date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229194/gipuzkoako-hamalau-udalerritako-botoak-berriz-zenbatuko-dituzte.htm | Politika | Gipuzkoako hamalau udalerritako botoak berriz zenbatuko dituzte | Stop alderdiaren errekurtso batek eragin du kontaketa berriz egitea. | Gipuzkoako hamalau udalerritako botoak berriz zenbatuko dituzte. Stop alderdiaren errekurtso batek eragin du kontaketa berriz egitea. | Donostialdea eta Bidasoa-Oiartzun hautesbarrutietako udalerri guztietan berriz ari dira egiten udal eta foru bozetako botopaperen zenbaketa, Donostialdeko Hauteskunde Batzordeak hala aginduta. Azaldu dutenez, Stop alderdiak jarritako errekurtso bat da arrazoia, eta hamalau udalerriri eragin die: Aduna, Astigarraga, Donostia, Errenteria, Hernani, Hondarribia, Irun, Lasarte-Oria, Lezo, Oiartzun, Orio, Pasaia, Urnieta eta Usurbil.
Stop+Auzokraziaren arabera, aurreko ostiralean Donostialdeko Hauteskunde Batzordeak ez zuen «behar zuen lana egin», datuen bidalketa egiaztatzerakoan. Hala, alderdiak errekurtso bat aurkeztu zuen prozesua berriz egin zedin. Gaur, hura onartu du batzordeak, eta kontaketa berriz egitea erabaki dute. Alderdiak beste bi errekurtso ere aurkeztu zituen Bizkaian: zenbaketa batean ordezkaritza izatea galarazteagatik eta 11 aktatan topatutako ustezko irregulartasunengatik.
Kontaketa gaur egitea da batzordearen asmoa, eta ez luke eraginik izango udalek hilaren 17an egingo dituzten lehen bilkuretan. Baliteke, ordea, kontaketa berriz egitearen ondorioz Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hautatutako batzarkideek beranduago hartzea euren aktak. Esaterako, Arabako EH Bilduko kideek gaur bertan hartu dituzte. Akta hartzen den uneak badu bere garrantzia. Izan ere, batzarkideen herenek hartzen dutenean hasten da lehen bilkura egiteko atzerako kontaketa. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229195/lausotasunak-ilundutako-asmoak.htm | Gizartea | Lausotasunak ilundutako asmoak | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak euskara eta euskal kultura al ditu ardatz? Galdera horri erantzuten saiatu dira Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza. | Lausotasunak ilundutako asmoak. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak euskara eta euskal kultura al ditu ardatz? Galdera horri erantzuten saiatu dira Idurre Eskisabel, Asier Etxenike eta Iratxe Retolaza. | Euskara eta euskal kultura ditu ardatz Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuak, baina hori lortzeko eta gorpuzteko bidean lausotasuna da nagusi. Ondorio horretara iritsi dira Martin Ugalde foroan Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia, Asier Etxenike Hezkuntza Plazara taldeko kidea, eta Iratxe Retolaza Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea. Irati Urdalleta BERRIAko kazetariak gidatu du eztabaida.
Ados agertu dira hiru hizlariak. Euskara zentroan jartzeko asmoak jasotzen ditu lege proposamenak, baina ez du zehazten nola; eta hor hasten dira arazoak. Hainbat ertzen inguruan egin dute gogoeta. Eskisabelen arabera, legeak hizkuntza gutxituaren aipamena egiten du; helburu gisa jarri du hezkuntza sistemak euskara ardatz izango duela, euskararen inguruan artikulatuko dela, eta irteera profil bat ezartzen du ikasleei euskararen jabetze osatu bat eskaintzeko. Baina, ondoren, zalantzak: «Zer esan nahi du euskara ardatz izateak eta euskararen inguruan artikulatuta egoteak? Zein da irteera profil horretara iristeko bidea? Orain da garaia hori definitu eta legera ekartzeko, baldin eta asmo horiek egiazkoak badira». Hots, helburuak gorpuzteko bideen falta sumatu du.
Hari horri eutsi dio Etxenikek ere. Elementu batzuk begi onez ikusten ditu; tartean, sistema osoari zuzendutako lege bat izatea. Hizkuntza proiektuak ere aipatu ditu, eta balioa eman dio hori bultzatzeko Euskararen eta Hizkuntzen Irakaskuntzarako Institutua sortzeari. Ordea, baditu hainbat kezka: haren ustez, beharrezkoa da era artikulatuan jasotzea euskara hizkuntza propioa dela, baita minorizazio egoera aitortzea ere. Azaldu duenez, baina, zioetan soilik ageri da. Nahasmena eragiten duten puntu batzuk ere badaudela uste du, «zehaztu eta argitu» beharrekoak.
Retozalak ere hortik jo du, eta azaldu legearen aurreko testuinguruan agertzen diren zenbait ikuspegi «desagertu» egiten direla gerora. Era beran, uste du testuak interpretazio «oso baikorra» egiten duela hezkuntzak egin duen euskalduntze prozesuaren inguruan: «Baikorregia». «Oso garrantzitsua da orain arte egin duguna ikuspegi autokritiko batetik aztertzea, ikusteko nondik nora egingo dugun». Trantsizio garairik aurreikusten ez dela ere azaldu du; kezka eragiten dio horrek.
Retolazaren ustez, gainera, legeak kultura zientifikoaren aldeko filosofia jakin bat du, eta euskal kulturari ez dio behar beste ahots edo espazio ematen. «Ikuspegi horren ondorioz, kultur hezkuntza, sormena, eta ideiari, pentsamenduari eta humanitateari dagozkien beste hainbat eremu bazterrean geratu dira». Ezinbestekotzat jo du euskalduntze prozesuan horiek ere txertatzea. Eskisabelek, berriz, haien proposamena zein den azaldu du: euskarak irakats eta ikas hizkuntza normalizatua izan behar du.
Abiapuntu horri segika, hizkuntza proiektuen baliozkotzearen eta ebaluazioaren garrantzia azpimarratu dute. Izan ere, ikastetxe bakoitzak egin beharko du bere hizkuntza proiektua. Eskisabelen iritziz, kanpo begirada batek baloratu beharko luke helburuak lortzeko egokia ote den, eta kanpo ebaluazioaren beharra ere defendatu du: «Berdintasun eta justizia terminoetan ulertu behar dugu, ez fiskalizazio edo zigortze asmo batekin. Baliozkotzea eta ebaluazioa inportanteak dira». Ados dago Etxenike: «Ez da ikaslea edo ikastetxea ebaluatzeko, sistema bera ebaluatzeko baizik». Hots, berme bat nahi dute, helburuak beteko direla ziurtatzen duena. Halaber, irakasleekin ere lanketa bat egin beharko litzatekeela esan du Retolazak. Zehaztasuna babestu dute, interpretazio okerrak eragozteko.
Euskalduntzearen inguruan, berriz, ñabardura bat egin du Retolazak: «Niretzat, euskalduntzea ez da bakarrik euskara modu funtzional batean jakitea. Izan behar du mundu sinboliko, kultural bati loturiko gaitasun horiek guztiak bereganatzea. Ez dut uste legeak hori bermatzen duenik». Ezagutza eta kontzientzia soziolinguistikoan trebatzeak garrantzi berezia du, haren hitzetan.
Herri mugimenduen beharra
Datua eman, eta galdera bota du kazetariak: gaur egun, EAEko DBH2ko ikasleen %53k hasierako maila dute euskaraz. Behin-betiko legeak zer jaso beharko luke egoera honi buelta eman ahal izateko? Herri mugimenduak nabarmendu ditu Etxenikek. Haren ustez, legea inportantea da, baina, «inpultso sozialik gabe», legerik onenarekin ere ez da nahikoa.
Asmoak lurrera ekartzeko bideen beharra azpimarratu du, berriz, Eskisabelek. Retolazaren ustez, berriz, «filosofia aldaketa oso bat» beharko luke. Erantzuna arrazoitu du: «Besteak beste, euskalduntzeko bide horretan oso garrantzitsua da pentsamendua garatu eta eraikitzea, eta ez daude horretarako tresnak. Euskalduntzeko urrats horietan kultur hizkuntza erdigunean jartzeak beste leku bat emango liguke». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229196/sakabanatua-baina-arrakastatsua-izan-da-bizkaiko-eraikuntzako-lehen-protesta-eguna.htm | Ekonomia | Sakabanatua baina arrakastatsua izan da Bizkaiko eraikuntzako lehen protesta eguna | CCOOren arabera, lantaldearen %80k hartu du parte bost orduko etenaldian. ELAk egun osoko grebara deitu du. Mobilizazioekin jarraitzeko deia egin dute, KPIaren araberako soldata bermatu arte. | Sakabanatua baina arrakastatsua izan da Bizkaiko eraikuntzako lehen protesta eguna. CCOOren arabera, lantaldearen %80k hartu du parte bost orduko etenaldian. ELAk egun osoko grebara deitu du. Mobilizazioekin jarraitzeko deia egin dute, KPIaren araberako soldata bermatu arte. | Sakabanatuta, baina borrokan ari da Bizkaiko eraikuntzaren sektorea. Gaur izan dute lehen greba eguna, eta lanuzteak antolatu dituzten sindikatuek esan dute parte hartzea «ona» izan dela oro har, nahiz eta bakoitzak bere bidetik antolatu dituen. Bizkaiko eraikuntza sektoreak 30 urtean egin duen lehen greba eguna izan da gaurkoa. Itunak 30.000 langileri baino gehiagori eta 1.100 enpresa ingururi eragiten die.
CCOO da sektorean ordezkaritzarik handiena duen sindikatua (%49), eta bost orduko etenaldia antolatu zuen gaurko: 06:00etatik 11:00etara. Manifestazioa hasi dute 08:00etan, EITBk San Mames ondoan duen egoitzatik abiatuta, eta Ascobi patronalaren egoitza nagusian amaitu dute. Sindikatuaren arabera, lantaldearen %80k hartu du parte lanuztean.
Sektoreko langileen haserrea «agerikoa da», eta horixe frogatu dute goizeko etenaldiak eta protestek. Hala adierazi du sindikatuko Habitateko idazkari nagusi Txema Herrerok. Eta esan du haserre hori «patronalaren ekintzarik ezak» elikatzen duela.
Jendetsua izan da CCOOk antolatutako lanuztea, baina ELA ere «pozik dago». Erantzun ona izan du haiek gaurko deitutako grebak. Sektoreko ordezkaritzaren %32,7 du, eta lanuzteen deialdi guztietan harekin bat egin du LABek. Izan ere, sindikatu abertzalearen ustez, UGT eta CCOO dira «egungo egoeraren erantzule nagusiak», eta egun osoko grebak dira «errealitateari erantzuteko modurik eraginkorrenak».
KPIa itunaren erdigunean
Gaur-gaurkoz, duela bi urte CCOOk eta UGTk sinatu zuten hitzarmena dago indarrean Bizkaiko eraikuntzaren sektorean. Soldatak KPIaren arabera igotzea onartu zuten orduan, 2021erako eta 2022rako. Itun hori oinarri hartuta, %3,7ko igoera eskaini du aurtengo patronalak, eta %2koa hurrengo urterako. Baina sindikatuen ustez, hori «ez da nahikoa».
Desadostasunak desadostasun, negoziazio mahaian parte hartzen duten sindikatu guztiek baldintza bera betetzeko eskatzen diote Ascobiri, zera: Bizkaiko eraikuntzaren sektoreko langileen soldatak KPIaren arabera igotzea. Herreroren arabera, «ulertezina eta onartezina» da urtero etekin handiak dituen sektore bateko langileek soldata duinak ez izatea. «Langilerik gabe, ez dago eraikuntzarik», ohartarazi du. Harekin bat egin du CCOO sindikatuko idazkari nagusi Loli Garciak: «Ascobi patronalak irabazi handiak ditu, eta emaitza horiek eragina izan behar dute langileen soldatan, haiek elikatzen baitute sektorea».
Bide beretik jo du ELAk. Berretsi du ez duela onartuko soldatak KPIaren azpitik igotzea, eta ezinbestekotzat jo du mobilizazioekin eta lanuzteekin jarraitzea «hitzarmen duin bat» lortu arte.
Elkarri mokoka
Sindikatu bakoitzak bere aldetik antolatu ditu gaurko lanuzteak, eta hala antolatu dituzte datozenak ere. CCOOk hilaren 16rako antolatu du beste lanuzte bat. Bost orduko etenaldia egingo dute berriro: 06:00etatik 11:00etara. ELAk eta LABek, berriz, 16rako, 19rako eta 20rako antolatu dituzte egun osoko beste hiru greba.
Hiru sindikatuek helburu bera dute: Bizkaiko eraikuntzako langileei KPIaren araberako soldata igoera bermatzea patronalarekin sinatzen duten hitzarmenean. Guztiek ekin diete gaur mobilizazioei, baina bost ordukoa antolatu du batek, eta egun osokoa besteek.
Horiek hala, gaur zabaldutako prentsa oharrean, ELAk «ulergaitzak diren deialdien bidez, sindikatuak desmobilizatzen saiatzea» egotzi dio CCOOri. Are, egungo egoeraren erantzuletzat jo du, hots; ez zituelako bermatu egungo eskakizunak 2021ean UGTrekin batera sinatu zuen itunean.
Berehala erantzun die iruzkin horiei CCOOk. Azken 24 urtean sektoreko itunik ez sinatzea leporatu die Herrerok, eta iradoki du horrek «agerian» uzten duela ELAren postura sindikala. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229197/elkarretaratzea-eginen-dute-antiguan-talde-faxistek-sorian-jipoitutako-donostiarrari-babesa-adierazteko.htm | Gizartea | Elkarretaratzea eginen dute Antiguan, talde faxistek Sorian jipoitutako donostiarrari babesa adierazteko | Bizilagunek salatu dute eskuin muturreko zenbait talde elkartu zirela maiatzaren 27an Sorian, eta erasoa «aurretik prestatu zutela». | Elkarretaratzea eginen dute Antiguan, talde faxistek Sorian jipoitutako donostiarrari babesa adierazteko. Bizilagunek salatu dute eskuin muturreko zenbait talde elkartu zirela maiatzaren 27an Sorian, eta erasoa «aurretik prestatu zutela». | Iragan maiatzaren 27an, ultra talde batek eraso egin zion Ion A. 44 urteko donostiarrari Sorian (Espainia), Numantzia eta Cornella taldeen arteko futbol partidaren aurretik. Hainbaten artean jipoitu zuten gizona, eta, zaurien ondorioz, Burgosko (Espainia) ospitaleko ZIU zainketa intentsiboetako unitatean izan da ordutik, oso larri, eragindako koma egoeran. Naiz.eus atariak jakinarazi duenez, ordea, donostiarrak hobera egin du azken orduetan, sedazioa kendu diote, eta hasia da konortera etortzen.
Bestalde, erasoa gaitzesteko eta gizonezkoari babesa erakusteko xedez, Antigua auzoko bizilagunek elkarretaratzea antolatu dute: heldu den ostegunean izanen da, ekainaren 15ean, 20:00etan, Gaskoinia plazan. Antolatzaileek ohar batean adierazi dutenez, Donostiako bizilaguna Soriara joana zen egun hartan, lagun bat bisitatzera. Egun horretan jokatzekoa zen Numantzia eta Cornella taldeen arteko partida, eta bi taldeotako zaleen arteko giroa «errespetuzkoa eta egokia» zela adierazi dute. «18:00etan, ordea, 50 kaputxadunez osatutako talde faxista antolatu bat agertu zen inguruan, eta bi taldeen zaleei oldartu zitzaizkien, harriak eta kristalezko botilak jaurtiz, eta lurrean babesgabe edo zaurituta zegoen jendea joz».
Egun hartan Sorian hiru talde faxista elkartu zirela salatu dute Antiguako bizilagunek: «Orgullo Numantino izeneko talde faxista batek bigantxen ikuskizun bat antolatu zuen, eta han izan ziren Guetto 28 eta Ligallo, Leganesko eta Zaragozako talde faxistak (Espainia), hurrenez hurren. Hor planifikatu zuten erasoaldia, han prestatu ziren, eta armak hartu zituzten».
Ultrek jaurtitako harrietako batek Ion A. donostiarra jo zuen buruan, eta gizona zerraldo erori zen lurrera, konorterik gabe. Lurrean zegoela, erasotzaileek ostikoka segitu zuten. Burezurra eta belarriko barne hezur bat hautsi zizkioten. Larrialdi zerbitzuek Soriako ospitalera eraman zuten eria, baina, han baliabide nahikorik ez zegoenez, Burgosko ospitalera lekualdatu zuten.
Bizilagunek salatu dute erasoa ez zela bat-batean gertatu, «aurretik koordinatua eta antolatua» izan zela, eta horren ostean autobusez alde egin zutela erasotzaileek. Horrez gain, Espainiako Poliziaren jokabidea txarretsi dute: «Zabarkeriaz eta utzikeriaz jokatu zuten: segurtasun indarrek ez al zuten faxisten bigantxa ikuskizunaren berri? Ez al zekiten talde faxista antolatuak haraino joatekoak zirela? Informazio hori ez bazuten, sinesgaitza iruditzen zaigun arren, agerikoa litzateke utzikeriaz jokatu zutela; horren jakitun baziren, ordea, Polizia operazioaren arduradunak konplizeak izanen lirateke».
Espainiako Poliziarena ez ezik, hedabideen rola ere kritikatu dute Antiguako bizilagunek: «Lotsagarria da gertatutakoa borrokaldi baten gisara aurkeztu nahi izatea. Ez zen borroka izan, eraso faxista antolatua baizik». Elkarretaratzearen antolatzaileek gogoratu dute, gainera, eraso faxisten harira «hedabideen jokabidea berbera» dela. Adibidetzat jo dituzte eskuin muturreko taldeek hildako Carlos Palominoren eta Guillem Agulloren kasuak, besteak beste. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229198/euskal-enpresek-ezkor-begiratzen-diote-hirugarren-hiruhilekoari.htm | Ekonomia | Euskal enpresek ezkor begiratzen diote hirugarren hiruhilekoari | %23,7k soilik espero dute salmentak hobetzea. Hala ere, enplegua egonkor mantenduko dela uste dute | Euskal enpresek ezkor begiratzen diote hirugarren hiruhilekoari. %23,7k soilik espero dute salmentak hobetzea. Hala ere, enplegua egonkor mantenduko dela uste dute | Enpresek tentu handiz begiratzen diote hirugarren hiruhilekoari. Soilik %23,7k espero dute fakturazioa hobetzea, eta %24,6k uste dute okerrera egingo duela. Laboral Kutxako Ikerketa Sailak inkestatutako 215 konpainiek planteatzen duten egoera bat dator BPGaren azken neurketek jardueretarako islatzen duten dezelerazioarekin.
Hala, finantza erakundearen konfiantza indizea 49an kokatu da; hau da, aurreko hiruhilekoan baino 3,8 puntu beherago. Inkestaren egileen arabera, 50etik beherako balioa izateak esan nahi du ekonomia uzkurtze eremuan dagoela. Horrek berretsi egingo luke 2023ko hirugarren hiruhilekoari begira enpresek ekonomiaren bilakaerari buruz duten ikuspegi negatiboa.
Azterketak neurtu dituen parametro guztiek okertze txiki bat aurreikusten dute. Adibidez, enpresen %13,7k bakarrik uste dute ingurune ekonomikoak hobera egingo duela, eta %60,7k uste dute berdin jarraituko duela.
Inbertsioak, geldirik
Fakturazioari dagokionez, ezkorragoak dira. Zehazki, %24,6k uste dute okerrera egingo duela, aurreko hiruhilekoan halako bik, eta %51,7k uste dute antzekoa izango dela.
Bereziki lehengai eta energien prezioez kezkatuta agertu dira enpresak, baina aurreko hiruhilekoetan baino moderatuagoa da beldur hori. %19k uste dute garestitu egingo direla, eta %69,2k, berriz, bere horretan eutsiko dietela.
Laboral Kutxak azpimarratu du enpresek ez dutela inbertsiorik egiteko asmorik; soilik %12,8k espero dute handitzea. Europako funtsei dagokienez, %13,5 baino ez dira inplikatuta sentitzen finantzaketa hori lortu nahi duen proiekturen batean.
Enpleguari dagokionez, enpresen % 76,8k uste dute hirugarren hiruhilekoan mantendu egingo dela, eta %8,5ek, murriztu egingo dela. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229199/euskadi-irratiko-langileek-murrizketak-egiteko-irizpideak-gaitzetsi-dituzte.htm | Bizigiro | Euskadi Irratiko langileek murrizketak egiteko irizpideak gaitzetsi dituzte | Miramongo Euskadi Irratiko langile batzordeak eta erredakzio kontseiluak zuzendaritzari eta EITBren administrazio kontseiluari eskatu diete 24 orduko informazio zerbitzuari eusteko. | Euskadi Irratiko langileek murrizketak egiteko irizpideak gaitzetsi dituzte. Miramongo Euskadi Irratiko langile batzordeak eta erredakzio kontseiluak zuzendaritzari eta EITBren administrazio kontseiluari eskatu diete 24 orduko informazio zerbitzuari eusteko. | Euskadi Irratiko zuzendaritzak «alde bakarrez» erabaki hauek hartu dituela salatu dute langileen ordezkariek: «Uztailaren 3tik irailaren 3ra, Euskadi Irratiak ez du gaueko albiste emankizunik egingo, 01:00etik 04:00etara; astegunetan, 14:00etako eta 19:00etako albistegien iraupena laburtu egingo dute, baita asteburuko albistegiena ere; eta eguerdiko kultur albistegia errepikatu egingo dute arratsaldean».
Miramongo Euskadi Irratiko langile batzordeak eta erredakzio kontseiluak gaitzetsi egin dute zuzendaritzak programazioan murrizketak egitea erabaki izana, eta txartzat jo dituzte horretarako erabilitako irizpideak ere. Zuzendaritzak lantaldearen kontratazio mugei eta erredakzioko barne antolaketari egotzi die programazio murrizketa hori.
Horiek hala, langile batzordeak eta erredakzio kontseiluak zera adierazi dute: «Euskadi Irratiaren trinkotzean eta euskararen normalizazioan ezinbesteko urratsa izan zen duela lau hamarkada euskal gizartean 24 orduko euskarazko informazio zerbitzua eskaintzea. Bestalde, irrati publiko jeneralista eta euskalduna garen heinean, nahitaez behar dugu orduz orduko informazio zerbitzua, baita gauean ere, eta zuzendaritzaren erabakiak helburu horretan atzera egitea dakar».
Langileen ordezkariek, era barean, azaldu dute albiste emankizun laburrak oinarrizkoak direla erredakzioaren barne funtzionamenduan, eta zuzendaritzaren neurriak «etena» dakarrela bai informazioaren katean eta bai lan produkzioan. «Erabaki horiek beste urrats bat dira azkeneko urteetan irratiak jasan dituen murrizketen eta zeregin aldaketen bidean. Eta deigarria da eskaintzaren prekarizazioak bat etortzea inoiz lortutako entzule emaitzarik onenekin». Horregatik guztiagatik, kezka azaldu dute langileen ordezkariek: «Berrogei urteko eskarmentuak erakutsi digu behin galtzen duguna ez dela sekula berreskuratzen». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229200/lks-next-aholkularitza-taldeak-53-milioi-fakturatu-ditu-2022an.htm | Ekonomia | LKS Next aholkularitza taldeak 53 milioi fakturatu ditu 2022an | Mondragon kooperatibako taldearen salmentak %28,8 handitu dira hiru urtean, eta ia berrehun langile gehiago ditu. | LKS Next aholkularitza taldeak 53 milioi fakturatu ditu 2022an. Mondragon kooperatibako taldearen salmentak %28,8 handitu dira hiru urtean, eta ia berrehun langile gehiago ditu. | Hazkunde prozesu betean da LKS Next aholkularitza taldea. Mondragon kooperatibako taldeak inoizko emaitzarik onenak izan zituen iaz: 53 milioi euro fakturatu zituen (+%28,8). Gaur eman ditu datuok Elena Zarraga aholkularitza taldeko zuzendariak, urtean behin egiten duten batzarrean, eta iragarri du lantaldea handitzeko asmoa dutela.
Taldeak bi helburu zehaztu zituen 2021ean onartutako Plan Estrategikoan: hiru urteko epean 56 milioi euroren salmentak lortzea eta berrehun enplegu gehiago sortzea. Garai hartan bostehun langile inguru zituen, eta, egun, 670 inguru. Bada, aurreikusitako epea baino urtebete lehenago beteko dituzte bi asmo horiek. «Nahiz eta testuinguru ekonomikoa makala den, etenik gabe hazten ari da LKS Next», adierazi du goizeko batzarrean Zarragak.
Eta, «lorpen horiei esker», Espainiako merkatuko ehun enpresa teknologiko indartsuenen artean sartu da aurten. Enpresak sektore teknologikoa jarri du lehen lerroan. Zibersegurtasunaren, azpiegitura teknologikoen, konputazio kuantikoan oinarritutako enpresa txikien eta inteligentzia artifizialaren sektorean jarduten dute batez ere. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229201/salatu-dute-hezkuntza-lege-proiektuak-ez-duela-sare-publikoa-lehenesten.htm | Gizartea | Salatu dute Hezkuntza Lege proiektuak ez duela sare publikoa lehenesten | Hezkuntza Batzordean, EHIGEk «ezezko borobila» eman dio Hezkuntza Lege proiektuari, eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak «errotik» aldatzeko eskatu du. Kristau Eskolaren ustez, «apustu ausarta» da. | Salatu dute Hezkuntza Lege proiektuak ez duela sare publikoa lehenesten. Hezkuntza Batzordean, EHIGEk «ezezko borobila» eman dio Hezkuntza Lege proiektuari, eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak «errotik» aldatzeko eskatu du. Kristau Eskolaren ustez, «apustu ausarta» da. | Hezkuntza Lege proiektuaren inguruan eztabaidatzen ari dira egunotan Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean, eta gaur, besteak beste, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteak, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak eta Kristau Eskolak agerraldiak egin dituzte. Jarrera zeharo ezberdinak agertu dituzte hiru eragileek: EHIGE eta Euskal Eskola Publikoaz Harro oso kritikoak izan dira lege proiektuarekin, eta iragarri dute ez diotela inolako ekarpenik egingo; Kristau Eskolak, berriz, ontzat jo du, eta prest agertu da akordio zabalagoak lortzeko.
EHIGEren izenean, Susana Aribayosek eta Lourdes Imazek aletu dituzte egitasmoarekin lotutako desadostasunak. Salatu dute Hezkuntza Lege proiektuan ez daudela jasota eskola publikoaren erronkak, eta alde horretatik, ez dutela asmorik proiektuari ekarpenik egiteko: «Ez dugu ikusten geure burua islatuta testuan. Ez gaude ados». Irizten diote egun indarrean den legeak «ituntze unibertsala» eta segregazioa sortu dituela, baina lege egitasmoak ez dituela arazo horiek konponduko, eta horrenbestez, argi utzi dute «ezezko borobila» ematen diotela testuari.
Imazen eta Aribayosen ustez, lege proiektuak sistema dualari eusten dio, publiko eta pribatua «parekatzen» ditu, eta, ez du bermatzen eskola publikoaren «protagonismoa». Hala, EHIGEkoek eskatu dute publifikazio prozesu baten inguruko «eztabaida serioa» irekitzea: «Ezin baita tranpa egin, publikoaren baldintzak nahi dituenak publiko izan behar du», ohartarazi du Aribayosek. Arazo demografikoari aurre egiteko, gainera, eskola publikoaren eskaintza «indartzea» ezinbestekotzat jo badute ere, ohartarazi dute matrikulazio prozesuan ez dela tresna egokirik jarri publikoa lehenesteko eta segregazioa amaitzeko.
Oraingo testuan, Imazek zehaztasun falta sumatu du hezkuntza sistemak izan behar duen hizkuntza ereduaren inguruan, eta, besteak beste, eskatu du argitzeko ikasleek nola erdietsiko duten euskarazko B2 maila DBH amaitzerako. Bestalde, ikastetxe publikoen autonomian aurrera egiteko modua emango duten neurri zehatzak eskatu dituzte EHIGEko kideek.
Hezkuntza publikoa, «zulora»
Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformako kideek, berriz, lege proiektua «errotik» aldatzeko eskatu dute. Maribel Lopez de Luzuriaga eta Arantza Fernandez de Garaialde plataformako ordezkariek iragarri dute ez diotela ekarpenik aurkeztuko egitasmoari, baina eskaera zehatza egin diete talde parlamentarioei: «Garaiz zaudete legeari buelta emateko eta hezkuntza publikoa behar duen tokian jartzeko». Eskola publikoaren aldeko ahotsak aintzat hartzea galdegin die Lopez de Luzuriagak, gainera: «Entzun gaitzazue».
Plataformako kideak gogor mintzatu dira legearen aurka: «Helburuetako bat hezkuntza publikoa zulora botatzea da». Salatu dute hezkuntza sistema publiko-pribatua betikotzen duela, euskalduntzean ez duela urratsik egiten, parte hartzeko tresnarik ez duela bermatzen eta segregazioari aurre egiteko neurririk ez duela proposatzen. Gainera, ezinbestekoa iruditu zaie sare publikoari «beharrezko baliabide guztiak» ematea, baita ikastetxeak publifikatzeko bideak zabaltzea ere.
Hizkuntzei dagokienez, ikasleen euskalduntzean aurrerantzean ere erreferente izango den eskola publikoa defendatu dute, eta gaitzetsi dute lege proiektuak ez duela jasotzen murgiltze eredua, ezta hizkuntza ereduak gainditzea eta euskal curriculuma ere. «Sare publikoak pisua galduko du, eta, horrekin batera, euskararen presentziak ere bai, A eta B eredu ia denak sare itunduan daudelako».
Kristau Eskola, gustura
Maria Eugenia Iparragirrek hartu du hitza Kristau Eskolaren izenean, eta txalotu egin du Hezkuntza Lege proiektuaren edukia. Azpimarratu du jarritako zumeek «aukera ezin hobea» irekitzen dutela «kalitatezko hezkuntza lege bat egiteko, ekitatiboa eta inklusiboa». Kristau Eskolako zuzendariaren iritziz, Hezkuntza sailak «apustu ausarta» egin du «herri ikuspegitik», eta akordio zabal bat egiteko «ausardia bera» eskatu die talde parlamentarioei eta hezkuntza komunitateari.
Lege proiektuak laikotasunaz dioena zehazteko eskatu du Kristau Eskolako presidenteak, iritzi baitio gizartean «kultura eta erlijio asko» daudela, eta «laikotasun positiboak» horretan lagundu dezakeela. Adierazi du eskoletako irakaskuntza erlijiosoa ez dela «doktrinamendua», eta ikastetxea «askatasunez» hautatzeko aukera nahi dutela. Doakotasuna lortzeko epeak ipintzearen alde agertu da, halaber: «Finantzaketa prozesu bat eskatzen du, egokituz joateko». Itunpekoak sare publikoan sartzeko baldintza batzuk ezarri behar direla adierazi du Iparragirrek, baina, betiere, ikastetxearen titulartasunaren eskaera kontuan hartuta eta aldeak ados daudela bermatuta. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229202/michelin-koska-bat-estutu-daiteke-lan-gatazka.htm | Ekonomia | Michelin: koska bat estutu daiteke lan gatazka | Gasteizko lantegian hirugarrenez egingo dute greba bihar, eta lanuzteekin jarraitu edo ez erabakiko dute astelehenean. Sindikatu guztiek baztertu dute zuzendaritzaren proposamena. | Michelin: koska bat estutu daiteke lan gatazka. Gasteizko lantegian hirugarrenez egingo dute greba bihar, eta lanuzteekin jarraitu edo ez erabakiko dute astelehenean. Sindikatu guztiek baztertu dute zuzendaritzaren proposamena. | Michelinen Gasteizko lantegiko lan gatazkak beste molde bat har dezake datozen egunetan: koska bat estutu daiteke, baldin eta langileek lanuzteekin jarraitzea erabakitzen badute. Orain arteko bi greba deialdiek oihartzun zabala izan dute, eta ekoizpena guztiz geratzea lortu dute. Bihar hirugarrenez daude lana uztera deituta 3.500 behargin inguru; bizikleta martxa egingo dute goizean, lantegiaren sarreratik hasi eta Andre Maria Zuriaren plazaraino, «lan hitzarmen duina» aldarrikatzeko.
Gaur-gaurkoz, sindikatu guztiek baztertu dute zuzendaritzaren proposamena. Hala azaldu dio zentro arteko batzordeak zuzendaritzari gaur goizeko bileran. Mahai horretan ari dira Gasteizko lantegiko lan baldintzak negoziatzen, hitzarmen bateratua baitute Gasteizko eta Aranda de Dueroko, Valladolideko eta Almeriako fabrikek.
CCOOk dauka mahai horren agintea —baita Gasteizko plantako langile batzordearena ere—, eta haren afiliatuek ezetz esan diote zuzendaritzaren proposamenari asteon. Proposamenaren aurka azaldu dira, halaber, CSIF eta UGT sindikatuei atxikitako langileak ere. Bada, sindikatuek proposamenari uko egitea erabakigarria izan daiteke, gatazka are gehiago luzatu eta estutu baitezake.
Ikusteko dago, halere, gainerako sindikatuek egindako mobilizazio deialdiekin bat egingo duten edo ez; orain arte ELAk, LABek, ESK-ak eta CGTk deitu baitituzte langileak grebara. Enpresa batzordean gutxiengoa dute sindikatu horiek, baina babes zabala izan dute manifestazioetan. Bada, afiliatuen iritzia entzun ondoren, espero dute batzordean gehiengoa duten sindikatuek jarrera aldatuko dutela, eta greba deialdiak babestuko dituztela. Mezu hori helarazi diete, bederen.
Astelehenean, asanblada Astelehena egun erabakigarria izan daiteke gatazkak zer bide hartuko duen erabakitzeko. Gasteizko lantegiko langileek asanblada egingo dute goizean, protestekin jarraitu edo ez adosteko. Izan ere, ELA, LAB, ESK eta CGT sindikatuek lau egunera deitu zuten hasieran, eta astelehena izango da azkenekoa.
Michelineko zuzendaritzak adierazi zuen ez zuela beste proposamenik egingo, eta mahai gainean dagoena izango zela azkena. Gaurko bileran, bada, ez da berritasunik espero. Zuzendaritzak %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Sindikatuek nahi dute, ordea, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotzea. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229203/hilik-topatu-dute-jaizkibelen-desagertutako-65-urteko-gizonezkoa.htm | Gizartea | Hilik topatu dute Jaizkibelen desagertutako 65 urteko gizonezkoa | Sendiak asteartetik ez zuen haren berririk, eta ordutik aritu dira bila. | Hilik topatu dute Jaizkibelen desagertutako 65 urteko gizonezkoa. Sendiak asteartetik ez zuen haren berririk, eta ordutik aritu dira bila. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, Errenteriako 65 urteko gizonezkoa hilik topatu dute Jaizkibelen, arratsaldeko lehen orduan. Donostiako Auzitegi Medikuntzako Euskal Institutura eraman dute haren hilotza, autopsia egin diezaioten.
Sendiak ez zuen haren berririk astearteaz geroztik, eta desagerpena salatu zuen. Ordutik, haren bila ibili dira larrialdi zerbitzuak. Ertzaintzaren patruilak, erreskateko eta zaintzako unitateak, helikoptero eta droneak, erreskate txakurrak, DYA eta Gurutze Gorria aritu dira bilaketa lanetan. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229204/ebko-estatu-kideek-30000-asilo-eskatzaile-banatzea-adostu-dute.htm | Mundua | EBko estatu kideek 30.000 asilo eskatzaile banatzea adostu dute | Barne ministroek migrazio eta asilo legeak erreformatzea lortu dute. Zigorrak gogorragoak dira: ukaturiko iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaindu beharko dituzte. | EBko estatu kideek 30.000 asilo eskatzaile banatzea adostu dute. Barne ministroek migrazio eta asilo legeak erreformatzea lortu dute. Zigorrak gogorragoak dira: ukaturiko iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaindu beharko dituzte. | Urteotako borrokaren eta batez ere atzo arratsaldeko eta gaueko hamabi orduko negoziazioen ostean, EB Europako Batasuneko estatu kideetako Barne ministroek migrazio eta asilo legeak erreformatzea lortu dute. Akordioa «historikoa» da, Alemaniako Barne ministro Nancy Faeserren arabera; besteak beste, talde komunitarioaren gairik zailenetako batean ados jarri baitira azkenean, nahiz eta babesa aho batezkoa ez izan. Neurri nagusiak hauek dira: EBko estatu kideek kontinentera iristen diren 30.000 asilo eskatzaile banatu beharko dituzte urtero euren artean —biztanleriaren eta barne produktu gordinaren arabera—, eta ukatzen duten iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaindu beharko dituzte. Iaz, 180.000 migratzaile iritsi ziren talde komunitarioko herrialdeetara.
Praktikan, akordio horrek aldatu egingo ditu asilo eskatzaileak mugetan prozesatzeko eta talde komunitarioko estatuetan kokatzeko moduak. Eta helburutzat dauka, Suediako Migrazio ministro Maria Malmer Stenergardek atzoko bilkuran azaldu zuenez —herrialde horrek du EBko Kontseiluaren presidentetza hilabete amaiera arte—, talde komunitarioko estatu kideen «elkartasunaren eta erantzukizunen arteko oreka» lortzea.
Kuotaren eta zigorren inguruan ados jartzeaz gain, EBko Barne ministroek negoziatu zuten estatu kideek erabakiko dutela beste herrialdeen artean zein den «segurua» asiloa ukatu zaien migratzaileak hara bidaltzeko. Eta, horretarako, estatuek frogatu beharko dute iheslariek «konexio bat» dutela herrialde horrekin; hori bai, herrialde bakoitzak erabakiko du «konexio» horrek zehazki zer esan nahi duen. Hortaz, afera horretan, badirudi gobernuek malgutasun handia izango dutela migratzaileak EBtik kanpoko zer herrialdetara bidali erabakitzeko.
Italiaren baldintza
Konexioaren afera hori malgutzea zen Italiaren baldintzetako bat akordioari baiezkoa emateko —77.000 asilo eskari jaso zituen iaz—. Matteo Piantedosi herrialde horretako Barne ministroa, hortaz, pozik agertu zen atzo gauean: «Zerbaiten hasiera da».
Aldiz, Hungariak eta Poloniak kontra bozkatu zuten —Varsoviak gaur esan du ez duela onartuko kuotarik «inposatzea»—, eta Bulgaria, Eslovakia, Lituania eta Malta abstenitu egin ziren; Alemaniak, Luxenburgok, Irlandako Errepublikak eta Portugalek alde bozkatu zuten, baina laurek esan dute aldaketa gehiago sustatzen saiatuko direla, lege berrietatik kanpo gera daitezen haurrak eta bakarrik iritsitako adingabeak.
Plan berriak martxan jartzeko, Europako Batzordeko Barne komisario Ylva Johanssonek atzo azaldu zuen mila milioi euroko funts bat eratuko dutela estatu kideentzat: «Elkarrekin ez bagaude, denok galtzen dugu». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229205/osakidetzako-garbiketako-langileek-uztailaren-3ra-arte-jarraituko-dute-greban.htm | Gizartea | Osakidetzako garbiketako langileek uztailaren 3ra arte jarraituko dute greban | Lanuzteak 103 egun bete ditu, eta Donostian mobilizatu dira, lan baldintzak hobetu daitezela aldarrikatzeko. | Osakidetzako garbiketako langileek uztailaren 3ra arte jarraituko dute greban. Lanuzteak 103 egun bete ditu, eta Donostian mobilizatu dira, lan baldintzak hobetu daitezela aldarrikatzeko. | Bost urtez lan hitzarmenaren inguruko negoziazioak ez aurrera ez atzera izan ostean, otsailaren 27an Osakidetzan garbiketa lanak egiten dituzten langileek greba mugagabea hasi zuten. Gaur, 103. egunean, Donostian mobilizatu dira lanbide arloko garapen sariaren ordainketa exijitzeko eta negoziazioaren korapiloa askatu dadila eskatzeko.
Donostian egindako mobilizazioan, Ane Alberdi ELAko sektoreko ordezkariak aurreratu du grebak gutxienez uztailaren 2ra arte jarraituko duela «oraingoz». Halaber, Jaurlaritzaren «abusuzko» gutxieneko zerbitzuak gaitzetsi ditu. Haren esanetan, ehun egunotan aparteko sei garbiketa agindu ditu.
ELAk %40ko ordezkaritza du garbiketako langileen artean, eta Alderdi Ederren, Eusko Jaurlaritzaren bulegoen aurrean, hitz egin du Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak. Haren hitzetan, «aliantza dago patronalaren eta Jaurlaritzaren artean, administrazioarentzat azpikontratetan aritzen diren emakumeek gutxiago kobratu dezaten eta lan baldintza okerragoak izan ditzaten».
Ehunka afiliaturen aurrean egindako hitzaldian, Lakuntzak salatu du gobernuek dirua aurrezteko asmoz asmatu zutela azpikontratazioa, «langile kopurua murriztuz eta egiten den negozioa enpresen esku utziz, langileei gutxiago ordainduta».
Jaurlaritzari erantzunez
Lakuntzak aurpegiratu dio Jaurlaritzari pandemian funtsezko langileen aitortzaren alde egindako mezuak ez dituela errealitate egin: «Non dago? Argazkietan, adierazpenetan... Ez lan baldintzen hobekuntzan. Atzo, funtsezkoak; gaur, ikusezinak».
Lakuntzak gogora ekarri du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak berriki esana: ez duela ulertzen puntako herrialde batean nola egon daitezkeen hainbeste gatazka eta mobilizazio. Lakuntzak buelta eman dio argudio horri: «Puntakoa bada, protesta egiten duelako da puntakoa».
Osakidetzan garbiketa lanetan aritzen diren langileak emakumeak dira gehienbat, eta, beste hainbat sektore feminizatutan bezala, mobilizatuta daudela nabarmendu du ELAko idazkari nagusiak. Bizkaiko erresidentziako «garaipenak» bidea marka dezakeela uste du. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229206/athletic-laquoez-gaude-erabat-pozik-lortutako-emaitzekinraquo.htm | Kirola | Athletic: «Ez gaude erabat pozik lortutako emaitzekin» | Athleticeko presidenteak, zuzendari nagusiak eta kirol zuzendariak denboraldiaren balantzea egin dute. Berretsi dute Iñigo Martinez klubean geratzea nahi zutela, baina jokalariaren ordezkariak adierazi ziela hori ez zela Martinezen nahia. | Athletic: «Ez gaude erabat pozik lortutako emaitzekin». Athleticeko presidenteak, zuzendari nagusiak eta kirol zuzendariak denboraldiaren balantzea egin dute. Berretsi dute Iñigo Martinez klubean geratzea nahi zutela, baina jokalariaren ordezkariak adierazi ziela hori ez zela Martinezen nahia. | Athleticen 2022-2023ko denboraldia hiru hitzetan laburbildu du Jon Uriarte klubeko presidenteak: autokritika, anbizioa eta baikortasuna. Gaur goizean San Mamesen egindako agerraldian, Uriartek aitortu du ez dituztela lortu hasieran ezarri zituzten helburuak. Europara ailegatzea zen gizonen taldearen helburua, eta seigarren postuan geratzea emakumeena. «Anbizioz betetako helburuak ezarri ditugu, eta ertzean geratu gara». Era berean, Mikel Gonzalez kirol zuzendariak aitortu du ezin direla «erabat pozik» egon lortutako emaitzekin.
Nahiz eta autokritikarako garaia izan, Uriartek adierazi du «baikor» daudela. «Orain, denok frustrazioa sentitzen dugu, baina horrek esan nahi du altxatuko garela eta hurrengo denboraldian helburu ausartak jarriko ditugula». Haren iritziz, gizonen eta emakumeen lehen taldeetan jokalari eta entrenatzaile onak dituzte, eta horrek aukerak emango dizkie hurrengo denboraldian zehazten dituzten helburuak lortzeko. «Egoerari buelta emateko eta ilusioa berreskuratzeko lanean ari gara jada». Era berean, Gonzalezek goraipatu egin du emakumeen taldea gaztetu izana: «Taldearen etorkizuna ziurtatuta daukagu».
Hurrengo denboraldiari begira, lehen mailako bi taldeetako entrenatzaileen inguruan mintzatu da Uriarte. Duela aste gutxi iragarri du Iraia Iturregik Athletic entrenatzeari utziko diola. «Guretzat albiste txarra izan zen, baina uste dugu aukera ona izan daitekeela behe mailan dauden taldeentzat», azpimarratu du Uriartek. Oraingoz ez dute jakinarazi nork ordezkatuko duen Iturregi: «Entrenatzaile baten bila ari gara, eta espero dut hurrengo egunetan albisteak izatea».
Ernesto Valverde hurrengo denboraldirako entrenatzailerik «egokiena» dela uste du Uriartek. Otsailean berritu zioten gizonen taldean jarraitzeko kontratua. Eta hiru arrazoi eman ditu hori berresteko: «Denboraldia amaitzeko egonkortasuna ematen zigun eta, gainera, hurrengo denboraldia prestatzeko hobea zen». Entrenatzaile «ikaragarria» dela esan du, eta merkatuan oso irudi ona duela: «Ez genuen nahi beste taldeetara joateko tentaziorik egotea».
Aldaketak talde zuri-gorrian
Jokalarien inguruan ere aritu dira. Izan ere, hautsak harrotu ditu Iñigo Martinezen irteerak. Jokalariak adierazi zuenez, ez du Athleticen jarraitzeko eskaerarik jaso. Taldeak, ordea, gezurtatu egin du hori. Eta berretsi du ez dutela beste taldeetatik eskaera formal bat ere jaso Martinez fitxatzeko. «Athleticek beti nahi izan du Iñigo klubaren parte izan dadin; eta, horregatik, aurreko zuzendaritza batzordeak hasi zuen negoziazioa, eta idatziz bidali zion eskaintza, iazko apirilean», argitu du Jon Berasategi zuzendari nagusiak.
