date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/229391/israelgo-oposizioak-erreforma-judizialaren-negoziazioak-eten-ditu-gobernuarekin.htm | Mundua | Israelgo oposizioak erreforma judizialaren negoziazioak eten ditu gobernuarekin | Parlamentuak batzorde judizialeko bederatzi epaileetako bi izendatu behar zituen, baina soilik bakarra hautatu du. Oposizioak Netanyahuri egotzi dio batzordearen eraketa «oztopatzea», eta horregatik geldiarazi ditu koalizio gobernuarekin zituen elkarrizketak. | Israelgo oposizioak erreforma judizialaren negoziazioak eten ditu gobernuarekin. Parlamentuak batzorde judizialeko bederatzi epaileetako bi izendatu behar zituen, baina soilik bakarra hautatu du. Oposizioak Netanyahuri egotzi dio batzordearen eraketa «oztopatzea», eta horregatik geldiarazi ditu koalizio gobernuarekin zituen elkarrizketak. | Israelgo oposizioko alderdi nagusiek asteazken honetan iragarri dutenez, eten egin dituzte Benjamin Netanyahu lehen ministroak bultzatutako erreforma judizialari buruzko negoziazioak, parlamentuak herrialdeko epaileak hautatzen dituen batzordeko bi legegileetako bat soilik izendatu ostean. Yir Lapid oposizioko eta Yesh Atid alderdiko buruak Twitterren idatzi duenez, Netanyahuk zuzendutako koalizio gobernua «eskuin muturrekoen gatibu dago». Horrez gain, Lapidek lehen ministroari egotzi dio batzordearen eraketa «oztopatu» izana eta negoziazioak berriz hasteko edozein asmo «zapuztea».
Lehen ministroa erreforma judizialaren aldeko kanpaina egiten ari da urtarriletik, exekutiboari botere handiagoa emateko, judizialaren kalteetan. Asmo horren aurka egin dute oposizioko alderdiek, eta ohartarazi erreforma horrek Israelgo demokrazia «higatuko» lukeela.
Hain zuzen, urtea hasi zenetik, erreforma judizialaren kontrako protesta jendetsuak egiten ari dira Tel Aviven eta beste zeinbat hiri nagusitan, eta, herritarren jarrera zein den ikusita, martxoan, Netanyahuk atzeratu egin zuen erreforma tramitatzeko saioa, gobernua eta oposizioa adostasun batera heltzeko helburuz, Isaac Herzog presidentearen bitartekaritzapean.
Asteazken honetan, Israelgo Parlamentuak —120 eserlekuetatik 64 Netanyahuren eskuineko koalizioko diputatuek betetzen dituzte— bi legegile aukeratu behar zituen bozketa baten bidez, Hautaketa Judizialen Batzordea osatzen duten beste bi ordezka zitzaten. Batzorde horrek bederatzi kide ditu guztira, eta bi toki ditu legebiltzarkideentzat. Orain arte, gobernuko legegile batek eta oposizioko beste kide batek bete izan dituzte bi postu horiek.
Hala ere, oposizioak salatu du Netanyahuren koalizioak bi ordezkari bereganatzeko asmoa zuela —eskuin muturreko kideek nahi zuten bezala— edo ez zuela inor izendatuko, erabakia atzeratzeko. Izan ere, lehen ministroak presioa egin die koalizioko legegileei, batzordeko hautagai gisa aurkez zitezen eta, horrela, izendapena boikotatu zezaten.
Baina Netanyahuren Likud alderdiko Tali Gotlivek uko egin dio bere hautagaitza uzteari, eta hura izan da batzordeko kide izateko aurkeztu den koalizioko legegile bakarra. Hala ere, parlamentuak atzera bota du, aldeko hamabost boto baino ez baititu lortu; 59k aurka bozkatu dute. Aldiz, Lapid buru duen Yex Atis alderdiko kide Karine Elharrar hautatu dute batzordean legegileentzat gordetako bi ordezkarietako bat betetzeko, aldeko 58 botorekin eta kontrako 56rekin. Bigarren lekua ordezkatzeko bozketa datozen 30 egunetan egin beharko dute.
Demokraziaren alde «borrokan»
Batzordea osatu ez dutenez, Benny Gantz Israelgo Defentsa ministro ohi eta Urdina eta Zuria alderdiko buruak gogor kritikatu du gobernuak hartutako bidea: «Behar bezala funtzionatzen duen batzorderik gabe, ez du zentzurik elkarrizketarekin jarraitzeak [...] Demokraziaren alde borrokatzen jarraituko dugu, kalean nahiz presidentearen egoitzaren aurrean».
Lapidi eta Gantzi erantzunez, berriz, Netanyahuk ohar batean adierazi du oposizioa «aitzakiaren baten bila» ibili dela elkarrizketak eteteko.
Parlamentuaren erabakiaren ostean, erreforma judizialaren aurkako mugimenduek manifestaziora deitu dute gaur gauerako. Ziurtatu dutenez, «Netanyahuren gaurko erabakiak esan nahi du batzordea ez dela bilduko lehen ministroak kontrolatzen ez duen bitartean». Erreforma judizialaren alderdi nagusietako bat batzordean aldaketa bat egitea da, epaileak hautatzen dituena, gobernuari gehiengoa emateko. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229412/israelgo-armadak-gazte-palestinar-bat-hil-du-nablusen.htm | Mundua | Israelgo armadak gazte palestinar bat hil du Nablusen | Preso baten etxea eraisteko operazioan bi gazte zauritu ditu balaz, beste bat ibilgailu militar batekin harrapatu du, eta 170ri arnasketa arazoak eragin dizkie ke poteak bota ondoren. | Israelgo armadak gazte palestinar bat hil du Nablusen. Preso baten etxea eraisteko operazioan bi gazte zauritu ditu balaz, beste bat ibilgailu militar batekin harrapatu du, eta 170ri arnasketa arazoak eragin dizkie ke poteak bota ondoren. | Nablusko Ilargi Gorriak jakinarazi duenez, bart gauean Israelgo armadak Jalil Jajia al Anis 19 urteko gazte palestinarra hil du operazio batean. Gaztea balaz zauritu dute buruan, eta, larri ospitaleratu ondoren, han hil da, Wafa albiste agentziaren arabera. Horrez gain, beste gazte palestinar bat ere zauritu dute soldadu israeldarrek balaz izterrean, eta beste bat ibilgailu militar batekin harrapatu dute. Gainera, 170etik gora laguni kalte egin diete ke poteekin, eta arnasa hartzeko arazoak eragin; horietatik bi medikuarenera eraman behar izan dituzte.
Operazioan, Israelgo Segurtasun Indarrek Osama Tawilen etxea eraitsi dute. Tawil otsailean atxilotu zuten, Nablusen, eta ofizial israeldar baten hilketan parte hartzea leporatzen diote. Soldadu israeldarrek argudiatu dute haren etxea botatzera joan direnean palestinarrek lehergaiak eta molotov koktelak bota dizkietela. Horiek ez dute inor zauritu, ordea. Ohar batean esan dute protesta hori sakabanatzen saiatu direla eta armatuta zeudenen kontra egin dutela tiro.
Ibrahim Malhem Zisjordaniako Gobernuko bozeramaileak salatu du Israelgo soldaduak etengabe ari direla palestinarren hiri, kanpaleku, herri eta herrixketan sartzen, eta euren helburua palestinarrak beldurtzea eta «bizitzaren hastapenean dauden haur eta gazteak hiltzea» dela. Hamasek adierazi du «Zisjordaniako erresistentziako borrokalarien kontrako eraso sionista bat» izan zela. Gainera, preso baten etxea eraisteko «jokabide terrorista nazia» dela gaineratu du Hazem Qassem Hamaseko bozeramaileak. Jokabide horrek Hamaseko kideak hauspotuko dituela azpimarratu du. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229413/kamioi-bat-irauli-da-txorierrin-eta-bost-kilometroko-auto-ilarak-eragin-ditu.htm | Gizartea | Kamioi bat irauli da Txorierrin, eta bost kilometroko auto ilarak eragin ditu | Istripuan kamioilari bat zauritu da, eta erietxe batera eraman dute | Kamioi bat irauli da Txorierrin, eta bost kilometroko auto ilarak eragin ditu. Istripuan kamioilari bat zauritu da, eta erietxe batera eraman dute | Txorierriko korridorean (Bizkaia) kamioi bat irauli da 05:15 aldera, eta bost kilometroko auto ilarak eragin ditu. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Loiuko aireporturako bidean daude ilarak. Istripuan kamioilari bat zauritu da, eta erietxe batera eraman dute jada.
Iraulitako kamioiak N-633 errepideko hiru lerroak oztopatu ditu, baina 08:00etatik aurrera horietako bi ireki dituzte, autoak pasatu ahal izateko. Kamioiak azido sulfurikoa zeraman. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229414/greziak-ehun-migratzaile-erreskatatu-ditu-mediterraneoan-500-inguru-desagertuta-daude-oraindik.htm | Mundua | Greziak ehun migratzaile erreskatatu ditu Mediterraneoan; 500 inguru desagertuta daude oraindik | Orduek aurrera egin ahala, itxaropen geroz eta urriagoa dute desagertutakoak bizirik topatzeko. Oraingoz, 79 dira topatutako gorpuak. Greziako Poliziak bederatzi pertsona atxilotu ditu ezbeharrarekin lotura dutelakoan. 8.000 lagun inguru bildu dira Atenasen, EBren eta Greziako Gobernuaren migrazio politikak salatzeko. | Greziak ehun migratzaile erreskatatu ditu Mediterraneoan; 500 inguru desagertuta daude oraindik. Orduek aurrera egin ahala, itxaropen geroz eta urriagoa dute desagertutakoak bizirik topatzeko. Oraingoz, 79 dira topatutako gorpuak. Greziako Poliziak bederatzi pertsona atxilotu ditu ezbeharrarekin lotura dutelakoan. 8.000 lagun inguru bildu dira Atenasen, EBren eta Greziako Gobernuaren migrazio politikak salatzeko. | Greziako kostaldean, ehunka migratzaile zeramatzan ontzi bat hondoratu zen atzo, eta, ezbeharraren hurrengo egunean, 104 dira erreskatatutakoak, eta 79 aurkitu dituzten gorpuak. Ontzian zihoazen migratzaileen esanetan, 750 bidaiari inguru zeuden ontzian —horietatik ehun bat haur sotoan zeuden—, eta, beraz, 500 baino gehiago lirateke oraindik desagertutakoak.
Orduek aurrera egin ahala, geroz eta urriagoa da topatu gabeko ehunka migratzaile horiek bizirik aurkitzeko itxaropena, Greziako kostazainek aitortu dutenez. Gainera, orain arte aurkitu dituzten bidaiarietatik inork ere ez zuen ez salbamendu jantzirik, ez bestelako segurtasun ekipamendurik.
Greziako kostazainek atzo goizean eman zuten hondoratzearen abisua. Ontzia nazioarteko uretan zegoen, Pilos hiritik hego-mendebaldera, Peloponesoko kostaldean. Haizeteak eta uraren sakonera handiak zaildu egin dituzte erreskate lanak, baina bilaketa lanek gau osoan jarraitu dute, eta horretan ari da orain ere kostazainen zerbitzua. Bitartean, biktimen gorpuak Atenasko hilerri batera eramaten ari dira, DNA probak egiteko.
Greziako agintarien esanetan, ziurrenik Libiako Tobruk hiritik itsasoratu zen ontzia, baina oraindik ez dute berretsi datua. Siriakoak, Egiptokoak eta Pakistangoak ziren bertan zihoazenetatik gehienak. Italiako kostazainek herenegun bistaratu zuten ontzia lehen aldiz, eta haren berri eman zieten Greziako agintariei eta Europako Batasuneko Frontex agentziari.
Ikerketarekin lotuta, Greziako agintariek jakinarazi dutenez, Poliziak gutxienez zortzi pertsona atxilotu ditu hondoratutako arrantzontziarekin harremana dutelakoan; migratzaileen trafikoa eta «talde kriminal bateko» kide izatea egozten die.
Alarm Phone elkarteak jakinarazi du arriskuan zegoen arrantzontzi baten abisua jaso zuela herenegun, eta 750 lagun inguru zituela barruan. «Agintariak ohartarazi genituen», azaldu du. «Grezia eta Europako beste agintari batzuk jakitun zeuden ontzi horren egoeraz, jendez gainezka zihoala eta ez zegoela itsaso zeharkaldi baterako prestatuta». Elkarteak salatu du ez zela inolako erreskate operaziorik abian jarri. «Ekainaren 14an, lehenengo orduan, hondoratu egin zen».
Greziako kostazainek beste kontakizun bat egin dute. Haien esanetan, Europako Frontex agentziaren hegazkin batek eman zien ontziaren berri, eta ontzi horren ondotik pasatu ziren beste bi itsasontzik. «Laguntza eskaini zitzaion ontziari, Operazio Aretotik egindako telefono deien bidez, eta erantzuna ezezkoa izan zen», azaldu dute.
Migratzaileen eskubideen aldeko zenbait ekintzailek erreskate lanetan nahikoa ahalegin ez egitea egotzi diote Greziako Gobernuari. Mugarik Gabeko Medikuen elkarteko Jerome Tubianak Radio France irratiari adierazi dio Greziak lehenago esku hartu behar zuela. «Harrigarria da entzutea Frontexek ontzia ikusi zuela airetik eta inork ez zuela esku hartu, ontziak laguntzari uko egin ziolako. Jendez gainezka dagoen ontzi bat arriskuan dagoen ontzi bat da». Migratzaileek Greziako kostazainen laguntzari uko egitea lotuta dago herrialdearen «kanporatze politika izugarri eta sistematikoekin», Alarm Phoneren ustez. Helena Maleno Walking Borders elkarteko kideak Greziari leporatu dio «ehunka lagun hiltzen uztea».
Ezbeharra salatzeko, 8.000 lagun inguru —Poliziaren arabera— bildu dira gaur iluntzean Atenasen, EB Europako Batasunaren eta Greziako Gobernuaren migrazio politiken aurka. Errefuxiatuentzako mugak irekitzeko eskatu dute parlamentuaren aurrean, «deportazio arrazisten» aurkako kartelak agerian zituztela. Ekitaldi sinboliko batean, manifestariek dozenaka kometa bidali dituzte zerura, biktimen omenez. Une batez, gainera, liskarrak egon dira protestarien eta polizien artean; molotov koktelak jaurti dizkiete estatuko indarrei, eta haiek negar gasarekin erantzun diete.
Greziakoa «historiako migrazio hondamendi okerrenetako bat» izan daiteke, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Federazioaren iritziz. «Lazgarria eta onartezina da pertsona horiek segurtasunaren eta etorkizun hobe baten bila hil izana Europako Batasunaren mugetan, 2023an», esan du Gurutze Gorriko operazioen zuzendari Frido Herinckxek.
Bide beretik mintzatu da UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariko kide Stella Nanou ERT Greziako irrati katean: «Izugarria da. Gertatutakoa azken urteetako itsas tragediarik larriena izan liteke». Hain zuzen, 2016ko ekainean jazo zen inoizko ezbeharrik handiena; gutxienez 320 iheslari hiltzat edo desagertutzat eman zituzten Kretatik gertu (Egeo itsasoan), txalupa hondoratuta, AFP berri agentziak 1993tik bildutako datuen arabera.
27.000 hildako 2014tik
NBE Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera, 27.000 migratzaile hil edo desagertu dira Mediterraneoan 2014. urtetik. Nazioarteko Migrazio Erakundeak aste honetan bertan zabaldutako datuen arabera, 3.800 pertsona hil ziren iaz Ekialde Hurbiletik eta Afrika iparraldetik Europarako bidean: 2017tik izandako kopururik handiena da.
Greziako Gobernuak hiru eguneko dolua ezarri du herrialdean, «Grezia mendebaldeko nazioarteko uretan izan den hondoratze tragikoaren biktimengatik», eta alderdi politikoek bertan behera utzi dituzte ekainaren 25ean egitekoak diren hauteskundeetarako kanpaina ekitaldiak. NBEk samina agertu du hondamendiagatik. Antonio Guterres idazkari nagusiaren iritziz, Greziakoa «neurriak hartzeko» beharraren «beste adibide bat» da, eta EBko estatuei eskatu die adostu ditzatela «ihes egitera behartuta daudenentzako bide ordenatu eta seguruak».
Eta atzo, Guterresek, bozeramaile Stephane Dujarricen bitartez, adierazi zuen «ikaratuta» azaldu zela ontziaren hondoratzearen berri jakin zuenean. «Arauzko» migraziorako bide gehiago eta itsasoan bizitzak salbatzeko neurri gehiago eskatu zituen. Bestalde, Europako Batzordeko buru Ursula von der Leyen «atsekabetuta» agertu da, eta esan du EBk elkarlan estuagoa sustatuko duela inguruko herrialdeekin, giza trafikatzaileen aurkako neurriak hartzeko.
Beste operazio batean, 70 pertsona inguru zeramatzan ontzi bat Kretaraino eraman zuten atzo kostazainek, itsasontziko arduradunaren laguntza dei bat jaso ondoren.
Halako operazioak ohikoak bilakatu dira bai Greziako kostaldean, bai Italiakoan. Dena den, joan den hilean nazioarteak gogor kritikatu zuen Greziako Gobernua, sareetan zabaldutako hainbat iruditan kostazainak ageri zirelako migratzaile ontziak indarrez urruntzen. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229415/gipuzkoako-batzar-nagusietako-lehendakaritza-eh-bilduri-eskaini-diote-eajk-eta-pse-eek.htm | Politika | Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakaritza EH Bilduri eskaini diote EAJk eta PSE-EEk | Jeltzaleek eta sozialistek mahaia aukeratzeko proposamena egin diete beste taldeei, eta mahaian bost alderdiek izango lukete ordezkaritza, horren arabera. | Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakaritza EH Bilduri eskaini diote EAJk eta PSE-EEk. Jeltzaleek eta sozialistek mahaia aukeratzeko proposamena egin diete beste taldeei, eta mahaian bost alderdiek izango lukete ordezkaritza, horren arabera. | Gipuzkoako Ganberan izena eman dute EAJko batzarkideek, eta, horrekin batera, Batzar Nagusien Mahia eratzeko proposamena helarazi dute, PSE-EEren akordioarekin: Batzar Nagusietako Mahaian bost alderdiek izango lukete ordezkaritza, «handienetik txikienera, hurrenez hurren aukeratuta», Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko bozeramaileak berri eman duenez. Horiek horrela, Batzar Nagusietako lehendakaria EH Bildukoa izango litzateke, proposamen horren arabera; lehen lehendakariordea, Eusko Alderdi Jeltzalekoa; bigarren lehendakariordea, PSE-EEkoa; lehen idazkaria, PPkoa, eta bigarren idazkaria, Elkarrekin Podemos-IUkoa.
EAJko batzarkideek Gipuzkoako Batzar Nagusietan izena emanik eta goizean zehar batzarkideen herenek eta gehiagok akreditazioa egin eta gero iritsi da EAJren eskaintza. Batzar Nagusiak eratzeko eta mahaia aukeratzeko prozedura hasiko da, beraz, eta, horretarako, osoko bilkurara deituko du Xabier Ezeizabarrena Batzorde Iraunkorreko lehendakariak.
«Hori da EAJk eta PSEk talde guztiei egin diegun akordio proposamena», esplikatu du Arrizabalagak; «eta, akordioa betetzeko, nahikoa da talde bakoitzak bere buruari botoa ematea» zehaztu du. «Alderdien erantzunaren zain gaude», gaineratu du bozeramaile jeltzaleak.
Horrez gain, Foru Aldundirako «gobernu egitasmoa garatuko duen akordio politikoa» negoziatzen ari dira EAJko eta PSEko ordezkaritzak, «eta hori izango da Eider Mendozaren izendapen hitzaldiaren muina», erantsi du Maria Eugenia Arrizabalagak. EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi ditu foru hauteskundeak Gipuzkoan, alde handiz, baina EAJk ziurtzat jotzen du PPren babesa Mendoza ahaldungai nagusi izendatzeko. Koalizio abertzaleak 22 batzarkide lortu ditu; EAJk, hamazazpi; PSE-EEk, zazpi; PPk, hiru; eta Elkarrekin Podemosek, bi. PPk izango du giltza, hortaz, ahaldun nagusia izendatzeko bozketan.
Araban, Gonzalez
Bestalde, EAJko ahaldungai nagusi Ramiro Gonzalezek esan du kontuan hartuko dituela oposizioak akordioetarako erakutsi duen prestasuna, eta Arabako aginte makila hartu ondoren EH Bildurekin, PPrekin eta Elkarrekin Podemosekin batzartuko dela edukiez hitz egiteko, betiere Vox bilera erronda horretatik kanpo utzita. Gonzalezek, PSE-EEren babesarekin, ziurtaturik dauka ahaldungai nagusiaren izendapena.
