Nagusietan hiru eserleku soilik izanda.
Ikusi gehiago: PSNk baztertu egin du UPNrekin akordio bat egitea, eta EH Bildurekin elkartuko da
Are gehiago, Ortuzarrek EH Bildu eta Elkarrekin Podemos kritikatu ditu. Lehenari egotzi dio proposamena «komunikazio politika bati» erantzuteko aurkeztu izana, eta azaldu du koalizio horrek gobernuan egindako agintaldia (2011-2015) «zoritxarrekoa» izan zela. Elkarrekin Podemosi, berriz, leporatu dio Madrilen euren botoak ontzat jotzea, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «eskuinik txarrenaren» gisa tratatzea. «EAJk ibilbide bat du politika publiko aurrerakoiak egiten, Podemosen historia politiko motzetik eta polemikotik haratago doana».
Urruzunoren hitzetan, ordea, maiatzaren 28ko bozek erakutsi zuten «bestelako politika publiko eta gobernantza eredu batzuen» alde egin behar dela, eta, Gipuzkoaren kasuan, Iriarteri dagokiola aldaketa hori zuzentzea. «Gizarteak akordio handiak behar ditu; ez dugu uste guk soilik egin diezaiekegunik aurre erronka guztiei. Proba ditzagun bide ezberdinak», zehaztu du Radio Euskadin.
EH Bildu gabeko gehiengo alternatiboez galdetuta, Urruzunok esan du halako akordioak «legitimoak» direla, baina azaldu behar dela norekin eta zertarako egin nahi diren. Izan ere, uste du EH Bildu gobernuetatik kanpo uztea dela arrazoi bakarra, horretarako PPren botoez baliatuta: «Arduragabekeria handia ez da gehiengo bat artikulatzea, baizik eta PP herrialdeko gobernabidean sartzen saiatzea; erabilgarritasuna emango dio».
Urruzunok salatu du jeltzaleek hautagaitzak aurkeztuko dituztela EH Bildu zerrendarik bozkatuena izan den baina zenbakiek bestelako gehiengoak osatzeko aukera ematen duten udalerrietan, baina ez dagoela argi gauza bera egingo ote duten PPk irabazi duen lekuetan. Bastida eta Guardia (Araba) dira horiek. Urruzunok azaldu du bi kasuetan EH Bildu EAJko hautagaien alde egiteko prest dagoela, iraganean, besteak beste, Gasteizen egin zuen bezala. «Gure esku dagoen guztia egingo dugu eskuinak herrialde honetan gobernatu ez dezan».
Izagirre, alkategai
Bestalde, Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Donostiako alkategaiak jakinarazi du bere hautagaitza aurkeztuko duela ekainaren 17ko bilkuran, Donostiako alkate izateko. Gipuzkoako hiriburuan, ziurra da Eneko Goia EAJko zerrendaburuak eutsiko diola alkatetzari; lehen indarra izan zen, bederatzi zinegotzi lortuta, eta, PSE-EEk lortutako bostak batuta, ziurtatuta dauka gehiengo absolutua. Hala ere, Izagirrek uste du emaitzek agerian uzten dutela «aldaketa baten beharra». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229129/gizon-batek-gutxienez-lau-ume-eta-bi-heldu-zauritu-ditu-labanaz-annecyn.htm | Mundua | Gizon batek gutxienez lau ume eta bi heldu zauritu ditu labanaz Annecyn | Umeetako bi eta heldu bat larri daude, ospitalean. Frantziako Poliziak erasotzailea atxilotu du. | Gizon batek gutxienez lau ume eta bi heldu zauritu ditu labanaz Annecyn. Umeetako bi eta heldu bat larri daude, ospitalean. Frantziako Poliziak erasotzailea atxilotu du. | Gizon batek gutxienez lau umeri eta bi helduri labanaz eraso die Annecyko (Frantzia) parke batean. Horietako hiru larri zauritu ditu –bi haur eta heldu bat–, eta haien bizia arriskuan dago. Poliziak jada atxilotu du erasotzailea, eta erasoaren arrazoiak zeintzuk izan daitezkeen ikertzen ari da.
Goizean izan da erasoa, 9:45 aldera, Frantziako ekialdeko hiri horretan. Suitzako mugatik gertu dago, Baionatik 850 kilometrora. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak jakinarazi duenez, gizon batek «hainbat pertsona» zauritu ditu labana batekin. Gerora jakin da parke batean jolasean zeuden lau ume eta haiekin zeuden bi heldu izan direla erasoaren biktimak. Haurrek 22 hilabete eta hiru urte bitarte dituzte.
Umeetako bi eta heldu bat larri eraman dituzte ospitalera, eta ikusteko dago zein den haien bilakaera. Fabienne Grebert Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko presidenteordeak eman du haien egoeraren berri, eta elkartasuna adierazi die zaurituei. Era berean, beldurrari ez amore ematera deitu ditu herritarrak.
Poliziak handik gutxira atxilotu du erasotzailea. Jakinarazi dutenez, ez du aurrekaririk, eta ikertzen ari dira zergatik egin duen erasoa.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak erasoa gaitzetsi du, eta «erabateko zitalkeria» izan dela adierazi. «Herrialdea shock egoeran dago». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229130/erretretaren-erreforma-geratzeko-azken-saioa-antzua-izan-da.htm | Ekonomia | Erretretaren erreforma geratzeko azken saioa antzua izan da | Debate garratz eta zaratatsu baten ondoren, LIOT taldeak kendu egin du erreforma bertan behera uzteko proposamena, aurretik Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak edukiz hustu duelako. | Erretretaren erreforma geratzeko azken saioa antzua izan da. Debate garratz eta zaratatsu baten ondoren, LIOT taldeak kendu egin du erreforma bertan behera uzteko proposamena, aurretik Yael Braun-Pivet Asanbleako presidenteak edukiz hustu duelako. | Bost hilabeteren, hamalau protesta egunen, zentsura mozio baten, Kontseilu Konstituzionalaren ebazpen baten eta zenbatzerik ez dagoen haserre baten ondoren, gaur amaitu da Frantziako erretretaren erreformaren parlamentuko ibilbidea.
Legearen puntu garrantzitsuena bozkatu gabe amaitu da, Yael Braun-Billet Asanblea Nazionaleko presidenteak eragotzi egin baitu bozketa izatea erretretaren adina 62 urtetan uzteko LIOT taldeak egindako eskaeraren inguruan. Ikusita saioa antzua zela, erreformaren aurkako lege proposamena erretiratu du LIOTek.
Proposamenak ez zuen, berez, aurrera egiteko aukera handirik, Senatuan gehiengoa baitute erreformaren aldekoek. Baina gobernuak eta haren aldekoek porrot sinboliko bat eragotzi nahi izan dute, kosta ahala kosta, eta Frantziako Konstituzioaren 40. artikulua baliatu dute horretarako; gastu publikoa handitzen duten proposamenak baztertzeko eskumena ematen dio Asanbleako buruari, eta hala egin zuen atzo.
Erretretaren erreforma osoan ohikoa izan den bezala, eztabaida garratz eta zaratatsu batekin jorratu dute proposamena Asanblean, gobernuaren aldekoen eta aurkakoen arteko salaketa oso gogorrekin. «Erabat erotu zarete!» batekin bukatu du bere hitzaldia Bertrand Pancher LIOT taldeko presidenteak, Emmanuel Macron presidentearen aldekoak demokraziari iruzur egitea egotzi ondoren. «Zertarako, eta milaka milioi batzuk aurrezteko».
Haren aurretik, Charles de Courson LIOTeko proposamenaren defendatzaileak gogor kritikatu du Braun-Billetek gaurko proposamena mamiz hustu izana: «Akats politiko larria da, eta Asanblea Nazionaleko presidenteak artean ez du neurtu nolako txikizio politiko eta instituzionala eragin duen. Asanblearen gutxiestearen beste etapa bat da; hilik irtengo da legealdi honetatik».
11.000 milioi euroko defizita
Olivier Dussopt Lan ministroak beharrezkotzat jo du erretretaren erreforma, ezer egin ezean pentsio sisteman sortuko den defizita estaltzeko balioko duela argudiatuta, eta «arduragabetzat» jo du hura geratzeko LIOTek aurkeztutako proposamena. Eta, gobernuari bozketa eragoztearen inguruan egin dizkioten salaketen aurrean, oposizioari egotzi dio Asanblean ezer eztabaidatzea ezinezkoa izatea: «Zarata eta sumina, horiek bilakatu dira Asanblea honen ezaugarria».
Ministroak esandakoari datuak gehitu dizkio Phillippe Juvin LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko kideak: «Erretreta 62 urtetan utziz gero, 11.000 milioi euro kostatuko zaigu 2026an, eta 17.000 milioi 2032an. Milaka milioi horiek nork ordainduko ditu?».
Sandrine Rousseau diputatu ekologistak oposizioaren txalo zaparrada jaso du Emmanuel Macron presidenteari «Eliseoko harroputza» deitzeagatik. «Amildutako, itxuraldatutako, kontraboterez hustutako demokrazia baten erregea da [...] Sinetsarazi nahi digute gizon bakar batek badakiela zer den ona herriarentzat, sindikatu guztiek eta herri honen ordezkariek baino gehiago dakiela, herri osoak baino gehiago».
Lehen dekretuak, onartuta
Erreforma, berez, apirilaren 14az geroztik dago onartuta, gobernuari legegaiak bozketarik gabe onartzeko eskubidea ematen dion 49.3 artikuluaren bitartez. Artikulu hori erabili izanak manifestatzaileen haserrea handitu zuen, eta gobernuaren aurkako bi zentsura mozio eragin zituen; LIOTek berak jarritakoak ozta-ozta ez zuen aurrera egin.
Irailaren 1ean jarriko da indarrean, eta orduan bertan hasiko dira lehen ondorioak, gobernuak aste honetan onartu baititu legea osatzen duten lehen bi dekretuak. Lehenengoak argitzen du funtzio publikoko langile guztiei eragingo diela erretretaren gibeleratzeak, eta zehazten du nola eragingo dien zenbait lanbideri. Esaterako, 57tik 59ra atzeratuko da maila aktiboko langile publikoentzat —erizain eta gizarte langile batzuk, mugazainak, udaltzainak, suhiltzaileak...— eta 52 urtetik 54ra «super-aktiboentzat» —polizia nazionalak, espetxe zaindariak eta aire kontrolatzaileak—.
Bigarren dekretuak aukera ematen die erreformaren aurretik erretiroa irailaren 1ean hartzeko eskatu zutenei urriaren 31 arte itxaroteko, eta lau adin epe finkatzen ditu lan ibilbide luzea dutenek beren erretreta aurreratzeko: 16 urterekin lanean hasitakoek 58 urtetik aurrera izango dute erretreta hartzeko eskubidea; 16 eta 18 urterekin hasitakoek, 60 urte bete arte itxaron beharko dute; 20 urterekin hasitakoek, 62 urte bete arte; eta 21 urterekin hasitakoek, 63 urtera arte. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229131/azkorbebeitia-eta-inarra-garaile-eh-mendi-erronkan.htm | albisteak | Azkorbebeitia eta Iñarra garaile EH Mendi Erronkan | Biek ala biek Leitzako ultraren (67 km /7.200 m+) errekorrak ondu dituzte. Irati Trail proban, berriz, Ainara Alcuaz eta Beñat Katarain izan dira azkarrenak. Andorrako Travessa d’Encamp ultran (84 km) Goar Lopetegi eta Jone Urkizu nagusitu dira. | Azkorbebeitia eta Iñarra garaile EH Mendi Erronkan. Biek ala biek Leitzako ultraren (67 km /7.200 m+) errekorrak ondu dituzte. Irati Trail proban, berriz, Ainara Alcuaz eta Beñat Katarain izan dira azkarrenak. Andorrako Travessa d’Encamp ultran (84 km) Goar Lopetegi eta Jone Urkizu nagusitu dira. | Mendiko lasterketen denboraldia pil-pilean da. Aurreko asteburuan, hainbat probaren artean, ultra distantziako Euskal Herriko Kopako lasterketa nagusietako bat jokatu zen: EH Mendi Erronka, Leitzan (Nafarroa). Eta egun berean, ekainaren 3an, lineako Euskal Herriko Kopako beste proba bat ere izan zen: Irati Trail lasterketa, Zaraitzu ibarrean (Nafarroa).
Leitzan, 560 bat lasterkari elkartu ziren herriko plazan, Euskal Herria Mendi Erronkaren IX. aldiari aurre egiteko. Erronka, bete-betekoa: 67 kilometroko distantzia eta 7.200 metroko desnibela. Bakarka lehiatu ziren gehienak, eta erreleboka beste batzuk. Binakako horretan, lehenbiziko lasterkariak Leitzatik Putzuzarreraino egin behar zuen (32,8 km eta 4.700 m+), eta bigarrenak, Putzuzarretik Leitzarainoko zatia (34,2 km eta 2.194 m+).
Emakumezkoetan, Oihana Azkorbebeitia korrikalari abadiñarra nagusitu zen (7.54.59). Sara Peña oriotarra sailkatu zen bigarren (8.28.24), eta Uxoa Irigoien getariarra hirugarren (9.20.47). Lasterketa irabazteaz gain, 2016tik Oihana Kortazar korrikalari elgetarrak zeukan errekorra hautsi zuen Azkorbebeitiak, hiru segundoan. Era berean, lasterketaren barnean jokatu zen Irumugarrietako kilometro bertikalean ere Azkorbebeitiak egin zuen denborarik onena.
Gizonezkoetan, Ander Iñarra izan zen garaile. Lezoarrak sei ordu, 34 minutu eta 23 segundo behar izan zituen erronka osatzeko. Hala, Iñarrak ere probako errekorra hautsi zuen, Daniel Agirrek 2015etik zuen marka (6.42:59) 8 minutu pasatxoan hobetuta. Iñaki Olano altzotarra izan zen bigarren (6.38: 37) eta Aritza Craamer leitzarra hirugarren (6.59: 14). Kilometro bertikalean ere Iñarra bera nagusitu zen, 54:54ko denborarekin.
EH Mendi Erronkaren helburua ez da kirol hutsera mugatzen. Hasiera-hasieratik, zabalagoa izan da Leitzako lasterketaren asmoa: «Euskal mendizaletasuna, mendi lasterketak, lurraldetasuna, euskal selekzioaren ofizialtasuna, Plazaola natur bidea eta euskara sustatzea», hain zuzen ere. Alde horretatik, aurten Errigora omendu dute, «Euskal Herriaren izena eta izana zabaltzeko, sendotzeko eta errotzeko» egiten duen ekarpenagatik. Antolatzaileen hitzetan, «Euskal Herria oinarri eta auzolana lanabes dituen egitasmo herritarra da Errigora, eta bete-betean egiten du bat EHMEren izaerarekin eta balioekin».
Goar Lopetegi Andorrako Travessa d'Encamp proban. Antton Guaresti
Enkarterri Extrem, Domusa Teknik 40MLK eta EH Mendi Erronka lasterketen ondoren, Sara Peña eta Iban Agirrezabala dira ultra distantziako Euskal Herriko Kopako liderrak. Peñak tarte zabala ateratzen die hurrengoei, eta Agirrezabalak, berriz, bi puntuko tarte estua du Goar Lopetegi ibartarrarekiko (Gipuzkoa).
Hain zuzen, Goar Lopetegik garaipen handia lortu du asteburu honetan bertan Andorrako Travessa d’Encamp lasterketa entzutetsuan, 84 kilometroko distantzian (11.12:54). Horregatik ez zuen Leitzan parte hartu. Lopetegik honela adierazi du poza sare sozialetan: «Hitzez ezin da esplikatu asteburu honetakoa! Taldekideen animoak jaso, etxekoak beti bezala hor, ezin nahiko eskertu zuen babesa! Taupada urdin polita sortu dugu asteburuan, talde giro aparta izan dugu, eta horrek asko balio du; hemendik aurrera gehiago ere izango dira, ziur!». Andorrako proba eta distantzia berean (84 km), Jone Urkizu Mendiolak ere garaipen handia lortu du emakumezkoetan (15.03:53).
Leitzako EH Mendi Erronkara itzuliz, errelebokako proban, Laiane Arrospide eta Iñigo Larrarte izan ziren azkarrenak.
EH Mendi Erronka probako sailkapenak lasterketaren webgunean daude.
Ultren egutegiko laugarren eta azken topaketa uztailean jokatuko da: Beasaingo G2H. Hor jakingo da nork janzten duen ultra distantziako EH Kopako txapela.
Alcuaz eta Katarain, Irati Trailen
Larunbatean bertan jokatu zen X. Irati Trail proba, Irati-Zaraitzu kirol taldeak eta Euskal Mendizale Federazioak antolatuta. Lineako Euskal Herriko Kopako bosgarren proba zen Iratikoa. Neurriak, hauexek: 31 kilometro eta 2.100 metroko goranzko desnibela. Lasterketaren 450 dortsalak aspaldi zeuden banatuta, eta gehienak bertaratu ziren Abodiko Iraupen Eskiko Zentroko irteerara. Irabazleak Ainara Alcuaz burlatarra (Nafarroa) eta Beñat Katarain zegamarra (Gipuzkoa) izan ziren.
Emakumezkoetan, hasieran Sara Sanante kataluniarrak hartu zuen lasterketaren burua, baina Alcuazek, Iratiko bidezidorrak ondo ezagutzen dituenez, bere erritmoari eutsi zion itsutu gabe, eta azkenean nagusitasun osoz lortu zuen garaipena. Nafarraren denbora: 3:43:55.
Gizonezkoetan, Juan Barrio eta Xabier Zarranzek ezarri zuten erritmoa lasterketaren zatirik handienean, baina, Ibarrondoko kontrolerako (21,6 km), Katarain aurreratu egin zitzaien. Orhiko igoeran eta jaitsieran alde hori zabalduz joan zen lasterkari zegamarra, eta azkenean bera nagusitu zen (3:02:09). Zarranz izan zen bigarren, eta Victor Bernedo hirugarren.
Oihane Unzalu eta Beñat Katarain, Euskal Herriko Kopako bi liderrak. EMF
Irati Trail lasterketako sailkapen guztiak hemen.
Lineako egutegian Euskal Herriko Kopako bosgarren proba jokatu ondoren, Oihane Unzalu abadiñarra eta Beñat Katarain bera dira liderrak. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229132/txomin-perurena-txirrindulari-ohia-hil-da-79-urterekin.htm | Kirola | Txomin Perurena txirrindulari ohia hil da, 79 urterekin | Txomin Perurena txirrindulari ohia hil da, 79 urterekin. | Txomin Perurena txirrindulari ohia hil da, 79 urterekin, gaixotasun baten ondorioz. Hamasei urteko ibilbide luzea egin zuen bizikleta gainean (1963tik 1979ra), eta hainbat lorpen eskuratu zituen, besteak beste KAS, Fagor eta Orbea taldeekin. 158 garaipen lortu zituen guztira, baina esanguratsuenak Espainiako Vueltan, Euskal Herriko Itzulian eta Italiako Giroan lortu zituen. Hamabi eskuratu zituen Vueltan, 11 Itzulian, eta bi Giroan. Espainiako Vuelta irabaztetik gertu izan zen 1975ean, eta laugarren, bosgarren eta seigarren ere izan zen 1977an, 1974an eta 1972an, hurrenez hurren. 1974an mendiko sailkapena irabazi zuen Frantziako Tourrean, oraindik maillot pinportaduna existitzen ez zenean.
158 garaipen horiek balio handia daukate, ez baitzituen edonolako aurkariak izan. Txirrindularitzaren izar handienetako baten garaia zen; Eddy Merckxena. Belgikarraren nagusitasuna ikustekoa zen, baina Perurenak begietara begiratzen zion KAS talde historikoko taldekideen laguntzaz. Garaipenen marka ere ez da nolanahikoa. Perurenaren marka sei ziklistak soilik hobetu dute historian: Eddy Merckxek (283), Rik van Looy eta Mark Cavendishek (162), Mario Cipollinik (161), Roger de Vlaeminckek (161) eta Sean Kellyk (159).
Lehen pausoak afizonatuetan eman zituen, eta Fagor taldearekin igaro zen profesionaletara, Pedro Matxainekin. Txirrindulari moduan hainbat diziplinatan nagusitzeko gai zen Perurena. Esprintean irabazi ohi zituen etapa gehienak, baina mendate luze zein motzetan ere oso trebea zen. Espainiako Vueltan hamabi etapa irabazteaz gain, errekor bat ere badauka. Espainiako Vuelta irabazi gabe liderraren maillota egun gehienetan jantzi duen txirrindularia da. Oiartzuarrak 31 egunez jantzi zuen orduko maillot horia, baina ez zuen lortu Vuelta irabazterik. Hiru itzuli handitan parte hartu bazuen ere, 1975eko Vuelta izan zuen itzuli handietako bat irabazteko aukera. Baina Agustin Tamamesek eskuetatik kendu zion azken etapan. Donostian amaitu zen erlojupekoan, hamalau segundoren aldearengatik galdu zuen Vuelta.
Bizikletatik jaitsita ere, txirrindularitzari lotuta
Erretiroa hartu zuenean, txirrindularitza munduan jarraitu zuen urte mordo batez. Orbean, Caja Ruralen eta Euskadi Fundazioan (Euskaltel Euskadi izan aurretik) zuzendari lanak egin zituen. Bi Espainiako Vuelta irabazi zituen zuzendari postuan: Lehenengoa, Marino Lejarretarekin, Tekan, 1982an; bigarrena, Pedro Delgadorekin, Orbean, 1985ean. Horrez gain, euskarazko komunikabideetan aritu zen lanean. Besteak beste, Euskadi Irratian aritu zen esatari lanetan. Bestalde, Iragan uztailean omenaldia egin zioten Ordiziako Klasikoaren 99. aldian. Lasterketarekin zeukan lotura eta haren ibilbidea omendu nahi izan zituen Txapelgorri elkarteak. Urtero hartzen zuen parte Ordizian, eta hiru aldiz altxa zituen besoak helmugan; lehenengoz, 1971n.
Txirrindularitza munduaren erreakzioak berehala iritsi dira. Euskal Herriko Itzuliak txio baten bidez nabarmendu du «Euskadiko txirrindularitzaren alde asko egin» zuela. Movistarrek ere azpimarratu nahi izan du Perurenak egindako lana. «Gurearen moduko egiturak hain kirol maitatu batera iristeko lan egin zutenetako bat» izan zela aitortu du Eusebio Unzueren taldeak. Txirrindulariek eta txirrindulari izandakoek ere Twitterren oroitu nahi izan dute; besteak beste, Joseba Belokik eta Pello Ruiz Cabestanyk. | |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229133/eurogunea-ere-atzeraldian-dago.htm | Ekonomia | Eurogunea ere atzeraldian dago | Eurostatek zuzendu egin du duela aste batzuk aurreratutako datua, eta %0,1eko uzkurtzea iragarri du urteko azken bi hiruhilekoetarako. | Eurogunea ere atzeraldian dago. Eurostatek zuzendu egin du duela aste batzuk aurreratutako datua, eta %0,1eko uzkurtzea iragarri du urteko azken bi hiruhilekoetarako. | Handia da Alemaniaren pisua euroguneko ekonomian —BPGaren %28 ekartzen du—, eta horregatik esan ohi da Alemaniak hotza duenean eurogune osoak doministiku egiten duela. Bada, esaldi hori berriro baliagarria dela erakutsi dute Eurostaten azken datuek.
Estatistika bulego horrek zuzendu egin du joan den apirilaren bukaeran barne produktu gordinari buruz emandako datua. Orduan esan zuen euroguneak izkin egin ziola atzeraldiari, urtarriletik martxora hamarren bat hazi zela. Baina, orduz gero, Alemaniaren behin-behineko datua aldatu du Destatis hango estatistika erakundeak —%0tik -%0,3ra—, eta gauza bera egin behar izan du Eurostatek. Orain dio euroa duten hogei estatuetako ekonomia %0,1 txikitu zela urteko lehen hiruhilekoan. 2023ko azkenekoan ere datua hori izan zenez, atzeraldi teknikoan dago eurogunea —bi hiruhileko segidan hazkunde negatiboarekin—.
Eurostatek azaldu duenez, inflazio handiarengatik familien kontsumoa -%0,3 apaltzea izan da atzeraldiaren arrazoi nagusia, baina gastu publikoa ere asko jaitsi da, %1,6 hain zuzen ere. Enpresen inbertsioak, ordea, bilakaera positiboa izan du (+%0,6).
Alemaniako ekonomia ez ezik, Herbehereetakoa, Greziakoa, Maltakoa eta Estoniakoa ere txikitu egin ziren urteko lehen hiruhilekoan. Are gehiago uzkurtu zen Irlanda (-%4,6), baina haren BPGa zeharo puztuta dago han egoitza duten AEBetako multinazional handiengatik, eta horiek jabetza intelektualen etekinak Irlandatik atera izanak eragin du oraingo hondoratzea.
Euskal Herrian, atzeraldirik ez
Atzeraldirik ez dago Euskal Herrian. Eustatek joan den astean berrikusi zuen apirileko datu aurreratua, eta behera ez, gora zuzendu zuen: %0,5 hazi zen urteko lehen hiruhilekoan, 2022ko azkenekoarekin alderatuz gero. Nahiz eta Eustatek eta Nastatek oraindik berrikusi egin behar dituzten duela aste batzuk aurreratutako datuak. Nafarroako %0,3ko datua eman zuen duen aste batzuk, eta hilaren 23an da kalkulu osoagoak argitaratzekoa.