Zuzendaria aldatu zenean, Uriartek negoziazioarekin jarraitu zuen. «Iazko uztailaren 11n, Martinezen ordezkariarekin bildu nintzen, eta azaldu nion jokalari garrantzitsua zela guretzat», gogoratu du Uriartek. Lau egun geroago, ordea, ordezkariak Uriarteri adierazi zion Martinezek Athletic utzi nahi zuela, beste klub baten eskaintza jaso zuela eta. Kluben arteko negoziazioa izanik, Berasategik hartu zuen lana bere gain. «Klub baten ordezkariaren deia jaso genuen, esanez Iñigo Martinez fitxatu nahi zutela». Eta azpimarratu du dei horretan ez zutela beste klub horren eskaintzarik jaso.
Hortik aurrera, Martinezen ordezkariak argi utzi zuen jokalariak ez zuela talde zuri-gorrian jarraitu nahi. Klubak saiakeraren bat egin du, baina ez du emaitza onik lortu. «Azken ordura arte jokalariaren profesionaltasuna babestu nahi izan dugu; argi geratu da nork nahi zuen Athleticetik alde egin, eta nork nahi zuen jokalaria klubean mantendu», nabarmendu du Uriartek.
Martinezen irteeraz gain, beste aldaketa batzuk ere iragarri ditu azken egunotan klubak; besteak beste, Iñigo Ruiz de Galarreta talde zuri-gorrira itzuliko da, eta Oier Zarragak ez du Athleticen jarraituko. Baina badaude oraindik argitu ez diren kontuak. Izan ere, Raul Garciaren kontratu berritzeak zeresana eman du. «Denboraldi osoan harremanetan egon gara harekin eta haren ordezkariarekin. Zerbait iragarri ahal dugunean, iragarri egingo dugu», baieztatu du Gonzalezek. Eta Berasategik ziurtatu du Europan jokatzeak edo ez jokatzeak ez duela eraginik izango Garciaren berritzean.
Izan ere, oraindik ez dakite Europara joango diren. UEFAk berretsiko balu Osasunak diziplina arauak urratu dituela, Iruñeko taldeak ez luke jokatuko Konferentzia liga hurrengo denboraldian. Haren ordez, Athleticek jokatuko luke, zortzigarren sailkatua baita. «Ikerketa abian dagoela, ez dakigu besterik», azaldu du Berasategik. Eta ziurtatu du haiek ez dutela zerikusirik izan espedientea irekitzeko: «Komunikabideetan ikusi genuen lehenengo, eta Osasunaren oharrean gero». Zigorra ezartzekotan eta Athletic Europan sartzekotan, aztertu egingo dute jokalarien taldea moldatu ala ez: «Ez da berdina bi txapelketa edo hiru jokatzea; partida karga handia da, eta exijentzia handia eskatzen du». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229207/zientziari-buruzko-bideo-labur-onenak-saritu-dituzte.htm | Gizartea | Zientziari buruzko bideo labur onenak saritu dituzte | Tabakaleran egin da Elhuyarrek eta Donostia International Physics Centerrek antolatutako On Zientzia bideo lehiaketaren sari banaketa | Zientziari buruzko bideo labur onenak saritu dituzte. Tabakaleran egin da Elhuyarrek eta Donostia International Physics Centerrek antolatutako On Zientzia bideo lehiaketaren sari banaketa | Aurten, 80 lan jaso dituzte On Zientzia teknologiari eta zientziari buruzko bideo laburren lehiaketan; horietako batzuk, nazioartetik —Poloniatik, Mexikotik eta Indiatik, besteak beste— .
Euskarazko bideo onenaren saria Ana Ibargoien arkitekto usurbildarrari eman diote, Mina edo pikante? lanagatik.
Gaztelerazkoa, berriz, Daniel Gonzalez informatika ingeniari madrildarrak jaso du.
Donostiako Tabakaleran egin dute sari banaketa. Elhuyarrek eta Donostia International Physics Centerrek antolatua da lehiaketa: zientzia eta teknologia bideo laburren bidez dibulgatzea du helburu, eta aurtengoarekin hamahirugarren urtea du. Jasotako bideo guztiak www.onzientzia.tv webgunean ikusteko moduan daude. Gainera, sari banaketa bera eta jasotako lanen inguruko informazioa ikusgai izango da Teknolopolis saioan, ETB1en, ekainaren 17an, 13:30ean.
Ana Ibargoienek jaso du euskarazko bideo onenaren sari nagusia. Epaimahaikideen arabera, «estetikoki sinplea baina oso eraginkorra» da aurkeztu duen lana. Eguneroko gai bat hartu du hizpide, eta kolore gorriak protagonismo handia izan du.
Gaztelerazko sari nagusia, berriz, Daniel Gonzalezen Loquita por sus huesos (euskaraz, Bere hezurrengatik txoraturik) izan da. Epaimahaikideen hitzetan, «oso lan originala» da, eta ipuin baten kontakizuna erabiltzen du dibulgaziorako. «Ikus-entzunezko pieza sendoa sortu du», nabarmendu dute. Ibargoienek eta Gonzalezek 3.000 euroko sariak jaso dituzte.
Gazteentzako saria, berriz, Mutiloako Luis Amigo ikastetxeko Fermin Martinez eta Aitor Rosi eman diete, genetikari buruzko bideo bat egiteagatik. Gazteleraz, Storytime con mi primo y Mendel du izenburu (euskaraz, Nire lehengusuaren eta Mendelen arteko storytime-a), eta, antolatzaileen irudiko, «originaltasun handiz eta umore onez» egin dute.
Epaimahaiaren sariak alde batera utzita, webgunean aldeko boto gehien jaso dituzten bi lanak saritu dituzte. Batetik, Aimar Luis eta Elena Lopez Axular lizeoko ikasleek publikoaren saria jaso dute Zoriontasunaren zientzia bideoagatik. Mexikoko Carlos David Maciasek eta Cesar Hilario Gomezek adimen artifizialari eta arteari buruzko bideo bategatik jaso dute aitortza.
Adolfo Morais Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketa sailburuordeak, Jon Abril Elhuyarreko koordinatzaile nagusiak eta Ricardo Diez DIPCko zuzendariak banatu dituzte sariak. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229208/elnk-eta-kolonbiako-gobernuak-aldebiko-su-etena-adostu-dute.htm | Mundua | ELNk eta Kolonbiako Gobernuak aldebiko su etena adostu dute | Menia abuztuaren 3an sartuko da indarrean, eta urte erdi iraun beharko luke. Akordioak gizarte zibilaren parte hartzea jasotzen du negoziaturikoak arrakasta izateko. | ELNk eta Kolonbiako Gobernuak aldebiko su etena adostu dute. Menia abuztuaren 3an sartuko da indarrean, eta urte erdi iraun beharko luke. Akordioak gizarte zibilaren parte hartzea jasotzen du negoziaturikoak arrakasta izateko. | Orain arte bake elkarrizketetan emandako pausorik handiena da: ELN Nazioa Askatzeko Armadak eta Kolonbiako Gobernuak atzo jakinarazi zuten aldebiko su etena adostu dutela, «nazionala», eta urte erdi iraun behar lukeena. Menia datorren abuztuaren 3an sartuko da indarrean, Israel Ramirez Pineda Pablo Beltran gerrillaren negoziazio taldeko buruak azaldu duenez, eta erabaki horrek helburu bat izango du: «Kolonbia aldatzea».
Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak esana du «erabateko bakea» nahi duela herrialderako, eta horri begirako lehen garaipena izan da gobernua ELNrekin ados jarri izana. Halere, bi aldeek agerian utzi dute negoziaturiko akordioak erronka batzuk dituela; Pablo Beltranek, esaterako, esan du gatazkaren «kausei» oraindik ere irtenbideak emateko beharra dagoela, eta gizartearen parte hartzea ezinbestekoa izango dela itunaren edukia bete eta «paper soil bat» ez izateko.
Edonola ere, akordioaren berri emateko agerraldia, Habanan egindakoa, eskerrak emateko eta itxaropena helarazteko ekitaldi bat izan da, bi negoziazio taldeetako ordezkariek ideia horietan jarri baitute arreta, oro har. Otty Patiño gobernuaren negoziatzaileen buruak adierazi du, besteak beste, ELNrekin adosturikoa «beharrezkoa», «premiazkoa» eta «indartsua» dela mende erdi inguru iraun duen gatazka amaitzeko.
Patiñoren ondoren mintzatu da Kolonbiako presidentea, eta garrantzi handia eman dio asteotan negoziaturikoari, adierazi baitu bi negoziazio taldeek «bakerako aukerak» adostu dituztela: «Fase bat amaitu da, altxamendu armatuarena Latinoamerikan. Armen mundua amaitu beharra dago, denok denon artean hiltzearena».
Urte erdiko su etenaz gain —gerora luzatu ahalko dena—, bi aldeek adostu dute jarraipen eta egiaztatze mekanismo bat indarrean jartzea, eta jakinarazi dute horretan parte hartuko dutela, begirale lanak egiten, NBE Nazio Batuen Erakundeak, Eliza katolikoak, nazioarteko herrialde batzuek eta gizarte zibilak.
Berez, negoziazioen hirugarren fasea atzo zen amaitzekoa —astebete luzatu ondoren—, baina bi negoziatzaile taldeek atzo eskatu zuten elkarrizketak beste egun bat luzatzeko, gaur iragarritako akordioa ixteko. Denera, fase horrek hilabete baino gehiago iraun du, 39 egun, eta beti izan du lehentasun aldebiko menia bat adostea; aurrez, negoziatzaile taldeak Venezuelako eta Mexikoko hiriburuetan elkartu ziren.
Lehen aldia da Petrok bake prozesuan zuzenean parte hartzen duela, eta Eliecer Erlinto Chamorro Antonio Garcia ELNko lehen komandantearekin batera sinatu du gaur asteotan adosturikoa. Eta, pauso horrengatik, Antonio Guterres NBEren idazkari nagusia pozik agertu da; batez ere, «Kolonbiako herriari itxaropena ematen» diolako.
Elkarrizketen hurrengo fasea, laugarrena, Venezuelan egingo dute, abuztuaren 14tik irailaren 4ra.
Bake negoziazioak, krisi artean
Bake negoziazioek hainbat krisi gainditu behar izan dituzte hilabeteotan, horietako bat iazko urte amaieran, Kolonbiako presidenteak berak iragarri zuenean su eten bat adostu zutela «talde armatuekin»; tartean, ELN bera. Gerrillak, baina, ukatu egin zuen halakorik, eta nabarmendu zuen meniarik egotekotan aldebikoa behar zuela izan.
Lehena ez ezik, bigarren fasea ere ez da erraza izan. Petroren adierazpen batzuek eragin zuten bigarren geldialdia: estatuburuak, armadarekin egindako ekitaldi batean, esan zuen herrialdean ez zegoela «gatazka ideologikorik edo politikorik», soilik «legez kanpoko ekonomiaren aurkako borroka». Adierazpenek gerrillaren haserrea eragin zuten, Petrok ELN narkotrafikatzaile taldeekin parekatu baitzuen, eta hain zuzen ere euren aldarrikapen nagusietako bat baita gerrillari «talde armatu antolatuaren izendapena» kentzea.
Kolonbiako legeak zehazten du talde kriminalak «menperatu» egin behar direla, eta, aldiz, talde politiko-militarrekin elkarrizketak has daitezkeela. Horrez gain, izendatze horren ondorioz, ELNko presoak ere ez dituzte «preso politikotzat» hartzen. |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229209/eskola-publikoko-eragileek-ezezko-borobila-eman-diote-legeari-kalean.htm | Gizartea | Eskola publikoko eragileek «ezezko borobila» eman diote legeari kalean | Euskal Eskola Publikoaz Harrok deituta, manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen bGaitzetsi dutenez, Hezkuntza Lege proiektuak ez du eskola publikoa sistemaren «muinean» jartzen | Eskola publikoko eragileek «ezezko borobila» eman diote legeari kalean. Euskal Eskola Publikoaz Harrok deituta, manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen bGaitzetsi dutenez, Hezkuntza Lege proiektuak ez du eskola publikoa sistemaren «muinean» jartzen | Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Lege proiektuari «ezezko borobilena» ematea. Horixe izan dute helburu gaur arratsaldean Bilboko, Donostiako eta Gasteizko kaleak hartu dituzten herritarrek. Hain zuzen, Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatuta, protestak egin dituzte, iritzita Eusko Legebiltzarrean eztabaidatzen ari diren legea ez dela eskola publikoak behar duena. Antolatzaileen arabera, milaka pertsonak parte hartu dute.
Donostian, jendetzak bat egin du protestarekin. Euskal Eskola Publikoaz Harro lelodun kamisetak, pegatinak eta txapak soinean eta banderak eta kartelak eskuan, «hemen gaude publikoaren alde», «harro, harro, harro, publikoaz harro» eta «pribatua ez da publikoa» ozen oihukatu dute. Baina oihu bat nagusitu da guztien artean: «Gora eskola publikoa».
Manifestazio bukaeran irakurritako manifestuan esan dutenez, hamaika arrazoi dituzte eskola publikoaren alde egin eta lege proiektuari ezetz esateko. Titulartasuna bera da bat. Plataformaren irudiko, testuak ez du eskola publikoa hezkuntza sistemaren «muinean» kokatzen, eta «publiko-pribatu sistema duala» betikotu egiten du. Kontrako bidea defendatzen dute: «Eskola publikoak plangintza estrategiko bat behar du, sistemaren erreferentziazko sare nagusi bihurtu dadin». Halaber, segregazioaren aurkako neurriak ere ez zaizkie balekoak iruditzen: «Hezkuntza sistemak duen segregazio arazo larriari aurre egiteko proposatzen dituen neurriak alferrikakoak dira, ez dutelako arazoaren sustraira jotzen».
Gainera, plataformaren ustez, lege proiektuak ez du euskalduntzea bermatzen: «Hizkuntza ereduek indarrean jarraituko dute, murgiltze eredua orokortu gabe». Ezta laikotasuna ere: «Hainbat ikastetxek doktrinatzen jarraituko dute».
Beste eredu baten alde
Horren aurrean, plataformak dio bestelako eredu bat defendatzen dutela: «Sistema justuago bat aldarrikatzen dugu, diru publikoaren erabilera zentzuzkoa eskatuz». Nabarmendu dute eskola publikoa «benetan erdigunean» jarriko duen sistema nahi dutela.
Izan ere, uste dute hezkuntza eskubidea bermatzen duen sare bakarra publikoa dela eta euskara duela ardatz: «Ikasle gehien euskaldundu duen sarea da». Erantsi dutenez, eskola laikoa da eta gertukoa da. «Labur esanda, euskal eskola publikoa denona eta denontzat da».
Horregatik guztiagatik, «legearen alde» dauden alderdi politikoei zuzendu zaizkie: «Dei egiten diegu bertan behera utz dezaten sare pribatuko ikastetxeen pribilegioak mantendu nahi dituen eta sare publikoa bazter uzten duen lege proiektu hau». Eta ohartarazi dute kalean segituko dutela: «Eskola Publikoak inoiz jasoko duen eraso handienaren aurrean, ozen aldarrikatu nahi dugu: lege pribatizatzaile honi ez! Eskola publikoa bakarra, euskalduna eta laikoa». |
2023-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229210/joseba-borde-presoari-hirugarren-gradua-kentzea-gaitzetsi-dute.htm | Politika | Joseba Borde presoari hirugarren gradua kentzea gaitzetsi dute | Fiskaltzak aurkeztutako helegiteak espetxera itzultzera behartu duela-eta, protesta egin dute Ugaon, bere segurtasun juridiko eza salatzeko. | Joseba Borde presoari hirugarren gradua kentzea gaitzetsi dute. Fiskaltzak aurkeztutako helegiteak espetxera itzultzera behartu duela-eta, protesta egin dute Ugaon, bere segurtasun juridiko eza salatzeko. | Joseba Borde presoari hirugarren gradua kendu diotela salatzeko bi manifestazio egin dira Bizkaian gaur. Bata, 19:30ean atera da, Bilboko Santutxu auzoko Egunkaria plazatik; bestea, Ugaoko Herriko plazatik.
Borderi hirugarren gradua emana zioten, eta Espetxe Zaintzak onartua zuen zigorraren bi herenak beteta zituela. Alta, fiskaltzak helegitea jarri zuen eta, Auzitegi Gorenak ezarri berri duen doktrina jarraituz, espetxe zaintzako epaitegi zentralaren erabakia etorri bitartean bigarren gradura itzuli da.
Egoera hori salatzeko egin dituzte gaurko manifestazioak. «Berriz ere jaso nahi ez genuen notizia iritsi da», adierazi dute Ugaon irakurri den komunikatuan. Gogora ekarri dute espetxe zaintzako epaitegiaren erabakia etorri bitartean hilabeteak pasatu daitezkeela, eta berriro espetxean egon beharko duela Bordek. «Auzitegi Gorenaren doktrina aplikatu izanak salbuespen egoera eta segurtasun juridiko eza sortzen ditu», gaitzetsi dute.
Gogora ekarri dute Bordek 64 urte dituela eta koloneko gaixotasun larri bat duela. Legediaren arabera, etxean egon beharko lukeela eta haren eskubidea urratzen ari direla kritikatu dute irmo. «Nahikoa da, hau ez da justizia», esan dute. Gaineratu dute Borderena ez dela kasu bakarra, eta presoen etxeratzeko prozesuari oztopoak jartzen ari zaizkiola salatu dute. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229238/gizonezko-baten-gorpua-aurkitu-dute-bilboko-itsasadarrean.htm | Gizartea | Gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bilboko itsasadarrean | 10:20 aldera aurkitu dute hilotza. Bilboko Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, autopsia egiteko. | Gizonezko baten gorpua aurkitu dute Bilboko itsasadarrean. 10:20 aldera aurkitu dute hilotza. Bilboko Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, autopsia egiteko. | Gizonezko baten gorpua aurkitu dute 10:20 aldera Bilboko itsasadarrean, Atxuri parean, Eusko Jaurlaritzren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Larrialdi zerbitzuek uretatik atera dute gorpua, eta bertaratu den auzitegi medikuak heriotza egiaztatu du.
Hilotza Bilboko Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, heriotzaren nondik norakoak argituko dituen autopsia egiteko. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229239/eajk-eta-eh-bilduk-espainiako-gorteetarako-zerrendak-aurkeztu-dituzte.htm | Politika | EAJk eta EH Bilduk Espainiako Gorteetarako zerrendak aurkeztu dituzte | Ortuzarrek adierazi du euskal herritarren ordezkariak hautatzea dela uztaileko bozen helburua. Aizpuruak azaldu du ezker independentista dela «gobernu aurrerakoi bat» bermatu dezakeena. | EAJk eta EH Bilduk Espainiako Gorteetarako zerrendak aurkeztu dituzte. Ortuzarrek adierazi du euskal herritarren ordezkariak hautatzea dela uztaileko bozen helburua. Aizpuruak azaldu du ezker independentista dela «gobernu aurrerakoi bat» bermatu dezakeena. | Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezen bat-bateko iragarpenaren ostean, berehala ekin zieten alderdiek Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako lanei. Eginbeharretako bat da bozetarako zerrendak osatzea, eta behin betiko listak aurkeztu dituzte gaur EAJk, EH Bilduk eta PSOEk. Hirurek ere eutsi egingo diete azken legealdiko izenik sonatuenei. Besteak beste, zerrendaburu izango dira hiru alderdiek Kongresuan izandako azken eledunak: Aitor Esteban, Mertxe Aizpurua eta Patxi Lopez.
EAJren Aberri Batzarrak «aho batez» onartu ditu Espainiako Gorteetarako zerrendak, EBB Euzkadi Buru Batzarraren proposamenarekin bat eginda. Mikel Legarda (Araba), Aitor Esteban (Bizkaia) eta Maribel Vaquero (Gipuzkoa) izango dira Kongresurako hiru zerrendaburuak. Lehen biak diputatuak izan dira azken legealdian; Vaquero, berriz, senataria. Espainiako Senaturako zerrendaburuak, berriz, Almudena Otaola (Araba), Nerea Ahedo (Bizkaia) eta Luke Uribe-Etxebarria (Gipuzkoa) izango dira. Nafarroaren kasuan, EAJk Geroa Bai koalizioko gainerako kideekin adostu beharko ditu zerrendak. Halere, egin ditu proposamenak: Maria Solana Kongresurako, eta Ana Lujan Senaturako.
Zerrendak berresteko soilik ez, uztailaren 23ko bozetarako mezu bat bidaltzeko ere baliatu du batzarra EBBko presidente Andoni Ortuzarrek. Adierazi du helburua ez dela «Moncloan nor eseriko den» zehaztea, euskal herritarren ordezkariak aukeratzea baizik. «Erabakiko da Euskadiren interesak Madrilen nork defendatuko dituen», azaldu du, eta gehitu EAJk «ibilbide luze eta ona» egin duela afera horretan.
Bide beretik, Estebanek adierazi du EAJ «kolore bateko zein besteko gobernuekin» adosteko gai izan dela, eta Vaquerok gehitu du EAJrena «lanaren, elkarrizketaren eta akordioaren» eredua dela: «Euskadiren alde lan egiten jarraitu nahi dugu, erantzukizunez, arduraz, zorroztasunez eta akordioak lortzeko borondatearekin, herritarren bizimodua hobetu ahal izateko».
EH Bildun, %97ren babesarekin
EH Bilduk ere gaur goizean aurkeztu ditu hauteskundeetan koalizio subiranista ordezkatuko duten hautagaiak, militanteek Mahai Politikoaren proposamenak onartu ostean; zerrenda guztiek %97ko babesa jaso dute gutxienez. Koalizioak «jarraitutasuna» eman nahi izan dio azken legealdiari, eta duela lau urteko zerrendaburu berak aurkeztuko dituzte Kongresuko bozetara: Iñaki Ruiz de Pinedo (Araba), Oskar Matute (Bizkaia), Mertxe Aizpurua (Gipuzkoa) eta Bel Pozueta (Nafarroa).
Senaturako bozetan, berriz, Gorka Elejabarrieta Gipuzkoako zerrendaburu izango da berriz; harena izan zen 2019ko bozetan EH Bilduk eskuratutako eserleku bakarra. Aldaketak egin dituzte gainerakoan: Josu Estarrona (Araba), Jasone Agirre (Bizkaia) eta Koldo Leoz (Nafarroa) izango dira beste hiru buruak. Horiek Independentzia ezkerretik lelopean aurkeztuko dira, EH Bilduk eta ERCk Senatura koalizioan aurkeztea erabaki baitute.
Mertxe Aizpurua Kongresuko eledunaren hitzetan, «talde plural eta konprometitua» osatu du koalizioak, helburu duena «euskal herriaren eta langileen eskubideak» babestea. Are gehiago, adierazi du Euskal Herriko eta Kataluniako ezker independentistarik gabe ez dela posible izango «estatuan gobernu aurrerakoi bat» egotea: «Espainiako eskuin muturren agenda erreakzionarioari aurre egiteko berme bakarra gara».
Aizpuruak gaineratu du EH Bilduk udal eta foru hauteskundeen «bigarren itzulia» balitz bezala prestatuko dituela Espainiako Gorteetarako bozak. «Maiatzaren 28an ziklo politiko berri bati ekin genion, Hego Euskal Herriko lehen indar politikoa bihurtuta», azaldu du eledunak, eta gehitu du bide horri heldu behar zaiola «aldaketa ausartak, sakonak eta egiturazkoak» egiteko.
PSOEren baiezkoa
PSOEren Batzorde Federalak ere baiezkoa eman die estatuko zerrendei, tartean baita Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako listei ere. PSE-EEk proposatutako zerrendaburuak hauek dira: Daniel Senderos, Patxi Lopez eta Rafaela Romero Kongresurako, eta Julia Liberal, Txema Oleaga eta Izaskun Gomez Senaturako. Nafarroan, berriz, PSOEko Antolaketa idazkari Santos Cerdan izango da Kongresurako zerrendaburua, eta Javier Remirez Nafarroako jarduneko presidenteordea Senaturako zerrendako lehena.
Oraindik argitzeko daude, besteak beste, Sumarren eta PPren zerrendaburuak. Lehenaren kasuan, zenbait hedabidek argitaratu dute Sumarren eta Podemosen arteko negoziazioetan zehaztu dutela Gipuzkoako eta Nafarroako zerrendaburuak Podemosekoak izatea. Duela lau urte, Ahal Dugu-ko koordinatzaile nagusi Pilar Garrido izan zen hautagaia Gipuzkoan, eta Podemoseko idazkari nagusi Ione Belarra Nafarroan. Azken hori, baina, Madrilgo zerrendan aurkeztuko da aurten. Dena den, alderdiek hilaren 19ra arteko epea dute zerrendak aurkezteko.
PPren kasuan, baieztatu dute ez dela UPNrekin batera aurkeztuko bozetara. Gainera, jakinarazi dute Borja Senper Gipuzkoako popularren presidente ohi eta PPren kanpainako eleduna Madrilgo zerrendan aurkeztuko dela. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229240/cafek-60-handitu-nahi-ditu-salmentak-hiru-urtean.htm | Ekonomia | CAFek %60 handitu nahi ditu salmentak hiru urtean | Akziodunen batzarrean, taldeko buruek adierazi dute espero dutela trenen negozioan «merkatu aurreikuspenen gainetik» aritzea. Amnesty Internationalek eta beste eragile batzuek protesta egin dute taldeak Israelen dituen egitasmoen aurka. | CAFek %60 handitu nahi ditu salmentak hiru urtean. Akziodunen batzarrean, taldeko buruek adierazi dute espero dutela trenen negozioan «merkatu aurreikuspenen gainetik» aritzea. Amnesty Internationalek eta beste eragile batzuek protesta egin dute taldeak Israelen dituen egitasmoen aurka. | Iazkoa «urte historikoa» izan zen CAFentzat, salmentek 3.000 milioi euroen langa igaro baitzuten lehen aldiz. 2026. urtera begira, erronka handi bat jarri dio bere buruari: «4.800 milioi euroren bueltako salmentak lortzea»; hau da, salmentak %60 igotzea, eta errentagarritasuna edo irabaziak ere handitzea, iazko jaitsieraren ondoren. Helburu horretara iristeko giharra duela uste du, inoizko eskaera zorrorik handiena baitu gaur egun, eta hori handitzeko hainbat proiektu ere baditu esku artean.
Euskal multinazionalaren negozio alorrik handiena trenena da, eta aurrerantzean ere hala izango dela azpimarratu du Javier Martinez Ojinaga kontseilari ordezkariak, larunbat honetan Beasaingo (Gipuzkoa) egoitzan eginiko akziodunen batzar nagusian. «Taldeak merkatuaren bilakaera aurreikuspenaren gainetik hazteko helburua du, trenen segmentuan batik bat». CAFen negozio bolumenaren %58 trenak dira, %14 autobusak, eta gainerakoa zerbitzuak, osagaiak eta seinaleztapenak.
Trenei dagokienez, Europa da haren merkatu nagusia —salmenten %50—, eta iaz 5.000 milioi baino gehiagoren lan kontratuak lortu zituen, «maximo historikoa». Kontratu handiak egin zituen Herbehereetan, Frantzian, Alemanian eta Espainian. Baina hortik kanpora ere handitu nahi du euskal multinazionalak. Hitzaldian, Martinez Ojinagak ez du hazkunde planaren eta esku artean dituen egitasmoen xehetasunen berri eman, baina azken egunotako albisteek erakusten dute luze gabe Israel izan daitekeela CAFen negozio guneetako bat.
Hango gobernuak aste honetan itxi du Haifa eta Nazaret hiriak lotuko dituen tranbia eraikitzeko eskaintzak aurkezteko epea, eta hori egin duten lau enpresa taldeen artean dago CAF —Saphir ingeniaritzarekin, hau da, Israelen duen ohiko bazkidearekin batera—. Lanak 1.200 milioi euroko balioa du. 41 kilometroko tren sare bat da, 20 geltoki izango ditu, eta 30 tren ibiliko dira hartan. Obrarekin eta trenekin batera, linearen operatibotasuna eta mantentze lanak ere irabazlearen esku geratuko dira 25 urtez. Beste lehiakideak Kataluniako Compsa, Frantziako Alstom eta Suitzako Stadler dira.
Herrialde horretan beste lehiaketa bat ebazteko zain dago CAF. Iaz, Jerusalemgo tranbiaren linea urdina eraikitzeko eskaintza egin zuen. Garraio Ministerioak oraindik ez du hautaketarik egin aurkeztu diren lau hautagaien artean, baina espero da aurki jakinaraziko duela erabakia. Gaur egun lurralde horretan dauden azpiegitura proiektuetan handienetako bat da obra hori. 4.200 milioi euroko balioa du, eta Jerusalem hegoaldeko Gila auzotik hiriaren iparraldeko Ramot kokalekuraino doa.
CAFek beste proiektu batzuk ditu martxan Israelen. 2019an, Jerusalemgo tranbiaren linea berdea eraikitzeko eta hornitzeko lehiaketa irabazi zuen –hasiak dira lanekin–, eta Tel Aviveko tren arinaren proiektuan ere parte hartu du: guztira 1.000 milioi euroko balioa dute lanek, eta horien erdiak euskal taldearentzat dira, eta beste erdiak, berriz, Saphirrentzat.
Jerusalem eta protestak
CAFek Israelen eta zehazki lurralde okupatuetan duen presentziak kritika ugari piztu ditu zenbait erakunderen artean. Adibidez, aste honetan Amnesty Internationalek beste behin eskatu dio Jerusalemgo linea berdearen proiektua bertan behera uzteko, trenaren ibilbidearen zati batek Israelek 1980an palestinarrei okupatutako eremuak hartzen dituelako. AIren arabera, NBEk «legez kanpokotzat» jo du obra hori, eta azpimarratu du «ondorio penalak» izan ditzakeela CAFentzat.
Larunbat honetako batzarrean, Andres Arizkorreta konpainiako presidenteak polemikari heldu dio. Esan du talde independente batek Jerusalemgo linea berdeari buruzko txosten bat egin duela enpresarentzat, eta ondorioztatu duela kontratuak «nazioarteko estandarrak» betetzen dituela eta azpiegiturak herrialdean «inpaktu sozial positiboa» izango duela. Gaineratu du «dagokien agintariei» helaraziko diela laster txostena.
Batzarrean AIko kide batek ere hartu du hitza, Gerardo Riosek, eta Arizkorretari leporatu dio txostenaren xehetasunen berri ez ematea. Gogoratu du CAFek giza eskubideak errespetatzeko konpromisoa azaltzen duela beti bere txosten eta politiketan, baina adierazpen horiek «paper errea» direla.
Bestalde, Jerusalemgo egitasmoaren aurkako euskal plataformako kideek manifestazioa egin dute Beasainen —ostiralean, mahai inguru bat egin zuten gai horri buruz—, eta CAFeko langile batzordea ere oso kritiko agertu da egitasmoa dela eta.
Proiektuaren kontrako eragileek ez ezik, Geroako Kaltetuak plataformako kideek ere egin dute elkarretaratzea CAFen egoitzaren aurrean. Gogoratu dute enpresa hori Geroa BGAE borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundearen bultzatzaile nagusietako bat izan zela, eta oraindik ere badela. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229241/zero-isuriko-enpresa-2045erako.htm | «Zero isuriko enpresa» 2045erako | «Zero isuriko enpresa» 2045erako. | 2026ra begira beste helburu batzuk ere jarri ditu CAFek: adibidez, isuriak %30-40 artean murriztu nahi ditu eta zero isurpen garbiko enpresa izatea 2045ean. Berak ekoizten dituen trenen eta autobusen kasuan, urte horretarako CAFen tren guztiak propultsio elektrikokoak edo hidrogenozkokoak izatea espero du. Hidrogenoaren kasuan, aurten probetan hasi da prototipo batekin (FCHRail). Autobusetan, bere eskaera zorroaren %76 zero isurikoak dira gaur egun. | ||
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229242/ukrainak-kontraerasoa-abian-duela-aitortu-du-zelenskik.htm | Mundua | Ukrainak kontraerasoa abian duela aitortu du Zelenskik | Kieven arabera, bere tropek 1,4 kilometro egin dute aurrera Bakhmuteko frontean. Dnieper ibaia ohiko garaierara itzuliko da ekainaren 16rako, Kremlinen esanetan. | Ukrainak kontraerasoa abian duela aitortu du Zelenskik. Kieven arabera, bere tropek 1,4 kilometro egin dute aurrera Bakhmuteko frontean. Dnieper ibaia ohiko garaierara itzuliko da ekainaren 16rako, Kremlinen esanetan. | Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak lehenengoz aitortu du, gaur, herrialdeak kontraeraso bat duela martxan, baina ez du hari buruzko xehetasunik eman. «Kontraerasorako eta defentsarako ekintzak gertatzen ari dira». Adierazpen horiek egin dituen egunean, Ukrainako armadak erasora jo du Zaporizhia eskualdean, Donetsk hegoaldean eta Bakhmuten.
Azken horretan tropek frontean aurrera egitea lortu dutela adierazi du Serhi Txerevati koronelak. Haren esanetan, Ukrainako soldaduek 1,4 kilometro aurrera egin dute Bakhmuteko frontearen «zenbait puntutan». Azaldu duenez, Errusiaren unitateen txandaketak baliatu dituzte erasora jotzeko, eta posizio garaiak eskuratu dituzte. «Guztira, sei borroka izan dira. 138 okupatzaile suntsitu ditugu, 236 zauritu, eta bat preso hartu». Zenbait arma ere bereganatu dituztela esan du; besteak beste, tanke bat, hiru ibilgailu blindatu eta aireko defentsa sistema bat. Txerevatiren arabera, Errusia kontraerasoan ahalegindu da, baina ez du arrakastarik izan.
Erresuma Batuko Defentsa ministroaren iritziz, «operazio garrantzitsuak» egin ditu Ukrainak azken bi egunetan, eta zenbait gunetan Errusiaren «lehen defentsa lerroa» apurtzea lortu du. Beste eremu batzuetan, berriz, aurrerapena «geldoagoa» da.
Bakhmut hiria izan da Ukrainako gerraren azken hilabeteetako borrokarik latzenen agertoki. Bi aldeek hildako ugari izan dituzte hiriko gudetan. Moskuk hiria erabat bereganatzea lortu zuela adierazi zuen maiatzaren 20an, baina, azken egunetan, Kievek esan du zenbait lur eremu hartu dituela kontrolpean Bakhmuten aldirietan, Errusiako tropak inguratu asmoz.
Vladimir Putin Errusiako presidenteak Ukrainaren kontraerasoa hasia dela ziurtatu eta ordu gutxira aldarrikatu ditu Ukrainak fronteko lorpenak. Kremlineko buruak atzo eman zuen abiatutzat udaberrirako espero zen oldarraldia. Baina, Putinen esanetan, Ukrainak kalte «nabarmenak» izan ditu Errusiaren defentsa lerroen kontrako borroketan. «Ez dute beren helburuetako bat bera ere betetzea lortu inolako norabidetan, hori agerikoa da».
Bide beretik mintzatu da gaur Igor Konaxenkov Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramailea. Haren esanetan, Ukrainako armadak 300 hildako inguru izan ditu Donetsk hegoaldean eta Zaporizhia eskualdean azken 24 orduetan izan diren borroketan. Horrez gain, adierazi du bederatzi tanke, 11 infanteria ibilgailu eta hamalau ibilgailu blindatu ere suntsitu dituztela.
Zaporizhian, Ukrainak gaueko erasoaldi bat egin du, hirugarrenez jarraian, Vladimir Rogov Errusiak eskualdean duen agintariak azaldu duenez. Haren esanetan, Ukrainak artilleria eraso «ahaltsua» hasi du, suziri jaurtigailuekin lagunduta, baina Errusiako soldaduek eustea lortu dute.
Fronteetatik kanpo, bonbardaketak izan dira zenbait hiritan, bi aldeek adierazi dutenez. Ukrainak salatu du Errusiak suziriak eta droneak jaurti dituela Odesa hirira bart gauean. Aireko defentsak jaurtigaiak suntsitu ditu, baina zatiek zenbait bizitoki jo dituzte. Ondorioz, hiru lagun hil dira, eta beste 26 zauritu. Errusiak salatu du Ukrainak misil balistikoak jaurti dituela Krimeako penintsulara, eta emakume bat hil dela Kherson eskualdeko uholdeengatik lekualdatutakoentzako harrera zentro batean. Rossia-24 Errusiako telebista publikoaren esanetan, hainbat lagun ospitaleratu dituzte erredurengatik edo karbono monoxidoarekin intoxikatuta.
Diplomaziaren arloan, Justin Trudeauk Kiev bisitatu du gaur, eta Zelenskiri jakinarazi dio 370 milioi euroko laguntza militarra emango diola —2022ko otsailetik 7.700 milioi euroren laguntzak eman dizkio, Kanadako Gobernuaren arabera—. Trudeauk berretsi du Ukrainan «bake justu eta iraunkor bat» lortzeko ezinbestekoa dela «Ukrainaren subiranotasuna eta lurralde osotasuna» errespetatzea.
Gatazkaren konponbide adostu baterako adostasun puntuak lantze aldera, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak adierazi du Putinekin hitz egingo duela «laster». Scholzek ziurtatu du ezen, «bake justu bat» lortzeko, Errusiak bere tropak erretiratu behar dituela Ukrainatik. «Hori da ulertu beharrekoa». Negoziazioa sustatzearen alde mintzatu da, baina nabarmendu du garrantzi handia dutela elkarrizketarako baldintzek. «Galdera da: nork negoziatu behar du norekin, eta zeri buruz?».
Xi Jinping Txinako presidenteak, berriz, esker ona agertu dio Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteari, Errusiaren eta Ukrainaren artean bitartekari aritzeko Afrikako zazpi herrialdek osatu duten ordezkaritzarengatik. Egiptok, Zambiak, Kongoko Errepublika Demokratikoak, Senegalek, Ugandak, Komoreek eta Hegoafrikak osatu dute taldea. Errusia eta Ukraina ados agertu ziren ordezkaritza horren bisita jasotzearekin. Espero da taldeak ekainaren bigarren erdian bidaiatzea bi herrialde horietara.
Dnieper, ohiko egoera berreskuratzen
Nova Kakhovkan presa lehertu izanaren ondorioz Dnieperren ibaiak Kherson eskualdean eragin dituen uholdeei dagokienez, Errusiak espero du ibaiak ekainaren 16rako berreskuratuko duela ohiko ur maila. Gaur goizean, ibaiaren maila leherketaren aurretik baino zazpi metro gehiagokoa zen, eta hiru metro apaldu da aurreko 24 orduetan. Uholdeek 40.000 lagun ingururi egin die kalte.
Moskuk eta Kievek elkarri leporatu diote presa lehertu eta giza hondamendi bat eragin izana. Dnieper ibaiaren ekialdeko ibarra Errusiak du kontrolpean —presa han zegoen—, eta mendebaldekoa, berriz, Ukrainak. Kokaguneagatik, presak garrantzi estrategikoa du. 230 kilometro da luze, eta, ipar-ekialdera eginez, Zaporizhia hiriraino iristen da. Handik 80 bat kilometrora dago, hain zuzen, Zaporizhiako zentral nuklearra, Europako handiena, eta pilatutako ur hori ezinbestekoa da zentraleko erreaktoreak hozteko. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak lasaitasuna helarazi nahi izan du, eta esan zentrala ez dagoela arriskuan. |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229243/jendetza-bildu-du-sorionekuak-mugimenduak-iruntildeean-euskararen-alde.htm | Gizartea | Jendetza bildu du Sorionekuak mugimenduak Iruñean, euskararen alde | 'Euskara, nafar guztiona' lelopean, festa egin dute egunean zehar, eta manifestazioa arratsaldean. | Jendetza bildu du Sorionekuak mugimenduak Iruñean, euskararen alde. 'Euskara, nafar guztiona' lelopean, festa egin dute egunean zehar, eta manifestazioa arratsaldean. | «Batzuek pentsatzen dutenaren kontrara, euskara ez da inondik heldu: euskara hemen zen, euskara hemen da. Eta izango da». Jendetzak txalo zaparrada batekin hartu ditu Saioa Cresporen hitzak, manifestazioaren bukaeran. Tuterako Argia ikastolako zuzendariak (Nafarroa) mezu argia eta zorrotza bidali die euskara «toponimia hutsa» edo «museoetan gordetzeko pieza» izatera mugatu nahi dutenei: «Euskara da gure bizitza blaitzen duen ezinbesteko elementua [...]. Euskara parkeetan eta kalean baitago, tabernetan, gure arteko solasaldietan, eskolan, kirolean, kulturan, aisialdian; finean, gure egunerokoan dago, gure bizitzan».
Euskara, miretsi bainoago, erabili egin behar dela eta horretarako aukerak eta baliabideak behar direla aldarrikatu dute milaka lagunek Iruñeko kaleetan, Sorionekuak egitasmoak deituta. Zehazki, 10.000 pertsona batu dira deialdira, antolatzaileen esanetan. Gaurkoa, ordea, manifestazioa baino gehiago izan da: egun osoz, Iruñea festaren koloreez margotu dute sorionekuek.
Goizetik, jai giroa nagusi izan da Taconera parkearen eta Basotxo kalearen ingurumarietan. Horixe izan da sorionekuen elkargunea, eta ekitaldi ugari izan dira goizez eta arratsaldez: dantzaldiak, txarangak, Irulegiko eskuak egiteko tailerrak, kale animazioa, Iruñea Kantuz, Txantreako erraldoi eta buruhandien konpartsa... Salmenta postuak ere paratu dituzte hainbat tokitan, eta erruz saldu dira Irulegiko Eskuaren logoa daramaten elastikoak eta jertseak. Crespok bere hitzaldian esan bezala, euskararen herriak erakustaldia egin du hiriaren bihotzean.
Eguneko ekitaldi nagusia, baina, arratsaldeko manifestazioa izan da. Antoniutti parketik abiatu da mobilizazioa, txarangaren doinu artean. Ume talde batek urratu du bidea, Sorionekuak egitasmoaren banderola zeramatela. Atzean, manifestazioaren lelo nagusia zuen pankartari eusten zioten manifestuaren sinatzaileek: Euskara, nafar guztiona irakur zitekeen, eta horren gibeletik, milaka lagun batu dira euskaraz bizitzeko eskubidea aldarrikatzeko.
Hamaika doinu eta kolore
Ibilbide motzeko manifestazioa izan da gaurkoa: Antoniuttiko patinaje pistatik, Gaztelugibeleko kalea hartu dute manifestariek, eta, Pio XII.aren etorbidea zeharkatuta, Taconeraraino eta Basotxo kaleko gune nagusiraino joan dira bueltan. Ibilbide motzekoa, baina alaia eta koloretsua. Zenbaitetan, sanferminetako kalejira jendetsu bat zirudien, ohiko manifestazioa bainoago. Izan ere, txarangaren doinuez gain, mobilizazioa kolorez jantzi dute momotxorroek, hartzak, jentilek eta euskal mitologiako beste zenbait pertsonaiak.
Beste talde batzuek ere bat egin dute sorionekuen deialdiarekin, eta bakoitzak bere aldarrikapen propioak eraman ditu festara: «Gora aniztasuna!» irakurtzen zen EH 11 Kolore ekinbidearen pankartan; Hordago taldeak, berriz, zonifikazioaren aurkako eta euskararen ofizialtasunaren aldeko mezua nabarmendu du.
Basotxo kalera iritsita, hitza hartu du Crespok, Sorionekuak manifestuaren sinatzaileen izenean. Euskara «kanpotik ekarritako» elementu gisara tratatzen duten diskurtsoak arbuiatu ditu Tuterako ikastolako zuzendariak: «Nafarroa euskara da, eta euskara, Nafarroa», laburbildu du. «Abestian esaten zen bezala, Nafarroa euskararik gabe ez da arraroa, sorionik gabe ez da arraroa: euskararik gabe, Nafarroa ez da». Horregatik, «eskubide berdintasuna» eskatu du euskaldunentzat: «Justizia soziala aldarrikatzen dugu: ez dugu besteek baino oztopo gehiago merezi». Hitzaldiaren amaieran, azpimarratu du euskararik gabeko Nafarroa bat ezin dela «ez ulertu, ez onartu, ezta gozatu ere», eta bertaratutako euskaltzale guztiak gonbidatu ditu «euskararen aldeko bidea batera egitera».
Gaurko deialdiak eragile ugariren babesa jaso du. Besteak beste, bat egin dute euskalgintzako eragile nagusiek —Kontseilua, Topagunea, Behatokia, EHE, AEK, IKA—, hezkuntzaren alorreko zenbait elkartek —Sortzen, Nafarroako Ikastolen Federazioa—, sindikatuek —LAB, ELA, Steilas, ESK—, alderdi politiko batzuek —EH Bildu, Geroa Bai— eta gazte erakunde ugarik —Gazte Euskaltzaleen Sarea, Ikama, Ernai—. Horiez gain, Nafarroako hainbat herritan ere ekitaldiak egin dituzte aurreko egunetan, Sorionekuak egitasmoarekin bat eginez: Berriozarren, Lekunberrin, Zangozan... |
2023-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/229244/alain-touraine-hil-da-gizarte-mugimenduen-pentsalaria.htm | Kultura | Alain Touraine hil da, gizarte mugimenduen pentsalaria | 1960ko hamarkadaz geroztik, gizarte postindustrialetako mugimendu sozialen berriez egindako ikerketengatik da ezagun ikerlari frantziarra. | Alain Touraine hil da, gizarte mugimenduen pentsalaria. 1960ko hamarkadaz geroztik, gizarte postindustrialetako mugimendu sozialen berriez egindako ikerketengatik da ezagun ikerlari frantziarra. | Frantziako pentsalari nabarmenetako bat izan da Alain Touraine azkeneko mende erdian. Renaulteko langileen gaineko ikerketa batekin hasi zuen bidea, eta gizarte eraldatzeko indarren eta gaitasun kolektibo zein indibidualen gainean aritu da ikerketan geroztik, mundu postindustrialak sortutako gizarteen eta horietan aktore izateko borrokan dabiltzan eragileen soziologia aztertuz.