Arabako EAJko batzarkideen akreditazioan egin ditu adierazpen horiek Gonzalezek. EAJk eta PSE-EEk 24 batzarkideren botoak lortuko dituzte 51k osatzen duten taldean. Ez da gehiengo absolutura iritsiko kopuru horrekin, eta beste taldeekin akordioak erdietsi beharko ditu gobernatu ahal izateko. Izan ere, azken bozen emaitzek ez diote gehiengo absolutua eman EAJren eta PSE-EEren aliantzari.
Mikel Lezama PPko ahaldungai nagusiak berretsi du Mendoza jeltzalearen alde bozkatuko dutela, baina «ardura partekatua» eskatu dio EAJri. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229416/pandemiako-festen-aferan-johnsonek-laquoberariazraquo-esan-zien-gezurra-diputatuei.htm | Mundua | Pandemiako festen aferan, Johnsonek «berariaz» esan zien gezurra diputatuei | Erresuma Batuko Komunen Ganberako Pribilegioen Batzordeak ondorioztatu du lehen ministro ohia ikerketa prozesuaren kontrako kanpainaren «konplize» ere izan dela. Gobernuburu izandakoak erantzun du «erailketa politiko luze baten» biktima dela. | Pandemiako festen aferan, Johnsonek «berariaz» esan zien gezurra diputatuei. Erresuma Batuko Komunen Ganberako Pribilegioen Batzordeak ondorioztatu du lehen ministro ohia ikerketa prozesuaren kontrako kanpainaren «konplize» ere izan dela. Gobernuburu izandakoak erantzun du «erailketa politiko luze baten» biktima dela. | Boris Johnsonek, Erresuma Batuko lehen ministro karguan zegoela (2019-2022), «berariaz» esan zien gezurra Komunen Ganberako diputatuei koronabirusaren pandemiaren hasieran izandako festen aferan. Behe ganberako Pribilegioen Batzordeak, urtebete inguruko ikerketaren ondoren, gaur atera ditu argitara ondorioak, eta gaitzespena argia da: Johnsonek nahita «engainatu» zituen ordezkari politikoak, «hainbat aldiz». Are, gertaturikoa «inoiz gertatu gabea» da, lehen aldia baita, batzorde horren arabera, gobernuburu batek jarrera hori izan duela. Txostena, hortaz, beste kolpe gogor bat da lehen ministro izandakoaren sinesgarritasunarentzat.
Johnson iazko urtarrilean izan zen Komunen Ganberan, eta aitortu zuen berak ere parte hartu zuela lehen konfinamenduaren garaian Downing Streeteko 10. zenbakian eginiko festan; 40 lagun baino gehiago elkartu ziren pandemia betean, 2020ko maiatzean, lehen ministroaren egoitzan. Hori bai, han egon izana nahasketa baten ondorio izan zela esan zien Johnsonek diputatuei, argudiatuta uste zuela «lan kontu bat» zela; bertsioak bertsio, haserrea jada eraginda zegoen alderdikideen eta herritarren artean, eta partygate esaten dioten auzia izan zen gobernuburu karguaren dimisioa emateko arrazoietako bat; joan den uztailaren 7an izan zen hori.
Lehen ministro ohiak barkamena eskatu zuen festa horretan parte hartzeagatik, eta gerora aitortu zuen gezurra esan ziola Komunen Ganberako ikerketa batzordeari —lau diputatu kontserbadorek, bi laboristak eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko batek osatu dute—, baina zehaztuta ez zuela hori nahita edo berariaz egin. Pribilegioen Batzordearen ikerketak, ordea, kontrakoa ondorioztatu du: «[Komunen] Ganbera engainatu zuen ganberarentzat eta herritarrentzat garrantzitsua zen afera batean, eta hori hainbatetan egin zuen. Esan zuena egia ote zen berriz aztertzeko gonbidapena helarazi genion, eta uko egin zion».
Ikerketa batzordea harago ere badoa, argudiatu baitu Johnsonek «konfiantza hautsi» zuela, eta urtebete inguru iraun duen «prozesu demokratikoari azpijana egin» ziola; besteak beste, afera lantzen aritu diren diputatuen kontrako kanpainaren «konplize» izanda. «[Lehen ministro ohiak] modu oso gogorrean egin die eraso batzordeko kideei», dio 100 orrialde inguruko txostenak.
Eta, hain justu, bide horretatik segitu du gobernuburu izandakoak gaur ere. Komunikatu baten bitartez, adierazi du «erailketa politiko luze baten» biktima dela, eta ondorioen testua «iruzur bat» dela, batzordea «modu antidemokratikoan» aritu delakoan. «Haien argumentua modu honetan laburbildu daiteke: ‘Begira irudi hau: Johnson da, edalontzi bat eskuan duela. Jakin behar zuen ekitaldi hori ilegala zela. Hortaz, gezurra esan zuen’», adierazi du lehen ministro ohiak, bere jarrera defendatzeko.
Urteotan, gobernuburu izandakoak argudiatu du bere laguntzaileek eta aholkulariek esan ziotela ez zela konfinamenduko arauak urratzen ari festa horretan parte hartzerakoan. Ikerketa batzordeak, baina, ohartarazi du ez dagoela horri buruzko frogarik, eta, beraz, Johnsonek bazekiela zertan ari zen.
Gomendioak
Gobernuburu ohiak joan den ostiralean utzi zuen diputatu kargua, uste baitzuen ikerketa batzordeak «argi» helarazi ziola, gutun baten bitartez, Komunen Ganberatik botatzeko erabakia hartu zuela. Ikerlariek zenbait gomendio egin dituzte, eta horietako bat zen Johnsoni 90 egunez kentzea diputatu postua; «aho batez» harturiko erabakia izan zen, txostenaren arabera.
Horrek agerian utzi du ikerketa batzordea orain ez dela gai lehen ministro ohia nahi zuen moduan zigortzeko; edonola ere, eta kontuan harturik iragan ostiraleko kargu uztea, ikerlariek gomendatu dute gobernuburuari ez ematea kide ohiei parlamentuan sartzeko ematen zaien baimena.
Gomendioak direnez, orain Komunen Ganberak erabaki beharko du horien inguruan; datorren astelehenean egingo du hori. Daisy Cooper Liberal Demokratak alderdiaren buruzagiordeak, berriz, harago joateko eskatu du: lehen ministro ohiek urtero 134.240 euro jasotzen dituzte kargu horretan aritu izanagatik, eta Cooperrek uste du hori ere kendu behar zaiola Johnsoni.
Alderdi Laboristak, berriz, esan du gobernuburu ohiak bere defentsan gastatu zituen 286.000 euroak itzuli behar dituela, diru publikoa erabili zuelako hori egiteko. Eta, bide batez, ikerketa batzordearen ondorioak baliatu ditu Rishi Sunak lehen ministroaren kontra egiteko ere, argudiatuta ez dela gai Johnsonen aurka egiteko, hark Alderdi Kontserbadorean oraindik ere duen influentziagatik. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229417/pandemia-aurreko-egoerara-itzuli-dira-bertso-plazak.htm | Kultura | Pandemia aurreko egoerara itzuli dira bertso plazak | Bertsozale Elkarteak berretsi du 2019an eta 2022an egindako bertso plazen kopurua berdintsua dela. Handitu egin da emakumeen partaidetza: %20 izan ziren 2010ean, eta %46,8 iaz. | Pandemia aurreko egoerara itzuli dira bertso plazak. Bertsozale Elkarteak berretsi du 2019an eta 2022an egindako bertso plazen kopurua berdintsua dela. Handitu egin da emakumeen partaidetza: %20 izan ziren 2010ean, eta %46,8 iaz. | Bertsolaritzaren unean uneko egoera aztertzeko ikerketa bat egin du Bertsozale Elkarteak, eta, horretarako, 2022an egindako bertso plazen datuak bildu ditu urte osoan zehar. Xenpelar dokumentazio zentroaren bilketa sistemak eman dio bide datu bilketa horri, eta, oro har, lau bertso plaza mota aztertu dituzte: jaialdiak, lagunartekoak, librekoak eta bat-bateko bereziak.
Guztira, 1.130 bertso saio antolatu zituzten 2019an, eta 1.069 saio izan ziren 2022an. Bigarren kopurua txikiagoa baldin bada ere, urte hartako lehenengo bi hilabeteetan COVID-19aren aurkako neurriak indarrean zeudela gogorarazi du Bertsozale Elkarteak. Izan ere, martxotik maiatzera askoz ere gehiago egin ziren 2022an: 300 saio antolatu zituzten orduan, eta 248 egin zituzten 2019an. Azaroan, ordea, plaza gutxiago izan ziren 2022an, Bertsolaritza Txapelketa Nagusia ere hilabete horretan egin zutelako.
Bertso plaza motei dagokienez, urte bietako aldaketak nabarmenak izan dira. 2019. urtearekin konparatuz, jaialdien kopurua askoz gehiago handitu zen iaz, eta, kontran, askoz gehiago murriztu zen libreko saioen guztizkoa. 272 jaialdi eta libreko 419 saio egin zituzten 2019an; eta 346 jaialdi eta libreko 306 saio izan ziren iaz.
Bertsolarien parte hartzean ez da aldaketa askorik egon: 3.106 parte hartze izan ziren 2019an, eta 3.229 iaz. Jaialdietan bildu dira bertsolari gehien.
Emakumeen partaidetzak, gora
Bertsolarien izaera aztertzeko orduan, hiru faktore hartu ditu kontuan Bertsozale Elkarteak: sexua, lurraldetasuna eta adina. Sexuari dagokionez izan dira, hain zuzen, aldaketa gehien: 2010. urtean, %20 ziren bertso plazetan aritzen ziren emakumeak; iaz, datua bikoiztu, eta %46,8 emakumek bota zituzten bertsoak. Gizon gehiagok jarduten dute oraindik ere bertsotan, baina azken urteotan gero eta parekideagoa ari da bihurtzen plaza.
Lurraldetasunari eta belaunaldien arteko banaketari dagokionez, nahiko antzekoak dira datuak. 2019an eta 2022an, urte bietan, gipuzkoarrak eta bizkaitarrak dira bertsolari gehienak: %70 osatzen dute, gutxi gorabehera. Adinez, berriz, berdintsu segitzen du plazak: erretiroa hartuta edota hartzeko dauden bertsolariak zein 20 urteren bueltakoak aritzen dira bertso plazan. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229418/ebzk-4ra-jaso-ditu-interesak-eta-iragarri-du-uztailean-ere-igoko-direla.htm | Ekonomia | EBZk %4ra jaso ditu interesak, eta iragarri du uztailean ere igoko direla | Christine Lagardek ez du argitu datorren hilekoa azken igoera izango ote den ala irailean beste bat izango den. Langileen soldaten eguneratzea inflazioa elikatzen ari dela ohartarazi du EBZk | EBZk %4ra jaso ditu interesak, eta iragarri du uztailean ere igoko direla. Christine Lagardek ez du argitu datorren hilekoa azken igoera izango ote den ala irailean beste bat izango den. Langileen soldaten eguneratzea inflazioa elikatzen ari dela ohartarazi du EBZk | Helmugarako bidean, urrats txikiak. Interes tasak beste puntu laurden igo ditu Europako Banku Zentralak, %4raino, eta, inflazioa kontrolpean izateko igoera gehiago behar direla ziurtatu duenez, iragarri du «oso litekeena» dela uztaileko bileran beste hainbat jasotzea. Hortik aurrera zer egingo duen ez du argitu Christine Lagarde EBZko buruak, azken bileretan erabili duen formula berarekin: «Jasotzen ditugun datuen araberakoa izan da».
Datuek diote inflazioa behera egiten ari dela —urriko %10,6tik maiatzeko %6,1era—, baina oraindik oso urrun dagoela EBZren zenbaki kutunetik, %2tik. Horretara iristeko behar dena egingo dutela agindu du Lagardek.
Gaurko bileran interes tasek gora egingo zutela garbi zegoenez, bi zalantza baizik ez zeuden: zenbat igoko zituen, eta noiz arte. Puntu laurdenaren aldeko apustua «oso-oso adostasun zabalarekin» hartutakoa izan dela ziurtatu du Lagardek, baina hurrengo urratsak ezkutatu ditu. «Ez. Ez gara helmugara iritsi. Gehiago ezin dut esan».
Analistak bitan zatituta daude: uztailekoa azken igoera izango dela diotenak, eta irailerako beste bat espero dutenak. Uste horiek eragina dute maileguetarako gehien erabiltzen den indizearekin, Euriborrarekin. %3,965era iritsi zen atzo, eta agian gaur bertan gaindituko du %4ko muga.
Hazkundea eta soldatak
Analisten iragarpenak EBZko kontseiluko kideen adierazpenek baldintzatzen dituzte, eta haien artean berriro piztu dira usoen eta belatzen arteko borrokak. Lehenengoak, maileguak hainbeste garestitzeak ekonomia itoko duen beldur; bigarrenak, inflazioa orain ez itotzeak, egoera luzatuko den beldur. Azken horien artean, Isabel Schnabel alemaniarra: «Gutxiegi egitearen kostuak oraindik handiagoak dira gehiegi egitearen kostuak baino».
Kostuak ekonomiaren hazkundean neurtzen dira, eta EBZren beraren datuek diote interes tasak igotzeak familien eta enpresen eskaria apaldu duela, eta jarduera ekonomikoa txikitu dela. Atzeraldi teknikoan sartu da eurogunea —azken bi hiruhilekoetan %0,1 uzkurtu da—, eta urte osorako iragarpena pixka bat apaldu zuen atzo EBZk: %0,9 aurten, eta %1,5 datorren urtean.
Inflazioari dagokionez, kontrakoa egin du EBZk: gehiago espero du orain —%5,3 aurten, %3, 2024ean—, arrazoi bat dela eta: soldata igoerak. Aho txikiarekin, Lagardek aitortu du «sektore batzuetan» enpresen irabazi tarteak handiak direla, baina behin baino gehiagotan esan du orain inflazioa elikatzen ari dena soldaten eguneratzea dela, eta «oreka» eskatu die gizarte eragileei.
EBZk ia bilioi erdi euro jaso behar ditu bankuetatik
Ekainaren 28an amaitzen da epea euroguneko bankuek EBZri 476.800 milioi euroren maileguak itzultzeko. TLTRO programaren barruan utzitako dirua da, bankuek likidezia izan zezaten jarduera apaleko garaian eta pandemian. Diru hori gabe, bankuek beste leku batzuetara jo beharko dute likidezia lortzeko —gordailuak eta beste bankuen maileguak— eta horrek banku batzuk kinka txarrean utziko dituen ustea zabaldu du. Batez ere Italiako banku txikiek sortzen dute kezka.
Beldur horiek uxatu nahi izan ditu Christine Lagardek, esanez aspaldi jakina zen data zela eta bankuek astia izan dutela sor daitezkeen arazoei aurre egiteko. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229419/laquoespainiaren-ustezko-etsaiek-eh-bildu-gehiago-egin-dute-espainiagatik-espainiazale-eskumuturrekodunek-bainoraquo.htm | Politika | «Espainiaren ustezko etsaiek [EH Bildu] gehiago egin dute Espainiagatik espainiazale eskumuturrekodunek baino» | Francisco Martin Espainiako Gobernuak Madrilen duen ordezkariak barkamena eskatu die bere adierazpenengatik «minduta sentitu diren pertsonei» | «Espainiaren ustezko etsaiek [EH Bildu] gehiago egin dute Espainiagatik espainiazale eskumuturrekodunek baino». Francisco Martin Espainiako Gobernuak Madrilen duen ordezkariak barkamena eskatu die bere adierazpenengatik «minduta sentitu diren pertsonei» | «EH Bildurekin egindako akordioei buruz galdegin didazuenez, gogoeta pertsonal batez aritu nahi dut: azken bost urte hauetan, Espainiaren ustezko etsai horiek gehiago egin dute Espainiarengatik eta espainolengatik, espainiazale eskumuturrekodun guztiek elkarrekin baino». Horrela mintzatu da Francisco Martin Espainiak Madrilen duen ordezkaria, gosari informatibo batean.
Azpimarratu du «ustezko etsai» horiek «milaka herritarren bizitza salbatzen lagundu» dutela, alarma egoera «garai konplikatuenetan babestuz». Gehitu du «milioika pentsiodunen bizitza duintzen» lagundu dutela, eta milaka langileren lan baldintzak hobetzen lagundu dutela. Hala, borobildu du galdera ez dela norekin egin diren akordioak, baizik eta «nola ote den posible espainiazale eskumuturrekodunek Espainiaren alde egin ez izana».
Juan Lobato Madrilgo PSOEko kideak, ordea, bertze modu batera interpretatu ditu Martinen hitzak. Haren erranetan, Martinek, «Espainiaren ustezko etsai» kontzeptua erabiltzean, ez dio EH Bilduri erreferentzia egin, PSOEri baizik.
Barkamena
Egindako adierazpenengatik, Martinek barkamena eskatu die «minduta sentitu diren pertsonei». Adierazi duenez, esan nahi zuena ez du «modu egokian» azaldu goizeko ekitaldian. Azpimarratu du zera gogoratu nahi izan duela: «legegintzaldiaren hasieratik eskuindarrek izan duten etengabeko desleialtasuna, bereziki unerik zailenetan». |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229420/sindikatuek-eta-espainiako-gobernuak-bekadunen-estatutua-adostu-dute.htm | Ekonomia | Sindikatuek eta Espainiako Gobernuak Bekadunen Estatutua adostu dute | Bekadunen gastuak ordaintzera behartuko dituzte enpresak, eta ikasleek kotizatu egingo dute bekaldian. | Sindikatuek eta Espainiako Gobernuak Bekadunen Estatutua adostu dute. Bekadunen gastuak ordaintzera behartuko dituzte enpresak, eta ikasleek kotizatu egingo dute bekaldian. | Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak eta Pepe Alvarez eta Unai Sordo UGT eta CCOO sindikatuetako idazkari nagusiek Bekadunen Estatutua onartzeko akordioa sinatu dute gaur, Madrilen, urtebete eman ostean ez atzera eta ez aurrera. Diazen asmoa zen estatutuak CEOE Espainiako patronalaren baiezkoa ere izatea, baina ez da posible izan, patronalak mahaian parte hartzeari utzi baitzion desadostasunengatik, 2022ko urrian. Neurri berriarekin bekadunak hartzen dituzten enpresek ikasleen gastuak ordaindu beharko dituzte, eta bekak irauten duen epean kotizatu egingo dute.
Bekadunen egoera aldatzea izan da Espainiako Lan Ministerioaren helburua. Izan ere, Yolanda Diazek bekadunak «zaurgarri eta prekario» daudela adierazi zuen joan den urtean, eta gehitu zuen enpresariek askotan beste langileen lana ordezkatzeko hartzen dituztela. Hori dela eta, enpresek gehienez zenbat bekadun har ditzaketen ere zehaztu dute.
UGTko idazkari nagusiak, Pepe Alvarezek, adierazi du akordioa ez dela hiru aldeen artekoa izan patronalaren erruz. Yolanda Diazek akordioa goratu du: «Amaitu da gazteak erabili eta botatzeko moduan erabiltzea, soldatapeko mamuak balira bezala. Amaitu dira tranpak».
2021. urtearen amaieran onartutako lan erreformaren bigarren xedapen gehigarriak hasi zuen Bekadunen Estatutua onartzeko bidea: «Gobernuak, lege hau onartu eta gehienez sei hilabetera, sindikatu eta enpresari erakunde garrantzitsuenak deituko ditu Bekadunen Estatutuari buruzko eztabaidak abiatzeko», dio erreformak.
2022ko apirilean hasi zen Espainiako Gobernua CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE Espainiako patronalarekin estatutuaren inguruan eztabaidatzen eta negoziatzen, baina, bitartean, gorabeherak izan dira, eta uste baino gehiago atzeratu da. Orain, behin akordioa plazaratuta, Espainiako Ministroen Kontseiluan onartu beharko dute errege dekretu gisa.
Hala ere, ez dago garbi onartuko duten ala ez. Izan ere, hilabete pasatxo falta da Espainiako hauteskunde orokorretarako, eta El Pais egunkariaren arabera, Espainiako Ministroen Kontseiluak ez du hauteskundeen aurretik onartuko estatutua, araua oraindik «berde» dagoela iritzi baitute gobernuko beste kideek.
ZEINTZUK DIRA BEKADUNEN ESKUBIDE BERRIAK?
Estatutu berriak uztailaren 11ko 592/2014 Errege Dekretua ordezkatuko du, eta, arau horretan bekadunen eskubideak eta betebeharrak arautzen baziren ere, oraingo testuak berritasunak dakartza.
Ikasleek eskubidea izango dute praktikaldiak sortutako gastuengatik konpentsazioa jasotzeko. Hala, enpresak garraio, ostatu eta mantenu gastuak ordaindu beharko dizkio ikasleari, betiere gastu horietarako bekarik edo laguntzarik jasotzen ez badu. Hala ere, ez da gutxieneko ordainsaririk ezarriko; izan ere, bekadunek formakuntza ziklo bat egiten dute enpresan, eta ez lan ziklo bat. Hau da, enpresaren eta ikaslearen artekoa ez da lan harremana: formakuntzari dagokio.