Hazkunde datu positiboak dituzte Italiak (+%0,6), Espainiak (+%0,5) eta Frantziak (+%0,4). |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229134/energiaren-eta-lehengaien-prezioa-oraindik-galga-dira-paperaren-industriarentzat.htm | Ekonomia | Energiaren eta lehengaien prezioa oraindik galga dira paperaren industriarentzat | Jarduera apaldu arren, fakturazioa handitu zuten enpresek iaz. Aurreikuspenak, ordea, ez dira onak, eta, eskariak handitu ezean, baliteke kolokan geratzea enpresa batzuen errentagarritasuna. | Energiaren eta lehengaien prezioa oraindik galga dira paperaren industriarentzat. Jarduera apaldu arren, fakturazioa handitu zuten enpresek iaz. Aurreikuspenak, ordea, ez dira onak, eta, eskariak handitu ezean, baliteke kolokan geratzea enpresa batzuen errentagarritasuna. | Ekoizpen kostu handiek paperaren industriaren jarduera baldintzatzen dute oraindik ere. Argindarraren eta lehengaien salneurria zertxobait merkatu bada ere, oso garesti daude oraindik, eta galga da hori ekoizleentzat. Egoera horrek asko zaildu zion iazko urtea sektoreari, jarduera apaltzea ekarri baitzuen. Baina aurten ere bide beretik hasi dute urtea: eskariak ez dira handitu, eta, ondorioz, enpresa askoren errentagarritasuna ataka estuan dago jada. Hala ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako paperaren klusterrak, Clusterpapelek, gaur egin duen urteroko batzar nagusian. 25 urte dira elkartea sortu zutela, baina hura osatzen duten enpresek ez dute ospakizunerako betarik, garai «bereziki zailean» baitago sektorea. Kezkatuta begiratzen diote etorkizunari: «Ez dugu ikusten luze gabe egoera aldaraziko duen inflexio punturik etorriko denik, gehiegizko stocka arintzeko eskariak handitu eta jarduera indarrez berrabiaraziko duenik».
Salmentak handitu ditu Pastaren eta paperaren alorrak ez zuen horren gaizki hasi 2022. urtea, baina ez zuen horren ondo amaitu. Izan ere, lehen seihilekoan ikaragarri handitu ziren eskariak, kostuen garestitzearen ondorioz hornidura eskasiaren beldur izan baitziren enpresa asko. Baina sukar hori kolpean jaitsi zen urtearen bigarren erdian, eta geldialdia eragin zuen; horren ondorioz, gehiegizko stocka metatu zen. Gaur egun oraindik, stock hori saltzeko zailtasunak dituzte enpresek.
Horrez gainera, Mendebaldeko Saharako gatazkaren inguruan Espainiako Gobernuak jarrera aldatu izanak ere izan zuen albo kalterik paperaren industriarentzat, Madril Marokoren alde lerratu izanak Aljeriaren haserrea eragin baitzuen. Aljerrek Espainiarekin zituen merkataritza harremanak etetea erabaki zuen, eta, ondorioz, euskal enpresek bezero handi bat galdu zuten: gutxienez 34.000 tona paper saltzeari utzi zioten, eta, beraz, 33 milioi eurotik gorako galerak izan zituzten.
Izan ere, azken hamarkadaz geroztik, urtero, salmenten erdiak inguru Hego Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egiten dituzte klusterreko kideek. Iaz 861,6 milioi euro izan ziren (%48). Ez da nolanahiko kopurua, ekoizpena zertxobait apaldu bada ere (-%4) enpresek lortu baitute fakturazioa handitzea: 1.795 milioi euroraino iritsi ziren salmentak iaz (+%32,7).
Dibertsifikazioa helburu Egoera konplikatu arren, klusterreko bazkideek enpleguari eustea lortu zuten: 3.115 langile ari ziren iaz sektoreko enpresetan lanean. Aurreikuspenak, ordea, ez dira onak, eta jarduera apaldu izanak neurriak hartzera behartu ditu enpresa ugari, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak aurkeztuz, edota lanorduak gutxituz.
Klusterraren arabera, ordea, arazoa ez da euskal enpresena bakarrik; mundu osoan nagusitzen ari den joera bat da. Horregatik, uste du garrantzitsua dela inbertsio ahalmenari eustea. Iaz 111 milioi euro jarri zituzten enpresek ekoizpena dibertsifikatzeko, lehiakortasuna hobetzeko eta ingurumenean duen inpaktua arintzeko. Aurrera begira jasangarritasuna izango baita sektorearen erronka nagusietako bat. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229135/psnk-baztertu-egin-du-upnrekin-akordio-bat-egitea-eta-eh-bildurekin-elkartuko-da.htm | Politika | PSNk baztertu egin du UPNrekin akordio bat egitea, eta EH Bildurekin elkartuko da | Alzorrizen hitzetan, EH Bildurekin ere ez dute gobernua negoziatuko. Geroa Baik EH Bilduren hautagaia babestuko du Eguesibarren. Ortuzarrek adierazi du Iriarteren Gipuzkoarako proposamena ez dela «arrazoizkoa». | PSNk baztertu egin du UPNrekin akordio bat egitea, eta EH Bildurekin elkartuko da. Alzorrizen hitzetan, EH Bildurekin ere ez dute gobernua negoziatuko. Geroa Baik EH Bilduren hautagaia babestuko du Eguesibarren. Ortuzarrek adierazi du Iriarteren Gipuzkoarako proposamena ez dela «arrazoizkoa». | PSNren Nafarroako presidentegai Maria Txibitek argi azaldu zuen nortzuk nahi dituen koalizio gobernu batean: Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa. Negoziazioak hasiak ditu bi talde horiekin, baina, bien bitartean, gainerako alderdiekin ere bilduko da. Gaur goizean, UPNren txanda izan da, eta iragarri dute EH Bilduko kideekin ere elkartuko direla. Halere, Ramon Alzorriz sozialisten Antolaketa idazkariak adierazi du ez dutela gobernu akordiorik egingo ez batarekin, ez bestearekin.
Ordubete ere ez du iraun PSNko eta UPNko kideek Nafarroako Parlamentuan egindako bilerak, eta bien harremana indartzeko baino gehiago, elkarrengandik aldentzeko balio izan du; bai, behintzat, inbestidura bati begira. «Ez dago aukerarik UPNrekin akordiorik egiteko», zehaztu du Alzorrizek. Eta UPNko presidente Javier Esparzak erantzun du bileran ez dela «ustekabekorik» izan, PSNk berretsi baitie asmoa dutela Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin aurkezteko inbestidurara.
Ikusi gehiago: Ortuzarrek adierazi du Iriarteren proposamena ez dela «arrazoizkoa»
Hiruren artean, baina, ez dute gehiengo osorik, eta beharrezkoa lukete UPNren edo EH Bilduren abstentzioa gobernua osatzeko. Independentistak Nafarroako politikako «ekuazioetatik ateratzeko» eskatu die Esparzak sozialistei, baina adierazi du Txibitek ez duela bide hori jorratzeko asmorik, eta, beraz, «EH Bilduri esker» izan nahi duela berriz ere presidente: «PSNk ez du UPNz ezer jakin nahi, eta ez dago gure abstentzioa eskatzeko baldintzetan».
Kontrara, Alzorrizek UPNri kritikatu dio «inoiz izan ez denaren kexa etengabe» bilakatu izana bilkura, eta esan du «eskuina eta eskuin muturra» oposizioan utziko dituztela: «[UPN eta PSN] alderdi erabat antagonikoak gara gobernu bat aurrera eramateko».
PSNko ordezkariak EH Bildurekin ere bilduko dira, baina, Alzorrizen hitzetan, bertan ez da gobernu akordiorik jorratuko, ezta koalizioaren abstentzioa eskuratzeko ere: «Ez dugu gobernurako ezer negoziatuko EH Bildurekin, eta ez dugu gobernuarentzat ezer itunduko EH Bildurekin».
Iruñean, «alternatibak»
PSNko Antolaketa idazkariaren hitzetan, udaletan ere eskuina gobernuetara ez iristea da haien helburua, eta horretarako hitz egingo dute Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Halere, uko egin dio Iruñean EH Bilduko Joseba Asironen alde bozkatzeari: «Beste alternatiba bat bilatzen saiatuko gara, ez baitugu bozkatuko ez UPNren alde eta ez EH Bilduren alde». Alternatiba hori Elma Saiz hautagai sozialistak gidatu beharko lukeela uste du Alzorrizek, «gobernua osatzen duten alderdi progresisten arteko lehen indarra» zuzentzen duelako. Halere, azaldu du bestelako bide batzuk ere jorratuko dituztela.
Halere, EH Bilduko eledun Unai Urruzunoren hitzetan, Asironek izan beharko luke alkate, Txibitek Nafarroako Gobernuko presidente izan behar lukeen bezala. «Uste dugu herritarren mezua argia dela», esan du, eta zehaztu ez dutela bestelako hipotesirik buruan.
PSNk EH Bilduren hautagaitzak ez babesteak UPN eraman dezake gobernura beste zenbait udalerritan ere. Horietako bat da Eguesibar: UPNk lortu zuen boto gehien maiatzaren 28an, baina EH Bildu bigarren indarrak alkatetza bereganatu dezake nahiko babes eskuratuz gero. Horretarako, Geroa Bairen babesa izango du, koalizio hark ohar bidez adierazi duenez. Halere, Eguesibar Bizi plataformak ere hautagaitza propioa aurkeztuko zuela iragarri zuen aurreko astean. Talde hark EH Bilduren zinegotzi kopuru bera eskuratu du. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229136/maurizia-laquokanporatzen-bagaituzte-okupazio-dinamika-bat-abiatuko-duguraquo.htm | Gizartea | Maurizia: «Kanporatzen bagaituzte, okupazio dinamika bat abiatuko dugu» | Baionan eraikin bat okupatzen ari dira Maurizia proiektuko kideak, eta edonoiz kanporatuak izateko arriskuan dira. Eragile politiko eta sozial andanaren babesa jaso dute. Azken egunetan Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezarekin izandako elkarrizketen berri eman dute. | Maurizia: «Kanporatzen bagaituzte, okupazio dinamika bat abiatuko dugu». Baionan eraikin bat okupatzen ari dira Maurizia proiektuko kideak, eta edonoiz kanporatuak izateko arriskuan dira. Eragile politiko eta sozial andanaren babesa jaso dute. Azken egunetan Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezarekin izandako elkarrizketen berri eman dute. | Damoklesen ezpata buru gainean dute Maurizia proiektuko kideek, eta edonoiz kanporatu ditzakete. Agerraldia egin dute egoeraren berri eman eta azken asteetan izan dituzten gorabeherak esplikatzeko. Hainbat auzokide eta LAB eta FSU sindikatuetako kideak agertu dira haiekin, baina eragile politiko eta sozial andanaren babesa eskuratu dute azken asteetan, hala nola Elkartasunak Eraiki elkarte sarearena. Mauriziaren proiektua goraipatu zuten agiri batean, lehengo astean, eta, okupatzaileen hitzetan, Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezari idatzi berri diote negoziazioek irauten duten bitartean kanporatzea oztopa dezala eskatzeko.
Maiatzaren 16an jakinarazi zuten Baionako Santa Ursula karrikako eraikin bat okupatzen ari direla, bizitegien arazoari erantzun eta denei irekitako espazio soziokultural bat proposatzeko. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosiak ditu lurrak, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Hala, Etxegarairekin hitz egiten hasi dira, alokairu kontratu bat izenpetu ahal izateko. Behin eta berriz adierazi dute asmoa dutela erakunde publikoek Aturri bazterrerako duten proiektua gauzatu bitartean bertan gelditzeko. «Ez ditugu obrak oztopatuko», errepikatu dute gaur ere. «Alokairu kontratu bat izenpetzeak aseguru bat hartzeko aukera emanen liguke, eta horrek bi aldeak babestuko lituzke».
Astelehenean elkartu ziren Baionako auzapezarekin, eta hark hangarra erabiltzea proposatu ziela esplikatu dute. Herriko etxeak bere gain hartuko lituzke obrak, eta gauzatu bitartean lekuak hustu beharko lituzkete, zehaztu gabeko epe batentzat. Uko egin diote gazteek; besteak beste, ez diolako bizitegi arazoari erantzuten. «Gure maneran parte hartzen dugu etxebizitzaren krisi honi eta haren ondorioei buruzko eztabaidan... Eta herriko etxeak bestak antolatzeko areto bat proposatzen digu», deitoratu dute. «Guk ura eskatu eta elektrizitatea emanen baligute bezala da».
Berriki, beste jabego baten proposamena ere egin diete, baina hor ere ez litzateke aski leku gaur egun Maurizian daudenak aterpetzeko, eta ez da zehaztua zenbat denborarako izanen litzatekeen. Bederatzi pertsona bizi dira gaur egun eraikin okupatuan, eta baieztatu dute eskaera gehiago ere eskuratu dituztela. Gazteen hitzetan, Etxegaraik erran die ezin dizkiela eraikinean diren bizitegiak utzi, duela hamar urte bertan bizi ziren auzokideak kanporatu zituztelako.
Helegite gatazka
Baionako Auzitegiak Maurizia husteko agindua emana du, baina horren kontrako helegitea jarri du gazteen abokatuak. Izan ere, ordenantza bidez hartu zuen erabakia justiziak, ekintzaileei kasua defendatzeko aukerarik eman gabe. Okupatzaileen nortasuna ezezaguna zela argudiatu zuten horretarako. Alta, okupazioa iragarri zuten egunean Baionako komisarian deklaratu zuten beren borondatez, izen-abizenak emanda. Astelehenean aztertuko dute gazteek ezarritako helegitea, baina gaur goizean jakin dute eraikinaren jabeek ere beste helegite bat jarri dutela haienaren kontra.
Haserre mintzatu dira: «Etxegarai eta EPFL, karrikara botako gaituzue geure burua defendatzen utzi gabe? Indar armatuak bidaliko dizkiguzue ezin dituzuelako egiazko neurriak hartu? Jakin ezazue arazoa gibelatzen ari zaretela». Salatu dute azken hilabetean presio anitz jasan dutela. «Elkarrizketarako prest izan gara hastapenetik; herriko etxearekin izan dugun harremanak eraikitzailea iduri zuen, baina orain traizio egin digutela sentitzen dugu, egoerak hartu duen bideagatik».
Argi adierazi dute: kanporatzera heldu badira ez dutela erresistentziarik emanen. «Bortizkeria ez da gurea. Bortizkeria da 10.000 metro koadroko eraikin bat hutsik atxikitzea Baiona erdian». Abisua ere eman dute: «Kanporatuak bagara, okupazio dinamika bat abiatuko dugu. Hemendik atera bezain laster beste eraikin publiko batean sartuko gara». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229137/literatura-azal-eta-mami.htm | Kultura | Literatura, azal eta mami | Miren Agur Meaberen ‘Kristalezko begi bat’ irakurri dute ahots goran Bilboko Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatutako Irakurraldi Jarraituan. Meaberen berbak gorpuztu dituzte irakurleek. | Literatura, azal eta mami. Miren Agur Meaberen ‘Kristalezko begi bat’ irakurri dute ahots goran Bilboko Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatutako Irakurraldi Jarraituan. Meaberen berbak gorpuztu dituzte irakurleek. | Desagerpenak, hasieratik: ezkerreko begia galdu zuen 13 urterekin, ama hil zitzaion 38 zituenean, senarrarengandik banatu zen aspaldi, eta amoranteagandik berriki; umetokiz kanpoko pare bat haurdunaldiren ondotik, Falopioren tronpak erauzi zizkioten, eta galera horren arrasto bazterrezina du, sabelaldea bitan banatzen dion ebakiondoa, hura gorputzeko alderik itsusiena bihurtzen duena, haren iritziz. «Estirpazioak badira leitmotiv poetikoa nire bizitzan». Hala dio Miren Agur Meaberen Kristalezko begi bat (Susa, 2013) nobelako narratzaileak, hala utzi zuen esanda orain dela hamar urte, eta hala berreskuratu du gaur goizean irakurle batek, Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean. Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatuta, XVI. Irakurraldi Jarraitua egin dute, eta, 14:00ak bitartean, berrehun bat lagunek gorpuztu dituzte Meaberen berbak.
Agerpenak ere, hasieratik: gorputz bat sortzen atriletik igarotzen diren hamaika lagunen artean, bizipenak eta emozioak taxutzen kontaketa indartsuekin, edo prosodia lauagoekin. Zahartzen ari den gorputz bat, gordin, emakume gazte baten ahoan. «Sabela bigundu egiten zaizu, bularrak ere bai. Besoetako giharrek dantzan egiten dizute eta hanketakoek kulunka. Orban banakak ateratzen zaizkizu bekokian. Bular-puntak, aldiz, zurbildu egiten dira. Ilea urdintzen hasten zaizu buruan eta aluan. Beheko ezpainak mehetu egiten zaizkizu». Eta bagina sikatua, begi lehorra, medikuen gomendioak, pilula mineralak, eta sexu gosea. «Egokitu zaidan testuak menopausiaren ondorioak azalatzen ditu», nabarmendu du Miren Abril Bilbo Zaharreko ikasleak.
Nola mamitu literatura bihurtutako mamia? «Esaldiaren arabera, intonazio bat edo bestea erabiltzen duzu», esan du Sonia Salas euskaltegiko ikasleak. «Gorputza badago nobelan, inportantea da, ze haustura sentimental bat kontatzen da, eta haustura horrek pertsonaiari uzten dion ajea, eritasuna, ondoeza... Aldi berean, bada birjaiotza sinboliko baten istorioa ere, berreraikuntza pertsonalarena», xehatu du Meabek. «Geure indarra nonbaitetik atera behar da, eta hori ematen digu gorputzak, eta hizkuntzak. Askotan, geure buruari nola hitz egiten diogun, nola jartzen garen gu hizkuntzaren barruan: horrek lagundu egiten digu gorputz izaten, edo gorputz zutitua izaten».
Abegitsu ari da hartzen atrila utzitako irakurleak: eskerrak eman dizkie askori, besarkatu ditu beste batzuk, txaloen keinuak egin dizkio bere pasartea bizi-bizi irakurri duen andre bati. Adi-adi dago, hitzaldi gehienei erne. «Egia esanda, pasarte batzuk entzuterakoan, urrutiratze sentsazioa izan dut, nobelan deskribatzen dudan egoeran pittin bat esajeratua izan izanarena, beste bizi fase batean nagoelako». Baina pozik dago: bere testua partekatzen ari dira. «Opari bat iruditzen zait jendearen ahotsetan entzutea neure ahotsa. Nik beti aldarrikatu dut nire lanetan izenordain singularra egon arren ni hori beste ni askoren bozeramailea dela. Eta, alde horretatik, koru bat geratu dela iruditzen zait, eta koru horretan bat egiten dugula, bakoitzak bere esperientzia ludikotik, bere bizi esperientziatik edo bere esperientzia estetikotik».
Hitzak bereganatzea
Euforia sentitu du narratzaileak, bat-batean; edo txakur batzuk inguratu dute, eta ikarak hartu du; edo amorantearen nortasuna deskribatu du, baita harekiko mina ere. Besoak astinduta, aurpegierak esajeratuta, eskua hainbatetan paparrera eramanda, besteetan ahora: narratzailearen inarrosaldiak islatu dituzte Amagoia Osinalde interpretearen mugimenduek. «Gorputz adierazpena zeinu hizkuntzaren parte da, ezinbestekoa da», adierazi du. Eta abstrakzioa ere mamitu daiteke, orobat. «Metaforak dira zeinu hizkuntzak duen zailtasun handienetako bat, eta liburu hau metaforaz beteta dago. Metafora horiek askatu behar dira. Orduan, ez da hitzezko itzulpen bat: interpretazio bat da».
Bilbo Zaharreko taldearekin landu ditu testuak —hiru egokitu zaizkio, guztira—, gako batzuk ulertzeko heldulekuen bila. Testura are gehiago gerturatu du horrek. «Analisi bat egitea eskatzen dizu». Zehazki, Osinaldek emozioak azpimarratu ditu. «Harremanari erreparatu diot, eta bakoitzak harreman hori kudeatzeko moduari, emozioen arabera: nola ulertzen duzun bestea, nola bilatzen duzun bestea...». Egon litezke beste bide batzuk, halere. «Hanka sartzeko aukera ere badago: nik ulertutakoak ez du zertan bat egin egileak esan nahi zuenarekin». Alabaina, egilearentzat aberasgarria da irakurleak bere testuarekin sortu duen harremana. «Irakurleak entzunda, sortu zait ideia edo galdera hau: pertsona horrek nola biziko du testua, zer istorio dauka pertsonak, zer esango dio irakurtzen duen pasarteak? Zirraragarria izango da berarentzat? Axolagabe utziko du? Beste istorio batzuk imajinatzeko kinada moduko bat da; hainbeste pertsona dira...».
Axolagabe ez; kontrara, pasartearekin identifikatu egin da Bilbo Zaharra euskaltegiko ikasle Ines Fuertes. Narratzailearen atzera begirako gogoeta bat kontatzea egokitu zaio berari: haren zalantzak, leihorik gabeko bulego batean beharrean hamazortzi urte egin ondoren. «Narratzaileak dio horrek kendu egin zizkiola umearekin eta senarrarekin egoteko denbora. Esango nuke esan nahi duela gazteak garenean lan ondo-ondo egin nahi dugula, eta horrek denbora kentzen digula lagunekin edo familiarekin egoteko». Bakoitzaren kristalezko begiak. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229138/larrialdi-kimikoetarako-sirenak-aktibatuko-dituzte-bihar-hernanin-muskizen-santurtzin-lantaron-eta-luzueron.htm | Gizartea | Larrialdi kimikoetarako sirenak aktibatuko dituzte bihar Hernanin, Muskizen, Santurtzin, Lantaron eta Luzueron | Datorren astelehenean eta asteartean ere piztuko dituzte. Aveq-Kimika plataformak egingo du proba, Jaurlaritzaren Segurtasun Sailarekin lankidetzan. | Larrialdi kimikoetarako sirenak aktibatuko dituzte bihar Hernanin, Muskizen, Santurtzin, Lantaron eta Luzueron. Datorren astelehenean eta asteartean ere piztuko dituzte. Aveq-Kimika plataformak egingo du proba, Jaurlaritzaren Segurtasun Sailarekin lankidetzan. | Arabako Gipuzkoako eta Bizkaiko bost udalerritan larrialdi kimikoetarako sirenak piztuko dituzte hilaren 9an, 12an eta 13an; hain zuzen, Hernanin, Muskizen, Santurtzin, Lantaron eta Luzueron probatuko dituzte. Enpresen larrialdietarako protokoloak kudeatzen ditu Aveq-Kimika Enpresa Kimikoen Euskal Elkarteak, eta hark egingo du proba, Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailarekin elkarlanean. Asmoa da herritarrek alarmaren soinuak ezagutzea, industria kimikoan isuri toxikorik balitz larrialdiaz ohartzeko.
Espainiako Seveso araudiak arautzen du protokoloa. Horren arabera, sirenen helburua alerta ahalik eta azkarren zabaltzea da, istripuren bat balego herritarrek babes har dezaten.
Bi seinale mota joko dituzte sirenek udalerri horietan. Lehena, isuri toxiko baten berri emateko, eta, bigarrena, arriskua amaitu dela iragartzeko. Lehena entzundakoan leku itxi batean konfinatu beharko dute herritarrek, babesteko.
Eusko Jaurlaritzak ere badu horrelako kasuetarako larrialdi plan bat, giza baliabideak eta materialak koordinatzeko mekanismoak jasotzen dituena. Sirenez gain, megafonia bidezko oharrak eta prentsa eta sare sozialen bidezko iragarkiak biltzen ditu plan horrek.
Era berean, Segurtasun Sailak Alderantzizko 112 sistema aktibatuko du, eta, modu horretara, alerta geolokalizatuak bidaltzeko aukera izango dute herritarrek. Horretaz baliatzeko, SOS Deiak-en aplikazioa deskargatu beharko da, eta geolokalizazioa aktibatu. Larrialdi egoeretan nola jokatu jakiteko informazio zehatza emango da bertan. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229139/bizkaiko-eraikuntza-lehen-greba-30-urtean.htm | Ekonomia | Bizkaiko eraikuntza: lehen greba 30 urtean | Sindikatuek lanuzteak antolatu dituzte ostiralerako Bizkaiko eraikuntzan, KPIaren araberako soldata eguneraketak eskatzen dituztelako. 1994an deitu zuten grebara azken aldiz. | Bizkaiko eraikuntza: lehen greba 30 urtean. Sindikatuek lanuzteak antolatu dituzte ostiralerako Bizkaiko eraikuntzan, KPIaren araberako soldata eguneraketak eskatzen dituztelako. 1994an deitu zuten grebara azken aldiz. | Bizkaiko eraikuntza sektoreak azken 30 urteetako lehen greba eguna egingo du ostiralean. 1994an deitu zuten azkenekoz egun osoko lanuzteetara, eta orduz geroztik ez da arazo handirik egon lan hitzarmenak berritzeko garaian. Oraingoan, baina, sindikatu guztiek bat egiten dute eskaeretan: KPIaren araberako soldata igoera gutxienez. Ez, ordea, protesta moldeetan. CCOOk, gehiengoa duen sindikatuak (%49), bost orduko etenaldira deitu du: 06:00etatik 11:00etara egingo dute; ELAk (%37) eta LABek (%7 inguru), berriz, egun osoko etenaldia egingo dute. CCOOk beste lanuzte batera deitua du hilaren 16rako; sindikatu abertzaleek, berriz, greba egunak antolatu dituzte 16rako, 19rako eta 20rako.
Egoera bitxia da Bizkaiko eraikuntzarena. Duela bi urte, CCOOk eta UGTk hitzarmen berria sinatu zuten, eta indarrean dago. Bi urterako (2021 eta 2022) KPIaren araberako soldata igoerak onartu zituzten, eta indarraldiko azken bi urteetako eguneraketak aurrerago negoziatzeko utzi. Eta zein da korapiloa? Bada, sindikatuak eta Ascobi patronala ez datozela bat. Patronalak %3,7ko igoera eskaini du aurtengo eta %2koa hurrengo urterako. Horrekin batera, pentsio planak hobetzea eskaini du. Sindikatuek, baina, argi dute: sektorea ondo dago, eta KPIa igo behar da.