«Gatazka» ikertzea omen zuen maiteen. France Culture irratian duela lau bat urte emandako elkarrizketan aipatu zuen «erabaki bat» hartu beharra dagoela: «Zure bizitza bizitzea erabaki dezakezu, edo besteen bizitza, gizarte baten bizitza, ulertzen ahalegintzea erabaki behar duzu. Aukeratu egin behar da, sakrifikatu». Eta sakrifizio hori ikerketara eraman zuen Tourainek, soziologiaren, gizarte mugimenduen eta gizarte eraldaketen ikerketara.
1925ean jaio zen, Hermanville-sur-Merren, familia burges eta kontserbadore batean. Irakurle amorratua izan zen, baina ikasle berantiarra. Historia ikasketak egin zituen Sorbonan, Parisen. Irakasle batek Hungariara bidali zuen orduan, nekazaritza erreforma betean zeuden baserriak ikertzera. Handik itzulita, Valencienneseko ikatz meatze batean aritu zen ikerketan, meatzarien artean.
George Friedmannengana jo zuen, eta hark eman zion Renaulteko lantegietan lanak izan zuen bilakaera ikertzeko zeregina. 1950eko hamarkadan, Amerikako Estatu Batuetan ikasten ari zela, Talcott Parsons soziologoaren ikastaro batek bultzatu zuen soziologian murgiltzera. Oraindik sortu gabea baitzen ikerketa lerro hori Frantzian. Alemaniaren kontrako gerratik sortu zen gizarte horretan ekin zion lanari, beraz. Eta supituan etorri ziren gizarte mugimendu berriak, 1960ko hamarkadan. Eta gai berriak plazaratu zituzten, ordura arte ezkerrak aldarrikatu zituen eskakizunez harago: eskubideak, identitateak, emakumeak, gutxiengoak, ekologismoa, ikasleak...
68ko Maiatzak Nanterreko Unibertsitatean harrapatu zuen, irakasle, 43 urterekin, eta ikasle mugimenduko buru ezagunetako baten defentsa egitea egokitu zitzaion. Hiru urte lehenago egina zuen tesia: Ekintzaren soziologia (1965). Soziologia egiteko oinarrian jarri zuen eragile izateko desira edo nahia. Garai batean langile mugimenduek gorpuzten zutena, eta ordurako gizarte mugimendu berriak —bere hitzetan, definizio hori— mamitzen hasiak zirena. Gizarteak aldatzeko gatazkak eta eragileak
jarri zituen, beraz, ikerketa soziologikoaren muinean.
Ikertu zituen Txileko 1970eko hamarkadako gorabeherak eta Poloniakoak. Geroago, 1990eko hamarkadan, zapatistak. Feministen ekarpen itxaropentsuak ere aztertu zituen. Eta beste asko. Ez zuen ezkutatzen sozialdemokratatzat jotzen zuela bere burua, marxistengandik aparte. Alain Jupperen gobernuak 1990eko hamarkadan bultzatutako erretretaren erreforma babestu zuen, eta haren kontrako grebak errefusatu. Liberala izateaz akusatu zuten orduan.
Kapitalismo «kontrolaezinak» oinarriak industriatik espekulaziora nola aldatu zituen aztertu zuen, eta horrek zer pultsio antidemokratiko ekar zitzakeen ere bai. Eta horrekin batera, gizarteen ondoratzea: garai batean kontzeptu erlijiosoetan kohesionatzen zirenak, gero politikoetan, azkenik soziologikoetan eta gaur egun bere burua edozer gauzekin identifikatzen baitute. «Soziala-k ez du zentzurik gaur egun; zaila da hori esatea soziologo batentzat, baina hala da», adierazi zion Le Monde-ri 2013an. |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229245/lehenengo-txapeldunen-liga-eskuratu-du-manchester-cityk.htm | Kirola | Lehenengo Txapeldunen Liga eskuratu du Manchester Cityk | Guardiolaren taldeak 1-0 irabazi dio Interri, Txapeldunen Ligako finalean. Rodrigok sartu du neurketako gol bakarra. Guardiolak 35. titulua eskuratu du entrenatzaile gisa. | Lehenengo Txapeldunen Liga eskuratu du Manchester Cityk. Guardiolaren taldeak 1-0 irabazi dio Interri, Txapeldunen Ligako finalean. Rodrigok sartu du neurketako gol bakarra. Guardiolak 35. titulua eskuratu du entrenatzaile gisa. | Guardiolak eta Manchester Cityk lortu dute, azkenean, horrenbeste desiratzen zuten Txapeldunen Liga. Ohikoa duen jokatzeko era eder horretatik urrun aritu da City, baina lehiaketa honetan orain arte izan ez gabeko zortea izan du. Rodrigok egin du txapeldunen gola, bigarren zatian. Lukakuk oso gertu izan du berdinketa amaieran, baina, sinestea kosta egiten den arren, Edersonen belaunera bidali du errematea, dena alde zuenean. Lehenengo Txapeldunen Liga irabazi du Cityk, eta, entrenatzaile lanetan daraman hamalau urteko ibilbidean, 35. titulua lortu du Guardiolak.
Guardiolak eta Simone Inzaghik lehen aldiz jokatu dute elkarren aurka entrenatzaile direnetik. Bi partida oso desberdinekin amestuko zuten neurketaren bezperan, baina lehen zatia Interreko entrenatzailearen nahietatik gertuago egon da. Nerazurri-ek lehen zati osoa jokatu dute beren estiloari erabat fidel izanik. Manchester Cityk eduki du baloia –ez nahi beste–, baina Interrek ondo itxi ditu zirrikitu guztiak.
Zelai erdian lerro artean jokatuz egiten du min Guardiolaren taldeak, eta azken unean baloia hegaletara eramanda sortzen du nagusitasuna. Txapeldunen Ligako finalean, baina, planteamendu ona egin du Inzaghik, eta jokalariek ederki bete dute haren nahia. Erdiko jokalarien presioa bikaina izan da, eta Gundoganek, Rodrik eta De Bruynek ezin izan dute abantaila askorik sortu paseen bidez. Are hobea izan da hegaleko jokalarien defentsa. Grealishek eta Bernardo Silva bikainak dira teknikoki, eta erraztasun handiarekin egin ohi diete izkin atzelariei. Baina Dumfriesen eta Dimarcoren buruz buruko defentsa ikustekoa izan da. Horren erakusle izan da Grealish: bere onetik aterata amaitu du lehen zatia.
Interren planteamendua ona izan da, eta City ez da gustura aritu. Baina City txarrena ere oso ona da, eta bi gol aukera garbi izan ditu lehen 45 minutuetan. Lehenengoa, bosgarren minutuan. Bernardo Silvak buruz buruko jokaldia egin du ezker hegaletik –lehen zati osoan ondo irten zaion bakarra–, eta, area barruan sartu denean, bi atzelariren artetik egin du jaurtiketa. Onana baloiari begira geratu da, baina langaren ondotik kanpora joan da. Haalandek ere izan du berea. De Bruynek lerro artean aurkitu du 26. minutuan lerro artean, eta Norvegiako aurrelariaren errematea gorputzarekin atera du atepean Onanak. Horiek izan dira lehen zatiko aukera bakarrak. Interrek arriskua eraman du baloia lapurtu osteko trantsizioetan, baina arriskua ez dute islatu erremateetan.
Golak aldatu du partida
Bigarren zatiaren lehen erdian partidaren gidoia ez da askorik aldatu. Interrek berean jarraitu du; ahalik eta zirrikitu gehien utzi zelai erdian, eta hegaletan buruz buruko jokaldiak egiten utzi, baina atetik urrun. City ezinean zebilen. Sarritan, Guardiolarenek argi ikusi ohi dute azken metroetan, baina lehen 70 minutuetan ez diete pentsatzen ere utzi. Gola sartzeko nahiak eta faboritoaren presioak atzean hutsen bat edo beste egitera behartu du Guardiolaren taldea, baina Ederson fin aritu da Akanjik huts egin duen batean.
Gauzak nola diren, Suitzako atzelaria izan da azkenean, hamar minutu geroago, argia ikusi duena. Jokalari askorekin egin du aurrera Cityk pixkanaka-pixkanaka, eta atzelariak pase ederra egin dio lerro artean Bernardo Silvari. Zelaia bukatzen ari zitzaiola, atzera egin du pasea, eta Rodrik, atzetik etorrita, sareetara bidali du baloia, zartako batekin. 70. minutuan, 1-0. Zoramena Budapestera joan diren Cityko zaleen artean.
Golaren ostean, partida ireki egin da, eta bi taldeek izan dute gol gehiago egiteko parada; aldea handitzeko batek, eta partida berdintzeko besteak. Rodrik gola egin eta bi minutura izan du Interrek lehen aukera argia, Dimarcori esker. Baina atzelariaren burukadak langan jo du aurreneko saiakeran, eta, aldaratzean, Lukakuren oinean jo du gero. Fodenek Cityren bigarrena egiteko aukera argia izan du, berak bakarrik egindako jokaldi batean, baina Onanak ondo erantzun dio. Hala ere, aukerarik garbiena Lukakuk izan du, 90. minutua betetzear zegoela. Taldekide baten erdiraketa buruz errematatu du belgikarrak, goleko marratik hiruzpalau metro eskasera. Erremateak Edersonen belaunean jo du, eta, aldaratzean, Ruben Diasek ia bere atean sartu du baloia. Batek baino gehiagok erremate horrekin egingo dute amets datozen egunetan. |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229273/donostiarra-eta-urdaibai-garaile-euskadiko-txapelketan.htm | Gizartea | Donostiarra eta Urdaibai garaile Euskadiko Txapelketan | Emakumezkoetan, Orio izan da bigarren, eta gizonezkoetan, berriz, Hondarribia. | Donostiarra eta Urdaibai garaile Euskadiko Txapelketan. Emakumezkoetan, Orio izan da bigarren, eta gizonezkoetan, berriz, Hondarribia. | Donostiarra arraun elkartea emakumezkoetan eta Urdaibai gizonezkoetan. Horiexek izan dira garaile gaur eguerdian Ondarroan (Bizkaia) jokatu den Euskadiko Arraun Txapelketan. Biek ere Gipuzkoako eta Bizkaiko txapelketak irabazi zituzten, hurrenez hurren, joan den asteburuan, eta erakutsi dute pronto direla udako sasoia hasteko.
Donostiarrek estropada osoa egin dute, eta sei segundotik gora atera dizkiote bigarren sailkatuari. Donostiarra taldeak bigarren Euskadiko Txapelketa du gaur irabazitakoa. 2020an irabazi zuten lehena, Lekeition. Nerea Perezek jaso du gaur bandera, eta pozarren ospatu dute arraunlariek.
Donostiarra lehen txandan lehiatu da, Tolosaldea, Hondarribia eta Ondarroarekin batera. 10:54.60, denbora horixe egin dute donostiarrek. Ziabogatik bueltan, ziztu bizian amaitu dute estropada. Gipuzkoako Txapelketan bezala, Orio izan da bigarren, baina, oraingoan, handiagoa izan da aldea: 6,47koa. Orioren ondoren sailkatu dira Arraun Lagunak, 7,57ra, eta Tolosaldea, 22,52ra.
Hau izan da emakumezkoen sailkapena:
1.- Donostiarra 10:47,03 2.- Orio 6,47ra 3.- Arraun Lagunak 7,57ra 4,. Tolosaldea 22,52ra 5.- Hondarribia 33,84ra 6.- Kaiku 47,98ra 7.- Ondarroa 1:18,43ra 8.- Deustu-Bilbo 1:27,87ra
Gizonezkoetan, Urdaibaik zortzigarren Euskadiko Txapelketa izan du gaur irabazitakoa. Bermeotarrek 19:35,79ko denboran amaitu dute estropada, eta ia hamabost segundoren aldea atera diote bigarren sailkatuari, eta ia minutu erdirena hirugarrenari. Hondarribia izan da bigarren, 14,64ra, eta Zierbena hirugarren, 26,99ra.
Gorka Aranberri Urdaibaiko patroiak jaso du bandera. Esan du Euskadiko Txapelketa oso maitea dutela bai berak baita bermeotarrek ere. Irabazitako bosgarren Euskadiko Txapelketa du Aranberrik. Estropadaz esan du ondo atera direla, baina iruditu zaiola gero aurkariek alde egin dietela. Ziaboga ona egin dute, eta, itzulikoan hasieran kosta egin bazaie ere, arraunlariak gosez direla eta gora egin dutela gero. «Itxura ona du taldeak. Iaztik, pauso bat eman dugu aurrera, hobeto ezagutzen dugu elkar, eta horrek eta emaitzek konfiantza ematen dute»
Hau izan da gizonezkoen sailkapena:
1.- Urdaibai 19:35,79 2.- Hondarribia 14,64ra 3.- Zierbena 26,99ra 4.- Donostiarra 28,99ra 5.- Lekittarra 36,08ra 6.- Santurtzi 55,21era 7.- Lapurdi 58,81era 8.- San Juan 1:01,83ra |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229274/lau-urte-eta-zazpi-hilabete-arteko-espetxe-zigorrak-eskatu-dituzte-tubacexeko-auzipetuentzat.htm | Ekonomia | Lau urte eta zazpi hilabete arteko espetxe zigorrak eskatu dituzte Tubacexeko auzipetuentzat | Ekainaren 15ean eta irailean epaituko dituzte Tubacexeko lan gatazkan atxilotutako langileak. Ertzaintzak izandako jokabidea salatu du langile batzordeak, eta protestak iragarri ditu auzipetu guztiei babesa emateko. | Lau urte eta zazpi hilabete arteko espetxe zigorrak eskatu dituzte Tubacexeko auzipetuentzat. Ekainaren 15ean eta irailean epaituko dituzte Tubacexeko lan gatazkan atxilotutako langileak. Ertzaintzak izandako jokabidea salatu du langile batzordeak, eta protestak iragarri ditu auzipetu guztiei babesa emateko. | Tubacexeko lan gatazkan auzipetuek eta horien senide eta lagunek Tubacex enpresako langile batzordearen eta Erresistentzia Kutxaren babesarekin jakinarazi dutenez, ekainaren 15ean eta irailean epaituko dituzte enpresa horretako lan gatazkagatik auzipetu dituzten langile gehienak. Lehen epaiketan – ostegunean, Gasteizen– Tubacexeko langile bat epaituko dute, eta 21 hilabeteko espetxe zigorra eskatu dute harentzat, 2021eko otsailaren 23an lantegi atarian izandako protesta batengatik. Langile batzordeak gogoratu du egun horretan ertzainen jarrera «orokorrean oso bortitza» izan bazen ere arratsaldean areagotu egin zela, «nahiz eta mobilizazioaren istiluak amaituta zeuden», eta orduan atxilotu zutela langile hori. Gaineratu du Ertzaintzak betirako lesioa eragin ziola besoan.
Iraileko epaiketan, Aiaraldeko beste enpresa batzuetako langileak epaituko dituzte, eta horietako bakoitzarentzat lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak. Beste bi langile ere epaiketaren zain daude, eta langile batzordeak salatu du espetxe zigor guztiak batuta hogei urte baino gehiagoko zigorra eskatu dutela langileentzat. Langile batzordeak azpimarratu du Tubacexeko langile direnen eta ez direnen arteko bereizteko egin duela fiskaltzak, baina leporatzen zaizkien gertaerak antzekoak direla. «Horien helburua da saltzea protestetan gertatutako istiluak grebarekin zerikusirik ez zuten herritarrek eragin zituztela, baina borroka honetan egondako presentzia arrotza bakarra Poliziarena da, tentsio tarte guztien erantzulearena».
Tubacexeko langileei elkartasuna adierazi zietenen kontrako «azpijoko poliziala» ere salatu du langile batzordeak gaur eguerdian egin duen agerraldian. Han bildutakoek nabarmendu dute jendea beldurtzea dela asmoa, eta gaineratu dute lan gatazketan langileek herritarren babesa ez jasotzea duela helburu epaiketak. Tubacexeko langile auzipetu guztien alde mobilizatuko direla iragarri dute, eta ostegun honetan hasiko dira: 09:30ean elkarretaratze bat egingo dute Gasteizeko auzitegiko atarian. Udan, gainerako auzipetuan aldeko mobilizazioak iragarriko dituzte. |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229275/eguraldiak-ez-ditu-euskaltzaleak-kikildu-eta-aterkia-eskuan-jende-andana-izan-da-olarizun.htm | Gizartea | Eguraldiak ez ditu euskaltzaleak kikildu, eta, aterkia eskuan, jende andana izan da Olarizun | Araba Euskaraz ospatu dute gaur Olarizun. Bildutako dirua Aguraingo Lautada ikastolaren azpiegiturak hobetzeko baliatuko da. | Eguraldiak ez ditu euskaltzaleak kikildu, eta, aterkia eskuan, jende andana izan da Olarizun. Araba Euskaraz ospatu dute gaur Olarizun. Bildutako dirua Aguraingo Lautada ikastolaren azpiegiturak hobetzeko baliatuko da. | Euria desiratua izanagatik, batek baino gehiagok begiratu du gaur goizean leihotik, Olarizu aldera. Han ari dira egiten Araba Euskaraz, gaur, eta, goizean goiz, ekaitza eta trumoia izan dira protagonista. Hori, baina, ez da nahikoa izan euskaltzaleak etxean geratzeko, eta, goizak aurrera egin ahala, geroz eta jende gehiago bildu da Olarizun, jai giroaz gozatzeko. Eguerdian, gainera, atertu egin du, ostarteak izan dira, eta Arabako ikastolek antolatutako egitarauarekin gozatzeko aukerarik ez da falta izan: jazza, pailazoak, osasuntsu jateari buruzko tailerrak... Antolatzaileek prestatutako guneetan ez dira falta izan Alavesen elastikoa jantzita joan diren euskaltzaleak ere, gaurko partida garrantzitsuaren atarian.
Aurten bildutako dirua Aguraingo Lautada ikastolako azpiegiturak hobetzeko baliatuko da. «Kalitatezko hezkuntza euskalduna eskaintzen duen irakasle talde profesional eta konprometituarekin, guraso kooperatibisten ahaleginari bultzada emateko. Agurain euskaldun bat dugu amets, Lautada euskaldun batean, Euskal Herri euskaldun batean ,eta amets hori egia bihurtzeko ekinean dihardugu», esan du Araba Euskaraz kultur elkarteko lehendakari Unai Mendizabalek goizeko ekitaldian.
Gari Suarezek eta Maddi Agirrek gidatu dute ekitaldi hori, eta Xubton Stilt jazz taldeak, Antton Aranburu kantariak eta Lautada ikastolako ikasleek ere parte hartu dute. Hasiera ekitaldi horretan, duela berrogei urte argitaratu zen Sinonimoen Hiztegiaren egile izan zen Bostak Bat elkarteari egin diote omenaldia, besteak beste. Hiztegigintza izan zen Bostak Bat elkartearen egiteko nagusia 1981. urtean sortu zenetik, eta Adorez hiztegi sortak uzta oparoa utzi zuen: 19 liburukik eta bi CDk osatzen dute. Elkarte horretako hiru kide izan dira aitortza jasotzen: Patxi Uribarren, Juan Luis Goikoetxea eta Rikardo Badiola.
Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalezek, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosak eta Gasteizko alkate Gorka Urtaranek ere hartu dute hitza ekitaldian. Urtaranek gogoratu duenez, duela zortzi urte, alkate izendatu zuten egunaren biharamunean, Araba Euskaraz izan zen haren lehen ekitaldi instituzionala, eta, orain, alkatetza uzteko sei egun geratzen zaizkion honetan, Araba Euskaraz izango da azkenetakoa. Ikastolen lanari balioa eman dio Urtaranek, gainerako hizlariek bezala, eta ikastolek aurrerantzean ere egiteko asko dutela azpimarratu.
Koldo Tellituren azken ekitaldia izan da goizeko hori, hamalau urteren ostean Ikastolen Elkarteko lehendakari izateari utziko baitio. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229276/kargurik-gabe-aske-utzi-dute-sturgeon-bederatzi-orduz-atxilotuta-egon-ostean.htm | Mundua | Kargurik gabe aske utzi dute Sturgeon, bederatzi orduz atxilotuta egon ostean | SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak beste erreferendum bat bultzatzeko jaso zituen dohaintzen inguruko auziarekin lotuta atxilotu dute. | Kargurik gabe aske utzi dute Sturgeon, bederatzi orduz atxilotuta egon ostean. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak beste erreferendum bat bultzatzeko jaso zituen dohaintzen inguruko auziarekin lotuta atxilotu dute. | Bederatzi orduz egon da atxilotuta Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministro eta SNP alderdiko buru izandakoa. Atzo goizean atxilotu zuten, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren finantzaketarekin eta Eskoziaren independentziari buruzko erreferendumeko kanpainarekin lotuta. Hasieran, Eskoziako Poliziak esan zuen 52 urteko emakume bat atxilotu zuela, eta, gero, BBC kateak baieztatu zuen Sturgeon zela atxilotua. Bederatzi orduren buruan, baina, aske utzi zuten, kargurik gabe.
Zehazki, atxiloketak zerikusia du alderdiak beste erreferendum bat bultzatzeko jasotako dohaintzekin. 761.000 euro inguru lirateke SNPk 2017 eta 2020 bitartean bigarren erreferendumerako jasotakoak. Daily Record egunkariaren arabera, alderdiak ez zizkion behar zenean deklaratu 450.000 euro Hauteskunde Batzordeari, baizik eta ondoren.
Sturgeonek martxoan utzi zion Eskoziako lehen ministro izateari; orduan utzi zuen SNPren lidergoa ere. Beti adierazi du dohaintzen inguruko susmoak faltsuak direla, eta alderdiaren gardentasuna defendatu du. Aske geratu ostean, ohar bat kaleratu du Sturgeonek bere sare sozialetan: «Inoiz ez nieke minik egingo SNPri eta herrialdeari». Haren arabera, errugabetasunarena «ez da presuntzio soila»; «zalantza izpirik gabe dakit errugabe naizela». Adierazi du egun bat edo pare bat hartuko duela gertatutako guztia «prozesatzeko», eta, ondoren, Eskoziako Parlamentura itzuliko dela.
Apirilean, Peter Murrell haren senarra atxilotu zuten, azken hauteskundeetan bere patrikatik alderdiari dirua eman ziolakoan. SNPk argudiatu du Murrellek emandako dirua dohaintza pertsonal bat izan zela, eta itzuli diotela. Murrell ere aske eta kargurik gabe utzi zuen Poliziak. Handik bi astera Colin Beattie SNPko diruzaina ere atxilotu, eta ondoren aske eta kargurik gabe utzi zuten hura ere. |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229277/herri-txiki-festa-handi.htm | Gizartea | Herri txiki, festa handi | Eskola Txikien Festa ospatu dute Lizartzan. Zirku tailerra, jolasak eta eskulanak, Jon Jokai jolasak, eta puzgarriak izan dira goizean; hainbat ekintzaz gozatzeko aukera izango da arratsaldean ere. | Herri txiki, festa handi. Eskola Txikien Festa ospatu dute Lizartzan. Zirku tailerra, jolasak eta eskulanak, Jon Jokai jolasak, eta puzgarriak izan dira goizean; hainbat ekintzaz gozatzeko aukera izango da arratsaldean ere. | Festak hartu du Lizartza, eta herriko zazpi guneetan zabaldu dute: lehen gunea eskola da; bigarrena, plaza; hirugarrena, udaletxea; laugarrena, Plazasoro; bosgarrena, frontoia; seigarrena, Zimitorioa; eta, azkena, berriz, Irabarreneko zelaia.
Harrera ekitaldiarekin eman diote hasiera festari, 10:00etan, eta bertaratu direnek ekintza ugariz gozatu ahal izan dute goiz guztian. Zirku tailerra izan da plazan, jolasak eta eskulanak Plazasoron, Jon Jokai jolasak Zimitorioan, eta puzgarriak Irabarreneko zelaian. Bazkalaurretik, gainera, Isk&Bila txarangaz gozatzeko aukera ere izan da herrian zehar. Festarekin bat egin dutenak frontoian elkartu dira bazkarirako, eta horren ostean, bingo musikatua egingo dute.
(jarraitu irakurtzen, 'Tolosaldeko Ataria'-n) |
2023-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/229279/arruti-arbelaitz-eta-gabirondo-telleria-bikoteek-irabazi-dute-binakako-pentatloia.htm | Kirola | Arruti-Arbelaitz eta Gabirondo-Telleria bikoteek irabazi dute binakako pentatloia | Bi bikoteek aurreko marka hobetu dute. Emakumezkoetan, 23.24ko marka jarri dute Arruti eta Arbelaitzek, eta aurrekoa 37 segundo hobetu. Gizonezkoetan, Gabirondo eta Telleriak hiru minutu eta erdi ondu dute aurreko marka, 36.15eko denbora eginda. | Arruti-Arbelaitz eta Gabirondo-Telleria bikoteek irabazi dute binakako pentatloia. Bi bikoteek aurreko marka hobetu dute. Emakumezkoetan, 23.24ko marka jarri dute Arruti eta Arbelaitzek, eta aurrekoa 37 segundo hobetu. Gizonezkoetan, Gabirondo eta Telleriak hiru minutu eta erdi ondu dute aurreko marka, 36.15eko denbora eginda. | Euskal pentatloia jokatu dute gaur Tolosako (Gipuzkoa) zezen plazan, eta, emakumezkoetan, Arruti eta Arbelaitzek osatutako bikoteak irabazi du, eta gizonekoetan, berriz, Gabirondo eta Telleriak. Bi bikoteek, gainera, marka berria ezarri dute, eta han bildutakoek ikuskizun paregabeaz gozatu ahal izan dute.
Arruti eta Arbelaitzek aizkoran utzi dute lehia erabakita. Arruti, gainera, oso bizkor iritsi da txingetara, eta korrika ere aldea jarri du. Barrena eta Errekondo iritsi dira bigarren lasterketara; azken hori ere oso bizkor aritu da korrika. Azkenean, baina, aizkoran izan den aldea erabakigarria izan da. Arrutik eta Arbelaitzek 23.24ko denbora egin dute, eta iaz eurek jarritako marka (24.01) 37 segundo ondu. Barrena eta Errekondo bi minutu eta hamar segundora iritsi dira. Orbe eta Martinez izan dira hirugarren, 5.56ra.
Gizonezkotan, lehia estuagoa izan da, eta segundo batzuengatik soilik irabazi dute Gabirondok eta Telleriak. Lehen txandan lehiatu dira, 36.15eko marka ezarri dute, eta, hala, orain artekoa apurtu. 39.44koa zen iaz Izeta IV.ak eta Etxeberriak ezarri zuten errekorra. Lanak amaituta, hala ere, garbi utzi dute ez zutela euren burua garaile gisara ikusten, eta ondo egin dute ez fidatuta, tarte txikiarekin irabazi baitute. Bigarren txandan Izeta IV.a eta Xabat Olaizola aritu dira, eta gutxigatik egin die ihes horiei garaipenak. Bi plaza eskasen aldea izan da bi bikoteen artean. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229280/alavesek-irabazi-egin-beharko-du-valentzian-lehen-mailara-igotzeko.htm | Kirola | Alavesek irabazi egin beharko du Valentzian, Lehen Mailara igotzeko | Joanekoan, Alavesek izan du jokoaren ekimena, baina Levante sendo aritu da defentsan. Partida bizi hasi da, baina, denbora aurrera joan ahala, taktikoago bihurtu. Bi atezainek ondo erantzun dute aurkariak abaguneak izan dituenean. | Alavesek irabazi egin beharko du Valentzian, Lehen Mailara igotzeko. Joanekoan, Alavesek izan du jokoaren ekimena, baina Levante sendo aritu da defentsan. Partida bizi hasi da, baina, denbora aurrera joan ahala, taktikoago bihurtu. Bi atezainek ondo erantzun dute aurkariak abaguneak izan dituenean. | Alavesek hutsean berdindu zuen atzo Mendizorrotzan, Levanteren kontra, Lehen Mailara igotzeko azken kanporaketan. Hala, datorren larunbatean irabazi egin behar du Valentzian baldin eta datorren sasoian onenekin lehiatu nahi badu. Etxean jokatuta, Alavesek izan zuen jokoaren ekimena, eta ahalegindu zen itzulikoari begira aldea lortzen. Baina Levantek ondo eutsi zion, eta talde sendoa dela erakutsi.
Ostegunean Eibarren aurka jokatu eta indarrak biltzeko 72 ordu eskas izan arren, Alavesek erritmo bizia jarri zion partidari hasieratik, eta bisitariek proposamen horri eutsi zioten. Abiadura handikoak izan ziren lehen minutuak. Levanterena izan zen neurketako lehen aukera garbia. Joni Montielek jaurtiketa indartsua egin zuen ezkerrez, baina Siverak ondo bidali zuen baloia kornerrera. Alaves hegaletatik ahalegindu zen min egiten, Luis Riojak eta Abdek buruz buruko jokaldietan duten trebetasuna baliatuz. Baina bisitariek sendo eutsi zioten, eta, denbora aurrera joan ahala, partida parekatu egin zen, eta taktikoago bihurtu. Bi taldeek okerrik ez egiteari eman zioten lehentasuna, gola sartzeari bainoago. Hala, hasi bezala amaitu zen lehen zatia: 0-0.
Levantek hobeto ekin zion bigarren zatiari, eta Pubillek eta Bouldinik gertu izan zuten gola. Alavesek Toni Moyaren pare bat jaurtiketaren bidez erantzun zuen. Baina arabarrek galdu egin zuten lehen zatian izan zuten sakontasuna. Hori berreskuratzeko asmoz, Xeber Alkain eta Rober Gonzalez zelairatu zituzten, eta zertxobait lortu. Azken 15 minutuetan, partida gehiago ireki zen. Luis Riojak buruz buruko jokaldi oso on bat egin zuen, baina Postigok ondo moztu zuen Villalibreren errematea. Eta Siverak ondo erantzun zion Weslei Moralesen erremate bati, aurrez aurre zeudela- Bestalde, Mendizorrotzan bildutako zaleei ere susto handia eman zien De Frutosek, 89. minutuan: haren errematea zutoinetik gertu joan zen. Hala amaitu zen partida, eta, gaurtik, larunbateko partidan pentsatzen hasi beharko dute arabarrek. Irabaztera behartuta baitaude. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229281/leioan-gotortu-den-gizon-armaduna-etxetik-atera-dute.htm | Gizartea | Leioan gotortu den gizon armaduna etxetik atera dute | Hiru orduz egon da gotortuta gizona, eta atxilotuta eraman dute Gurutzetako ospitalera. Katana batzuk eta bi arma labur topatu dituzte; Ertzaintzak benetakoak ote diren ikertuko du. | Leioan gotortu den gizon armaduna etxetik atera dute. Hiru orduz egon da gotortuta gizona, eta atxilotuta eraman dute Gurutzetako ospitalera. Katana batzuk eta bi arma labur topatu dituzte; Ertzaintzak benetakoak ote diren ikertuko du. | 54 urteko gizon bat gotortu egin da Leioako (Bizkaia) bere etxebizitzan, Sabino Arana kalean, arma batekin. Udaltzainek 07:10 aldera jaso du abisua; dirudienez, bizilagun batek leihoan ikusi du gizona, arma bat zuela. Ertzaintza eta Udaltzaingoa orduan joan dira etxebizitza ingurura. Hiru orduz egon dira negoziatzen, eta, azkenean, 10:30 aldera atera dute etxebizitzatik. Atxilo eraman dute Gurutzetako ospitalera, anbulantzian, Segurtasun Sailaren arabera.
Desordena publikoa eta mehatxuak egitea egotzi diote gizonari, hainbat objektu leihotik kalera botatzen aritu ostean. Katana batzuk eta bi arma labur topatu dituzte; Ertzaintzak benetakoak ote diren ikertuko du.
09:00 aldera, arrisku handiko egoeretan lan egiten duen Ertzaintzaren taldea bertaratu da. Kalea erabat itxi dute. Suhiltzaileak eta anbulantzia bat ere eraman dituzte Sabino Arana kalera. Suhiltzaileek lastaira bat jarri dute leiho azpian. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229282/xuntak-nos-diario-baztertu-du-makrojaialdi-baten-publizitatean.htm | Bizigiro | Xuntak ‘Nós Diario’ baztertu du makrojaialdi baten publizitatean | Xuntako Turismo Sailak Galiziako hedabide guztietan jarriko du O Son do Camiño Santiagoko musika makrojaialdiaren publizitatea, Nós Diario egunkarian eta Sermos Galiza aldizkarian izan ezik. | Xuntak ‘Nós Diario’ baztertu du makrojaialdi baten publizitatean. Xuntako Turismo Sailak Galiziako hedabide guztietan jarriko du O Son do Camiño Santiagoko musika makrojaialdiaren publizitatea, Nós Diario egunkarian eta Sermos Galiza aldizkarian izan ezik. | Beste behin ere, Galiziako Xuntak betoa ezarri dio Nós Diario galegozko egunkariari. Oraingo honetan, O Son do Camiño musika makrojaialdiaren sustapenean. Hilaren 15etik 17ra egingo dute jaialdi hori, Santiagon, eta Xuntako Turismo Sailak ia 30 hedabidetan jarriko du publizitatea. «Sustapen estrategiaren barnean», hainbat telebista, irrati eta egunkaritan egingo ditu iragarkiak Xuntak, baina bazter utzi du Nós Diario, galego hutsean argitaratzen den egunkari bakarra.
Nós Diario-k gaiari buruz galdetu du Turismo Sailean, Hedabideen Idazkaritza Nagusian, jaialdia antolatzen duen enpresa taldean eta Hizkuntza Politikako Sailean, baina ez du erantzunik jaso.
Sermos Galiza-ko administrazio kontseiluko presidente Xoan Costak iragarri du egunkariak abokatuen esku utzi duela auzia, jakiteko ea jaialdiaren babesle eta publizitate kanpaina salatu edo geldiarazi daitekeen. Salatu dutenez, hedabide guztiei eman diete aukera babesle gisa aritzeko, Nós Diario-ri izan ezik. Sermos Galiza aldizkaria eta Nosdiario.gal atari digitala ere ez dituzte kontuan hartu.
Duela urtebete, Xuntak paperezko egunkariei emandako laguntzetatik kanpo utzi zuen Nós Diario. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229283/silvio-berlusconi-hil-da.htm | Mundua | Silvio Berlusconi hil da | Italiako lehen ministro izandakoa joan den ostiralean ospitaleratu zuten, Milango erietxe bateko zaintza berezietan. 86 urte zituen, eta leuzemia kronikoa zuen. | Silvio Berlusconi hil da. Italiako lehen ministro izandakoa joan den ostiralean ospitaleratu zuten, Milango erietxe bateko zaintza berezietan. 86 urte zituen, eta leuzemia kronikoa zuen. | Silvio Berlusconi hil da, azken hamarkadetan Italiako politika beste inork ez bezala baldintzatu duen presidentea. 86 urte zituen, eta Milango San Raffaele erietxera eraman behar izan zuten joan den ostiralean, leuzemia kroniko baten ondorioz haren osasunak okerrera egin zuenean. 2020an COVID-19an positibo eman zuenetik, hainbat aldiz eraman behar izan zuten erietxera. Martxoaren 27tik 30era lehen aldiz, eta apiril hasieran bigarrenez. Aldi hartan, ZIUan sartu behar izan zuten; orduan jakinarazi zuten leuzemia kronikoa zuela eta kimioterapia jasotzen ari zela.
Legako buru Matteo Salvinik «buruzagi handi» gisa deskribatu du Berlusconi, eta nabarmendu lehen ministro izandakoak «erein» zituela egun agintean den eskuineko koalizioaren «lehen haziak». Berlusconik «historia» egin zuela adierazi dute Alderdi Demokratikoko Enrico Lettak eta 5 Izar Mugimenduko Giuseppe Contek. Azken horren esanetan, lehen ministro izandakoaren aurkariek ere aitortu behar dute Berlusconik «ausardia, grina eta nekaezintasuna» izan zituela beti. Iritzi berekoa da Italia Biziko buru eta lehen ministro ohi Mattteo Renzi ere: «Sentimendu kontrajarriak eragiten zituen Berlusconik; askok maitatu zuten, eta beste askok gorrotatu. Baina ezin da ukatu historia egin zuela».
Hiru alditan izan zen Italiako lehen ministro: 1994tik 1995era, 2001etik 2006ra eta 2008tik 2011ra. Forza Italia eskuineko alderdiaren burua izan zen 1994tik 2009ra eta 2013tik orain arte. Hark sortu zuen alderdi hori, 1990eko hamarkadan, administrazioan zegoen ustelkeriaren kontrako mezuekin kanpaina egin ondoren. 1994ko hauteskundeak irabazi ostean hartu zuen Italiako gobernuburu kargua, baina hurrengo urtean utzi behar izan zuen, Umberto Bossiren Lega Nord alderdiaren babesa galdu ostean. Beste bi aldiz izan zen Italiako lehen ministro, eta 2018an berriro aurkeztu nahi izan zuen, inhabilitatuta zegoen arren.
Politikagintzan ez ezik, auzitegietan ere ibilbide luzea egin zuen Berlusconik. Lehen ministro izandakoa 2013an zigortu zuten Ruby auzian. Aldi hartan, zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zioten, eta bizi osorako inhabilitazioa, botere gehiegikeria eta adingabeak prostituziora bultzatzea leporatuta. Izan ere, 2010eko maiatzean atxilo hartu zuten Karima el-Mahrug, Ruby ezizenez ezaguna zen adingabeko prostituta –Berlusconik antolatutako festetan maiz egoten zena–, beste prostituta bati lapurtzen saiatzea egotzita. Gertatutakoaren berri izan zuenean, Berlusconik Milango polizia etxera deitu zuen, eta esan zien El-Mahrug Egiptoko presidente Hosni Mubaraken iloba zela, eta askatzen ez bazuten nazioarteko krisi bat pitz zitekeela. Poliziak aske utzi zuen gaztea, baina gertatutakoa argitara atera zen. Zigorra, ordea, bertan behera utzi zuten auzitegiek, argudiatuta ez zegoela nahikoa frogarik delituren bat egin zela ebazteko.
Politikariari egotzi zioten lekukoak erosten ahalegindu izana, haren festetan izan zirela ukatu zezaten. Fiskaltzaren arabera, hamar milioi euro ordaindu zizkien hamahiru lekukori; kopuru horretatik ia zazpi milioi El-Mahrugentzat izan ziren. Auziak sei urte iraun zuen, baina, azkenean, Milango auzitegi batek errugabetzat jo zuen aurtengo otsailean.
Prostituzioagatik eta botere gehiegikeriagatik ez ezik, ustelkeriagatik ere epaitu zuten Berlusconi. Ruby auzia abiatu eta hilabete gutxira, 2013ko abuztuan, lau urteko kartzela zigorra ezarri zioten zerga iruzurragatik. Baina hor ere lege zirrikituak baliatu zituen lehen ministroak, eta, 2006an onartutako indultu lege bati esker, urtebete soilik bete behar izan zuen, baina ez kartzelan, zahar etxe batean gizarte zerbitzuak eginez baizik.
Enpresa mundutik jauzi egin zuen politikara, eta mafiarekin lotuta egon dela salatu dute askok. Alfano legea onartu zuen ere azken agintaldia amaitu aurretik. Horren arabera, Italiako presidentea, lehen ministroa eta Diputatuen Ganberako eta Senatuko presidenteak ezin dira auzipetu kargu horietan dauden artean, ez bada jardun horiei dagokion zerbaitengatik.
Politikari populista izan da, eta, hedabideen kontrola izanik, horiek goratu egin dute Berlusconiren ibilbide politikoa. Atzerri politikan, Afganistango eta Irakeko gerrak babestu zituen, eta, 2011n, Libiako presidente Muammar Gaddafi kargugabetzeko NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen aliantzan sartu zuen Italia, gerra hegazkinak bidaliz.
Emakumeekiko jarrera
Urteetan kritika ugari jaso izan zituen Forza Italiako buruak emakumeekin izandako jarreragatik, baita gobernuburu karguan zenean ere. 2005ean, esaterako, zalaparta politikoa eragin zuen iradoki zuenean Finlandiako presidente Tarja Halonen limurtu zuela onartu zezan Europako Batasuneko elikadura segurtasunerako agentzia berriaren egoitza Italian jartzea.
Aurrerago, 2009ko urtarrilean, lehen ministro zela eta Italian sexu erasoen salaketek goia jo zutenean, hauxe esan zuen: «Ez dugu soldadu nahikorik bortxaketak gelditzeko; izan ere, emakumeak hain dira ederrak!». Bost urte geroago, udal hauteskundeetako kanpaina betean, hauxe esan zion haurdun zegoen emakumezko hautagai bati: «Jakina da ama bat ezin dela bete-betean jardun lanpostu batean, eta are gutxiago Erromako alkatetzan, hain da lan gogorra».
Telebista eta futbola
Milango telebista sortu zuen 1970eko hamarkadan, eta RAI Italiako Irrati-Telebista Publikoaren monopolioarekin haustea lortu zuen. Mediaset konpainiaren sortzaile izan zen, 1993an, eta Frantzian eta Espainian ere zabaldu zen. 1990ean, Mondadori taldearen presidente izendatu zuten, garai horretan La Repubblica egunkaria eta L’Espresso, Epoca eta Panorama aldizkariak editatzen zituen enpresarena. 1986tik 2009ra, Milan futbol taldeko presidente izan zen. Forbes aldizkariaren arabera, 2011n 7.800 milioi dolar zituen, eta Italiako pertsonarik aberatsena zen. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229284/tourraren-atarian-bizkaiko-ostalaritzak-lanuzteak-egingo-ditu-ekainaren-29an-eta-30ean.htm | Ekonomia | Tourraren atarian, Bizkaiko ostalaritzak lanuzteak egingo ditu ekainaren 29an eta 30ean | ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek antolatu dituzte lanuzteak, Hitzarmenik gabe, hotelik eta zerbitzurik gabeko Tourra lelopean. | Tourraren atarian, Bizkaiko ostalaritzak lanuzteak egingo ditu ekainaren 29an eta 30ean. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek antolatu dituzte lanuzteak, Hitzarmenik gabe, hotelik eta zerbitzurik gabeko Tourra lelopean. | Lan hitzarmena berritu ezean, egun osoko lanuzteak egingo ditu Bizkaiko ostalaritza sektoreak ekainaren 29an eta 30ean. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deitu du grebara, Hitzarmenik gabe, hotelik eta zerbitzurik gabeko Tourra lelopean. Izan ere, Bilbon hasiko da 2023ko Frantziako txirrindularitza itzulia, uztailaren 1ean, eta espero da egun horietan lan karga handia izango dela sektorean.
Pandemia aurretik berritu zuten azkenekoz Bizkaiko ostalaritza sektoreko lan ituna, hots, 2020ko urtarrilean. Ordutik ez da soldata igoerarik izan, eta erosahalmena «nabarmen» txikitu zaiela salatu dute sektoreko langileek eta sindikatuek. KPI kontsumo prezioen indizea %12 ingurukoa da egun, eta sektoreko prezioek %15 egin dute gora hiru urteotan. Baina, sindikatuen arabera, patronalak «uko» egiten dio KPIaren araberako soldata igoera eskaintzeari.
Horrez gain, lanaldiak kontrolatzeko fitxaketa sistema bat ezartzeko, urteko lanaldia murrizteko eta azpisektoreei berme gehiago emateko ere eskatu dute. Izan ere, salatu dute lanaldi amaigabeak «oso ohikoak» direla sektorean. Batez ere, lan karga handia izaten duten jatetxeetan eta hoteletan.
Bizkaiko ostalaritza sektorean 20.000 pertsonak baino gehiagok egiten dute lan. Eta kolektibo hori hiru azpisektoretako langileek osatzen dute: jatetxe eta tabernetakoek, hoteletakoek eta ospitaleak eta ikastetxeak hornitzen dituztenek.
Egoera, luzatzen
Sindikatuak eta patronalak otsailaren 6an bildu ziren azkenekoz. Horiek hala, sindikatuek salatu dute patronalak ez duela «asmorik» konponbide bat topatzeko, eta negoziazio mahaia «blokeatuta» dagoela.
Berriro bildu eta akordiorik adostu ezean, hil honetako bigarren greba deialdia izango dute ekainaren 29an eta 30ean. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek bederatzi orduko lanuzteetara deitu zuten ekainaren 1erako, eta grebak eta lanuzteak egin zituzten urrian ere.
Ikusi gehiago: Akordiorik ezean, protesta gehiago izango dira Bizkaiko ostalaritzan |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229285/gizon-bat-atxilotu-dute-tuteran-indarkeria-matxista-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Tuteran, indarkeria matxista leporatuta | Udaltzaingoari ohartarazi diote gizon bat emakume bati eraso egiten ari zitzaiola kalean. | Gizon bat atxilotu dute Tuteran, indarkeria matxista leporatuta. Udaltzaingoari ohartarazi diote gizon bat emakume bati eraso egiten ari zitzaiola kalean. | Poliziak 33 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo, Tuteran (Nafarroa), indarkeria matxistako delitu bat egin duelakoan. Gizon hori emakume bati eraso egiten ari zitzaiolako abisua jaso zuen Tuterako Udaltzaingoak, eta poliziak bertaratu egin ziren. Gizona atxilo hartu zuten egoera aztertu ondoren, indarkeria matxista egotzita. Foruzaingoaren instalazioetara eraman zuten, epailearen aurrean deklaratu arte. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229286/michelinek-bilerara-deitu-ditu-sindikatuak.htm | Ekonomia | Michelinek bilerara deitu ditu sindikatuak | Sindikatuek gaur arteko epea eman zioten zuzendaritzari beste bilera bat antolatzeko. Horren arabera, lanuzteekin jarraitu edo ez erabakiko dute langileek. | Michelinek bilerara deitu ditu sindikatuak. Sindikatuek gaur arteko epea eman zioten zuzendaritzari beste bilera bat antolatzeko. Horren arabera, lanuzteekin jarraitu edo ez erabakiko dute langileek. | Sindikatuen eskaerak badu erantzuna: Michelinek bilerara deitu langileen ordezkariak biharko. Zentro arteko batzordeak hala eskatu zion zuzendaritzari ostiralean, eta hiru eguneko epea eman zion horretarako. Burgosen izango da lan ituna negoziatzeko bilera, 11:00etan.