Bekadunek ezingo dute jaiegunetan lan egin, eta sektore bakoitzeko hitzarmenaren araberako opor eta atseden egunak hartzeko eskubidea izango dute. Bestalde, ezingo dute gaueko orduetan lan egin, ezta txandakako jardunaldietan ere. Hala ere, neurri horretatik salbuetsita egongo dira beste ordutegi batean egin ezin daitezkeen eta trebakuntza prozesuekin zerikusia duten jarduerak.
Gainera, praktikaldiak gehienezko iraupena izango du. Hala, praktikek ezingo dute gainditu tituluaren iraupenaren %25. Graduen kasuan, 240 kreditu direnez, 60 kredituk eskatzen duen denbora eman ahalko dute gehienez praktiketan.
Enpresetako bekadun kopurua mugatzea helburu izanik, legea onartu ostean bekadunak ezingo dira enpresako langileen kopuruaren %20 baino gehiago izan. Hala ere, enpresa txikiek –lau edo zazpi langile dituztenek, esaterako– bi bekadun hartu ahal izango dituzte.
Urriaren 1etik aurrera, bekadunek kotizatu egingo dute praktikaldian ematen duten denboran, baina epe hori ez da kontuan hartuko langabezia kalkulatzeko orduan. Arkaitz Antizar CCOO-Euskadiko Gazteria idazkariaren arabera, printzipioz neurriak praktikaldia kontuan hartu behar zuen langabezia kalkulatzeko orduan ere, baina, azkenean, ez dute onartu, enpresaren eta ikaslearen artekoa ez delako lan harremana.
Hala ere, Espainiako Gobernuak ordainduko du kotizazioaren parterik handiena: %97 aurten, eta %95 2024tik aurrera.
NOREN ARTEAN ADOSTU DUTE ESTATUTUA?
Espainiako Gobernuak CCOO eta UGT sindikatuen babesarekin atera du aurrera estatutu berria. Oihana Lopetegi LABeko kideak adierazi du estatutua Madrilen adostu dela osorik, eta uste du ez dela amaiaraziko ikasleen esplotazioa. Hala ere, aurrerapauso bat dela esan du.
Eztabaida eta negoziazio mahaian CEOE Espainiako patronala ere bazegoen, baina, azkenean, haren babesik gabe onartu dute neurria. Patronalaren jarrera kritikatu du Diazek: «CEOE berriro ere egoerak eskatzen duen mailan egotea espero dut, batez ere eskerrak ematen dizkiodalako zazpi hilabete luzez lanean aritzeagatik».
CRUE Espainiako Unibertsitateetako Errektoreen Konferentziak estatutu berria gaitzetsi du, eta eztabaida patronalarekin eta sindikatuekin bakarrik egitea leporatu dio gobernuari: «Apenas izan duten kontuan CRUE ekarpenak egiteko edo gure iritzia entzuteko», adierazi dute prentsa ohar baten bidez. Gizarte Segurantzan altak eta bajak egiteak unibertsitateen lan karga handituko duela adierazi dute, eta formakuntzaren kalitatea jaitsiko dela.
ZER PRAKTIKA MOTA BABESTUKO DITU NEURRIAK?
Enpresetan edo bestelako erakundeetan curriculum barruko praktikak egiten dituzten ikasleak dira bekadunak. Ikasleak ez du lan harremanik enpresarekin, formakuntza harremana baizik, eta unibertsitateko pertsona baten eta enpresako arduradun baten tutoretzapean jarduten du bekaldian: horiek dira Bekadunen Estatutu berriak arautuko dituen praktikaldiak.
Horiez gain, beste bi praktika mota daude: curriculumetik kanpoko praktikak eta lan kontratua duten praktikaldiak. Hasieran, curriculumetik kanpoko praktika horiek debekatzeko asmoa zuen Yolanda Diazek, eta praktikak beste bi formatuetara mugatzekoa, baina, azkenean, eutsi egingo diete. Praktika horiek harreman zuzena dute ikasketekin, baina ez dira Ikasketa Planaren parte.
Curriculumetik kanpoko beka horrek ere gehienezko iraupena izango du: tituluaren iraupenaren %15 gehienez, betiere 480 ordu gainditu gabe.
Lan kontratua duten praktikaldiak ere badaude, eta Langileen Estatutuaren 11. artikuluak arautzen ditu. Hala ere, lan erreformarekin aldatu egin da formakuntza kontratuen afera, eta hiru kontratu mota izan ordez, lehen bezala, bi dira orain. Ikasketak egin bitartean egiten diren praktikak arautuko ditu lehenak –alternantzia formakuntza delakoa–, eta titulazioa dutenen praktikak arautuko ditu bigarrenak; praktika profesionala lortzeko kontratuak, alegia.
Aldi baterako erregulazioan dagoen enpresa batek formakuntza kontratuak sinatu ahalko ditu, betiere praktiketan daudenek neurri horien eraginpean dauden langileen funtzioak betetzen ez badituzte. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229421/ertzain-ugarik-erkorekaren-dimisioa-eskatu-dute-berriro-legebiltzarraren-aurrean.htm | Politika | Ertzain ugarik Erkorekaren dimisioa eskatu dute berriro legebiltzarraren aurrean | Ertzainak Borrokan plataformak eta sindikatuek protesta egin dute Gasteizen. Hurre dago Frantziako Tourra, baina ez dago argi segurtasuna bermatuta egongo den. | Ertzain ugarik Erkorekaren dimisioa eskatu dute berriro legebiltzarraren aurrean. Ertzainak Borrokan plataformak eta sindikatuek protesta egin dute Gasteizen. Hurre dago Frantziako Tourra, baina ez dago argi segurtasuna bermatuta egongo den. | Gaur goizean, kaleko jantzitako ertzainek protesta egin dute Eusko Legebiltzarraren aurrean, hitzarmen berri bat eta Josu Erkoreka Segurtasun sailburuaren dimisioa eskatzeko.
2.000-2.500 pertsona egon dira protestan, Gasteizko udaltzainen arabera. Ez da zifra makala, guztira 8.000 ertzain baino gutxiago daude eta. Erne, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuak ere —ordezkaritza daukatenak— bertan izan dira, baina ez dute sinatu pankarta: «Itun duin barik ez dago Tourrik. Hamabi urte hitzarmen barik» zioen, eta Ertzainak Borrokan kolektiboaren zigilua bakarrik eduki du.
Tranbia zerbitzua bi orduz eten du Euskotrenek, protesta egongo zela aurreikusita. Ez da zerbitzua eten duten lehenengo biderra. Ekainaren 1ean ere trabatu zuten, orduko hartan ertzainek baimen barik oztopatu zutelako. Hamabost egun falta dira Frantziako Tourra Euskal Herritik abiatzeko, baina oraindik ez dago argi segurtasuna bermatuta egongo den, giroa nahastuta dago-eta ertzainen eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren artean.
Ertzaintzaren zuzendari Victoria Landa debekatzen saiatu arren, ertzainak txistuka eta klaxonak jotzen aritu dira protestan, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zuelako haren agindua. Soldata 1.100 euro igotzea eta erabiltzen duten materiala hobetzea da Ertzainak Borrokan taldearen aldarrikapenetako bat. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229422/eusko-jaurlaritzak-eitbk-eta-kutxabankek-euren-logoak-jarri-dituzte-tourrerako-ikurrinetan.htm | Politika | Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Kutxabankek euren logoak jarri dituzte Tourrerako ikurrinetan | Hiru erakundeek 60.000 ikurrin atera dituzte euren logotipoekin eta 'Ongi eTourri' leloarekin, eta Kutxabanken bulegoetan eta kalean banatuko dituzte. | Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Kutxabankek euren logoak jarri dituzte Tourrerako ikurrinetan. Hiru erakundeek 60.000 ikurrin atera dituzte euren logotipoekin eta 'Ongi eTourri' leloarekin, eta Kutxabanken bulegoetan eta kalean banatuko dituzte. | Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Kutxabankek euren logoak jarri dituzte Frantziako Tourrerako atera dituzten 60.000 ikurrinetan. Gaur aurkeztu dituzte, eta, irudietan ikus daitekeenez, ikurrinaren behealdean ipini dituzte logotipoak: Euskadi Basque Country, EITB eta Kutxabanken K ikurra. Horiekin batera, lelo bat ageri da: Ongi eTourri. Aurkezpenean azaldu dutenez, gaurtik daude eskura Tourra igaroko den herri eta hiri guztietan, Kutxabanken bulegoetan. EITBk Bilbon, Donostian eta Gasteizen kalean banatuko ditu.
«Ekintza berezitzat» jo dute hiru erakundeetako ordezkariek babesletza. Ezohikoa bada behintzat ikur nazional batean logotipoak ipintzea. Eta, are gehiago, finantza erakunde pribatu baten logotipoa.
Hona hemen, esate baterako, Espainiako 39/1981 Legeak Espainiako banderaren erabileraz zer dioen zortzigarren artikuluan: «Debekatuta dago Espainiako banderan edozein alderdi politiko, sindikatu, elkarte edo erakunde pribaturen ikurrak edo siglak erabiltzea». Bederatzigarren artikuluak gaineratzen du agintariei dagokiela lege horren urraketak zuzentzea.
Luis Manuel Martin eta Ines Monguilot, logotipoak dituzten ikurrinetako batekin. / EITB
AEBetako Legeen Kodeak ere, laugarren artikuluan, debekatu egiten du ikur nazionala hala erabiltzea: «Banderak inoiz ez du izango gainean, ezta zati batean edo itsatsita ere, inongo markarik, intsigniarik, letrarik, hitzik, figurarik, diseinurik, irudirik edo marrazkirik».
Ines Monguilot Kutxabankeko Marketin eta Publizitateko zuzendariak eta Luis Manuel Martin EITBko Promozioko eta Irudi buruek aurkeztu dituzte ikurrinak. «Euskadi ez ezik, Kutxabank ere gure herrialdeko erreferentziako finantza erakunde gisa kokatu nahi dugu», esan du Monguilotek. «Lasterketa eta milaka gonbidatuak Euskadira iritsiko diren honetan, dagokien bezala hartu nahi ditugu, edizio hau bakarra eta errepikaezina izango baita», gaineratu du Martinek. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229423/gipuzkoa-turismoak-astebururako-agenda-aurkezten-dizu.htm | albisteak | Gipuzkoa Turismoak astebururako agenda aurkezten dizu | Jai Alive World Tour txapelketako finala, Tolosa eta Hernaniko Sanjoanak, Eibarko minbiziaren aurkako martxa eta Live Music Days edizioaren hasiera Donostian. | Gipuzkoa Turismoak astebururako agenda aurkezten dizu. Jai Alive World Tour txapelketako finala, Tolosa eta Hernaniko Sanjoanak, Eibarko minbiziaren aurkako martxa eta Live Music Days edizioaren hasiera Donostian. | Larunbat honetan, ekainaren 17an, jokatuko da Jai Alive World Tourreko Donostia Grand Slam 2023 txapelketako finala. Pilotazaleen gozamenerako aukera paregabea izango da. Iñaki Osa eta Gorka Sorozabal bikotea arituko da, nor baino nor gehiago, Erik Mendizabal eta Unai Lekerika beste bikotearekin txapelaren bila. Finaleko jaialdia ekainaren 17an jokatuko da, 18:00etan, Carmelo Balda pilotalekuan.
Sarrerak erosi nahi izanez gero, sartu hemen
Badatoz udako jaiak, eta herritarrak ospatzeko irrikaz gaude. Sanjoanak ate joka ditugu. Hemen aurkezten dizkizuegu bi aukera eder herriko jaiez gozatzeko:
- Bero-bero datoz Hernaniko jaiak: ostiralean hasi eta datorren asteazkenera arte, makina bat ekintza izango dira herritarren gozamenerako. Gudarien plazan hainbat kontzertu izango dira; besteak beste, Gatibu, Brigade Loco, Bad Sound System eta LaMia Mari.
Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen - Tolosako Sanjoanak ere ate joka dira. Herritarren parte hartze handiarekin egitarau zabala osatu dute sanjoanetarako. Jendetsuak eta parte hartzaileak espero dira bai kuadrilla eguna, baita San Joan eguna bera ere.
Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen
Eibarko Untzaga plazan, Minbiziaren Aurka Gipuzkoan elkartearen ‘Martxan Minbiziaren Aurka’ egitasmoaren 2. edizioa ospatuko da. 3 kilometroko martxa izango da, eta guztion artean berdez estaliko ditugu Eibarko kaleak.
Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen
Larunbat honetan itzuliko da La Perlako Igueldo terrazara Live Music Days egitasmoaren edizio berria. Arratsaldeko 17:00tatik hasita, Donostiako arratsalde zoragarriaz gozatzeko aukera izango da. Apache Kid-ek inauguratuko du edizio berri hau.
Informazio gehiago nahi izanez gero, sartu hemen
Agenda osoaren berri izateko, sartu gipuzkoaturismoa.eus helbidean edo jarraitu Instagramen.
Ondo pasa! |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229424/pentagonoaren-arabera-ukrainako-gerra-ez-da-esprint-bat-maratoi-bat-baizik.htm | Mundua | Pentagonoaren arabera, Ukrainako gerra ez da «esprint bat, maratoi bat baizik» | Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak esan die NATOko kideei «luzaroan» jarraituko dutela Kiev babesten. Errusiak Odesa eta Zelenskiren jaioterria bonbardatu ditu berriro, baina ez du biktimarik eragin. | Pentagonoaren arabera, Ukrainako gerra ez da «esprint bat, maratoi bat baizik». Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak esan die NATOko kideei «luzaroan» jarraituko dutela Kiev babesten. Errusiak Odesa eta Zelenskiren jaioterria bonbardatu ditu berriro, baina ez du biktimarik eragin. | Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea aldiro ari da laguntza militarra eskatzen, eta Mendebaldeak erantzuten dio behar beste denboraz lagunduko diola. Pentagonoak mezu hori nabarmendu du gaur, Bruselan, Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearen bileran. Izan ere, Lloyd Austin AEBetako Defentsa idazkariak adierazi du «luzaroan» jarraituko dutela Kiev militarki babesten, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideei ohartarazi die, bide batez, Ukrainako gerra ez dela «esprint bat, maratoi bat baizik». Paraleloki, Ukrainaren kontraerasoaren nondik norakoak eta aliatuen ekoizpen militarraren handitzea dituzte hizpide gaur eta bihar Mendebaldeko aliantza militarreko Defentsa ministroek, Bruselan.
Horren harira, Lloydek adierazi die aliatuei segitzeko Ukrainari aireko defentsa sistemak eta munizioak entregatzen. Maiatz hasieratik gaurdaino, ugaritu egin dira herrialdearen hegoaldeko eta hego-ekialdeko gerra fronteetatik haratago egindako bonbardaketak, eta Errusiak maiz egin dio eraso Kiev hiriburuari. Hain zuzen, aireko defentsa sistema gehiago behar dituztela azpimarratu du Ukrainako presidenteak azken asteetan. Oleksandr Reznikov Defentsa ministroak ere parte hartu du NATOren Defentsa ministroen bileran, baita Ukrainaren Defentsarako Bitartekarien Taldearenean ere.
Duela hilabete batzuk, aurreko urtearen amaieran, Mendebaldearentzat zeharkatu ezineko marra gorri bat zen Ukrainari arma astunak ematea. Baina, urtarrilean bertan, Kievi erasorako blindatuak entregatzea onartu zuen, eta, gaur, Austinek nabarmendu du laguntza «egokituz» joango direla, aintzat hartuta Ukrainako armadaren beharrak eta «guda zelaiko nondik norako aldakorrak».
Esate baterako, ez dago baztertuta Ukrainari F-16 gerra hegazkinak ematea. Oraingoz, pilotu ukrainarrek horiek gidatzeko formakuntza jasotzea adostu dute, eta Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak gaur baieztatu du pilotuak hasi direla abioi horiekin entrenatzen. Danimarka eta Herbehereak ari dira horretaz arduratzen. Bide batez, Ukrainari laguntza militarra ematen jarraitzeko, Stoltenbergek argudiatu du aliatuen laguntzak «aldea» egiten duela guda zelaian. Eta Europako Parlamentuak ebazpen bat onartu du gaur, zeinaren arabera eskatzen duen behin gerra bukatuta has dadila Ukraina aliantzako kide bihurtzeko prozesua, eta hori «ahalik eta azkarren» gauzatua izan dadila.
Eta, horrekin lotuta, Ukrainako Defentsa Ministerioak gaur ere adierazi du jarraitzen duela, Errusiaren erresistentzia gorabehera, duela astebete inguru hasitako kontraerasoaren bidez «pixkanaka» aurrerapausoak ematen. Kieven arabera, azken egunetan zazpi herriren kontrola berreskuratu du Donetsk eta Zaporizhia eskualdeetan.
Ikusi gehiago: Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Zelenskiren jaioterrian
Hegoaldeko eta hego-ekialdeko fronteetatik urrun, bi aldeek segitzen dute, gainera, elkar bonbardatzen. Moskuk hogei drone eta lau misil jaurti ditu goizaldean Odesaren —Itsaso Beltzaren kostaldean dago, mendebaldean— eta Kryvyi Rihren aurka —Zelenskiren jaioterria da, eta hiriburutik 400 bat kilometro hegoaldera dago—, baina, Ukrainako buruzagitza militarraren arabera, aireko defentsa sistemek horiek denak erorarazi dituzte. Ez dago biktimarik. Kryvyi Rihko alkateak esan du erasoek «kalte esanguratsuak» eragin dituztela bi industrialdetan, eta horietan ez dagoela azpiegitura militarrik. Errusiako Defentsa ministerioak jakinarazi du, ordea, droneak ekoizteko gune bat jo dutela. Atzo ere bonbardatu zuten Odesa, eta hiru zibil hil; asteartean, bestalde, hamabi pertsona zendu ziren Zelenskiren jaioterrian, Errusiaren aire eraso baten ondorioz.
Eta Errusiak salatu du Ukrainako indarrek bederatzi drone jaurti dituztela goizaldean, Krimeako penintsularen kontra. Hango gobernadoreak jakinarazi du denak erorarazi dituztela, eta ez dutela biktimarik eragin. Joan den urriko eraso batek Krimea eta Errusia lotzen dituen zubia hondatu zuenetik, bonbardaketak ugaritu egin dira penintsulan. Ukrainak ez ditu bere gain hartu.
Ikusi gehiago: Krimeako anexioaren ikur den zubiaren zati bat hondatu dute
Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren idazkari nagusi Rafael Grossik Zaporizhiako zentral nuklearra bisitatu du gaur, eta azpimarratu du «neurri batzuk» hartu dituztela instalazioko egoera «egonkortzeko». Europako zentral nuklear handiena da, gerra fronteetako batetik gertu dago, eta joan den astean Dnieper ibaiko presa estrategiko bat txikitua izan ondoren, instalazioko erreaktoreak hozteko ur mailak behera egin du —presaren paretatik 60 bat kilometroa dago zentrala—, eta kezka eragin. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229425/bastidako-alkategai-jeltzaleak-dimisioa-eman-du.htm | Politika | Bastidako alkategai jeltzaleak dimisioa eman du | Eduardo Barinagak uko egin dio zinegotzi akta jasotzeari, Arabako Errioxako udalerri horretan EAJk hautagaitza ez aurkezteko agindua eman diolako Araba Buru Batzarrak. Alkatetza PPren esku geratuko litzateke, hortaz. | Bastidako alkategai jeltzaleak dimisioa eman du. Eduardo Barinagak uko egin dio zinegotzi akta jasotzeari, Arabako Errioxako udalerri horretan EAJk hautagaitza ez aurkezteko agindua eman diolako Araba Buru Batzarrak. Alkatetza PPren esku geratuko litzateke, hortaz. | Baliteke euskal politikagintzan lurrikara eragitea Bastidako (Araba) EAJren alkategai Eduardo Barinagak hartu duen erabakiak. Inbestidura saiorako 48 ordu falta diren honetan, alkategai jeltzaleak dimisioa eman du. PPri gobernatzen uzteko eskaera jaso duela jakinarazi du Euskadi Irratian. Hau da, Araba Buru Batzarrak eskatu dio uko egin diezaiola hautagaitza aurkezteari. Horrekin ados egon ez, eta zinegotzi akta jasotzeari uko egin dio Barinagak.
«Dei bat jaso nuen atzo, eta eskaera hori egin zidaten. Agintaldia presatzen ari ginen, baina alderdi baten barruan gaude, eta erabaki batzuk gure gainetik daude. Erabaki horiek bete behar dira, eta nik bazterrera egin dut hori horrela gerta dadin», azaldu du Barinagak.