«Bere garaian, baldintza horiek sinatu genituenean, arrazoizkoak iruditu zitzaizkigun. Zalantzak zeuden sektorean, KPI handiak, pandemia... Ikusteko zegoen bilakaera ekonomikoa zer-nolakoa izango zen», azaldu du Txema Herrero CCOOko Bizkaiko eraikuntza sektoreko arduradunak. Orain, baina, argi dute KPIari eutsi behar zaiola: «Sektorea azken hamarkadako garairik gozoenean dago. Iaz 1.147 milioi euroren lizitazio publikoak egin ziren Bizkaian. Lan hau oso gogorra da, eta langileek merezi dute». Herrerok gogoratu du enpresen irabazi marjina %19 ingurukoa izan ohi dela.
ELAn, ordea, bestela ikusten dituzte gauzak, eta argi dute egoera hau duela bi urteko negoziazioaren ondorio dela. «Egoera oso bitxia da, legalki soldata eguneraketarengatik bakarrik mobilizatu gaitezke, baina hitzarmenak gabezia handiak ditu», salatu du Arrate Elkoro sindikatuko ordezkariak. Era berean, gehitu du deigarria dela ikustea azken urteetan ez dela gatazkarik izan, eta bi aldagai lotu ditu horrekin: batetik, CCOOren eta UGTren negoziazio eredua, eta, bestetik, «mehatxuak» ohikoak izatea eta azpikontraten erabilera oso zabaldua egotea. 30.000 langile eta 1.100 enpresa
Bizkaiko eraikuntzako ituna 30.000 langile ingururen baldintzen oinarria da. 1.100 enpresatik gora dira, gehienak txikiak, eta ia ez dago enpresa hitzarmenik. Berdin aplikatzen da eraikuntzan, herri lan handietan eta etxebizitzen berritze lanetan. Eta zenbatekoa da soldata garbia? Igeltsero berezi batek gutxi gorabehera 1.400 euro garbi jasotzen ditu hilabetean, lehen mailako ofizialak 1.650 euro eta arduradunak 1.800 (hamalau ordainketa). Langileen %90 hiru maila horietan dauden. Aparteko orduak dira berezitasunetako beste bat, oso ohikoak baitira, udan bereziki. Hogei euroan ordaintzen dira.
«Gure eskaera zentzuzkoa da. Ezin da ahaztu Bizkaiko BPGaren %10 sortzen dugula, eta Bizkaiko eraikuntza enpresek prestigio handia dute. Igeltseroak guztiz ahazten dira: obrak haiek egiten dituzte, ez enpresek», aldarrikatu du Herrerok. Are gehiago, uste du enpresek ez dutela izango baldintzak hobetu beste erremediorik: «Haien jarrera ez dator bat langile gabeziarengatik duten kexuarekin. Baldintzak hobetzea da langileak erakartzeko modua».
Alde handiak Gipuzkoarekin
Elkorok bat egin du hausnarketarekin, baina gehitu du badela modua baldintzak asko hobetzeko, eta Gipuzkoa jarri du eredu gisa: «Alde oso handia dago, oinarrizko peoi batek ia 3.000 euro gehiago irabazten ditu urtean, eta askotan Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa enpresa berekoak dira. Gipuzkoan %75eko ordezkaritza dugu guk». Ez da esajerazioa: taulei begiratu baino ez dago. Bizkaian, 2022an —berritzeke daude—, peoi espezialista batek 24.849 euro gordin jaso zituen urtean; Gipuzkoan, 2023an, maila bereko langile batek 28.746 euro gordineko soldata du —hamasei ordu gutxiago lan eginda—. Elkorok aurreratu du Bizkaiko hurrengo negoziazioan soldata eguneraketatik harago doazen hainbat arlo sartuko dituztela. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229140/eh-bildu-eta-erc-batera-aurkeztuko-dira-espainiako-senaturako-bozetara.htm | Politika | EH Bildu eta ERC batera aurkeztuko dira Espainiako Senaturako bozetara | Azken urteetako akordioak indartzeko urratsa dela adierazi dute bi aldeek. Batzarrek onartu du Sumarrekin batera aurkeztea. | EH Bildu eta ERC batera aurkeztuko dira Espainiako Senaturako bozetara. Azken urteetako akordioak indartzeko urratsa dela adierazi dute bi aldeek. Batzarrek onartu du Sumarrekin batera aurkeztea. | EH Bilduk jakinarazi duenez, koalizio subiranistak eta ERCk «pauso bat gehiago» eman dute bien arteko «proiektu bateratuan», eta batera aurkeztuko dira Espainiako Senaturako bozetara, Independentzia ezkerretik lelopean. EH Bilduko militanteek, gainera, gaur eta bihar artean aukeratu beharko dituzte Espainiako Gorteetarako zerrendetako kideak. Mahai Politikoak astelehenean iragarri zuen «jarraitutasunaren aldeko apustua» egingo zutela.
EH Bilduren oharraren arabera, azken urteetako aliantza indartzea du xede akordioak. Azken lau urteetan talde parlamentario beraren parte izan dira Senatuan, eta ganbera hartan zein Kongresuan bat egin dute legealdiko auzi garrantzitsuenetako batzuetan. «Akordio horri esker, aurrerapausoak eman ditugu gure herritarren ongizate sozialean eta euskaldun zein katalanek Espainiako Estatuarekin irekiak ditugun gatazken konponbidean», azaldu dute.
EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegik adierazi du «eskuma geldiarazteko horma» izan direla , eta hori dutela helburu datorren legealdirako ere: «Nahiko genukeen sakontasun eta hedapen mailarekin izan ez bada ere, gehiengo sozial eta langilearen bizitza hobetzea lortu dugu. Eta zalantzarik ez dugu berriro ere erabakigarriak izango garela».
ERCko presidente Oriol Junquerasen hitzetan, berriz, EH Bilduko eta ERCko diputatuak eta senatariak «erabakigarriak» izan dira azken lau urteetan, eta bien arteko batasuna «indartzeak» herritarren «eskubideetan eta askatasunean sakontzeko» aukera eman du.
Gainerako alderdiak ere ari dira urratsak egiten. EAJren Euzkadi Buru Batzarrak aurreko astean proposatu zizkien hautagaitzak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako buruzagitzei. Izen zerrenda bana aurkeztu zuten lurraldeko, eta horien artean daude azken legealdian Espainiako Kongresuan egon diren batzuk: Mikel Legarda (Araba); Aitor Esteban, Idoia Sagastizabal (Bizkaia); eta Joseba Agirretxea (Gipuzkoa). Horiekin batera ageri dira, besteak beste, Olatz Peon Tolosako jarduneko alkatea (Gipuzkoa) eta Daniel Innerarity filosofoa (Nafarroa).
PSE-EEko zuzendaritzak, berriz, Patxi Lopez (Bizkaia), Rafaela Romero (Gipuzkoa) eta Daniel Senderos (Araba) proposatu ditu. Orain, alderdiaren lurraldeetako batzordeek berretsi behar dute proposamen hori, larunbatean. Beste hainbeste gertatuko da Senaturako hautagaitzekin ere. Gaur egun senatari diren Txema Oleaga (Bizkaia) eta Julia Liberal (Araba) izango dira zerrendaburu, eta hautagai berri bat izango da Gipuzkoan: Izaskun Gomez.
Batzarre, Sumarrekin
Ikusteko dago, berriz, zein alderdi edo koaliziok hartuko duen duela lau urte Podemosek ordezkatutako espazio politikoa. Podemosek eta Sumarrek bihar arte dute koalizioan aurkezteko akordioa ixteko, eta lehenak jakinarazi du militantziari galdetuko diola gaiaz. Gainera, Batzarreko afiliatuen %75ek babestu dute alderdia Sumarrekin aurkeztea. 123 lagunek eman dute botoa, horretarako eskubidea zutenen %49,5ek. Batzarrek azaldu du espero duela datozen orduetan Sumarrek eta Podemosek akordio bat lortzea elkarrekin aurkezteko.p> |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229141/bretainiaren-batasunari-buruzko-galdeketa-asanblean-ahotsa-eman-behar-zaie-interesik-handiena-dutenei.htm | Mundua | Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa Asanblean: «Ahotsa eman behar zaie interesik handiena dutenei» | Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua elkartzeaz erreferendum bat egiteko lege proposamena aurkeztu dute, eta gaur dira horretaz eztabaidatzekoak Frantziako behe ganberan. | Bretainiaren batasunari buruzko galdeketa Asanblean: «Ahotsa eman behar zaie interesik handiena dutenei». Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua elkartzeaz erreferendum bat egiteko lege proposamena aurkeztu dute, eta gaur dira horretaz eztabaidatzekoak Frantziako behe ganberan. | Bretainia historikoko 25 diputatuk aurkeztuta, lurralde horren batasunaz erreferendum bat egiteko lege proposamen bat eztabaidatzekoak dira gaur Frantziako Asanblean; betiere, Paul Molac diputatuak ohartarazi duenez, horretarako tarterik izaten badute —eguneko agendan sartuta dago—. Edonola ere, galdeketaz testu bat aurkeztea bera berritasun bat izan da, eta, modu batera edo bestera, garaipen bat, batez ere bildu duen sostenguarengatik. Geroz eta diputatu gehiago ados baitaude ideia honen inguruan, lege proposamena aurkeztean Molacek esan zuen modura: «Ahotsa eman behar zaie interesik handiena dutenei».
Frantziako Errepublikaren lurralde egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena. Bestetik, Loira Atlantikoa departamentua dago, hegoaldean dagoena; Naoned (Nantes) du hiriburutzat, eta Loirerria eskualdearen parte da. Hain justu, departamendu horretan egin nahiko lukete erreferenduma, Bretainia eskualdean sar dadin.
Galdeketaren afera hori geroz eta babes politiko handiagoa biltzen ari da, eta horren erakusle da lege proposamena sinatu zuten 25 diputatuak alderdi askotarikoak direla: Rennaissanceko bederatzik —Emmanuel Macron Frantziako presidentearen alderdia da—; PS Alderdi Sozialistako, LFI Frantzia Intsumisoko, Horizonseko eta Modem Mugimendu Demokratikoko hirunak; LR Errepublikanoetako bik; eta EELV Europa Ekologia-Berdeetako eta LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindikoak eta Lurraldeak-eko banak.
Molacek asteotan esandakoaren arabera, lege proposamenak oposizioko alderdien babesa du —diputatuak ez du kopururik zehaztu—, baina ez Renaissance alderdiarena; eta horrek lehen porrota eragin zuen joan den maiatzaren 31n, Frantziako Asanbleako Legeen Batzordeak deliberatu baitzuen ezezkoa eman behar zaiola. Horren ondorioa zera izan da: jatorrizko testuaz eztabaidatzekoak direla Asanblean, eta ez zuzenketak aurkeztu ostean osaturikoaz.
Lege proposamenak ez dio erreferentzia zuzena egiten Bretainia historikoaren kasuari, orokortu egiten baitu asmoa. Zera jartzen du 1. artikuluan: eskualde baten mugakide den departamendu bateko boto emaileei iritzia eskatu ahalko zaie departamendu hori eskualde mugakidean sartzeaz. Hau da, praktikan, Loira Atlantikoa departamenduko herritarrek galdeketa bidez beren jarrera jakinarazi ahalko lukete Bretainia eskualdearen parte bilakatzeaz; hori da, hain justu, testua aurkezteko arrazoietan zerrendatu dutena.
Erwan Balanant Bretainiako diputatu eta Molacekin batera txostenaren egileetako bat denak, gainera, Frantziako Asanbleako Legeen Batzordean defendatu zuen lege proposamenak bide eman nahi duela herritarrek iritzia emateko «lurralde maparen desegonkortze masiborik eragin gabe».
Denetariko eskariak urteotan
Ibilbide luzea egiten ari da afera hori. 2021eko urtarrilaren 18an, esaterako, Bretainia historikoko 150 hautetsik batasunari buruzko erreferendum bat egiteko eskatu zioten Macroni. Le Journal du Dimanche astekarian publikaturiko zutabe batean, Bretainia eskualdearen eta, Loira Atlantikoa departamenduaren arteko «lotura geografikoak, historikoak eta ekonomikoak» kontuan harturik, galdeketa antolatzea ezinbestekoa dela argudiatu zuten, baita azken hamarkadotan herritarrek horren alde agertu duten jarrera etengabeagatik ere.
Horrez gain, azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte erreferendumari begira. 2019ko otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Eskualde Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Loïg Chesnais-Girard Bretainiako Eskualde Kontseiluko presidenteak —PSkoa— aurkeztu zuen zuzenketa hori, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».
Horren ondoren, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben 2019ko abuztuko galdeketak —TMO Institutuak egina— berriz ekarri zuen hizpidera auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan. 1982az geroztik hamabost inkesta egin dira afera horretaz, eta guztiek islatu dute herritarrek Bretainia historikoa berriz elkartua ikusi nahi dutela.
Bretagne Reunie elkarteak ere lortu zuen, 2018an, pisuzko eskari bat egitea: Loira Atlantikoko 105.000 boto emaileren sinadura bildu zuen batasunari buruzko erreferenduma egiteko. Hau da, hautesle erroldaren %10. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229142/ceaquak-salatu-du-nafarroako-probintzia-auzitegiak-uko-egin-diola-frankismoko-krimenak-ikertzeari.htm | Gizartea | Ceaquak salatu du Nafarroako Probintzia Auzitegiak «uko» egin diola frankismoko krimenak ikertzeari | 1972. urtean pairatutako legez kanpoko atxiloketa eta torturak iker zitezen, helegite bat jarri zuen andrazko batek, baina atzera bota du justiziak. | Ceaquak salatu du Nafarroako Probintzia Auzitegiak «uko» egin diola frankismoko krimenak ikertzeari. 1972. urtean pairatutako legez kanpoko atxiloketa eta torturak iker zitezen, helegite bat jarri zuen andrazko batek, baina atzera bota du justiziak. | 1972. urtekoak dira salaketak, Concepcion Edo Gilek egindakoak. Franco diktadorea bizi zen oraindik, emakume gaztea zen hura orduan, eta legez kanpoko atxiloketa baten eta torturen biktima izan zela kontatu du behin baino gehiagotan. Iruñeko Instrukzio Auzitegian salaketa aurkeztu zuen horren harira, artxibatu egin zuten han, eta, ebazpen horren kontrako helegitearekin, Nafarroako Probintzia Auzitegira jo zuen gero, baina, Ceaqua koordinakundeak gaur prentsa ohar batean salatu duenez, auzitegi horrek atzera bota du helegitea. Hortik salaketa: esan du Nafarroako Probintzia Auzitegiak «uko» egin diola frankismoko krimenak ikertzeari.
Ceaquak adierazi duenez, maiatzaren 18koa da epaia. Espainiako Auzitegi Gorenak aurrez delituok ikertzearen kontra emandako argudioak epai honetan errepikatzen direla jakinarazi dute oharrean koordinakundeko ordezkariek: delituak preskribatuta daudela argudiatzen da, eta, legezkotasun printzipioaren eta Amnistiaren Legearen ondorioz, ezin direla diktadura aroko krimenak ikertu eta epaitu. Ceaquaren arabera, «literalki» daude jasota ebazpenean arrazoibide horiek.
Gogoratu dute iazko urrian onartu zela behin betiko Memoria Demokratikoaren Legea, eta, lege hori indarrean badago ere, sententzia honek erakusten duela lege hori onartuta egon aurreko auzibideetan erabilitako argudioak erabiltzen dituztela oraindik ere epaileek. «Lehengo jarrera bera dute», deitoratu dute. Fiskalaren jarrera ere kritikatu dute, argudiatuta horrek ere helegitearen kontra egin zuela.
Koordinakundeak harridura azaldu du sententzia hau oso «bizkor» ebatzi delako. Auzibide guztia, oro har, hasi zenetik oso azkarra izan zela esan du. Eta, kontrasterako, salatu du Iruñeko Auzitegian lau urte daramatzatela 1978ko sanferminetan izan ziren krimenak ikertzeko jarri zen kereila aztertzen, instrukzio fasean, eta oraindik ez dela deus ebatzi.
«Zigorgabetasuna» erakusten du
Frankismoan egin ziren krimenen gaineko «zigorgabetasuna» dago sententzia horien atzean, Ceaquaren iritziz. Esan du epai honen antzeko beste bat Valentzian ebatzi dutela, eta, haren ustez, horrek erakusten du Memoria Demokratikorako Legeak ez duela ezeztatu Amnistiaren Legea, eta ez direla aintzakotzat hartu nazioarteko legeriak halakoak epaitzeko ezartzen dituen hainbat irizpide.
Hauteskundeak egingo dira uztailean Kongresuko diputatuak hautatzeko, eta kanpainaren atarian Ceaquak talde politiko guztiei eskatu die krimen horiek epaitu ahal izateko urratsak «behin betiko» egiteko. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229143/mozorroak-gardenak-zaizkie.htm | Kultura | Mozorroak gardenak zaizkie | Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabal bertsoaren eta fikzioaren mugez solastatu dira Iruñeko Laba aretoan antolaturiko mahai inguruan, Kalakak literatur zikloaren parte. Besteak beste, bertsolariek sakon gogoetatu dute sinesgarritasunaz. Dudak azaldu dituzte «azal batzuetatik» kantatzeko zilegitasunari buruz. | Mozorroak gardenak zaizkie. Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabal bertsoaren eta fikzioaren mugez solastatu dira Iruñeko Laba aretoan antolaturiko mahai inguruan, Kalakak literatur zikloaren parte. Besteak beste, bertsolariek sakon gogoetatu dute sinesgarritasunaz. Dudak azaldu dituzte «azal batzuetatik» kantatzeko zilegitasunari buruz. | Nola eraiki fikzioa bertsotan? Nola bihurtu zerbait sinesgarri, sinesgaitza bada berez? Noraino abestu daiteke, inor mindu gabe? Jendea prest dago edozein fikzio aditzeko? Galdera horiek aise balioko zuten bertso saio bat gidatzeko, izan zitezkeen gai jartzaile batek esanak, baina atzo Iruñean hala gertatu zela esatea gezurra litzateke. Edo, fikzioa, behinik behin. Hau da egia: Sustrai Colina eta Nerea Ibarzabal bertsolariak Iruñeko Laba aretoan izan ziren asteazken iluntzean, Kalakak literatur egitasmoak antolaturiko solasaldian hizlari: Bertsoa eta fikzioa: non daude mugak? Irati Majuelok gidatuta, sakon arakatu zituzten fikzioak bertsotan ematen dituen aukerak. Baita aznahiak ere.
Bertsolariak franko ohituak dira beste rol batzuetatik kantatzera, fikzioetan jostatzera. Ordea, diziplinak berez dituen ezaugarriengatik, karakterizaziorako aukerak mugatuak dira, eta baldintza hori sarri nabarmendu dute bi bertsolariek. Ibarzabalen iritziz, bertsogintzako fikzioa «maskara ikusezin» batekin aldera daiteke. «Jendeak zu ikusten zaitu hor, momenturen batean sinesten dute bazarela beste norbait, baina, aldi berean, ezin duzu guztiz eskapu egin». Dioenez, bertsotan zaila da guztiz mozorrotzea. Maskara erdizkakoa omen da, «garden» antza.
Hala, nekez lausotu daiteke autoretza, eta Ibarzabalek iritzi dio horrek nabarmen baldintzatzen duela fikzioa. Colinak berdin uste du: «Nik egin dezaket fikzioa, baina gorputz bat naiz, ikusten den gorputz bat, eta gorputz horrek konnotazio andana bat dauka». Gainera, haren esanetan, hori ez da soilik gorputzarekin gertatzen: berdin ahotsarekin, berdin bertsolariak publikoarekin duen identitate konpartituarekin, eta berdin kantuan ari denari buruz jendeak duen uste sortarekin. Iradoki duenez, joera hori saihestu ezinezkoa da. Kontua da bertsolariak aparteko ahalegina egin behar duela oinarri horren baldintzak «puskatu» nahi dituenean, eta bada muga handi bat: «Hiru bertso besterik ez dugu horretarako».
Sinesgarri aritzeaz
Biek aitortu dutenez, sarri sentitu dute jendeak dudak izan ohi dituela hitzen sinaduraren gainean. «Gertatu izan zait saio batzuetan kantatutakoak nire bizitza pertsonalarekin lotu izana, hala izan gabe», oroitu du Colinak. Irribarre konplize batez erantzun dio Ibarzabalek ziztuan, esanez bezala: «Niri ere bai». Eta hainbat pasarte kontatu ditu ondotik. Umorez gogoratu ditu, baina aitortu du baduela pena bat. «Neurri batean, hori nahiko mugatzailea iruditzen zait, sortzaile bezala».
Gogoz hausnartu dute sinesgarritasunaz. Colinaren arabera, jendeak gainbalioa ematen dio errealitateari, eta, hala, bertsolariek erronka handi bat izaten dute askotan: «Sinesgaitza» den fikzio bat sinesgarri egitea. «Entzulea eskutik eraman behar duzu norabaitera, nahiz eta momenturen batean esku hori askatu. Entzuleak eskua emateko prestutasuna eduki behar du, eta bertsolariak bilatu beharko ditu eskua luzatzeko baliabideak». Hori erdiesteko, askotariko baliabide narratiboak aipatu dituzte bi bertsolariek: hala nola gauza ukigarriak kontatzea, entzuleak aise identifikatzeko modukoak kantatzea. Nahiz eta horrek baduen arrisku bat, Ibarzabalen esanetan: «Estereotipoen sinesgarritasuna bultzatzen dugu».
Solasaldiaren hondarrean, beste rol batzuetatik aritzea ez den eta fikzioa egiteko baliagarri diren bestelako baliabide narratiboei buruz egin die galde Majuelok bertsolariei. Colinak, baina, ezin izan du eragotzi barrenean zirika duen gai bat aipatzea, eta hainbat galdera ezpainetaratu ditu, sasierretoriko: «Nik zer pertsonaiaren paperetik kantatu dezaket? Zilegi da nik migratzaile baten paperetik kantatzea? Zilegi da nik etxekoandre baten paperetik kantatzea?». Hiruzpalau segundoko isilunea utzi du, publikoak jakin-min aurpegierak bistaratzeko adina, eta aski irmo bota du bere iritzia ondotik: «Nire ustez, segur aski bai, zilegi da, baina segun zer kantatzen duzun». Izan ere, badaki zerk sortzen dion ezinegona: «Halako rolak erabiltzen badituzu esateko zer ona zaren, zer sentibera... ».
Colinak ideia hori garatu duen bitartean, Ibarzabalek kasik etengabe egin du baietz buruaz, ados den seinale. «Artea ederra da enpatia ariketa bezala, baina gerta daiteke modu interesatu eta autokonplazientean jartzea ahotsa besteari. Uste dut hor dagoela tranpa». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229144/jerusalemgo-tren-arinak-ondorio-penalak-ekar-diezazkioke-cafi-aik-ohartarazi-duenez.htm | Mundua | Jerusalemgo tren arinak «ondorio penalak» ekar diezazkioke CAFi, AIk ohartarazi duenez | Gobernuz kanpoko erakundeak salatu du Palestinako lurralde okupatuetara hedatzen den azpiegiturak nazioarteko zuzenbide humanitarioa urratzen duela. Enpresak larunbatean egingo du akziodunen batzarra. | Jerusalemgo tren arinak «ondorio penalak» ekar diezazkioke CAFi, AIk ohartarazi duenez. Gobernuz kanpoko erakundeak salatu du Palestinako lurralde okupatuetara hedatzen den azpiegiturak nazioarteko zuzenbide humanitarioa urratzen duela. Enpresak larunbatean egingo du akziodunen batzarra. | Jerusalemgo tren arinaren hedatze proiektuak «ondorio penalak» eragin diezazkioke etorkizunean CAF enpresari, AI Amnesty Internationalek Donostian egin duen prentsaurrekoan ohartarazi duenez. Gobernuz kanpoko erakundeak beste behin eskatu dio CAFi Israelgo hiriburuko tren arinaren proiektutik irteteko, argudiatuta azpiegitura horrek Israelen legez kanpoko koloniak «egonkortzen» laguntzen duela, eta, beraz, palestinarren kontrako «apartheid erregimena» sendotzen duela. «Argi dago legez kanpoko kokaguneen eraikuntza ez dela CAFen ardura, edo Israelen eta kokaguneen arteko komunikazioa areagotzeko lanean ari diren enpresena, baina haien jarduerak kokaguneen mantentzea eta egonkortzea indartzen du», adierazi du Cecilia Denisek, AIk Espainian duen Enpresa eta Giza Eskubideen Taldeko bozeramaileak.
Jerusalemgo tren arinaren proiektuak asmoa du Israelgo hiriburuaren mendebaldea Palestinako lurralde okupatuetako zenbait kolonia judurekin lotzeko, bai Jerusalem ekialdean eta bai Zisjordanian. NBE Nazio Batuen Erakundeak legez kanpokotzat jo zuen tren arin horren proiektua. «Argiki urratzen ditu nazioarteko zuzenbide humanitarioa eta NBEren ebazpen garrantzitsu batzuk», adierazi zuen 2017an.
Denisek gogorarazi duenez, Genevako Konbentzioak ezartzen du herrialde okupatzaile batek ezin duela bere biztanleria lurralde okupatu batean kokatu, ezta lurralde okupatuko herritarrak desplazatzera behartu ere, eta, hain zuzen, Israelek horrexetan dihardu Palestinako eremu okupatuetan, kanpoko kolonien bidez. Baldintza horietan lekualdatze behartua gerra krimen gisa tipifikatuta dagoela nabarmendu du Denisek.
CAF 2019an hasi zen proiektuan parte hartzen, Israelgo Shapir konpainiarekin batera osatu zuen enpresa taldearen bitartez. 1.000 milioi euro inguruko kontratu bat eskuratu zuten. Iazko otsailean, tren arinaren ibilbidea zabaltzeko beste proiektu batera aurkeztu zen CAF.