Bilerarako deialdia Gasteizko lantegiko protesta egunarekin etorri da. Izan ere, laugarren greba eguna –eta oraingoz azkena– dute Michelinen Gasteizko lantegian. Eta, gaur ere, oihartzun handia izan du sindikatuek antolatutako deialdiak. Adierazi dutenez, aurreko asteko lanuzteen antzeko erantzuna izan du: ekoizpen kateko beharginen %95 ez dira lanera joan, eta, ondorioz, lantegia ia erabat geldituta dago. ELA, LAB, ESK eta CGT sindikatuek deitu dute lanuztera, baina gainerako sindikatuen babesa izan dute. Zuzendaritzak egindako azken proposamena baztertu ostean, protestara batzea erabaki baitzuten CCOO, UGT, CSIF eta CCM sindikatuek. Azken lau horiek dute gehiengoa langile batzordean.
Ikusteko dago, halere, lan gatazkak zer bide hartuko duen. Enpresak lan ituna negoziatzeko bilera batera deitu ezean, ekainaren 19an eta 23an greba egingo dute Michelinen lantegi guztietan, zentro arteko batzordeak ohartarazi duenez. Izan ere, Gasteizko fabrikako lan baldintzak ez ezik, Aranda de Dueroko, Valladolideko eta Almeriako lantegietako lan hitzarmenak ere negoziatzen ari dira mahai berean.
Denak baterab> Biharko bilerak zer emango zain daude sindikatuak, lanuzteetan jarraitu edo ez erabakitzeko. Erabakia, dena den, zentro arteko batzordean hartuko dute azkenean, langileek hala eskatuta. Lan itunaren negoziazioan elkarrekin egin nahi dute bidea, greba deialdiak hasiera batean sindikatuen arteko zatiketa eragin bazuen ere.
>Edonola ere, sindikatu guztiek bat egin dute aldarrikapen nagusiarekin: erosteko ahalmena berreskuratzea nahi dute, soldata kontzeptu guztiak inflazioarekin lotuz. Baita lanaldia murriztea eta behin-behinekotasuna murriztea ere. Michelinek %12ko soldata igoera eskaini zien datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229287/viterok-gobernabiderako-ituna-proposatu-die-eajri-pseri-eta-epri.htm | Politika | Viterok «gobernabiderako ituna» proposatu die EAJri, PSEri eta EPri | «Akordio zabal bat» eskaini die, eta nabarmendu du EH Bilduri dagokiola hura gidatzea. | Viterok «gobernabiderako ituna» proposatu die EAJri, PSEri eta EPri. «Akordio zabal bat» eskaini die, eta nabarmendu du EH Bilduri dagokiola hura gidatzea. | Rocio Viterok, EH Bilduren Gasteizko alkategaiak, «gobernabiderako akordio bat» proposatu die EAJri, PSE-EEri eta Elkarrekin Podemos-IUri. Gasteizko Udalean gobernua osatu ahal izateko «akordio zabal bat» egitea da Viteroren helburua, eta nabarmendu du EH Bilduri dagokiola proiektu horren gidaritza hartzea. Izan ere, EH Bilduk irabazi zituen udal hauteskundeak Gasteizen, zazpi zinegotzi lortuta, baina, EAJk eta PSEk lortutako akordioari esker, ia ziurra da Maider Etxebarria sozialistak hartuko duela aginte makila. PPk iragarria du Etxebarriaren alkatetza bermatuko duela, «akordio estrategikoak» lortzeko asmoz. Nolanahi ere, Viterok gaur iragarri du larunbatean alkatetzarako hautagaitza aurkeztuko duela, «aldaketa aurrerakoiaren» lema hartzeko asmoa baitu. Hiriarentzat «etorkizun oparoa» eraikitzeko beharrezkoak diren gehiengoak batu eta biltzeko helburuarekin aurkeztuko du bere burua alkatetzarako. Hauxe azpimarratu du: «Akordioen oinarriak ezartzeko garaia da, gobernabide zabala lortzeko eta eskuin erreakzionarioenak Gasteizko norabidea finkatzea eragozteko». Gasteizen gobernabidea bermatuko duten gehiengo zabalak lortzeko asmoz, oinarrizko proposamen baten inguruko akordioa eskaini die EAJri, PSE-EEri eta EPri. EH Bildukoaren iritziz, akordio horrek zume hauek izan beharko lituzke: herritarren zaintza eta osasunerako eskubidea indartzea; kalitatezko enplegua, trantsizio energetikoa eta eraldaketa ekonomikoa erraztea; etxebizitzarako eskubidea bermatzea; justizia sozialean eta zerbitzu publikoen hobekuntzan sakontzea, eta, Gasteiz «plurala eta askotarikoa» dela azpimarratzea. Gobernu akordioa lortzeko xedea hartuta, EH Bilduk hartu-emanak hasi zituen hauteskundeen biharamunean gainerako alderdiekin –PPrekin izan ezik–, baina Viterok gaur jakinarazi du PSE-EEk bertan behera utzi dituela koalizioarekin programatuta zituen bi bilerak. Viteroren iritziz, «ulergaitza» da sozialisten jarrera. EP, jeltzaleengandik urrun Garbiñe Ruiz Elkarrekin Podemosen Gasteizko zinegotzi hautetsiak ziurtatu du bere alderdiak ezingo lukeela bat egin EAJren koalizio gobernu batekin, bi alderdiek «desberdintasun konponezinak» dituztelako. Radio Vitorian egindako adierazpenetan, esan du gasteiztarrek zigortu egin dituztela EAJren politika «kontserbadore eta murriztaileak», eta Elkarrekin Podemosek ere ez duela jeltzaleekin bat egingo. Uste du badagoela aukera Gasteizen «ezkerreko gobernu aurrerakoi» bat sortzeko EP, PSE-EE eta EH Bildurekin, eta sozialisten teilatuan utzi du pilota: «Haiek jakingo dute ezkerreko gobernu bat ala PPren eredua lehenetsi nahi duten». |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229288/ukrainaren-arabera-kontraerasoa-etekinak-ematen-hasi-da-frontean.htm | Mundua | Ukrainaren arabera, kontraerasoa etekinak ematen hasi da frontean | Kievek jakinarazi du azkeneko 24 orduetan zazpi herri «askatu» dituela frontean, baina Errusiak gezurtatu egin du. Khersongo urtegiko txikizioaren ondorioz, gutxienez hamar pertsona hil dira. | Ukrainaren arabera, kontraerasoa etekinak ematen hasi da frontean. Kievek jakinarazi du azkeneko 24 orduetan zazpi herri «askatu» dituela frontean, baina Errusiak gezurtatu egin du. Khersongo urtegiko txikizioaren ondorioz, gutxienez hamar pertsona hil dira. | Ukrainako Gobernuak larunbatean jakinarazi zuen duela zenbait astetatik iragarritako kontraerasoa hasi zuela, eta armadak gaur adierazi du Storozheve, Marakariva Levadne eta Novodarivka herriak «askatu» dituela Donetsken, herrialdearen hego-ekialdean, eta beste bat Zaporizhian, Lobkove; atzo esan zuen eskualde berean gauza bera egin zuela Blahodatne eta Neskutxne herriekin. Hain justu, Hanna Maliar Defentsa ministrordeak argazki bat argitaratu du gaur sare sozialetan, eta, hartan, soldadu batzuk ikusten dira Ukrainako bandera altxatzen, ustez Storozheven. Nazioarteko hedabideek, baina, ezin izan dute baieztatu informazio hori. Errusiako Defentsa Ministerioak gezurtatu egin du Kievek esandakoa.
Iazko uda amaierako eta udazken hasierako kontraerasotik Kievek berreskuratutako lehen eremuak lirateke horiek. Ukrainako armadaren Estatu Nagusiak gaur esan du, bide batez, fronteko borrokak «gogorrak» direla. «Azken astean, Bakhmutera bidean, errusiar inbaditzaileek galera nabarmenak eduki dituzte». Nolanahi ere, Errusiak ere mezu bera plazaratu du. Larunbatean nabarmendu zuen, esaterako, Mendebaldeak Ukrainari emandako hainbat Leopard tanke eta beste ekipamendu militar batzuk ere txikitu zituela, eta, hori frogatu nahian, argazki bat zabaldu zuen. Kievek fronteko hiru puntutan hasi du kontraerasoa; puntu horietako bi Donetsken daude, eta bat Zaporizhian. Kremlinek bi eskualde horien %80 inguru du kontrolpean.
Zaporizhiak Kherson eskualdearekin egiten du muga, eta han, Nova Kakhovka hirian, Dnieper ibaiko presa estrategiko bat txikitu zuten lehengo astean. Ukrainako Barne Ministerioak gaur jakinarazi duenez, txikizioak eragindako uholdeen ondorioz hamar pertsona hil dira eta 42 desagertuta daude. Ukrainak eta Errusiak elkarri egozten diote gertatutakoaren erantzukizuna. Volodimir Zelenskiren esanetan, Moskuk suntsitu zuen, Kievek iragarritako kontraerasoa oztopatzeko asmoarekin. Eta, horren harira, Ukrainako presidenteak atzo gauean jakinarazi zuen NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiko ordezkariak Khersonen izan zirela, zer gertatu den ikertzen hasteko. Ukrainako Fiskaltzak egin zion aztertzeko eskaera NZAri.
Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak
Eta gertatutakoak alarmak piztu zituen, gainera: Zaporizhiako zentral nuklearra presaren paretatik 60 bat kilometro ipar-ekialdera dago, eta pentsa zitekeen ur faltak instalazioko erreaktoreen hozteari eragin ziezaiokeela. Baina Reuters berri agentziak jaso duenez, Ukrainako Ingurumen ministroak lasaitasun mezua zabaldu nahi izan du, eta esan Europako zentral nuklearrik handieneko egoera «egonkorra» dela, eta ur «nahikoa» duela. Atzo, Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusiak ere azaldu zuen gertatutakoaren ondorioz ur mailak behera egiten jarraituz gero ere instalazioak «ur erreserba nahikoa» duela erreaktoreen «hozte beharrak» hainbat hilabetez bermatzeko.
Hori bai, atzo argitaratutako ohar batean instalaziora sartzeko baimena eskatu zuen —Errusiak okupatuta dauka inbasioaren hasieratik, baina beharginak ukrainarrak dira—, «argitu» egin nahi dituelako ur mailari dagokionez dauden «bat ez etortze nabarmenak». NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziaren esanetan, leherketaren aurretik hamazazpi metrokoa zen ur maila instalazioan, eta, orduz geroztik, sei metro egin du behera. Beste iturri batzuek adierazi dute zortzi metro egin dituela behera. Grossi aste honetan da instalaziora joatekoa.
Bestalde, Wagner taldeak ez bezala, Txetxeniako Akhmat taldeak kontratu bat sinatu du Errusiako armadan integratzeko. Hori jakinarazi du gaur Errusiako Defentsa Ministerioak. Izan ere, ministerio horrek agindu bat eman zuen atzo, eta, haren arabera, «boluntarioen unitateak» —mertzenarioen taldeak, berez, debekatuta daude Errusian— behartuta daude armadara lotzera uztailaren 1a baino lehen. «Neurri honek armadaren borrokarako gaitasuna eta eraginkortasuna handituko ditu, eta behar duten lege estatusa emango die boluntarioen taldeei», azpimarratu zuen atzo Defentsa Ministerioak, ohar batean. Wagner mertzenario taldearen buru Jevgeni Prigozhinek nabarmendu zuen ez duela sinatuko kontratu hori, eta haren taldeak «armadako jeneralekin koordinatuta» egiten dituela ekintzak. Prigozhinen eta Defentsa ministro Sergei Xoiguren arteko harremana txarra da.
Arma nuklearrak
Arma nuklearrak dituzten herrialdeek beren armategiak modernizatzen arraitu zuten iaz. Hori nabarmendu du SIPRI Stockholmgo Bakearen Ikerketarako Nazioarteko Institutuak, urtero auzia aztertzeko kaleratzen duen txostenean. Eta datu bat eman du: aurtengo urtarrilean iazkoan baino 86 buru nuklear gehiago zeuden erabilgarri. Inbentarioaren arabera, guztira 12.512 buru daude.
Bederatzi herrialdek dituzte arma nuklearrak: AEBek, Errusiak, Erresuma Batuak, Frantziak, Txinak, Indiak, Pakistanek, Ipar Koreak eta Israelek. Lehen biek dituzte arma nuklearren ia %90, baina SIPRIk Txinan jarri du arreta bere txostenean. Izan ere, zehaztu du 2022ko urtarrilean 350 buru nuklear zituela, eta aurtengo urteko lehen hilabetean 410. «Txina bere armategi nuklearra handitzen hasi da, nabarmen», adierazi dute txostenean.
Eta Suediako institutuak ohartarazi du, bide batez, arma nuklearrak dituzten herrialde gehienak ari direla arma horien garrantziari buruzko beren erretorika gogortzen, eta, are, batzuek mehatxu egin dutela arma horiek erabiliko dituztela. Eta oroitarazi du, gainera, Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Itunari erreparatuta, armagabetzea bultzatzeko hartutako konpromisotik gero eta urrunago daudela AEBak, Erresuma Batua, Frantzia, Errusia eta Txina. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229289/heizek-eskola-publikorako-plan-estrategikoa-eskatu-du.htm | Gizartea | Heizek eskola publikorako plan estrategikoa eskatu du | Besteak beste, Heizek eta Save the Childrenek agerraldiak egin dituzte Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean, lege proiektuari ekarpenak egiteko. | Heizek eskola publikorako plan estrategikoa eskatu du. Besteak beste, Heizek eta Save the Childrenek agerraldiak egin dituzte Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordean, lege proiektuari ekarpenak egiteko. | Hezkuntza Lege proiektuak beste langa bat gaindituko du: gaur amaituko dira testuari ekarpenak egiteko eragileen agerraldiak Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Besteak beste, Heize sare publikoko zuzendaritza elkarteen federazioak eta Save the Childrenek hartu dute parte gaurko saioan. Josebe Azpirik, Heizeren Bizkaiko koordinatzaileak, eskola publikoaren ahalduntzean sakontzeko beharra nabarmendu du, eta, ildo horretatik, eskola publikoarentzako plan estrategiko bat eskatu du.
Heize hezkuntza publikoa zabaldu beharraz aritu da: «Argi dugu gure gizartearen etorkizuna publikotik etorri behar dela, eta, horretarako, pauso irmoak eman behar dira». Bide horretan, besteak beste, aipatu dute eskola publikoaren «bilakaerarako eta garapenerako» plan estrategikoa egin beharra dagoela. Gainera, plan estrategikoaren eskutik memoria ekonomiko bat ere behar dutela nabarmendu dute. Eta irakasle klaustroan egonkorrak izatea galdegin dute.
Euskara ere hizpide izan dute: proposatu dute egungo hizkuntza ereduen sistema gainditzea eta eredu orokortu inklusiboa ezartzea, euskara gaitasuna bermatuko duena. Halaber, nabarmendu dute euskararen erronka irakasle guztiena dela, ez hizkuntza irakasleena bakarrik. Hortaz, nahi dute gainerako irakasleek ere hizkuntzen trataerari buruzko formakuntza jasotzea. Segregazio neurriez ere aritu dira. Heizeko kideen esanetan, itunpekoen eskaintzari muga jarri behar zaio.
Bestalde, bereziki segregazioaz aritu dira Save the Childreneko ordezkariak. Uste dute aurrerapenak egon badaudela lehen zirriborrotik lege proposamenera: besteak beste, lekuen erreserba sistema eta doakotasuna aipatu dituzte. Hala ere, ñabardura bat egin du Alvaro Ferrer erakundeko kideak: «Aurrerapenak nahikoa dira? Uste dugu ezetz».
Ferrerren hitzetan, izan ere, legea helburu batzuk jartzea baino gehiago da: helburu horiek lortzeko tresnak ere zehaztu behar dira, eta uste dute gaur-gaurkoz ez daudela nahikoa: «Euskal hezkuntza Zerbitzu Publikoa sortze hutsak ez dio segregazioari aurre egingo, beste neurri batzuk ez dauden bitartean. Esan dute baldintzak zorroztu behar zaizkiela itunpekoei, eta, adibidez, eska dakiekeela umeen ehuneko jakin bat «zaurgarriak» izatea. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229290/hasi-dira-faxismoaren-biktimen-gorpuzkiak-ateratzen-cuelgamurostik.htm | Politika | Hasi dira faxismoaren biktimen gorpuzkiak ateratzen Cuelgamurostik | Espainiako Gobernuak martxan jarri du 128 biktimaren gorpuzkiak ateratzeko saioa. Haien senitartekoak zain-zain egon dira urte askoan, senideen hilotzak berreskuratzeko. | Hasi dira faxismoaren biktimen gorpuzkiak ateratzen Cuelgamurostik. Espainiako Gobernuak martxan jarri du 128 biktimaren gorpuzkiak ateratzeko saioa. Haien senitartekoak zain-zain egon dira urte askoan, senideen hilotzak berreskuratzeko. | Hego Euskal Herrian ehortzita egon eta Erorien Haranera (Espainia) —egungo Cuelgamuros— eramandako pertsonen zerrenda luzea da oso; faxismoaren biktima horien artean gehienak euskal herritarrak dira, baina ez dira gutxi kanpotik indarrez Euskal Herrira ekarri eta, gero, hil ondoren, familien baimenik gabe Cuelgamurosera bidalitakoak ere, Gogora institutuak egindako txosten baten arabera. Guztira, Erorien Haranean egon daitezkeen 1.231 herritarren zantzuak topatu ditu Gogora-k: horietatik, 1.076 gorpuzki dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hilerrietatik ateratakoak. Nafarroako beste ehunka batzuk ere badaude, gainera, Francisco Franco diktadorearen hilobi erraldoia izateko eraiki zuten azpiegitura horretan.
Bada, Espainiako Gobernua hasi da Cuelgamurosera eramandako biktimen gorpuzkiak ateratzeko lehen saioarekin. 128 izango dira lehen ekinbide horretan, horietako batzuk euskal herritarrak. Izan ere, hogei familiak 2020an lortu zuten ziurtagiria senideak Erorien Haranetik ateratzeko tramiteei ekin ahal izateko; horietako batzuen senideen gorpuzkiak ateratzekoak dira gaur hasitako saioan. 78 hilotz Santo Sepulcro kaperaren alboko kriptan daude, eta beste 39 Santisimoaren kaperaren ondokoan. Lehen hilobi erraldoi horretan, 18.301 hilotz pilatu zituzten frankistek, eta, bigarrenean, 10.545.
Francoren erregimenak lau hil mota ezarri zituen Erorien Haranean: A, B, C eta D. Letra bat edo beste eman zitzaien gorpuzkiei, kriptaren arabera eta kontuan hartuta jakina ote zen hezurrak norenak ziren. Bakarrik A letrarekin sailkatu zituztenen senitartekoek izan zuten eskubidea baimena eman ala ukatzeko, hilotzak Erorien Haranera eramateko operazioan. Hezurrak egurrezko kaxetan sartu zituzten, batzuetan banaka eta beste batzuetan taldeka, eta haien jatorriari buruzko informazioa idatzi zuten haietan.
33.000 gorpuzki baino gehiago daude, izan ere, Erorien Haranean gordeta. Haien gorpuak zenbait kriptatan daude banatuta, eta guztiak atera daitezke langileak arriskuan jarri gabe, CSIC ikerketa zientifikorako zentroaren arabera. Espainiako Polizia zientifikoa ateratzen dituzten kaxen identifikazioan laguntzen ari da gaur, senideen DNArekin gurutzatu behar baitira hezurretatik lortutako laginak, bermatzeko gorpuzkiak senitartekoei emango zaizkiela, eta ez beste batzuei. Senideak luzaro aritu dira borrokan familiartekoen hilotzak berreskuratzeko: Frankismoaren biktima askok hogei urte baino gehiago daramatzate beren hilen gorpuzkiak eskatzen.
Senitartekoak ezin dira han egon
Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok jakinarazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan «40 familia baino gehiago» daudela senideen gorpuzkiak ateratzeko zain, eta «pozik» azaldu da lanak hasi direla eta: «Nahiko genuke oraingoan haien desioa egia bihurtzea, eta senideak etxera ekarri ahal izatea». Gogora Cuelgamurosen lanean ari den auzitegi medikuen taldearekin harremanetan dagoela erantsi du Ezenarrok, «familiei informazioa lehenbailehen» helarazteko. Orain arte, 45 familia dira Gogora institutuari senideen gorpuak berreskuratu nahi dituztela jakinarazi diotenak, eta 40 dira eskubide hori dutela dioen ziurtagiria jaso dutenak. Gogora-k 36 familiaren DNA laginak jaso ditu.
Eduardo Ranz abokatuak kexu ofiziala helarazi zion orain dela aste batzuk Espainiako arartekoari, Madrilgo gobernua ez zelako betetzen ari epai judizial batek ezarritakoa: biktima jakin batzuek senitartekoen hilotzak berreskuratzeko eskubidea dutela. Aragoiko (Espainia) Lapeña anaien auziak sustatu du, izan ere, 128 biktima Cuelgamurostik ateratzeko lehen saioa. Memoria Demokratikoaren Legeak aldatu zion izena Erorien Haranari, baina, ordurako, Francisco Francoren gorpuzkia handik aterea zuen Pedro Sanchezen gobernuak.
Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak salatu du faxismoaren biktimen familiek ezin dutela bertatik bertara ikusi gorpuak berreskuratzeko saioa, eta gogoratu du Franco diktadorearen ondorengoek pribilegio hori izan zutela, 2019an, handik atera zutenean. Izan ere, faxistek gorazarre egin zioten Francori Erorien Haranetik ateratzean. «Biba Franco» oihukatuz agurtu zuen familiak Erorien Haranean. Memoria Historikoa Berreskuratzeko Elkarteak jakinarazi du biktimen senitartekoak prentsaren bidez jakin dutela gobernuak gorpuzkiak berreskuratzeko saioa abiatu duela gaur. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229291/nazioarteko-federazioak-uztailaren-29an-bozkatuko-du-euskadikoa-kide-izateko-estatutuak-aldatu-edo-ez.htm | Kirola | Nazioarteko Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez | Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da estatutuak aldatzeko. Egun, 33 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan. Hori lortu eta estatutuak aldatuz gero, asmoa litzateke jarraian beste bozketa bat egitea erabakitzeko Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez. Bozketa horretan, gehiengo sinplearen babesa behar da. | Nazioarteko Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da estatutuak aldatzeko. Egun, 33 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan. Hori lortu eta estatutuak aldatuz gero, asmoa litzateke jarraian beste bozketa bat egitea erabakitzeko Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez. Bozketa horretan, gehiengo sinplearen babesa behar da. | Uztailaren 29a mugarri izan daiteke euskal pilotarentzat. Nazioarteko Pilota Federazioak ezohiko batzarra egingo du Mexiko Hirian, eta horretan bozkatuko dute Euskadiko Federazioa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Gai zerrendako puntu bakarra da.
Euskadiko Federazioak aspaldi egin zuen eskaera nazioartekoan kide izateko, eta haren zuzendaritzak apirilaren 10ean erabaki zuen gehienez 90 eguneko epean ezohiko batzar bat egitea gai horri buruz eztabaidatzeko. Azkenean, agindu baino beranduago, baina egingo dute.
Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da estatutuak aldatzeko. Egun, 33 herrialdek dute ordezkaritza Nazioarteko Federazioan, eta bakoitzak boto kopuru jakin bat du; aurki jakinaraziko diete. Hori lortu eta estatutuak aldatuz gero, asmoa litzateke jarraian beste bozketa bat egitea Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez erabakitzeko. Baina zehazteko dago bozketa hori egin daitekeen:estatutuak aldatu edo ez, horixe baita ezohiko batzarrerako gai bakarra. Beste gai batez eztabaidatzeko, ordezkarien bi herenek alde egon beharko dute. Azkenean Euskadiko Federazioa kide gisa onartzeari dagokion bozketa egingo balitz, gehiengo sinplearen babesa beharko luke.
Espainiako Federazioa, aurka
Espainiako Federazioak jada esana du ezetz bozkatuko duela. Julian Garcia Angulo Espainiako Federazioko presidentearen eta Nazioarteko Federazioaren idazkari nagusiaren ustez, Euskadiko Federazioaren asmoak «eraso» egiten dio Espainiako Federazioari, hark ordezkatzen duen herrialdeari, pilotaren egungo kirol ereduari eta olinpiar mugimenduari.
2002an eduki zuen gertuen Euskadiko Federazioak Nazioarteko Federazioko kide izatea. Iruñean Munduko Txapelketa jokatzen ari zela izan zen. Orduko hartan, Venezuelako ordezkaritzak proposatu zuen estatutuak aldatzea Euskadiko Federazioak egindako eskaerari bide emateko, baina Nazioarteko Federazioko batzarrak atzera bota zuen. Venezuelaren eskaerak aldeko hogei boto jaso zituen, kontrako 30, eta bost abstentzio. Orain, ordea, Nazioarteko Federazioko presidenteak berak proposatu zuen gaia jorratzea. Aldaketa esanguratsua da hori.
Euskadiko Federazioa Nazioarteko Federazioko kide moduan onartuko balute, Euskadiko Federazioko pilotariek nazioarteko txapelketa guztiak jokatuko lituzkete, Munduko Txapelketatik hasita. 2026an jokatuko da hurrengoa, San Luisen (Argentina). 2030ekoa, berriz, Euskal Herrian izango da, Bilbon eta Gernika-Lumon (Bizkaia).
Espainiako Kongresuak Kirolaren Legea onartu eta zazpi hilabetera etorri da berria. EAJk baiezkoa eman zion legeari, PSOErekin ituna egin ostean. Urrian eman zuten itunaren berri, Miarritzen (Lapurdi) Munduko Txapelketa jokatzen ari zela, eta azaro hasieran onartu zuten legea. Hartan, nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko selekzioek bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen.
Itunaren berri eman zen egunean bertan jakinarazi zuten gutxienez bi kirolek betetzen zituztela nazioartean lehiatzeko baldintza horiek: pilotak eta surfak. Bi kirol horietako Euskadiko federazioek aspaldi egina dute eskaera nazioarteko federazioan ordezkaritza izateko, baita futbolekoak, mendiko kiroletakoak, herri kiroletakoak, boxeokoak eta halterofiliakoak ere. Duela gutxi, beste zazpi batu zaizkie: igeriketakoa, piraguismokoa, squashekoa, xakekoa, mahai tenisekoa, eskrimakoa eta automobilismokoa. Pilotarena uztailaren 29an bozkatuko dute; beste batzuek ezezkoa jaso dute, eta beste batzuk zain daude oraindik. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229292/goazen-en-katalanezko-bertsioa-hasi-dira-grabatzen-tv3entzat.htm | Bizigiro | ‘Go!azen’-en katalanezko bertsioa hasi dira grabatzen TV3entzat | Euskarazko formatua egokituko du Abacus ekoiztetxeak Jo mai mai egiteko. Go!azen 10.0 ere grabatzen ari dira; zazpi aktore berri daude euskarazko fikzioan; tartean, Nerea Arriola. | ‘Go!azen’-en katalanezko bertsioa hasi dira grabatzen TV3entzat. Euskarazko formatua egokituko du Abacus ekoiztetxeak Jo mai mai egiteko. Go!azen 10.0 ere grabatzen ari dira; zazpi aktore berri daude euskarazko fikzioan; tartean, Nerea Arriola. | Aurreneko aldiz, Kataluniako TV3 kateak euskarazko telesail baten bertsioa egingo du. Go!azen ETBko telesaila —Pausokarena da formatua— egokitu du Abacus ekoiztetxeak, eta Jo mai mai telesaila egingo du katalanezko katearentzat. Gaur bertan hasi dituzte grabaketak, Bartzelonan.
Go!azen haurrentzat pentsatuta dago, baina Jo mai mai ikus-entzule nerabe eta gazteentzat izango da gehiago. TV3ek datozen egunetan emango du fikzioaren gaineko informazio zehatzagoa. Hiru zuzendari izango ditu telesailak, eta musikak ez du Go!azen-en bezainbesteko garrantzia izango. Ez dute telesail musikaltzat joko, alegia. Edonola ere, egokitzapenean katalanezko hainbat kanta interpretatuko dituzte aktore gazteek.
Fikziozkoa ez, baina TV3ek duela urte batzuk euskarazko beste formatu baten egokitzapena egin zuen: Bocamoll. 2007an, Mihiluze-ren katalanezko bertsioa egin zuen Antartida ekoiztetxeak TV3entzat. Eta hura izan zen lehen aldia TV3ek ETB1en formatu bat egokitzen zuena. Orio Produkzioak ekoiztetxearena da Mihiluze.
Go!azen-en formatua Pausokak sortu zuen, 2008an, lehenbizi telefilmarekin —Xabier Zabaletak eta Alvaro Carmonak idatzi zuten gidoia—. Ondotik iritsi zen telesaila: lehen denboraldia 2009an eman zuen ETB1ek. Zazpi urteko etenaren ostean, ETBk telesaila berreskuratu zuen 2016an, eta orduz geroztik urtero egin du Pausokak fikzioa.
Joan den denboraldian, Go!azen-ek %3,3ko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %8,7koa—. Hiru haurretik batek ikusten du telesaila ETB1en. Youtuben ere milaka ikustaldi ditu.
‘Go!azen 10.0’, martxan ETBko Go!azen telesailaren hamargarren denboraldia, halaber, gaur bertan hasi dira grabatzen, Donostian. Aktore berrien artean, Nerea Arriola egongo da; hainbat antzezlanetan aritzeaz gain, Super Txope Youtubeko pertsonaiarekin egin zen ezaguna, eta ondotik euskarazko websail batzuetan parte hartu du. Maitane begirale berriarena egingo du Arriolak.
Udalekuko ikasle berrien artean, bestalde, Ander Aierzak Boskoren rola jokatuko du; Xabier Elizaldek Anerrena egingo du; Haizea Astrainek, Learena; Marina Ostolazak, Noarena; Unai Arrietak, Urtzirena; eta Unai Aranak, Mattinena. Horrenbestez, gutxienez zazpi aktore berri egongo dira telesailean.
Aurreko denboraldietan parte hartu zuten aktore batzuk ere agertuko dira atal berrietan: Andoni Agrregomezkorta, Maria Redondo, Mikele Arizkorreta, Kimetz Etxabe, Lorea Intxausti eta Nerea Elizalde, besteak beste.
Irabazi arte telesailaren hirugarren denboraldia, berriz, hilaren amaieran hasiko dira grabatzen. ETB1ek azarotik aurrera emango ditu Go!azen-en hamar atal berriak, eta, ondoren, otsailean iritsiko dira Irabazi arte-renak. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229293/hondarribiko-eta-loiuko-aireportuek-inoizko-daturik-onenak-lortu-dituzte-maiatzean.htm | Ekonomia | Hondarribiko eta Loiuko aireportuek inoizko daturik onenak lortu dituzte maiatzean | Pandemia aurreko datuetara gerturatu dira Hego Euskal Herriko aireportuak. | Hondarribiko eta Loiuko aireportuek inoizko daturik onenak lortu dituzte maiatzean. Pandemia aurreko datuetara gerturatu dira Hego Euskal Herriko aireportuak. | Hego Euskal Herriko aireportuetan hasia da nabaritzen turismoaren susperraldia, eta horren isla dira maiatzeko datu ikusgarriak. Urteko lehen bost hilabeteetan nabarmen egin du gora bidaiari kopuruak, eta pandemia aurreko datuetara gerturatu da. Dena den, datozen hilabeteetakoaren atarikoa izan daiteke.
Hondarribiko aireportuak, esaterako, inoizko daturik onenak lortu ditu maiatzean: 44.827 bidaiari garraiatu ditu, iazko epe berean baino %23 gehiago. Datu horrek segida ematen dio aireportuak urte osoan izandako bilakaerari, bidaiari kopurua %43 handitu baita urteko lehen bost hilabeteetan, 2022. urtearekin alderatuta.
Loiuko aireportuak ere inoizko maiatzik onena izan du aurten: 570.984 bidaiari garraiatu ditu hilabete bakarrean, 2022an baino %22,3 gehiago. Eta urtarrilaz geroztik, bi milioi bidaiaritik gora atera edo iritsi dira bertatik (+%39).
Antzeko bilakaera izan du Forondako aireportuak ere (+%38,3 handitu da bidaiari kopurua), eta lehen aldiz 32.000ren langa gainditu du maiatzean. Urteko lehen bost hilabeteetako datuei erreparatuta ere nabarmena da hazkundea (+%43,3). Igoera apalagoa izan du, ordea, salgaien garraioan: (+%3).
Noainen, azkenik, %28 goratu da bidaiari kopurua iazko maiatzarekin konparatuta. Urteko lehen bost hilabeteetako kopurua ere %29 handitu da, eta 78.000 bidaiariren langa gainditu du. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229294/javier-uriarte-jairo-lantarongo-alkatea-hil-da-bihotzekoak-jota.htm | Politika | Javier Uriarte Jairo Lantarongo alkatea hil da, bihotzekoak jota | Egipton zendu zen, atzo, oporretan zegoela. Udal hauteskundeak irabazi zituen, eta larunbatean laugarrenez hartu behar zuen aginte makila. | Javier Uriarte Jairo Lantarongo alkatea hil da, bihotzekoak jota. Egipton zendu zen, atzo, oporretan zegoela. Udal hauteskundeak irabazi zituen, eta larunbatean laugarrenez hartu behar zuen aginte makila. | Javier Uriarte Jairo Lantarongo (Araba) jarduneko alkatea bihotzekoak jota hil zen atzo, Egipton, oporretan zegoela. 59 urte zituen. Emaztearekin batera zegoen han, bidaian. Espainiako Gobernuak Egipton duen enbaxadan dago haren gorpua, Euskal Herriratzeko zain.
EAJ alderdikoa zen Uriarte, eta hiru agintaldi zeramatzan Lantarongo alkatetzan. Maiatzaren 28ko hauteskundeetan EAJren zerrendak bildu zuen boto gehien – botoen ia %48 eta lau zinegotzi lortu zituen– eta larunbatean Uriartek laugarrenez eskuratu behar zuen aginte makila. Añanako kuadrillako presidentea ere bazen 2019tik.
Dolumin eta atsekabe mezuak Uriarte hil delako berria zabaldu eta berehala, sare sozialak dolumin eta atsekabe mezuekin bete dira. «Javierrek politikaren alde on guztiak ordezkatzen zituen. Lantarongo bizilagunen bizimodua hobetzea zen haren helburu bakarra. Horretarako atsedenik gabe lan egiten zuen», nabarmendu du Ramiro Gonzalez Arabako jarduneko ahaldun nagusiak.
EAJren Araba Buru Batzarrak «etsipenez» hartu du Uriarteren heriotzaren albiste «tristea».
Arabako Batzar Nagusiek ere doluminak eman dizkiete sendiari eta Lantarongo herritarrei: «Biziki sentitzen dugu Javier Uriarte Añanako kuadrillako presidente eta Lantarongo alkatearen heriotza; hango udalbatzari eta bizilagunei besarkada bat bidali nahi diegu. Goian bego».
Antzeko mezua jarri du Eudelek ere Twitterren. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229295/bainatzea-debekatu-dute-kontxan-ontzi-bat-hondoratu-eta-gero.htm | Gizartea | Bainatzea debekatu dute Kontxan, ontzi bat hondoratu eta gero | Udalak jakinarazi du ontziak hidrokarburoak isuri dituela Santa Klara uhartetik gertu. | Bainatzea debekatu dute Kontxan, ontzi bat hondoratu eta gero. Udalak jakinarazi du ontziak hidrokarburoak isuri dituela Santa Klara uhartetik gertu. | Hamalau metroko yate bat urperatu da goizean Donostian, Kontxako badian, Santa Klara irlatik gertu. Udalak zabaldu duenez, ontziak hidrokarburoak isuri ditu, eta oraingoz bainatzeko eremuan sartu ez den arren, usaina nabarmena da. Horregatik, bandera gorria jarri dute Kontxako hondartzan, eta ez bainatzea gomendatu. Ondarretan bandera horia jarri dute.
Udalak azaldu du egoera kontrolpean edukitzean aldatuko dituztela banderen koloreak. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229296/tolosaldeko-asuncion-klinikako-langileek-24-orduko-kanpaldia-hasi-dute.htm | Gizartea | Tolosaldeko Asuncion klinikako langileek 24 orduko kanpaldia hasi dute | Astean 35 orduz lan egitea galdegin dute, eta soldatak KPIaren arabera igotzea. | Tolosaldeko Asuncion klinikako langileek 24 orduko kanpaldia hasi dute. Astean 35 orduz lan egitea galdegin dute, eta soldatak KPIaren arabera igotzea. | Zazpi kanpin denda, lo zaku andana eta hitzarmen duin baten aldeko aldarrikapena. 24 orduz, horiek definituko dute Tolosako Trianguloa plazako giroa. 11:30erako hamar minutu bakarrik falta zirenean, hainbat lagun buru-belarri ari ziren guztia prestatzen: batzuk kanpin dendak porlanera iltzatzen, eta bertzeak kartelak zintzilikatzen. Denbora pasatu ahala, jendea hurbiltzen hasi da poliki-poliki, harik eta 11:30ean 25 lagun inguru pankarta baten atzean bildu diren arte.
Asuncioneko langileak borrokan eta Hemen gaude, hitzarmenaren alde leloak oihukatu dituzte. Hitzarmena zuten hizpide une oro, 2021etik geldituta baitute. Geroztik zuzendaritzarekin sei edo zazpi bilera egin dituztela erran du klinikako erizainetako batek, Arantxa Dorronsorok: «Haien proposamenak geroz eta okerragoak dira». Astean 35 orduz lan egitea galdegiten dute, eta soldata KPIaren arabera igotzea.
Maiatzean grebak egin zituzten, eta ekainean eta irailean ere eginen dituzte. Enpresak ez die deitu, eta, beraz, kanpaldia egitea erabaki dute. 100 langile inguruk parte hartuko dutela dio Dorronsorok: «Txandak egingo ditugu, bakoitza hiru edo lau ordukoa. Txanda bakoitzean 10 lagun edo gehiago izateko antolatu gara».
12:00etan hasi da 24 orduko kanpaldia, musika lagun zutela. Poliki-poliki jende gehiago batu da kanpaldira, lo zakuak edo eserleku tolesgarriak besapean zituztela. Herritarrak ere hurbildu zaizkie grebalariei, animoak emateko batzuk, eta osasun aholku eske bertze zenbait. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229297/sergio-sayas-izanen-da-ppren-nafarroako-hautagaia-espainiako-kongresurako.htm | Politika | Sergio Sayas izanen da PPren Nafarroako hautagaia Espainiako Kongresurako | Alderdi Popularrak UPNko diputatu izandakoaren hautagaitza iragarri du, bi alderdiak nor bere aldetik aurkeztuko direla jakinarazi eta bi egunera. | Sergio Sayas izanen da PPren Nafarroako hautagaia Espainiako Kongresurako. Alderdi Popularrak UPNko diputatu izandakoaren hautagaitza iragarri du, bi alderdiak nor bere aldetik aurkeztuko direla jakinarazi eta bi egunera. | Urak nahasi dira Nafarroako eskuin espainiazalean. Iragan asteburuan, UPNk eta PPk iragarri zuten nor bere aldetik aurkeztuko direla Espainiako Gorteetako hauteskundeetara, koalizio bat adostu ezinda. Orain, berriz, PPk adierazi du UPNren diputatu izandako bat hautatu duela Espainiako Kongresurako hautagai izateko Nafarroan: Sergio Sayas.
Sayas aukeratu izana ez da nolanahiko mugimendua. Soka luzea ekarriko du, eta, ziurrenik, are gehiago gaiztotuko ditu eskuineko bi alderdien arteko harremanak. Izan ere, UPNren eta PPren arteko hausturaren oinarrian dago Sayas: iazko martxoan, UPNtik kanporatu zituzten bai Sayas eta bai Carlos Garcia Adanero diputatua, Espainiako Kongresuan alderdiaren diziplina hautsi eta lan erreformaren aurkako botoa eman ondoren. Horren ostean, PPn izena eman zuten biek, eta Garcia Adanero PPren hautagaia izan zen Iruñeko alkate izateko.
Nafarroako eskuin erregionalistak traiziotzat hartu zuen Sayasen eta Adaneroren jokaldia, eta harreman oro hautsi zuen PPrekin. PPren esanetan, ordea, «ibilbide politiko eta legegile luzea» izatea da hautagaiak izendatzeko irizpide bakarra, eta «kudeaketa publiko zein pribatuan esperientzia frogatua» edukitzea.
Twitter bidez, Sayasek esker ona adierazi die PPri eta alderdiko buru Alberto Nuñez Feijoori, «erakutsitako konfiantzagatik». |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229298/eh-bilduren-aurkako-betoa-bertan-behera-uzteko-exijitu-dio-asironek-psnri.htm | Politika | EH Bilduren aurkako betoa bertan behera uzteko exijitu dio Asironek PSNri | Banaka, gaurdaino bi aldiz bildu da alderdi sozialistarekin, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Argi utzi du ez dutela «onartuko bigarren, hirugarren edo laugarren biderik». | EH Bilduren aurkako betoa bertan behera uzteko exijitu dio Asironek PSNri. Banaka, gaurdaino bi aldiz bildu da alderdi sozialistarekin, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin. Argi utzi du ez dutela «onartuko bigarren, hirugarren edo laugarren biderik». | Egunak aurrera doaz, eta egoera bere horretan dago Iruñean. EH Bilduk fitxa mugitu du. Joseba Asiron alkategaiaren arabera, sozialistek ezarritako betorik gabe, «eskuinak ez du aukerarik Iruñeko Udala lortzeko». Aldiz, bazterketak bere horretan jarraituz gero, aukera handitu egiten zaio.
PSNk EH Bilduren hautagaiari botorik ez emateko jarrerarekin jarraitzen duenez, «oso kezkatuta» azaldu da Asiron, baina amaierara arte ahalegintzeko konpromisoa adierazi du. «Ez dut itxaropenik galtzen: ezin dut halakorik egin. Hiri honetako herritarra ere banaiz, eta politikan egon aurretik eskuineko gobernuak pairatu ditut. Iruñearen gehiengo handi batek ez du nahi eskuineko udala, ezta nik ere». Kalean etengabe mezu hori helarazten diotela aipatu du, EH Bilduren Iruñeko egoitzan egindako agerraldian.
Lau urteko lanaren balioa
2019an antzeko kale itsuan aurkitu zen EH Bildu, eta, azkenean, PSNk Navarra Sumaren alkatetzak ahalbidetu zituen Iruñean eta Nafarroako beste hainbat udaletan. Alta, Asironen arabera, duela lau urte elkarrekiko mesfidantza zegoen, eta ordutik «funtsezko zerbait aldatu da». Lau urtez, udalean elkarrekin lan egin dute oposizioan «eskuz esku» Geroa Bairekin eta PSNrekin. «Hori aldatu da, baina oposiziotik ez da gobernatzen. Elkarlan hori alkatetzara eraman behar da».
Horrez gain, gogora ekarri du lankidetza hori ez dela Iruñera mugatu, eta Nafarroan zein Espainian akordioak hitzartu direla EH Bildurekin. «Nola da posible, lau urte hauetan indar oso desberdinek elkarrekin sekulako lana egin eta gero, norbaitek zalantzak edukitzea ea EH Bildu bidelagun fidagarria ote den?».
EH Bilduk bi bilera izan ditu PSNrekin, Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin; bakoitzarekin banaka. Bertan, helarazi die «eskuzabal» jokatuko dutela bai udal gobernuaren osaerari begira, bai agintaldirako neurrien akordio programatikoari begira. Alta, betorik ez du nahi koalizioak, eta galdegin du «begirunea» izateko botoen %27 jaso dituen indarrari.
Argi utzi du beste aukerarik ez dutela onartuko: «Ez dago ez bigarren, ez hirugarren, ez eta laugarren biderik ere. Bazterketarik gabe, badugu betetzeko orri zuri bat, elkarrekin lan polit bat egiteko. Bazterkeriarekin, ez dago aukerarik». Gaineratu duenez, beste hautagaitza bati bide emateko aukera «amu bat» da, eta «PSNren ardura leuntzeko bakarrik balio du».
Asironen arabera, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak «jarrera irekia azaldu dute» bileratan, eta bietako batek ziurtatu die hari emango diotela botoa larunbateko udalbatzako kargu-hartze ekitaldian.
Geroa Baik adierazi du udal gobernua osatzeko ardura EH Bilduri dagokiola, baina kale eginez gero harena dela erantzukizun nagusia ere. Horri buruz galdetuta, Asironek erantzun du ez diola inori betorik jarri. «Hortik aurrera, blokeoa ezartzen duenarena da erantzukizun bakarra, eta ez dugu onartuko blokeoa edo blokeo horretaz baliatu nahi duen hirugarren aukera».
Bileretan, bi proposamen mahaigaineratu dizkie udal gobernura begira. Batetik, bost printzipio proposatu ditu: lehenik eta behin, alkatetza lortzeko zilegitasuna indar nagusiari dagokio; bigarrenik, udal gobernuaren erabakiak «batik bat» kontsentsuz hartuko dira; hirugarrenik, udalarekiko leial jokatu beharko litzateke; laugarrenik, akordio programatikoak gidatuko luke udalaren ekintza, eta indar bakoitzak hura zabaltzea proposa lezake; azkenik, indar guztiek izango lukete aukera udal gobernuan parte hartzeko.
Akordio programatikoari buruzko lehen dokumentua ere plazaratu du, bost ardatzetan oinarrituta: bizikidetza, trantsizio ekologikoa eta energetikoa, hiri proiektuak, etxebizitza eskuragarria, eta justizia soziala eta auzoen plana.
Nafarroako Gobernuaz
Udalen egoeraz harago, aste honetan Nafarroako Gobernuaz eta egoera politikoaz hitz egingo du PSNk EH Bildurekin. Aurretik ere ohartarazi du Maria Txibite lehendakarigai sozialistak EH Bilduk ez duela parte hartuko gobernua osatzeko prozesuan. Aurreko astean UPNrekin bildu zen, eta, bilera horiekin, irudikatu nahi dute ez dutela arazorik ezein alderdirekin hitz egiteko.