EAJk eta PSE-EEk PPren babesa behar dute Gasteizko Udalean, EH Bilduren alkategai Rocio Vitero baztertzeko –hauteskundeak hark irabazi dituen arren– eta, hala, PSEko Maider Etxeberria alkate egiteko. PPk esana du koalizio abertzaleak ez gobernatzea duela helburu, baina, aldi berean, Guardia eta Bastidako alkatetzak eskatu ditu, han lehen indar izan delako.
EAJk ukatu egin du PPrekin ezer negoziatzen ari dela, nahiz eta egunotan Arabako PPko presidente Iñaki Oiarzabalek esan duen hizketan ari direla. Orain, Bastidako alkategai jeltzalearen dimisioa iritsi da, eta gertaera horrek islatzen du EAJk gobernatzen utziko diola PPri han. Arabako Errioxan udal euskaltzale eta abertzaleak eratze aldera, EH Bildu prest dago alkategai jeltzaleak babesteko, Leire Garbaio koalizioaren Bastidako alkategaiak berriki berretsi duenez; Guardian ere horrela da; baina Bastidan behintzat, EH Bilduk ez du aukerarik izango gobernuan sartzeko, ez baitzaio eutsiko aurreko agintaldian osatutako gobernu abertzaleari.
Gipuzkoako Foru Aldundia
Guardian ere ikusteko dago EAJk zer erabakiko duen. Hango alkategai jeltzaleak, Raul Garciak, hautagaitza aurkeztuko duela esan du egunotan, EH Bilduren babesari esker aginte makila hartzeko. Baina EAJko Araba Buru Batzarrak garbi utzi du bere esku duela azken erabakia. Ez da jakina Araba Buru Batzarrak hari ere agindu ote dion hautagaitza ez aurkezteko. Ematen du balitekeela Guardian alkatea EAJkoa izatea, aurreko legegintzaldian bezala. Izan ere, PP lehen indarra izan bada ere, alde oso txikia atera du.
Edonola ere, EAJk Arabako Errioxako udalerririk populatueneko alkatetza ere jokoan dauka estrategia honekin: Oiongoa. EH Bilduko hautagaiak irabazi ditu han hauteskundeak, baina, PPren babesari esker, aginte makila EAJren esku geratzekoa da.
Guardia, Bastida eta Oiongo alkatetzen auzian, ordea, ez dago Gasteizko alkatetza bakarrik nahasturik. EAJren helburu nagusia Gipuzkoako Foru Aldundiko agintea lortzea da, eta PPren esku hartzea beharko luke horretarako. Horregatik, Euskadi Buru Batzarra tokiko erabakiak ez, baizik eta estrategia oso bat diseinatzen ari da azken egunotan.
EAJrentzat ez da nahikoa PSE-EEren babesa Gipuzkoan, eta, PPk esan duen arren Eider Mendoza ahaldungai nagusi jeltzalearen alde bozkatuko duela, exijentzia batzuk ditu: besteak beste, Guardia eta Bastidako alkatetzak. Haren babesari esker, Mendozak Gipuzkoako aginte makila hartuko luke, foru hauteskundeak EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi dituen arren, alde handiz –bost batzarkide gehiago ditu–. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229426/hiru-enbaxadoreren-bilkura.htm | Gizartea | Hiru enbaxadoreren bilkura | BERRIAko, ‘Vilaweb’-eko eta ‘Nós Diario’-ko zuzendariek mahai inguru bat egin dute, hizkuntza gutxituetan egindako kazetaritzak dituen erronken inguruan. | Hiru enbaxadoreren bilkura. BERRIAko, ‘Vilaweb’-eko eta ‘Nós Diario’-ko zuzendariek mahai inguru bat egin dute, hizkuntza gutxituetan egindako kazetaritzak dituen erronken inguruan. | Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Galiziako errepubliketako enbaxadoreak izan zitezkeen, baina ez ziren. Hiru nazio horiek osatutako Galeusca-n, diplomazia kazetaritzaren bidezkoa da, besteak beste, eta alor horretako hiru enbaxadorek bilkura bat egin zuten atzo, Donostian. BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendi, Vilaweb-eko zuzendari Vicent Partal eta Nós Diario-ko zuzendari Maria Obelleiro euskarazko, katalanezko eta galizierazko kazetaritzaren enbaxadoreak dira, eta hizkuntza gutxituetan egindako egunkari nazionalek dituzten erronken inguruan hausnartu zuten.
Igandero, BERRIAn, Vilaweb-en eta Nós Diario-n iritzi artikulu bana argitaratzen dute hirurek, elkarren alboan, Zuzendarien Galeusca atalean. Hala ere, egunkarietako letra artetik atera izan dira, elkarrekin jendaurrean hausnartzeko. Bartzelonan eta Santiago de Compostelan egin izan dituzte solasaldiak, eta atzo Donostiaren txanda izan zen. BERRIAren 20. urteurrenaren harira antolatutako ekitaldietako bat izan zen hiru zuzendarien mahai ingurua. Enbaxada bila ibilitakoek beren arteko entente cordiale-a berretsi zuten ONCEren Donostiako egoitzan.
2020ko urtarrilean sortu zuten galizierazko Nós Diario egunkaria. Asteartetik larunbatera argitaratzen dute kazetaren paperezko edizioa, eta egunero eskaintzen dute informazioa webgunean. Obelleiroren ustez, «Galizian galizierazko egunkaririk ez egotea anormaltasun historiko bat zen». Orain, galizierazko egunkari nazional bakarra da Nós Diario. Obelleirok nabarmendu du «kazetaritza ausarta» egiten dutela, eta hori harpidedunen konpromisoari esker lortu dutela.
Hala ere, Galiziako Xuntaren jokabidea gaitzetsi du: «Galiziako Gobernuak ez digu inolako laguntzarik ematen. Areago, astez aste boikotatzen gaitu. Galiziako hedabideen sistema Xuntak finantzatzen du; ez dago joko araurik, eta ez dago irizpide objektiborik. Dauden irizpide objektibo urriak ez dituzte betetzen, Nós Diario-ri laguntzak ukatzeko. Alderdi Popularrari eraso egingo ez dion bezero sare bat sortu dute».
Ondoren, Partalek hartu du hitza; mahaikideen eta publikoaren harridurarako, euskaraz. «Maisua izan da, lagun bat izan da, erreferentzia bat izan da. Katalan asko zorretan egongo gara beti berarekin», esan dio Otamendiri. «Hau da irakurtzeko gai naizen euskara gutxia», esanez bukatu du euskarazko hitzaldia, txalo eta irribarre artean.
Jasangarritasuna
Gaztelaniaz ekin dio, gero, hizkuntza gutxituetako hedabideen erronkez hausnartzeari. Gogorarazi du Vilaweb dela egungo egunkari digitaletan «zaharrena». 1995ean sortu zuten, eta 2004tik du egunkari digital baten forma; ez du papereko ediziorik. «Garai berri batean sartzen ari gara; garrantzitsua izango da hedabideen jasangarritasuna, eta ez dut uste laguntzek askorako balioko dutenik. Hedabide bat jasangarria ez bada, ez da independentea», nabarmendu du Vilaweb-eko zuzendariak.
Gaineratu du Vilaweb ez dela katalanez argitaratzen den egunkari nazional bakarra, eta hori «zoriontzekoa» dela. Gainerako egunkariengandik bereizteko, hark zuzentzen duen egunkariak «kalitatea» eskaintzen duela nabarmendu du: «Shakiraren eta [Gerard] Piqueren arteko banaketaz hitz egin ez duen egunkari katalan bakarra gara, esaterako». Besoa altxatu du Otamendik, berehala. «Katalana esan dut, Martxelo», esan dio Partalek, barre txikiarekin.
Berrikuntzari ere garrantzia eman dio Partalek, eta aipatu du Paraulogic jolasa Vilaweb-ek eskaintzen duela; Berbaxerkaren bertsio katalana, alegia. «Jauzi handi bat izan da kultura katalarentzat», azaldu du. Audioari ere erreparatzen hasiak direla esan du. Hori ere nabarmendu du Obelleirok, eta astean behin grabatzen dituzten eztabaidak azpimarratu ditu. «Hobetzen ahalgintzen gara, ditugun baliabideekin. Horrela hasi ginen eztabaidak egiten. Esaterako, As bestas filmari buruzko eztabaida bat egin genuen. Gizartean eztabaida handia sortu zuen filmak: batzuen ustez, Galizia atzeratuaren irudi espainiartua ematen du, eta beste batzuek uste dute munduan jartzen gaituela».
Obelleirok esan du Galiziak ez duela berezko agenda mediatikorik, eta Nós Diario gizartea «galiziartzeko» sortu zutela.
Bilkuraren anfitrioia izan denez, Otamendik mahaikideei galderak egin dizkie bereziki, baina hitza ere hartu du, bere iritzia emateko. Esaterako, lerro editorialari buruz jardun du: «Euskarazko egunkari bakarra dugunez, ahalegintzen gara gustura egon daitezen euskaraz irakurtzeko prest dauden guztiak, baina hori lortzea zaila da. Le Monde-ren irakurle guztiak ere ez daude gustura egunkariak idazten duen guztiarekin».
Hedabideek irakurleekin eraiki behar dituzten harremanen garrantzia azpimarratu dute hiru zuzendariek. «Harpidedunek askotan deitzen digute esanez ea zergatik elkarrizketatu dugun hau, edo ea zergatik kontatu dugun bestea», esan du Obelleirok, irakurleen atxikimendua goretsiz. «Ongi etorri klubera», erantzun dio Otamendik, barrez.
Hirurek nabarmendu dute zuzendarien lanaren zati garrantzitsu bat eskaintzen diotela harpidedunekin harreman zuzena izateari. Partalek esan du harpidedun guztien gutunei pertsonalki erantzuten diela, eta harremana izateko modu zuzen hori ere ikusi duela BERRIAlagunen ereduan.
Izan ere, finean, enbaxada bila aritu diren zuzendariei bidea erakutsi dietenak irakurleak ere izan dira: herritarrak. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229427/nortasun-espainiarra-balantze-negatiboan-dago-hegoaldeko-biztanleen-artean.htm | Politika | Nortasun espainiarra balantze negatiboan dago Hegoaldeko biztanleen artean | Electomania estatistika guneak eginiko galdeketaren arabera, espainiartasun sentimenduaren balantzea -%6,8 litzateke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta -%7,6 Nafarroan. | Nortasun espainiarra balantze negatiboan dago Hegoaldeko biztanleen artean. Electomania estatistika guneak eginiko galdeketaren arabera, espainiartasun sentimenduaren balantzea -%6,8 litzateke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta -%7,6 Nafarroan. | Herritarren nazio sentimenduen inguruko galdeketa egin du Electomaniak Espainian eta Hego Euskal Herrian, eta ondorioek berriz utzi dute agerian zer-nolako aldea dagoen espainiarren eta euskal herritarren artean nortasun nazionalari dagokionez.
Gaur argitaratu dituzte ElectoPanel ikerketaren emaitzak. «Herritarren nortasun sentimendua» jasotzea du helburu. «Euren autonomia erkidegokoak sentituko dira espainiarrak baino gehiago? Kontrakorik gertatuko al da?». Galdera horiei erantzuna bilatu nahi izan diete. Eta erantzun nabarmenak jaso dituzte.
Espainian, ondorioztatu dute nortasun bikoitza dela nagusi, hau da, herritarrek Espainiari adinako atxikimendua diotela euren autonomia erkidegoari. Espainiarekiko atxikimendu txikiena, ohi bezala, Galizian eta Katalunian antzeman dute, eta kontrakoa Madrilen. Esaterako, azken horretan galdekaturikoen %26k erantzun dute espainiar bakarrik sentitzen direla; %45 berriz, espainiar bezain madrildar sentitzen dira, autonomia erkidegoari dagokionez; eta %1,1 soilik sentitzen da bakarrik madrildar.
Kopuru horiek oso ezberdinak dira Galizian. Han, soilik %4,8 sentitzen dira bakarrik espainiar; %38,2 bietakoak, eta bakarrik galiziar sentitzen direnak %16,1 dira. Katalunian Galizian baino gehiago dira espainiar bakarrik sentitzen direnak (%5,7), baina zazpi puntu gutxiago bi nortasunekin identifikatzen direnak (%33,3), eta bakarrik katalan direnen kopurua askoz handiagoa da (%30).
Datuen iraultza gertatzen da Hego Euskal Herrian, ordea. Nafarroan, bakarrik espainiar sentitzen direnak %1,2 besterik ez dira; nafar eta espainiar sentitzen direnak %38,2 dira, eta bakarrik nafar sentitzen direnak %23,6.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Galizian bezain gutxi dira bakarrik espainiar sentitzen direnak (%4,8); bi nortasunak sentitzen dituztenak, %33,1 dira, eta bakarrik EAEko direnak, %33,8.
Electomaniako ikertzaileek ondorioztatu dutenez, Madrilen espainiartasunaren aldeko balantzea %84,4 litzateke, eta Hego Euskal Herrian, berriz, espainiartasun sentimenduaren balantzea negatiboa litzateke: -%6,8 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta -%7,6 Nafarroan.
Bistan denez, Electomaniak ez du aintzat hartu Euskal Herriarekiko sentimendurik galdeketa egiteko orduan, eta bakarrik «norbere autonomia erkidegoaz» egin du galdera.
Inbasioak
2013. urtean sortu zuten Electomania gunea. Hasieran, ekonomia, politika eta gizarte gaiak ikertzen zituzten. Geroztik asko zabaldu dute ikerketa eremua, bai gaien aldetik eta bai geografikoki.
Lehen ere argitaratu izan dituzte Hego Euskal Herria nabarmendu duten bestelako ikerketak.
Iazko martxoan, esaterako, galdetu zuten ea herritarrak prest ote leudekeen «Espainia defendatzeko, inbasio bat izanez gero». Hor ere, Hego Euskal Herriko datuak nabarmendu ziren, Kataluniakoekin batera.
Ondorioztatu zutenez, Hegoaldeko herritar gehien-gehienek ez lukete izenik emango Espainia defendatzeko.
Galdekaturiko Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako biztanleen %58,7k ezetz erantzun zuten (20,75ek baietz). Ezezko erantzunik argiena Gipuzkoan jaso zuten (%65,3), ondoren Bizkaian (%61,4), Araban (%58,6) eta Nafarroan (%49,5).
Horrez gain, erantzunen arabera, EH Bilduren boto emaileek adierazi zuten argien ez leudekeela prest Espainiako armadan sartzeko (%80,5). Ondoren zetozen Geroa Baiko bozkatzaileak (63,9) eta, azkenik, EAJkoak (62,7). |
2023-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/229428/aldi-hau-kontatzeko-kazetaritza.htm | Gizartea | Aldi hau kontatzeko, kazetaritza | Aldi hau kontatzeko, kazetaritza. | Hogei urteotan gertatutako gauza garrantzitsu asko ahaztuak ditugu seguruenik, nork bere barruan batzuk bakarrik gordetzen dituelako, hautuz edo burmuinaren mekanismoz, memoria onaren edo ez hain onaren arabera. Gure herriaren norabidea aldatu dute hainbat gertaerak; mingarriak izan dira asko, eta pozgarriak batzuk, baina denak kontatu ditugu, eta hor geratu dira, gure herriko historiaren parte: hor daude datorrenari zentzua emateko.
Mundua ere azkar ibili da, eta presaka gabiltza, inoiz baino gehiago, etenik gabeko aldaketen zurrunbiloan. Mundu aldakor horrek harrapatuta gauzka gu ere, ezinbestean, kazetaritzaren etorkizuna nondik etorriko den sumatu nahian. Beldurrak jota geratu beharrean, ordea, egunero-egunero egokituz goaz aurrera, gure etorkizuna eraiki eta ziurtatzeko, zurrunbiloak irents gaitzan utzi gabe, bai baitakigu zertarako gauden hemen: kazetaritza ona egiteko, euskaldun guztiontzat eskuragarri eta nahas-mahasean argigarri izango dena.
Egunero bada-eta zer kontatu eta zer argitu. Ez da hilabete hauteskundeak izan ditugula Hego Euskal Herrian, eta xehetasunez, begirada zorrotz eta analitikoz kontatu ditugu, herritarren ordezkari guztiei ahotsa emanez. Emaitzen ondorioak ikusi berri ditugu udal osatu berrietan, baina oraindik ere falta da gobernabideak argitzea, lehen gutxi ez, eta Espainiako boz aurreratuek baldintzatuta datozelako. Hauteskunde garaia izan edo ez, ezberdinak izaten dira hainbat gairi buruzko erabakiak, eta hauteskunde sasoi luze bat datorkigu. Mugimendu batzuk joko politiko horien erdian kokatu behar dira, eta horiek argitzen saiatuko gara, gakoak zein izan daitezkeen ezagutarazten.
Hauteskundeez harago, bizitzak aurrera jarraitzen du, ordea, eta ikusi dugu nola kanpainan bertan hil dituzten bi emakume. Indarkeria matxistak hiltzen gaitu, eta ez gara aspertuko esaten ez dela nahikoa kalera protesta egitera ateratzea, edo mitinetan salatzea, modu horretara zuritzea errealitate beltza. Egiturazkoa da arazoa, eta gizarte eredua aldatu beharra dago, aldaketa sakonak izango badira. Komunikabide feminista da gurea, eta presio bide bat ere izan nahi du, eragileekin batera, sistema patriarkala eraisteko.
Gure umeen eta gazteen etorkizuna ere jokoan dagoenez, hezkuntzan ere jarria dugu begirada, sentsibilizazio guztiei ahotsa emanda, gure irakurleen artean ere askotarikoak baitira hezkuntzaren inguruko pentsamoldeak. Euskarak eta kulturak batzen gaituzte, eta hezkuntzan zer leku izan behar duten, hori lantzea da gure xedea, murgiltze eredu inklusiboa ardatz hartuta, denon eskura egongo dena.
Kanpotik datorrenari bide emanez euskaraz bizi dadin. Ez diogu gure zilborrari soilik begiratu behar, eta euren lurraldeetatik ihesi datozenei atea zabaldu behar diegu, nondik datozen edo zer kolore duten axola izan gabe. Ezberdinak gero eta gehiago beldurtzen gaitu, baina ez dezagun ahaztu ezberdintasunak aberasten gaituela.
Gerratik eta pobreziatik ihesi etorri dira milaka; orain, berriz, beste milaka batzuk hasi dira etortzen klima aldaketa eragiten ari den sarraskien ondorioz, eta, mundua urtzen ari dela ikusten ari garen bitartean, lurra ustiatzen eta suntsitzen jarraitzen dugu, kontsumoak behartuta. Dudarik gabe, kezkatzen gaitu ingurumenak, eta, zer esanik ez, etorkizunean gertatuko denak. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zaigu BERRIAk begirada zorroztea gai horiei behar bezala heltzeko.
Eguneroko bizitzari aurre egiteko eta mundua ulertzeko behar dugun ezinbesteko informazioa eskura jartzea da gure xedea. Aldi konplexu hau ulertzeko inoiz baino beharrezkoagoa baita kazetaritza. Informazio oldeak itota, berehalakotasun obsesibo baten menpe, eta zabor informatibo askoren erdian, kalitatezko edukiak emateko obligazioa dugu, informazio fidagarria, jendearen behar eta kezkekin lerrokatuagoa egongo dena. Euskal Herritik Euskal Herriarentzat sortutakoa. Zer gertatzen den begirada propioz begiratuko duen kazetaritza, garaian garaiko erronkei erreparatuko dien kazetaritza: feminismoaren begirada, gutxituen eta baztertuen begirada, klima larrialdiari buruzko begirada... Horregatik, kazetaritza hobea egiteko helduleku berriak prestatzen ari gara.
Udazkenean, BERRIAk jauzi digital garrantzitsu bat egingo du. Webgunea eta aplikazioak eguneratuko ditu, sarearen erabiltzaileei zerbitzu hobea emateko. Euskaldunok beharrezkoa dugu egunkari moderno bat sarean, informazioa kontsultatu eta zabaltzeko euskarri nagusi bihurtu baitira Internet eta sare sozialak.
Erredakzioaren funtzionamendua aldatuko dugu, eskaintza digitala indartzeko. Euskarri digitalen erabiltzaileen esperientzia hobetuko dugu, eta irakurleari edukiak pertsonalizatzeko aukera berriak eman, gogoko gaiak eta egileak esku-eskura edukitzeko. BERRIA entzuteko gune bat ere sortuko dugu. Gertuko informazioak leku propioa izango du, lurraldeka antolatuta, eta, horretarako, azpiegitura tekniko berri bat sortuko dugu.
Paperean ere egunkari moderno bat egiten jarraitzeko apustua berretsiko du BERRIAk. Duela urte asko darabilgu buruan papera desagertzeko arriskuaren beldurra, baina, pronostiko guztien gainetik, uste baino gehiago irauten ari da, eta gaur-gaurkoz, harpidedunei eta publizitatea ezartzen dutenei esker, egunkari sendo bat egiteko moduan gara. Duela bederatzi urte gogoeta sakona egin zuen BERRIAk, papereko egunkariaren eskaintza eguneratzeko, aldi konplexu hau azaltzeko pentsatua. Eguneroko berriez gain, gogoeta egiteko eta aldi hau ulertzeko gakoak ematen dituena. Egunkari diferente bat, modernoa. Asmatu genuela uste dugu, eta apustu horretan sakondu nahi dugu orain.