NBEren Giza Eskubideen Goi Agintaritzak zerrenda bat osatua du legez kanpoko kolonia juduekin harreman ekonomikoa duten enpresei presio egiteko. Ehun konpainiari baino gehiagori egotzi zien giza eskubideen urraketekin lotutako jardueretan aritzea Palestinako lurralde okupatuetan. Horien artean da Shapir, CAFek Jerusalemen duen bazkidea, eta, 2020ko abenduan, AIk Goi Agintaritzari eskatu zion CAF ere datu base horretan sartzeko, beste 30 elkarterekin batera. Denisek azaldu duenez, NBEren organoak eskaria onartzeko zain daude, eta zerrenda gaurkotzen duenean izango da horretarako garaia.
CAF zerrendan sartzea «garrantzitsua» da, AIren ustez, «enpresa guztiei bidaliko zaien mezuarengatik». Denisek aitortu du horrek ez duela CAF behartuko tren arinaren proiektua uztera, neurria ez baita loteslea, «baina argi utziko du arduraz ez jokatzeak ondorio garrantzitsuak izan ditzakeela enpresaren izen onarentzat».
Nazioarteko zuzenbide humanitarioaren aurka jarduteagatik enpresaren ospeak izan ditzakeen kalteak ez ezik, arrisku gehiago ere badira, Denisen esanetan. AIk Think Twice [Bi aldiz pentsatu] txostena argitaratu zuen 2019an, Israelen koloniekin lotutako negozioek ondorio penalak izan ditzaketela ohartarazteko. «Nazioarteko Zigor Auzitegiak zigortu dezakeen ekintzaren batean nahastuta aurki dezakete beren burua, noizbait. Gatazka eremutzat hartzen baita, eta enpresa batek gatazka eremu batean parte hartzeak ondorioak ekar ditzake», adierazi du Denisek.
Arrisku horiek direla medio, Norvegiako Inbertsio Funtsak —herrialdeko inbertsio funtsik handienak— Shapir enpresan parte hartzeari utzi dio berriki. Bestalde, funts hori kudeatzen duen Norges Bankek CAFen duen partaidetza murriztu du azken urteetan: %3,8koa zuen 2020an, eta %1,5ekoa joan den apirilean. Kontrako bidea egin du Eusko Jaurlaritzak, enpresan duen partaidetza %3raino handitu baitzuen iazko irailean, Finkatuz elkartearen bitartez. AIk Jaurlaritzari eskatu dio presio egin dezala Jerusalemgo tren arinaren proiektutik irteteko, erreferentziazko akzioduna den heinean.
Azken urteetan, giza eskubideen aldeko elkarte batzuek salatu dute Israelek «apartheid erregimen bat» ezarri duela, juduen nagusitasuna bermatzeko palestinarrak azpiratuta. Erregimen horretan, berebiziko garrantzia dute lurralde okupatuetako koloniek, palestinarren kanporatzea behartzen dutelako, lurralde palestinarra zatitzen dutelako eta nagusitasun demografikoa bermatzeko balio diolako Israeli.
Protesta eta mahai ingurua
CAFek akziodunen batzarra egingo du larunbat honetan, Beasainen (Gipuzkoa), enpresaren egoitza nagusian. Aurretik, protesta elkarretaratze bat egingo dute atarian, zenbait eragilek deituta. Tartean izango dira enpresako langile taldeak ere. Tren arinaren proiektuan parte hartzearen aurka agertu dira CAFeko langile ordezkaritzak.
Batzarraren bezperan, bihar, mahai inguru bat egingo dute Beasaingo udaletxean, AIk antolatuta. Denis, Juan Hernandez Zubizarreta EHUko enpresa zuzenbide irakaslea, Anis Hawari errefuxiatu palestinarra eta Aitor Martinez Baraiazarra LABeko ordezkari eta CAFeko Enpresa Batzordeko kidea mintzatuko dira. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229145/askatu-dituzte-astelehenean-atxilotutako-militanteak.htm | Politika | Askatu dituzte astelehenean atxilotutako militanteak | Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzarekin lotura izatea leporatu zieten. Euskal Herriko bi gazte zeuden atxilotuen artean. | Askatu dituzte astelehenean atxilotutako militanteak. Lafarge enpresaren zementu fabrika baten kontrako ekintzarekin lotura izatea leporatu zieten. Euskal Herriko bi gazte zeuden atxilotuen artean. | Ostia sareak zabaldu duenez, askatu egin dituzte astelehenean atxilotu zituzten militante ekologistak. Euskal herritarrak dira horietako bi. Bat Baionan atxilotu zuten, gurasoen etxean; bestea jatorriz Hendaiakoa da(Lapurdi), eta Okzitaniako Tolosan atxilotu zuten. Azken egunetan protesta bat baino gehiago egin dituzte Baionan atxiloketak salatu eta atxilotuei elkartasuna adierazteko. «Ez gaitzatela izuarazi, segi dezagun mobilizatzen», egin zuten aldarri, atzo arratsean, suprefetura aitzinean.
Operazio zabala egin zuen Frantziako Poliziak astelehenean. Hamabost bat pertsona atzeman zituzten, Frantziako Estatuko hainbat tokitan. Baionan, SDAT Terrorismoaren Aurkako Zuzendaritzaordetzak egin zuen atxiloketa. «Bortitza» izan zela kontatu dute gurasoek egun hauetan. Ez zieten semearekin egoten utzi, ez zitezen elkarren artean komunikatu.
Hasieran informazio nahasiak agertu baziren ere operazioaren abiapuntuari buruz, geroztik zehaztu dira. Frantziako hainbat hedabidek zabaldutakoaren arabera, Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrika baten kontrako ekintzan parte hartzea leporatzen diete atxilotutakoei. Iazko abenduan, berrehun bat aktibista sartu ziren fabrikara, eta «armagabetu» egin zuten. Erraustegiaren eta gailu elektrikoen sabotajea, kableen mozketa eta hainbat makinaren andeatzea aldarrikatu zuten.
Orduan zabaldutako agirian, salatu zuten Lafarge enpresa Frantziako «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» dela. «Ez ditu ezerk geldiarazten; guhaurek geldituko ditugu». Halaber, iazko udazkenean enpresak aitortu zuen talde jihadistak diruz lagundu zituela Sirian. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229146/gora-garbitzaileak-taldeak-babesa-agertu-die-greban-dauden-osakidetzako-garbitzaileei.htm | Gizartea | Gora Garbitzaileak taldeak babesa agertu die greban dauden Osakidetzako garbitzaileei | Hainbat kidek eserialdia egin dute Eusko Legebiltzarraren sarreran elkartasuna agertzeko, eta Ertzaintzak indarrez atera ditu. | Gora Garbitzaileak taldeak babesa agertu die greban dauden Osakidetzako garbitzaileei. Hainbat kidek eserialdia egin dute Eusko Legebiltzarraren sarreran elkartasuna agertzeko, eta Ertzaintzak indarrez atera ditu. | Garbiketa sektoreko dozenaka langilek osatuta dago Gora Garbitzaileak taldea, eta babesa agertu die gaur Osakidetzak garbiketarako azpikontratatzen dituen beharginei. Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek bi hilabete luze daramate greban, lan hitzarmena eskatzeko, eta Gora Garbitzaileak-ek gaurko protestarekin salatu du Osakidetzako zuzendaritzak ez diela erantzunik ematen eta ez duela konponbidearekin engaiatu nahi. «Osakidetzak beste alde batera begiratzen du, eskuak garbitzen ditu, eta langileei ez die jaramonik egiten», kritikatu dute.
Jakinarazi dutenez, Eusko Legebiltzarreko sarreran eserialdia eginez Eusko Jaurlaritzaren eta, bereziki, Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arreta bereganatu nahi izan dute. Gora Garbitzaileak taldeak ohartarazi du langile guztiei elkartasuna zabaltzen jarraituko duela, «langile klasearen kontura bakarrik onura lortu nahi duten enpresen gainetik, herritarren arazoak konpontzeko gai ez diren agintari arduragabeen gainetik eta kasko eta borren gainetik». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229147/elnren-eta-kolonbiako-gobernuaren-negoziazio-taldeek-denbora-gehiago-eskatu-dute-itunak-ixteko.htm | Mundua | ELNren eta Kolonbiako Gobernuaren negoziazio taldeek denbora gehiago eskatu dute itunak ixteko | Habanan da Kolonbiako presidentea, bake elkarrizketen hirugarren fasearen amaierako ekitaldirako. Bogotak aurreratu du sei hilabeteko su eten bat hitzartzekotan direla. | ELNren eta Kolonbiako Gobernuaren negoziazio taldeek denbora gehiago eskatu dute itunak ixteko. Habanan da Kolonbiako presidentea, bake elkarrizketen hirugarren fasearen amaierako ekitaldirako. Bogotak aurreratu du sei hilabeteko su eten bat hitzartzekotan direla. | Berez, gaur dituzte amaitzekoak Kolonbiako Gobernuak eta ELN Nazioa Askatzeko Armadak maiatz hasieran Habanan hasitako bake negoziazioen hirugarren fasea —aurrez Caracasen eta Mexiko Hirian bildu ziren—. Negoziatzaileen agerraldiaren aurretik, ordea, iragarpen bateratu bat egin dute bi negoziazio taldeek: Gustavo Petro Kolonbiako presidenteari eta ELNren buruzagitzari beste egun bat eskatu diete akordioak ixteko. Horren aurretik, Bakerako ordezkari berezi Danilo Ruedak iragarri du «nazio mailako su eten bat» egongo dela, eta horren berri emango dutela amaiera ekitaldian.
Ruedak zehaztu du su etenak sei hilabete inrungo lukeela, eta nabarmendu lehen aldia dela ELNk bake elkarrizketa batzuetan oraingoen gisako «egiaztatze eta kontrol mekanismoak» onartzen dituena. «Ikusten ari gara ELNren bake ordezkaritzarekin eta gure gobernuaren lanari esker lortzen ari garela erabateko konfiantza eta segurtasuna sortzen duen testuinguru bat, eta horrek modua ematen duela oztopo guztiak gainditzeko».
Ruedaren agerraldiaren aurretik, komunikabideek aurreratu zuten Petro bera Habanan izango zela negoziazioen hirugarren fasearen amaierako ekitaldian. «Kubara noa; paper bat sinatuko dut atzera egiterik ez duen bake aro baten hasiera ekar dezakeena», iragarri zuen Petrok berak atzo egindako agerraldi batean. Jarraian, Defentsa ministro Ivan Velasquezek aurreratu zuen «su eten baterako baldintzak» zituela gobernuak mahai gainean: «Sinatu ahal izatea espero dugu. Armadak hainbat proposamen egin ditu, eta horiek onartuko dituzten itxaropena dugu».
Lehen aldia da Petrok bake prozesuan zuzenean parte hartzen duela. Gobernua krisian den honetan parte hartuko du, gainera; izan ere, protesta ugari eragin dituzte estatuburuak egin nahi dituen erreformek. Horretaz gain, presidenteak astelehenean akordioen testua litzatekeena zabaldu zuen sare sozialetan, eta bertan «su etena» hitzak irakur zitezkeen. Txioa zabaldu eta ordu gutxira, ordea, ezabatu egin zuten.
Bogotaren helburua da Petrok helburu gisa jarritako «erabateko bakea» lortzea. Horretarako, ELNrekin ez ezik beste hainbat talde paramilitar eta armaturekin ere hasi ditu elkarrizketak, baina gerrilla da, gaur-gaurkoz, elkarrizketa mahaian eseri den bakarra.
Gerrillak ere menia posible bat aipatu du sare sozialetan zabaldutako txio batean: «Proposatzen dugu, egiaztatze teknikoaz gain, gizarteak begirale lanak ere egitea. Gerra jasaten duten herriek ere egiaztatze prozesuaren zati izan behar dute. Su etena ez da gatazkaren amaiera, erabateko bakea lortzeko aringarri bat baizik».
Ikusi gehiago: Pablo Beltran: «Lurren jabetza demokratizatzea oinarrizkoa da gatazka amaitzeko»
ELNk ere nahi luke herritarrek eurek erabaki ahal izatea zer nolakoa izango den parte hartze hori, «benetako demokrazia bat eraikitzeko». Gerrillaren helburua da «historikoki baztertuta» egon diren komunitateek ere beren tokia izatea bake prozesuan.
Oztopo ugari
Elkarrizketek hainbat krisi gainditu behar izan dituzte hilabeteotan, horietako bat iazko urte amaieran, Petrok berak iragarri zuenean su eten bat adostu zutela «talde armatuekin»; tartean, ELN bera. Gerrillak, baina, ukatu egin zuen halakorik, eta nabarmendu meniarik egotekotan aldebikoa behar zuela izan.
Lehena ez ezik, bigarren fasea ere ez da erraza izan. Petroren adierazpen batzuek eragin zuten bigarren geldialdia. Estatuburuak, armadarekin egindako ekitaldi batean, esan zuen herrialdean ez zegoela «gatazka ideologikorik edo politikorik», soilik «legez kanpoko ekonomiaren aurkako borroka».
Adierazpenek gerrillaren haserrea eragin zuten, narkotrafikatzaile taldeekin parekatu baitzuen Petrok ELN, eta hain zuzen ere euren aldarrikapen nagusietako bat baita gerrillari «talde armatu antolatuaren izendapena» kentzea. Kolonbiako legeak zehazten du talde kriminalak «menperatu» egin behar direla, eta, aldiz, talde politiko-militarrekin elkarrizketak has daitezkeela. Horrez gain, izendatze horren ondorioz, ELNko presoak ere ez dituzte «preso politikotzat» hartzen.
Hala, Petroren adierazpenen ondorioz, gerrillak eten egin zuen negoziazioen agenda, gobernuaren jarrera argitu artean. Gerrillako komandante Pablo Beltranek salatu zuen orduan Petrok esandakoak ez zetozela bat bere ordezkaritzak negoziazio mahaira eramandako proposamenekin. «Mahaiak gauza bat esaten badu eta presidenteak beste bat, gu erdian geratzen gara, eta horregatik eskatzen dugu azalpen bat». Gobernuak idatzi batekin erantzun zion eskariari; bertan aitortzen zuten negoziazioek «izaera politikoa» zutela, eta Bogotaren asmoa dela Mexikon —negoziazioen lehen fasean— hitzartutako akordioei eustea.
Negoziazio mahaian ez ezik, handik kanpo ere egin dituzte urratsak aldeek. Joan den asteartean izan zen horietako bat. Egun horretan, Kolonbiako Fiskaltzak iragarri zuen bertan behera utzi zuela ELNko buru Antonio Garciaren aurkako atxilotze agindua.
Eguneko operazio bat
Kolonbiako armadak ELNren aurka aurten 132 operazio egin dituela jakinarazi du gaur Helder Giraldo Bonilla jeneral nagusiak, armadaren azken balantzearen aurkezpenean. Horrez gainera, FARCen disidentziaren aurka 237 operazio egin dituzte. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229148/tellituk-gaurko-ikastolen-batzar-nagusian-esan-dio-agur-lehendakaritzari.htm | Gizartea | Tellituk gaurko Ikastolen Batzar Nagusian esan dio agur lehendakaritzari | Ikastolen Elkartean egin ditu hamalau urte lehendakari gisa | Tellituk gaurko Ikastolen Batzar Nagusian esan dio agur lehendakaritzari. Ikastolen Elkartean egin ditu hamalau urte lehendakari gisa | Koldo Tellitu Mejiak agur esan dio gaur Ikastolen Elkartean lehendakari gisa egindako bideari. Tellitu Barakaldon (Bizkaia) jaio zen, 1966ko uztailaren 9an. Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta abokatua da ofizioz. Are, LAB sindikatuan zeregin horietan aritu zen lanean hainbat urtetan. Duela 25 urte, ordea, Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioarentzat hasi zen lanean, eta, ordutik, ibilbide luze eta oparoa egin du Ikastolen Elkartean. Ikastolen aurpegia izan da, atzo lehendakaritza utzi zuen arte. 1998. urtean hasi zuen ibilbidea ikastolen munduan. Urte horretan, Bizkaiko Ikastolen Elkarteko kide bihurtu zen, eta hainbat ardura izan zituen lau urtez. 2022. urteko ekainean, Partaideko kide bihurtu zen. Partaidek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastolen federazioak biltzen ditu, eta ikastolek Eusko Jaurlaritzarekin dituzten harremanak kudeatzea da haren funtzioa. Kide izateaz gain, lehendakari ere izendatu zuten. Partaide gidatzen lau urte pasatu eta gero, Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioko lehendakari izendatu zuten, 2006ko azaroan. Lau urteko ibilbidea baino ez zuen konfederazioak —Euskal Herriko Ikastolen Elkartea konfederazio bihurtu zen 2002an, Seaska juridikoki ere bere baitan hartu ahal izateko—. Tellituren lana izan zen konfederazioaren egitura birpentsatu eta antolatzea. Horren fruitua izan zen konfederazioa Ikastolen Elkartea bihurtzea. Tellitu izan da Ikastolen Elkarteko lehendakaria, 2009ko ekainaren 13tik. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229149/eskura-nahi-dute-euskara.htm | Gizartea | Eskura nahi dute euskara | Iruñeko kaleak hartzera deitu du Sorionekuak egitasmoak, «euskararen etorkizunari ongietorria egiteko». Arratsaldeko manifestazioaz gain, egun osoko festa prestatu dute gaurko. | Eskura nahi dute euskara. Iruñeko kaleak hartzera deitu du Sorionekuak egitasmoak, «euskararen etorkizunari ongietorria egiteko». Arratsaldeko manifestazioaz gain, egun osoko festa prestatu dute gaurko. | Erraz nahi dute euskara beren bizitzan. Telebista piztu, eta pelikulak, telesailak eta gainerako edukiak euskaraz ikusi ahal izatea. Errolda aldatzera, erosketak egitera edo bonobus txartela eskatzera joan eta leihatilako langilearekin lasai aritu ahal izatea euskaraz, aparteko tramiterik egin gabe. Ezer aldarrikatu gabe. Konturatu gabe, kasik. Aisialdian, lagunartean, lan giroan... Erruz nahi dute beren bizitzan euskara. Eskura. Eta, hori lortzeko, eskua luzatuko dute gaur Iruñean.
Urtarriletik, gorriz markatuta dago biharko eguna egutegian. Duela urte erdi aurkeztu zuten Sorionekuak manifestua Nafarroa osoko hogei bat eragilek, eta iragarri zuten «pauso bat aurrera» emanen zutela ekainaren 10ean, manifestazio baten bidez. Hori baino gehiago ere izanen da gaurkoa, baina: egun osoko egitaraua ondu dute antolatzaileek, protesta eta aldarrikapenaz gain, helburua baita kultur eta aisialdi eskaintza joria egitea.
«Egitarau oparoa prestatu dugu, eta ekitaldi gehienak Basotxo kalearen inguruan eginen ditugu: txarangak, dantza ikuskizunak, haur eta gazteentzako tailerrak, erraldoiak... Bazkari herrikoia ere antolatua dugu, baina txartelak amaitu dira jada», azaldu du Ane Eslava editore eta Sorionekuak taldeko bozeramaileak. «Giroaz gozatzeko eguna izanen da larunbatekoa», gehitu du Ibai Sueskunek, Errigorako kide eta festaren antolatzaileak: «Eguna ederki pasatzeko aukera izanen da denentzat, euskara lehen lerrora ekarrita».
Goizeko eta eguerdiko tailer, joko eta emanaldiez harago, ordea, 17:30ean abiatuko den mobilizazioa izanen da eguneko ekitaldi nagusia. Antoniutti parketik aterako dira manifestariak, Gaztelugibelerantz, eta handik, Pio XII.aren etorbidetik, Basotxo kalean amaitu arte.
Haizea alde
Iragan urtarrilean, kulturaren, kirolaren, hedabideen eta euskalgintzaren esparruetako hemeretzi eragilek sinatu zuten Sorionekuak manifestua, eta Iruñean aurkeztu zuten. Egitasmoaren hazia, ordea, apur bat lehenago landatu zuten, Erriberako lurretan: «Iaz, Hordagok manifestazio jendetsua egin zuen Tuteran, zonifikazioaren aurka. Hori abiapuntutzat hartuta, iruditu zitzaigun interesgarria izanen zela Nafarroa osoa aintzat hartuko zuen deialdi bat egitea. Garai hartan, gainera, Irulegiko Eskua aurkitu zuen Aranzadi elkarteak, eta hori bultzada izugarria izan zen guretzat. Pentsatu genuen irudi horrek izan zezakeela euskaltzaleak batzeko gaitasuna», azaldu du Eslavak.
Eskuaren aurkikuntza aprobetxatu beharreko olatua zela gaineratu du Sueskunek: «Betidanik, euskara lotu izan dute konfrontazioarekin, zailtasunarekin, protestekin... Horri buelta eman nahi izan diogu. Eta Irulegiko Eskua izan zen, Sustrai Colinak esan zuen bezala, bat-batean haizea alde edukitzea. Guk aprobetxatu nahi izan dugu aldeko haize hori».
Hilabete hauetan, nabarmen luzatu da atxikimenduen zerrenda. Besteak beste, larunbateko deialdiarekin bat egin dute euskalgintzako eragile nagusiek —Kontseilua, Topagunea, Behatokia, EHE, AEK, IKA—, hezkuntzaren alorreko zenbait elkartek —Sortzen, Nafarroako Ikastolen Federazioa—, sindikatuek —LAB, ELA, Steilas, ESK—, alderdi politiko batzuek —EH Bildu, Geroa Bai— eta gazte erakunde ugarik —Gazte Euskaltzaleen Sarea, Ikama, Ernai—. Horiez gain, Nafarroako hainbat herrietan ere ekitaldi propioak antolatu dituzte, Sorionekuak egitasmoarekin bat eginez. «Oso polita izan da elkartasun hori», esan du Eslabak. «Deitu digute Lekunberritik, Zangozatik, Berriozartik... Denek nahi zuten parte hartu, nola edo hala. Egin dituzte argazkiak, muralak, tailerrak, dantzak... Herritarrek bere egin dute Sorionekuak egitasmoa». |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229150/otano-bertsolaria-euskal-herrira-itzuli-da-hirugarrenez.htm | Bizigiro | Otaño bertsolaria Euskal Herrira itzuli da, hirugarrenez | Donostian hasi dira grabatzen 'Ombuaren itzala' filma. Patxi Bisquerten zuzendaritzapean ari dira, besteak beste, Joseba Usabiaga eta Sara Cozar. | Otaño bertsolaria Euskal Herrira itzuli da, hirugarrenez. Donostian hasi dira grabatzen 'Ombuaren itzala' filma. Patxi Bisquerten zuzendaritzapean ari dira, besteak beste, Joseba Usabiaga eta Sara Cozar. | Donostiako Trinitate plaza, gaua. XIX. mende amaiera aldeko jantziak soinean dituzten gizon multzo bat aurrera doa, kamerarantz. Baina ez dira Peaky Blinders gangster ijitoak. Euskaldunak dira. Izan ere, zuzendari baten aginduetara jarri dira, eta hiru kanta abestu dituzte. Ondoren, Pello Mari Otaño bertsolariarena egiten duen aktore bat haiengana joan da, eta paper moduko bat eman die.
Astelehenean grabatu zuten eszena hori, 'Ombuaren itzala' izango den filmerako. Otañoren bizitza kontatzeko egiten ari da Patxi Bisquerten Eguzki Art Zinema ekoiztetxea. Bertsolariaren azken 20 urteetan oinarritzen da gidoia, hau da, 1890eko uztailean bigarrenez Euskal Herrira itzuli zenetik 1910ean Argentinan hil zen arte.
Donostiako Orfeoiko kantariak aritu ziren lehenengo grabazio saio horretan. Batzuek berezko bibote ikusgarriak zituzten, bi mende horien arteko usadioan, eta beste batzuei apaintzaile taldeko kideek jarri zizkieten. Izan ere, ekoizpen talde polita elkartu zen Trinitate plazan: kamerariak, argiztapen teknikariak, soinulariak...
Azken horiek lanak izan zituzten Donostiako Parte Zaharreko kaleetatik zetorren buila mikrofonoetatik urruntzen.
Joseba Usabiaga aktorea (Handia) arduratzen da Otañorena egiteaz. Sara Cozar aktorea ere lanean ari da filmean, eta Bisquert bera ari da lana zuzentzen.
Otañoren azken hogei urteak kontatu nahi ditu Bisquertek, bertsolariaren boladarik «emankorrena» izan zelakoan. Baina pertsonaia testuinguruko historiko eta politikoan kokatu du. «Euskal Herrian, foruak galduta, herria hutsetik eraikitzen hasi behar izan zuten; berpizkundea izan zen, eta, gaur egun ere, iruditzen zait berpizkundea behar duela Euskal Herri honek ere, aurrera egin ahal izateko. 40 urtetik gora daramatzagu demokrazian, baina herri honek ez du askorik aurreratu. Hausnarketa hori egitea oso interesgarria iruditzen zait», esan zuen Bisquertek BERRIAk eginiko elkarrizketa batean. Zuzendariaren iritziz, euskal zinemagintzak «oso gutxi» jorratu du garai hura, nahiz eta erabakigarria izan ondoren etorriko zena ulertzeko.
Hiru asteko filmaketa lana hasi dute Euskal Herrian. Ondoren, 8-10 egunez Argentinan arituko dira, azaroan.