Alta, udalen esparrua gobernuarekin nahasi behar ote den galdetuta, Asironek zehaztu du bi esparru diferente direla. «Iruñean gerta daitekeena ezin daiteke izan Nafarroako Gobernuan gertatzen denaren atal bat gehiago. Iruñeko Udalak badu nahikoa garrantzia, eta uste dugu bereizi behar direla bi negoziazio esparruak. Azkenean, EH Bilduren aurkako betoa baieztatzen bada, ez da hasiera ona izango».
Bihar, asteartea, 09:30ean, Maria Txibite EH Bildurekin bilduko da gobernuaz hitz egiteko. Aldez aurretik argi utzi du ez duela nahi EH Bilduk negoziazioetan parte hartzea, nahiz eta haren abstentzioa beharko duen inbestidurarako. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229299/osakidetzak-mahai-sektorialaren-bilera-batera-deitu-ditu-sindikatuak.htm | Gizartea | Osakidetzak mahai sektorialaren bilera batera deitu ditu sindikatuak | Etzi izanen da bilkura, eta helburua izanen da azaltzea udan nola antolatuko diren lehen arretako zentroak eta etengabeko arretako guneak. | Osakidetzak mahai sektorialaren bilera batera deitu ditu sindikatuak. Etzi izanen da bilkura, eta helburua izanen da azaltzea udan nola antolatuko diren lehen arretako zentroak eta etengabeko arretako guneak. | Mahai sektorialaren bilera bat eginen du Osakidetzak sindikatuekin etzi. Helburua izanen da azaltzea udan nola antolatuko diren lehen arretako zentroak eta etengabeko arretako guneak (EAG). Horrez gain, eskaintza bat aurkeztuko dute EAGetarako eta larrialdietarako autokontzertaziorako prezio berriak bilduta.
Osakidetzak jakitera eman duenez, bi helburu izango dituzte gune horien ordutegietan egonen diren aldaketek: udan egoten den eskarira «egokitzeko», batetik, eta osasun etxeetako langileei «atsedena errazteko», bertzetik. «Ohikoa den bezala, zentro batzuetan arreta ordutegia mantentzen da, beste batzuetan langileak indartzen dira, beste batzuetan arreta ordutegia murrizten da, eta beste batzuetan, berriz, noizean behin edo uda osoan ixten dira». Ixten diren zentro horiek «oso txikiak» direla argitu du Osakidetzak, «astean bi edo hiru orduz bakarrik ematen dute arreta».
Horrez gain, Osakidetzak etengabeko arretako guneei proposatuko die ohiko ordutegitik kanpo lan egiteagatik ematen diren ordainketak igotzea. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229300/asteburuan-bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Asteburuan bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista egotzita | Udaltzaingoak gizon bat atzeman du koinata jotzea egotzita, eta beste bat, berriz, bikotekidearekiko urruntze agindua hausteagatik. | Asteburuan bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista egotzita. Udaltzaingoak gizon bat atzeman du koinata jotzea egotzita, eta beste bat, berriz, bikotekidearekiko urruntze agindua hausteagatik. | Udaltzaingoak 35 urteko gizonezko bat atxilotu zuen larunbatean Gasteizen, indarkeria matxista egotzita. Poliziek Gasteizko Kuadrilla kalean gelditu zuten ustezko erasotzailea, trafikoko arau hauste batengatik. Gizonezkoa, haren anaia eta anaiaren bikotekidea zihoazen autoan. Hirurak elkarrekin bizi dira Zaramaga auzoko etxebizitza batean.
Poliziak autora gerturatu zirenean, udaltzainei errieta egiten hasi zitzaien gizonezkoa, eta, emakumea poliziaren lana errazteko hura aldentzen saiatu zenean, eraso egin zion. Emakumeak poliziei adierazi zien ez zela jotzen zuen lehen aldia.
Bestetik, udaltzainek 29 urteko gizonezko bat bi aldiz atxilotu zuten asteburuan. Azken atxiloketa bart goizean izan zen, bikotekidearekiko urruntze agindua hautsi eta Salburua auzoko bere etxera sartu zelako.
48 ordu lehenago, larunbat goizaldean, gizon bera atxilotu zuten Gasteizko kale batean, biktimarengana gerturatu zelako. Emakumeak salatu zuen mehatxu eta eraso arinak egin zizkiola. «Beldurtuta» zegoenez, jarduera kultural bateko etxola baten barruan babestu behar izan zuen, segurtasuneko zaindari batekin batera, Poliziak jakinarazi duenez. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229301/bertso-eskolak-aztergai-dituen-liburu-bat-ondu-du-renoko-euskal-ikerketa-guneak.htm | Kultura | Bertso eskolak aztergai dituen liburu bat ondu du Renoko euskal ikerketa guneak | Eskolen urteotako bilakaera eta eragina ditu ikergai argitalpenak, eta hainbat bertsolarik egindako ekarpenak oinarrian. Nevadako Unibertsitateak ingelesez plazaratu du lana, Bertso eskolak. Basque Improvisational Poetry Schools izenburupean. | Bertso eskolak aztergai dituen liburu bat ondu du Renoko euskal ikerketa guneak. Eskolen urteotako bilakaera eta eragina ditu ikergai argitalpenak, eta hainbat bertsolarik egindako ekarpenak oinarrian. Nevadako Unibertsitateak ingelesez plazaratu du lana, Bertso eskolak. Basque Improvisational Poetry Schools izenburupean. | Kalean da azken hamarkadetan bertso eskolek izandako bilakaera eta eragina aztertzen dituen lan akademikoa: Bertso eskolak. Basque Improvisational Poetry Schools. Xabier Irujok, Larraitz Ariznabarretak eta Iñaki Arrietak koordinatuta, Renon (AEB) egoitza duen Nevadako Unibertsitateko Center For Basque Studiesek argitaratu du. Zenbait bertsolariren ekarpenen bidez aztertzen dute gaia: Miren Artetxe, Oihana Iguaran, Jone Uria, Maialen Lujanbio eta Julio Sotorenak bildu dituzte. Ingelesez eman dute, eta beste ikerketa batzuetarako abiapuntu izatea nahi lukete.
Bertsolaritzari buruzko sail berri bat abiatzeko eta haren inguruan kongresu bat egiteko asmoz, 2018an Renoko Euskal Liburutegiko buru Iñaki Arrietarekin bildu zen Xabier Irujo, zentroko zuzendaria, berak azaldu duenez. Zehazki zer gai landu erabakitzeko, harremanetan jarri ziren Artetxe, Lujanbio, Iguaran eta Jone Miren Hernandezekin. «Eta guztion artean pentsatu genuen aztertzeko gai egokia izango zela Euskal Herrian emakumeen eskubideen aldeko borroka bertsolaritzan nola gauzatu den, nola sartu den emakumearen ahotsa bertsolaritzan».
Lehen kongresu hartan, 900 lagun bildu ziren bertsolariak entzutera. Argitalpen bat ere eman zuen bilkurak: Female Improvisational Poetry. Hala, segituan jarri ziren lanean bigarrena antolatzeko. «Pentsatu genuen bertso eskolak zirela, kongresu hartan askok aipatu zuten bezala, emakumeari ateak ireki zizkion instituzioa, eta horri buruz hitz egingo genuela». 2020ko apirilean ziren egitekoak, lehena bezala Nevadako Elko herrian, baina osasun krisiak eragotzi zien. Aurtengo apirilean egin zuten azkenean, Renon, eta han aurkeztu zuten liburua. Irujo: «Esango nuke aztertu ditugula bertso eskolak, ez bakarrik ikuspegi nazional batetik edo euskararen egoeraren ikuspegitik, baizik eta instituzio sozial baten ikuspegitik; hau da, bertso eskolek zer eman duten bertsolaritzan, baina baita sozialki ere zer esanahi duen —iaz Iruñean ikusi bezala— 15.000 pertsona biltzeak literatur lehiaketa batean».
Haragoko ekarpena
Pandemiak kongresua atzerarazi bazien ere, egileek abian zituzten lanak jorratzeko eta liburuan biltzeko aukera ere eman ziela azaldu du Arrietak. «Horrek tresna indartsu bat eman digu bai Euskal Herrian sintesi moduko bat izateko, eta baita ingelesez egiten den literatura akademikoari ekarpen bat egiteko ere. Ez bakarrik bertsolaritzari dagokionez beharbada, ekarpen interesgarria izan daiteke beste tradizio batzuentzat, bertsolaritzaren esperientzia oinarri hartuta horiek nola bultza daitezkeen ikusteko».
Hiru editoreen sarreraren ondotik, Iguaran, Uria, Artetxe, Soto eta Lujanbioren testuak dakartza liburuak. Beñat Krolem sortzaileak ere idatzi du berea, inprobisazioak artean duen lekuaz. Larraitz Ariznabarretak landutakoa dator jarraian, zeinak instituzionalizazioan jarri duen fokua: «Nire interesa egon da ikustean bertsogintzako instituzionalizazioa zertan eman den. Eta erakutsi nahi izan dut, batetik, bertso eskolek nola islatzen duten Euskal Herrian azken urteetan beste maila batzuetan gertatu den instituzionalizazio hori; eta bestetik, bertso eskolek zer eragin sakon eduki duten instituzionalizazio horretan». Amaitzeko, 2018an Artetxeri eta Lujanbiori egindako elkarrizketa bat ere jaso dute liburuan.
1970-1980ko urteetan sortu ziren bertso eskolak, euskal kulturaren eta euskararen biziberritze mugimendu zabalago baten baitan, Artetxek gogora ekarri duenez. «Bertso eskolek etengabe uztartzen dituzte esperimentazioa, sistematizazioa, horren gaineko hausnarketa eta dibulgazioa. Eta ikerketak ere badu hortik». Ikerketan, bertso jardunean zein bertsolaritzaren irakaskuntzan, aste barruko nahiz asteburuko «inertziek» eramateko arriskua izaten da, bertsolari eta ikertzailearen hitzetan. «Horrelako ekimen batek behartzen gaitu gelditu, hausnartu eta egiten ari garen horren gaineko begirada bat izatera». Alde horretatik, eskertu egin du begirada hori bertso eskolei eskaintzea. «Espero dut liburu hau ikerketa berrien abiapuntu izatea».
Liburua eskura dago Renoko ikergunearen webgunean. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229302/uemako-udalerrietan-hamar-osasun-langiletik-hiruk-ez-daukate-euskara-maila-egiaztatuta.htm | Gizartea | UEMAko udalerrietan hamar osasun langiletik hiruk ez daukate euskara maila egiaztatuta | Hamarkadotan egin diren aurrerapausoak aintzat hartu behar badira ere arazoak «egiturazkoak» direla esan du propio egoera aztertzeko bi urtean behin ateratzen duen txostenean, eta bi osasun sistemen arteko alde «handiaz» ere ohartarazi du. | UEMAko udalerrietan hamar osasun langiletik hiruk ez daukate euskara maila egiaztatuta. Hamarkadotan egin diren aurrerapausoak aintzat hartu behar badira ere arazoak «egiturazkoak» direla esan du propio egoera aztertzeko bi urtean behin ateratzen duen txostenean, eta bi osasun sistemen arteko alde «handiaz» ere ohartarazi du. | UEMA udalerri euskaldunen mankomunitatean 101 udalerri daude; horietako osasun zerbitzu publikoetako datuak «behatu eta aztertuta», hizkuntza eskubideak bermatzen diren aztertu du ikerketa batean, eta horra ondorioetako bat: udalerri horietan ari diren hamar osasun langiletik hiruk ez daukate euskara maila egiaztatuta. Osakidetzako zentroetan %19 dira; Osasunbidekoetan, %75. Udalerri horietako herritarrek beste herri batzuetako osasun zentro batzuetara edo dagozkien erreferentziazko erietxeetara joan behar izaten dute usu, eta eremu horietan oraindik ere agerikoagoa da arazoa. Horra, esaterako, ospitaleetan zer gertatzen den: langileen bi herenek ez dute euskara gaitasuna egiaztatuta. Osakidetzan %57 dira; Osasunbidean, %99.
Hortik dator UEMAren salaketa. Igaro hamarkadetan aurrerapausoak egin diren arren hizkuntza eskakizunak «egituraz» urratzen direla salatu du. «Egunero urratzen dira hizkuntza eskubideak oraindik». Ikerketa hori bi urtean behin egiten du mankomunitateak, eta zer metodologiari jarraitzen dioten azaldu dute. Hiru «geruzatan» aztertu dituzte osasun zerbitzuak. Gertuenekoak, batetik: UEMA barruko udalerrietan dauden 64 osasun etxeak eta larrialdi zerbitzuak. Ingurukoak, bestetik: udalerrietan bertan egon ez arren UEMAko herritarrei arreta ematen dieten osasun zentroak. Eta erietxeak, azkenik: herri horietan bizi direnei dagozkien «erreferentziazko» ospitaleak. Salatu dute, oro har, ikerketa honetako datuak aurreko urteetakoekin alderatuta, «eboluzio argirik» ez dela ikusten langileen ezagutza aldetik: «aurrerapauso nabarmenik» ez dago. Lehen «geruzan» 821 lanpostu aztertu dituzte,: 669 postu Osakidetzarenak dira, eta 152 Osasunbidearenak. %87k jarria dute euskaraz jakiteko derrigortasuna. UEMAk jakinarazi du zailtasunak izan dituela horietatik zenbatek konplitzen duten jakiteko. Osasunbideak euskara jakitea nahitaezkoa den postuetan bakarrik aztertu du langileak euskaraz badakien, eta gainerako kasuetan langileek ez dakitela ondorioztatu du. «Muga» hori aintzat hartuta atera duten «argazki orokorra» zera da, postuen %70etan ari direla eskakizuna egiaztatuta daukaten langileak. Arloka, badira aldeak; esaterako, erizain laguntzaileen postuetan gehienak egiaztatu gabe daudela ikusi dute. Derrigortasunean, badira aldeak sistema batetik bestera, eta hori oso argi ikusten da, esaterako, lehen «geruza» honetan: Osakidetzari dagokionez, udalerrietako lanpostuen %99k daukate derrigortasuna ezarrita; Osasunbidean, %34k. Portzentajeak aldatzen badira ere, desoreka hori argi ikusten da txosten guztian, atal guztietan, eta bi sistemen arteko alde «handiaz» ohartarazi du mankomunitateak ikerketatik atera dituen ondorio nagusietan. Egoera eskasagoa «Geruzetan» behera egin ahala, okerragoa da egoera. UEMAko herritarrek inguruko udalerrietan erabiltzen dituzten 35 zentro aztertu dituzte, eta 376 lanpostu. Kasu horietan, Osakidetzan langileen %27 daukate hizkuntza eskakizuna egiaztatu gabe; Osasunbidean, %78k. Hor ere bi sistemen arteko aldea nabarmena da: Osakidetzan lanpostuen %96 dute hizkuntza eskakizuna jarria; Osasunbidean, %28k. «Erreferentziazko erietxeei» dagokienez, 11 ospitale dira guztira, eta egoera ez da batere homogeneoa: euskararen ezagutzaren egiaztatzeari begira, «aldeak handiak» dira erietxeen artean. Derrigortasunari begira ere, desoreka oso handia da, berriro ere, osasun sistemen arabera. Osakidetzako erietxeetan lanpostuen ia erdiek dute ipinita derrigortasuna; Osasunbidean, %1ek ere ez. Eskakizuna betetzeari dagokionez, langileen %57k dute maila egiaztatu gabe Osakidetzan.
Aparte nabarmendu nahi izan du mankomunitateak pediatriako egoera ere. Formalki bideratuta dagoelako, baina errealitatean «hutsuneak» agerikoak direlako: «Bereziki aipatzekoa da pediatrian dagoen hutsunea: nahiz eta euskaraz jakiteko beharra daukaten postu gehienek, horietako askotan daude euskaraz ez dakiten langileak». Ohartarazi du, gainera, urteotan osasun profesionalen falta agerikoa izan dela zentro askotan, horrek ugaritu egin dituela «hutsuneak eta ordezkapenak», eta zaildu egin duela horrek hizkuntza eskakizunen gaineko eboluzio on bat. Bide aski arriskutsua dela uste du, ordea: «Profesional gabeziaren testuingurua ez litzateke baliatu behar hizkuntza eskubideak bigarren mailan uzteko: erakundeen obligazioa da eskubide horiek bermatzea».
Horiek horrela, egoera bideratze aldera, «egiturazko erabakiak» eskatu ditu mankomunitateak. Oinarrietatik: «Ezinbestekoa da etorkizuneko osasun langileak euskaraz trebatzeko neurriak hartzea unibertsitateetan». Egungo euskarazko zerbitzuak eskaintzeko sistemak «egituratzeko» ere eskatu du. Eta ezagutzaz harago egitea ere beharrezkoa dela gogoratu du: erabileran eragiteko «irizpideak» jarri behar dira. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229303/unai-laso-sei-hilabete-inguru-egongo-da-jokatu-gabe.htm | Kirola | Unai Laso sei hilabete inguru egongo da jokatu gabe | Baikoko aurrelariari gaur egin diote ebakuntza, hautsita baitzeukan eskuin aldakako labrum hezurra. Lesioaren ondorioz, ez du jokatuko udan, ez Lau eta Erdiko Txapelketa, ez binakakoaren lehen partidak. | Unai Laso sei hilabete inguru egongo da jokatu gabe. Baikoko aurrelariari gaur egin diote ebakuntza, hautsita baitzeukan eskuin aldakako labrum hezurra. Lesioaren ondorioz, ez du jokatuko udan, ez Lau eta Erdiko Txapelketa, ez binakakoaren lehen partidak. | Itxurra txarra zuen lesioak, eta gaur baieztatu da zorigaitzeko albistea: Unai Laso (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) denbora luzez egongo da jokatu gabe. Baikoko aurrelariak aspalditik zuen min eskuin aldakan, eta horrek ez dio utzi bete-betean aritzen. Horregatik erabaki du ebakuntza egitea.
Gaur egin diote, Gasteizen. Mikel Sanchez buru duen lantaldeak operatu du. Ez da arazorik izan, eta ondo atera da. Hori izan da albiste on bakarra, ebakuntza amaitutakoan Iñigo Simon Baiko enpresako mediku buruak jakinarazi baitu Lasok sei hilabete inguru beharko dituela berriro jokatu ahal izateko. Ez da izan ezusteko albistea, Iosu Eskiroz Baikoko atzelariak lesio bera izan baitzuen duela bi urte, eta ia urte erdiz egon baitzen jokatu gabe.
Sei hilabete denbora asko da, eta zer esanik ez kirolean. Hala, Lasok ez du jokatuko udan, ez Lau eta Erdiko Txapelketa, ezta binakakoaren lehen partidak ere. Lasoren lesioa kolpe latza da pilotariarentzat, Baikorentzat eta pilotarentzat. Izan ere, duela bi urte profesionaletara itzuli zenetik punta-puntan zebilen: txapeldun izan da buruz buru, eta txapeldunorde lau eta erdian eta binakakoan; azken horretan bi aldiz. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229304/irungo-gizon-bat-espetxeratu-dute-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Irungo gizon bat espetxeratu dute sexu eraso bat egitea leporatuta | Maiatz amaieran gertatu zen erasoa, biktimaren etxeko atarian | Irungo gizon bat espetxeratu dute sexu eraso bat egitea leporatuta. Maiatz amaieran gertatu zen erasoa, biktimaren etxeko atarian | Kartzelan sartu dute joan den barikuan atxilotutako 21 urteko gizona, emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Maiatzaren 28an gertatu zen erasoa: ustezko erasotzaileak biktimari jarraitu zion etxeko atariraino; barruan sartu, eta sexu eraso bat egin zion.
Ertzaintzaren arabera, andreak «gogor» egin zion aurre, eta ihes egitea eta etxean sartzea lortu zuen. Ohar bidez adierazi dutenez, Ertzaintzaren polizia zientifikoak lortu du erasotzailearen profil genetikoa osatzea.
Ertzainek hainbat egunez zelatatu zuten ekainaren hasieran, eta 9an atxilotu zuten. Etxea miatu, eta «ustez egitateen egunean erabilitako jantziak» konfiskatu zizkioten. Gaur jarri dute Irungo Epaitegiaren eskuetan, eta epaileak atxilotua espetxeratzeko agindua eman du.
Hiru eraso Zornotzan
Zornotzako Udalak adierazpen instituzional bat onartu du gaur azken egunotan herrian gertatutako hiru eraso matxistak «irmoki» gaitzesteko. Babesa helarazi die biktimei eta haien familia eta ingurukoei. Adierazpenean azpimarratu dute euren lehentasuna izango dela biktimak lehentasunez artatzea eta prebentzio lana egitea, «emakumeek eta LGTBI+ pertsonek indarkeriari aurre egin» diezaioten eta «erasotzaileen zigorgabetasun soziala ez ahalbidetzeko tresnak izan ditzaten». Kontzentrazioa egingo dute gaur, 19:00etan, eta bihar, asteartea, 12:00etan. |
2023-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/229305/abanton-gizon-bat-ospitaleratu-dute-eraso-lgtbifobo-baten-ondorioz.htm | Gizartea | Abanton gizon bat ospitaleratu dute eraso LGTBIfobo baten ondorioz | Bi gizoni eraso diete Gallartako jaietan, domekako ordu txikietan. | Abanton gizon bat ospitaleratu dute eraso LGTBIfobo baten ondorioz. Bi gizoni eraso diete Gallartako jaietan, domekako ordu txikietan. | Gizon bikote bat jipoitu zuten atzo, goizeko ordu txikietan, Abanton (Bizkaia). Tele7 katearen arabera, 30 urtetik behera dituzte gizonek, eta eskutik oratuta ari ziren oinez, txosnetatik hurre. Goizeko seiak aldera gertatu zen erasoa, Gallarta auzoko jaietan, eta, iseka egiteaz gain, ukabilkadak eman zizkieten bi gizonei.
Kolpeetako baten ondorioz, biktimetako bat atzerantz jausi zen, eta burua lurraren kontra jo zuen. Ospitaleratu egin behar izan dute. Ertzaintzak adierazi duenez, biktimek oraindik ez dute salaketarik ipini, eta ez dituzte erasotzaileak atxilotu. Abantoko Udalak irmoki gaitzetsi du gertatutakoa, eta dei egin die herritarrei gaur 19:00etan egitekoa den kontzentrazioan parte har dezaten. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229327/mugerreko-pleita-gunearen-handitze-proiektua-salatu-dute-ingurunearen-defentsarako-elkarteek.htm | Gizartea | Mugerreko pleita gunearen handitze proiektua salatu dute ingurunearen defentsarako elkarteek | Elkargoak tren autobidea errezibitu nahiko luke Mugerreko pleita gunean. Baina, proiektu nagusi horren bidez «nahitaezkoak ez diren» beste batzuk egin nahi dituztela deitoratu dute elkarteek. Tokiko biodibertsitatea kaltetuko luke handitze proiektuak. | Mugerreko pleita gunearen handitze proiektua salatu dute ingurunearen defentsarako elkarteek. Elkargoak tren autobidea errezibitu nahiko luke Mugerreko pleita gunean. Baina, proiektu nagusi horren bidez «nahitaezkoak ez diren» beste batzuk egin nahi dituztela deitoratu dute elkarteek. Tokiko biodibertsitatea kaltetuko luke handitze proiektuak. | Mugerreko pleita gunearen (Lapurdi) handitze proiektuaren gardentasun falta deitoratu zuten atzo CADE eta Mouguerre Cadre de Vie elkarteek. Besteak beste, «eragin ekologiko eta hidraulikoak» ukango ditu, Martine Bouchet Mouguerre Cadre de Vieko kidearen arabera. Horregatik, «benetako inkesta publiko» bat egin dadila aldarrikatu dute, tokiko biztanleek proiektuaren «helburuez eta egokitasunaz eztabaida» dezaten. Izan ere, Euskal Hirigune Elkargoak Cherbourgtik (Normandia) Mugerrera iritsiko litzatekeen tren autobidea errezibitu nahiko luke bertan. Baina handitze proiektu horrek beste bat «ezkutatzen» duela salatu dute elkarteek, 3,3 hektarea «debalde» artifizializatuko bailituzkete.
Tren autobidearen proiektuaren inguruan nahiko «dudakor» daudela azaldu zuen Bouchetek: «Mugerretik aurrerako bidean, kamioi bidez garraiatuko lukete merkantzia, eta oraino gehiago emendatu A63ko kamioi kopurua; gaur egun itsasontziz egiten dute». Bestalde, tren autobidea Briattany Ferries enpresaren iniziatiba pribatua dela azaldu zuen Bouchetek, eta jada Mugerreko pleitan dagoen Novatransi sortuko liokeen konkurrentzia ukan zuen gogoan.
2020ko uztailean eman zuen Jean Castex orduko lehen ministroak Cherbourg eta Mugerren arteko tren autobidearen berri; Irlanda eta Espainia lotzea zen xedea. Elkargoak Mugerreko CEF Europako Pleita Zentroa eskaini nahi die iritsiera gisa. Horretarako, Europaren diru laguntzak eskatu dituzte, eta ekainean jakingo da esleitua izan zaien.
Baina proiektu nagusi honek beste bat «ezkutatzen» duela salatu zuten elkarteek. Hain zuzen, 3,3 hektarea artifizializatuko lituzkete DJO enpresa lekualdatzeko. Elkarteek azpimarratu zuten artifizializazio hori «debaldekoa» dela, eta Mugerreko pleita gunetik hurbil dagoen alternatiba proposatu zuten: Les Salines, alferrik utzia den 10 hektareako industrialdea. Izan ere, DJO enpresak ez du «ezer ikustekorik trenbideetako aktibitatearekin»; beraz, ez du zertan bertan kokatu.
Horrez gain, pleita gunearen handitzeak ZAC antolaketa adostuko gunearen mugak gainditzen dituela salatu zuten elkarteek. 100 hektarea inguruko gunea da, eta haietatik hamazazpi ez dira oraindik artifizializatuak. Handitze proiektuak hamazazpi hektarea horiek artifizializatuko lituzke. Baina, Mugerreko PLUaren berrikuspena eginda, elkarteak ohartu dira handitze proiektuan ZACaren kanpo dauden hiru lursail ere sartzen direla proiektuan. Hiru etxe dira; haietarik bi Elkargoak erosi ditu jada, eta inor ez da bizi bertan. Hirugarrenean, berriz, norbait bizi da. «Ezin dute PLUan aldaketa soil bat eginez ZAC eremua handitu; egin-molde eskandalagarria da. Helegite bat jarri dugu, eta, ez bada nahikoa, administrazio auzitegira joko dugu», azaldu zuen Bouchetek.
Mugerreko pleita gunea uholde lautada bat da, biodibertsitate handikoa. Bertan eraikitzeko, lur maila hiru metro igo beharko lukete. Frantziako CNPN Naturaren Babesteko Kontseilu Nazionalak proiektuaren gaineko iritzi ezkorra argitaratu zuen apiril erditsuan. Hainbat espezie babestu aurkitu dituzte bertan, eta Euskal Hirigune Elkargoak proposatzen duen konpentsatze eremua eskasa dela azpimarratu dute. Izan ere, uholde lautadetan egin kalteak konpentsatzeko, Elkargoak berriz naturalizatu behar ditu beste eremu batzuk, eta kalteak sortuko dituen eremua halako hiru izan behar dute konpentsazio eremuek. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229328/prezioen-igoera-berriz-moteldu-da-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Prezioen igoera berriz moteldu da Hego Euskal Herrian | Iazko salneurrien aldean behera egin dute erregaien prezioek, eta elikagaien garestitzea ere geldotu egin da. Azpiko inflazioa %6,4ra apaldu da. | Prezioen igoera berriz moteldu da Hego Euskal Herrian. Iazko salneurrien aldean behera egin dute erregaien prezioek, eta elikagaien garestitzea ere geldotu egin da. Azpiko inflazioa %6,4ra apaldu da. | Pixkanaka bada ere, inflazioa geldotzen ari da Hego Euskal Herrian. Maiatzean, prezio igoerek berriz ere beheranzko bidea hartu dute, eta urte arteko inflazioa %3,5era apaldu da, apirileko igoeraren ostean. Aurretik, inflazioak gora egin zuen apirilean, martxoko %3,4tik %4,2ra.
Joan den hilabeteko inflazio samurragoaren erantzule nagusia erregaien prezioak izan dira, iazko maiatzetik merkatu egin baitira (-%10,7), eta horrek neurri batean apaldu egin baititu garraio prezioak; besteak beste, garraio publikoarenak. Behera egin du etxeko argindarra eta berokuntza kontuan hartzen dituen indizeak ere (-%22,3)
Elikagaiak ere jada ez dira erritmo berean garestitzen ari, nahiz eta oraindik %10 baino gehiago igo diren prezioak: %11,9. Joan urteko maiatzeko prezioekin alderatuta, azukrea garestitu da gehien (%56,1); esnea %25,1 garestiago dago, eta esnekiengatik %11,5 gehiago ordaindu da. Haragietan, prezio igoera handienak txerrikietan izan dira (%16,1), baina beste haragiak ere garestitu dira, hala nola behiki (%6,4) eta hegazti haragia (%4,7). Zerealak, berriz, %17 garestiago daude.
Azpiko inflazioaren indizeak ere, zeinak kanpoan uzten baititu kontsumo prezio aldakorrenak —erregaiak eta elikagai freskoak—, behera egin du maiatzean Hego Euskal Herrian: %6,8tik %6,4ra. Iazko urriraino joan behar da horren tasa apala ikusteko. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229329/gizonezko-bat-atxilotu-dute-nottinghamen-hiru-pertsona-hiltzea-egotzita.htm | Mundua | Gizonezko bat atxilotu dute Nottinghamen, hiru pertsona hiltzea egotzita | Poliziaren arabera, goizaldean aurkitu dituzte hiru hildakoen gorpuak, hiriko bi tokitan. Ikerketa zabalik dago oraindik. | Gizonezko bat atxilotu dute Nottinghamen, hiru pertsona hiltzea egotzita. Poliziaren arabera, goizaldean aurkitu dituzte hiru hildakoen gorpuak, hiriko bi tokitan. Ikerketa zabalik dago oraindik. | Erresuma Batuko Poliziak zabaldu duenez, 31 urteko gizonezko bat atxilotu dute goizean, beste hiru lagunen hilketarekin zerikusia duelakoan. Iturri ofizialen arabera, goizaldeko lauretan jaso dute abisua Polizian esanez bi gorpu agertu direla Nottingham hiriko Ilkeston kalean, eta handik gutxira topatu dute hirugarren hilotza, Magdala kalean. Beste hiru pertsona, berriz, erietxera eraman behar izan dituzte, norbaitek ibilgailu batekin eraso diela eta. Poliziak azaldu du gertakari guztiak lotuta dauden susmoa dutela, baina ez dute azalpen gehiagorik eman. Ikerketa zabalik dago oraindik.
«Ikerketa abiatu besterik ez dugu egin, eta argitu nahian gabiltza zer gertatu den zehazki. Herritarrei eskatzen diegu lasai egoteko galdeketak egiten ditugun bitartean. Ikerketak aurrera egiten duen bitartean, hainbat kale itxiko ditugu», esan du Nottimgham hiriko poliziaburu Kate Meynellek. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229330/eh-bilduk-laquoirmokiraquo-salatu-du-maiatzaren-27an-sorian-gertatutako-erasoa.htm | Politika | EH Bilduk «irmoki» salatu du maiatzaren 27an Sorian gertatutako erasoa | Ostegunean elkarretaratzea eginen dute Donostian, erasoa gaitzesteko eta biktimari babesa erakusteko | EH Bilduk «irmoki» salatu du maiatzaren 27an Sorian gertatutako erasoa. Ostegunean elkarretaratzea eginen dute Donostian, erasoa gaitzesteko eta biktimari babesa erakusteko | Donostiako EH Bilduk ohar bidez adierazi berri du «irmoki» salatzen duela maiatzaren 27an Sorian (Espainia) Ion Aranburu donostiarrari egindako erasoa. Era berean, biktimari eta haren ingurukoei «babes osoa» helarazi diete, eta dagokien erakundeek gertatutakoa argitu dezatela eskatu dute. «Kasu honetan zerikusia izan dezaketen erakunde publikoen aldetik ia inongo informaziorik jaso gabe jarraitzen dugu; inongo ikerketarik dagoen ere ez dakigu», gehitu dute.
Ikusi gehiago: «Katalanen aurkako faxisten eraso bat izan da, eta erdian euskaldun bat harrapatu dute»
Erasoa gaitzesteko eta biktimari babesa erakusteko, Donostiako Antigua auzoko bizilagunek elkarretaratzea eginen dute ostegunean 20:00etan, Gaskoinia plazan. EH Bilduk elkarretaratze horretan parte hartzeko deia egin du.
Numantzia-Cornella partidaren egunean gertatu zen erasoa, taberna baten aurrean. Hainbat ultraren artean jipoitu zuten gizona, eta, eragin zizkioten zaurien ondorioz, Burgosko (Espainia) ospitaleko zainketa intentsiboetako unitatean egon behar izan du, oso larri. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229331/urkulluk-sanchezi-eskatu-dio-atlantikoko-makroeskualdea-lehenesteko.htm | Politika | Urkulluk Sanchezi eskatu dio Atlantikoko makroeskualdea lehenesteko | Sanchezek uztailaren 1ean hartuko du Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza, bozetako kanpainaurrea martxan dela. | Urkulluk Sanchezi eskatu dio Atlantikoko makroeskualdea lehenesteko. Sanchezek uztailaren 1ean hartuko du Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza, bozetako kanpainaurrea martxan dela. | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk beste urrats bat egin du Atlantikoko makroeskualde bat sortzeko presio egiteko asmoz. Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezi bidalitako gutun batean, lehendakariak eskatu dio «ahalegin guztiak» egiteko Europar Kontseiluak urtea amaitu aurretik onartu dezan proiektua, eta Europako Batzordeak lanari ekin diezaion. «Lehentasunezkotzat» jotzeko arrazoietako bat da Hego Euskal Herriaren eta Europa iparraldearen arteko trenbide eta energia konexioetan indar egitea, Frantziak euskal Y-aren iparraldeko lotura 2042ra arte atzeratuko duela jakinarazi duen honetan.
Sanchezek uztailaren 1ean hartuko du Europako Batasuneko Kontseiluko presidentetza, sei hilabetez, eta agintaldiko agendan kokatu nahi du makroeskualdea Urkulluk, iritzita proiektua «funtsezkoa» dela «Atlantikoko lurraldeen interesen promoziorako eta horien defentsa hobeago bat egiteko Europako Batasunean». Presio egiteko bazkideak ere topatu ditu. Besteak beste, euroeskualdearen biltzar orokorra baliatu zuten Urkulluk eta Nafarroako eta Akitania Berriko gobernuburuek makroeskualdearen alde egin eta AHTaren Atlantikoko ardatza osatzearen garrantzia nabarmentzeko. Aurrez, antzeko mezua adostu zuten lehendakariak berak eta Galiziako, Asturiasko eta Kantabriako presidenteek. Haiekin bat egin du Galesko Gobernuak ere, eta denek parte hartu zuten Cardiffen egindako Ardatz Atlantikoko Batzordearen bileran, maiatzaren 23an.
Espainiako gobernuburuak adierazi zuen proiektuarekin bat egiten duela, baina garai korapilatsuan helduko dio Europako Batasuneko Kontseiluko agintaldiari. Jada kanpainaurreari ekin diote alderdiek uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozei begira, eta horien ostean ere inbestidura adosteko negoziazioak iritsiko dira. Beraz, ikusteko dago jokaleku horretan zenbateraino egingo duen indar Sanchezek Europari dagozkion egitasmoetan.
Espainiako Gobernuari soilik ez, Urkulluk gutun bera bidali die Portugalek, Irlandak, Frantziak eta Erresuma Batuak Espainian dituzten enbaxadoreei ere. Izatez, aurrez ere bidali zien mezu bera Portugalgo eta Frantziako ordezkariei, apirilean Madrilen egindako bilera banatan. Orduan, Joao Mira-Gomes enbaxadoreak erantzun zion Portugal proiektua babesteko prest legokeela; Jean-Michel Casak, berriz, Parisek ez lukeela arazorik ikusiko gaia agendan txertatuko balitz.
Makroeskualdea eratzearen helburuetako bat da Europako Batasunean presio egiteko talde bilakatzea, batez ere Atlantikoko ardatzeko azpiegituretan eta inbertsioetan indar egiteko. Izan ere, parte hartuko luketen zenbait instituziok «arriskutzat» jo dute, besteak beste, Europako Batasuneko erabakiguneek ekialderantz egin izana eta Frantziak abiadura handiko trenaren hegoaldeko konexioak atzeratzea. Hala, Urkulluk adierazi zuen makroeskualdeak lagunduko lukeela Europako eskualdeen arteko «oreka berrezartzen».
AHTaren konexioa
Datozen urteetan martxan beharko luketen azpiegituretako bat da AHT abiadura handiko trenaren konexioa, baina ez da Eusko Jaurlaritzak nahi bezain azkar ari. Parisek Europako Batasunarekin hartutako konpromisoaren arabera, Bordele eta Akize (Okzitania) batuko dituen trenaren igarobidea 2030erako egin behar zuten. Frantziak, baina, iragarri du 2042ra arte atzeratuko dutela proiektua; eta, ondorioz, baita euskal Y-a Europa iparraldearekin lotzeko aukera ere.
Frantziako Gobernuaren erabakiaren aurka egin du EAJk Europako Parlamentuan. Europako garraio azpiegituren eraikuntzan izan diren atzerapenak aztertzen dituen txosten baten inguruan eztabaidatu zuten atzo, eta gaur egingo dute haren inguruko bozketa. Txostenaren arabera, %40rainoko gainkostuak atzeman dituzte oinarrizko azpiegituretan, eta, batez beste, hamar urteko atzerapenak, besteak beste estatuen arteko mugetako konexioetan. Horretarako arrazoia estatuek Europako Batasunarekin adostutako helburuen eta barrura begirakoen arteko ezberdintasunak direla ere jaso dute.
Izaskun Bilbao jeltzalearen ustez, Frantziak AHTaren hegoaldeko konexioarekin egin duena Europako Parlamentuak «salatutako» egoeraren adibide da, eta beharrezkotzat jo zuen erantzun bat ematea. Hala, Europako tren sarearentzat «lehentasunezkoak ez diren» inbertsioetarako laguntzak kentzearen alde egin zuen, «oinarrizkotzat» jotzen direnen mesedetan. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229332/zahar-etxeetarako-jaurlaritzaren-dekretua-aurrekoaren-laquoantzekoaraquo-dela-esan-dute-egoiliarren-senideek.htm | Gizartea | Zahar etxeetarako Jaurlaritzaren dekretua aurrekoaren «antzekoa» dela esan dute egoiliarren senideek | COVID-19aren izurriak ondorio gaiztoak izan zituen egoitzetan, eta testua hilabete haietan ikusitako gabeziak aintzat hartuta ondu duela argudiatu du administrazioak, egoitzetan moduluko 25 egoiliar baino gehiago ez egoteko, eta gaueko arta ere bermatzeko. | Zahar etxeetarako Jaurlaritzaren dekretua aurrekoaren «antzekoa» dela esan dute egoiliarren senideek. COVID-19aren izurriak ondorio gaiztoak izan zituen egoitzetan, eta testua hilabete haietan ikusitako gabeziak aintzat hartuta ondu duela argudiatu du administrazioak, egoitzetan moduluko 25 egoiliar baino gehiago ez egoteko, eta gaueko arta ere bermatzeko. | Zaharren egoitzetako egoerak kezka handiak eragin zituen COVID-19aren pandemian. Gaitza bereziki erasokorra izan zen adinekoekin, eta haren ondorioak larriak izan ziren egoitzetan: Hegoaldeko zahar etxeetan, gutxienez 1.800 egoiliar hil zituen 2020ko martxoaren 1etik 2023ko irailaren 11ra bitartean. Bakarrik hil behar izan zuten askok, eta egoiliar ia denek hilabeteak egin zituzten bakartuta. Gaur, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburu Nerea Melgosak zahar etxeak arautzeko dekretua birmoldatzeko agindua onartu du. Egin duten testuan, badira aldaketak. Zahar etxeetako moduluek, esaterako, gehienez ere 25 egoiliarrekoak izan beharko dutela jarri dute; eta arta zuzena ematen duten langileen ratioa %15 handituko da, hainbat albiste agentziak azaldu dutenez. Egoitza berriei ere jarri nahi zaie muga: 150 egoiliar baino gehiago ezingo dituzte hartu.
Babestu elkartean Bizkaiko egoiliarren familiartekoak batzen dira. Elkarteko eledun Xabier Monrealek esan du irakurri dutela dekretu eraberritua, eta aurrekoaren «antzekoa» iruditu zaiela, alegia, eskasa arta ona bermatzeko, aurrez ere usu salatu izan baitituzte dekretu horren mugak. Minduta daude, era berean, Eusko Jaurlaritzak ez duelako egoiliarren senideengana jo testua ontzeko, edota gutxienez iritzia galdetzeko. Hedabideen bidez jakin dute haren berri, eta guztiz okerra iruditu zaie jokabide hori. «Ez dugu aukerarik izan aurrez testua ikusteko ere; Eusko Jaurlaritzak oso urrun dauka hainbestetan aipatzen duen gobernantza eredu berria». Kexu da: «Ez digute entzun ere egin»
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, foru aldundien ardurapean daude zahar etxeak, eta araudietan eta adinekoek jasotzen duten artan badira aldeak herrialdetik herrialdera; egoitzatik egoitzara ere bai sarri. Zaila da ematen den artaren erretratu orokor bat izatea. Jaurlaritzak oinarrizko irizpideak ematen ditu denentzat, ordea, eta dekretu honen bidez oinarri horiek birmoldatzea da asmoa.
Izurriaren ondorioz ikusitako hainbat gabezia kontuan hartuta ondu dute dekretuaren zirriborroa. Irizpide berriek «kalitatea eta hobekuntza iraunkorra» ardatz dutela esan dute dekretuan. Xedeen artean, honako hau ere bai: osasun sistemaren eta adinekoen egoitzetako osasun zerbitzuen arteko koordinazioa hobetu egin behar da. Alde horretatik, zaintza aringarriei ere erreparatu nahi diete.
Zaintza aringarriak
Egun, badira gabeziak. Apirilean, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak zaintza aringarrien plan berria aurkeztu zuen, 2027ra arteko asmoekin. Propio jarri du administrazioak planeko xedeen artean zahar etxeekiko koordinazioa hobetzea. Zaintza aringarrien arloko Arinduz elkarteko profesionalek planaren aurkezpenaren harira esan zuten lan handia egin behar dela horretarako. Hainbat arazo jarri zituzten mahai gainean. Izan ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan osasun zerbitzuak eta gizarte zerbitzuak «bereizita» daude sarri; areago, «aparteko bi mundu dira», eta erreminta informatiko igualak ere ez dituzte. Zahar etxe pribatuetako egoera hizpide, defizitak ugariak direla esan zuten. Profesional «eskasia» ere, oro har, konpondu beharreko arazoa dela erantsi zuten, eta bereziki egoitza pribatuetan dela larria.
Horiek horrela, dekretuaren bidez, Jaurlaritzak plan bat ondu nahi du propio egoitzetan ere zaintza aringarrien arloan aurrera egiteko, eta trebatu egin nahi ditu profesionalak, egoera horietan arta ona emateko. Helburua da «bizitzaren amaieran» pertsonen «duintasuna eta eskubideak» bermatzea.
Heriotzako orduan ez ezik, egoitzako bizialdi osoan hartu beharko dira aintzat pertsona bakoitzaren nahiak eta desioak, eta horren araberako planak ondu beharko dira. Hobetu egin nahi dute egoiliarren senideekin harremanak izateko bidea ere. Gaur egun, senideen elkarteak kritikoak dira egoitzetan hitza izateko dituzten bideekin, eta isilaraziak sentitzen direla adierazi dute behin baino gehiagotan. Eta Monrealek argi salatu du alde horretatik ez datorrela berrikuntzarik dekretu horretan ere. Nora begiratua badagoela esan du, inguruetan badirelako esperientzia interesgarriak, baina ez zaiela jaramonik egin. «Beste erkidego zenbaitetan ari dira urratsak egiten, baina hemen ez».
Dekretuaren testuan, xedeen artean jarri dute egoiliarrak ez lotzea ere. Egun, adinekoak ez lotzeko konpromisoarekin ari dira hainbat zahar etxe, haiek geldirik egoteko bide fisiko eta kimikoak saihestera egiten dute toki askotan, baina egoitza denek era horretan jarduteko bermeak ezarri nahi dituzte araudi birmoldatuarekin. Salbuespen egoeratan bakarrik onartuko da egoiliarrak lotzea, medikuaren preskripziopean beti, eta egoiliarraren edota haren senitartekoen edo gertukoen onespenarekin.
24 orduko arta
Egoitzetan, arta zuzenak eguneko 24 orduetan bermatuta egon beharko du, Jaurlaritzak ondu duen dekretu zirriborroaren arabera. Gauean, arta asistentzial teknikoa emateko gaitutako langile bat bermatu beharko da 50 egoiliar arteko egoitzetan. 51-100 egoiliar artean dituztenetan, bi izango dira. 100-150 artekoetan, hiru. Hortik gorakoetan, lau.
Ratioen igoerari buruz Monrealek esan du beraiek zaintzaileen arta zuzenari erreparatzen diotela batez ere, eta horretan ez dutela ikusi igoerarik. Testua goitik behera begiratuta ere, aldaketa gutxi ikusi dituzte. «Berandu» datorrela uste dute, gainera.
Propio zirriborroan «gaueko arta» aipatzen dela onartu du, senitartekoen aspaldiko eskea dela, baina ezarri diren ratioak oso-oso apalak iruditzen zaizkio. «Zaintzaile bat 50 egoiliarreko? Hori zer da!»