Mundu osoko egunkariak ari dira aldatzen, krisi ekonomikoen eta sektorearen krisiaren eraginez. Testuinguru honetan, inoiz baino garrantzitsuago bihurtu da BERRIAk papereko eskaintza horri eustea, euskaldunek behar duten eta merezi duten zerbitzua emateko.
Berritua etorriko da, gainera. Diseinua berrituko dugu digitalean eta paperean, modu integralean, produktu argiagoa, arinagoa, irakurterrazagoa eta erabilgarriagoa egiteko. BERRIAren nortasunari eutsita, euskarri guztiak berrituko ditugu: ordenagailua, papera. Sakelako telefonoa, tableta eta aplikazioak. Gure bi zutabeak indartuko ditugu: kultura eta iritzia. Eta egungo kezka nagusi batzuetan ere indar handiagoa jarriko dugu: feminismoan eta ingurumenean.
Berrikuntza horiek guztiak zure babesari esker egin ahal izango ditugu. Komunitatearen babes ekonomikoa da BERRIAren independentziaren bermea. Irakurleen eta publizitatearen ekarpenei esker lortzen du BERRIAk bere diru sarreren %70. Horrek aukera ematen digu inongo menpekotasunik gabeko kazetaritza egiteko. Apustu horri eutsi nahi diogu, irakurle gehiagoren babes ekonomikoa lortuz eta komunitatea gure jardunaren erdigunean jarriz. Herritarrek egin zuten BERRIA, eta herritarrek egin behar dute BERRIA. Komunitateari parte hartzeko aukerak eta zerbitzu hobea emateko baldintzak sortuko ditugu berrikuntza horiekin.
Berrikuntza izango da zuzendari aldaketa ere, eta ez nuke amaitu nahi Martxelo Otamendiri eskerrak eman gabe. Lankide paregabea izan da, eskuzabala, gertukoa, eta sekulako jakintza jarri du gure eskura. Gure proiektuan bete-betean sinetsi duelako eta aurrera eramateko gaitasun aparta eduki duelako izan zen herri honetako gertakari lazgarrienetako baten protagonista, baina ez zuten lortu mendean hartzea, eta indartsu eta gogotsu jarraitu du, munduari erakutsiz euskarazko egunkari bakar eta bakanak zuzendari bikaina duela.
Martxelo badoa. Lankide batzuk joan dira, eta beste batzuk etorri, baina talde sendo bat du BERRIAk oinarri, eta egiteko modu bat, elkarrekin aritzea baita daukagun baliorik handiena. Gizartea ere hala ulertzen baitugu: solidarioa, kolektiboa eta zabala. | |
2023-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/229429/pantailen-gatibu.htm | Gizartea | Pantailen gatibu | Interneten eta sakelakoen demokratizazioak, sare sozialen bilakaerak eta hiperkonexioak erabat baldintzatu dute azken hogei urteotako bizimoldea: erreminta zirenak eragile bihurtu dira. Anabasa horretan ordena jartzea izango da erronka. | Pantailen gatibu. Interneten eta sakelakoen demokratizazioak, sare sozialen bilakaerak eta hiperkonexioak erabat baldintzatu dute azken hogei urteotako bizimoldea: erreminta zirenak eragile bihurtu dira. Anabasa horretan ordena jartzea izango da erronka. | Presatik patxadarako igarobide eta zubi bilakatzea da erronka, ikusita patxadak presan nekez duela tokirik. Periodikoa leituz ilustratzen denik bada oraindik, baina jakinarazpenen tituluekin asebetetzen direnak dira gehiago. Pantailak ispilu bihurtu dira, eta isla desitxuratua dakarte bueltan. Haien bidez eta haiekin bizi dute gehiegik bizitza, benetakoa delakoan bestaldea, eta norberaren azala haren gainaldea. Iragazki funtzioa egitea, izpiritu kritikoa ernaraztea eta erabiltzaileak gurera erakartzea: horra teknologia berriek azken hogei urteotan izan duten bilakaerak (pantailaren) aurrean jarritako erronka.
Nokia markakoak ziren BERRIAren sorrerako haiek, eta deitzeko balio zuten; bai, deitzeko: Ertzaintzaren komisariara Euskaldunon Egunkaria-ko lankide espetxeratuen aldeko elkarretaratzeak egiteko baimenak eskatuz; kultura eta kirol alorreko jende ezagunari babesa eskatuz; eta deirik kezkagarrienak zein abisurik pozgarrienak jasotzeko mesanotxean pausatuz.
2003 hartan, sexu bereko bikoteak ezin ziren ezkondu, eta ezin zuten umerik adoptatu; tabakoa erretzen zen osasun etxeetako itxarongeletan, lantokietan, trenetan; eta aitatasun baimenen egunak esku bateko hatzekin konta zitezkeen. 2003a zen, eta Prestige itsasontziko fuel olio arrastoak oraindik iristen ziren euskal kostaldera; Itoizko urtegia betetzeko, inguruko herriak bota berri zituzten hondeamakinek.
SMSak banaka ordaintzen ziren, eta ez zegoen Whatsapp mezu, audio eta talderik. Pantailek bertara begiratzeko balio zuten, eta ez atzean ezkutatzeko. Konexiorik onena ADSL bidezkoa zen, eta wifi, 4G eta 5G hitz arrotzak. Lainoa fenomeno meteorologiko bat zen, eta argazkiak albumetan, artxiboetan edo, asko jota, CD eta DVDetan gordetzen ziren. Google Drive, Dropbox, Box eta iCloud? Hodei arraroak ziren horiek orduko ortzi muga digitalean.
Musika kasetean, biniloan edo CDan entzuten zen. Eta erosi egiten ziren, edo trukatu, edo BitTorrentekin pirateatu. Aurreratuenek MP3a zer zen zekiten. Youtube, Spotify eta streaming-a zetozela, aurreratuenek ere ez.
Erredakzioak toki fisikoak ziren, eta kazetariak plumilla-k. Presentziala izatea ez zen ez baldintza, eta ez salbuespen. Aurrez aurrekoa zen naturala, elkarrizketa ere bai, eta eztabaida ere bai. Erredakzioan boz gora aritzeak girotu egiten zuen lana, kafeak ez ziren bakarka hartzen, aurikularrak ez ziren lankideengandik isolatzeko jartzen, zierreak makinako garagardoa lagun egiten ziren batzuetan, eta kronikak partidak amaitu baino lehen egoten ziren idatzita gehienetan.
Aro multimedia
Joan zen aro hura. Multimedia izan zen lehen koska, eta lehen erronka: idatzi koadernoan eta idatzi webgunean. Atera argazkiak eta grabatu bideoak. Txiokatu Twitterren. Besteen pare eta onenen mailan aritzearen presaz sartu ziren pantailak askoren bizitzetan. Lanaren eta etxearen mugak lausotuz kazetari askorenetan, baina informazioa, aisia, egia eta iruzurra nahastuz ere bai besteen bizitza gehienetan: Interneten eta sakelakoaren demokratizazioa, sare sozialen bilakaera eta hiperkonexioa.
Smartphonearen sorrerak, hedatzeak eta merkatzeak ekarri zuen iraultza erabatekoa, eta azken hogei urteotan gauzatu da hori: munduarekin erlazionatzeko beste modu bat. 2007ko ekainean merkaturatu zuen Apple etxeak bere lehen iPhonea, eta 2008ko urrian HTC Dream etxeak bere lehen smartphonea. Gaurko sakelakoen aldean mugatuak ziren oso, baina erabat irauli zuten ekosistema teknologikoa: denda bat zekartelako eurekin, nahi adina aplikazio eta tresna deskargatu eta erabiltzeko —urteen poderioz, hazi eta hazi joan den eskaintza, bizitzaren alor ezberdin bakoitzerako aplikazio bana sortzeraino—.
Izan ere, jendea jada ez da galtzen eta jendeak ez du jada galdetzen, baduelako mapa bat pantailan, esaten diona nondik nora joan eta zenbat denboran iritsiko den. Erraztu beharraren erraztu beharraz, amaitu egin da arlo askotan transmisioa. Zein txorirena den txorrotxio hura? Galdetu aplikazioari. Zein talderena den abesti hura? Galdetu aplikazioari.
Ez dago boterik jarri beharrik kuadrillan: «Bidaliko dizut bizum bat». Sakelakoarekin ordain dezake norberak bere kalimotxoa, eta atera daiteke dirurik gabe etxetik, baina sakelakorik gabe ez. Pantailak parte gisa onartu dira hogei urteotan, erreminta gisa onartu beharrean.
Sare sozialak
Eta pantailetan kontatu behar da bizitza, eta pantailetan sinetsi eta sinetsarazi. Facebook, Pinterest, Twitter, Youtube, Instagram, Whatsapp, Snapchat, Tiktok... Norberarena jarri, besteena kuxkuxeatu, eta egiaztatu gabe sinisteko sarerik gabeko sare bihurtu dira. Denbora gutxian, eta abailan sortu eta sartu dira. Facebook 2004an sortu zen, Pinterest eta Instagram 2010ean merkaturatu zituzten, Twitter 2006an eta Youtube 2005ean. Whatsapp 2009an agertu zen, Snapchat 2011n eta Tiktok 2016an. Aldarrikatzen duten kontsumo eredua kontsumiarazten dute, eta horri neurria jarri eta hartzea izango da komunikabide gehienen hurrengo erronka.
Haiekin hazten eta hezten ari baitira belaunaldi berriak, eta haiek ulertu nahian orduan belaunaldi berriak zirenak. Hogei urteko joanak sortu baitu belaunaldiartekotasun berezi bat. Non abiadurak eta presek ez duten aurreko belaunaldien artean gertatutako etenik eta hausturarik sortu. Non aisialdirako eta kontsumorako ohiturak ez diren horren ezberdinak belaunaldien artean. Non aita-amek eta seme-alabek topo egiten duten txosnetan, eta sare sozialetan.
Pandemia bat
Izan ere, hiperkonexio betean iritsi zen pandemia, eta are gehiago jainkotu zen pantaila. Haren bidez jakin eta sinetsi genuen. Salbatzaile eta helduleku bihurtu zen, eta osasunean, hezkuntzan, enpresan, lanean eta bizimoduan hartu eta egin zuen tokia, lehenaz gainera. Zoom, Skype eta Meet izena dute geroztik askoren zilbor heste berriek. Askatzen gaituztelakoan lotzen gaituztenak batzuetan, eta lotzen gaituztelakoan askatzen gaituztenak besteetan. Telelana kontzeptu lausoa zen lehen, eta ohitura eta araua da orain.
Aldi berean eros daiteke arrandegian kilo bat bokarta, eta laneko Skype taldean erantzun. Baina aldi berean errekonozi daitezke ere gaixotasunak, auskultazioa egin gabe. Eta aldi berean egin dute bertan goxo aurrez aurrekoaren, presentzialtasunaren eta gizarteratzearen beldur ziren beste askok pantailaren babesean eta haren ezkutuan.
Euskarriak, tresnak eta lan egiteko modua aldatu dira kazetaritzan (berriro). Horrek guztiak ofizioa ere aldatuko ote duen ohartzea, neurtzea eta neurriak hartzea izango da erronka (berriro). Eta testu hau adimen artifizialeko programa batek idatzi ote duen ikertzea (oraingoan).
Izan ere, hogei urte horietan euskal musikari «katedral bat» eginda joan zen Berri Txarrak. Pantaila ditxosozkoan dator Zea Mays arto mota baten izen zientifikoa dela. Hertzainak itzuli dira, eta ohartu zara arrazoi zuela, duela eta izango duela: «Ezer ez da berdin». Baina alaiagoa izanen (ote) da. |
2023-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/229430/beste-mundualdi-bat-euskaldunontzat.htm | Gizartea | Beste mundualdi bat euskaldunontzat | Beste mundualdi bat euskaldunontzat. | Hogei urte eta mundualdi oso bat. Horixe da BERRIAk euskaldunoi kontatu diguna. Kontatu dizkigu XXI. mendeko lehen bi hamarkadak, xeheki: mendebalde hurbilak ekialde urrunetan egindako gerrak; etxeko ekonomiak gerrako bihurtu dituzten kapitalismoaren krisiak; etxea gerra dutenen Mediterraneoan barreneko ihesaldi itogarriak; ETAren borroka armatuak ezaugarritutako hamarkada luzetako ziklo politikoaren amaiera; amaierarik ez duen emakumeen kontrako gerra; feminismoaren loraldi bat; Lurraren ihartze azeleratua; garapen ustezkoaren zorua hankazgoratu zigun arren dagoneko ahaztua dugun pandemia bat...
Kontatu dizkigu, halaber, jada gure hezurdura emozionalaren parte diren liburu, disko, bertso, film, antzezlan, dantza, margolan, eskultura eta osterantzeko kultur artefaktuen erditze eta ibilerak. Kontatu dizkigu munduarekin ez ezik geure buruarekin dugun harremana moldatzen ari zaizkigun trepeta teknologikoen nondik norakoak, eta mundu berri horren bidezidorrak. Eta, nola ez, kontatu dizkigu gutxitutako hiztun komunitate baten poz eta minak, barne amodio eta haserreak. Finean, mundualdi oso bat, hogei urtean.
Baina kontatu ez ezik, BERRIAk euskaldunoi mundualdi hori eskaini egin digu: egin, eragin, sortu eta eman. Mundualdi baten berri emateak eskatzen baitu aurretik ez zeuden hitzak asmatzea, edo zeudenei esanahi berriak ematea, ikuspuntu, ideia eta kontzeptu berriak mamitu eta gorputzetara ekartzea. Eta, eskatzen du, hori guztia garaian garaiko jendarte egiturei egokituta eta gailu teknologikoetan gertatzen diren aldaketekin sinkronian egitea.
Komunitate batek, berriz, izaten segituko badu, ezinbestekoa du mundualdi baten kontakizuna partekatzea, eztabaidatzea, jostea zein urratzea. Are eta beharrezkoagoa gurea bezalako hiztun gutxituen komunitate batek, existentzia onetsirik gabeko herri batek. Hortxe, beraz, BERRIAk euskaldunoi egin digun eskaintza handia: Euskal Herria eta mundua kontatu dizkigu, baina bereziki, Euskal Herria, euskaldunon komunitatea, mundu egin digu; mundualdi baten ardatz, izaten jarraitzeko arnasa.
Beste era batera esanda, oinarrizko herri zerbitzua eskaini digu euskaldunon komunitateari, funtsezko lan soziala, ezinbesteko funtzio publikoa. Eta, hala eta guztiz, funtzionarioen baldintzetatik urrun prekaritatea zer den ederki asko dakite BERRIAko lantaldeko kideek. Sortzetik beretik. Izan ere, BERRIA eta eskaini digun mundualdia ulertzeko ezin ahaztu Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera muturreko indarkeriaz gauzatu eta gezurrez elikatua izan zuela ernamuin, haren oinordeko dela. Euskaldunon komunitateari herri zerbitzua eskaintzea delitu bakar.
Beharbada, bortxaren izugarriak markatuta itxiera hura gogoan dugu oraindik. Ahaztu egiten dugu, ordea, BERRIAko lantaldea norbere buruarentzako diru probetxua ateratzearen logika hegemonikotik oso aparte aritu dela hogei urtean. Halaxe dabilela, haize kontra. Are, normalizatuta daukagu gainerako sektoreetan gutxienekotzat jotzen ditugun lan baldintzak (justizia osoz, bestalde) lorpentzat hartzea euskarazko hedabideetan, eta orokorrean, euskalgintzako hainbat arlotan. Normalizatu egin dugu osterantzeko sektoreetan ehun produktiboari edo kohesio sozialari eusteko diru publikoaren birbanaketa ezinbestekotzat jotzen dena dirulaguntza ia xahutzaile gisa aurkeztea euskaldunon komunitatea elikatzeko denean. Ez da erraza baldintza horietan proiektu eta lan talde sendo bati eustea. BERRIAk oraingoz lortu du, baina argi ibili behar dugu, eremua gero eta lehorragoa baita hedabideentzat, gero eta lehorragoa norbere probetxuaz besteko xedeak eskatzen dituzten proiektuentzat.
Eta datorren mundualdiari ekiteko gurea bezalako gutxitutako hiztun komunitate batek inoiz baino beharrezkoagoa du BERRIA. Munduarekin zein geure buruekin harremanean izateko egitura eta moduak goitik behera eta abailan itzulikatzen ari diren garaiotan sekula baino premiazkoa dugu mundua kontatu ez ezik mundu egingo gaituen ahotsa. Mundualdi baten ardatzean jarriko gaituena, mundualdi bat eskainiko diguna.
Handiak baitira datozen erronkak: hizkuntz praktika eta hautuak gero eta konplexuagoak dira, gaztelera eta frantsesa ez ezik, ingelesa hizkuntza bizi eta gorpuztua dugu belaunaldi berrien egunerokoan. Halaber, jendarteko hartu-emanak ulertzeko eta bizitzeko modua aldatzen ari dira digitalizazioaren ildoan, komunitatearen ideia bera lausotzeraino. Beraz, kemen eta inteligentzia handiak behar ditugu itsaso hau behar bezala nabigatzeko, beste mundualdi bat euskaraz bizi ahal izateko. Euskalgintza askotariko honetan aspaldion ahots bateratuz esaten ari garen moduan, euskararen aldeko politiketan jauzi bat egiteko garaia da. Eta BERRIA lagun behar dugu horretan.
Txarrena da gure indar guztia aurrera begirako erronka horiei heltzera bideratu beharko genukeen honetan iraganeko uste genituen mamuak bizi-bizi agertu direla berriz, batik bat oldarraldi judizialaren forman. Baina iragan maiatzaren 10ean Bilbon egindako agerraldi jendetsuan azpimarratu genuen bezala, judiziala ez ezik, mediatikoa ere bada oldarraldia. Horrenbestez, honetan ere, hurbileko konplize behar du euskaldunon komunitateak BERRIA, oldarraldi horren olatuan isurtzen ari diren gezur sozialak deseraikitzen, hizkuntz politiken gaineko hausnarketa eta eztabaida zentzuzko, arrazoitsu eta eraikitzailea bideratzen.
Ez dakit hamar urte barru paperezko egunkaririk izango dugun. Baina badakit euskaldunon komunitatea izango bagara BERRIA (euskarria eta forma edozein duela ere) izango dugula, beste mundualdi bat izan dezagun. | |
2023-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/229431/mila-esker-denoi-benetan.htm | Gizartea | Mila esker denoi, benetan | Mila esker denoi, benetan. | Munduko gauzarik errazena da egunkari bat zuzentzea, ondoan daukazun lankide taldea bikaina bada. Horrelako zoriona eduki dut nik, eta zuek ere bai, irakurleok. Kalitatetik bezainbeste grina profesionaletik daukan lantaldea eduki dugu eta daukagu BERRIAn. Horietako asko, injustuki eta bortxaz itxi zuten Euskaldunon Egunkaria-ren harrobian zaildutakoak: erredakzioan eta bestelako zerbitzuetan. Horrexegatik diot erraza dela egunkari bat zuzentzea; meritua ez baita, horrelakoetan, zuzendariarena, gainerako lankide guztiena baizik. Besterik, demeritu larria litzateke.
2003ko ekainean abiatutako BERRIAren proiektu ilusio sortzaile hartan, milaka herritarrek erosi zenituzten akzioak, handiak eta txikiak, guk buruan geneukan diru kopurura iritsita. Marka guztiak hautsi zituen dirua biltzeko kanpaina hark. Zuetako askok dirua jartzeaz gain, akzio erosle bila jardun zenuten, arrakasta handiarekin. Ondoko hogei urteotan, egunkaria erosita, harpidetza eginda, BERRIAlagun komunitatean izena emanda, bateko eta besteko kanpainetan parte hartuta, publizitatea erosita... zuek izan zarete arrakastaren bigarren partea. Lehena lantaldea, bigarrena zuek, BERRIAren oinarri soziala zaretenok. Modu bakarra daukagu zuen ahalegin hori eskertzeko: gure eginahal guztia egitea zuek merezi bezalako komunikabidea egiteko. Hori izan da, eta hori izango da zuekin dugun konpromisoa. Era berean, eskertzekoak dira Euskal Herriko erakunde publikoek urteotan emandako diru laguntzak, ezinbestekoak izan direlako gero eta exijenteagoa den komunikazioaren esparru honetan gure helburuak lortzeko.