Bitartean, herriz herri arituko dira filma aurkezten. Herritarren ekarpenekin ari dira gastuak ordaintzen, eta, besteak beste, sarrerak aurretik erosteko aukera ematen ari dira, filmaren webgunean. 2024. urtearen hasieran nahi dute materiala editatu eta zinemarako prestatu, apirilean, herriz herri estreinatzeko. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229151/posta-bidezko-botoa-emateko-nahitaez-aurkeztu-beharko-da-nortasun-agiria-hegoaldean.htm | Politika | Posta bidezko botoa emateko nahitaez aurkeztu beharko da nortasun agiria Hegoaldean | Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako sartuko da neurria indarrean. Oporrak maiatzaren 30a baino lehen kontratatuak dituztenen alegazioek balio izango dute hauteskunde mahaian ez egoteko. | Posta bidezko botoa emateko nahitaez aurkeztu beharko da nortasun agiria Hegoaldean. Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako sartuko da neurria indarrean. Oporrak maiatzaren 30a baino lehen kontratatuak dituztenen alegazioek balio izango dute hauteskunde mahaian ez egoteko. | Espainiako Hauteskunde Batzordeak gaur ebatzi duenez, Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan posta bidezko botoa ematera doazenek nortasun agiria aurkeztu beharko dute Correosen. Orain arte, boto papera bidaltzeko orduan, ez zen beharrezkoa nortasun agiria erakustea Espainiako posta zerbitzuaren bulegoetan, baina ustez maiatzaren 28ko hauteskundeetan Melillan (Espainian) posta bidezko botoak erosi zirenez, irizpidea aldatu du Hauteskunde Batzordeak. Ofizioz hartu du erabakia, ezein alderdik eskatu gabe, eta «prozesuari segurtasun juridiko handiagoa emateko».
Orain arte, birritan bakarrik eskatzen zen nortasun agiria posta bidezko botoa ematean. Lehenik, herritarrek Correosen bulegoetan eskaria egitean edo Correosen webgunean, nortasun agiri elektronikoarekin identifikatu behar zenean. Eta, gero, eskatzaileak postariaren eskutik agiriak jasotzean, edo Correosen bulegoetara joatean. Baina, behin botoa erabakita, hauteskunde mahaiaren helbidea duen gutun azalean boto papera sartu eta Correosen bulegoetatik bidali behar zenean, ez zen nortasun agiririk eskatzen. Aurrerantzean, ordea, bai.
Bestalde, hauteskunde egunean erroldatutako udalerritik kanpo oporretan egotekoak direnek aukera izango dute hauteskunde mahaian egon behar ez izateko. Izan ere, Hauteskunde Batzordeak erabaki du maiatzaren 30a baino lehen oporrak kontratatuta dituztenen alegazioak aintzat hartuko dituztela hauteskunde mahaian egotetik salbuesteko. Lolekuaren edota garraioen —trenaren, hegazkinaren...— erreserba bidali beharko zaio batzordeari, salbuesteko arrazoi gisa. |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229152/gure-esku-k-topa-egin-du-hamar-urteko-ibilbideagatik.htm | Politika | Gure Esku-k topa egin du hamar urteko ibilbideagatik | Hamar urte bete ditu gaur Gure Esku dinamikak, eta urteurrena ospatzeko ekitaldi kulturala egin du gaur, Portugaleteko merkatuan. | Gure Esku-k topa egin du hamar urteko ibilbideagatik. Hamar urte bete ditu gaur Gure Esku dinamikak, eta urteurrena ospatzeko ekitaldi kulturala egin du gaur, Portugaleteko merkatuan. | Hamar urte bete ditu gaur Gure Esku dinamikak –Irungo (Gipuzkoa) Ficoban aurkeztu zuten, 2013an–, eta urteurrena ospatzeko ekitaldi kulturala egin du Portugaleteko (Bizkaia) merkatuan. Dinamikarekin bat egin duten dozenaka lagun batu dira topa egiteko eta kulturaz gozatzeko. Duela hamar urte, dozenaka herritar bildu ziren erabakitzeko eskubidearen alde Ficoban, eta Gure Esku Dago egitasmoa aurkeztu zuten —orain Gure Esku dena—. Helburu argi batekin: «Erabakitzeko eskubidea egikarituz, etorkizun politikoa erabakitzearen alde lan egingo dugu». Gure Esku dinamikak gogora ekarri du duela hamar urte Irunen elkartu zirela aldarrikapen bati helduta: «Herri bat gara, erabakitzeko eskubidea dugu, herritarron garaia da». Esan dute hamar urte hauetan «hamaika» pauso eman dituztela burujabetza osoa lortzeko bidean, eta azpimarratu «oso harro» daudela, nahi bezain urrun iritsi ez badira ere.
Ekitaldian, Gugan dago abestia aurkeztu du Kai Nakaik: |
2023-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/229153/alaves-izango-da-kanporaketa-erabakigarrian.htm | Kirola | Alaves izango da kanporaketa erabakigarrian | Arabarrek 2-0 hartu dute mendean Eibar, eta Levanteren aurka lehiatuko dira nor baino nor gehiago Lehen Mailara igotzeko. Igandean jokatuko da joaneko partida Mendizorrotzan. Luis Garcia Plazaren taldea eroso aritu da, eta Garitanorena, berriz, nahi baina ezinean. | Alaves izango da kanporaketa erabakigarrian. Arabarrek 2-0 hartu dute mendean Eibar, eta Levanteren aurka lehiatuko dira nor baino nor gehiago Lehen Mailara igotzeko. Igandean jokatuko da joaneko partida Mendizorrotzan. Luis Garcia Plazaren taldea eroso aritu da, eta Garitanorena, berriz, nahi baina ezinean. | Alavesen poza eta Eibarren samina. Horixe utzi du arabarren eta gipuzkoarren arteko Lehen Mailara igotzeko aurreneko kanporaketak. Luis Garcia Plazaren taldeak amesten jarraituko du Lehen Mailara igotzeko, Garitanorena 2-0 menderatu ostean. Abdek eta Villalibrek sartu dituzte golak. Aparteko estutasunik gabe kudeatu du hasi eta berehala lortutako aldea Alavesek, eta Eibar, baloia izan arren, kamuts aritu da sormenean eta Siveraren ate aurrean. Baina Alavesek apenas izango duen tarterik lortutakoaz gozatzeko. Izan ere, igandetik aurrera pauso erabakigarria eman beharko du Lehen Mailara bueltatzeko, Levanteren kontra. Berriro ere Gasteizen jokatuko du (21:00). Kanporaketaren itzulerakoa hilaren 17an izango da, Herrialde Katalanetako taldearen zelaian.
Hasi bezain laster jarri zaio alde partida Alavesi. Izan ere, lehen minutura iritsi aurretik, gola sartu du Abdek buruz arabarrentzat, Riojak jarritako erdiraketa neurtu bat baliatuz. Kolpea Eibarrentzat, eta nahi zuen norgehiagoka egiteko aukera Alavesentzat. Urrats bat egin du atzera Alavesek, kontraerasoa baliatzeko asmoz. Eibarrek baloi jabetzea izan du. Baina, denboraldi honetako partida askotan gertatu bezala, kamuts aritu da. Kostatu egin zaio erasoa sakontasuna bilatzea, eta, horrenbestez, zuloak topatzea. Ondorioz, abagunerik garbiena 25. minutuan sortu du, area kanpoko jaurtiketa batekin. Baina Rahmaniren ezkerkada gutxigatik joan da kanpora.
Alaves ondo egon da jarrita berdegunean, eta ondo eutsi dio Garitanoren taldeari. Gainera, minutuak aurrera joan ahala, partidak hasieran izan duen erritmoa galdu du. Horrek Alavesi egiten zion mesede, emaitza alde baitzuen. Gipuzkoarrek, ordea, gertu izan dute berdinketa atsedenaldia iristear zela. Kasu horretan ere, area kanpotik egindako jaurtiketa batekin izan da. Oraingo honetan, Tejerok jo du baloia. Baina Siverak geldiketa ona egin du.
Bigarren zatia, bide beretik
Eibarrek arriskatu beharra zuen, bi gol behar baitzituen kanporaketa iraultzeko. Hala, Aketxe eta Bautista zelairatu ditu Garitanok, Javi Muñozen eta Rahmaniren ordez. Baina gauzak ez dira askorik aldatu. Bigarren zati horretan Alaves hobeto atera da berriro ere. Eibarrek, berriz, ez zuen lortzen partidari beste abiadura bat jartzea.
Arabarrak eroso zeuden. Gainera, erasoan izan dituzte pare bat aukera bigarrena sartzeko. Syllak izan du aukerarik argiena. Buruz buru geratu da Zidane atezainarekin. Baina hark ondo erantzun du. 60. minutua zen. Are argiagoa izan da Abdek 73. minutuan izan duena. Villalibrek oso ondo erakarri du Eibarreko bi erdiko atzelarien arreta, eta pase sakon ederra eman dio. Baina kanpora bidali du baloia.
Garitanoren taldea pase luzeen bidez ahalegindu da min ematen azken txanpan, baina horrekin ere ez du arrisku handirik sortu. Alderantziz, Alavesek sartu du gola. Kasu honetan, Abde izan da pase sakona eman diona Villalibreri, eta Athleticek utzitako jokalariak ez du huts egin. Hala amaitu da partida. Futbolaren krudela bizi izan du beste behin Eibarrek. Izan ere, hamazazpi jardunaldi igoera postuetan eman eta gero, azken bederatzi partidetan garaipenik lortu gabe egoteak kanporaketak jokatzera kondenatu zuen. Eta bertan Alavesek itxi dio bidea. Arabarrek, berriz, talde sendoa direla erakutsi dute, nahiz eta distirarik ez egin gaurko partidan. Eta hori erakusten saiatuko dira beste behin Levanteren aurkako kanporaketan. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229175/maurizia-etxe-okupatua-hustu-egin-du-poliziak.htm | Gizartea | Maurizia etxe okupatua hustu egin du Poliziak | Goizaldean hasi dute operazioa Baionako Santa Ursula kaleko eraikin okupatuan, eta orain materiala ateratzen ari da Frantziako Polizia. Proiektuaren bultzatzaileek elkarretaratzera deitu dute gaur arratsalderako. | Maurizia etxe okupatua hustu egin du Poliziak. Goizaldean hasi dute operazioa Baionako Santa Ursula kaleko eraikin okupatuan, eta orain materiala ateratzen ari da Frantziako Polizia. Proiektuaren bultzatzaileek elkarretaratzera deitu dute gaur arratsalderako. | Aurreikusten zuten, eta iritsi egin da. Baionako Maurizia etxe okupatua hustu egin du Poliziak goizaldean. Frantziako Poliziak baliabide handiak erabili ditu operazio horretan. Gutxienez hamabi furgoneta eta dozenaka agente baliatu dituzte eraikina husteko eta bertan bizi zirenak kanporatzeko egindako operazioan.
Atzo bertan agerraldia egin zuten Maurizia proiektuko bultzatzaileek, goizaldean zer gerta zitekeen aurreikusita. «Kanporatzen bagaituzte, okupazio dinamika bat hasiko dugu», iragarri zuten. Goizean, kanporatu ahala, Baionan zabaldu da albistea, eta hainbat auzokide joan dira etxe okupatuko kideei babesa erakustera.
Elkarretaratzea 18:30ean
Mauriziako gazteek elkarretaratzera deitu dute arratsalderako, eta 18:30ean egin dute protesta, Baionako herriko etxearen aurrealdean. Jende ugari elkartu da, eta Maurizia proiektuaren aldeko kartelak banatu dira. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezari leporatu diote ez duela bete aurretik hartutako engaiamendua, «prentsari adierazi dionaren aurka».
Etxea hustu aurretik, Etxegaraik jendaurrean adierazi du «zuzenbide estatua errespetaraztera behartua» dela. «Bai, bere interes propioetarako zuzenbide estatua. Non dira gure eskubideak, gure aterpetzeko eskubidea, auzibidez gure burua defendatzeko eskubidea?», galdetu diote gazteek elkarretaratzean.
Etxe kanporatzearen atzean egotea leporatu diote. Gazteek salatu dute etxebizitzaren problematika tokiko errealitate bat dela, eta nabarmendu dute «bortizkeriarik gabeko alternatiba zentzuduna» proposatu dutela, «elkartasuna eta partekatzea erdigunean dituena eta alokairu kontratu baten bidez kudea zitekeena». Haien ustez, Baionako Herriko Etxeak bere boterea erabili du bederatzi gazte kanporatzeko. «Non dago bortizkeria? Baiona erdiguneko 10.000 metro koadroko eraikin bat hutsik uztea ez al da bortizkeria?».
Bestalde, FSU 64, LAB eta Solidaires sindikatuek ohar bateratu batean adierazi dute kaleratzeko eman den arrazoia, segurtasunari loturikoa, ez dutela sinesten. Aitzitik, salatu dutenez, «indarkeria erabiliz Macron eta Etxegarai jaunen alderdiaren neoliberalismoaren alternatiba den proiektua isilarazi nahi izan dute, bere osotasunean». Elkartasun osoa adierazi diete kaleratutako gazteei. «Etxebizitzaren arazoa ezin da konpondu apaintzeko neurrien edo polizia operazioen bidez».
Maiatzaren 16an jakinarazi zuten Baionako Santa Ursula karrikako eraikin bat okupatzen ari direla, bizitegien arazoari erantzun eta denei irekitako espazio soziokultural bat proposatzeko. Ekintzaileen hitzetan, 2015etik hutsa da egoitza. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak erosia du orubea, Euskal Hirigune Elkargoarentzat. Baionako Herriko Etxearekin mintzatu dira, eraikina erabiltzeko aukerak aztertzeko. Auzitegiak, baina, emana zuen lekua husteko agindua, eta goizaldean gauzatu dute. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229176/la-moreako-hampmko-langileak-urte-erdi-greba-mugagabean.htm | Ekonomia | La Moreako H&Mko langileak, urte erdi greba mugagabean | 2009tik ez diete soldata igo langileei, eta, ELAren arabera, ordutik %25 apaldu zaie erosteko ahalmena. | La Moreako H&Mko langileak, urte erdi greba mugagabean. 2009tik ez diete soldata igo langileei, eta, ELAren arabera, ordutik %25 apaldu zaie erosteko ahalmena. | Urtarrilaren 9an, greba mugagabeari ekin zioten Cordovillako (Nafarroa) La Morea merkataritza guneko H&M dendako langileek. Protestaren bidez, salatu nahi dute 2009tik izoztuta dauzkatela soldatak, eta ELAk, denda horretan ordezkaritza duen sindikatu bakarrak, jakinarazi du orduz gero %25 murriztu zaiela erosteko ahalmena, inflazioaren eraginez.
Egoera hori arbuiatzeko, Iruñeko udaletxearen parean elkarretaratze bat egin zuten langileek. Sindikatuaren arabera, hitzarmena berritzeko negoziazioa blokeatua du enpesaren zuzendaritzak. ELAk dio azken hilabeteetan ituna berritzeko eskaintza bakarra egin duela zuzendaritzak, eta ez zela nahikoa.
Enpresak egoera iraultzeko eskaintza egokirik egiten ez duela iritzita, ELAk adierazi du langileek greban eta mobilizatzen jarraituko dutela.
Soldatak igotzea eskatzeaz gain, igandeetan eta jaiegunetan denda irekitzearen aurkako neurriak ere eskatzen dituzte, baita online salmentaren ondorioz lanposturik ez kentzeko bermea ere. Horrez gain, lanpostuak kontsolidatzeko eta lanaldi partzialak gutxitzeko neurriak ere galdegin dituzte, lantegiko arazo nagusitzat jotzen baitute hori. Izan ere, langileek hilean 500 euro irabazten dituzte batez beste, baina, aldi berean, ELAk gogorarazi du Suediako taldeak 20 milioi banatu zituela iaz dibidenduetan. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229177/trump-inputatu-dute-mar-a-lagoko-sekretupeko-dokumentuengatik.htm | Mundua | Trump inputatu dute, Mar-a-Lagoko sekretupeko dokumentuengatik | AEBetako presidente ohiaren defentsaren arabera, zazpi delitu federal egozten dizkiote; besteak beste, justiziari traba egitea, konspirazioa, eta segurtasun nazionalerako dokumentuak atxikitzea | Trump inputatu dute, Mar-a-Lagoko sekretupeko dokumentuengatik. AEBetako presidente ohiaren defentsaren arabera, zazpi delitu federal egozten dizkiote; besteak beste, justiziari traba egitea, konspirazioa, eta segurtasun nazionalerako dokumentuak atxikitzea | Donald Trumpek jakinarazi du inputatu egin dutela Mar-a-Lagoko (Florida, AEB) luxuzko bere etxera baimenik gabe eraman zituen sekretupeko dokumentuengatik. 2017tik 2021era Etxe Zuriko maizterra izandakoaren arabera, auzia ikertzeko Justizia Departamentuak izendatutako fiskal berezi Jack Smithek delitu federalak egozten dizkio, eta Miamiko (Florida) epaimahai batek akusazioa onartu du. Beraz, aurrenekoz inputatu dute AEBetako presidente bat delitu federalak leporatuta, eta datorren astearterako hitzordua jarri diote Miamiko Auzitegi Federalean.
Joan den abuztuan atzeman zituzten dokumentu horiek Mar-a-Lagon, eta FBI Ikerketa Bulego Federalak handik eraman zituen. Espioitza legea urratzea egotzita, ikerketa bat hasi zuten AEBetako presidente ohiaren aurka. Justizia Departamentuak ez du jakinarazi zer leporatzen dioten, baina, CNN telebista katean, Trumpen abokatuetako batek aurreratu du zazpi direla delituak: besteak beste, konspirazioa, justiziari traba egitea, espioitza legea urratzea, eta segurtasun nazionalerako dokumentuak iruzurra eginez atxikitzea.
Ikusi gehiago: FBIk sekretupeko dokumentuak eraman ditu Trumpen Mar-a-Lago etxetik
Sare sozialen baten bidez eman du Trumpek inputazioaren berri, eta «Bidenen administrazio ustela» egin du gertatutakoaren erantzule. FBIk iazko abuztuan zehaztu zuenez, Etxe Zuriko maizter ohiaren luxuzko etxetik eraman zituzten, besteak beste, hogei kutxa baino gehiago guztira, argazki koadernoak, eskuz idatzitako ohar bat, «Frantziako presidentearekin» lotutako informazioa eta sekretupeko dokumentuen zenbait sorta. Horren harira, Trumpek gogoratu du Joe Bidenek «1.850 kaxa» dituela bere etxeetako batean. Aintzat hartu behar da AEBetako presidentearen etxe batean ere sekretupeko dokumentuak atzeman zituztela aurreko urtarrilean.
Trump da 2024ko presidentetzarako hauteskundeetan Alderdi Errepublikanoaren presidentegaia izateko hiru hautagaietako bat, Mike Pencerekin eta Ron Desantisekin batera, eta primario horiek irabazteko faborito nagusia da, gainera. Bidenek ere jakinarazi du Alderdi Demokrataren presidentegaia izango dela.
Ikusi gehiago: Trumpi 34 delitu leporatu dizkiote, enpresa kontuak faltsutzeagatik
Oraingo inputazioaren aurretik, 34 delitu egotzi zizkioten apirilean, enpresa kontuak faltsutzeagatik. Orduan adierazi zuen «sorgin ehiza bat» dela bere aurkako prozesua. New Yorkeko epaile baten aurretik igaro zen, eta epaile horrek, Juan Manuel Merchanek, 2024ko martxoaren 25erako ezarri du epaiketaren hasiera. AEBetako presidentetzarako bozak urte horrexetako azarorako daude deituta. Trumpek errugabea dela esan zuen orduan, eta gauza bera esan du gaur. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229178/manifestazioak-egingo-dituzte-gaur-hezkuntza-legearen-aurka-eta-sare-publikoaren-alde.htm | Gizartea | Manifestazioak egingo dituzte gaur Hezkuntza Legearen aurka eta sare publikoaren alde | Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta, protestak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 18:00etan. | Manifestazioak egingo dituzte gaur Hezkuntza Legearen aurka eta sare publikoaren alde. Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak deituta, protestak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 18:00etan. | Hezkuntza Lege proiektuaz eztabaidatzen ari dira Eusko Legebiltzarrean, baina dagoeneko zenbait sektorek argi dute aurka daudela, eskola publikoari mesederik egiten ez diolakoan. Horregatik, Hezkuntza Legearen aurka eta sare publikoaren alde, kaleak hartuko dituzte gaur: Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatuta, manifestazioak egingo dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen, 18:00etan.
Plataformaren irudiko, zenbait arrazoi daude protestarako. Manifestazioen aurkezpenean bata bestearen atzetik zerrendatu zituzten. Esaterako, iruditzen zaie eskola publikoa dela ikasle guztien hezkuntza eskubidea bermatzen duen sare bakarra: «Hezkuntza publikoak aukera berdintasuna bermatzen die ikasle guztiei, eta gizarte egoera desorekatuen orekatzailea da». Gainera, nabarmendu dute laikoa dela, eta euskara duela ardatz: «Azken hamarkadetan euskal eskola publikoa izan da ikasle gehien euskaldundu duen hezkuntza sarea, eta, gaur egun, funtsezko eragile bilakatu da euskalduntze prozesuan». Laburbilduz: «Euskal eskola publikoa unibertsala, inklusiboa, orekatzailea, askotarikoa, laikoa, euskalduna, kalitatezkoa, hurbila eta doakoa da. Eskola publikoa denona eta denontzat da».
Alabaina, uste dute proiektuak ez duela publikoa defendatzen: «Ez da euskal eskola publikoak behar duena; sendotu ordez, ahuldu egiten baitu». Izan ere, esan dutenez, «publiko-pribatu sistema duala» betikotu egiten du, ez du eskola publikoa lehenesten, eta ez du euskalduntzea bermatzen, besteak beste.
Gainera, haien hitzetan, Hezkuntza Legeak ez du akordio sozialik: «Guk bestelako hezkuntza sistema bat nahi dugu, eskola publikoa benetan erdigunean jarriko duena, gizarte kohesioa bultzatuko duen berdintasunezko hezkuntza euskalduna lortzeko bidean» . |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229179/podemos-ere-sumarren-barruan-aurkeztuko-da-hauteskundeetara.htm | Mundua | Podemos ere Sumarren barruan aurkeztuko da hauteskundeetara | Ione Belarrak nabarmendu du Montero «sakrifikatzeko» eskatu diela Diazek, eta «bidezko akordio bat» galdegin du. Koalizioak erregistratzeko epea bukatu baino ordu batzuk lehenago aurkeztu dute. Podemosek zortzi diputatu eskuratzeko aukera izango du. | Podemos ere Sumarren barruan aurkeztuko da hauteskundeetara. Ione Belarrak nabarmendu du Montero «sakrifikatzeko» eskatu diela Diazek, eta «bidezko akordio bat» galdegin du. Koalizioak erregistratzeko epea bukatu baino ordu batzuk lehenago aurkeztu dute. Podemosek zortzi diputatu eskuratzeko aukera izango du. | Erabaki du Podemosek: Sumarrekin batera koalizioan aurkeztuko da datorren uztailaren 23an egitekoak diren Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara. Ione Belarra alderdiaren idazkari nagusiak eman du erabakiaren berri, gaur, agerraldi batean irakurritako adierazpen baten bidez, eta nabarmendu du akordioa posible egiteko Irene Montero alderdiko bigarrena «sakrifikatzeko» eskatu diotela Yolanda Diaz buru duen alderdiko kideek. Nabarmendu du Podemosek «batasunarekin» duen konpromisoa «sendoa» dela, baina «bidezko akordio bat» lortu nahi dutela Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroa ez baztertzeko.
Gaur gauerdian bukatzen da boz horietarako koalizioak erregistratzeko epea. Erabakia hartu aurretik, Podemosen zuzendaritzak militanteei galdetu die ea baimenik ematen ote zien Diaz Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordea buru duen alderdiarekin negoziatzeko eta horrekin akordio bat egiten saiatzeko. Bada, atzo eta gaur egindako kontsultan, militanteen %92k atea ireki diote aukera horri. 52.800 pertsonak parte hartu dute.
Belarra Espainiako Gobernuko Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendako ministroa ere bada, eta esan du sentitzen duela «azken akordioa» ez dela bidezkoa izango Podemosentzat. Azpimarratu duenez, Diazen negoziazio taldeak ohartarazi die Montero Sumarren hauteskunde zerrendan egotea «gainditu ezinezko oztopo bat» izango litzatekeela «batasunarentzat», baina Belarrak ohartarazi du ez dutela betorik onartuko. Gaineratu du, nolanahi ere, batasunarengatik «beharrezkoa dena» egiteko prest dagoela Montero, «injustua izanagatik». Nolanahi ere, onartu du ohartzen dela «agindu bat» eman zietela «ezkerreko herritarrek»: «batasuneko hauteskunde akordio bat» egiteko Sumarrekin.
Tira-birak izan dituzte zerrendetako postuak banatzeko orduan, eta Belarrak kezka agertu du hasieran, Sumarrekoek egindako lehen proposamenak Podemos ordezkaritzarik gabe utzi zezakeelako Kongresuan. Akordioaren xehetasunak oraindik erabat argitu ez badira ere, Podemoseko kideak zerrendaburuak izango dira sei barrutitan: Araban, Gipuzkoan, Nafarroan, Cadizen, Murtzian eta Las Palmasen, eta Bartzelonan laugarren postuan eta Madrilen bosgarrengoan joango dira. Horrek zortzi diputatu ziurtatuko lizkioke Podemosi. Beste zazpi ordezkarik ere aukerak izan ditzakete, ElDiario.es-en arabera, eta beraz hamabost ordezkari ere eduki ahalko lituzke.
Espainiako hedabideek azken asteetan kaleratu dutenez, zerrendak osatzeko dute arazo gehien ezkerreko koalizio zabalean. Informazio batzuen arabera, Diazek planteatu du Podemosekoak ez joatea lehen postuetan Kongresurako aulki gehien lortu dezaketen barrutietan; hau da, Madrilgoan, Kataluniakoetan eta Valentziakoan, Alacantekoan eta Castellokoan. Kaleratu da, gainera, Sumarreko buruak betoa ezarri diela Podemoseko bi liderrei: Ione Belarra Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030 Agendaren ministroari, eta Irene Montero Berdintasun ministroari. Sumarrek, ordea, ukatu egiten du.
Akordioa izenpeatua zegoela iluntzean jakinarazi dute, erregistratzeko epea bukatu baino hiruzpalau ordu lehenago. Sumarren boto paperetan Diazen aurpegia agertuko dela —Podemosek ere hori bera egin zuen Pablo Iglesiasekin 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan— eta Sumarren logotipoa eramango dutela jakin da.