Gainera, osasun artak beti aurrez aurrekoa izan behar duenik ez du bermatzen dekretuak; zenbait kasutan, zabalik uzten du gailu telematikoen bidezko arreta emateko atea. Zahar etxeetako egoiliarren familien beste eskeetako bat da osasun arta presentzial osoagoa bermatzea; izan ere, haien salaketetako bat da egun erizainen 24 orduko arta ez dela bermatzen egoitza askotan. Monrealen arabera, hori aldatzeko biderik ez da irekiko dekretu berriarekin: «Erizainik gabe egon daitezke».
Ebaluazio eta koordinazio batzorde bat ere eratu nahi da testu berriarekin, egin behar diren aldaketen gaineko jarraipena egiteko. Aurreko dekretua ez da indargabetuko; berrian egindako aldaketekin ordezkatuko da. Berri hau onartzeko prozesuan hainbat urrats falta dira oraindik. Behin dekretua onartuta, egoitzek sei urte izango dituzte ezarritako aldaketetara egokitzeko.
Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak esan du foru aldundiekin elkarlanean osatu dutela testua.
ELA sindikatuaren balorazioa
Zahar etxeetako langileek urteotan askotan azaldu dute ezinegona ematen duten artaren kalitatearengatik. Lan baldintzak hobetzeko eskatzen ari dira, eta ratioetan ere aldaketak nahi dituzte, egoiliarrak ondo artatzeko egun aski asti ez dutela izaten argudiatuta. Jaurlaritzaren dekretuaren albistearen harira, ohar bat plazaratu du ELA sindikatuak. Oso kritikoak dira sindikatuko ordezkariak ere. Batetik, gaitzetsi egin dute «hedabideen» bidez jakin izana testuaren berri. Horiek horrela, zer dioen aztertzeko denbora behar dute sindikatuan, eta esan dute azterketa sakon baten ondorenean baloratuko dutela xeheki. Baina dekretua egiteko bidean sindikatuari galdera egin ez izana, esaterako, jokamolde kaskarra dela uste dute. «Hedabideen» bidez jaso ahal izan dituen informazioaren arabera, ELAren iritziz, zahar etxeetako martxa arautzeko dekretu eraberritua «propagandarako titular bat» da beste ezeren gainetik. Babestu elkarteko ordezkarien iritzi bera dute: «Jasotzen diren gauza asko jada jasota daude dekretuaren egungo testuan». Proposatu diren aldaketak, halaber, «hobekuntza arkitektonikoetara» bideratuta daudela esan dute, eta horien bidez onura lortuko dutela, batez ere, «eraikuntza enpresek». |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229333/nekane-artola-izango-da-ikastolen-elkarteko-lehendakaria.htm | Gizartea | Nekane Artola izango da Ikastolen Elkarteko lehendakaria | Lehendakaria ez ezik, lehendakariordea eta idazkaria ere aldatuko dituzte: Erik Etxart eta Unai Mendizabal izango dira, hurrenez hurren. Kargu guztiak trantsiziozkoak izango dira; 2024ko ekainean erabakiko dituzte behin betikoak. | Nekane Artola izango da Ikastolen Elkarteko lehendakaria. Lehendakaria ez ezik, lehendakariordea eta idazkaria ere aldatuko dituzte: Erik Etxart eta Unai Mendizabal izango dira, hurrenez hurren. Kargu guztiak trantsiziozkoak izango dira; 2024ko ekainean erabakiko dituzte behin betikoak. | Ikastolen Elkarteak joan den astean iragarri zuen Koldo Tellituk elkarteko lehendakari lanak utziko zituela, hamalau urteko ibilbidearen ostean. Atzo Artezkaritza Kontseilua bildu zen, eta bertan erabaki zuten nork hartuko duen lekukoa: Nekane Artola izango da aurrerantzean Ikastolen Elkarteko lehendakaria.
Artola Lezokoa (Gipuzkoa) da, 1975ean sortua. Ikastolen Elkarteko lehendakari lanak hartu aurretik, Kilometroak Kultur Erakundeko lehendakaria eta Ikastolen Elkarteko lehendakariordea izana da.
Artezkaritza Kontseiluko beste kargu batzuk ere berritu dituzte: Erik Etxart izango da lehendakariordea, Unai Mendizabal idazkaria, eta Elena Zabaleta eta Josune Bañales idazkariordeak. Lurraldetasun irizpidea kontuan hartuta hautatu dituzte. Izan ere, Pasaia-Lezo lizeoko ordezkaria da Artola, Bernart Etxepare lizeokoa Etxart, Armentia ikastolakoa Mendizabal, Baztan ikastolakoa Zabaleta, eta Kirikiño ikastolakoa Bañales. «Aukera ezin hobea da lurraldetasunaren ikuspegitik ikastolak gobernantza eredu demokratiko eta berdinzale baten baitan gidatzeko».
Karguak, baina, trantsiziozkoak izango dira; 2024ko ekainean egingo duten ikastolen VII. Batzarrean erabakiko dituzte luzera begirako izenak. Azaldu dutenez, Ikastolen Elkartea Bihar prozesuan murgilduta dago; hain zuzen, ikastolek datozen urteetan gizarteari egingo dioten ekarpena zehazteko erabiliko dute prozesu hori. Hor kokatu dute karguak trantsiziozkoak izateko erabakia. «Prozesu horren barruan irudikatzen dugu ikastolek artezkaritzako trantsizio egoera hau ere».Lanketa hori eginda, urtebete barru, luzera begirako kargudunak izendatuko dituzte batzarrean: «Ikastolek, hurrengo urteetako estrategia eta gakoak aurkezteaz gain, gobernantza demokratikoaren baitan, berau ahalbidetuko duten artezkaritza kontseiluko kargu gorenak ere izendatuko ditugu». |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229334/lehortea-apur-bat-hobetu-da-baina-zerealean-galerak-handiak-dira-nafarroan.htm | Ekonomia | Lehortea apur bat hobetu da, baina zerealean galerak handiak dira Nafarroan | Kaltetutako 40.000 hektareetatik 31.228k nekazaritza asegurua dute. Lur horien gaineko azterketaren arabera, Erriberan gari uztaren %90 galdu da, eta garagar uztaren %75. Orbaibarren, uztaren %70 galdu da, eta Lizarrerrian, %55etik gora. | Lehortea apur bat hobetu da, baina zerealean galerak handiak dira Nafarroan. Kaltetutako 40.000 hektareetatik 31.228k nekazaritza asegurua dute. Lur horien gaineko azterketaren arabera, Erriberan gari uztaren %90 galdu da, eta garagar uztaren %75. Orbaibarren, uztaren %70 galdu da, eta Lizarrerrian, %55etik gora. | Maiatzaren 2an bildu zen azkenekoz Lehortearen Mahaia Nafarroan, eta, orduz geroztik, han-hemenka izan diren ekaitzek eta euriteek apur bat leundu dute lehortearen lorratza. Idorreko laboreetan, batik bat gari eta garagar uztan, kaltea eginda zegoen, eta galera handia da. Aldiz, egoera zertxobait arindu da ureztatzen diren laboreetako eremuetan, batez ere ondorengo asteetan ura beharko duten barazkiei begira. Aldi berean, apiril idorraren ostean, oso ezkor ziren abeltzainak, baina, euriteei esker, Nafarroa iparraldeko larretan eta mendialdean belarra dago. «Bazkaren erabilgarritasuna hobetu da, eta kanpaina ona izango dugu», azaldu du Itziar Gomez Landa Garapeneko kontseilariak.
Aurten, laugarren aldiz bildu dira Lehortearen Mahaiaren bueltan Landa Garapeneko Departamentuko ordezkariak sektoreko eragileekin —besteak beste, EHNE eta UAGN nekazaritza sindikatuak, UCAN kooperatiben elkartea edo Alinar kontserba industriaren elkartea—. Bileraren aurretik, Gomezek kazetariei oroitarazi die lehortea «egoera dinamikoa» dela. EHNEko Fermin Gorraizen arabera, kontraste handiko argazkia da oraingoa: «Uztarik izan ez duten edo uzta gutxi izan duten tokietan, tristea da, baina beste batzuk maiatz hasieran baino hobeto daude».
Argazki konplexua da, eremu askotan kaltea eginda baitago dagoeneko. Adibidez, gariaren eta garagarraren uztan, Nafarroako laborantzako kanpaina garrantzitsuenetako batzuetan. Maiatzean aurreratu zuten 40.000 hektareari eragin diola lehorteak, eta orain jakinarazi dute lur horietatik 9.000 inguruk ez daukatela asegururik izenpetuta, eta, ondorioz, uztan izandako galeraren %100 nozituko dutela.
Ikusi gehiago: Lehorteak 40.000 hektareari egin die kalte Nafarroan
Asegurua duten gainerako 31.228 hektareetako produkzioa aztertu du Agroseguros aseguru etxeen elkarteak. Duela bi hilabete nekazaritza elkarteek aurreratu bezala, kaltea oso handia da Erriberan: hektareako 230 kilo gari jaso dira, eta 750 kilo zereal; hots, gari uztaren %90 galdu da, eta garagar uztaren %75.
Bardeatik iparraldera, errendimendu handiagoko lurretan ere, galera ere ez da txikia, inondik ere. Orbaibarren, aztertutako lurren erdiak aintzat hartuz gero, hektareako 1.500 kilo jaso dira, eta ondorioztatu dute uztaren %70 galdu dela. Lizarrerrian, berriz, 1.442 kilo zereal jaso dira hektareako, eta 2.050 kilo gari —garagarraren %70ek eta gariaren %55ek ez du balio—. Oraindik orain behin-behineko datuak direnez, ekain amaierarako espero da argazki osoa izatea.
Ebro ibaiaren ardatza hornitzen duten urtegien mailak apur bat hobera egin du, eta, ondorioz, ureztatze lurren egoera arindu egin da. Alta, artoarentzat berandu iritsi da, hura ereiteko garaian ur horniduran murrizketak izan baitira, eta oraindik ez da neurtu zenbat laborarik jo duten aurrera eta zenbatek ez duten erein.
Gomezen arabera, udako kanpainen bilakaerak bereganatzen du euren arreta, hala udan bildu ohi diren barazkienak —tomatea, kalabazina edo leka— nola udan ereiten direnenak —brokolia, azalorea eta orburua— . Fermin Gorraiz EHNEko presidentearen arabera, adibidez, Esako urtegiko ura dakarren Bardeako ubidean ur kuota handitu zaie Zangozaldeko eta Erribera ekialdeko erabiltzaileei, hektareako 3.500 metro kubikotik 4.800era. «Artoarentzat berandu da, baina gainerako barazkientzat ongi etorriko da».
Mendialdean, egoerak nabarmen egin du hobera. «Udaberrian izututa geunden abeltzainak. Apirila hilabete berotsua izan zen, eta larreek asko sufritu dute, baina maiatzean euria egin du, eta ekainean ere bai. Belarra dago mendian eta larreetan», deskribatu du Gorraizek.
Alta, animaliei jaten emateko lastoari dagokionez, egoera zaila da. Eskari handia dago, eta prezioak nabarmen garestitu dira. «Merkatu askearekin du zerikusia, eta administrazioek esku hartzeko aukera gutxi dugu», azaldu du Itziar Gomezek. Besteak beste, biomasarekin lan egiten duten enpresa batekin jarri dira harremanetan, eta hitzartu dute lasto gutxiago erabiltzea, hura animaliei jaten emateko baliatu dadin.
Euriak arindua ekarri badu ere, zenbait tokitan izandako txingorradek ifrentzua utzi dute. Departamentuak aurreratutako datuen arabera, 2.540 hektareari egin die kalte kazkabarrak, baina oraindik orain behin betiko datuen zain daude.
Neurriak Iruñean eta Madrilen Nekazaritza Politika Bateratuko landa garapeneko funtsen jarraipenerako eta kontrolerako neurriak malgutu ditu Nafarroako Gobernuak, lehorteak eragindako ezohiko egoerari erantzuteko: besteak beste, artzaintzan izan beharreko garaia murriztu, erein gabeko gehienezko lurrak %50era igo, eta ustiakuntzek bete beharreko koadernoa atzeratu.
Alta, neurri nagusia Madrildik iritsiko da. Espainiako Gobernuak abeltzainentzako 355 milioi euroko laguntza zuzenak iragarri ditu, eta laborarientzat beste 277 milioi helduko dira, Ukrainako gerraren ondorioz izandako kostuen igoerari eta lehortearen kalteari aurre egiteko. Udako kanpaina amaitu eta ondorio ekonomikoak osorik neurtuta banatuko da dirua. Abeltzainen laguntzei dagokienez, Nafarroara sei milioi ailega daitezke.
Gorraizek eskatu dio Nafarroako Gobernuari laguntza horiek ez daitezela motz geratu. UAGNko Fermin Bariainek, berriz, eskatu du Nafarroako Gobernuaren laguntzak azkartu daitezela. «Erriberako abeltzainak gaizki pasatzen ari dira. Hainbeste atzeratzen dira neurriak, ezen azkenean euria egiten baitu». |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229335/guadalupe-etxebarria-arte-sustatzailea-hil-da.htm | Kultura | Guadalupe Etxebarria arte sustatzailea hil da | Donostiako Bideo Jaialdia sortu zuen 1980ko hamarkadaren hasieran, eta Bordeleko Arte Eskolako zuzendaria ere izan zen. Donostia 2016ko kultur zuzendari ere aritu zen zenbait hilabetez. | Guadalupe Etxebarria arte sustatzailea hil da. Donostiako Bideo Jaialdia sortu zuen 1980ko hamarkadaren hasieran, eta Bordeleko Arte Eskolako zuzendaria ere izan zen. Donostia 2016ko kultur zuzendari ere aritu zen zenbait hilabetez. | Guadalupe Etxebarria (Bilbo, 1948) ikertzaile eta arte sustatzailea herenegun hil zen, Donostian, 75 urterekin.
Etxebarria arte garaikideari eta musikari egon zen lotuta oso gaztetatik. Hala, 1980ko hamarkadaren hasieran, Donostiako Bideo Jaialdia sortu zuen, eta hamarraldi berean Euskal Rock Erradikaleko hainbat bideoren bilduma osatu zuen Gasteizko Musika eta Bideo Jaialdirako. Hain zuzen ere, bideo arteari lotuta egin zuen lan urte haietan, eta, besteak beste, Bill Viola eta Bob Wilsonen lanak ekarri zituen Euskal Herrira.
Bostongo (AEB) Contemporary Art Television Funden lan egin zuen, eta hainbat sortzaileren bideoak ekoitzi zituen —besteak beste, Laurie Anderson eta Tony Oursierrenak—. Gerora, Bordeleko (Frantzia) Arte Eskolako zuzendaria izan zen, eta Madrilgo Reina Sofia arte zentroan ere lan egin zuen.
2012an Bilboko Arte Ederren Museoan antolatutako Gaur Hemen Orain erakusketako komisarioa izan zen, eta 2013ko uztailean Donostia 2016 kultur hiriburutzako kultur zuzendari izendatu zuten. Ez zuen, baina, asko iraun postuan, Itziar Nogeras zuzendari nagusiak dimisioa eman ondoren Europako Kultur Hiriburutzaren Fundazioaren Patronatuak kargutik kendu baitzuen Etxebarria. Nogerasek berak adierazi zuen ez dela «egokitu» proiektura. «Kultura zuzendaritzaren soslaia ez zaie egokitzen 2016 proiektuaren ezaugarriei, eta hori arazo handia izan da azkeneko zazpi hilabeteetan», esan zuen Nogerasek. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229336/jaurlaritzak-hamarren-bat-igo-du-hazkunde-aurreikuspena-16raino.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak hamarren bat igo du hazkunde aurreikuspena, %1,6raino | Aurten 11.000 lanpostu sortuko direla uste du, eta 2024rako beste 16.000. Azpiazuk esan du inbertsioei eusteko ahalegina egingo duela. | Jaurlaritzak hamarren bat igo du hazkunde aurreikuspena, %1,6raino. Aurten 11.000 lanpostu sortuko direla uste du, eta 2024rako beste 16.000. Azpiazuk esan du inbertsioei eusteko ahalegina egingo duela. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia espero baino gehiago haziko da urte amaierarako. Eusko Jaurlaritzak hazkunde aurreikuspena berrikusi du, eta uste du igoera hamarren bat gehiagokoa izango dela, barne produktu gordinaren %1,6rainokoa. Gainera, gobernuak iritzi dio ekonomiak hobera egingo duelako aurreikuspenek lan merkatua hauspotuko dutela: aurten 11.000 lanpostu sortuko direla espero du, eta datorren urtean beste 16.000.
Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak adierazi du ekonomiaren susperraldia sendotzeko baldintza egokiak daudela, baina ohartarazi du «ziurgabetasuna» ez dela desagertu oraindik: «Ukrainako gerrak segitzen du oraindik, eta inflazioari aurre egiteko interes tasak igotzen jarraitzeak ere ekonomia motelduko du». Halere, ez du uste Alemania eta eurogunea atzeraldi teknikoan egoteak eragin nabarmenik izango duenik. «Ekonomia nahiko ondo doa», esan du Azpiazuk.
Are gehiago, sailburuak azpimarratu du testuinguru ekonomikoa «aldekoa edo positiboa» dela, eta datorren urtean are hobea izango dela. Horregatik, urte hasieran iragarritako %2,1eko hazkundeari eutsi dio Jaurlaritzak 2024rako. Langabeziari dagokionez, aurten %8,2koa izango dela espero du, eta datorren urtean %7,5era jaitsiko dela. «Agintaldiaren hasieran, %10etik jaistea jarri genuen helburutzat, eta alde handiarekin beteko da. Oso garrantzitsua da».
Horiek horrela, Jaurlaritzak espero du ekonomiaren susperraldia sendotzen jarraitzeko moduko aurrekontuak egin ahalko dituela datorren urterako. Inbertsioei eusteko nahia azaldu du Azpiazuk, eta muga handirik gabe gastatuko duela iragarri. Atea oraindik zabalik dagoela baliatu nahi du horretarako, Bruselak, Madrilek eta Gasteizek adostu gabe baitute nola ezarriko diren zerga arauak. «Ahalik eta gehien baliatuko dugu», azpimarratu du Azpiazuk.
2024. urteko aurrekontuak prestatzeko lehen urratsa egin du Jaurlaritzak gaur, kontu horien irizpide nagusiak onartu baititu gobernu bileran. Bigarren urratsa aste batzuk barru etorriko da, aurrekontuen oinarri izango den koadro makroekonomikoa berritzen duenean. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229337/errusiaren-eraso-batek-gutxienez-11-pertsona-hil-ditu-zelenskiren-jaioterrian.htm | Mundua | Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Zelenskiren jaioterrian | 30 bat zauritu eragin ditu Moskuk Krivii Rih hiriko etxebizitza bloke bati jaurtitako misilak. Kremlinek salatu du Kievek erasoak egin dituela Errusiako Kursk eskualdean. | Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Zelenskiren jaioterrian. 30 bat zauritu eragin ditu Moskuk Krivii Rih hiriko etxebizitza bloke bati jaurtitako misilak. Kremlinek salatu du Kievek erasoak egin dituela Errusiako Kursk eskualdean. | Kiev gerra frontean aurrerapausoak ematen ari dela nabarmentzen ari den honetan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen jaioterri Krivii Rih-ko etxebizitza bloke bati eraso egin dio Errusiak misil batekin, eta gutxienez 11 zibil hil ditu, iturri ofizialek jakinarazi dutenez. Hiri hori ez dago, berez, gerra fronteetako batean, baizik eta Dnipropetrovsk eskualdean, herrialdeko hiriburutik 450 bat kilometro hegoaldera.
Krivii Rih-ko alkate Oleksandr Vilkulek adierazi du goizaldean izan dela erasoa, eta hildakoez gain 30 bat zauritu eragin dituela. Ukrainako Ukrinform albiste agentziaren arabera, Moskuk jaurtitako «zehaztasun handiko misil batek» etxebizitza bloke bat jo du, eta horrek lehen solairutik bosgarrenerainoko sute bat piztu du. Zelenskik Twitterren idatzi du «terroristek» ez dutela «barkamenik» izango. Aurreko hilabetean, Moskuk maiztasunez bonbardatu zituen frontetik urrun dauden lekuak ere; batez ere hiriburua. Eraso horiei aurre egin ahal izateko ahaleginean, Kievek aireko defentsa sistema gehiago eskatu dizkie NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko aliatuei.
Paraleloki, Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Kursk eskualdeko iturri ofizialek salatu dute Ukrainako indarrek Glusxkovo herriko hogei bat etxeri jaurtigaiekin eraso egin dietela gaur. Ez dago biktimarik. Azken hilabeteetan ugaritu egin dira Ukrainaren mugan dauden Errusiako eskualdeei egindako bonbardaketak, baina Kievek ukatu egiten du horien atzean dagoela.
Ikusi gehiago: Ukrainaren arabera, kontraerasoa etekinak ematen hasi da frontean
Eta Zelenskiren jaioterrira jaurtitako misila gorabehera, Ukrainako indarrek segitzen dute Mendebaldeko herrialdeek emandako armei esker egindako kontraerasoan. Ukrainako armadako Estatu Nagusiaren bozeramaile Andri Kovalevek azaldu du Zaporizhiako Berdiansk hirian aurrerapausoak eman dituztela. Iturri ofizialek atzo azpimarratu zutenez, azken astean zenbait herri «askatu» dituzte herrialdearen hegoaldean eta hego-ekialdean: sei Donetsk eskualdean, eta bat Zaporizhian. Aurreko urteko udazken hasieratik Kievek berreskuratu dituen aurreneko lekuak lirateke horiek.
Horiek horrela, Mendebaldeak Ukrainari emandako Leopard eta Bradley tanke batzuk bereganatu dituela jakinarazi du gaur Errusiako Defentsa Ministerioak. Bideo bat ere kaleratu du iturri horrek, eta ikus daiteke Errusiako soldadu batzuk nola ari diren Ukrainaren blindatu horiek gainbegiratzen. Eta, horren harira, Boris Pistorius Alemaniako Defentsa ministroak Die Welt egunkarian aurreratu du Alemaniak beste ehun bat Leopard tanke emango dizkiola Ukrainari urtea amaitu aurretik.
Ukrainak abiatutako kontraerasoaren testuinguruan, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg AEBetako presidente Joe Bidenekin batzartu da gaur arratsaldean —Euskal Herrian 19:00ak zirenean—, Etxe Zurian. Agerraldi bateratuan, Stoltenbergek esan du NATOk Kievi emandako laguntza militarrak «aldea markatu» duela gudu zelaian. «Ukraina aurrera egiten ari da frontean, eta gero eta eremu gehiago hartzen ari da». Era berean, aliantza militarreko idazkari nagusiak aurreratu du babesa handitzeaz hitz egingo dutela uztailaren 11n erakundeak egitekoa duen goi bileran, Vilniusen (Lituania). Bidenek, berriz, iragarri du 300 milioi euro inguruko laguntza militarra bidaliko diola Kievi.
Wagnerrek, zalantzak
Wagner talde paramilitarreko buru Jevgeni Prigozhinek gaur adierazi duenez, behin maiatz amaieran Donetsk eskualdeko Bakhmut hartu eta gero, ez daki «ziurtasunez» Ukrainan jarraituko ote duten. Aintzat hartu behar da Errusiako Defentsa Ministerioak agindu bat eman berri duela, eta horrek zehazten duela «boluntarioen unitateak» —mertzenarioen taldeak, berez, debekatuta daude Errusian— behartuta daudela armadan integratzera uztailaren 1a baino lehen. Prigozhinek esan du ez duela hori egiteko asmorik. Wagner taldearekin borrokatu zen Errusia Bakhmuten —Ukrainaren esanetan, Moskuk ez du hura guztiz konkistatu—, eta azkeneko hilabeteetan ohikoa bihurtu da Prigozhinek Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroa kritikatzea, are iraintzea, egotzita ez ziela behar beste muniziorik eman borrokarako.
Ikusi gehiago: Dnieperko presa estrategiko bat txikitzea egotzi diote elkarri Ukrainak eta Errusiak
Bestalde, joan den astean Kherson eskualdean txikitutako urtegiak eragindako uholdeen ondorioz hamazazpi pertsona hil direla jakinarazi dute Errusiak han ezarritako buruzagi militarrek. Ukrainako iturriek diotenez, zendutakoak hamar dira, eta 41 lagun desagertuta daude.
Azoveko itsasoaren kontrola
Azoveko itsasoaren eta Kertxeko itsasartearen erabilera arautzeko itun bat sinatu zuten Errusiak eta Ukrainak 2004an, baina Kremlinek erabaki du hura bertan behera uztea, eta Vladimir Putin Errusiako presidenteak horretarako lege bat sinatu du gaur.
Lehenik eta behin, Errusiako Parlamentuko bi ganberek onartu zuten Kremlineko buruak berak aurkeztutako legea. Haren arabera, behin Errusiak Donetsk, Zaporizhia eta Kherson anexionatu ondoren —iazko urrian egin zuen hori—, Errusiaren barneko itsaso bihurtu zen Azovekoa. «Hori aintzat hartuta, ez du zentzurik ituna indarrean egoteak».
Inbasioa hasi eta gutxira, iazko martxoaren erdialdean, Errusiak Mariupol hiriko portua hartu zuen, eta, horrenbestez, bere helburu nagusietako bat lortu: Azoveko itsasoa kontrolatzea.p>
Kertxeko itsasartea, bestalde, Errusiaren eta Krimeako penintsularen artean dago —2014an anexionatu zuen Moskuk—, eta Azoveko itsasotik Itsaso Beltzera igarotzeko eta kontrako bidea egiteko, ontziek handik pasatu behar dute. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229338/trumpek-errugabetzat-jo-du-bere-burua-sekretupeko-dokumentuen-auzian.htm | Mundua | Trumpek errugabetzat jo du bere burua, sekretupeko dokumentuen auzian | Miamiko Auzitegi Federalean deklaratu du AEBetako presidente ohiak, eta 37 kargu leporatu dizkiote. Aske utzi dute, kautelazko neurririk gabe. Hamar errepublikanotik zortzik uste dute Trumpen aurkako auziak interes politikoak bultzatutakoak direla | Trumpek errugabetzat jo du bere burua, sekretupeko dokumentuen auzian. Miamiko Auzitegi Federalean deklaratu du AEBetako presidente ohiak, eta 37 kargu leporatu dizkiote. Aske utzi dute, kautelazko neurririk gabe. Hamar errepublikanotik zortzik uste dute Trumpen aurkako auziak interes politikoak bultzatutakoak direla | Donald Trump AEBetako presidente ohi eta presidentegai errepublikanoak ez du aldatu bere bertsioa. Atzo iluntzean heldu zen, gorbata gorria soinean, Miamiko Auzitegi Federalera deklaratzera, Mar-a-Lagoko (AEB, Florida) luxuzko bere etxera baimenik gabe eraman zituen sekretupeko dokumentuengatik; jarraitzaileek harrera «goxoa» egin zioten. Bere horretan mantendu zen Trump: errugabetzat jo zuen bere burua, adieraziz dokumentu horiek edukitzeko «eskubide osoa» zuela. Aske utzi zuten, kautelazko neurririk gabe.
Zehazki, 31 kargu egozten dizkio Justizia Departamentuak Trumpi segurtasun nazionalerako dokumentuak iruzurra eginez atxikitzeagatik; hiru kargu ikerketa federalei dokumentuak ezkutatzeagatik; bat konspirazioagatik eta justiziari traba egiteagatik; kargu bat erregistroak atxikitzeagatik; eta beste bat dokumentuak ezkutatzeagatik. Egozten dizkioten 37 kargu federalak ukatu ditu, eta esan asmoa «benetako espioitza eta benetako krimena oharkabean» pasatzea dela.
Izan ere, Hillary Clinton eta Joe Biden demokraten aurka egin du, haiek «legea urratuta» ere ez zutelako epaitegi baten aurretik igaro behar izan; kontrara, «dena ondo egin nuen, eta akusatu egin naute». Haatik, hitzeman du presidente izendatuz gero fiskal berezi bat izendatuko duela Bidenen inguruko ikerketa bat aurrera eramateko. Egozten dizkioten karguak ez dira oztopo horretarako, presidente izateko.
Estatuburu ohiak salatu duenez, Jack Smith fiskal bereziak gidatutako eta AEBetako presidente Joe Bidenek bultzatutako auzi saioa «sorgin ehiza handi bat» izan da, eta «hauteskundeak nahastearen» inguruko kanpaina bati erantzun dio, Truth sare sozialean berretsi duenez.
Mike Pence AEBetako estatuburuorde ohiaren ustetan ere, «zaila da sinestea politikak ez duela zeresanik izan» fiskaltzaren erabakian. The Wall Street Journal egunkariari eskainitako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenak. Joan den astean iragarri zuen Pencek Alderdi Errepublikanoaren primarioetan lehiatuko dela. Clinton aipatu du berak ere: «Antzeko jarrera izan zuen 2016ko kanpainan, eta ez zuten akusatu. Tratu bera izan behar dugu herri honetan». Dena dela, argi utzi du «inor» ez dagoela legearen gainetik, eta kargu «oso larriak» direla Trumpi leporatzen dizkiotenak; «ezin dut defendatu alegatzen dena». Kontrakoa frogatu arte, presidente ohiaren errugabetasuna azpimarratu du Pencek.
Trumpen aurkako kargu kriminalen atzean arrazoi politikoak daudela uste dute hamar errepublikanotik zortzik. Joan den ostiralean egin zuten inkesta Reuters eta Ipsos etxeek, Trump auzipetu eta hurrengo egunean. Beraz, ez du ezertarako balio izan Joe Biden presidenteak behin eta berriz esan izanak ez dagoela halakorik. Hala ere, galdekatuen artean %62k uste dute buruzagi ohiak gorde zituela dokumentu klasifikatuak Mar-a-Lagoko bere etxean; horietatik %91 demokratak dira, eta %35, errepublikanoak.
Orain arteko inkesten arabera, Trump da oraindik ere babes handiena duen presidentegai errepublikanoa: %43ko babesa du. Aldiz, Floridako gobernadore Ron DeSantisek %22koa luke.
Segurtasun neurri handiak ezarri zituzten atzo Miamin. Izan ere, buruzagi kontserbadorearen jarraitzaileen protestak espero zituzten. Miamiko alkate Francis Suarezek jakinarazi zuen 50.000 manifestari «geldiarazteko» prest zeudela segurtasun indarrak.
Joan den abuztuan atzeman zituzten dokumentu horiek Mar-a-Lagon, eta FBI Ikerketa Bulego Federalak handik eraman zituen. Espioitza legea urratzea egotzita, ikerketa bat hasi zuten AEBetako presidente ohiaren aurka. Trumpek bezala, haren aholkulari Walt Nautak ere errugabetzat jo zuen bere burua. Halere, lekuko gisa joan zen atzokoan; hilaren 27an ekingo diote haren aurkako epaiketari. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229339/argindar-tarifa-arautu-berria-onartu-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Argindar tarifa arautu berria onartu du Espainiako Gobernuak | Etorkizuneko merkatuek pisu handiagoa izango dute, prezioen aldakortasunetik babesteko. | Argindar tarifa arautu berria onartu du Espainiako Gobernuak. Etorkizuneko merkatuek pisu handiagoa izango dute, prezioen aldakortasunetik babesteko. | Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak elektrizitatearen tarifa arautuaren (PVPC) erreforma onartu du astearte honetan. Prezioa kalkulatzeko formula berria ezarriko du, kontsumitzaileak prezioen aldakortasunetik babesteko, iaz Ukrainako gerrak eragindako krisi energetikoaren ondorioz gertatutakoak saihesteko. Madrilek Europako Batzordeari hitzeman zion hala egingo zuela.
Formula berria 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera jarriko da indarrean, eta egun halako tarifa bat dutenek ez dute ezer egin beharko aldaketak ezartzeko.
Iaz, egunean eta egun batetik bestera merkatu elektrikoan izandako aldakortasunak eragin zuzena izan zuen PVPC tarifan. Legean egindako aldaketekin, epe luzeko eta ertaineko merkatuen prezioak hartuko dira kontuan prezioa ezartzeko orduan.
Dena den, eguneko tarifak eta orduen araberako prezioak ere mantenduko dira, kontsumo eredu eraginkorrak sustatzeko eta ordurik merkeenak aprobetxatzeko, Trantsizio Energetikorako Ministerioak azaldu duenez.
Etorkizuneko merkatuak kontuan hartzeaz gain, horiek tarifetan duten pisua pixkanaka handituko da: 2024an, %25eko pisua izango du fakturan; 2025ean, %40koa; eta 2026tik aurrera, %55ekoa. Eta honela aletuko da: hilabete batera begirako handizkako merkatuaren prezioak %10eko pisua izango du fakturan; hurrengo hiruhilekokoak, %36koa; eta urtebetera begirakoak, %54koa.
Bi tarifa mota daude merkatuan: librea eta arautua. 2014. urtean sortu zen PVPCa, eta kalkulatzen da Hego Euskal Herrian hamar etxetik lautan dutela. Horretarako, 10 kW edo gutxiagoko potentzia kontratatu behar da. Hamar bat konpainiak eskaintzen dute aukera hori. Tarifa arautua edo PVPCa beharrezkoa da bonu sozial elektrikoa eskatzeko. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229340/elak-mobilizazioetara-deitu-du-bizkaiko-etxez-etxeko-zerbitzuan.htm | Gizartea | ELAk mobilizazioetara deitu du Bizkaiko etxez etxeko zerbitzuan | Sindikatuak gogor gaitzetsi du martxo amaieran CCOOk eta UGTk patronalarekin sinatutako akordioa. Sei mobilizazio egun egingo ditu ekainean eta uztailean. | ELAk mobilizazioetara deitu du Bizkaiko etxez etxeko zerbitzuan. Sindikatuak gogor gaitzetsi du martxo amaieran CCOOk eta UGTk patronalarekin sinatutako akordioa. Sei mobilizazio egun egingo ditu ekainean eta uztailean. | ELAk iragarri du sei mobilizazio egun egingo dituela Bizkaiko etxez etxeko zerbitzuan. Ekainaren 19an, 22an eta 26an eta uztailaren 3an, 10ean eta 18an. Egun horiek aprobetxatuko dituzte salatzeko erosahalmena «galdu» dutela CCOOk eta UGTk martxo amaieran patronal nagusiekin sinatutako hitzarmenaren eraginez.
«Sinatutako hitzarmenak ez ditu sektore feminizatu honen egiturazko arazoak zuzentzen, ezta zerbitzuaren kalitatea hobetzen ere», kritikatu du ELAren eledunak, gaur Bilbon egindako agerraldian. Sindikatuaren kalkuluen arabera, langileek 244 euro gutxiago irabazten dituzte hilean oraingo hitzarmenarekin, eta 2013tik 2015erako hitzarmenean jada 44,81 euro galdu zituzten.
ELAk deitoratu du CCOO eta UGTren hitzarmenak ez duela jasotzen ordezkapenei eta enpleguaren egonkortasunari buruzko hobekuntzarik. Zehazki, Ortuellako, Galdakaoko, Txorierriko, Leioako, Zornotzako eta Busturialdeko zerbitzuetako langileak mobilizatuko dira. Hainbat dira ELAren aldarrikapenak: lanaldi osoko kontratuak eta mugagabeak lehenestea, galdutako erosahalmena berreskuratzea, kontziliazioa hobetzea, gutxienez ordubeteko zerbitzuak ematea eta ordezkapenak lehen egunetik betetzea. Horiez gain, zerbitzuak gertutasun geografikoaren arabera banatzea galdegin dute, eta lan osasunaren arloan hobekuntzak egin daitezela.
Askotan, baliabide barik
Etxetik etxera lan baldintzak asko aldatzen direla azaldu du Ainhoa Tirapu ELAko Eskuinaldeko arlo soziosanitarioko arduradunak. «Etxe bat ez da lan zentro bat bezalakoa, auditoria guztiak pasatzen dituena», esan du. «Beti ez dago baliabiderik; batzuetan ez dago leku nahikorik garabi bat sartzeko...».
«Denetarik» dagoela ikusi du Ana Isabel Vegasek sektorean lanean daramatzan hamabost urteetan. Zornotzan egiten du lan, eta etxe batetik bestera aritzen da. Bakoitzean baldintza desberdinak dauzka. «Ohea badaukazu, agian ez daukazu garabirik. Garabia badaukazu, ohe normal bat daukazu. Komuna, batzuetan, egokituta dago, eta beste batzuetan, aldiz, ez».
Vegasek 59 urte dauzka, eta igartzen du lanaren ajea jada, egunero egin behar duen esfortzu fisikoagatik. Kontatu duenez, lau urte aritu zen 1,50 metroko garaiera zeukan ohe bat zeukan erabiltzaile batekin lanean. «Gero esaten dute gaixo baimenak hartzen ditugula, baina astean bost egun pertsonak altxatzen, makurtzen, altxarazten... Azkenean. trapezioen inflamazioa izan nuen». Ordutik ohean «bainatu» behar izaten zuela azaldu du.
Ez da kasu bakana, Tirapuren arabera. «[Langileen] batez besteko adina oso handia da, eta orain baliabideak heltzen ari dira, baina jende asko oso kaltetuta dago jada». ELAkoak uste du enpresek ziurtatu beharko luketela etxeetan langileen osasuna zaintzen dela. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229341/datuen-babesa-urratzeagatik-beste-isun-bat-ebn-spotifyri-oraingoan.htm | Ekonomia | Datuen babesa urratzeagatik beste isun bat EBn, Spotifyri oraingoan | Datuak Babesteko Suediako Agintaritzak bost milioi euro ordaintzera zigortu du Spotify. 2019an jarri zuten enpresaren aurkako salaketa. | Datuen babesa urratzeagatik beste isun bat EBn, Spotifyri oraingoan. Datuak Babesteko Suediako Agintaritzak bost milioi euro ordaintzera zigortu du Spotify. 2019an jarri zuten enpresaren aurkako salaketa. | XXI. mendeko teknologia enpresa handiak etengabe topo egiten ari dira epaitegiekin Europako Batasunean: Meta, Google, Amazon... eta orain, Spotify. Datuak Babesteko Suediako Agintaritzak bost milioi euroko isuna ordaintzera zigortu du musika erreproduzitzeko aplikazioa, enpresak erabiltzaileen datuekin zer egiten duen guztiz jakitea zailtzen duela ebatzita.
Ikusi gehiago: Metari inoizko isunik handiena jarri diote EBn pribatutasunagatik: 1.200 milioi euro
Erabiltzaileen eta kontsumitzaileen pribatutasunaren aldeko Noyb GKE gobernuz kanpoko erakundeak jarri zuen salaketa, 2019ko urtarrilean, eta, lau urte eta erdi geroago, arrazoia eman dio Suediako epaitegiak. Lehenbizi, Austrian jarri zuen salaketa Noybek, baina Suediara eraman zuten gero, Spotifyren egoitza Stockholmen baitago. Tartean, GKEak auzitara eraman du Datuak Babesteko Suediako Agintaritza, geldotasunagatik. Azkenean, kasuak aurrera egin du.
Europako araudiaren arabera, erabiltzaileek eskubidea dute jakiteko haien datuekin zehazki zer egiten duten teknologia enpresek. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229342/astelehenean-eratuko-dituzte-arabako-batzar-nagusiak.htm | Politika | Astelehenean eratuko dituzte Arabako Batzar Nagusiak | Elkarrekin Podemosek atea ireki dio Araban EAJrekin eta PSE-EErekin negoziatzeari. | Astelehenean eratuko dituzte Arabako Batzar Nagusiak. Elkarrekin Podemosek atea ireki dio Araban EAJrekin eta PSE-EErekin negoziatzeari. | Datorren astelehenean eratuko dituzte Arabako Batzar Nagusiak, horretarako beharrezkoa den gutxieneko batzarkide kopuruak kredentzialak aurkeztu eta gero. Egun horretan aukeratuko dituzte Mahaia eta Batzar Nagusietako presidentea.
Bizkaian, datorren astelehena baino lehen eratu beharko dituzte Batzar Nagusiak, atzo aurkeztu baitzituzten kredentzialak hautetsien herenek. Gipuzkoan, ordea, oraindik ezein talderen batzarkideek ez dituzte aurkeztu kredentzialak, eta, beraz, oraindik ez dago eperik Batzar Nagusiak osatzeko.
Elkarrekin Podemosen hiru batzarkideek gaur aurkeztu dituzte kredentzialak, eta horrek bide eman dio Batzar Nagusiak eratzeko prozedura abiatzeari. David Rodriguez zerrendaburuak berretsi zuen koalizioaren asmoa dela gobernu «aurrerakoi» bat osatzea eta hartatik kanpo uztea EAJ, PP eta Vox. Baina, aldundia EAJk eta PSEk osatuko balute, Rodriguezek nabarmendu du koalizioa «funtsezko» litzatekeela politika «progresistak» negoziatzeko. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229343/haurren-aisialdia-euskaraz-bermatzeko-exijitu-dute.htm | Gizartea | Haurren aisialdia euskaraz bermatzeko exijitu dute | Gasteizko hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteek eta Behatokiak salatu dute aisialdiko eskaintza ez dela beti euskaraz bermatzen. Instituzioei neurriak hartzeko galdegin diete. | Haurren aisialdia euskaraz bermatzeko exijitu dute. Gasteizko hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteek eta Behatokiak salatu dute aisialdiko eskaintza ez dela beti euskaraz bermatzen. Instituzioei neurriak hartzeko galdegin diete. | Gasteizko Zabalgana auzoko gizarte etxea. 2021.urtea. Umeentzako psikomotrizitate ikastaroak antolatu ditu Gasteizko Udalak. Zabalganen ez ezik, hiriko beste bederatzi gizarte etxeetan ere ikastaro bera eskaintzen dute, baina guztien artean bitan bakarrik euskaraz. Gainontzekoak, ele bitan. Ikastaroa euskaraz eskaintzen duen gizarte etxe batean eman dute alabaren izena gurasoek, nahiz eta horretarako hiriaren beste puntaraino mugitu beharko duten. Eta, hala eta guztiz ere, zera gertatu zaie: «Hamar saioetatik hirutan begiraleak ez zekien euskaraz; gaur, ez du hitz bakar bat euskaraz esan. Ez da onargarria». Hizkuntz Eskubideen Behatokian jasotako salaketa errealitate baten isla da: haur eta gazteei zuzendutako aisialdiko eskaintza ugaria da Gasteizen, gehienetan ordainpekoa, baina oso gutxitan izaten da euskaraz. Instituzioen jarrerarekin gogaituta daude Gasteizko ikastetxe ugarietako guraso elkarteak, eta ahotsa altxatu nahi izan dute: «Instituzioek eskaintzen dituzten ordainpeko ekintzetan euskara bermatua ikusi nahi dugu». Gasteizko dozenaka familiak, hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteren izenean, egin dute salaketa, agerraldi batean. Datuek argi erakusten dute: ikasleak ezin dira hezkuntza formalaren bidez soilik euskaldundu eta gurasoek eta irakasleek euskararekin duten jarrerak ez ezik, eskolaz kanpoko jarduerek ere berebiziko garrantzia dute. Ideia horretan jarri dute azpimarra agerraldian: «Eremu ez formaletan ematen den sozializazioa euskaraz izatea kohesio elementu indartsua da, ikasleen aniztasuna aintzat hartuz». Gainera, uste dute Gasteizko egoera soziolinguistikoari erreparatuta, «koherentea» dela aisialdia euskaraz bermatzea: izan ere, Gasteizko Lehen Hezkuntzako ikasleen %94,1 dago D eta B ereduetan daude matrikulatuta. «Euskarazko aisiak ardatza izan behar du esparru ez formaletan euskararen erabilera bermatzeko», ondorioztatu dute.
Haatik, «gabezia handiak» ikusten dituzte Gasteizko Udalak eta Arabako Foru Aldundiak eskaintzen dituzten aisialdiko eskaintzetan, Bergoi Madernaz Zabalgana eskolako guraso elkarteko kideak salatu duenez. Euskarazko eskaintzaren ahuldadea instituzio publikoei egotzi die: «Gasteizko Udalak euskaraz diseinatu egiten du jarduera, baina azkenean, azkenean gazteleraz edo ele biz eskaintzen da».
Hemezortzi ikastetxetako guraso elkarteek elkarrekin egindako salaketak islatzen du «ohikoa» bilakatu dela hirian aisialdiko jarduerak euskaraz ezin jasotzea. «Guri ere gertatu zaigu», kontatu du Madernazek: «Umeek eta bostok irristaketa ikastaro batean eman genuen izena Zabalganeko gizarte etxean. Euskaraz zen jarduera, baina iritsi ginenean, gaztelera hutsean ari zen begiralea, gure sorpresarako. Azalpenak eskatu nizkion eta esan zidan ikasle batzuek ez zutelako euskaraz ulertzen ari zela gazteleraz. Kexa aurkeztu nuen. Baina azkenean ikastaroa ez zen euskara hutsean eskaini: talde bati gazteleraz eskaini zitzaion, eta besteari, ele bitan».
Instituzioei deia Tankera horretako hamaika salaketa jaso ditu Behatokiak azken urteetan, eta kezkatuta mintzo da Agurne Gaubeka zuzendaria: «Orokortua dago arazoa, Araban ez ezik, Euskal Herriko luze zabalean ere gure haur eta gazteek aisialdiari lotutako euskarazko eskaintza urriagoa dute». Herritarrek helerazitako kasuak aztertuta, Behatokiak ondorioztatu du erakunde publikoek antolatutako aisialdiko euskarazko eskaintza «urriagoa» izaten dela, eta, askotan, euskaraz iragarritakoak ere baldintzatu egiten direla, edo, zuzenean, gazteleraz egiten direla. «Euskara ezagutzen ez duten pertsonak izateak ezin du gaztetxoek espazio guztietan euskaraz bizitzeko duten eskubidea mugatu edo zokoratu», ohartarazi du.
Haurrek gaztelania edo frantsesarekin batera, euskara ezagutzeko eta erabiltzeko aukera zabaltzen du aisia euskaraz eskaintzeak, Gaubekaren irudiko. Horregatik, erakunde publikoei zuzendu zaizkie–ekintzak antolatzen dituzte eta azpikontrataturik dauden enpresak barne– euskarazko eskaintza «nahitaez» bermatu dezaten eskatzeko.