Lanbide zoragarria da kazetaritza, etengabe ikasteko aukera emateaz gain, gure herrian eta munduan zer gertatzen den lehen eskutik ezagutzeko aukera ematen digulako. Askotan, filtro interesatu askotatik pasatutako errealitatea da; hor dago gure lana, gure zeregin nagusietako bat, filtro horiek desaktibatzea zuoi, irakurleoi, zer gertatzen ari den azaldu, eta batzuek azaltzea nahiko ez luketena azaltzeko. Gure neurrian, harrokeriarik gabe baina ahalkez jardun gabe, errealitatearen gertuko behatzailea, aztertzailea eta azaltzailea izatea dagokigu. Eta lantegi hori oso garbi dauka gure lantaldeak, alegia, zertarako egiten dugun lan komunikazio talde batean. Ondo bereiztea zarata eta albistea, azala eta mamia... ezerk desbidera ez gaitzan gure zereginetik.
Topiko bat da esatea horrelakoetan «zenbat aldatu den mundua azken urteotan». Topiko askok bezala, badu esaera horrek justifikazioa. Kazetaritza, funtsean, ez da asko aldatu 1702an Ingalaterran ameslari batzuek bi zutabetara argitaratzen hasi ziren Daily Currant egunkaria sortu zutenetik. Errealitatean zer edo zer gertatzen da, eta kazetariak kontatu egiten die jazotakoa irakurleei, ez dezagun ahaztu, diru kopuru baten truke. Orduz geroztik, tresnak aldatu dira, inprimatzekoak —linotipiarik offsetera—, idaztekoak —idazmakinatik ordenagailura— eta zabaltzekoak —paperetik sarera—. Askoz gehiago, ez.
Ezin esango dugu gauza bera hurrengo urteotan etorriko zaigunaz. Ikusteko dago adimen artifizialaz esaten ari diren guztia beteko den, baina, erdia beteta ere, aldaketa handiak datoz bide horretatik. Beste lanbideetan egin duten bezala, gure ofizioan hasita daude robotak oinarrizko testuak idazten. Bien bitartean, sortu genuenetik egin duen bezala, kazetaritza humanoa egiten segituko du BERRIAk. Humanoek egingo dutelako , eta humanoengandik gertu egingo duelako. Ez genuke gure funtzioa beteko horrela egingo ez bagenu.
Bi interesgune geografiko eduki ditu BERRIAk hogei urteotan: Euskal Herria eta mundua. Bi esparru horien oreka bilatu dugu urteotan, gure herria eta nazioartea; euskarazkoa izateak ez duelako esan nahi gure herrian gertatu dena bakarrik jorratu behar dugunik. Xabier Lizardik euskara noranahikoa nahi zuen bezala, halakoxea nahi izan dugu guk BERRIA: noranahikoa eta edozertarakoa, hau da, edozein gai jorratzeko tresna baliagarria izatea BERRIA, mundura irekia. Jarrera horrek eraman ditu gure kazetariak munduan barrena lan egitera, irakurleek lehen eskutik jaso behar dutelako informazioa. Atzerrietako hauteskundeak, bake prozesuak, herrialde zanpatuak, Olinpiar Jokoak, euskal kirol taldeen nazioarteko partidak, munduko klima batzarrak, elkarrizketak... Hor egon da BERRIA, eta hor segituko du, egunkari osoa eskaintzea delako marketako bat.
Euskal Herriko informazioa ematea izan da beste ildo nagusia. Euskarazko egunkari nazional bakarra garela jakitun, saiatu gara komunikabide nazionala euskaraz irakurtzeko prest daudenak eroso egon zitezen BERRIA irakurtzeko orduan. Lanbide honetan guk baino gehiago dakitenekin aspaldi ikasi genuen ezinezkoa dela irakurle bat %100 kontent egotea produktu guztiarekin, baina, hala ere, hori posible balitz bezala egin behar dugula lan. Aldaketa handiak jazo dira gure herrian hogei urteotan: ETAren bukaera eta euskal preso politikoen hurbiltzea, feminismoaren indarra, euskara eta hezkuntza, genero hilketak, lan gatazkak, etorkinen kopuruaren handitzea, COVID-19a, kirolarien garaipenak, kulturaren ugaritzea... Horiek eta zerrenda luzea osatzen duten beste gai asko eduki ditugu miran BERRIAn.
Sortu zenean jendaurrean hartu zituen konpromisoak betetzeko ahalegina egin dugu. Batean eta bestean saiatu gara onena ematen, gertatu dena ikuspegi desberdinetatik ikusten eta azaltzen, ulertzen zaila zena ulertzeko saiakera egiten, betiere kazetaritzaren baliabide aurreratuak erabilita. Unean uneko teknologia eta programak gureganatu ditugu, eta hori, kostuagatik ezinezkoa izan denetan, etxeko informatikariek egindako lan iaioarekin ordezkatu dugu.
Akatsak egindakoan umil jokatzen saiatu gara, alegia, onartuta ez ditugula gauzak beti ondo egin, eta zuzenketak argitaratuta konpontzen saiatu gara eta kaltea arintzen. Zero akats kontzeptua betetzen zaila izan arren, ez dugu amore eman.
Eskerrik asko zuen lan bikainagatik etxeko sailetan lanean ari diren lankide paregabeei: erredakzioan, dokumentazioan, diseinuan, infografian, euskara zuzentzaileen zerbitzuan, webgunean, ikus-entzunezkoetan, administrazioan, sustapenean, publizitatean, finantzetan, teknikan, banaketan, inprimategian... denak ezinbesteko eta denak konprometituak.
Robotek komunikabideetako erredakzioak inbaditu bitartean, BERRIAk giza talde prestu batekin segituko du lanean, hemendik aurrera zuzendari berria izango den Amagoia Mujika Tolaretxipirekin; orain arte iritsi ez den kalitate maila batera igoko baitu Amagoiak, bere lantalde apartarekin, BERRIA. Pertsona bikaina, lankide solidarioa, eta kazetari trebea. | |
2023-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/229432/hiztegi-bat-kulturari.htm | Gizartea | Hiztegi bat kulturari | Duela hogei urte, BERRIAren lehen zenbakia iristeko zain zeuden kultur arloko hainbat lagun Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean. Haien izenak maiz agertu ziren gerora egunkarian. Luzea da bi hamarkadotan joan diren sortzaileen, eman dituzten lanen eta bidea amaitu duten egitasmoen zerrenda. Baina sortu dira berriak ere. Dena ez da testu bakarrean sartzen, baina hona laburpen gisa balio nahiko lukeen hiztegi bat: | Hiztegi bat kulturari. Duela hogei urte, BERRIAren lehen zenbakia iristeko zain zeuden kultur arloko hainbat lagun Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean. Haien izenak maiz agertu ziren gerora egunkarian. Luzea da bi hamarkadotan joan diren sortzaileen, eman dituzten lanen eta bidea amaitu duten egitasmoen zerrenda. Baina sortu dira berriak ere. Dena ez da testu bakarrean sartzen, baina hona laburpen gisa balio nahiko lukeen hiztegi bat: | AUZOLANA
Kolokan izan da zenbaitetan —2010ean eta 2017an, kasurako, euriteengatik—, baina auzolanean atera dute aurrera, urtez urte, EHZ Euskal Herria Zuzenean. Jaialdiaren doinuak Ipar Euskal Herriko hiru herrialdeetara iritsi dira, Arrosa, Idauze-Mendi, Heleta, Lekorne eta Irisarri aterpe hartuta. Gazte belaunaldi batek biziberritu du azkenaldian. BELAUNALDI BAT
Ikur izan den belaunaldi baten agurra bizi izan du euskal kulturak bi hamarkadotan. 2003an zendu zen Jorge Oteiza, eta beste izen handi batzuen heriotza ere izan zen albiste ondotik, hala nola Imanol Larzabal (2004), Lourdes Iriondo (2005), Mikel Laboa (2008), Xabier Lete (2010), Nestor Basterretxea (2014), Joxan Artze (2018) eta Jose Luis Zumeta (2020). Jaio dira berriak, ordea, aurrekoen bideak edo beste batzuk urratuz sortzen dihardutenak. DURANGOKO AZOKA
Aldaketa ugari ezagutu ditu Durangoko Azokak hogei urteotan: Landakoko eraikinera mugitzetik hasi (2003), eta online denda irekitzeraino. Tartean, izen aldaketa, zenbait krisi —2013an Aiert Goenaga zuzendaritzatik at utzi zutenekoa, kasurako—, gune berrien sorrera —tartean, Ahotsenea— eta bestelako berrikuntzak —Argizaiola saria sormen beka bihurtzea, adibidez— bizi izan ditu. Egun, milaka kulturazaleren eta sortzaileren bilgune da oraindik ere. EUSKADI SARIAK
Hamaika idazle, itzultzaile eta irudigilek jaso dute Euskadi Sarien aitortza urteotan. Izan da urte batean baino gehiagotan aitortza jaso duen idazle eta itzultzailerik, izan da uko egin dionik, izan da hautsak harrotu dituen saririk, eta izan da argazki aldaketarik ere —lehen, gizonak ziren nagusi; orain, ordea, emakume gehiago izaten dira sarituen artean—. GUGGENHEIM
Bilboko Guggenheim museoak hamar urte bete zituen 2007an, eta, handik urtebetera, museoak berak eta Bizkaiko Foru Aldundiak asmoa azaldu zuten Urdaibain, Sukarrietan zehazki, museo bat eraikitzeko. Eusko Jaurlaritzak, baina, ez zuen aldeko jarrera argirik erakutsi, eta, 2009an PSE-EE Gasteizko gobernura iritsi zenean, argi azaldu zen kontra. Egitasmoa lozorroan egon zen hainbat urtez, 2018an museoaren plan estrategikoan berriro sartu zuten arte. 2020an, Europako funtsak jasotzeko Jaurlaritzak eginiko proiektuen zerrendan ageri zen Guggenheim Gernika, Bilboko Guggenheim museoaren zabalkuntza berdea. Jaurlaritzaren azken plan estrategikoak (Kultura 2028) Urdaibaiko Guggenheimen proiektuaren oinarriak finkatu asmo ditu. HIRIBURUTZA
2011n hautatu zuten Donostia 2016an Europako kultur hiriburu izateko, eta ordutik bertatik zeresan handia eman zuen izendapenak. Sustatzen zuen kultur ikuspegia kritikatu zuten hainbatek, aldaketa ugari ere izan ziren lantaldean, baina baita herritar ugari bildu zituzten egitasmoak ere, hala nola Olatu Talka jaialdia. Maria Kristina zubian egindako ekitaldi polemiko batek ireki zuen hiriburutza urtea, eta askotariko hamaika ekitaldi izan ziren hurrengo hilabeteetan. Zenbait egitasmok jarraipena izan dute hurrengo urteetan. ITZULERAK
Talde eta bakarlari ugarik jauzi egin dute musikara azken bi hamarkadetan, eta izan dira deseginda denbora eman ondoren oholtzetara itzultzea erabaki dutenak ere. Batzuek disko berriak argitaratu dituzte —Kashbad (Arrakala, 2014), Delirium Tremens (Hordago, 2022), Ama Say (Ren Fan, 2010; Ero Bomb, 2022), Lorelei (Ekografiak, 2022)...—, eta beste batzuek agertokira mugatu dute itzulera (Hertzainak, Jotakie, Lin Ton Taun...). JOANDAKOAK
2015eko azaroaren 22an Bilboko Arriaga antzokian emandako kontzertu batekin esan zuen agur betirako Oskorri taldeak, azken mende erdiko euskal musikan lorratz nabarmena utzita. Urte gutxiago egin ditu euskal musika eszenan Berri Txarrak-ek —1994an sortu zuten—, baina haren lanaren oihartzuna ere oso handia izan da, 2019ko agur bira luze eta izugarri arrakastatsuak erakutsi zuenez. Oso bestelakoa, samin handia eragin zuena, izan zen beste agur bat, Iñigo Muguruzarena. Kortatu, Delirium Tremens, Negu Gorriak, Joxe Ripiau, Sagarroi eta Lurra taldeetan ibili ondoren, Hiru Leike zuen bere azken proiektua. 2019ko irailaren 5ean zendu zen. KARTELAK
Nazioartean aurretik ere egiten ziren musika jaialdi handiak, baina Euskal Herrian azkeneko hogei urteetan errotu dira batik bat. 2002an sortu zuten Azkena Rock, rock-and-rollaren aldaera ezberdinetako proposamenak jasotzeko asmoz, eta lau urte geroago iritsi zen BBK Live, joera estilistiko zabalago batekin. Miarritzen ere antolatu zuten Big Festival 2008tik 2016ra, nazioarteko artistek osatutako kartel hasieran arrakastatsuekin. Kasu guztietan, jaialdiek laguntza instituzional handia izan dute, eta turismoa bultzatzeko estrategiaren barruan kokatu izan dituzte. LETRAK
Durangoko Azokak hartzen du urtero zentralitatea euskal letren esparruan, baina euskara oinarri eta hizkuntza bakar duten hainbat egitasmo sortu dira hogei urteotan. Aipagarriena, ziur asko, Literaturia: euskara, letrak, sortzaileak eta herritarrak elkartzeko 2009an Larrabetzun sortu zuten liburu azoka —2015ean Zarautzera pasatu zuten—. Gerora, beste hainbat sortu, eta aurten Doinuele plazan saretu dira. Euskara du ardatz, era berean, Loraldia jaialdiak, 2015ean sortu eta gaur egun ere Bilbon antolatzen dutenak. (H)ilbeltza Euskal Nobela Beltzaren Astea ere abiatu zuten, Baztanen. Eako Poesia Egunek, berriz, hamabost urteko ibilbidea eginda esan zuten agur. MUSEOAK
Gasteizko Artium 2002an irekita, museo eta arte zentroen sarea osatuz joan da azkeneko hogei urteotan; ez arazo eta oztoporik gabe, ordea. Tabakalera Donostiako Kultura Garaikidearen Zentroak, adibidez, ireki baino lehen ere, moldatu egin behar izan zuen bere kultur proiektua —2010ean, diru murrizketen ondorioz, Joxean Muñoz zuzendariak dimisioa eman zuen—, eta, azkenean, 2015ean ireki zuten, lehen egitasmoak aurkeztu eta hamar urtera. Uharteko Arte Garaikidearen Zentroa 2007an ireki zuten, eta Balentziaga museoa, 2011n. Txillida Leku, berriz, zortzi urtez itxita egon ondoren, berriro ireki zuten 2018an. NAZIOARTEA
Batez ere Euskal Herriko sortzaileei eta haien lanei begiratu die BERRIAk bi hamarkadotan, baina nazioartetik iritsitako kultur albisteei ere egin die lekua. Zinema jaialdi nagusien berri eman du urtero, baita hainbat izen handiren heriotzen berri ere, hala nola Ingmar Bergman (2007), Paul Newman (2008), Michael Jackson (2009), Elizabeth Taylor (2011), Amy Winehouse (2011), Lou Reed (2013), Pete Seeger (2014), Gabriel Garcia Marquez (2014), Lauren Bacall (2014), Maia Plisetskaia (2015), David Bowie (2016), Umberto Eco (2016), Prince (2016), Leonard Cohen (2016), Zygmunt Bauman (2017), Aretha Franklin (2018), Agnes Varda (2019) eta Tina Turner (2023).
Irulegiko eskua. / Iñigo Uriz, Foku
ONDAREA
Irulegiko Eskuarena izan da azkena, baina hogei urtean ondarea aberastu duten aurkikuntza arkeologikoen zerrenda luzea da. Adibidez, 2005ean, Praileaitzen (Deba) 15.500 urteko hainbat zintzilikario eta labar pinturen multzo bat aurkitu zituzten, eta gerora beste aurkikuntza ugari egin dituzte: Zestoako Danbolinzulon, Debako Astigarragan, Berriatuko Atxurran, Lekeitioko Armintxen... Bestelako aurkikuntzen artean, nabarmentzekoa da Joan Perez Lazarragak XVI. mendean idatzitako eskuizkribua erosi eta aurkeztu zuela Gipuzkoako Foru Aldundiak 2004an. PREKARITATEA
Sortzaileen urtez urteko uztarekin batera etenik izan ez duen zerbait izan bada, sektorearen prekaritatea izan da. Hainbat azpiegituratako langileek grebara jo dute —Bilboko Arte Ederren Museokoek eta Tabakalerako Ubikekoek, kasurako—, eta sortzaileen egoera zaurgarria are ageriago geratu zen pandemia garaian, saioak bertan behera utzi edo neurri zorrotzekin egin behar izan zirenean. Ordurako, sortua zen Lanartea, Euskararen Langile Profesionalen Elkartea —2019an egin zuen lehen batzar nazionala—, eta kultur diziplinakako diagnostikoak aurkezten, sortzaile eta interpreteen babes falta salatzen eta neurriak proposatzen dihardu ordutik. SARRIONANDIA
Urteetan, haren lanek hitz egin dute; Joseba Sarrionandia presentzia etengabea izan da euskal kulturan azken berrogei urteetan, nahiz eta maiztutako argazki zahar batzuek baino ez zituzten ilustratzen hari buruzko albisteak. 2016ko azaroan jarri zion aurpegi gaurkotua BERRIAk, Habanan eginiko elkarrizketaren bitartez. 2021ean itzuli zen erbestetik Euskal Herrira. TXAPELAK
Bertso jardunak Euskal Herriko plazak bete ditu bi hamarkadotan, eta, haietatik kanpo, txapelketa garaian batez ere, ikusgaitasuna irabazi du bertsolaritzak. Herrialdeetako txapelketak aintzat hartuta, luzea da lehian nagusitu diren bertsolarien zerrenda, baina esan liteke aldaketa ere irudikatu zuela horietako batek: Maialen Lujanbiok 2009an Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapela jantzi zuenekoak. Belaunaldi berriak batu zaizkio bertsoari, eta emakumeen presentzia areagotu egin da. URBANOA
Musikaren arlora iritsi den azken kontzeptua da urbanoa, nahiz eta atzerrian aspaldi hasi ziren erabiltzen, eta lekuan leku ezaugarri ezberdinak hartu dituen. Hip-hopa eta R&B garaikidea izendatzeko erabili zuten hasieran, eta, gerora, beste estilo ugari batu zaizkio: reggaetona, trapa, dancehalla... Euskarara ere iritsi da, eta arlo horretan aritzen diren artistak asko ugaritu dira azken lauzpabost urteetan. 'VELEIA AUZIA'
2006an, urteko kultur berri nagusia izan zen Iruña-Veleiako aztarnategian (Araba) euskarazko idazkunak agertu izana. Poza nagusitu zen hasieran, eta baieztatuz gero garrantzi handiko aurkikuntza litzatekeela iritzi zioten adituek. Baina urtea bukatu baino lehen batu zitzaizkion aurreneko galdera markak albisteari, hizkuntzalariak zalantzan hasi baitziren. Soka luzea ekarri zuen ondotik, eta, bederatzi urteko instrukzio fase bat igarota, epaiketa ere egin zen: grafitoak faltsuak zirela ondorioztatu zuen epaileak, eta Eliseo Gil aztarnategiaren arduradun izandakoari kartzela zigorra ezarri, erantzule nagusitzat jota. ZINEMA
Antxon Ezeizaren Ke arteko egunak (1989) filma erakutsi zutenetik, 25 urte ziren euskarazko lan bat ez zela lehiatzen Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean. 2014an hautsi zuten bolada hori Jon Garañok eta Jose Mari Goenagak, Loreak-ekin; Asier Altunak Amama-rekin jarraitu zien hurrengo urtean; eta Garañok eta Aitor Arregik geroago, Handia-rekin (2017). Aupa Etxebeste!-ren aretoetako arrakastaz geroztik (Altuna, Telmo Esnal, 2005), urteak ziren euskarazko lanek ez zutela halako oihartzunik. Beste film batzuek ere jaso dute jaialdien eta ikusleen aitortza gerora: Paul Urkijoren Irati (2022) da berrienetako bat. |
2023-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/229433/berria-hogei-urtez-ezinbesteko-bidaide.htm | Gizartea | BERRIA, hogei urtez ezinbesteko bidaide | BERRIA, hogei urtez ezinbesteko bidaide. | Beti eman dit errespetua itsasoak, agian lehorrekoa naizelako, ez dakit. Itsasontzirik handienak ere txiki ikusten dira itsasoaren handitasunean eta zer esanik ez txikiagoak direnak. Horrexegatik, miresgarria iruditu zait beti gaueko iluntasunean itsaso zakarrean sartzen direnen ausardia. Zerk bultzatu zituen lehen marinelak itsaso arrotzean abiatzera? Hil ala biziko arrazoiak izango zituzten, dudarik gabe, lehorreko babesa utzi eta olatu arriskutsuen erresuman barrena abiatzeko.