Alderdi hauekin egin du akordioa Sumarrek:
Ara Mes (Balearrak). Batzarre (Nafarroa). Chunta Aragonesista (Aragoi). Compromisekin (Valentzia, Alacant eta Castello). Drago Canarias (Kanaria). En Comu Podem (Katalunia). Esquerra Unida (Valentzia). Iniciativa del Pueblo Andaluz (Andaluzia). IU Izquierda Unida. Mas Madrid (Madril). Podemos. Verdes-Equo.
PSOEren eskaera
Sumarrek eta Podemosek korrika eta presaka negoziatu dute. Zeren, ikusita bai PSOEk, bai UP Unidas Podemosek emaitza txarrak lortu zituztela udal hauteskundeetan, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak gorteak desegitea eta hauteskundeak uztailaren 23ra aurreratzea —urte bukaeran egitekoak ziren— erabaki zuen maiatzaren 29an. Iruditzen zitzaion legegintzaldia amaierara arte betez gero are gehiago indartuko liratekeela PP eta Vox.
Informazio horiek diotenez, Diazek erabaki hori hartu du argudiatuta Podemosek emaitza txarrak lortu zituela maiatzaren 28ko hauteskundeetan. Aintzat hartu behar da, bestalde, tokian tokiko Podemosen ordezkari askok plazaratu dutela Sumar alderdiaren pean joatea litzatekeela egokiena, eta kontrakoa akats estrategiko bat litzatekeela.
Bestalde, PSOEk bi aldeei eskatu die akordio bat egiteko «lehenbailehen». Hori esan du Teresa Ribera Espainiako Gobernuko hirugarren presidenteorde eta datozen hauteskunde zerrendetan PSOEren bigarrena izango denak. Onda Cero irratian egin dioten elkarrizketan, nabarmendu du «oso inportantea» dela Sumarrek eta Podemosek elkarren artekoak konpontzea. Iruditzen zaio, bide batez, azken asteetako «zaratak» ez diola mesederik egiten ezkerrari, eta eskuinak «bazka» hori baliatu dezakeela hauteskunde kanpainan.
PSOEk ez du argi esan Podemosek Sumarren integratu beharko lukeenik, baina «arduraz» jokatzera deitu du. Iruditzen zaio ezkerraren botoa zatikatuz gero horrek mesede egingo diela eskuinari eta eskuin muturrari. Inkesta batzuek iragarri dute, izan ere, Podemos eta Sumar aparte aurkeztuko balira PPk eta Voxek aukera gehiago luketela hauteskundeak irabazi eta gobernatzeko. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229180/cerdan-izango-da-psnren-zerrendaburua-espainiako-kongresurako-bozetan-eta-remirez-senaturakoetan.htm | Politika | Cerdan izango da PSNren zerrendaburua Espainiako Kongresurako bozetan, eta Remirez senaturakoetan | Kongresura Adriana Maldonado eurodiputatua joango da bigarren, eta senatura, berriz, Nuria Medina PSNko Berdintasun eta Aniztasun idazkaria | Cerdan izango da PSNren zerrendaburua Espainiako Kongresurako bozetan, eta Remirez senaturakoetan. Kongresura Adriana Maldonado eurodiputatua joango da bigarren, eta senatura, berriz, Nuria Medina PSNko Berdintasun eta Aniztasun idazkaria | Santos Cerdan PSOEko Antolamendu idazkaria aurkeztu du PSNk Espainiako kongresurako zerrendaburu gisa, eta Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoko kontseilari eta lehendakariordea, berriz, senatuko bozetarako.
Kongresuko zerrendari dagokionez, Adriana Maldonado eurodiputatua izango da bigarrena, eta haren atzetik joango dira Ivan Cacho, Esther Iso eta Tirso Calvo. Senatura, berriz, Remirezen ostean Nuria Medina PSNko Berdintasun eta Aniztasun idazkaria aurkeztuko da, eta Toni Magdaleno senataria hirugarren. Hala ere, hautagaitzak Madrilen baieztatu beharko dituzte bihar, PSOEren Batzorde Federalean.
Cerdanek uztailaren 23ko hauteskundeen garrantzia nabarmendu du, eta zehaztu du «erabakigarriak» izango direla: «Ez da erabakiko Espainiaren etorkizuna soilik; Nafarroak aurrera egin dezan ere ezinbestekoa da». Izan ere, azaldu du ez dela gauza bera «autogobernua bultzatzen duen eta Nafarroako identitatea errespetatzen duen» Pedro Sanchez «aliatu» gisa edukitzea, edo «aniztasuna eta eskubide historikoak» errespetatuko ez dituzten eta «askatasunak murriztuko» dituzten politikekin topo egitea. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229181/txikitasuna-ospatzeko-eguna.htm | Gizartea | Txikitasuna ospatzeko eguna | Lizartzan egingo dute aurtengo Eskola Txikien Festa, igandean, eta herri txikietan eskola izateak duen garrantzia gogoratuko dute bertan. Ikasturte honetan, 66 ikasle ditu Lizartzako eskolak. Ikasle, irakasle eta gurasoen artean sortzen den «gertuko harremana» nabarmendu dute denek. | Txikitasuna ospatzeko eguna. Lizartzan egingo dute aurtengo Eskola Txikien Festa, igandean, eta herri txikietan eskola izateak duen garrantzia gogoratuko dute bertan. Ikasturte honetan, 66 ikasle ditu Lizartzako eskolak. Ikasle, irakasle eta gurasoen artean sortzen den «gertuko harremana» nabarmendu dute denek. | Urte berezia ari da izaten Lizartzako herri eskolako ikasle, guraso eta irakasleentzat, Eskola Txikien Festaren antolaketan murgilduta baitaramatzate azken hilabeteak. Igandean izango da, 10:00etatik aurrera. Maider Balerdi eskolako gurasoak esan du “ilusio handiz eta arduraz” antolatu dutela eguna. Ohi bezala, Eskola txikiak bizirik, herri eta auzo txikiak bizirik leloarekin egingo dute, eta herri txikietan eskola izateak duen garrantzia aldarrikatuko dute.
Herriko plazan dago Lizartzako eskola, eta ikasturte honetan 66 ikasle izan ditu. Lizartzako eta Orexako eskola da berez —garraio zerbitzua dute Orexatik—, baina badituzte Gaztelu, Txarama-Leaburu eta Azkaratetik (Nafarroa) etortzen diren ikasleak ere. Hamalau irakaslek, jangelako hiru begiralek eta garbitzaile batek osatzen dute lantaldea. “Ikas komunitate oso polita dugu. Oso gertuko harremana dugu gure artean, umeekin, gurasoekin…”, kontatu du Gotzone Bengoetxea eskolako zuzendariak.
Haren esanetan, garai batean bazeuden zalantzak eskola txikien inguruan, maila akademikoan ez ote zeuden besteen pare edo. “Baina uste dut hori gaindituta dagoela. Eskola txikian ikasteko aukera izatea pribilegio moduan ikusten da gaur egun”.
Guraso ia guztiek herriko eskolan matrikulatu ohi dituzte beren seme-alabak. “Guraso bezala, oso erosoa izateaz gain, lasaitasun handia transmititzen digu eskolak. Harremana hain gertukoa denez, badakizu arazoren bat egonez gero segituan abisatuko dizutela”, esan du Balerdik. Eskolako gurasoa da orain, eta ikasle izan zen bere garaian. “Inoiz ez dugu gabeziarik izan hemen ikasteagatik, ondo moldatu gara ikasketetan. Beraz, umeek 12 urte arteko bidea hain babestuta egiteko aukera izatea sekulako aukera da guretzat”.
Lizartzako eskolako ikasketa burua eta gorputz heziketako irakaslea da Iker Aldazabal, eta, haren ustez ere, “luxua” da Lizartzako eskolako irakasle izatea. “Ikasle guztiak dira denonak, hori da gure filosofia. Denok ezagutzen dugu elkar, eta hori oso polita da, baita ikasle zaharrenen eta txikienen artean sortzen den elkarri laguntzeko harremana ere”. Hain zuzen, eskola txiki batek “inplikazio pertsonal handia” eskatzen duela azaldu du Bengoetxeak. “Denek ez dute gustuko, gertutasun hori pisutsua izan baitaiteke zenbaitentzat, baina badirudi hemen gaudenoi gustatzen zaigula, klaustro oso finkoa baitugu”.
Astero, baso eskolara
Lizartzako eskolan dituzten proiektuen artean, baso eskola nabarmendu dute. Iaz hasi ziren, 4-5 urtekoekin, eta 2-3 urtekoak eta LHkoak ere joaten dira orain, astean behin, eguraldi ona edo txarra egin. Eskolatik kilometro bat ingurura dagoen Arrola gunera joaten dira, erreka ondo batera, eta han pasatzen dute goiza. “Oso aberasgarria da; bidean, zuhaitzak eta hostoak ezagutzen ditugu, topo egiten dugun jendearekin hitz egin, marrubiak bildu…”, kontatu du Aldazabalek. Iritsitakoan, naturan jolasean ibili ohi dira haurrak, eta helduxeagoek ikasgelan lantzen ari direna lantzen jarraitzen dute han.
Eleaniztasunaren trataera integratua eta digitalizazioa izan dira azken urteotan eskolan garrantzia izan duten beste arloetako batzuk —IKTetan maila aurreratua lortu zuten—. Era berean, ahalegin berezia egiten dute gurasoak ere eskolaren parte izan daitezen: ipuin kontaketetan parte hartzen dute, beren lanbideekin zerikusia duten saioak ematen dituzte… “Oso eskertuta gaude, beti daudelako etortzeko prest. Eta Eskola Txikien Festaren antolakuntzan ere ikusi da hori, izugarrizkoa izan baita haien inplikazioa”, esan du zuzendariak.
Eraikin berri baten beharra
Gainerako eskoletan ohikoak diren kezkak ageri dira Lizartzako eskolan ere. Eskola Txikien Festa antolatzen duenak prestakuntza saio bat ere antolatu ohi du, Gipuzkoako eskola txiki guztietako gurasoentzat, eta Lizartzako gurasoek pantailen erabilerari buruzkoa egitea erabaki zuten. Arnasgune bat da Lizartza, baina euskaren erabileran atzerapauso bat igartzen dute, eta horrek ere eragiten die kezka puntu bat.
Aspaldiko eskaera bat ere badute: eraikin berri bat nahi dute, gaur egungoa gaizki dagoelako eta modulu prefabrikatuetan eman behar izaten dituztelako eskolak. “Urte asko daramatzagu eraikin berria eskatzen. Badakigu Lizartzako Udala eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saila ari direla lanean, eta aurrera doala kontua, baina guk nahi baino askoz polikiago”, esan du zuzendariak. Eraikin hori egingo duela agindu zien Jaurlaritzak, baina ez dute datarik.
Igandeko jaiari dagokionez, egitarau zabala prestatu dutela esan dute eskolako ordezkariek. Besteak beste, uraren bidea prestatu dute, herria ezagutarazteko. 2024an Adunan izango da festa. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229182/miren-odriozola-eskola-bakoitzak-erabakitzen-du-zer-metodologia-erabili.htm | Miren Odriozola: «Eskola bakoitzak erabakitzen du zer metodologia erabili» | Miren Odriozola: «Eskola bakoitzak erabakitzen du zer metodologia erabili». | Gipuzkoan 27 eskola txiki daude, gaur egun. Txikitasuna, adin aniztasuna eta landa eremuetan egotea dira haien ezaugarri nagusiak. Miren Odriozola (Oñati, 1977) Euskadiko Eskola Txikien koordinazio taldeko kideak esan du herrigintzari “oso lotuta” daudela eskola horiek, eta guraso gehienek umeak herrian matrikulatzearen alde egiten dutela.
Jaiotza tasaren jaitsierak ikastetxe gehienetan eragiten du kezka matrikulazioei begira. Eskola txikietan are handiagoa da kezka hori?
Oraintxe bertan ez dut uste gaizki gaudenik, baina, aurrera begira, jaiotze tasaren jaitsierak eragingo digu, noski. Nola eta zenbat? Ezin dugu jakin. Hori oso lotuta egongo da herriaren etxebizitza politikekin, jendearen migrazio mugimenduekin… Pandemiaren ostean, herri txikietara joateko joera bat ere ikusten da, eta ikusi egin beharko da zer gertatzen den.
Gaur egun, 27 eskola txiki daude Gipuzkoan, iaz baino bat gehiago, Larraulgo eskolak ere izaera propioa hartu baitu, Asteasuko eskolaren ikasgela desplazatu izateari utzita. Eskola txikiren bat badago ixtear edo sortzear?
Ixtera doanik ez dago, eta, aurten, Itziarko eskola hasi da gurekin lanean. Haiek ere Debako eskolaren ikasgela desplazatua dira.
Zer eskaintzen die Euskadiko Eskola Txikien koordinazio taldeak eskola txikiei?
Hainbat gai administratibotan laguntzen diegu, baina, batez ere, aholkularitza pedagogikoa ematen diegu. Gure lana da eskola guztiei laguntzea, eta beraiek sentitzea badutela erreferentziazko talde bat beren kezkak eta zalantzak partekatzeko. Beste eskoletako irakasle eta zuzendariekin elkartzeko eta arazo komunak partekatzeko elkargune bat badutela senti dezaten nahi dugu.
Eskola txikiei aholkularitza pedagogikoa ematen diezula aipatu duzu. Zer ildo edo jardunbide nagusi dituzte gaur egun?
Eskola bakoitzak erabakitzen du zer metodologia erabili: ikasle tipologia, testuingurua, irakasle kopurua, espazioa eta abar hartu behar ditu kontuan horretarako. Eskola txikiek badituzte oinarri filosofiko eta metodologiko batzuk, eta etorkizunerako helburu batzuk ere bai: adin aniztasuna errespetatzen dute, inklusioa dute oinarri, ume bakoitzari ahal den ondoen lagundu behar diete ikasketa prozesuan… Oinarri horiek kontuan hartuta, hausnarketara bideratzen ditugu guk, hortik aurrera eskola bakoitzak bere erabakiak hartzeko.
Eskola txiki guztiek, beraz, ez dute metodologia bera?
Ez, ez dago eskola txikietarako metodologia bat: batzuek tailerren bidezko metodologian oinarritzen dute ikaskuntza prozesua; beste batzuek, proiektuen bidezkoan; beste batzuek, biak uztartzen dituzte… Malgutasuna eta autonomia dute, baina saiatzen gara hartzen dituzten erabaki horiek hausnarketa baten ondorio izan daitezen. Txikitasuna, adin aniztasuna eta landa eremuetan egotea dira eskola txikien ezaugarriak. Lan planteamenduak ezaugarri horiei erantzun behar die, baina modu on bat baino gehiago egon daitezke.
Oro har, herri txikietako biztanleek herriko eskola txikira eramaten dituzte seme-alabak edo ohikoa da inguruko herri handiagoetara eramatea?
Ia %100 herriko eskola txikira joaten dira. Eskola txikiak herrigintzari oso lotuta daude, herriaren bizkarrezurra dira… Kontrakoa ere gertatzen da batzuetan: herri handiagoetatik eskola txikira eramatea umeak. Bizkaian Gipuzkoan baino gehiago ikusten dugu joera hori. Horrek bere alde onak ditu, baina neurtu ere egin behar da kasu batzuetan. | ||
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229183/bertsoari-gehien-eskertzen-diodana-harreman-horiek-dira.htm | Kultura | «Bertsoari gehien eskertzen diodana harreman horiek dira» | Euskal Herriko Eskolarteko Bertso Txapelketa irabazi zuen bigarren aldikoz Aizpurua Ibargaraik larunbatean. Aste bat lehenago, Ipar Euskal Herrikoa irabazi zuen. Atzo, Errenterian aritu zen; gaur, Larresoron. | «Bertsoari gehien eskertzen diodana harreman horiek dira». Euskal Herriko Eskolarteko Bertso Txapelketa irabazi zuen bigarren aldikoz Aizpurua Ibargaraik larunbatean. Aste bat lehenago, Ipar Euskal Herrikoa irabazi zuen. Atzo, Errenterian aritu zen; gaur, Larresoron. | Euskal Herriko Eskolarteko Bertso Txapelketako txapela jantzi zuen larunbatean, Iurretan (Bizkaia), Haira Aizpurua Ibargaraik (Sara, 2006). Bigarren txapela du, duela bi urtekoarekin. Ipar Euskal Herrikoak ere irabazi ditu 2020an, 2021ean, 2022an eta 2023an. Heldu den urtekoa azken eskolartekoa izanen du, 18 urtera heltzearekin. Baionako Bernat Etxepare lizeoan da ikasle, eta eskubaloian ari da Hendaian. Atzo, Errenteriako (Gipuzkoa) Arkaitza tabernan aritu zen bertsotan, Irati Alcantarilla, Irantzu Idoate eta June Aiestaranekin. Gaur, Larresoron, Andoni Egaña, Amets Arzallus eta Irantzu Idoaterekin.
Nola joan zitzaizun larunbateko Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketako finala?
Aski egun berezia izaten da, anitz gazte elkartzen baitira. Gero, saioa, ene ustez, ontsa. Ez dut baitezpada zorrozki entzun bertsokideek egin dutena, zeren eta hamargarrena bainintzen; lehen ofizioak entzun ditut, eta ziren gaiekin erreusitu dute, aski konplikatuak baitziren. Uste dut denek ontsa erreusitu genuela. Zortziko ttipian, zortziko handian baino gehiago, beharbada. Zortziko handian lehen ofizioak dira; ez gara hain bero, eta konplikatuago izaten ahal da.
Eta azken fasean?
Sei pasatu ginen; hor puntu-erantzunak eta bakarkakoak entzun ditut gehiago, eta onak izan ziren.
Zu ere ongi sentitu zinen?
Aski kontzentratua egon naiz. Gainera, kantatzen azkena izanik, besteak entzuten dituzu, eta gero zuri da. Lan denak azkenik tokatu zaizkit. Orduan, lasai joan nahi banuen, behar nuen kontzentraturik joan; eta, saioa bukatu delarik, sentitu dut dena laxatzen zela.
16 urtetan, Euskal Herriko eskolarteko bi txapel buruan, iduri luke txapelketaren formatuarekin ongi moldatzen zarela, ezta?
Nahi baduzu, sei bertso dira egiteko. Jakinik sei bertso direla, saiatzen zara bertso bakoitza baliatzen; egiten baduzu poto bat, akats bat, xantza guti dituzu aitzinera egiteko. Beraz, bertso bakoitzean niretik eta ahal bezain ongi eginez saiatzen naiz.
Badira lasaiago zaren ariketak?
Betidanik maitatu dut bakarkakoa. Ttipitatik, txapelketen entzutera joaten nintzelarik, bakarkakoa zitzaidan momenturik hoberena. Bakarrik zara; beraz, aske zara. Gero, gai ona tokatu behar da; ez badakizu nondik hartu, konplikatua izaten ahal da. Zortziko ttipia ere maite dut. Zortziko handian —bakarkakoarekin loturik—, gaia maite baduzu eta zer erran baldin badakizu, baduzu gogoetak egiteko parada.
Taula gainekoen artean duzuen laguntasunak laguntzen du?
Duela bi urte kantatu nuelarik Euskal Herrikoan, ez nuen jende handirik ezagutzen; geroztik, izan dira bertso udalekuak, sormen egonaldiak, eta, azkenean, sortzen dira harreman sano eta onak. Oholtzan zarelarik, behar duzu sare hori. Badakizu norbait trabatzen bada-edo lagunduko duzula, eta bestearen garaipenaz poztuko zarela. Bertsoari gehien eskertzen diodana harreman horiek dira, eta horregatik lotzen naiz: bai oholtzakideak, bai antolatzaileak, bai herritarrak.
Txapelketatik kanpo ere ari zara: izen ezagunekiko saioak, bertso apairuak, libertimenduak. Zein zaizkizu laketak?
Bertso afari edo libertimenduetan ez duzu ofiziorik, ez zara nonbait finkatua, askoz libreago zara; orduan trebatu behar duzu gehiago librean. Gai batekin hasi eta nora eramaten zaituen jakin gabe bertsokidearekin egitea da. Hasieran, ez nuen hainbeste prezatzen, ez bainuen usaiarik, baina orain anitz maite dut librea. Libreko saio baten ondoan, ontsa ateratzen delarik, kontent zara, bertsokidearekin egin duzun lan bat baita. Harreman biziki onak egiten dituzu holakoetan. Libertimenduetan bada libertimendua bera, eta gero bada bazkaria; jendearekin egoten zara.
Maialen Lujanbio edo Amets Arzallusekin aritzean, adibidez, iduritu zaizu hobetu zarela, edo bakanegi izan dira halako saioak?
Ez naiz aski aritu oraino. Gero, ari zarelarik holako pertsonekin, nahi duzu segitu; ez duzu erakutsi nahi badela sobera tarte. Ttipitan jakin izan banu kantatuko nuela Ametsekin…; ez naiz sobera ohartzen. Maite dut aritzea.
Zein dira zure bertsokera elikatzeko dituzun baliabideak?
Jada, bada astean behin egiten dugun bertso eskola —aitarekin eta anaiarekin—, erritmoa atxikitzeko. Gero, irakurtzea; gogoetatzea gai batzuei buruz. Beste bertsoak entzutea ere bai. Izan saio normalak, izan txapelketa, biziki maite dut bertsoen entzutea.
Ipar Euskal Herriko finalean, Itsasun, Unax anaiak ere kantatu zuen. Nola ikusi zenuen?
Denek ukan ditugu gai konplikatuak, baina, ukan dituen gaiekin, ongi. Aiantzerekin [Lannes] tokatu zaion gaia: bi modelo zirela, Unaxek bazituela 80 kilo eta Aiantzek 40, eta desfilatu behar zutela. 13 urteko haur batek ez du hainbeste gogoetatu gai horren inguruan. Harritu nintzen, zeren eta orain arteko eskolartekoetan gai askoz sinpleagoak ziren, edo 13 urtetik 18 urtera balio zutenak. Halere, Unaxek eta besteek ere ongi egin dute. Kontent nintzen beretako.
Nola ikusten duzu zure etorkizun hurbila bertsolari gisa?
Txapelketatik aparte tokatzen diren saioak nahi nituzke baliatu. Orain arte bezala ontsa pasatzen badut, segitu. Txapelketak eta sariketak tokatzen badira, lantzen ari naizen lasaitasun horrekin segitu, ez baita erraza holakoetan sartzen den tentsioarekin.
Jakinik badirela ikasketak, eta eskubaloian ere aski ongi ari zarela, Hendaian.
Urte honek gauza anitz argi utzi dizkit. Dena ezin zen: ikasketak nahi ditut ontsa erreusitu; eskubaloian nazionalean ari ginen eta biziki urrun joaten ginen —Carcasonara, Tolosara [Okzitania]—; ikasketak, autobusean. Denetan nahi baduzu maila bat, ezin da dena batera egin. Egin behar dira hautuak. Ikasketak eta bertsoa, bai, baina ikasketak, bertsoa eta eskubaloia aurten izan den bezala, ez! |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229184/beren-historia-idatzi-ahal-izateko.htm | Gizartea | Beren historia idatzi ahal izateko | Harrotasun Eroaren Eguna ospatu zuten igandean Iruñean, Mejorana elkarteak antolatuta. Salatu zutenez, «egunero» urratzen dituzte sufrimendu psikosozialeko esperientziak izan dituztenen giza eskubideak. Mejorana formakuntza bat lantzen ari da, kolektiboari aurrera egiteko tresnak emateko. | Beren historia idatzi ahal izateko. Harrotasun Eroaren Eguna ospatu zuten igandean Iruñean, Mejorana elkarteak antolatuta. Salatu zutenez, «egunero» urratzen dituzte sufrimendu psikosozialeko esperientziak izan dituztenen giza eskubideak. Mejorana formakuntza bat lantzen ari da, kolektiboari aurrera egiteko tresnak emateko. | «Oraingoa sufrimendua gure larruan pairatu dugunon garaia da». Eva Roncerorenak dira hitzak. Nafarroako Mejorana elkarteko kidea da Roncero; dibertsitate mentala dutenen eta sufrimendu psikosozialeko esperientziak izan dituztenen elkartea da. Harrotasun Eroaren Eguna ospatu zuten igandean, eta, besta eta aldarriak uztartuz, garbi utzi zuten euren giza eskubideak «egunero» urratzen dituen sistema aldatzeko garaia dela. «Sufrimendua gure larruan pairatu dugunok ari gara orain urratsak egiten, sufrimendu horri aurre egiteko bertzelako moduak garatzeko».
Botere harreman bat du oinarrian orain arteko eta egungo osasun mentaleko sistemak. Profesionalen esku dago boterea, eta dinamika hori da Mejoranak bazter utzi nahi duena, sistema «demokratizatzeko», eta, profesionalekin batera edota autogestioaren bidez, bide berriak egiteko. Beren historia idatzi nahi dute sufrimendua beren larruan pairatu dutenek.
Helburu hori izan du, hain zuzen, Mejoranak urtarriletik egin duen Eskubideak osasun mentalaren esparruan izenburuko formakuntzak. Parte hartzaileek hurrengo asteazkenekoa izanen dute azken saioa. Eva Roncerok gidatu du, sufrimendua pairatu duten horiei beren eskubideen inguruko informazioa eta eskubide horiek aldarrikatzeko tresnak emateko. «Berdinen arteko» formakuntza bat izan da, kolektiboa «ahalduntzeko», eta nor bere izenean mintzatzeko.
OME Osasunaren Mundu Erakundeak «buruko osasunari buruzko jarrerak, jarduerak eta planteamenduak eraldatzeko» beharra nabarmendu zuen 2022an. «Gizarteko pertsonarik pobreenek eta zaurgarrienek dute osasun mentaleko arazoak izateko arriskurik handiena, eta arazo horiei aurre egiteko zerbitzu egokiak jasotzeko aukera gutxien», erran zuten OMEko adituek, iazko ekainean argitaratutako txostenean.