Guraso elkarteek ere eskaera bera egin diete Gasteizko Udalari eta Arabako Foru Aldundiari. Galdegin diete gizarte etxeetako ekintzak eskaini behar dituzten begiraleak «trebatzeko» eta ele biko jarduerak birplanteatzeko, «praktikan, euskara tokirik gabe geratzen delako sarri». Aldundiaren eta udalaren menpeko erakundeen kasuan ere– Arte eta Lanbide Eskola, Artium Museoa...– euskarazko eskaintza bermatzeko eskatu diete, halaber.
«Gure seme-alaben hizkuntza eskubideak betearaztea nahi dugu», esan du Madernazek. Gogoratu du instituzioek egiten ez duten lana bere gain hartzen ari direla guraso elkarteak eta euskara taldeak, baina esfortzu handiarekin: «Arraunean kontrakorrontean ibiltzen gara euskaraz bizitzeko». |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229344/urdaibaiko-guggenheim-proiektua-bertan-behera-uzteko-eskatu-dute.htm | Kultura | Urdaibaiko Guggenheim proiektua bertan behera uzteko eskatu dute | Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduko kideek salatu dute informazio falta dagoela, eta sinadurak biltzen hasi dira egitasmoa eteteko. | Urdaibaiko Guggenheim proiektua bertan behera uzteko eskatu dute. Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduko kideek salatu dute informazio falta dagoela, eta sinadurak biltzen hasi dira egitasmoa eteteko. | Elixabete Etxanobe EAJren Bizkaiko ahaldungai nagusiaren arabera, «bai ala bai» egingo da Guggenheim museoa Urdaibain. «Busturialdearen birika» izango dela adierazi zuen duela aste batzuk Gernika-Lumon (Bizkaia) egindako ekitaldi batean, eta jakinarazi zuen uda ostean hasiko direla eraikin zaharrak eraisten, museoa eraikitzeko aukeraturiko orubean. Egoera salatzeko agerraldia egin du gaur arratsaldean Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduak, Gernika-Lumoko Elai Alai aretoan, eta hainbat taldetako ordezkariek azpimarratu dute proiektuak ez duela onurarik ekarriko.
Informazio falta agerikoa dela adierazi du Aitor Etxebarriazarraga bertsolariak, Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduaren adierazpena irakurtzerakoan: «Herritarrok ez dugu egitasmo honi buruzko informazio zehatzik, eta badugu horretarako eskubidea». Era berean, herritarren iritzia aintzat hartzeko ere eskatu dute: «Proiektua sakon aztertu eta horri buruzko ikuspegia adierazi nahi dugu».
Oraingoz, egitasmoaren «zati batzuk» baino ez dituzte ezagutzen plataformako kideek, eta administrazioa «ilun» jokatzen ari dela nabarmendu dute: «Plan partzial horiek ez dute legea betetzen, eta herritarrei bizkarra emanda zehaztu dira».
Egitasmoa «bertan behera» uzteko eskatu dute, zorrotz: «Museo bat egin nahi badute, edo bi, edo hiru, badira horretarako toki aproposak, ingurumenari lotutako legeak eta bestelakoak urratzea eskatzen ez dutenak». Dagoeneko hasi dira proiektua eteteko sinadura bilketa egiten, eta zenbait hitzaldi ere eman dituzte: «Herritarren zalantzak eta kezkak entzun eta erantzuten ditugu, ahal dugun neurrian».
Ekintza horiek martxan jartzeaz gainera, proiektuaren jatorrira ere jo dute, eta gutun bat bidali dute New Yorkeko Guggenheim fundaziora. Egitasmoaren gainean duten «ardura eta ezinegona» helarazi diete idatziaren bitartez, eta proiektuari uko egiteko eskatu. Oraingoz, baina, ez dute erantzunik jaso. «Ezta espero ere», gaineratu du mugimenduak adierazpenean.
Hainbat dira Guggenheim Urdaibai Stop herri mugimenduarekin bat egin duten taldeak eta ordezkariak. Horietako asko bertaratu dira gaurko agerraldira, eta denek gaitzetsi dute proiektua. Edorta Jimenez Zain Dezagun Urdaibai eta Urdaibaietz taldeko kideak, kasurako, proiektua turismora bideratzen ari direla adierazi du: «Behin ere ez da aipatu kultura hitza egitasmoaren inguruan hitz egin denean». Iratxe Arriola Busturialdeko Ur Partzuergoko lehendakari izandakoak, berriz, xahutuko den ura izan du hizpide: «Zentzuzko politikak egiteko garaia da: nahitaez jarri behar dira erdigunean pertsonak eta ama lurra». Era berean, Ana Urrutia kazetariak Euskal Herri osoari egin dio herri mugimenduarekin bat egiteko deia: «Beharrezkoa da herritar guztien babesa».
Aspaldiko proiektua
Jose Luis Bilbao Bizkaiko ahaldun nagusi izandakoak 2008. urtean proposatu zuen lehendabiziko aldiz Bilboko Guggenheim museoaren beste egoitza bat zabaltzeko proiektua. Hasieran, museo berria Sukarrietan zabaltzea zen asmoa, Ricardo Bastida arkitektoaren 1925eko eraikin bat zegoen lekuan. Alabaina, Eusko Jaurlaritzak ez zuen proiektu horren aldeko jarrera argirik agertu.
Haren ondotik, 2018an ekarri zuten gaia hizpidera berriro: 2020ra bitarteko museoaren plan estrategikoaren barruan sartu zuten. Museoaren bi egoitza jartzea da orain asmoa: bata, Muruetako ontziolan (Bizkaia); eta bestea, Gernika-Lumoko Dalia lantegiko orubean. Horrez gain, bi eraikinak lotuko dituen bide berde bat egin nahi dute, bost kilometro inguru izango dituena. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229345/alberto-catalan-eta-enrique-maia-dira-upnko-zerrendaburuak-espainiako-kongresurako.htm | Politika | Alberto Catalan eta Enrique Maia dira UPNko zerrendaburuak Espainiako Kongresurako | Maria Caballero, Merche Añon eta Maria Fabo dira Senaturako hautagaiak. | Alberto Catalan eta Enrique Maia dira UPNko zerrendaburuak Espainiako Kongresurako. Maria Caballero, Merche Añon eta Maria Fabo dira Senaturako hautagaiak. | UPNko Kontseilu Politikoak onartu ditu Espainiako Kongresurako hautagaiak: Alberto Catalan eta Enrique Maia dira zerrendaburuak, lehena lehen postuan eta bigarrena bigarrenean. Senaturako ere izendatu ditu hautagaiak UPNk; Maria Caballero, Merche Añon eta Maria Fabo dira. Uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozetan aurkeztuko dituen pertsonek %92,7en babesa lortu dute, Kongresuari dagokionez. Halaber, Kontseilu Politikoak jakinarazi duenez, hautagaiek afiliatuen %82,8ren aldeko botoak lortu dituzte Senatuari dagokionez. |
2023-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/229346/cormac-mccarthy-idazle-estatubatuarra-hil-da.htm | Kultura | Cormac McCarthy idazle estatubatuarra hil da | Kritikak haren belaunaldiko nobelagile estatubatuar puntakotzat jo izan zuen. The Road, No Country for Old Men eta All the Pretty Horses idatzi zituen, besteak beste. | Cormac McCarthy idazle estatubatuarra hil da. Kritikak haren belaunaldiko nobelagile estatubatuar puntakotzat jo izan zuen. The Road, No Country for Old Men eta All the Pretty Horses idatzi zituen, besteak beste. | Iluna zen Cormac McCarthy idazleak bere nobeletan irudikatutako mundua. Providencen jaio zen, Rhode Islanden (AEB), 1933an, eta gizartearen bazterrean bizi ziren pertsonaiak bilakatu zituen bere lehen lanen protagonista. Istorio gotikoetan, westernetan eta mundu post-apokaliptikoetan girotu zituen, besteak beste, argitaratu zituen hamabi nobelak. Azken biak, iaz: The Passenger eta Stella Maris. Knopf argitaletxeak jakinarazi duenez, gaur gauean hil da, 89 urte zituela, Santa Fen, Mexiko Berrian (AEB).
Iluna zen, hain justu, McCarthyk giza kondizioaz zuen irudia, eta haren istorioetako gertakariak makabroak ere izaten ziren maiz: mota guztietako indarkeria deskribatu izan zuen. «Ez dago bizitzarik odolik isuri gabe», adierazi zuen 1992an, The New York Times egunkarian egindako elkarrizketa batean. Ez zuen elkarrizketa askorik ematen, hala ere; esan izan da McCarthy iheslari bakarti bat zela, haren nobeletako pertsonaien antzera.
Arrakasta izan zuen, dena dela. All the Pretty Horses nobelak Liburuaren Sari Nazionala irabazi zuen AEBetan 1992an, eta The Road-ek (2006), berriz, Pulitzerra, fikzioaren alorrean, 2007an. Biak egokitu zituzten zinemara. Baita No Country for Old Men nobela ere: Coen anaiek zuzendutako lanak filmik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2008an.
'Blood Meridian' goratua
Harold Bloom kritikariaren hitzetan, McCarthy bere garaiko lau nobelagilerik inportanteenetako bat zen AEBetan, Philip Roth, Don DeLillo eta Thomas Pynchon idazleekin batera. Are gehiago, Bloomek adierazi zuen McCarthyren Blood Meridian eleberria (1985) Faulknerrek As I Lay Dying (1930) atera zuenez geroztik idatzitako AEBetako «libururik bikainena» zela.
All the Pretty Horses nobelak izandako arrakastarekin, Mugako trilogia delakoa abiatu zuen McCarthyk; The Crossing (1994) eta Cities of the Plain (1998) lanek osatzen dute.
Idazlearen lan bakarra euskaratu dute orain arte: Jainkoaren seme (1973). Juan Mari Mendizabalek itzuli zuen, eta Igela argitaletxeak kaleratu, iaz. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229367/n-121-a-errepidea-ireki-dute-lau-orduz-luizi-batengatik-itxita-egon-ostean.htm | Gizartea | N-121-A errepidea ireki dute, lau orduz luizi batengatik itxita egon ostean | Sunbillan (Nafarroa) lur jausi handia izan da ordu txikietan. Kamioiek ezin dute zirkulatu oraindik; N-1 eta A-15 errepideetatik ari dira bideratzen. | N-121-A errepidea ireki dute, lau orduz luizi batengatik itxita egon ostean. Sunbillan (Nafarroa) lur jausi handia izan da ordu txikietan. Kamioiek ezin dute zirkulatu oraindik; N-1 eta A-15 errepideetatik ari dira bideratzen. | Lau orduz itxita egon da N-121-A errepidea, Sunbilla parean (Nafarroa), ordu txikietan izan den luizi handi baten ondorioz. Errepidearen bi noranzkoak itxi egin behar izan dituzte, 56 kilometroan, zehazki. 03:30 aldera gertatu da lur jausia, eta 8:00ak alderako dagoeneko ireki dute errepidea ibilgailu arinentzat. Kamioiek ezin dute zirkulatu oraindik, eta, goizaldean bezala, N-1 eta A-15 errepideetatik ari dira bideratzen. NA-1210 errepidetik ere ezin da ibili, hainbat zuhaitz erori baitira errepidera.
Lagun bat zauritu da lur jausiaren ondorioz, eta hiru ibilgailu kaltetu dira. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229368/michelineko-langileek-72-ordu-dituzte-zuzendaritzaren-proposamena-bozkatzeko.htm | Ekonomia | Michelineko langileek 72 ordu dituzte zuzendaritzaren proposamena bozkatzeko | Michelinek eskaini du soldatak KPIaren arabera igotzea eta ituna adosteagatik langile bakoitzari 1.500 euroko ordainsaria ematea. ELAk ezezkoa eman du, eta mobilizazioekin jarraitzeko deia egin. | Michelineko langileek 72 ordu dituzte zuzendaritzaren proposamena bozkatzeko. Michelinek eskaini du soldatak KPIaren arabera igotzea eta ituna adosteagatik langile bakoitzari 1.500 euroko ordainsaria ematea. ELAk ezezkoa eman du, eta mobilizazioekin jarraitzeko deia egin. | Erlojua martxan da: sindikatuek 72 ordu dituzte erabakitzeko ea Michelinek proposatutako baldintzak onartu eta ituna adostu nahi duten, edo hura bertan behera utzi eta mobilizazioekin jarraituko duten. Halere, langileen iritzia kontuan hartuko dute zirt edo zart egin aurretik. Izan ere, «haiek erabaki behar dute ituna adosteko proposamena nahikoa den», CCOOko idazkari nagusi Loli Garciak azaldu duenez. Horiek hala, Michelineko langileek gaur goizean hasi eta ostiral eguerdira arte izango dute bozkatzeko aukera. Gasteizko langileek ez ezik, penintsula osoko lantegietako langileek ere parte hartuko dute bozketan.
Asteartean bildu ziren zuzendaritza eta sindikatuak, Burgosen. Goizean elkartu ziren negoziazio mahaiaren inguruan, eta, azkenean, gauean iritsi ziren eztabaidaren nondik norakoak. Zuzendaritza prest dago soldatak KPIaren arabera igotzeko, ituna adosteagatik langile bakoitzari 1.500 euroko ordainsaria emateko eta talde izaera sustatzeko jardunaldiak bertan behera uzteko. Halere, iraungitze data du proposamenak: ostiralean erantzunik ez bada, zuzendaritzak atzera egingo du.
Orain arte, Michelinek %12ko soldata igoera eskaini du datozen lau urteetarako: %5ekoa 2023rako, %3koa 2024rako, %2koa 2025erako, eta %2koa 2026rako. Baina, atzoko proposamenaren arabera, bi urtean behin soldatak %2 igoko lituzke zuzendaritzak, baldin eta 2023tik 2024ra artean inflazioa %8tik gorakoa bada, eta 2025etik 2026ra %4tik gorakoa bada.
CCOOko idazkari nagusi Loli Garciaren arabera, sindikatuek ezarritako helburuen «zati handi bat» hartzen du barne Michelinen proposamenak. Baina langileek esan beharko dute hitzarmen bat adosteko nahikoa den edo ez. Bozketan, gainera, pisu handia izango du Gasteizko lantegiak. Hor egiten baitute lan Michelinek Espainian dituen langileen erdiek, hots, 3.500 inguruk.
Ikusi gehiago: Michelinek bilerara deitu ditu sindikatuak
Zuzendaritzaren proposamenari uko eginez gero, litekeena da mobilizazioekin eta lanuzteekin aurrera egitea. Michelinen Gasteizko lantegian lau greba egun egin dituzte, eta oihartzun zabala izan dute. Laugarren greba egunean, joan den ostiralean, ez ziren lanera joan ekoizpen kateko beharginen %95, eta, ondorioz, ia erabat gelditu zen lantegia.
Grebaren aldeko apustua egin du ELAk
CCOOk zuzendaritzaren proposamena ontzat jo duen arren, ELA sindikatuak iritzi dio ez dela «nahikoa». Prentsa ohar baten bidez, ELAk adierazi du Burgosen negoziatutako eskaintza, «eskasa» izateaz gain, «xantaia» ere badela.
Estatuko sindikatuek eta zuzendaritzak atzo adostutako erreferenduma «berme demokratikorik gabekoa» dela salatu dute, eta Gasteizko langileak «desmobilizatzeko» estrategia baten parte dela iritzi dio sindikatuak. Are, «ez da nahikoa» KPIarekin lotutako eskaintza, ez duelako bermatzen «aurreko urteetan galdutako erosteko ahalmena berreskuratzea».
Horiek hala, proposamenaren aurka bozkatzeko eskatu die langileei, eta lanuzteekin eta mobilizazioekin jarraitzeko apustua egin du, «hitzarmen duin bat» lortu arte. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229369/elkarrekin-podemosek-harremanak-hautsi-ditu-orain-deba-taldearekin.htm | Politika | Elkarrekin Podemosek harremanak hautsi ditu Orain Deba taldearekin | Orain Debak akordioa egin du EAJrekin, EH Bildu alkatetzatik kentzeko. | Elkarrekin Podemosek harremanak hautsi ditu Orain Deba taldearekin. Orain Debak akordioa egin du EAJrekin, EH Bildu alkatetzatik kentzeko. | Larunbatean eratuko dira Hego Euskal Herriko udalak, eta orduan aukeratuko dituzte alkateak. Deban (Gipuzkoa), atzo zabaldu zen Orain Deba plataformak akordioa egin duela EAJrekin, eta Alazne Txurruka jeltzalea babestuko duela alkate izateko.
Maiatzaren 28ko hauteskundeetan, EH Bildu izan zen lehen indarra Gipuzkoako kostaldeko herrian; sei zinegotzi eskuratu zituen, EAJk bezainbeste, baina ehun boto gehiago lortuta. Orain Debak zinegotzi bat lortu zuen, eta, beraz, erabakigarria da balantza alde batera edo bestera desorekatzeko. Gaur egun, Gilen Garcia Boyra EH Bilduko zerrendaburua da alkatea, 2019tik.
Orain Deba plataforma Elkarrekin Podemosen aterkipean aurkeztu zen hauteskundeetara, baina koalizioak adierazi du ez datorrela bat udal taldearen erabakiarekin. «Orain Debak hartutako erabakia aldaketaren aldeko gobernu aurrerakoi eta ezkertiar baten aldeko apustuaren aurka doa; horregatik, koalizioak ez du bere gain hartzen herritarren plataformaren erabakia, eta hautsi egin ditu joan den maiatzaren 28ko udal hauteskundeetarako ezarritako loturak».
Elkarrekin Podemosek, Ezker Anitzak, Berdeek, Equok eta Aliantza Berdeak osatutako koalizioak nabarmendu du bere helburua «aldaketaren aldeko gobernuak erraztea» dela, «ezker eraldatzaile eta ekologista den aldetik, eta helburu hori ez da inolaz ere euskal eremu kontserbadoreari euskal instituzioetarako sarrera ahalbidetzea». Beraz, Orain Debak hartutako erabakiak «ez du koalizioa osatzen duten alderdien babesik izan», eta koalizioa eratzen duten alderdiek uste dute erabaki hori «huts larria» dela: «Euskal eskuinarekin itunak egiteak ez baitakar politika aurrerakoietan aurrera egitea, ez Deban, ez beste inongo udalerritan». Areago, koalizioak jakinarazi du «egokitzat jotzen dituen neurriak» hartuko dituela erabaki hori hartu dutenei begira. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229371/jabier-salutregi-kazetaria-hil-da.htm | Politika | Jabier Salutregi kazetaria hil da | 'Egin' egunkariko azken zuzendaria izan zen, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz hura itxi aurretik. Zortzi urtez egon zen preso. | Jabier Salutregi kazetaria hil da. 'Egin' egunkariko azken zuzendaria izan zen, Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz hura itxi aurretik. Zortzi urtez egon zen preso. | Jabier Salutregi kazetaria (Bilbo, 1950 - Donostia, 2023) hil da, gaixotasun baten ondorioz. Egin egunkariko azken zuzendaria izan zen, Auzitegi Nazionalaren aginduz 1998an kazeta itxi aurretik. «Berrehun gizon armatuk itxi zuten, han papera eta tinta besterik ez bazegoen ere», esan zuen Salutregik berak 2005ean, ahozko epaiketan. Preso sartu zuten, eta hiru alditan bete zuen ia zortzi urteko zigorra. 2015ean geratu zen aske. «Nire konbikzioak indartu eta sendotu dituzte, hau eskola handia baita», esan zuen orduan, presondegitik irtetean.
1977ko irailaren 29an atera zen kalera Egin-en lehen zenbakia, «Euskal Herria eraikitzeko beste tresna bat» izateko helburuz. Itxi zutenean, 50.000 ale inguru argitaratzen zituen egunero. Eta haren ibilbideari lotuta dago Salutregirena ere; kazetaren sorreran parte hartu zuen, eta zuzendaritzara heldu zen 1993an.
Jabier Salutregi eta Teresa Toda, 'Egin'-en egoitzan sartzen, Auzitegi Nazionalak itxi eta bost urtera. Andoni Canellada / Foku
Kartzelatik irten berritan, Salutregik aitortu zuen espetxealdian, batez ere hasieran, asko sufritu zuela, eta «hondoa» jotzekotan ere egon zela. Egunkari bat zuzentzeagatik kartzelan egondako Europako kazetari bakarra izan zen ordura arte. Hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten —geroago, Espainiako Auzitegi Gorenak zazpi urte eta erdira jaitsi zuen zigorra—, eta horrek lur jota utzi zuen; horrek, eta Egin auzian eta oro har adierazpen askatasunaren urraketa larrien inguruan kazetari eta hedabide gehienek izandako jarrera uzkurrak.
Agur mezuak ugaritzen ari dira sareetan. Besteak beste, Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatu eta Gara-ko zuzendari ohiak gogoratu du. Gauza bera egin du Sorturen Twitterreko kontu ofizialak ere: |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229372/john-romita-komikigilea-hil-da.htm | Kultura | John Romita komikigilea hil da | Bereziki, Marvel Comics argitaletxean egindako lanagatik egin zen ezagun: hainbat pertsonaiaren sorkuntza prozesuetan parte hartu zuen, eta Spidermanen ohiko marrazkilarietako bat izan zen. | John Romita komikigilea hil da. Bereziki, Marvel Comics argitaletxean egindako lanagatik egin zen ezagun: hainbat pertsonaiaren sorkuntza prozesuetan parte hartu zuen, eta Spidermanen ohiko marrazkilarietako bat izan zen. | John Victor Jazzy Romita komikigile estatubatuarra hil da (New York, 1930). Marvel unibertsoa osatzen duten zenbait superheroiren sorkuntza prozesuan parte hartu zuen, eta Spidermanen ohiko marrazkilarietako bat ere izan zen. Herenegun zendu zen, 93 urterekin.
19 urte zituela murgildu zen Romita komikigintzan, 1949an. Eta handik bi urtera, Marvel Comics argitaletxean hasi zen kolaboratzaile gisa. Hala ere, 1958an argitaletxea utzi, eta DC Comics ekoiztetxera lekualdatu zen. 1965ean itzuli zen berriro ere Marvel Comicsera, eta, pixkanaka, gero eta garrantzi handiagoa lortzen hasi zen argitaletxean. Besteak beste, Mary Jane Watson Spidermanen emaztea sortzeko eta diseinatzeko ardura izan zuen.
1973an argitaletxeko zuzendari artistiko izendatu zuten. Hala, hainbat pertsonaiaren sorkuntza prozesuetan parte hartu zuen. Tartean daude Wolverine, Punisher, Luke Cage, Bullseye, Tigra eta Brother Voodoo.
1995ean hartu zuen erretiroa, Spider-Man / Kingpin: to the Death komikia marraztu eta gero. John Romita Jr semeak eman du aitaren heriotzaren berri. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229373/nberen-arabera-110-milioi-desplazatu-daude-munduan-inoiz-baino-gehiago.htm | Mundua | NBEren arabera, 110 milioi desplazatu daude munduan: inoiz baino gehiago | Iaz, 19 milioi pertsonak egin behar izan zuten ihes etxetik, gehienbat Ukrainako eta Sudango gerren ondorioz. UNHCRko buru Filippo Grandik kezka agertu du, gero eta gehiago baitira iheslariak hartu nahi ez dituzten estatuak. | NBEren arabera, 110 milioi desplazatu daude munduan: inoiz baino gehiago. Iaz, 19 milioi pertsonak egin behar izan zuten ihes etxetik, gehienbat Ukrainako eta Sudango gerren ondorioz. UNHCRko buru Filippo Grandik kezka agertu du, gero eta gehiago baitira iheslariak hartu nahi ez dituzten estatuak. | UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak iazko urteko desplazatu kopuruaren berri eman du gaur, eta datua ez da ona; iaz inoiz baino iheslari gehiago zeudela erregistratu dute: 110 milioi. 2022an, 19 milioi pertsonak ihes egin behar izan zuten etxetik, baina horiei gehitu behar zaizkie Sudango gerrak eragindako iheslariak, duela zortzi aste hasi baitzen gerra hori.
Indarrez desplazatutako pertsonak txostenean jaso ditu datuak erakundeak. Haren arabera, barne desplazatuek osatzen dute kopuru handiena: 62,5 milioi; ondoren etorriko lirateke NBEren agentzietan erregistratutako iheslariak —erbestera jo dutenak—: 35,3 milioi; eta, azkenik, asilo eskatzaileak: 5,4 milioi. Horiei gehitu behar zaizkie errefuxiatu estatusa izan ez arren nazioartearen babesa behar duten 5,2 milioi pertsonak.
«Zail da irudikatzea zein izan daitekeen arazo horien irtenbidea, baita eztabaida mahai gainean jartzea bera ere. Mundu polarizatu batean gaude, non estatuen arteko ezinikusiek eragin zuzena duten gai humanitarioetan ere», aitortu du Filippo Grandik, UNHCRko idazkari nagusiak. Siriako gerra lehertu aurretik, 2011n, 40 milioi desplazatu zeuden mundu osoan; baina, geroztik, kopurua handituz joan da urtetik urtera. Siria, Ukraina eta Afganistangoak dira gehienak —iazko urte bukaeran 11,6 milioi ukrainar zeuden desplazatuta—.
Kopuruek gora egin ahala, gero eta gutxiago dira desplazatuak hartzeko prest dauden estatuak, eta horren inguruko kezka agertu du Grandik. Europako Batasuneko ekialdeko hainbat kidek uko egin diote Ekialde Hurbiletik edo Afrika iparraldetik heldutako desplazatuak hartzeari; baina eskuin muturrak migratzaileen aurka duen diskurtsoa beste hainbat herrialdetara ere zabaldu da. EBtik kanpo, Erresuma Batuak lege proposamen bat aurkeztu du Frantziatik txalupan heldutako asilo eskatzaile oro kanporatu ahal izateko.
«Errefuxiatuei buruzko 1951ko ituna sinatu duten estatuetako hainbatek ere gero eta oztopo gehiago jartzen dizkiote hura betetzeari», kritikatu du Grandik. Baina, aldi berean, «urratsak» ere egin direla nabarmendu du, Europako Batasuneko Barne ministroek joan den astean adostutako asilo eskatzaileentzako proposamenari erreferentzia eginez. Haren arabera, EBko estatu kideek kontinentera iristen diren 30.000 asilo eskatzaile banatu beharko dituzte urtero euren artean —biztanleriaren eta barne produktu gordinaren arabera—, eta ukatzen duten iheslari bakoitzeko 20.000 euro ordaindu beharko dituzte —iaz, 180.000 migratzaile iritsi ziren talde komunitarioko herrialdeetara—.
Goranzko joera
«Datuek argi erakusten dute zenbait azkar mugitzen direla gatazkak pizteko garaian, baina oso motel horiei irtenbidea aurkitu behar zaienean. Ondorioz, milioika lagunek hondamena, desplazamenduak eta egoera larriak bizi behar dituzte», salatu du Grandik. Datuek, gainera, desplazatuen soslaia egiteko informazioa ematen dute, izan ere, %90 inguru garapen bidean dauden herrialdeetakoak dira; eta, aldi berean, horiek berak dira iheslari gehien jasotzen dutenak ere: kopuru osoaren %76. Nabarmentzekoa da, gainera, adingabeak, munduko populazioaren %30 izan arren, desplazatuen %40 direla.
Irtenbideak ez dira errazak, eta, ihes egin ostean, ia ezineko bilakatzen da etxera itzultzea. Iaz, soilik 339.300 pertsona itzuli ziren beren herrialdera. Horrek esan nahi du itzuli zen desplazatu bakoitzeko beste 22k ihes egin behar izan zutela 2022an. Beste batzuetan, ordea, hirugarren herrialde batean hartzen dute babes iheslariek, baina horiek ere gutxiengoa dira: 114.300 iaz. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229374/psoek-ppri-egotzi-dio-voxi-alfonbra-gorria-jartzea-lerro-gorri-bat-jarri-beharrean.htm | Mundua | PSOEk PPri egotzi dio Voxi «alfonbra gorria» jartzea «lerro gorri bat» jarri beharrean | Valentziako Autonomia Erkidegoan elkarrekin gobernatzeko ituna egin dute Feijoo eta Abascal buru dituzten alderdiek. | PSOEk PPri egotzi dio Voxi «alfonbra gorria» jartzea «lerro gorri bat» jarri beharrean. Valentziako Autonomia Erkidegoan elkarrekin gobernatzeko ituna egin dute Feijoo eta Abascal buru dituzten alderdiek. | Maria Jesus Montero Espainiako Ogasun ministro eta PSOEren idazkari nagusiordeak gogor kritikatu du PP eta Vox elkarrekin gobernatzeko ados jarri izana Valentziako Autonomia Erkidegoan. Bi alderdi horien arteko akordioa, gobernabidea bermatzea helburu duena, Alberto Nuñez Feijook alderdi eskuindarraren buruzagitza hartu zuenetik egin duen lehen itun garrantzitsua da, eta mugarri bat izan liteke uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen osteko jokalekurako. Horri begira, Monterok PPri leporatu dio «lerro gorri bat» jarri beharrean «alfonbra gorria» jartzen ari zaiola alderdi ultraeskuindarrari.
Feijook eta Abascalek botere instituzionala kendu nahi diote PSOEri, eta horretarako lehen pausoa da joan den maiatzaren 23ko udal eta erkidegoetarako bozek utzitako emaitzak baliatzea ados jartzeko. Gobernabiderako akordio hori zabalduz gero, bi alderdi horiek gobernatzeko aukera izango dute Aragoin, Balearretan eta Extremaduran, adibide batzuk aipatzearren; dena den, Valentziakoa ez da lehen kasua, iaz Gaztela eta Leonen egin baitzuten itun bat, estreinakoz, erkidego mailan.
Eta, hain justu, Monteroren ustetan, PP eta Vox geroz eta gehiagotan ados jartzeak agerian uzten du «bereizezina» izango dela bataren edo bestearen alde bozkatzea hauteskundeetan, La1 telebista kateari gaur emandako elkarrizketa batean defendatu duenez: «Valentziako Erkidegoko hitzarmena lotsagarria da».
Alderdi eskuindarrak eta ultraeskuindarrak atzo jakinarazi zuten gobernabiderako akordio bat egin zutela Valentziako Autonomia Erkidegoan. Carlos Mazon PPren erkidegoko buruzagia pozik agertu zen, eta esan zuen «ahalik eta azkarrena» nahi duela inbestidura saioa egin eta gobernua osatu. Uztaileko lehen astearen amaiera aipatu zuen; hala gertatuko balitz, Mazonek Espainiako Gorteetarako bozen kanpaina hastean hartuko luke Valentziako Generalitateko presidente kargua.
Feijooren oniritzia
Feijook gaur arte itxaron du itun horretaz aritzeko, eta oniritzia eman dio akordioari, argudiatuta Voxek boto emaileen babesa jaso zuela joan den maiatzeko udal eta erkidegoetako hauteskundeetan. Denera, erkidegoetako aliantzak alde batera utzita, bi alderdiak elkarrekin 130 udaletan gobernatzekotan dira —datorren larunbatean egingo dituzte inbestidurak—.
Hori bai, ekitaldi batean Moncloara iristeko hitzarmen bera egitearen inguruan galdetu diotenean, PPren buruzagiak uko egin dio erantzuteari; zehazki, esan du bere helburua ez dela Voxekin ados jartzea, baizik eta «gobernatzeko nahikoa izango den gehiengoa lortzea».
Eta, halakorik lortzen ez badu, baldintza bat jarriko dio Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari kargu horretan jarraitzeko, esRadio irratiari emandako elkarrizketa batean azaldu duenez: «PSOEk [hauteskunde] orokorrak irabazten baditu, eta ez badu independentistekin eta Podemosekin akordiorik egiten, ni abstenitu egingo naiz inbestiduran [saioan], hark goberna dezan».
Dena den, gerora, Feijook adierazi du eskuin muturrarekin ados jartzen ari direla hauteskundeak berriz ez egiteko. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229375/botere-gosea-edo-printzipioak-kontrajarri-ditu-eh-bilduk-araban.htm | Politika | «Botere gosea edo printzipioak» kontrajarri ditu EH Bilduk Araban | EAJk ukatu du PPrekin negoziatzen ari direla Bastida eta Guardia popularren esku uzteko. | «Botere gosea edo printzipioak» kontrajarri ditu EH Bilduk Araban. EAJk ukatu du PPrekin negoziatzen ari direla Bastida eta Guardia popularren esku uzteko. | Udalak osatzeko eta alkateak aukeratzeko hiru egunen faltan, partida zabalik daukaten plazetan indarrak jartzen ari dira alderdi politikoak. Foku horietako bat Arabako Errioxan dago, eta bereziki, Guardian eta Bastidan; bi herrietan, PP izan zen lehen indarra, baina EAJren esku dago gobernatzea edo ez; ziurrak ditu EH Bilduren babesak. Jeltzaleek, ordea, popularren babesa behar dute beste erakunde batzuk lortzeko; Gipuzkoako Diputazioa, Durangoko Udala (Bizkaia) eta Oiongoa (Araba), kasu.
EH Bilduk, ordea, balioa eman die indar subiranistak Araban lortutako emaitzei, eta presio egin nahi izan dio EAJri: «EAJk ez zuen zalantzarik izan garai batean PPren politika toxiko eta piromanoei ateak ixteko asmoz Bastidan, Guardian, Oionen eta Gasteizen EH Bildurekin akordioak lortzeko, baina, dirudienez, gaur egun ez du inolako eragozpenik alderdi horren botoak baliatzeko Oionen, Zigoitian, Kuartangon eta Gasteizen batera aritzeko». Hori horrela, EH Bilduk galdetu du zer nolako proiektua sustatu nahi duten jeltzaleek: «Zein helbururekin? Ahalik eta botere maila handiena izatea, ez dago beste erantzun logikorik».
Hortaz, koalizioak nabarmendu du «balioetan eta printzipioetan oinarritutako politika» egiten jarraituko duela, «sen onetik eta interes orokorraren alde», eta bere ordezkaritza eskaintzen jarraituko duela PPren «politika atzerakoiei, ahal den neurrian, atea ixteko».
Aitor Esteban EAJko diputatuak ukatu egin du PPrekin negoziatzen ari direla Guardia eta Bastida popularren esku uzteko, horiek beste plaza batzuetan EAJren gobernuak ahalbidetzearen truke. Hori esan zuen Iñaki Oiartzabal PPren Arabako zerrendaburuak, baina, ETB1en eginiko elkarrizketa batean, Estebanek nabarmendu du «lehen momentutik» bilatu dutena PSE-EErekin akordio bat lortzea dela, eta erantzi Araba Buru Batzarrari dagokiola herriz herri erabakitzea EAJk hautagairik aurkeztuko duen edo ez.
Izan ere, Estebanek tonua igo du PPren kontra. Popularrek akordioa egin dute Voxekin, Valentzian gobernatzeko. Horrela, PPk «marra gorri bat» gainditu duela uste du Estebanek, eta ohartarazi PPk gauza bera egingo duela Espainiako Kongresuan, zenbakiek horretarako aukera ematen badiote.
EAJ-PSE Gipuzkoan
Gipuzkoan ere aurki hasiko dira epeak aktibatzen, eta horrek alderdiak behartuko ditu inbestidura saioan posizio bat hartzera. EH Bilduk 22 batzarkide lortu zituen eta EAJk hamazazpi, baina, Elkarrekin Podemosek EH Bildu babestuta eta PSE-EEk EAJrekin gauza bera eginda, 24na ordezkari dituzte. PPren hirurak erabakigarriak dira, beraz.
PSE-EEko eta EAJko batzarkideak bihar akreditatuko dira, eta horrek martxan jarriko du Batzar Nagusiak eratzeko prozesua. Hamabost egun baino lehenago osatu beharko dute, eta litekeena da hori ekainaren 28an edo 29an izatea. Gaur, ordea, Jose Ignacio Asensio PSE-EEren zerrendaburuak aitortu du jeltzaleak eta sozialistak hizketan hasi direla, bi alderdietako zuzendaritzek lortutako akordioa Gipuzkoara egokitzeko eta xehetasun gehiago emateko.
Negoziatzeko daukate aldundi berria, baina Asensiok azaldu du PSE-EEri hiru sail dagozkiola, azken legealdian izandako kopuru bera. Ziurra da aldaketak egon, egongo direla, Mugikortasun diputatu Rafaela Romero PSE-EEko diputatugaia izango delako eta haren lekua beste norbaitek bete beharko duelako. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229376/jaurlaritzak-aditzera-eman-du-ez-dela-onartuko-hizkuntza-eskakizunen-dekretua-legegintzaldi-honetan.htm | Gizartea | Jaurlaritzak aditzera eman du ez dela onartuko hizkuntza eskakizunen dekretua legegintzaldi honetan | Miren Dobaran Hizkuntza politikako sailburuordeak argitu du bigarren entzuketaren prozesuan dagoela haren taldea, eta «errealistak» izango direla 150.000 langile publikoren «egungo egoera linguistikoarekin». Ertzaintzari, Osakidetzari eta beste eragile batzuei «zenbat denbora behar duten» galdetu die sailburuordetzak, «euskararen erabileran» jauzi bat egiteko. | Jaurlaritzak aditzera eman du ez dela onartuko hizkuntza eskakizunen dekretua legegintzaldi honetan. Miren Dobaran Hizkuntza politikako sailburuordeak argitu du bigarren entzuketaren prozesuan dagoela haren taldea, eta «errealistak» izango direla 150.000 langile publikoren «egungo egoera linguistikoarekin». Ertzaintzari, Osakidetzari eta beste eragile batzuei «zenbat denbora behar duten» galdetu die sailburuordetzak, «euskararen erabileran» jauzi bat egiteko. | Administrazio publikoko hizkuntza eskakizunak arautuko dituen lege dekretuaren azken zirriborroak berretsi du lanpostuaren ezaugarriaren araberako hizkuntza irizpideak are berezituagoak izango direla Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazio publikoan. Edonola ere, «prozesuak luze joko du» oraindik, Miren Dobaran Hizkuntza Politikako sailburuordeak azaldu duenez, dekretua zertan den galdetu diotenean Batzordean. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak galdetu dio zergatik ari den atzeratzen dekretua, eta Dobaranek argi esan du Eusko Jaurlaritzak ez duela zertan onartu legegintzaldi honetan: «Ez dugu onartu beharrik ezinbestean legegintzaldi honetan».
Izan ere, bigarren entzuketaren prozesuan dago dekretuaren diseinua. Dobaranek esan du Ertzaintza, Osakidetza, hezkuntza arloa, sindikatu guztiak eta beste hainbat eragile euren ekarpenak egiten ari direla, baina aurreratu ditu dekretuak jaso dituen lerro batzuk, eta berretsi du euskara modu berezituagoan eskatuko dela administrazioan, «tokian tokiko errealitate bakoitzaren arabera».<br />Ia 150.000 langile publikorekin «malgu» jokatu behar dela ziurtatu du sailburuordeak, herritarren hizkuntza eskubideak errespetatu behar direla, baina mugarri hori ezarri behar dela langile publiko horiek «egun duten errealitatetik» abiatuta.
Dekretuaren diseinuan legelariak jartzen ari dira oinarririk handiena. Dobaranek esplikatu du «erabilerarako jauzia» egin behar dela, ezagutzari dagokionez «lorpen izugarriak» egon direlako azken hamarkadetan. Jauzi hori, ordea, «bidezkoa eta arrazoizkoa» egin beharko dela argi utzi du, eta Ertzaintzak eta Osakidetzak, esaterako, dekretura egokitzeko zenbat denbora beharko duten azaldu beharko dutela. Hamar urteko epeaz aritu da Dobaran.
Jende aurreko lanpostuak
Euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko, langile publikoen kasuan «jendaurreko postuak lehenetsi» beharko dituztela aurreratu du, era berean. «Asimetria» ere hartu du ahotan, esplikatzeko lanpostu batzuetan ez dela zertan euskaraz idatzi, nahiz eta euskaraz hitz egitea beharrezkoa den. Beraz, lanpostuen araberako hizkuntza eskakizun diferenteak egoteari atea zabaldu dio sailburuordeak. «Logikaz zehaztu beharko da non aplikatu beharko den asimetria». Dobaranek «entrenamendu epe» batez hitz egin du, gainera: «Ez baikara pasatuko besterik gabe errealitate batetik bestera».
EH Bilduko legebiltzarkide Ubera «shock egoeran» utzi du Dobaranen hitzaldiak, eta ondorioztatu du hizkuntza eskakizunak arautzeko lege dekretua ez dela legegintzaldi honetan onartuko: «Aniztasuna erabiltzen duzue euskara eskubideen alorrean aurrera ez egiteko, eta atzera egitea da gaur egun aurrera egiteari uko egitea». Uberarentzat, hain justu Euskal Herrian euskararen ezagutzan dagoen aniztasunak izan beharko luke «badatozen belaunaldi berrientzako» beste jokaleku bat eskaintzeko arrazoia. Koalizio abertzaleko legebiltzarkideak bere buruari galdetu dio «ez ote den ari EAJ hauteskunde interesei begira» hizkuntza eskubideen alorrean, «epe luzera baino gehiago».
Iazko apirilean, Jaurlaritzako Kultura sailburu Bingen Zupiriak ziurtatu zuen gobernuak aurtengo hasierarako espero zuela dekretua onartzea, eta arau berriak «euskararen exijentzia» handituko zuela administrazioan.
ELA sindikatuak «onartezintzat» jo du dekretuaren aldaketa «geldiaraztea». Jaurlaritza hura «une oro atzeratzen» ari dela salatu du, eta ELAren ekarpenei «ez entzunarena» egiten diela. «Lanpostuaren araberako irizpideak egongo dira dekretuan, hizkuntza eskakizun epelak eta sektoreka zein lurraldeka bereiziak». |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229377/hiru-atxilotu-bizkaian-haur-pornografia-edukitzea-eta-banatzea-egotzita.htm | Gizartea | Hiru atxilotu Bizkaian, haur pornografia edukitzea eta banatzea egotzita | Gizonak epailearen esku utzi dituzte, baina aske gelditu dira, epaiketaren zain | Hiru atxilotu Bizkaian, haur pornografia edukitzea eta banatzea egotzita. Gizonak epailearen esku utzi dituzte, baina aske gelditu dira, epaiketaren zain | Hiru gizon atxilotu dituzte haur pornografiarekin lotutako 1.000 irudi eta bideo baino gehiago edukitzeagatik eta horiek trukatzeagatik; bat Santurtzin atxilotu dute; beste bat, Portugaleten; eta azkena, Barakaldon (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez, Bizkaiko Delinkuentzia Informatikoko Fiskaltzak gidatu du operazioa. Atxilotuak epailearen esku utzi dituzte, baina aske gelditu dira, epaiketaren zain.
Atxilotuen etxeetan egin zituzten erregistroetan hainbat artxibo aurkitu zituzten. Santurtzikoan, 1.000 irudi eta bideo baino gehiago zituen disko gogor bat aurkitu zuten. Haur pornografiari lotutako irudiak ziren guztiak. Barakaldon, bi disko gogor aurkitu zituzten, adingabeen 300 irudi baino gehiagorekin. Azkenik, Portugaleten ordenagailu bat eta hiru disko gogor atzeman zituzten, eta 1.000 argazki eta bideo zeuden bertan. Adingabeak ageri ziren; horietako batzuk, «oso gazteak». |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229378/etxeen-2-daude-jabe-handi-pribatuen-esku.htm | Ekonomia | Etxeen %2 daude jabe handi pribatuen esku | 1.765 jabe pribatu handi daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 22.325 etxe dituzte. Horietatik 492k hamar etxe baino gehiago dituzte. | Etxeen %2 daude jabe handi pribatuen esku. 1.765 jabe pribatu handi daude Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 22.325 etxe dituzte. Horietatik 492k hamar etxe baino gehiago dituzte. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako etxeen %2,08 daude etxejabe handi pribatuen esku; alegia, bost etxe baino gehiago dituztenen esku. Horiei erakunde publikoen esku daudenak gehituz gero, portzentajea %3,9koa da. 42.376 etxe daude guztira jabe handien esku, eta horietatik 22.325 kudeaketa pribatukoak dira. Nafarroako Gobernuak oraingoz ez du horrelako galbaherik egin.
Jaurlaritzaren Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailaren arabera, 2021ean 1.075.076 etxe zeuden guztira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta horien %3,9 2.030 jaberen eskuetan zeuden. Etxejabe handi deritzenak dira horiek, bost baino gehiago dituztenak. 2.030 jabe horietatik, 265 erakunde publikoak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak dira, eta haien kenketa eginda ateratzen da 1.765 etxejabe handi pribatuen datua.
Jabe pribatuei galbahea pasatuz gero, gehienek bost eta hamar etxe artean dituzte, eta 492 dira hamar baino gehiago dituztenak. Horiek 12.819 etxe dituzte guztira; alegia, etxebizitza kopuru osoaren %1,2. Jaurlaritzak etxejabe handien errolda egin du, Espainiako Gobernuak onarturiko etxebizitza legeak baldintza bereziak ezartzen dizkielako. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229379/petrolioaren-eskaerak-goia-joko-du-2026an-eta-behera-egingo-du-aurrerantzean.htm | Ekonomia | Petrolioaren eskaerak goia joko du 2026an, eta behera egingo du aurrerantzean | IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera, munduko petrolio eskaerak %6 egingo du gora 2022 eta 2028 artean, baina behera egingo du hamarkadaren amaieratik aurrera. | Petrolioaren eskaerak goia joko du 2026an, eta behera egingo du aurrerantzean. IEA Nazioarteko Energia Agentziaren arabera, munduko petrolio eskaerak %6 egingo du gora 2022 eta 2028 artean, baina behera egingo du hamarkadaren amaieratik aurrera. | Petrolioaren merkatuan «erabateko eraldaketa» izango da hamarkada honetan. Horixe iragarri du IEA Nazioarteko Energia Agentziak, gaur argitaratutako petrolioaren merkatuko aurreikuspenen inguruko txostenean. 2026an joko du goia petrolioaren eskaerak, baina «nabarmen» egingo du behera urte horretatik aurrera.