Ugariak dira historian zehar pertsona ausarten balentriak eta, hein handi batean, pertsona edo gizatalde ausart horien ekintzek egiten dute historia. Eta zorionez, gurean ere badira horrelakoak. Gaur bereziki gogoratu nahi ditut, itsaslapurren erasoaren ondorioz urperatutako itsasontziaren zatiak oraindik ur gainean zirela, euskarazko itsasontzi berria eraiki eta erdaren itsaso arrotzean abiatzea lortu zuten horiek. Argi dago motibazio handiko pertsonak izan zirela, norabidea argi zutenak, bere bidea erabaki nahi duen herri batek behar dituen horietakoak. Erasoak eraso, itsaso zabalean barneratu ziren berriro ere, enbatak, ekaitzak eta mota guztietako haize bortitzak gainditzeko asmo sendoz. Eta lortu dute, egin dute bidea. Ohartu orduko bi hamarkadako bidea egin du BERRIAk, euskarazko komunikabideen ontziterian ezinbesteko bilakatu den itsasontziak.
BERRIA ez dabil bakarrik, ordea; badira norabide berean doazen bidelagunak. Euskarazko komunikabideek osatzen duten ontziteria askotarikoa eta aberatsa da. Badira hedabide orokorrak eta espezializatuak, badira nazionalak eta tokikoak, telebistak eta irratiak, paperean ere eskaintzen direnak edota digital hutsak direnak, denak ere gero eta digitalagoak, garai berriek eskatzen duten bezala. Bakoitzak bere eskifaia du eta proiektua gobernatzeko modu eta manera desberdinak, baina guztiek dituzte antzeko erronkak eta, garrantzitsuena dena, norabide bera. Egun euskal herritarrei euskaraz informatzeko, entretenitzeko eta, oro har, euskaraz bizitzeko aukera eskaintzen dien euskarazko komunikabideen ontziteria zabala dugu pertsona ausart askoren lanari eta komunitate zabalaren babesari esker.
Bada, bidaia zail bezain eder horretan BERRIAk hogei urte bete ditu jada. Bi hamarkada informatzen, bidea irekitzen, bidea argitzen, bai euskarazko komunikabideen sektorean, bai eta herri honen hizkuntzaren normalizazio prozesuan ere. BERRIA ez baita komunikabide bat soilik. BERRIA zerbait gehiago da. Bere zeregina euskal herritarren artean kalitatezko informazioa hedatzea baino askoz gehiago da. BERRIA euskararen normalizaziorako aparteko eragilea ere bada, euskaraz bizitzeko eskubidea bermatzeko ezinbesteko tresna. Izan ere, urte hauetan guztietan esperientzia handia metatu du BERRIAk, eta egun bere eskifaia esperientzia eta kemen handiko marinelek osatzen dute.
Bidaia hasi besterik ez da egin, ordea. Oraindik ere bide luzea dute aurretik euskarazko komunikabideek, arriskuz eta aukeraz betetako bidea. Guztiek ere trebezia handia erakutsi beharko dute ortzi mugan ikusten diren hodeiek iragartzen dituzten ekaitzak gainditzeko.
Kazetaritzari bete-betean eragiten dioten teknologia berrien garapen azkarraren aurrean ongi egokitzea, negozio ereduaren aldaketaren aurrean bideragarritasun ekonomikoa bermatzeko hartu beharreko erabakiak tentuz hartzea, edukiak plataforma berrietan eta era desberdinetan eskaintzeko erronkari aurre egitea, sostengua ematen duen komunitatearekiko lotura are gehiago sendotzea, proiektu berriak sortu eta abiatzea, euskarazko gainerako komunikabideekiko elkarlana sustatzea eta errealitate bihurtzea dira, besteak beste, gure ontziteriak landu beharko dituen gaiak. Baina zalantzarik ez dugu: etorkizunean ere, iraganean egin duen bezala, euskarazko komunikabideen sektoreak irtenbideak bilatzen jakingo du.
Hekimen elkartean argi dugu aipatutako erronkak sektore osoarenak direla eta errazagoa dela datorrenari taldean aurre egitea, eta horrexegatik beragatik, euskarazko komunikabideei laguntza eta babesa eskaintzeaz gain, elkarlana sustatzea da gure egitekorik garrantzitsuenetakoa. Batasunak ematen digu indarra. Elkartea proiektu komunikatibo desberdinez osatzen bada ere, testuinguru orokor zaila eta helburu nagusiak konpartitzen ditugu eta horrek elkarlan aukerak errazten ditu. Kazetaritzaren mundua eraldaketa prozesu bizian dago, mundu mailako testuinguru aldakorrak eraldaketa sakona eskatzen du eta argi dugu, euskarazko proiektu komunikatibo guztiak beharrezkoak diren heinean, ez dela inor atzean utzi behar. Hekimenen gogo biziz lan egingo dugu euskarazko komunikabideen ontziteriak aurrera egin dezan, etorkizunean ere euskaraz bizi nahi duen ororentzat erreferentzia izaten segitzeko. BERRIAk beste horrenbeste urte eta gehiago bete ditzan eta garapen horretan euskarazko komunikabide guztiak bidelagun izan daitezen.
Bihotz-bihotzez, zorionak, BERRIA. Hor ari zaretela jakiteak lasaitasuna eta ziurtasuna eskaintzen ditu eta etorkizunean ere hor egongo zaretela sentitzeak bidea argitzen du. Zabaldu haize-oihalak, tinko eutsi lemari, eta segi dezagun euskaraz biziko den herria helburu. | |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229434/komunitatea-etxe-honetako-habeetako-bat-da.htm | Gizartea | «Komunitatea etxe honetako habeetako bat da» | Egunkariak euskaraz bizitzeko testuinguru oso bat eskaintzen duela nabarmendu du Zabalondok. Estilo liburuaren garrantzia azpimarratu du. | «Komunitatea etxe honetako habeetako bat da». Egunkariak euskaraz bizitzeko testuinguru oso bat eskaintzen duela nabarmendu du Zabalondok. Estilo liburuaren garrantzia azpimarratu du. | BERRIA Taldeko lehendakaria da Beatriz Zabalondo (Elgeta, Gipuzkoa, 1961). 2013an hartu zuen kargua, egunkariak hamar urte bete zituenean; hogeigarren urteurrena ospatuko du aurten: «Nabarmentzekoa da jende askori esker iritsi garela honaino; denei eskerrak eman behar zaizkie».
Hogei urte bete ditu aurten BERRIAk. Hogei urte igaro dira Euskaldunon Egunkaria itxi zenetik. Nolakoa izan da ordutik honako bidea?
Gorabeheratsua izan da. Ilusio handi batetik sortutako egunkari berri bat izan zen, baina trauma handi batetik gentozen, eta ilusio hori testuinguru horretan ulertu behar da. Gero, BERRIAk urte zailak eduki ditu. Enpresa ikuspuntutik, azkeneko urteak hobeak direla esango nuke. Kazetaritza ikuspuntutik, berriz, hogei urte hauetan asko ikasi eta hobetu da.
Egindako bide horretatik zer nabarmenduko zenuke?
BERRIAren kapitalik handienetako bat jendea da, eta beti izan da. Talentua da proiektu honen gauzarik inportanteenetako bat. Diru gutxi daukagu, baina, talentuari esker, gauza ederrak egin dira.
Zergatik uste duzu dela garrantzitsua BERRIAren pareko egunkari bat izatea?
Erronka inportante bat da hizkuntza minorizatu guztietarako. Munduan egon nahi dugu, eta besteen pare. Zer ez daukagu? Ez dauzkagu hainbeste hiztun, ez dauzkagu hainbeste baliabide; baina bestela berdinak gara. Guk gurea garatu nahi dugu, eta munduari hori erakutsi. Gure hizkuntza bakarra da, eta egunkaria behar du hizkuntza honek ere. Hau da gure hizkuntza, eta hau da gure kultura. Hori bezain sinplea eta hori bezain konplikatua da.
Zer ematen dio BERRIAk euskal gizarteari?
Euskara eta euskal kultura. Uste dut hori dela parterik inportanteena. Euskarazko egunkari nazional bakarra da, baina ez hori bakarrik: euskaraz da, eta euskal kultura da. Eta zer gehiago? Mundua euskaratik ikusteko modu propio bat ematen dio. Edo munduan gertatzen diren jazoeren interpretazio bat, eta gertaera horiek analizatzeko giltzak. Egoteko modu bat ere bada. Euskaraz bizitzeko modu bat ere bai. Testuinguru oso bat eskaintzen du euskaraz bizitzeko.
Zein dira proiektuaren ildo nagusiak?
Produktu edo proiektu gisa ulertuta, euskara eta informazioa. Eta gero, enpresa gisa bideragarria izatea ere bada ildo inportante bat.
Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua egin nahi da. Horretan jartzen dira indarrak?
Bai, baina erronka zailak dira. Kazetaritza libre egitea oso zaila da. Gure testuingurura etorrita, esan nahi du askatasuna izan nahi dugula edukiak gure erara, gure ikuspuntutik eta gure baliabideekin eskaintzeko. Irekia izatea, berriz, zer da? Nire ustez, gizartearen mugimenduetara egokitzea, eta ez izatea mugatua. Eta konprometitua... Kazetaritza baldin bada, konprometitua izan behar du. Alde horretatik, badago konpromiso bat egiaren, hizkuntzaren eta gizartearen aurrean.
Eguneroko kazetaritza jardunean ikuspegi feminista eta genero ikuspegia sustatzen ere saiatzen da BERRIA, eta, horri esker, Emakunderen berdintasun saria jaso zuen iaz. Zer urrats egin dira alor horretan?
Gizarteak eskatzen duen gauza bat da ikuspegi feminista eskaintzearena. Gizartean txertatuta dagoen mugimendu bati erantzutea izango litzateke. Dena den, gogoratu behar dugu BERRIA sortu zenean eta estilo liburua egin zuenean, deontologia atalean agertzen zela dagoeneko. Hori dena elaboratuta zegoen duela hogei urte. Areago, Euskaldunon Egunkaria-rekin hasi ginenean ere bazegoen. Nolabait, Egunkaria-rekin eta BERRIArekin datorren ernamuin bat da. Eta horri kasu egin behar zaio.
Saria aitortza bat izan zen?
Sari guztiak dira ongi etorriak, eta hau ere bai. Uste dut aitortza bat dela, baina baita merezimendua ere. Urteetan egindako lanari esker lortutako merezimendu bat da.
Feminismoa indarra hartuz joan da azken urteetan. BERRIAn ere aldaketa nabari da egiteko moduetan? Eta edukietan?
Nabari da edukietan, lehen baino gehiago jorratzen delako. Beti dago gehiago egitea, baita diskurtsoetan ere. Gauza bat da feminismoarekin lotutako gai bat berri bihurtu eta hori ematea, eta beste gauza bat da zeharkakotasunez albiste guztietan txertatzen diren diskurtsoak ikuspegi feministatik lantzea. Uste dut hor ere lan asko egin dela. Eta gero, beste parte bat dago: enpresa barrukoa. Berdintasunean sinisten badugu, hortik hasi behar dugu. Aurrerapausoak egin dira, baina ez dugu guardia jaitsi behar. Hori hor dago, eta zaindu egin behar da.
BERRIAn hasieratik nabarmendu izan da komunitatearen indarra. Zer garrantzi dute BERRIAlagunek?
BERRIAlagunak zutabeetako bat dira proiektu honetan. Euskalgintzako babesa oso inportantea izan da, gizartearen babesa ere hor dago, eta hor behar ditugu babesle horiek. Irakurle moduan, laguntzaile moduan, edo dena dela. Proiektu hau sostengatzen duten habeetako bat da komunitate hori.
Eta zer egin dezake BERRIA Taldeak komunitatea handitu eta zabaltzeko?
Komunitatera heltzeko dugun erreminta nagusia eguneroko kazeta da. Eta informazioa eta euskara dauzkagu eskaintzeko. Informazio zuzen eta orekatu bat euskaraz eskaintzen jarraitu behar dugu. Hori da gure eginkizuna. Eta hori da komunitateari esateko: eskerrik asko, hemen gaude, baina jarraitzen dugu lehenengo egunean bezala lan hau zintzo egiten. Gero, proiektua bera hobetzeko ahaleginean dihardugu, baita komunitatearekin harremanak estutzen ere. Harreman estutze horiek ere badira komunitatea sendotzeko urratsak.
BERRIAk hasieratik eduki du erronkatzat bideragarritasuna. Zein da gaur egungo egoera ekonomikoa?
Gorabehera handiekin bizi izan da BERRIA. Ondo hasi zen, gizartearen babes hori jaso genuelako, baina egon ziren zailtasunak hasiera horretan ere. Eta geroago, konplikazioak egon dira. Hala ere, esango nuke azken urteetan txukun samar gaudela. Lan asko egiten da, eta oraindik ere ez dugu jendeak merezi duen guztia emateko adina. Egia da ez gaudela zorretan, baina enpresa ikuspuntutik hobetzea nahiko genuke.
Eusko Jaurlaritzak eta BERRIAk akordioa sinatu zuten 2019an. Zer garrantzi izan zuen?
Inflexio puntu bat izan zen, oso positiboa, eta, harrezkero, egoera asko hobetu da.
Hala ere, ezinbestekoa da komunitatearen babesa, ezta?
Dudarik gabe. Komunitatea etxe honetako habeetako bat da. Hori gabe, ez genuke ez babesik, ez laguntza ekonomikorik, ez irakurlerik, ez sostengu sinbolikorik... ezer ez.
BERRIAk urte hauetan egin dituenen artean, zer proiektu nabarmenduko zenituzke?
Beti esan dut: etxe hau diruz pobrea izan da, baina talentuz oso aberatsa. Euskaldunon Egunkaria-rekin hainbat proiektu sortu ziren, eta BERRIAk ere asko izan ditu. Orain, beharbada, BERRIA Ikasgela eta podcastak datozkigu burura, baina izan ditugu beste hainbeste proiektu ere. Esaterako, Mantangorri; eta Kulturako eta Mendiko gehigarriak. Oso proiektu interesgarriak dira, eta funtzionatzen duten heinean aurrera egin behar da. BERRIA telebista ere hor dago. Eta estilo liburua: hasiera-hasieratik dagoen proiektu bat da, oinarrizkoa, ardatza. BERRIAren bizkarrezurra da.
Urteurrenarekin batera, hainbat berrikuntza egingo dira. Zein norabidetan? Zer urrats egingo dira?
Berrikuntzarik inportanteena da lanerako sistema berria ezarriko dela. Erredakzio guztia bateratua izango da, eta sistema berean lan egingo dute kazetari guztiek. Horrekin, lan fluxua askoz integratuagoa eta errazagoa izango da. Nabarmentzekoa da paperak eta webguneak beste itxura bat hartuko dutela; diseinua berrituko da.
Zeintzuk dira BERRIA Taldearen etorkizuneko erronka nagusiak?
Bideragarritasun eta egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horiek oso inportanteak dira. Eta egonkortze eta bideragarritasun horretan, nire lehenengo fokua langileak dira. Dudarik gabe. Gero, euskara hizkuntza minorizatua den aldetik, euskaraz bizitzeko eta lan egiteko gogoari eutsi behar diogu, ez bakarrik BERRIA bezala, baizik komunitate eta herri bezala. Uste dut hor erronka handiak ditugula. Gazteengana hurbiltzea ere izango da erronketako bat.
Aldaketak izan dira hedabideak kontsumitzeko ohituretan. Nola ikusten duzu, oro har, komunikabideen egoera?
Inflexio puntu batean gaude. Alde batetik, teknologiek ekarritako aldaketak daude, eta horiek eragina izan dute audientzietan eta kontsumitzeko moduetan. Kazetaritzan eta informazioa lantzeko moduetan ere beste egoera batean gaude. Kalitatearen estandarretan jokabide arriskutsuak nabaritzen hasi gara. Informazio faltsuaren hedapena, esaterako. Eta horien gainean dugu inteligentzia artifizialaren kontua ere. Alarmak piztu dira. BERRIAn ez ditut arrisku horiek gain-gainean ikusten; oraingoz ez, behintzat. Baina ingurua oso zatar jartzen ari da. |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229435/eusko-legebiltzarrak-atzera-bota-du-auzi-judizialak-euskara-hutsean-garatzeko-eskea.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak atzera bota du auzi judizialak euskara hutsean garatzeko eskea | EH Bilduren legez besteko proposamenaren aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP+C's-ek eta Voxek. Euskalduntze prozesua «bizkorregi» egitea alboratu dute. | Eusko Legebiltzarrak atzera bota du auzi judizialak euskara hutsean garatzeko eskea. EH Bilduren legez besteko proposamenaren aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP+C's-ek eta Voxek. Euskalduntze prozesua «bizkorregi» egitea alboratu dute. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako justizia administrazioa urrun dago oraindik euskararen normalizaziotik: gaur-gaurkoz ia ezinezkoa da auzi oso bat euskaraz egitea, eta herritarren hizkuntza eskubideak «sistematikoki» urratzen dira. EH Bilduk gaur egin du salaketa Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, legez besteko proposamen batean. Eraitz Saez de Egilaz legebiltzarkideak deitoratu du 2011 eta 2020 arterako Hizkuntza Normalizaziorako Planean jasotako neurriak ez direla aski izan justizia euskalduntzeko, eta ordutik ez dela plan berririk egin. Kritikatu du azken hamarkadetan «oso urria» izan dela Jaurlaritzak justizia euskalduntzeko egindako lana, eta «borondaterik eza» egotzi dio «konpromiso sendoak» hartzeko. Hala, neurriak hartzeko galdegin dizkio Jaurlaritzari. Batetik, eskatu dio «kezka» agertzeko euskararen aurkako epaiekin, eta, bestetik, auzi judizialak osorik euskaraz egiteko proiektu pilotuak martxan jartzeko hainbat barrutitan.
Ganberaren gehiengoak, baina, atzera bota du ekinbidea, eta EAJk eta PSE-EEk hitzartutako zuzenketa bat onetsi du. Bi taldeek aitortu dute euskarak ez duela egoera normalizatua justizia administrazioan, baina baztertu egin dute euskalduntze prozesua «bizkortzea». Eva Juez EAJko legebiltzarkideak ohartarazi du «azkarregi joateak» atzera egiteko arriskua duela, eta euskalduntze prozesua «pausoz pauso» egiten jarraitzea babestu du. Eskaerarekin bat egin dute sozialistek ere. Jeltzaleek eta sozialistek azpimarratu dute oraindik «bide luzea» dagoela egiteko herritarrek arreta eurek aukeratzen duten hizkuntza ofizialean jasotzeko duten eskubidea bermatzeko. Adostutako zuzenketan, baina, ez dute neurri zehatzik proposatu egoera iraultzeko. Horren ordez, Eusko Jaurlaritzari galdegin diote jarrai dezan justizia administrazioan koofizialtasunaren aldeko «apustu irmoa» egiten eta euskara normalizatzeko planean jasotako neurriak garatzen. Saez de Egiluzek salatu du «ulertezina» dela EAJren eta PSEren jarrera, eta «euskararen alde egotetik euskararen alde egitera» igarotzera deitu ditu bi alderdiak. Euskararen aldeko «konpromiso sendoak» hartzeko eskatu die; besteak beste, auziak euskara hutsean egiteko proiektu pilotua martxan jarrita hainbat barrutitan. Besteak beste, Bergaran, Bilbon, Donostian, Durangon, Gasteizen, Gernikan eta Tolosan proiektu hori martxan jartzeko eskatu die; horretarako, behar adina baliabide erabiltzea eta etorkizunean auzi guztiak epaitegi guztietan euskaraz egiteko konpromisoa bere gain hartzeko galdegin die. EP-IUren izenean, Gustavo Angulok ezinbestekotzat jo du justizia euskalduntzeko planak eta programen ebaluazioak egitea justiziaren euskalduntzean aurrera egiteko. EP-IU abstenitu egin da EAJren eta PSEren zuzenketaren bozketan.
PP+C’s-k eta Voxek, berriz, ukatu egin dute justizian hizkuntza eskubideak urratuak daudela. «Kontua ez da euskaraz edo gazteleraz bizi nahi izatea, baizik askatasunean bizitzea», esan du Luis Gordillo PP+C's-ko legebiltzarkideak. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229436/egoera-politikoa-irauli-duten-urteak.htm | Politika | Egoera politikoa irauli duten urteak | Makrosumarioak, ETAren armagabetzea eta desegitea, presoen Euskal Herriratzea, Iparraldearen erakundetzea, estatus politiko berri baten aldeko ekina, Altsasu... Euskal politika zeharo aldatu da hogei urteotan, eta BERRIA hamaika gertakariren lekuko eta narratzaile izan da. | Egoera politikoa irauli duten urteak. Makrosumarioak, ETAren armagabetzea eta desegitea, presoen Euskal Herriratzea, Iparraldearen erakundetzea, estatus politiko berri baten aldeko ekina, Altsasu... Euskal politika zeharo aldatu da hogei urteotan, eta BERRIA hamaika gertakariren lekuko eta narratzaile izan da. | Ez da erraza Euskal Herriko politikagintzak hogei urteotan izandako aldaketaren berri hitz gutxitan ematea. Gertatutakoa behar bezala esplikatzeko, eskas dira lau orri, baita berrogei orri ere. Baina BERRIAren lehen zenbakiari errepaso azkar bat egiteak balio du aldaketa zenbatekoa izan den ulertzeko.