«OMEk berak onartu du buruko gaitzak ez direla existitzen, sufrimendu psikosoziala existitzen dela», berretsi du Roncerok. Garbi du sufrimendu horrek lotura estua duela egungo sistema kapitalistak ezartzen dituen baldintzekin, eta, ondorioz, norberaren ahalduntzearekin batera, «ahalduntze kolektibo» bat behar dela aldarrikatu du. «Subjektu politikoak gara, eta gure eskubideen alde egin behar dugu».
Roncerorekin bat egin du Mejoranako kide Sandro Iabonik. Eskubideen inguruko formakuntzan parte hartu du, informazioa «funtsezkoa» dela uste duelako: «Diagnostiko bat ematen digutenean berean, botikak ematen dizkigute, baina ez digute ematen hartzen ari garen horri buruzko informaziorik; ez digute azaltzen zer eskubide dugun; oro har, diagnostiko bat jaso dugunon esperientzia traumatikoa da osasun mentaleko sisteman», salatu du.
«Bigarren mailako»
«Ustez lagundu behar gaituenak gure sufrimendua handitu bertzerik ez du egiten». Iabonik badaki zertaz ari den; Iruñeko ospitaleratze psikiatrikoko unitateak barrutik ezagutu ditu; ohera lotu dute. «Sartu nintzenean baino anitzez ere okerrago atera nintzen. Lotzeak ez gaitu laguntzen; bakartzeak ez gaitu laguntzen. Sistemak, dagoen bezala, ez gaitu laguntzen. Elektroshocka baliatzen dute, oraindik ere. Hori tortura da».
Beatrizek ere parte hartu du Roncerok zuzendutako formakuntzan. Iabonik bezala, barrutik ezagutzen ditu hiriburuko ospitaleratze psikiatrikoko unitateak. «Nire esperientzia ez da hain muturrekoa izan, baina egia da bigarren mailako pertsona bilakatzen zarela barruan. Nik ez nuen neure kabuz erabaki ospitaleratzea; ez zidaten ezetz errateko aukera eman. Barruan ikusi nuen jendea ez zutela ongi tratatzen; intimitaterako eskubidea ere ukatzen ziguten».
Beatrizek nahiago du abizena ez eman; halere, garbi erran du sufrimendua beren larruan pairatu duten bertze batzuekin bat egiteak lagundu egin diola «ahalduntzen». «Hasieran, gaizki pasatzen nuen, lotsatzen nintzelako gertatzen ari zitzaidanaz. Orain, ez».
Harrotasun Eroarena kolektiboko kideek bat egiteko egun bat da. Ospatu duen lehendabizikoa izan zen igandekoa Amaiarentzat. «Armairutik ateratzeko modu bat izan da. Ni baino handiagoa den talde bateko kide sentitzen naiz nire sufrimendua ezagutzen eta ulertzen dutenen artean; haien babesa sentitzen du».
Carmenek, berriz, onartu du «kostatu» egin zitzaiola igandeko manifestaziora joatea. «Ez naiz eroso sentitzen jende askoren artean». Parte hartu nahi izan zuen, halere, karrikan salatu nahi zuelako diagnostiko bat jaso izanak eskubideak kendu dizkiola. «Etiketa bat jarri zidaten, eta horrek bigarren mailako bilakatu ninduen. Aurkitu dut aurrera egiteko bidea, dena den».
Celia ere ari da bere bidea bilatzen, Mejoranako kideekin batera. «Zaila da. Gizarte honetan ez da erraza aurrera egitea diagnostiko bat ezartzen dizutenean. Niretzat, erronka bat izan da Harrotasun Eroan parte hartzea; naizen bezala agertu nahi izan dut, betikoa naizela ozen erran, ez baita deus aldatu».
Sandro Iabonik, Beatrizek, Amaiak, Carmenek eta Celiak bat egin dute Eva Roncerok gidatutako eskubideen inguruko saioetan. Eskertu dute ikastaroa sufrimendua bere larruan pairatu duen batek gidatu izana. Roncerok, hain zuzen, aldarrikatu egin nahi izan du sufrimendu hori ezagutzeak duen balioa: «Ni ez naiz profesionala, baina jakin-min handia dut; eta badut, batez ere, bizi izan dudanak eman didan ezagutza».
Ikastaroko parte hartzaileek eman diote duen balioa ezagutza horri. Berdinen arteko laguntza eta babesa, hain zuzen, «funtsezkotzat» jo dituzte Mejoranako kideek, eta esparru horretan ari dira bide egiten. Elkarri laguntzeko taldeak dituzte elkartean, eta, gainera, Lagun nazazu programa jarri dute martxan, Burgosko (Espainia) Unibertsitatearekin batera, sufrimendu psikosoziala izan dutenak trebatzeko, eta egoera berean direnak laguntzeko.
Egitezko zaintzailea
Elkarri laguntzea, informazioa partekatzea, eta denen eskubideak babestea. Hori da Mejoranak helburu duena. Ikastaroan horretan saiatu dira elkarteko kideak, hala nola ospitaleratzeen auzia jorratuz; osasun mentaleko sisteman direnek aurretiazko erabakien plangintza egiteko duten aukera landuz; eta legeak bortxaz artatu ez ditzaten eskaintzen dituen bideak ezagutuz.
Sufritzen ari denaren borondatea jarri nahi dute Mejoranako kideek erdigunean, sistemak borondate hori errespeta dezan. «Egungo sistemak kontrakoa egiten du; ia ospitaleratze guztiak dira sufritzen ari denaren gogoaren kontrakoak. Ospitalean zeure kabuz sartzen bazara ere, ezin zara atera nahi duzunean», azaldu du Roncerok.
Espainiako Kongresuak 2021ean egindako lege aldaketa batek bidea ematen du desgaitasunen bat dutenen borondatea betearazteko egitezko zaintzaile bat izendatzeko. «Osasun mentalaren esparruan hagitz garrantzitsua da. Aurretik zehazten ahal dugu krisiak jotzen bagaitu zer-nolako tratamendua jaso nahi dugun, ospitalean sartzea nahi ote dugun; ez lotzeko ere eskatzen ahal dugu, eta pertsona bat izendatu gure borondatea betearazteko», zehaztu du Roncerok. Oraingoz, sufritzen ari denaren borondatea jasotzen duen agiria ez da loteslea, eta psikiatren esku dago aintzat hartzea.
Bertzelako bideak jorratzen ari dira Mejoranako kideak; sufrimendua beren larruan pairatzen dutenen hitza errespetatuko duten bideak, eta indarkeria bazter utziko dutenak. Finlandiatik datorren elkarrizketa irekia da, hain zuzen, aurkitu dituzten tresnetako bat. «Ez da terapia mota bat; sufrimenduari aurre egiteko modu bat da», erran du Roncerok.
Elkarrizketa irekiaren bidez, harreman horizontalak bilatzen dituzte profesionalen eta sufritzen ari direnen artean, hain zuzen. «Zenbait profesional aritzen dira, elkarrekin; sufritzen ari denaren lagunek eta senideek ere parte hartzen dute. Dena hitz egiten da sufritzen ari denaren aurrean, eta harekin adosten dira egin beharreko urratsak», kontatu du Roncerok.
Elkarrizketa irekiaren bidean urratsak egiten segitu nahi dute Mejoranako kideek, osasun mentaleko sistemak ere bere egin dezan lan egiteko modu hori. Roncerok garbi du, gainera, sufrimendua beren larruan pairatzen dutenen ahalegina «funtsezkoa» dela sufrimendu horri aurre egiteko «bide berriak garatzeko». «Nik uste dut oraingoa trantsizio garai bat dela, eta ari garela urratsak egiten sistema aldatzeko; sufrimendua pairatu dugunok ari gara bide hori markatzen». |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229185/euskara-planetan-eraldaketa-eragin-dezake-adimen-artifizialak.htm | Gizartea | «Euskara planetan eraldaketa eragin dezake adimen artifizialak» | Adimen artifiziala da Josu Aztiria Elhuyar fundazioko kidearen lan esparrua. Zehazki, hizkuntzaren eremua. «Euskararako maila teknologiko altuko tresnak garatzea» jarri du etorkizuneko helburu nagusi gisa. | «Euskara planetan eraldaketa eragin dezake adimen artifizialak». Adimen artifiziala da Josu Aztiria Elhuyar fundazioko kidearen lan esparrua. Zehazki, hizkuntzaren eremua. «Euskararako maila teknologiko altuko tresnak garatzea» jarri du etorkizuneko helburu nagusi gisa. | Josu Aztiria Urtaranek (Zumarraga, 1978) urteak daramatza Elhuyar fundazioko hizkuntza sailean lanean. Hizkuntza Zerbitzuetako kudeatzailea izan zen, Hizkuntza eta Teknologia negozio unitateko zuzendaria ere bai, Adimen Artifiziala Hizkuntzan unitateko koordinatzailea… Elhuyar fundazioak sustatzen duen Orai NLP Teknologiak adarreko koordinatzailea da gaur egun. Ekainaren 17an Ia dena: adimen artifiziala sorkuntzan jardunaldia egingo dute Azpeitiko Dinamoa sormen gunean, eta Adimen artifizial sortzailea: guztia aldatu berdin jarraitzeko? hitzaldia emango du Aztiriak.
Nolatan aukeratu zenituen Giza Zientziak eta Enpresa ikasketak?
Egia esan, zalantza egin nuen: ekonomia arlotik jo, edo soziologiatik, zientzia politikoetatik… Garai hartan, nire izeba Arantxa Aztiria orientatzailea zen lizeoan [Urretxu-Zumarraga ikastolan], eta hark esan zidan Giza Zientziak eta Enpresa sortu zutela.
Lehen promoziokoa izango zara, orduan.
Deustuko Unibertsitateak eskaini zituen ikasketa horiek lehen aldiz, eta hurrengo ikasturtean atera zuen Huhezik [Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateak]. Deustuko Unibertsitatean ikasi nuen nik, Donostian.
Pentsatu izan duzu zer gertatuko zen beste ikasketaren bat aukeratu izan bazenu? Damutu zara inoiz?
Ez naiz batere damutzen. Enpresa munduarekin lotutako kontuak uztartzen zituen nire aukerak: kudeaketa, marketina… Baina asko lantzen genuen antropologiatik, soziologiatik, psikologiatik… Ideia zen –eta da– enpresak sistema sozialak direla eta pertsonak kontuan hartu behar direla. Orain asko teorizatzen da horri buruz, baina, garai hartan, oso ideia aurreratua zen. Oso gustura nago egindakoarekin.
Ikasketak hastear zen Josu hari esan izan baliote egin duen ibilbide profesionala egingo zuela, sinistuko zukeen?
Kudeaketa eta antolaketa kontuak asko gustatzen zitzaizkidan, baina argi nuen gizarte erakunde baten barruan ikusten nuela neure burua. Hor sentitzen nintzen benetan eroso, nire balioekin bat zetorrelako. Behin ikasketak bukatuta, master bat egin nuen, kudeaketa eta antolamendu aurreratuei buruzkoa. Urretxu-Zumarragako ikastolan hasi nintzen lanean gero, eta 2002ko Kilometroetako koordinatzailea izan nintzen. Donostiara joan nintzen ondoren, Ilazki euskaltegira. Donostiako euskaltegirik handiena zen, kooperatiba bat… Zuzendari kudeatzaile gisa aritu nintzen hiru urtez. Oso gaztea nintzen, 24-25 urte neuzkan, eta asko ikasi nuen. Handik egin nuen salto Elhuyarrera. Hizkuntza zerbitzuetako kudeatzailearen lanpostu bat atera zen, eta aurkeztu egin nintzen. Han nabil oraindik.
Orai NLP Teknologiak adarreko koordinatzailea zara.
Elhuyar fundazioaren adimen artifizialeko saila da Orai. Alor estrategiko eta komunikatibo propio bat edukitzea erabaki genuelako sortu genuen.
Lanean hastean, zientzia fikzioa izango zen adimen artifiziala, ezta?
Elhuyarren hasi nintzenean, 2006an, berrogei bat lagun izango ginen, eta itzultzaileak ziren erdiak: testu asko itzultzen zituzten, enpresa handientzat, lanbide heziketako material pila bat, EHUko liburu espezializatuak, hiztegiak… Hor jada bazegoen hizkuntza teknologien sail txiki bat. Bi edo hiru lagun ginen. Orduan hasi ziren zuzentzaile ortografikoekin lanean: Xuxenekin, terminologia erauzketarekin, Elhuyar hiztegiaren automatizazioarekin… Ia 25 laguneko lantaldea izatera iritsi da. Itzulpenak egiten ditugu oraindik ere, eta hiztegigintza atala ere badago, baina adimen artifizialaren atalak hartu du indarra: lantalde handia, bi milioi euroko fakturazioa… Adimen artifizialaren olatuari gogor heltzeko sortu genuen Orai zentroa, iaz.
Usurbilen daukazue egoitza, Zumarragan bizi zara… Kilometro mordoxka bat da egunero.
Oso gustura nabil. Pandemiaren ondoren, gainera, astean bi aldiz etxetik lan egiteko aukera daukagu, eta asko eskertzen da.
Nolakoa da zure ohiko egun bat? Agenda betea izaten duzu?
Gaur [asteartea] nahikoa egun lasaia izan dut, baina, goiz-goizetik hasita, bilera asko izaten ditut normalean. Usurbilen bazkaltzen dut gehienetan, eta bazkalostea lasaiagoa izaten dut. Hori aprobetxatzen dut nire lanak egiteko: txostenak idatzi, mezuak erantzun… Enpresetara bisita asko egitea tokatzen zait azkenaldian, ni naizelako negozio garapeneko arduraduna. Eta hitzaldiak, jardunaldiak… ere izaten ditut; azken boladan, asko.
Bilerak zer izaten dira, kanpora begirakoak ala etxe barrukoak?
Biak. Etxe barrua nahiko ondo antolatuta daukagu, baina bilerak egin behar izaten ditugu. Kanpoko enpresak guregana etortzen dira batzuetan, eta gu joaten gara eurengana beste batzuetan.
Zer enpresarekin egiten duzue lan?
Industria arlokoekin, asko: Orona, CAF…. Eta administrazioekin ere bai: Eusko Jaurlaritza, aldundiak, Osakidetza… Kanpora ere joaten gara: Madril, Katalunia, Frantzia… Europa mailako proiektuak ere badauzkagu; asko ibiltzen naiz Frantzia hegoaldean.
Hizkuntzari zer ekarpen egin diezaioke adimen artifizialak?
Potentzialitate handia dauka. Horrelako sistema teknologikoek modua ematen dute, nahiz eta guk beste hizkuntza batean hitz egin, ingurukoek gu ulertzeko, itzulpen edo transkripzio sistemekin. Beraz, geroz eta aukera gehiago dauzkagu euskara lehenesteko. Badakigu itzulpen automatikoaren bidez euskaraz ez dakienak ere ulertuko duela. Euskaraz funtzionatzen duten lekuetan, enpresetan, udaletan, ikus-entzunezkoetan… aurrerapen handiak izan ditzakegu. Euskara planetan eraldaketa eragin dezake.
Aisialdia euskaratu dezake?
Ekar ditzakegu kanpoko ikus-entzunezko pila bat eta euskaraz jarri, modu errazean. Uste dut badagoela aukera ikus-entzunezkoen askoz eduki gehiago euskaraz jartzeko. Eskala handiko salto bat egiteko aukera dago; teknologiak egiten du horretarako modua.
Ikus-entzunezkoen munduan oso urria da, ordea, euskararen presentzia.
Alabekin ikusten dut hori; ikaragarria da. Azkenean, nola barneratzen diren erdal olatuak… Aurreko batean, alabak japonierazko bideo bat ikusten ari ziren, ingelesez azpititulatuta. Horrek, gero, translazio bat dauka kalean, eta eragina dauka eguneroko komunikazioan: ingurua beste hizkuntza batean ari bada eta ingurune digitalak geroz eta pisu handiagoa badu, beste hizkuntzek garrantzia hartzen dute egunerokoan.
Egoera irauli daiteke?
Aurrena egin behar duguna da euskara ondo kokatu. Sistema generatibo berri hauetan, batez ere. Aurreko olatua ondo hartu genuen, esaterako.
Zer sistema generatibo? Eta zer olatu?
Adimen artifizialaren hastapenetan, makinei eman behar zitzaizkien hiztegia, gramatika, sintaxia… eta makinak ikasi egiten zuen. Baina ematen zeniona bakarrik ikasten zuen. 2015etik aurrera, ikasketa automatikoaren olatua etorri zen: makinek adibideetatik ikasten zuten. Zenbat eta adibide gehiago eta hobeak eman, sare neuronal horiek orduan eta gaitasun handiagoa izango dute hizkuntza ulertzeko eta sortzeko. Itzulpengintzarako edo azpitituluetarako, adibidez, jauzi handia izan zen hori. Olatu horri esker, sekulako tresnak ditugu euskaraz: Elia zuzeneko itzulpenak egiteko plataforma, ahots natural eta sintetikoak sortzeko aukera…
Hirugarren olatu ikaragarri bat etorri da orain: ChatGPT eta halakoek testu masa izugarriak dauzkate, eta milioika hizkuntza parametro. Horri esker, gai dira hizkuntza oso modu zehatzean ezagutzeko, baina, aldi berean, mundu mailako ikuskera dute. Dena eraldatu du horrek. Euskararen erronka da halako sistemetan ondo kokatzea. Baina, noski, euskarak ez du inoiz izango ingelesaren edo teknologia handien konputazio ahalmenik. Erronka da datu gutxiagorekin eta konputazio ahalmen txikiagoarekin euskararako maila teknologiko altuko tresnak garatzea.
Baduzue laguntzarik erronka horri aurre egiteko?
Laguntzak lortu egin behar dira. Eusko Jaurlaritzaren, Espainiako Gobernuaren eta Europako Batzordearen deialdietara aurkezten gara gu, baina ikerketa zentro handiekin eta oso proiektu handiekin lehiatu behar dugu. Hala ere, pixkanaka ari gara proiektuak lortzen.
Baikor zaude?
Bai, baina euskararen garapena eta biziberritzea ez dago agendan, oraingoz. Are gehiago, kontrako agenda bat dago, atzera egin dezagun. Berriz ere salto bat eman behar dugula uste dut.
Lan mundutik aparte, zer zaletasun dituzu?
Irakurtzea gustatzen zait, baina nahi baino gutxiago irakurtzen dut orain; mendira joatea ere asko gustatzen zait. Barrua askatzeko modu bat da niretzat; lagunekin egotea, bizikletarekin Frantzian barrena bidaiatzea, bazkari eder bat egitea… Eta, tira, oso musikazalea izan naiz betidanik. Hori berreskuratzea gustatuko litzaidake; kontzertu gehiagotara joatea.
Paperean ala digitalean irakurtzen duzu gehiago?
Papera asko gustatzen zait niri: BERRIA egunero jasotzen dut, asteburuetan ere gustatzen zait beste bizpahiru egunkari erostea, eta tabernara sartzean ere euskarri analogikoa gustatzen zait gehiago.
Egunerokoan erabiltzen duzu adimen artifiziala?
Ez. Horretan oso offline zalea naiz. Spotify eta horrelako tresnak erabiltzen ditut, dena den.
Badaukazu bereziki garatzea gustatuko litzaizukeen proiekturik?
Mycroft, bozgorailu adimenduna, euskara ulertu eta hitz egiten duen Alexa eta Google Home moduko bat. Datuen erabilera etikoa egiten du. Euskarazko ekosisteman pentsatua dago, baita ekosistema lokalean ere: erosketa bat egitean, ez zaitezela joan Amazonera, herriko denda batera baizik; edo albiste bat irakurtzeko, BERRIAra, Hitza-ra edo Otamotz-era joan zaitezela. Aurrerapausoak eman ditugu, baina prototipo bat da oraindik. Baina posible ikusten dut halako sistema bat edukitzea sakelakoetarako. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229186/gizon-bat-hil-da-berroetan-aldamio-batetik-erorita.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Berroetan, aldamio batetik erorita | Foruzaingoaren arabera, semearen etxean konponketa lanetan ari zen gizona. | Gizon bat hil da Berroetan, aldamio batetik erorita. Foruzaingoaren arabera, semearen etxean konponketa lanetan ari zen gizona. | Gizon bat hil da gaur goizean Berroetan (Nafarroa), semearen etxearen aurrealdea berritzeko lanak egiten ari zela. Foruzaingoak jakinarazi duenez, gizonak 67 urte zituen, eta Gartzaingoa zen. Aldamiotik erori eta buruan kolpea hartuta hil da.
09:00etan gertatu da istripua, herriko kale nagusian. Semearen etxean lanean ari zen gizona, aldamiora igota, baina estropezu egin eta lurrera jausi da. Larrialdietarako mediku talde bat, bi anbulantzia eta Oronozko suhiltzaileak bertaratu dira, baita Foruzaingoaren bi patruila ere, Iruñetik bata eta Elizondotik bestea. Gizona, baina, hilotz zen ordurako. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229187/obra-bukatzen-badute-ere-ezinen-dute-urtegia-bete.htm | Gizartea | «Obra bukatzen badute ere, ezinen dute urtegia bete» | Herritarren segurtasunari buruzko kezkagatik sortu zen Zangozan Esa + Ez elkartea, eta, denbora batez jarduera eten eta gero, martxan da berriz ere. Iker Aramendia da hasieratik aritu diren kideetako bat. | «Obra bukatzen badute ere, ezinen dute urtegia bete». Herritarren segurtasunari buruzko kezkagatik sortu zen Zangozan Esa + Ez elkartea, eta, denbora batez jarduera eten eta gero, martxan da berriz ere. Iker Aramendia da hasieratik aritu diren kideetako bat. | «Beldurrez ezin da bizi». Horixe erran du Esa + Ez elkarteko kide Iker Aramendiak (Zangoza, 1975). Hasieratik da taldean, eta ezagutu ditu kolektiboaren gorabeherak. Esako urtegia handitzeko lanen inguruko azken txostenek eta kide berri batzuen bultzadak martxan jarri dute Zangozako elkartea berriz ere.
Berriz jarri duzue martxan Esa + Ez elkartea, denbora batez jarduera eten eta gero. Zaila zen Esako urtegiko lanen segurtasunik eza salatzea eta Zangozan bizi behar izatea?
Hori oso gogorra da. Elkartea sortu zenean, beldur hori bazegoen, eta baliatu nahi izan genuen lanak salatzeko. Orduan, helburutzat jotzen genuen beldurra atzean utzi ahal izatea, eta urtegiko arduradunen erantzukizuna jartzea erdigunean. Erantzukizuna har zezatela nahi genuen, gu ezin baikara beldurrez bizi.
Berriro jarri zarete martxan. Zer aldatu da?
Orain ikusten dugu obra bukatzen badute ere ezinen dutela urtegia inoiz bete. Garbi dugu lanean jarraitu behar dugula, baina beldur hori beti gainean izan gabe. Kezka hor dago oraindik; buruan dugu eskuineko magalean zer gertatu zen, eta, elkartea berriz pizteko, ez genuen zain gelditu nahi gisa horretako beste zerbait gertatu arte.
Diruarena da bertze arlo bat; urtegi handitua betetzeko hainbertze arazo izan behar badute, zerk justifikatzen du dirutza gastatzen segitzea?
Diruarena ere oso gai inportantea da. Guretzat ere zaila da, askotan, bereiztea eta zehaztea urtegia handitzeko lanen aurrekontua eta benetan orain arte gastatu dutena. Batzuek esaten dute jada hainbeste gastatu dutenez akaso ez duela zentzurik lana amaitu gabe uzteak. Kontua da esan zutela aurrekontua 110 milioi eurokoa zela, 350 inguru gastatu dituztela, eta beste hainbeste gastatzeko asmoa dutela. Proiektua laugarrenez moldatu dute, eta, ondorioz, aurrekontuak gora egin du berriz. Garbi dugu obra gelditzeko aitzakia ezin hobea dutela orain.
Segurtasunari buruzko azken txostenez ari zara?
Bai, agerian utzi baitute urtegia ezin izanen dutela bete. Halere, ezin dugu ahaztu urtegia handitu eta gero betetzen ez badute ere, gure segurtasuna bermatzeko neurriak hartu beharko dituztela. Jose Luis Beaumont abokatuak ederki erran zuen behin: «Nahi dutena egin dezaketela uste dutenek euren neurriko zapata aurkitu dute Esan». Zuzen zen, agerian gelditu denez.
Espainiako Bide, Ubide eta Portuetako Ingeniarien Elkargoak egindako txostena jorratu dute orain bi adituk, Zangozako Udalak eskatuta.
Ingeniarien elkargoak egindako txosten hori Espainiako Gobernuak eskatu zuen. Seiehun orrialde baino gehiagoko txosten mardul bat da. Ezkutuan egon zen urte eta erdiz. Hor esaten da guk diogun guztia. Eta Zangozako Udalak eskatuta egin duten txostenak ere berresten du guk esan dugun hori. EHUren eta Ingeotyc enpresaren artean egin dute. Bi geologok sinatu dute [Valentin Ibarra Lozano eta Tomas Morales Juberias], eta garbi esan dute segurtasuna ez dagoela bermatuta. Gelditu egin behar dela obra, eta ezin dela bete.
Eskuin magaleko auskultazio sistemaren mugak nabarmendu dituzte. Kezkatzekoa da?
Bai. Horregatik nabarmentzen dugu guk urtegia betetzen ez badute ere neurriak hartu beharko dituztela, egungo sistemak gabeziak dituelako. Azken txostenak aipatzen du sistema bat behar dugula magala nola dagoen etengabe aztertzeko, eta sistema horrek larrialdi plan bat behar duela; hau da, magalaren mugimenduari buruzko langa batzuk zehaztu beharko dituzte, adibidez, gaindituz gero larrialdi plan hori martxan jartzeko.
Gabeziak eta arazoak onartu dituzte obren sustatzaileen txostenek ere. Nola uler daiteke obrak aurrera segitzea?