Egun indarrean dauden gobernu politikak eta merkatuaren joera aintzat hartuta egin dituzte aurreikuspenak. Horien arabera, munduko petrolio eskaerak %6 egingo du gora 2022 eta 2028 artean, eta goia joko du 2026an. Epe horretan, petrolioaren eskaria egunean 105,7 milioi upel ingurukoa izango da —petrokimikaren eta aeronautikaren sektoreak izango dira kontsumitzaile nagusiak—, baina beherakada handi baten ataria izango da igoera hori. Izan ere, hurrengo sei urteetan, pixkanaka-pixkanaka, moteldu egingo da petrolioaren eskariaren hazkundea.
Joera aldaketa horren lehen zantzuak datorren urtean nozituko dira jada. Orain arte baino nabarmen motelago handituko da 2024ko petrolio kontsumoa. Egun, urte batean 2,4 milioi upel petrolio eskatzen dira egunean. Bada, 2024ko bigarren seihilekoan kopuru hori egunean 860.00 upelera jaistea espero da.
Aurreikuspen horiei erreparatuta, petrolio ekoizleak ohartarazi ditu IEAko zuzendari nagusi Faith Birolek: «Petrolioaren ekoizleek arreta handia jarri behar diote aldaketaren erritmo azkarrari, eta neurtu egin behar dituzte hartzen dituzten inbertsio erabakiak, energia trantsizio lasai bat bermatzeko». Izan ere, azken urteotan gora baino ez dute egin petrolioaren eta gasaren merkatuetan egindako inbertsioek; hots, 2023an 488 mila milioi euroko balioa izango dute inbertsio horiek, eta azken zortzi urteotako kopururik handiena da.
Eta kontsumoaren aurreikuspenak goibelak izanik, goibelak dira, halaber, petrolio ekoizle handienak ere. IEAren arabera, LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundetik kanpo dauden estatuek «menderatuko» dute merkatua —horrek 2026an goia jo aurretik—. Horien artean daude, besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuak, Brasil eta Guyana.
Horiek hala, LPEE elkarteak gaitzetsi egin du IEAk argitaratutako txostena, eta zera esan du: «Energia berdea mundu osoko kontsumo beharrei aurre egiteko gai izan arte, bi merkatuetan egin behar dira inbertsioak».
Eraldaketaren gakoak
Petrolioaren merkatuko «erabateko eraldaketa» horren atzean dauden faktoreen artean, hauexek aipatu dituzte txostenean: ibilgailu elektrikoen hedapena eta bioerregaien hazkundea, batetik; eta COVID-19aren pandemiak eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrak merkatuan sortutako egonkortasunik eza, bestetik.
IEAren aurreikuspenen arabera, lau ibilgailutik bat elektrikoa izango da 2028an. Ondorioz, nabarmen egingo du behera erregai fosileko autoen ekoizpenak, baita horiek elikatzen dituzten erregaien kontsumoak ere. Bestalde, Ukrainako gerraren ondorioz, iaz nabarmen egin zuten gora petrolioaren eta gasaren prezioek. Azkenik, bada kontuan hartu beharreko beste krisi bat: klima aldaketarena, hain zuzen. Berotegi efektuko gasen isuriak murrizte aldera, azken urteotan erregai fosilak alde batera uzteko konpromisoa hartu dute nazioarteko erakundeek.
Bada, koktel horrek «azkartu» egin du energia berdearen aldeko trantsizioa. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229380/rodrigo-cuevas-rebeca-lane-eta-olaia-inziarte-ariko-dira-atlantikaldian.htm | Kultura | Rodrigo Cuevas, Rebeca Lane eta Olaia Inziarte ariko dira Atlantikaldian | Hamargarren aldia beteko du jaialdiak. Irailaren 14tik 17ra egingo dute, Errenterian (Gipuzkoa). | Rodrigo Cuevas, Rebeca Lane eta Olaia Inziarte ariko dira Atlantikaldian. Hamargarren aldia beteko du jaialdiak. Irailaren 14tik 17ra egingo dute, Errenterian (Gipuzkoa). | Atlantikaldia kultur topagune eta musika jaialdiaren hamargarren ekitaldia egingo dute aurten. Bitakora lelopean, itsas ibilbide luzeetan marinelek erabiltzen zituzten bidaia koadernoei egin nahi izan die erreferentzia, Aizpea Otaegi Errenteriako jarduneko alkateak kontatu duenez: «Bidaia koadernoan orrialde berriak idazten jarraitzeko bidelagun ezin hobeak ditugu: sortzaile, eragile eta publikoarekin batera segituko dugu gure bitakora idazten». Irailaren 14tik 17ra egingo dute, Errenterian (Gipuzkoa).
Jaialdian parte hartuko duten artisten lehendabiziko izenak iragarri dituzte antolatzaileek, eta tartean dira Rodrigo Cuevas, Femina, Aywa, Nidia Gongora, Bia Ferreira, Ede, Rebeca Lane eta Olaia Inziarte. Josean Ruiz de Azua jaialdiaren zuzendariak adierazi duenez, «plurala eta koloretsua» izango da eskaintza: «Publiko guztientzako jaialdia izan nahi du Atlantikaldiak».
Musikaz gainera, beste hainbat diziplina ere uztartuko dituzte. Besteak beste, dantza, gastronomia, kaleko artea eta kirola. Datozen asteetan emango dute horien berri. Aurreko aldietan egin legez, Itsas Elkarrizketak ere egingo dituzte. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229381/lanean-dauden-emakumeek-gizonek-baino-11-ordu-gehiago-ematen-dute-adingabeak-zaintzen.htm | Gizartea | Lanean dauden emakumeek gizonek baino 1,1 ordu gehiago ematen dute adingabeak zaintzen | Aktibo dauden herritarren artean, lautik batek dio zailtasun ugari dituela lana zaintzarekin eta norbere bizitzarekin bateragarri egiteko. | Lanean dauden emakumeek gizonek baino 1,1 ordu gehiago ematen dute adingabeak zaintzen. Aktibo dauden herritarren artean, lautik batek dio zailtasun ugari dituela lana zaintzarekin eta norbere bizitzarekin bateragarri egiteko. | Gizonen eta emakumeen artean ezberdintasun nabarmenak daude oraindik ere adingabeen zaintzari dagokionez: etxetik kanpo lan egiten duten eta 15 urtetik beherako seme-alabak dituzten emakumeek 4,7 ordu ematen dituzte batez beste haurrak zaintzen, eta gizonek, berriz, 3,6. Mendekoak zaintzen ere 0,6 ordu gehiago ematen dute emakumeek; oro har, lanean dauden gizon-emakumeen artean, lautik batek adierazi du zailtasunak dituela kontziliatzeko.
Eustatek eman ditu datuok, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera aztertu ondoren, eta, kaleratu duen ikerketaren arabera, emakumeen %53,1ek bost ordu edo gehiago ematen dituzte egunean adingabeak zaintzen; gizonen kasuan, %29,8k eman ohi dute denbora hori, eta hiru gizonetik batek (%33,5) bi ordu edo gutxiago ematen ditu zeregin horretan. Etxeko lanen banaketa ere aztertu du ikerketak: gizonen %12,3k ematen dituzte lan horietan hiru ordu edo gehiago, eta emakumeen %26,7k.
Hala ere, inoiz baino txikiagoa da emakumeen eta gizonen arteko aldea etxeko eta zaintza lanetan ematen duten denborari dagokionez; duela hamar urteko datuekin alderatuta, 0,3 ordu murriztu da alde hori etxeko lanei dagokienez, eta 0,6 ordu seme-alaben zaintzari dagokionez. Mendekoen zaintzan, berriz, ia ordubete gutxiagokoa da aldea, duela hamarkada bateko datuekin alderatuta.
Eszedentzietan ere izan da sexuaren araberako desberdintasunik. Emakumeen %31,3 beldur dira familia arrazoiengatik eszedentziak edo murrizketak eskatzeko, eta elkarrizketatutako gizonen %24,2. Irteteko ordutegi malguari dagokionez ere, ezberdintasunak daude; kontziliaziorako neurri hori gizonen %57,4k baliatu dezakete, baina emakumeetan %47,6ra jaisten da kopurua, zaintza lan gehienak beren gain hartzen dituzten arren.
Eszedentziak hartzeko beldur
Emakumeen eta gizonen kontziliazioaz gain, oro har lana bizitzarekin uztartzeko zailtasunak ere aztertu ditu ikerketak. Ordutegiei dagokienez, %16,8k lanerako aurreikusitako orduak baino gehiago sartu behar izan dituzte, eta %17,5ek batzuetan lanaldia luzatu behar izaten dute. Lanaldi motei dagokienez, berriz, «etengabeko beherakada» nabari da lanaldi zatitua daukaten langileen kopuruan. Lanaldi mota hori pertsonen %39,6k zeukaten 2012an, eta 2022an, berriz, %28,2ra jaitsi da kopurua. Neurri txikiagoan edo handiagoan etxetik lan egiten dutenean kopurua, berriz, landunen %17,8 da.
«Oreka» bila
Eusko Jaurlaritzak Kontziliaziorako bideak irekitzen biltzarra antolatu du gaur, Jaurlaritzaren Kontzilia programaren barruan. Bertan, Iñigo Urkullu lehendakariak adierazi du «denbora» behar dutela herritarrek «maite dituzten pertsonentzat, norberaren interes pertsonalentzat eta erantzukizun zibikoetarako», baina lanak «baldintzatu» egiten duela denbora hori. «Kontziliazioa ezinbesteko tresna bat da bien arteko oreka aurkitzeko», esan du. Hain zuzen, «erakundeei, enpresei, hirugarren sektoreko entitate sozialei eta herritar bakoitzari» dei egin die, «indarrak batu eta erronka horri borondate onez eta determinazioz aurre egiteko». |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229382/eh-bilduk-memoria-historikoaren-eta-demokratikoaren-legea-babestuko-du.htm | Politika | EH Bilduk Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea babestuko du | Eusko Jaurlaritzak adituek osatutako lantalde zientifiko bat sortuko du 36ko gerran eta Francoren diktaduran, 1936tik 1978ra bitartean, gertatutako giza eskubideen urraketak identifikatzeko. EH Bilduk azaldu du baliabideak eskainiko dizkiela biktimei legean aurreikusitako onurak jaso ahal ditzaten. | EH Bilduk Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea babestuko du. Eusko Jaurlaritzak adituek osatutako lantalde zientifiko bat sortuko du 36ko gerran eta Francoren diktaduran, 1936tik 1978ra bitartean, gertatutako giza eskubideen urraketak identifikatzeko. EH Bilduk azaldu du baliabideak eskainiko dizkiela biktimei legean aurreikusitako onurak jaso ahal ditzaten. | EH Bilduk Euskadiko Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea babestuko du. Halaxe jakinarazi du koalizio abertzaleak, «horren tramitazio parlamentarioan hainbat hobekuntza txertatu ostean». Julen Arzuaga legebiltzarkideak iragarri duenez, EH Bilduren eskariari jarraikiz, «Jaurlaritzak, Gogora institutuaren bitartez, lantalde zientifiko bat sortuko du, giza eskubideetan, Gerra Zibilean eta Francoren diktaduran adituak diren profesionalek osatutakoa, 1936tik 1978ra bitartean, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatu ziren giza eskubideen urraketak ikertzeko».
Lantalde horrek ikerketa horren ondorioak jasoko ditu txosten batean, giza eskubideen urraketak identifikatuta. Halaber, EH Bilduk eskatuta, Gogora institutuak asistentzia juridikorako baliabideak eskainiko dizkie urraketa horien biktimei, «auzitegien aurrean kereilak tramitatzeko, merezi duten justizia eskuratze aldera». |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229383/osakidetzako-mahai-sektorialean-gaur-laquourrats-txiki-batzukraquo-izan-dira-aurrerabidean.htm | Gizartea | Osakidetzako mahai sektorialean gaur «urrats txiki batzuk» izan dira aurrerabidean | Negoziazioek ia urtebete egin dute geldirik, baina sindikatuek ohar batean azaldu dute akordiorako bidean direla osagarrien ordainketaren eta garapen profesionalaren inguruko eskeak | Osakidetzako mahai sektorialean gaur «urrats txiki batzuk» izan dira aurrerabidean. Negoziazioek ia urtebete egin dute geldirik, baina sindikatuek ohar batean azaldu dute akordiorako bidean direla osagarrien ordainketaren eta garapen profesionalaren inguruko eskeak | «Osakidetzak urrats txiki batzuk egin ditu». SATSE, ELA, LAB CCOO eta UGT sindikatuek ohar bat plazaratu berri dute gaur Osakidetzaren mahai sektorialak eman duena azaltzeko, eta alde positiboak izan direla onartu dute. Gogoratu dute negoziazioek ia urtebete zeramatela blokeaturik, eta aspaldi honetan bileretara agertzeari ere utzi ziotela sindikatuek, administrazioaren jarrerarekin haserre. Bi greba egun egin dituzte maiatzean, eta, «negoziatzeko borondatea erakusteko» asmoz, gaur berriro joan dira mahaira. SATSE, ELA, LAB CCOO eta UGTko ordezkariak joan dira bilerara. Sindikatu Medikoak atzo esana zuen ez zela agertuko. Sindikatuen arabera, «aurrerapen txikiak» ikusi dituzte Osakidetzaren partetik %4ko osagarrien ordainketan eta garapen profesionalaren arloan.
Sindikatuek gogoratu dute bilera aurretik esan zutela gaurko bilkurarako gai zerrendak ez zituela jasotzen sindikatuek azken hilabeteotan mahai gainean jarritako aldarri nagusiak. Horiek horrela, eskatu zuten osagarrien ordainketa negoziatzeko eta garapen profesionalaren arloko azken zirriborroa erretiratzeko. Adierazi zuten horiek ezinbestekoak zirela negoziazioak «desblokeatzeko». Eta horietan gaur aurrerabideak ikusi izanak poztu egin ditu. «Aurrerapen horiek ez dira nahikoak, baina badirudi bi gai horiei buruzko negoziaziorako atea ireki duela Osakidetzak», onartu dute sindikatuek.
Uste dute aurrerabide horiek lortzeko erabakigarriak izan direla berriki Osakidetzako langileek egindako «mobilizazioak». Eta gogoratu dute «oinarrizko» gai zenbaitetan ez dela deus egin. Areago, gustatu ez zaizkien mezuak ere entzun dituzte bileran: «Berriz ere planteatu zaigu ordutegi murrizketak eta itxierak ezartzea udan lehen mailako arretan». Halako erabakien atzean osasun sistemaren ezina dagoela uste dute sindikatuek: «Hori da Osakidetzak behin eta berriz jartzen duen irtenbidea, atzean benetan dagoen arazoari ez heltzeko».
Horiek horrela, bileran parte hartu duten sindikatu guztiek Osakidetzari eskatu diote «benetako» negoziazio bat hasteko. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229384/bruselak-google-salatu-du-publizitate-salerosketarako-tresnengatik.htm | Ekonomia | Bruselak Google salatu du publizitate salerosketarako tresnengatik | Batzordeak negozio horren zati bat uztera behartu dezake erraldoi teknologikoa | Bruselak Google salatu du publizitate salerosketarako tresnengatik. Batzordeak negozio horren zati bat uztera behartu dezake erraldoi teknologikoa | Europako Batzordeak uste du Google Europako lehia araudia urratzen ari dela Interneteko publizitatearen salerosketan. Hori dio asteazken honetan argitaratu duen aurretiazko ikerketa batek.
Batzordearen arabera, konpainia teknologikoak Interneten duen nagusitasun posizioa erabiltzen du bere publizitate sistemak nagusitzeko, beste iragarle batzuen kaltetan. Tresna edo adtech honen bidez — Google Ads, DV 360, DoubleClick for Publishers, DFP eta AdX—, Googlek publizitate espazioak saltzen ditu bere webgune eta aplikazioetan, eta bitartekari gisa funtzionatzen du online iragarri nahi duten pertsonen eta enpresen artean. «Uste dugu Googlek merkatuan duen posizioa baliatu nahi izan duela bere mesederako. Horrela izan dela frogatzen badugu, praktika horiek legez kanpokoak direla ebatziko dugu», esan du Margrethe Vestager Lehia komisarioak.
Vestagerrek ez ditu Batzordearen hurrengo urratsak aurreratu nahi izan, baina ohartarazi du Google negozio horren zati bat uztera behartu dezakeela. «Googlek bere zerbitzuen zati bat nahitaez uzteak bakarrik konponduko lituzke, kasu honetan, lehia arazoak», dio ikerketak. «Nahiko arraroa da desinbertsio bat eskatzea, baina egin dezakegu», ohartarazi du Vestagerrek. Azkenean hala gertatuko balitz, lehenengo aldia izango litzateke Europako Batzordeak erraldoi teknologiko bati bere negozioaren zati bat desegiteko agintzen diona. Eta Bruselak Googleren aurka egiten duen laugarren aldia izango litzateke. Aurretik, nagusitasun posizioa leporatu dio Android sistemagatik, Google Shopping prezioak alderatzeko zerbitzuagatik eta Adsense for Search plataformagatik. 8.000 milioi euro jaso ditu isunetan.
AEBetako Justizia Departamentuak ere Google auzitara eramango duela iragarri du. Multinazionalak, berriz, bere burua defendatu du. «Webguneei eta aplikazioei edukiak finantzatzen laguntzen diegu gure tresnekin, eta tamaina guztietako enpresei aukera ematen diegu bezero berrietara eraginkortasunez iristeko», azpimarratu du. Adierazi du Batzordearen ikerketa Google publizitate negozioaren alderdi mugatu batean zentratzen dela, eta ez dela berria. «Ez gaude ados Batzordearen iritziarekin, eta erantzungo dugu». |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229385/gutxienez-79-migratzaile-hil-dira-greziatik-gertu-ontzi-bat-iraulita.htm | Mundua | Gutxienez 79 migratzaile hil dira Greziatik gertu, ontzi bat iraulita | Nazioarteko uretan gertatu da ezbeharra, Itsaso Jonikoan. Ehun lagunetik gora erreskatatu dituzte bizirik. | Gutxienez 79 migratzaile hil dira Greziatik gertu, ontzi bat iraulita. Nazioarteko uretan gertatu da ezbeharra, Itsaso Jonikoan. Ehun lagunetik gora erreskatatu dituzte bizirik. | Greziako kostazainek eman dute abisua goizaldean; ontzi bat ikusi dute noraezean nazioarteko uretan, Pilosetik hego-mendebaldera, Peloponesoko kostaldean. Haizeteak zaildu egin ditu erreskate lanak, baina, hala ere, ehun lagunetik gora erreskatatu dituzte bizirik. Gutxienez 79 pertsona hil dira istripuan.
Bizirik atera direnetatik lau eraman behar izan dituzte Kalamata hiriko erietxera, hipotermia sintomekin. Kostazainen arabera, ontzian zihoazenetatik inork ere ez zuen ez salba-jantzirik, ez bestelako segurtasun ekipamendurik. Orotara 750 lagun inguru zihoazen ontzian.
Greziako agintarien arabera, ziurrenik Libiako Tobruk hiritik itsasoratu zen ontzia, baina oraindik ez dute berretsi datua. Siriakoak, Egiptokoak eta Pakistangoak ziren bertan zihoazenetatik gehienak. Italiako kostazainek atzo bistaratu zuten ontzia lehen aldiz, eta haren berri eman zieten Greziako agintariei eta Europako Batasuneko Frontex agentziari.
Beste operazio batean, 70 pertsona inguru zeramatzan ontzi bat Kretaraino eraman dute kostazainek, itsasontziko arduradunaren laguntza dei bat jaso ondoren.
Halako operazioak ohikoak bilakatu dira bai Greziako kostaldean, baita Italiakoan ere. Dena den, joan den hilean nazioarteak gogor kritikatu zuen Greziako Gobernua, sareetan zabaldutako hainbat iruditan kostazainak ageri zirelako migratzaile ontziak indarrez urruntzen.
Nazioarteko Migrazio Erakundeak aste honetan bertan zabaldutako datuen arabera, iaz 3.800 pertsona hil ziren Ekialde Hurbiletik eta Afrika iparraldetik Europarako bidean: 2017tik izandako kopuru handiena. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229386/soralucek-lantegi-berria-ireki-du-bergaran-15-milioi-euroko-inbertsioa-eginda.htm | Ekonomia | Soralucek lantegi berria ireki du Bergaran, 15 milioi euroko inbertsioa eginda | Kooperatibak ekoizpen gaitasuna handituko du muntaketa planta berriari esker. Makinen gama berria ere aurkeztu du. | Soralucek lantegi berria ireki du Bergaran, 15 milioi euroko inbertsioa eginda. Kooperatibak ekoizpen gaitasuna handituko du muntaketa planta berriari esker. Makinen gama berria ere aurkeztu du. | Makina-erremintaren sektorean munduko liderren artean jarraitzeko oinarriak jartzen segitzen du Soraluce kooperatibak (Danobat Group). Fresaketan, mandrinaketan eta funtzio anitzeko teknologian aditua da Mondragon taldeko enpresa, eta jarduera sendotzeko apustua egin du berri du: lantegi bat zabaldu du Bergarako Osintxu auzoan (Gipuzkoa), bere egoitza nagusiaren ondoan, hamabost milioi euroko inbertsioa eginda.
Gaur egin dute inaugurazio ekitaldia, eta han izan dira Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Arantxa Tapia Ekonomia Garapeneko sailburua eta Rafael Idigoras Soraluceko zuzendari nagusia; haiekin batera, besteak beste, Iñigo Uzin Mondragon taldeko presidentea, Jabier Larrañaga Gipuzkoako diputazioako Ekonomia Sustapeneko diputatua, Bergarako eta Soraluzeko alkateak, eta AFM makina-erreminta klusterreko arduradunak.
Enpresako arduradunek azaldu dutenez, azken urteetan egindako lanaren emaitza da lantegi berria. 2.500 metro karratu ditu, eta makinak muntatzeko gunea izango da. Ekoizpen gaitasuna are gehiago handitzeko aukera emango dio horrek kooperatibari, eta, aldi berean, bezeroei zerbitzu hobea emateko aukera eskaini ere bai.
Hain zuzen, bezero horietako batzuek bertatik bertara ikusi dute lantegia, azken urteetan garatutako teknologiaren inguruko xehetasunak azaltzeko jardunaldiak egiten ari baita kooperatiba egunotan. Linea berria aurkezteko baliatu dute ekitaldia, bada: Performance Line delakoa. Makinen gama berri horrek «industriak dituen erronka zorrotzenei aurre egiteko abangoardiako soluzioak eskaintzeko ahalmena» emango dio enpresari, teknologia propioa baliatuta betiere.
Datozen urteetan ere hazten jarraitzea espero baitu Soralucek. 2024an beste lantegi bat zabalduko duela aurreratu du, makinetan txertatzen diren buruak fabrikatzeko duen egungo zentroa handitzeko. Egoitza nagusiaren ondoan 3.500 metro karratuko orube bat erosi du jada horretarako.
Jaurlaritzaren aitortza Danobat taldeak bere enpresen instalazioak hobetzeko estrategiaren parte da lantegia. 35 milioi euroko aurrekontua gorde du taldeak horretarako. Eusko Jaurlaritzaren laguntza ere jaso du, Bilakatu programaren bitartez.
Inaugurazio ekitaldian, lehendakariak txalotu eta eskertu egin du Soralucek egindako inbertsio ahalegina. Adierazi du nazioarteko merkatua «gero eta exijenteagoa» dela, eta agertoki horretara egokitzeko ezinbestekoa dela apustu egiten jarraitzea. «Inbertsioa egiten jarraitu behar dugu», azpimarratu du Urkulluk. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229387/justiziaren-kontrolpean-aske-utzi-dute-bere-umea-hiltzea-leporatzen-dioten-emakumea.htm | Gizartea | Justiziaren kontrolpean aske utzi dute bere umea hiltzea leporatzen dioten emakumea | Iazko uztailean aurkitu zuten ume sortu berriaren gorpua, emaztearen autoan, eta otsailean preso sartzea erabaki zuen epaileak. Auziaren funtsa da argitzea heriotza eragindakoa izan zen ala ez. | Justiziaren kontrolpean aske utzi dute bere umea hiltzea leporatzen dioten emakumea. Iazko uztailean aurkitu zuten ume sortu berriaren gorpua, emaztearen autoan, eta otsailean preso sartzea erabaki zuen epaileak. Auziaren funtsa da argitzea heriotza eragindakoa izan zen ala ez. | Paueko Zigor Auzitegiak ontzat eman du bere umea hil izana leporatuta akusaziopean ezarria den Hazparneko (Lapurdi) emakumearen askapen eskaera. Justiziaren kontrolpean libre uztea erabaki du epaileak, baina Pirinio Atlantikoetako Departamenduan bizitzeko debekua ezarri dio. «Bere erditze tragikoaren nahigabeari beste indarkeria bat gehitu zaio, espetxeratzearena», deitoratu zuen atzo Maxime Bernabe haren abokatuak. «Lasaigarria da denek abandonatu duten neska gazte honek azkenean askatasuna eta justiziaren konfiantza berreskuratzea, inoiz ez baitu traizionatu».
Iazko uztailaren 4an, emazte gaztearen bila joan zen Jendarmeria, abisu bat jaso ondotik. Haren autoan, umetxo baten gorpua aurkitu zuten, poltsa batzuen azpian ezkutatua, usteltzen. Ondoan, hiru hilabeteko haur batentzako arropak eta jostailu bat zeuden. Emakumearen etxean bizi baldintza gogorrak aurkitu zituzten. Otsailean, emakume gaztea preso sartzea erabaki zuen epaileak.
Maiatz bukaeran aztertu zuten akusatuaren askatasun galdea. Orain arte eman dituen azalpenen «inkoherentzia» azpimarratuta, 22 urteko gazteak preso segi dezala eskatu zuen fiskaltzak. Defentsako abokatuak adierazi zuen aditu txostenek ez dutela frogatu haurraren kontrako bortizkeriarik izan zenik. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229388/hizkuntza-gutxituetako-egunkarien-erronkak-aletu-dituzte-galeuscako-zuzendariek.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituetako egunkarien erronkak aletu dituzte Galeuscako zuzendariek | Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, Maria Obelleiro 'Nós Diario'-koa eta Vicent Partal 'Vilaweb'-ekoa mahai inguru batean aritu dira, ONCEren Donostiako aretoan. | Hizkuntza gutxituetako egunkarien erronkak aletu dituzte Galeuscako zuzendariek. Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, Maria Obelleiro 'Nós Diario'-koa eta Vicent Partal 'Vilaweb'-ekoa mahai inguru batean aritu dira, ONCEren Donostiako aretoan. | Igandero osatzen dute Zuzendarien Galeusca iritzi atala Otamendik, Obelleirok eta Partalek. BERRIAn, Nós Diario-n eta Vilaweb-en argitaratzen dira artikulu horiek, zeintzuetan nork bere herrialdeko gertakarien berri ematen baitie beste herrialdeetako irakurleei. Gaur, hiru zuzendariak aurrez aurre ikusi eta entzuteko aukera izan da ONCEren Donostiako aretoan. href="https://www.youtube.com/watch?v=D1xLw-vptQc">BERRIA zuzenean ari da mahai ingurua ematen, streaming bidez.
Maria Obelleirok esplikatu du nola sortu zen Nós Diario. A Nosa Terra proiektua bukatu ondoren sortu zen Sermos Galiza astekaria, galizierazko prentsaren hutsunea betetzeko. Sermos Galiza-ren egitura horrek eman zuen modua, duela hiru urte, egunkari bat galizieraz sortzeko, Nós Diario. BERRIA bezala, herritarrek diruz babestutako proiektua da, astean bost egunez ateratzen dena paperean, eta egunero berritzen dena sarean. Astekari bat ere argitaratzen dute. Kazetaritzaren independentzia aldarrikatzen dute irakurleen babesari esker.
Kalitatezko kazetaritza bat egin nahi dute, nazionala. Ez dute baliabiderik tokiko komunikazioa lantzeko. Hamabi erredaktore eta bi maketatzaile aritzen dira lanean. Obelleirok salatu du Galiziako Gobernuak diru laguntzetatik aparte utzita daukala Nós Diario. Proiektua hasteko 3.000 harpidetza gutxienez behar zituztela kalkulatu zuten, eta horrela hasi ziren, herri eta bazter guztietan babesleak bilatuz. Oinarri hori zabaltzeko asmoa dute orain.
Vicent Partalek, berriz, eskerrak eman dizkio Martxelo Otamendiri, urte hauetan guztietan egindako ekarpenengatik: «Vilaweb-eko langileak zorretan egongo gara beti berarekin. Eta kataluniarrak ere bai». Segidan, Partalek gogorarazi du Vilaweb izango dela Europako kazeta digital zaharrenetako bat, 1995ean sortu baitzen. Paperean ez du ediziorik Vilaweb-ek; lehen egunkari digital hutsetako bat da. «Zertan ari ginen jakin gabe hasi ginen».
2004an erabaki zuten ez zirela atari bat, baizik eta egunkari bat, eta, beraz, edukiengatik irakurleek ordaindu egin behar zutela. «Orduan ez zuen inork kobratzen digitalean», gogorarazi du. Irakurle digitalak babesle edo harpide bilakatzeko lanean hasi ziren. Hamarkada bat kostatu zitzaien 2.000 harpidedun digitaletara iristea. Gaur egun, 24.000 dira.
Azaldu du Vilaweben datozen urteetako ildoak zein izango diren: joko digitalak, Paraulogic (euskaraz Berbaxerka) eta Minimots estilokoekin, irakurleak erakartzeko; audioaren aldeko apustua, orain berri webguneko artikuluak irakurtzeko ezarri duten ahots sintetikoarekin; eta Washington Post-ekin egin berri duten akordioa, bihar abiatuko dena, zeinaren bidez hasiko baitira AEBetako egunkariko nazioarteko artikuluak argitaratzen katalanez, Vilaweben.
Hortik aurrera, kazetaritzaren gaurko erronkez, ofizioaren gorabeherez, hizkuntza gutxituetako egunkarien eginbeharrez eta proiektuak aurrera bultzatzeko behar diren baliabideez aritu dira, besteak beste.
BERRIAren urteurrena
BERRIAk hogei urte beteko ditu ekainaren 21ean, eta ekitaldi sorta bat antolatzen ari da urteurrenaren harira. Gaurko mahai inguruaz gain, Midas Eremu Urriko eta Eskualdeko Hizkuntzetan Argitaratzen diren Egunkarien Europako Elkarteak urteko batzar orokorra egingo du Donostian. Eremu urriko hizkuntzetan edota hizkuntza gutxituetan lan egiten duten Europako 27 egunkari dira elkarteko kide, BERRIA tartean. Ostiralean, 09:00etan hasita, hainbat hitzaldi egingo dituzte Donostiako Amara Plaza hotelean. Ekitaldi horiek publikoak izango dira.
Elkarteko bazkide diren egunkarietako ordezkariek, berriz, batzarra egingo dute 15:30ean hasita, ostiralean bertan. Midaseko kideentzat soilik da batzar hori. Iluntzean, Otto von Habsburg saria eta Midasen kazetaritza saria banatzeko ekitaldia egingo dute, bestalde.
Larunbatean, berriz, BERRIAren urteurrena ospatzeko ekitaldi bat egingo du egunkariak, Tabakaleran —gonbidapen guztiak banatuta eta aretoa beteta dago jada—. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229389/izaskun-rekalde-pantailak-euskaraz-eko-bozeramaile-eta-lehendakaria-hil-da.htm | Bizigiro | Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz-eko bozeramaile eta lehendakaria hil da | 45 urte zituela hil da, gaitz larri baten eraginez. Binke aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, eta hedabideko batzarkidea ere bazen. | Izaskun Rekalde Pantailak Euskaraz-eko bozeramaile eta lehendakaria hil da. 45 urte zituela hil da, gaitz larri baten eraginez. Binke aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, eta hedabideko batzarkidea ere bazen. | Azkeneko bi urteetan Pantailak Euskaraz mugimenduaren aldarrikapenei ahotsa jarri die Izaskun Rekaldek (Usansolo, Bizkaia, 1977), Alex Aginagalderekin batera. Euskarari zion maitasunak eraman zuen Netflix Euskaraz mugimenduan parte hartzera, eta, ondotik, Pantailak Euskaraz mugimenduaren ahotsa izan da 2021eko ekainaren 8tik —elkarteko lehendakaria ere bazen—. Gaitz larri baten eraginez hil da Rekalde, 45 urte zituela.
Rekalde Ekonomia eta Enpresa Zientzietan doktorea zen, eta Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzan lizentziatua. Europako Coaching Eskolan ere egin zituen ikasketak. 2019an, doktorego sari berezia jaso zuen —bi urte lehenago aurkeztu zuen doktore tesia, coaching-arekin lotua—. Hain zuzen ere, coaching-ean egin zuen behar hainbat urtez. Baita irakaskuntzan eta bankuetan ere. 2003tik 2010era, BBVAn egin zuen lan, giza baliabideetako teknikari. Lanbide heziketan eta Euskal Herriko Unibertsitatean aritu zen azkeneko urteetan irakasle lanetan.
Euskalgintzarekin lotutako egitasmoetan, berriz, lan asko egin zuen Rekaldek. Galdakaoko eta Usansoloko (Bizkaia) Binke aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, eta hedabideko batzarkidea izan da sei urtez. Jon Gomez Garai Binke-ko zuzendariak nabarmendu du Rekalderen lanari esker sortu zela aldizkaria: «Sinistu ezinik gaude. Hutsune ikaragarria utzi du», esan du Gomez Garaik. «Beti aritzen zen umorez, alai, beti laguntzeko prest. Herri guztiek beharko lukete Izaskun bezalako pertsona bat». Binke-ren albistean honakoa irakur daiteke: «Galdakaok eta Usansolok euskarazko komunikabiderik badute, hein handi batean Izaskun Rekalderi esker da. Eta hori nekez ahaztuko dute gure herriek».
Arnas Dezagun ekinaldian ere parte hartu zuen. Rekaldek berak zera esan zuen Binke-n, otsaileko elkarrizketa batean: «Ikaragarri markatu nau ekimen horrek. Helburua da gure seme-alaben bitartez gure hizkuntza transmititzea, antena eta motor efektuari esker». Hiru seme-alabaren ama zen Rekalde.
Euskarazko edukien alde Azkeneko bi urteetan, Rekalde makina bat komunikabideetan azaldu da Pantailak Euskaraz mugimenduko bozeramaile moduan, euskarak ikus-entzunezkoetan presentzia handiagoa izan behar duela aldarrikatzen. Talde eragileko parte hartzaileetako bat zen, eta Aginagalderekin batera egiten zuen mugimenduaren bozeramaile lana.
Rekalde hil dela jakin bezain laster, Aginagaldek zera adierazi du: «Taldekide eta lagun aparta izan da, langilea eta optimista. Pantailak Euskaraz-eko bozeramaileetako bat izateaz gain, elkarteko lehendakaria ere bazen». Beste hau gaineratu du Aginagaldek: «Gure lantaldeko zutabe nagusietako bat izan da. Oso zaila izango da utzi duen hutsunea betetzea».
Rekalde mugimendu horretako bozeramaile izan den sasoian, Pantailak Euskaraz finalista izan da Rikardo Arregi komunikazio sarian, kanpainarik onenaren Argia saria jaso du, eta Hau Pittu Hau Bilboko konpartsaren Euskara saria ere bai. Poz-pozik jaso zuen konpartsa horren makila iazko abuztuaren 25ean, Bilboko txosnetan. BERRIAk elkarrizketa egin zion orduko hartan, eta zera adierazi zuen: «Kanpotik datorkigun uholde kulturala ikaragarria da. Gainera, ikus-entzunezkoen kontsumo ohiturak asko aldatu dira, eta eredu berri horietan gure gazteek eta guk geuk ere kontsumitzen ditugun ereduak erdaldunak dira». Euskarak pantailetan lekua izan dezan, honako aldarriak aipatu zituen Rekaldek: «Ezinbestekoa da erregulazioa aldatzea. Diru laguntza sendoak sortu behar dira bertoko ekoizpenak baldintza egokietan sustatzeko. Baita bikoizketak ere. Eskaintzak zabala izan behar du, eta kanpoko superprodukzioak kalitatez bikoiztea nahi dugu». Euskarak duen jokalekuan, Pantailak Euskaraz-eko bozeramaileak argi zuen: «Euskararen babesa merkatuaren jokoan sartzea ez da justua».
Euskal Telebistarekin ere bazuen kezka Rekaldek. BERRIAk abenduaren 18an argitaratu zuen erreportaje batean zera adierazi zuen: «ETBk gaur egun ez die ekarpenik egiten 1982ko legearen sorrera helburuei. ETBn ez dugu ikusten nahi adinako ahaleginik euskara eta euskal kultura zabaltzeko». Euskara erdigunean jarriko duen «plan koherente eta integral bat» beharrezkoa zela adierazi zuen erreportaje hartan.
Senide eta lagunek Dimako beilatokian (Bizkaia) egingo diote agurra Rekalderi. |
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229390/geroa-bai-ez-da-agertu-psnrekin-eta-zurekin-nafarroarekin-zuen-bilerara.htm | Politika | Geroa Bai ez da agertu PSNrekin eta Zurekin Nafarroarekin zuen bilerara | Koalizioak ohartarazi die sozialistei konfiantza urratu dela. eta zer gobernu eredu nahi duten argitu arte ez dutela aurrera egingo. Unai Hualde aurkeztuko dute ostiralean Nafarroak Parlamentuko presidente izateko hautagai gisa. | Geroa Bai ez da agertu PSNrekin eta Zurekin Nafarroarekin zuen bilerara. Koalizioak ohartarazi die sozialistei konfiantza urratu dela. eta zer gobernu eredu nahi duten argitu arte ez dutela aurrera egingo. Unai Hualde aurkeztuko dute ostiralean Nafarroak Parlamentuko presidente izateko hautagai gisa. | Sorpresa eman du Geroa Baik, eta mahai gainean kolpea jo du. Ez da agertu Nafarroako Gobernua osatzeko asmoz gaur arratsaldean PSNrekin eta Zurekin Nafarroarekin egitekoa zen bilerara. Negoziazioak abiatu dituztenetik, hiru alderdiak batera elkartuko ziren lehenengo aldia izango zen, eta akordio batera iritsi zitezkeela uste zen. Uxue Barkosen alderdiak azken orduko prentsaurrekora deitu du 18:30ean.
Bilera 16: 30ean zen egitekoa, Nafarroako Parlamentuaren egoitzan, azken asteetan bilerak egin diren leku berean. PSNren aldetik, Maria Txibite, Ramon Alzorriz eta Ainhoa Unzu agertu dira zitara, eta Zurekin Nafarroatik, Begoña Alfaro, Carlos Guzman eta Daniel Lopez.
Ustekabearen aurrean, komunikabideak deitu ditu Geroa Baik. Iruñeko egoitzan, Maria Solanak argitu du ekainaren 6an PSNren eta Geroa Bairen arteko bilera batera deitu zela astelehen honetarako. Bertan, koalizioaren asmoa zen sozialistek argitzea zer gobernu eredu nahi duten, eta Geroa Baik, bazkide nagusi moduan, zer rol jokatzea nahi due. «Gobernuaren edukiak, osaera eta funtzionatzeko mekanismoez hitz egin aurretik argitu nahi dugu inportanteak diren hainbat auzi Geroa Baik tokia izan dezan etorkizuneko gobernu horretan». Gogora ekarri die sozialistei euren zazpi botoak behar dituztela gobernua osatu ahal izateko.
Hala, Parlamentuan zein gobernuan egungo ordezkaritza instituzionalari eusteko konpromisoa adieraztea nahi dute, negoziazioetan aurrera egin aurretik. Horrek esan nahi du Parlamentuko presidentetzaz gain, senatari autonomikoa eta gutxienez presidenteordetza nahi dutela gobernuan. «Guztiaren oinarria konfiantza da, eta nahiko berme behar ditugu gobernu egonkor eta sendo bat izateko. Gaur-gaurkoz konfiantza urratuta dago. PSNk bere hitza jan du. Horrela ez», aipatu du Solanak.
Solanaren arabera, ostiral goizean Maria Txibitek Madrildik deitu egin zien bilera hori bertan behera geratzen zela esateko. «Bat-batean, joko arauak aldatu egin zituen, eta hitzartutako bilera horretan parte hartzeari uko egin zion». Ezezko horrekin, PSNk bere negoziazio esparrua inposatu nahi izan dio Geroa Bairi eta zeharka Zurekin Nafarroari. Eurek markatutako bidearen amaieran hitz egingo litzateke gobernu ereduaz eta osaeraz, eta indar posizio horretatik berea inposatzeko indar gehiago izango luke. Negoziazioaren hasieratik PSNk argi utzi du «pisu gehiago» nahi duela gobernuan.
Mugimendu horren aurrean, bereari eutsi nahi izan zion Geroa Baik, eta negoziazioei ekin aurreko posizioak argitu bitartean ez direla bilduko ihardetsi zioten Txibiteri. Atzo bertan, «bi aldiz» azaldu zioten PSNko Ramon Alzorrizi euren posizioa, eta hark berretsi zien hiru alderdien arteko bileraren deialdiak bere horretan jarraituko zuela. Geroa Baiko Batzorde Iraunkorreko kide guztiak bere alboan zituela Uxue Barkosek erantzun zion Alzorrizi ez zutela joateko asmorik. «Dei horretan azaldu zion ez bazen bien arteko bilera hori egiten, emandako hitza urratu dutela eta Geroa Bairekin harremana apurtzen ari zirela».
Geroa Baik hitz egin aurretik, Alzorrizek komunikabideei azaldu die ez zekiela Geroa Baikoak ez zirela joango. «Horregatik egon gara hamabi minutu zain», esan du. Alzorrizek. Gaineratu du ez zekitela zergatik ez diren Geroa Baikoak joan.
Hitz horiek jakinik, Solanak azpimarratu du PSNk «gezurra» esan duela aldez aurretik bazekitelako ez zirela bertaratuko eta zergatik ez ziren joango. Solanak azpimarratu du gaurko bileraren ostean esandakoek eta aurretik gertatu den guztiak ere egoera are gehiago okertu dutela. «Gobernua osatzeko lidergoa PSNri dagokio. Gauza bat da negoziazioen gidaritza izatea eta beste bat, erabat diferentea, arauak aldatzea eta inposatu nahi izatea bere interesen mesedetan»
Ostiralean osatuko da Parlamentuko Mahaia, eta iragan astean PSNk aurreratu zuen prest zegoela legebiltzarreko lehendakaritza Geroa Bairen esku uzteko. Alzorrizek berretsi du posizio horri eutsiko diotela —eskuak loturik dituzte sozialistek, dena den, legebiltzarreko lehendakaritza lortzeko modurik ez dutelako UPNk euren alde bozkatu ezean—.
Testuinguru nahasi horretan, Geroa Baik aurreratu du Unai Hualde aurkeztuko duela Parlamentuko lehendakari izateko. EAJren Napar Buru Batzarreko presidenteak kargu hori izan du aurreko lau urteetan, eta aurrera aterako balitz, beraz, kargua errepikatuko luke.
Egoera onbideratzeko, «emandako hitza bete, konfiantza berreskuratu eta leailtasunean oinarrituta hitzartzeko borondatea» erakutsi behar du PSNk. «Ez dugu uste negoziatzera berriz esertzeko beste modurik badenik. Ezin da bestela, gaur zuri eta bihar beltz bada, eta gaur arauak hauek badira eta bihar besteak». Solanaren arabera, beste ziurtasunik izan gabe aurkeztuko dute Parlamentuko presidente izateko Hualderen hautagaitza.
Solanak argitu nahi izan du Geroa Baik auzia ez dela zer postu banatzen diren gobernuan, baizik eta aldez aurretik jakitea gobernuak nola funtzionatuko duen. Argi utzi du aurreko lau urteetako esperientziak pisu handia izan duela.
Kazetariek galdetu diote nolatan pentsa dezaketen ordezkaritzari eustea jakinda parlamentari kopurua bederatzitik zazpira jaitsi dela. Solanak erantzun du hori dela PSNk bilatzen duen logika, baina egoera ez dela aldatu: «Duela lau urte Geroa Bairen bederatzi parlamentarien baiezkoa beharrezko izan zen Txibiteren gobernua aurrera ateratzeko eta orain, berdin-berdin, zazpi parlamentarienak beharko dira». Gogora ekarri du, halaber, 2019an Parlamentuan zuen ordezkaritza baino departamendu gehiago zituela bere gain PSNk, eta hori Geroa Baik onartu zuela, konpromisioz. «Hau ez da postu banaketa hutsa. Hau da zer rol jokatu behar duen bakoitzak, zer gobernu motatan eta zertarako. Hori argitu arte ez dago besterik».
Zurekin Nafarroa, harrituta
Solanak bai zehaztu nahi izan du ez dutela arazorik Zurekin Nafarroarekin, baizik eta auzia dela negoziazioak hasi aurreko auzi horiek argitzea. PSN jakinaren gainean zegoen bezala, Zurekin Nafarroako kideek ez zekitela aipatu du ere.
PSNrekin izandako bilkura amaituta, Alfarok komunikabideei egindako adierazpenetan adierazi duenez, Geroa Bai joan ez bada ere, bilera «normaltasunez» egin dute. «Akordio programatikoan eta etorkizuneko gobernuak egin beharko duen proposamen politikoan aurrera egiteko beharra mahai gainean jarri dugu, eta, ildo horretan, akordio programatiko hori idazten eta lantzen jarraitzea adostu dugu», esan du.
Zurekin Nafarroako zerrendaburuak aitortu du «harritu» egin dituela Geroa Bairen ausentziak, baina baieztatu du ez duela «zalantzarik» egoera bideratuko dutela, eta «normaltasunez» lan egiten ahalko dutela. «Gure ustez, Nafarroako herritarrek ere horixe espero dute, gobernu aurrerakoi baten aukera aurrerakoia babestu baitzuten beren botoekin».
Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak adierazi duenez, Geroa Bai bileran ez egotea «ez da atsegina», baina ziurtatu du horrek ez dituela baldintzatuko gobernua osatzeko gainerako negoziazioak, eta ostiral honetan bozkatuko dutela koalizioak Nafarroako Parlamenturako aurkeztuko duen hautagaia. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.