Hori da kontua. Espainiako Ingeniarien Elkargoak egindako txostenean, guk beti salatutako guztia aitortzen da, baina, hala eta guztiz ere, esaten dute obrak aurrera egin dezakeela, baldin eta poliki egiten badute eta behaketa bidezko metodoa erabiltzen badute. Horixe egin dute orain arte: aurrera egin, eta ea zer gertatzen den. Gertatzen dena gertatzen dela, uste dute aurre eginen diotela. Uste dute beti izanen dutela atzera egiteko aukera.
Lasaitasuna urbanizazioa hustu eta gero, ez zuten atzera egiteko aukerarik izan.
Hala da. Izugarria da esaten dutena; ez du zentzurik; erokeria bat da.
Uste duzu Ebroko Ur Konfederazioak bere erantzukizuna onartuko duela noizbait?
Orain arte ez dute halakorik egin. Enpresa pribatu baten modura funtzionatzen du konfederazioak. Duela hamar urte Esako obren ardura zuen inor ez da jada konfederazioan. Ematen du inoiz ez direla izan. Erabakiak hartu dituzte, baina erantzukizunik ez.
Apirilean, Zangozako jarduneko alkate Lucia Etxegoienek konfederazioaren gardentasunik eza salatu zuen Nafarroako Hitza-n. Ados zara?
Bai. Eta horrek sekulako ezintasuna sentiarazi digu. Edozein datu lortzeko ere egin behar izan dugu borroka. Frankismotik datorkigun erakunde bat dira ur konfederazioak, eta sumatzen da.
Espainiako oraingo gobernuak gehiago eginen zuela espero zenuten?
Bai. Baina egia da ikusi dugula aldaketa txiki bat. Madrilen ia ez dute hitz egiten Esari buruz.
Zergatik?
Gure ustez, badakitelako oso zaila izanen dutela aurrera segitzea eta urtegia betetzea. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229188/menua-zehazteko-mahaian-ezin-eseri.htm | Ekonomia | Menua zehazteko mahaian ezin eseri | Bizkaiko ostalaritza sektoreko lan hitzarmenak pandemia aurretik daude berritzeke. Sindikatuek salatu dute patronalak ez duela bildu negoziazio mahaia, eta ez duela asmorik konponbidea bilatzeko. Lanuzteak egin dituzte, blokeoa amaitu dadin; akordiorik ezean, protesta gehiago izango dira. | Menua zehazteko mahaian ezin eseri. Bizkaiko ostalaritza sektoreko lan hitzarmenak pandemia aurretik daude berritzeke. Sindikatuek salatu dute patronalak ez duela bildu negoziazio mahaia, eta ez duela asmorik konponbidea bilatzeko. Lanuzteak egin dituzte, blokeoa amaitu dadin; akordiorik ezean, protesta gehiago izango dira. | Egun 20.000 pertsonak baino gehiagok osatzen dute Bizkaiko ostalaritza sektorea. Hain zuzen, hiru azpisektoretako langileak dira: jatetxe eta tabernak, hotelak, eta ospitaleak eta ikastetxeak hornitzen dituzten kolektibitateak. Azken hiru hamarkadetan, ostalaritza sektoreko lan hitzarmena sinatzea lortu dute, baina, azken urteotan, akordioa berritzeko prozesuan blokeatuta daude sektorea osatzen duten langileak, sindikatuak eta patronala. Sindikatuek salatu dute pandemia hasi zenetik egoera aldatu den arren ez dela lan hitzarmenik berritu sektorearen benetako arazoei aurre egiteko. Hitzarmena blokeatuta dago, 2020. urtetik ez baitago lan baldintzak arautzen dituen hitzarmenik, eta, ondorioz, 2020ko urtarriletik hona langileek ez dute soldata igoerarik izan, besteak beste. Horren ondorioz, ostalaritzaren «diaspora bat» gertatu dela ohartarazi du Iñigo Alonso LAB sindikatuko ordezkariak. «Askok bitarteko moduan dute lan hau, ez da bokaziozkoa, eta, nekatuta, alde egin dute lan baldintzengatik». Horiek horrela, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek lanuzteetara deitu zituzten joan den ekainaren 1ean, blokeoa amaitzea exijitzeko. Protesta gehiago ere etorriko dira.
«Egoera, gaur egun, blokeatuta dago. Izan ere, otsailaren 6an egin genuen azken bilera patronalarekin, eta 2021-2024 aldirako hitzarmena proposatu ziguten, soldata igotzeko proposamenekin. Proposamen horiek, tamalez, ez dute bermatzen hitzarmena indarrean zegoen bitartean erosahalmena ez galtzea», azaldu du Eladio Rodriguez ELA sindikatuko ordezkariak. Azken soldata igoeratik egundaino bizitza garestitu egin da, KPI kontsumorako prezioen indizea %12koa baita orain. Sektoreko prezioek %15 egin dute gora tarte horretan, baina «soldatak zero euro» igo dira, sindikatuen esanetan.
ELAko ordezkari Rodriguezek adierazi duenez, negoziazio mahaian parte hartzen duten erakunde sindikal guztiekin batera egindako hausnarketak argi uzten du sektorea erabat leheneratu dela, eta pandemia aurreko datuetara itzuli. «Gaur egun, datu oso positiboak ditugu sektorean okupazioari dagokionez, bai hoteletan, bai jatetxeetan». Are gehiago, aurtengo Aste Santuan eta maiatzeko zubian jasotako datuak aintzat hartuz, Rodriguezek uste du sektoreko langileek ez dutela merezi patronalak negoziazio mahaian konponbiderik ez proposatzea eskaera duinei erantzuteko eta erosahalmena ez galtzea bermatzeko.
Iritzi kontrajarriak
Sektorearen bilakaerari dagokionez, bi ikuspuntu oso desberdin daude negoziazio mahaian aurrez aurre. Hain zuzen, Hector Sanchez Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzailea ez dator bat sindikatuekin. Hark dioenez, sektorearen egoera ez da sindikatuak saltzen ari diren bezalakoa. «Ez dago gehiegizko onurarik, ezta gutxiagorik ere. Enpresak eta langileak era berean ari dira sufritzen; hau da, kostuen igoera oso handia da, eta horrek ezin du prezioan eragin». Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzaileak gaineratu du enpresen egoera ekonomikoa ez dela pandemia aurrekoaren parekoa, okerragoa baizik. «Baliteke jarduera leheneratu izana, baina, gauza bera kostu handiagoekin saldu behar denez, mozkina txikiagoa da». Rodriguezek, bestalde, aitortu du sektoreak sufritu egin duela, baina azpimarratu du langileek ere aldi baterako erregulazioak pairatu dituztela.
ELAko kideak nabarmendu du sektoreko langileak erosahalmena galtzen ari direla. Hain zuzen, 2022an aplikatutako KPIa %6,5 izan zen, eta aurten aplikatu beharko litzatekeena %5,7koa. «Erosteko ahalmenaren galera handia da, eta ezin dugu onartu. Ezta sektoreak kostu horiek bezeroei jasanarazteko gaitasuna izatea ere, baina soldatek hipotekatuta jarraitzea 2020an». Sanchezek aitortu du jarrerak oraintxe ez daudela hurbil, eta, beraz, ezinezkoa dela akordioa lortzea. «Sindikatuek uste dute mahai gainean dagoen soldata igoera ez dela nahikoa. Hor dago eztabaida. Kontua ez da enpresek ez dituztela soldatak igo nahi. Ez gatoz bat zenbatekoan», esan du ostalaritza elkarteko kudeatzaileak. Galdutako erosahalmena berreskuratzea eta sektoreko prekaritatea amaiarazteko neurriak jartzea ere bada sindikatuen eskaria.
Hitzarmena aplikazio orokorrekoa da, baina bere kasuistika du, eta errealitate desberdinak daude. Sektore prekarizatua da ostalaritzarena, eta langile gehienak emakumeak dira, kontratu prekarioak eta, baik bat, lanaldi partzialak dituztenak. Horrez gain, sektoreak azpisektoreak ditu. Jatetxe eta tabernen eremuan, adibidez, ez dago egindako lanaldiaren kontrol eraginkor eta errealik. Hain zuzen, hori da sindikatuek patronalari helarazten dizkioten planteamenduetako bat. «Arlo horretan gehiegizko iruzurra dago».
Mobilizazioek giltza
Lan gatazkaren erdian, sindikatuek ontzat jo dituzte ekainaren 1ean egindako lanuzte eta mobilizazioak. Hoteletan, kolektibitateetan eta lantokietan beharginen %75-85ek bat egin zuten. ELAko kide Rodriguezek aitortu du ordezkaritza mugatua dutela sektorean: batez ere, taberna eta jatetxeetan ordezkaritza txikia dutela, lantaldeak ez daudelako antolatuta, eta askoz zailagoa dela mobilizazioetan modu aktiboan parte hartu ahal izatea. Hala ere, uste du ostalaritza elkarteak kontuan hartu beharko lukeela. «Gustatuko litzaiguke —eta espero dugu telefonoa hartuko digutela— haiek negoziazio batzordera deitzea, eta gure aldarrikapenei erantzutea». Alonsok adierazi du sentipen «politak» ekarri zizkiela mobilizazioak. «Jendea motibatuta zegoen». Era berean, Rodriguezekin bat dator gatazka honi bide emateko giltza patronalak duela iritzita, eta dei bat espero dutela adierazi du. «Bestela, igo egingo da mobilizazioen tonua».
Patronalak ez badu pausorik ematen, eta ez badu negoziazio batzorderako deialdirik egiten edota ez badu eduki egokirik proposatzen, sindikatuek adierazi dute mobilizazioak areagotu egingo dituztela, patronalak haien aldarrikapenak entzun arte. «Ez dugu beste aukerarik. Sektoreko langileek pazientzia handia izan dute, eta negoziazio bidea ahalik eta gehien estutzen saiatu gara, baina ostalaritza elkarteak gure planteamenduak aintzat hartzen ez baditu, irteerarik gabeko kalezulo batera eramango gaitu, eta gure mobilizazioak aktibatu eta areagotuko ditugu», aurreratu du Rodriguezek.
Bizkaiko Ostalaritza Elkarteak nabarmendu du beti erakutsi duela hitzarmen bat izatea dela helburua, langileei egoki ordaintzeko modua emango duen hitzarmen bat, baina baita enpresen bideragarritasunari bide emango diona ere. «Ez dugu hitzarmenik gabeko egoerarik nahi». Gizarteak borroka honetan duen erantzukizuna azpimarratu du Alonsok: «Ostalaritza oso sustraitua dago, eta, aldi berean, bereziki zaurgarria da. Gizarteak badaki, eta onartu egiten du sektore prekarizatua izatea» . |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229189/kaleko-nekazarien-mediku.htm | Ekonomia | Kaleko nekazarien «mediku» | Furgobaratzak Gipuzkoako hogei baratze parketan eskaintzen du aholkularitza zerbitzua. | Kaleko nekazarien «mediku». Furgobaratzak Gipuzkoako hogei baratze parketan eskaintzen du aholkularitza zerbitzua. | Azken hamarkadan ugaritu egin dira baratze publikoak, eta, horiekin batera, erabiltzaileak. Gero eta gehiago dira lurra lantzeko sail publikoak ustiatzen dituztenak, eta, horrenbestez, norberaren kontsumorako nekazari bihurtu diren kaleko herritarrak. Egoera horretan diren herritarrek izan ditzaketen beharrei erantzuteko asmoz, Kutxa Ekoguneak eta Azpeitiko Kimu Bat etxeak abian dute Furgobaratza doako zerbitzua.
Ekoguneak eta Kimu Bat enpresak duela zortzi urte jarri zuten martxan Furgobaratza proiektua, elkarlanean, Gipuzkoako Baratze Parkeen Sarean txertatuta dauden baratze ekologikoetako erabiltzaileei aholkularitza zerbitzua eskaintzeko asmoz. «Baratze parkeetan aritzen diren herritarrek, normalean, ezer gutxi jakiten dute baratzeen inguruan, eta gure funtzioa da horiei laguntza eskaintzea», esan du Aitziber Otegik. Kimu Bateko kide hura da furgonetan tokian tokira joan eta herritarrei laguntza eskaintzen dieten arduradunetako bat. Izan ere, erabiltzaileek lekuan bertan jasotzen dute aholkularitza zerbitzua: «Baratzeetako kideek galderak egiten dizkigute, eta, behar izanez gero, haien baratzeetara joaten gara, zuzenean ikus dezagun zer arazo duten edo zer landatu dezaketen».
Furgobaratzak Gipuzkoako hogei baratze publikotan eskaintzen du zerbitzua, eta hango erabiltzaileek hilero jasotzen dute zerbitzu ibiltariaren bisita, parke txikietan eta abuztuan izan ezik. Otegiren arabera, «harrera oso ona» du egitasmoak, besteak beste, baratze publikoen ustiapena txandakatuz joaten delako, eta, beraz, beti egoten direlako «zalantzak» dituzten erabiltzaileak. Udaberriaren hondarrean, bete-beteak dira baratzeak; sasoi betean dira orain, eta tomateak dira hango protagonista, baita askoren buruhauste ere: «Landare delikatua da tomatea, eta horiek nola zaindu azaltzen diegu erabiltzaileei». Baratzeen oinarrizko ezagutzak ematea ere badagokie sustatzaileei: «Ondo aitzurtzeak duen garrantzia azpimarratzen dugu. Izan ere, askok baratzeei ur gehiegi botatzen diete, baina ahaztu egiten dira aitzurtzeaz, eta hori da garrantzitsuena».
Doakoa eta irekia da Furgobaratza zerbitzua: «Baratze pribatua duena ere joan daiteke, baita beste herriren batekoa ere». Aholkularitza emateaz gain, beste hainbat zerbitzu ere eskaintzen ditu Furgobaratzak, hala nola hazi eta produktu ekologikoen salmenta eta sasoian sasoiari lotutako tailerrak. Ekainean, esaterako, izurrien eta gaixotasunen inguruan arituko dira hizketan.
Horrez gain, ikuskaritza lanak ere egiten dituzte zerbitzuaren arduradunek, erabiltzaileek baratzeak «behar bezala» erabiltzen dituztela ziurtatzeko. «Erabiltzaileen eta udalen arteko zubi lana egiten dugu guk. Bertan egoten garenez, zuzenean ikusten ditugu egon daitezkeen arazoak: norbaitek belarra ez hazteko plastikoa jarria badu, baratzea erabili gabe badago… tokian tokiko udalari jakinarazten diogu hori guztia».
Baratzea, osasuntsu
Elena Lakuntza duela sei urtetik da Tolosako baratze parkeko erabiltzaile, eta hark azaldu du «ahal duen guztietan» joaten dela Furgobaratzaren saioetara. Medikuekin konparatu du Lakuntzak zerbitzua: «Batetik, landare eta produktu ekologikoen azalpenak ematen dituzte, eta, bestetik, norberaren baratzeak begiratzen dituzte. Arazorik badago, aholkuak jasotzen ditugu, eta hori da interesgarriena».
Lakuntzaren arabera, irakasleak ere badira proiektuaren gidariak. «Hasieran, ez nuen ideiarik baratzeaz, baina pixkanaka ikasi dut, bataren eta bestearen laguntzarekin. Izan ere, baratze parkea kanpin baten modukoa da: bakoitzak bere partzela du, eta inguruan dituzu bizilagunak; denekin ikasten duzu». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229190/egutegia.htm | Egutegia | Egutegia. | Gaixotasunak eta izurriak tailerra egingo dute ekainean Furgobaratzaren barruan:
Ekainak 12, astelehena.
Tolosan (18:00-19:30) eta Zestoan (18:00-20:00).
Ekainak 13, asteartea.
Ordizian (18:00-19:30).
Ekainak 14, asteazkena.
Hernanin (18:00-19:30).
Ekainak 15, osteguna.
Urnietan (18:00-19:30).
Ekainak 19, astelehena.
Zumaian (18:00-19:30).
Ekainak 20, asteartea.
Beasainen (18:00-19:30).
Ekainak 21, asteazkena.
Errenterian (18:00-19:30).
Ekainak 22, osteguna.
Lezon (18:00-19:30) eta Olaberrian (18:00-19:00).
Ekainak 26, astelehena.
Azkoitian (18:00-19:30).
Ekainak 27, asteartea.
Legorretan (18:00-19:30).
Ekainak 28, asteazkena.
Donostiako Ekogunean (18:00-19:30).
Ekainak 29, osteguna.
Usurbilen (18:00-19:30). | ||
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229191/m-28ko-hauteskundeak-pentsatu-beharreko-zerbait.htm | Iritzia | M-28ko hauteskundeak: pentsatu beharreko zerbait | Bilera ofizialak, pasabideko bilerak, komunikabideetako azalaren bilatze larria, alkatetza eta presidentetza aunitzi buruzko ezbaia... zurrunbilo horretan murgildurik gara, eta, horrenbertze ahotsen artean, zenbait gai garrantzizko ari dira urtzen. Ez dut erraten bertze batzuk baino garrantzitsuagoak direnik. Bai, ordea, hausnarketarako xede izan beharko liratekeela. | M-28ko hauteskundeak: pentsatu beharreko zerbait. Bilera ofizialak, pasabideko bilerak, komunikabideetako azalaren bilatze larria, alkatetza eta presidentetza aunitzi buruzko ezbaia... zurrunbilo horretan murgildurik gara, eta, horrenbertze ahotsen artean, zenbait gai garrantzizko ari dira urtzen. Ez dut erraten bertze batzuk baino garrantzitsuagoak direnik. Bai, ordea, hausnarketarako xede izan beharko liratekeela. | Zehaztasun handiagoetan sartu gabe, begi bistakoa da PP-Vox-en gorakada orokorra izan dela eta, ezustekorik ezean, PSOEri zeukan botere autonomikoaren parte handi bat kentzen ahal diotela: Aragoi, Valentzia, Balearrak, Extremadura, Errioxa, Kantabria... Gaur den egunean, ezustekorik ezean, irudi du babak zenbaturik daudela eta heldu diren urteetan, toki horietan, gauzak borrokarako zaildu eginen direla erakundeetan. Bada, Espainiako historiaren ezkerreko gobernurik hoberena (PSOE eta UP) deiturikoaren politikaren babesean, zerengatik egin du hauteskunde balantzak eskuinaren alde?
PSOEri, dena den, gauzak ez zaizkio horren gaizki atera, ataka horretatik 350.000 botoren galerarekin atera baita (-%7). Hagitz makurrago joan zaio gobernukideari. Elkarrekin Ahal Dugu-rendako zaplaztekoa markakoa izan da, hauteskundeetarako erabili dituzten askotariko formulak direla eta, haien galerak zenbatzea zaila bada ere. Sumarrekin gertatzen dena alde batera utzita, honen guztiaren ondoren, egoerak adierazten du Ahal Dugu-tik oskolak geldituko direla, ez bertzerik.
Jakina, estatuko esparrutik udal eta autonomietara jausteak azterketa partikularrak eskatzen ditu eta bertan baloratzeko bestelako elementuak sartzen dira jokoan, haien artean, azpimarragarriena, nazionala. Nolanahi ere, erran beharra dago estatuko ezkerraren beheititzeari gehitu behar zaizkiola Pedro Sanchezen inbestidura sostengatu zuten talde gehienen galera potoloak: ERC (300.000 boto, %27), Compromis (100.000, %22), Más Madrid (190.000, %12), Comunes (62.000, %12,5), Galiziako Mareak ia-ia desagertzea... Bistan da, salbuespenak izan badira, EH Bilduk Euskal Herrian eta BNGk Galizian gorakada handiak izan dituzte, batez ere lehendabizikoak.
Nire irudiko, nabarmena da aurrerakoi deituriko gobernu horien politika autonomiko eta estatalek ez dutela mailarik izan, eta hori ordaindu egiten da. Gaurko krisi ekonomiko, sozial, ekologiko eta demokratikoak kataplasma, parazetamol eta Sor Virginia txaplatetan oinarritutako politika sozial-liberal bat baino gehiago galdegiten zuen. Gehiagorekin ausartu beharra zegoen, baina ez da egin.
Prezioen igoerari buruzko neurriak, soldata eta pentsioen eguneratzea, multinazionalen mozkin lazgarriak, bankuen interesak... gutxiegi nabarmena izan dira. Haien politikak aurrerakoitasunaren gailurra zirela sinetsi arazi nahi izan digute, baina KPIren gorakadak, eta are gehiago erosketa-saskiarenak, gas eta elektrizitatearenak, sanitatearen andeatzeak, bete gabeko hitzemateek (mozal legea, Sekretu Ofizialen legea...), Saharak, Melillak... erakutsi dute haien neurriak koloretako kea baino ez zirela. Bada, inor ez dadila harritu ezkerraren boto galerarekin eta eskuin demagogikoaren goren mailarekin.
Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), iraulkatzea historikoa izan da. EAJ super kudeatzaileak 86.000 boto galdu izanak (-%20) aunitz erraten du. PSE erkideak bertze 27.500 beheititu izanak (-%14,5) ere bai. Horren aitzinean, EH Bilduk 24.000 boto irabazi izanak (+%9) modu autokritikoan pentsarazi beharko lituzke, baina, horren ordez, EAJk eta PSEk PPren aldeko apustu egin dute, galdutako udal eta foru boterea berreskuratzeko. Hau da, haize gehiago eskuin espainiarrarendako, EAEn 14.000 boto gehiago eskuratu dituelarik.
Nafarroan, bukaera zalantzazkoa izanen duen eztabaida ari gara bizitzen. PSNk EH Bildurekin duen jarrera antidemokratiko eta baztertzaileak (ez dugu haiekin sekula negoziatuko, ez eta haien zerrendak bozkatuko ere) ateak zabal-zabalik uzten dizkie eskuineko alkatetzei. Arriskua hagitz erreala da, 2019ko hauteskundeetan gauza bera egin baitzuten eta orduan UPNk ura bere errotara eraman zuen.
Baina eztabaidak berehalakotasun garrantzizko honetatik gaindi joan behar du. Nafarroan, eskuinen (UPN, PP, C,s eta Vox) boto kopurua berdintsua izan den arren (132.000 boto inguru), ezkerrenak (PSN, EH Bildu, Geroa Bai, Contigo-Zurekin) beheiti egin du nabarmen eta EH Bilduren gorakada inportanteak (+%11,6) ez ditu konpentsatu PSNk (-%5), Geroa Baik (-%27) y Contigo-Zurekin-ek (-%25,5) izan dituzten galera sonatuak. Galera globalak, 2019tik gaurdaino 20.880 boto emaile bidean uztea ekarri dutenak (-%10,13).
Bada, egin beharreko galdera da arestian gobernu zentralerako eginikoaren berdina: zer egin du PSN-Geroa Bai-Podemosen hiruko gobernuak bere aurreko bezeroen parte handi batek haien politikak errefusatzeko? Erantzuna ere berdintsua da, zeren gobernu horrek ere adabaki eta petatxu politikak gauzatu baititu, krisi ekonomiko, sozial, demokratiko eta ekologiko larriari aurre egiteko balio izan ez dutenak. Eta, makurrena dena, eskuinarendako esparru handiagoak irekitzea erraztu dute.
Heldu den ekainaren 17an udal berriak eratuko dira. Pixka bat beranduago, uztailaren 23an (hauteskunde kanpaina sanferminetan, hori astakeria!), hauteskunde orokorrak izanen ditugu eta litekeena da Nafarroako Gobernuaren eraketa atzeratzea azken horien emaitzak eta ondorioak jakin arte. Zer nolako uda izan behar dugun!
Zalantzarik gabe, gobernu horien azken osaketa (udal, autonomia eta estatukoa) garrantzi handikoa izanen da, baina, orobat, azpimarratu behar da inoiz ezagutu ez diren gobernu aurrerakoienak deiturikoen politikek ezkerrera egiten ez badute, epe labur eta erdikoan, bidea zabaltzen jarraituko dutela historiako doilorrik handienek (banka, energia enpresak, higiezinen agentziak...) erosotasunez aitzina egin dezaten, eta eskuina haien zerbitzura izanen dute. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229193/ofiziozko-txandaren-duintasuna-aldarrikatu-dute-abokatuek.htm | Gizartea | Ofiziozko txandaren «duintasuna» aldarrikatu dute abokatuek | Bizkaiko Abokatuen Elkargoaren ezohiko batzarrera deituko dute, aldarrikapenak Jaurlaritzari helarazteko asmoz | Ofiziozko txandaren «duintasuna» aldarrikatu dute abokatuek. Bizkaiko Abokatuen Elkargoaren ezohiko batzarrera deituko dute, aldarrikapenak Jaurlaritzari helarazteko asmoz | Berrogei bat abokatuk elkarretaratzea egin dute Bilboko Justizia Jauregiaren aurrean, beren lanbidearen eta bereziki ofiziozko txandaren «duintasuna» aldarrikatzeko. Besteak beste, ordainsariak parekatzeko, jarduketa guztiak salbuespenik gabe kobratu ahal izateko, polizia etxeetan atxiloturik daudenei zerbitzua eskaintzeko bideak hobetzeko, eta euskararen normalizazioa eta «abokatuen lana eta familia bateragarri» egiteko neurriak hartzeko eskatzen dute abokatuek.
Iñigo Santxo abokatuak gogorarazi du ofiziozko txandaren eskumena Eusko Jaurlaritzaren eskuetan dagoela 1987tik: «Atzerapen handia daramagu. Eskumenak ezin dira izan besteek egiten dutena berdin egiteko, herritarrei zerbitzu hobea eskaintzeko baizik. Ez da posible Espainian egiten dutena kopiatzea, eta gero harritzea hemen ere protestek eztanda egiten dutelako».
Abokatuek Bizkaiko Abokatuen Elkargora jo dute, hark aldarrikapenak bere egin eta «aldarrikapenen gidaritza» har dezan Jaurlaritzaren aurrean. Gaia ohiko batzar batean jorratu nahi izan zuten, baina atzera bota zieten eskaera, «forma akats» batengatik. Orain, ezohiko batzar baterako deia egin nahi dute gaiaz eztabaidatzeko, eta jadanik 157 sinadura bildu dituzte batzar horretara deitzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.