BERRIAren azaleko goiburu nagusiak zioen Espainiako Fiskaltzak kereila jarri zuela Juan Maria Atutxa Eusko Legebiltzarreko lehendakariaren eta Gorka Knorr eta Kontxi Bilbao Legebiltzarreko Mahaiko kideen kontra. Ilegalizazio garaiak ziren, Alderdien Legeak urtebete zeraman indarrean, eta SA Sozialista Abertzaleak taldea —ezker abertzaleko legebiltzarkideak biltzen zituen taldea— ez desegiteagatik iritsi zen kereila hori.
Aldi berean, udal eta foru hauteskundeak igaro berri ziren, eta ezker abertzalearen zerrendek —AuB Autodeterminaziorako Bilgunea eta bestelako plataformak udaletan— ez zuten lortu Auzitegi Konstituzionalaren langa igarotzea. Boto baliogabea eskatu zuten, eta horien arabera instituzioetan zegokien ordezkaritza aldarrikatu zuten. Garai haren ikur izan zen Lizartza, adibidez: historikoki, ezker abertzaleak izan du nagusitasuna han, eta Joseba Egibar jeltzalea izan zen alkate lau urtez, legez kanporatzearen ondorioz.
Alderdien Legeak aztarna sakona utzi zuen hurrengo urteetako politikagintzan. Ezker abertzaleari joko politikoan aritzeko bide guztiak itxi zizkioten Madrildik, eta hark zirrikitu guztiak baliatu zituen, izkin egin eta Euskal Herriko askotariko hauteskunde esparruetan parte hartu ahal izateko. Gorabehera horietan joan zen hamarkada osoa, eta horien berri eman zuen BERRIAk. Ezker abertzaleak aurkeztutako hainbat zerrendak legez kanporatzeari izkin egitea lortu zuten udal batzuetan, baita Eusko Legebiltzarreko 2005eko hauteskundeetan ere —EHAK aurkeztu zen, legez kanporatutako Aukera Guztiak-en ordez—; baina, 2009an, PSE-EEko Patxi Lopezek Jaurlaritzako lehendakari izatea lortu zuen, polarizazio handiko garai batean, ezker abertzaleari aurkeztea galarazita eta PPrekin gehiengoa erdietsita. Lopezek lehendakari izateari utzi zionerako, ETAk utzia zuen jarduera armatua, eta ez zen gehiago zerrendarik legez kanporatu.
GATAZKA
2003ko ekainaren 21eko BERRIAra itzulita, honela dio 16. orriko tituluak: «Bilbon atxilotuetako bat erietxean, hiru kartzelara eta bi bermepean aske». Gatazkaren urte gogorrak izan ziren haiek. Arrastoa utzi zuten atentatu asko gertatu ziren BERRIA sortu zen urtean, baita ostekoetan ere... Eta atentatu horiek bazuten erantzuna: atxiloketak eta polizia operazioak, eta, handik egun gutxira, askotan, tortura salaketak —Kriminologiaren Euskal Institutuak Nafarroako eta EAEko gobernuentzat egindako ikerketaren arabera, 1960tik 2015era bitarte gutxienez 5.181 tortura kasu izan ziren Hego Euskal Herrian—. ETAren kontrako operazioez gain, «ETAren ingurua» deitzen zutenaren aurkako erasoak hasiak ziren BERRIAk lehen zenbakia atera baino lehenago ere, eta horietako bat zen, hain zuzen ere, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera eta ondorengo prozesu osoa. Hain zuzen, 2000ko hamarkada horretan izan ziren aurreko urteetan aterki horren pean abiatutako operazio polizial-judizialen hainbat epaiketa: Jarrai-Haika-Segi, Udalbiltza, 18/98, Euskaldunon Egunkaria, Bateragune auzia... Hamarraldi hori gainditu zuten makrosumarioak ere izan ziren, 2010eko hamarkadakoak baitira euskal presoen abokatuen eta presoen aldeko babes sareen kontrako 11/13 eta 13/13 sumarioak.
Sumario horien ikur bat aipatzekotan, ezin Arnaldo Otegi aipatu gabe utzi. 2016 martxoaren 1ean irten zen Logroñoko kartzelatik, sei urte eta erdiren ostean. Otegi eta harekin batera atxilotutakoak askatu zitzatela eskatzeko mobilizazio handiak izan ziren Euskal Herrian, eta oihartzun handia izan zuten atzerrian ere.
Baina azken hamarkada bietan Euskal Herria astindu duen auzibide bat izan bada, hori Altsasuko auzia da. Hainbat gaztek taberna batean zeuden bi guardia zibilekin izandako gaueko liskarra terrorismo delitutzat jo, eta Auzitegi Nazionalean eta espetxe zigorrekin amaitu zuen kasuak. Iruñean inoiz egindako mobilizaziorik jendetsuenak Altsasukoak aske lelopean egin ziren, bereziki 2018ko ekainaren 16koa.
GATAZKAREN KONPONBIDEA
Gatazkaren kazetaritzako kontakizunak ezagutu du beste alde bat ere: konponbide prozesuarena. «Agur armei, behin betiko», zioen BERRIAk 2011ko urriaren 21ean argitaratutako gehigarriko azalak. Bezperan, erakunde armatuko hiru kidek ahotsa jarri zioten adierazpen historiko bati: «ETAk bere jarduera armatua behin betiko amaitzea erabaki du». Horrela erantzun zion ETAk hiru egun lehenago Aieteko jauregian eginiko nazioarteko konferentziari.
Bide luze baten mugarria izan ziren Aieteko adierazpena eta ETAk bere jarduera behin betiko amaitzeko erabakia. 1998tik 1999ra bitarte ETAk emandako su etenak eta garai horretako PPren gobernuarekin izandako bake elkarrizketek porrot egin ostean, ezker abertzaleko eta PSE-EEko kideek elkarrizketa informalak abiatu zituzten 2000ko hamarkadaren hasieran, Elgoibarko Txillarre baserrian (Gipuzkoa). Elkarrizketa horiek modua eman zuten erakunde armatua zena eta Espainiako Gobernua berriro hitz egiten hasteko —ordurako, PSOE zegoen gobernuan, 2004ko martxoaren 11ko atentatu jihadistetatik hiru egunera Jose Luis Rodriguez Zapatero presidentegai sozialistak hauteskundeak irabazita—. 2005etik 2007ra bitartean iraun zuten elkarrizketek; Oslon lehenbizi, Genevan (Suitza) ondoren. ETAk 2006ko martxoan eman zuen su eten mugagabea, eta EAJk, PSE-EEk eta Batasunak Loiolan jardun zuten bake elkarrizketetan, baina saio hura ere zapuztu egin zen, eta erakunde armatuak 2007ko ekainean hautsi zuen su etena.
Ezker abertzalean, ordea, bake negoziazioen haustura barne prozesu baten hasiera ere izan zen. Horren emaitza izan zen 2010eko otsailean Zutik Euskal Herria dokumentua aurkeztu izana; «konfrontazioa estatuak ahulen diren eremura eramatea» proposatzen zuen, «eremu politikora», eta beraz, arlo militarretik ateratzea.
ETAren 2011ko urriaren 20ko iragarpen historikoak itxaropena zabaldu zuen, baina bakegintzarako bideak ez zion utzi malkartsua izateari. Adierazpen hartatik hilabetera, PPk irabazi zituen bozak Espainian, eta Mariano Rajoyren gobernua ez zen engaiatu gatazkaren ondorioen konponbidean, ETAren ordezkaritza bat Norvegian horretarako zain bazuen ere. Espainiako Gobernua ez zen agertu, eta ETAk 2013ko martxoan jakinarazi zuen elkarrizketa mahaia desegin zela. Justu hilabete horretan egin zuten lehen Foro Soziala, konponbidearen agendan eman beharreko pausoak zehazteko. Hamar urtez jardun du lan horretan, aurten arte, desegitea erabaki baitu, 2013ko gomendio ia denak beteta edo bideratuta daudela iritzita.
Puntu horietako bat zen «ETAren armak eta egitura militarrak desegiteko prozesu kontrolatu, ordenatu eta adostu bat diseinatzea». Baina nekeza izan zen, Madrilek oztopatu egin baitzituen horretarako pausoak. Blokeotik irteteko, 2016ko abenduaren 17an, ETAren armak erabileratik at uzteko saio bat egin zuten bakegile talde batek Luhuson (Nafarroa Beherea), baina Frantziako Poliziak atxilotu zituen. Bakegileak gizarte zibileko pertsona erreferenteak izanik, erreakzio handia eragin zuten atxiloketek, eta, azkenean, Luhusokoak bide eman zion, 2017ko apirilaren 8an, ETAk bere armategiak emateari. Urtebete geroago, 2018ko maiatzaren 3an, ETAk jakinarazi zuen erakundea desegiteko erabakia.
ETAren armagabetzeak eta desegiteak bestelako giro bat sortu zuen euskal presoen eta iheslarien auzian. Frantziako Gobernua 2018ko otsailean hasi zen lehen presoak hurbiltzen. Espainian, lau hilabete geroago iritsi ziren aldaketak: Rajoyren aurkako zentsura mozio bat irabazita, Pedro Sanchez PSOEko burua izendatu zuten Espainiako gobernuburu, eta abuztuan hasi zen presoak gerturatzen. Bost urte geroago iragarri zituzten Espainian zeuden azken euskal presoen Euskal Herriratzeak, aurtengo martxoaren 24an.
NAZIOGINTZA
Egin atzera orain 2003ko ekainaren 21eko zenbaki hartara; 12. orrialdera. «Departamendurako 'erdibidea' proposatu dute hainbat hautetsik», zioen izenburuak. Egin da aurrera arlo horretan ere; urteetako borrokaren ondoren, 2017an osatu zuten Euskal Hirigune Elkargoa Ipar Euskal Herrian, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa biltzen dituen aurreneko egitura instituzionala. Autonomia estatutu bat eta departamendu baten sorrera galdetu ondoren, estatus bereziko lurralde elkargo baten eskaerak hartu zuen nagusitasuna 2010eko hamarkadan, sektore anitzetako hautetsien babesarekin. Parisen ezezkoa jasota, orduan ziren hamar herri elkargoak batu, eta 158 herriak bilduko zituen hirigune elkargo bakarra osatzea hobetsi zuen Lapurdi, Nafarroa Behere eta Zuberoako herriko etxeen gehiengoak.
Haatik, bestelakoa izan da joera Hegoaldean, eta, zehazki, Euskal Autonomia Erkidegoan; estatus politiko berri bat eskuratzeko bidea katramilatuta dago oraindik, Madrilen betoa jarrita eta euskal alderdien artean ados jarri ezinda. BERRIA sortu eta lau hilabetera, Juan Jose Ibarretxe Jaurlaritzako lehendakariak estatutu proiektu bat aurkeztu zuen, besteak beste erabakitzeko eskubidea eta Euskal Herriaren aitortza nazionala jasotzen zituena. Ibarretxeren egitasmoak Eusko Legebiltzarraren gehiengoaren oniritzia jaso zuen 2004ko abenduan, baina, bi hilabete geroago, Espainiako Kongresuak atzera bota zuen lege proposamena. Ibarretxeren gobernuak Kontsulta Legea aurkeztu zuen ondoren, 2008an, baina, orduan, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak eten zion bidea estatus politikoaz galdeketa bat egiteari. 2012tik aurrera, Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak jorratu izan du gaia, baina, 2018an estatus berri baten oinarri eta printzipioak adostu bazituzten ere, estatutua berritzeko prozesua kale itsu batean sartu da azken legealdian.
Hori horrela, herri mugimenduak hartu du protagonismoa burujabetzaren aldeko aldarrikapenean. 2013ko ekainean aurkeztu zuten Gure Esku Dago, eta, hamar urteotan, dinamika horren mobilizazioek milaka eta milaka lagun elkartu dituzte; 2014ko eta 2018ko giza kateetan eta urte horien artean 209 herritan eginiko galdeketetan, batez ere.
POLITIKA INSTITUZIONALA
Alor instituzionalari dagokionez, berriz, mugarri batzuk izan ditu azken hogei urteetako jarduera politikoak. Batetik, alderdi berrien sorrera: Bilduren sorrerak eta 2011ko maiatzeko udal eta foru hauteskundeetan izandako emaitzek panorama politikoa astindu zuten. Ezker abertzaleak eta Eusko Alkartasunak 2010eko ekainean Lortu Arte akordioa sinatu eta hamar hilabetera, Bildu koalizioa aurkeztu zuten EAk, Alternatibak eta ezker abertzaleari lotutako independenteek. Udal hauteskundeen kanpainaren atarian Bilduren zerrendek Auzitegi Konstituzionalaren oniritzia jasota, koalizioak 316.000 boto batu zituen. Gaur egun, Euskal Herriko bigarren indar politiko nagusia da. 2015ean, berriz, Ahal Dugu izan zen berrikuntza. Espainian, 2011ko maiatzaren 15eko protestetatik eratorrita sortu zen Podemos, eta ia 40 urteko bipartidismoa hautsi zuen 2015ean, Espainiako Kongresuan 69 diputatu lortuta. Urte hartako maiatzean, udal eta foru hauteskundeetan, 200.000 bototik gora eskuratu zituen Ahal Dugu-k Hego Euskal Herrian.
Hain zuzen ere, Nafarroan azken hogei urteetan izandako aldaketak ezin dira ulertu eskaintza politikoen berregituraketa hori eta alderdi sistemikoen krisia aintzat hartu gabe. 2000ko hamarkadak UPNren gobernuak baizik ez zituen ikusi, nahiz eta izan ziren aukerak bestela izateko; 2007ko abuztuan, zalaparta politiko eta mediatiko handia sortu zuen PSOEk betoa jarri izana PSNk NaBairekin eta Nafarroako Ezker Batuarekin gobernua osatzeko eginiko akordioari. Madrildik hartutako erabaki horrek UPNren esku utzi zuen Nafarroako Gobernua, eta kolpe handia eman zion PSNri. Sozialistak higatuta eta UPN ahulduta, 2015eko hauteskundeek modua eman zuten Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak aldaketaren gobernua osatzeko. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229437/desio-eta-imajinazio-ariketa-bat.htm | Gizartea | Desio eta imajinazio ariketa bat | Desio eta imajinazio ariketa bat. | BERRIAk hogei urte, eta ezin gogoari Egunkaria itxi zuteneko drama eta BERRIA sortu zeneko epopeia hartara joaten ez utzi. Batzuontzat hor dago mugarria, batzuontzat hor egon zen aurretik eta ondoren bat. Ezin gogoa, ezta ere, Torrealdairengana joaten ez utzi. Egunkaria-k 25 urte betetzen zituela-eta —horietatik hamabi itxita eta BERRIAk berriz dozena bat urte zuela— Torrealdairi Jakin aldizkarirako egin nion elkarrizketa berrirakurtzen, begira jotzen du Egunkaria-ren ekarpenaz dioenak: «Zuentzako ez du asko esan nahiko akaso, baina guretzat normalizazioa hitz gakoa da. Tristea da, baina besteak bezalakoa izatea da beti bilatu duguna, normalizazioa, homologazioa. Gu oso egoera marjinaletik gentozen, eta normalizazioa nahi genuen, alegia, plaza publikoan duintasun osoarekin egoteko eskubidea, besteen eskubide berdin eta berekin». Egoera asko aldatu dela sarri iruditzen zaigun arren, sakoneko auziak antzeratsu jarraitzen du, baina erauntsiaren neurriak ez.
Torrealdai gu ginen belaunaldi berri bati ari zaigu, nondik zetozen azaltzen. Orain belaunaldi berriei gu ari gara, antzera esaten. Memoria kolektiboa partekatzeak eta elkarrizketa mahaia beti prest izateak, beharrezkoa izateaz gain, uste dut indar eraginkor handi bat sor lezakeela, pizten gaituela, hanka bat sustraitzen eta bestea aurrerarazten duela eta norabide bat markatzen. Komunikazio kanalak eta sareak eta mahaiak irekita behar ditugu. Hori da egunkari baten, komunikabide baten egiteko nagusia. Fakultatean erakutsi ziguten egunkari on bat «bere buruarekin hitz egiten duen nazio bat dela» zioela Arthur Miller idazleak. «Egunkariak herri egin gaitu», Torrealdaik.
Kontua da egunkari bat —komunikabide bat— herri proiektu bat dela beti, bere geografia fisiko, humano, ekonomiko, politikoa eta kulturala barne duela; eta herri horrek bere burua egiten eta berregiten jarraitzeko bere buruari kontuak berritu behar dizkiola etenik gabe. Kontuak berritu BERRIAk egiten dizkigu. Jarraitzen du gu herri egiten, plaza publikoan duintasun osoarekin egoteko eskubidea gauzatzen.
Sozialki existituko bagara
Herria —kultura edo komunitatea deitu nahi bada— komunikazioarekin eta eremu publikoarekin hertsiki lotuta dago. Ez dago sozialki existituko den kulturarik bere burua ikusia izateko eta zabaltzeko sistemarik ez badu; hau da, ez bazaio kultura hori komunikatzen komunitate bati. Ez da existitzen ez kultura hori, ez komunitate hori. Hori da herri txiki eta txikiagotuen arrisku behinena. Eta hizkuntza minorizatuetako komunitateena. Gurea. Hizkuntza, lurraldea eta lurraldearen batasuna, sistema soziala, sistema politikoa, eskubide sozialak, burujabetza politikoa, besteak beste, normalizatuta ez dituen komunitate askotariko bat, plaza publikoan egoteko ekosistema komunikatibo bat ezinbesteko duena, komunitate izango bada.
Ariketa horrek badu desio eta imajinazio ariketatik asko. Ez den Euskal Herri bat imajinatzen eta gauzatzen du. Legeetan edo arkitektura instituzionalean ez dagoena, balego legez jokatuz eta de facto normalizatzen lagunduz. Besteak beste, hizkuntzaren errealitatean oinarrituta, baina ez bakarrik. Emantzipazio soziala, berdintasuna eta aniztasuna aldarrikatu, praktikatu eta prestigiatzen, eta ideia, kontzeptu, poema, kanta, aldarri... multzo jakin bat zirkulazioan jartzen. Hori da jende mordo bat, jende multzo bat, elkar ezagutzen ez duena, komunikazio artefaktu bera irakurtzen, entzuten, ikusten, interpelatzen, eztabaidatzen, une berean eta horrekin elkarren berri ematen. Noiznahi mundu konpartitu bat jasotzen, nor bere lekuan, bere euskarriarekin, eta mundu konpartitu bat biziarazten.
Komunitatea imajinatu, irudikatu, trinkotu eta gorputz emateko bitarteko sinbolikoetako bat da BERRIA euskarazko ekosistema komunikatiboaren barruan. Gizarte berrikuntza sistema bat. Eraldaketarako giltza bat. Elikadura, onura soziala. Herri egiten gaituena. | |
2023-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229438/ion-aranbururen-aurkako-eraso-faxista-salatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Ion Aranbururen aurkako «eraso faxista» salatu dute Donostian | Dozenaka lagun bildu dira Ion Aranbururi Sorian (Espainia) egindako erasoa salatzeko. Koman dago oraindik, «egoera kritikoan». | Ion Aranbururen aurkako «eraso faxista» salatu dute Donostian. Dozenaka lagun bildu dira Ion Aranbururi Sorian (Espainia) egindako erasoa salatzeko. Koman dago oraindik, «egoera kritikoan». | Maiatzaren 27an, Ion Aranburu Soriara (Espainia) joan zen lagun batzuekin Numantzia-Cornella futbol partida ikustera. Festa eguna izan behar zuen, baina ez zen halakorik izan azkenean: eskuin muturreko talde batzuek eraso egin zioten Aranbururi, eta, ondorioz, ZIUan amaitu zuen. Gaur arratsaldean, gertatutakoa salatzeko, elkarretaratzea egin dute dozenaka lagunek Donostian. Argi mintzatu dira senideen eta lagunen ordezkariak: «Antolatutako eraso faxista» izan zen Soriakoa.
Elkarretaratze amaieran irakurritako oharraren arabera, Aranburu eta lagunak giro onean igarotzen ari ziren eguna, baina Leganeseko eta Orgullo Numantino taldeko ultrek eraso egin zieten, Aranbururi eta haren lagunei ez ezik, baita Soriako bizilagunei eta Cornellako jarraitzaileei ere: «Harriak, botilak eta tabernako altzariak jaurti zituzten haurren eta helduen kontra, bereizi gabe». Nabarmendu dute Aranbururi «basaki» eraso egin ziotela.
Agerikoak izan dira ondorioak. Aranburu «oso larri» eraman zuten ospitalera, eta koma eragin zioten nahita. Agerraldian azaldu dutenez, oraindik koman dago, nahiz eta komunikabideek eta Espainiako Poliziak esan izan duten «arin» zauritu zutela: «Egoera kritikoan dagoela azpimarratu eta gaitzetsi nahi dugu».
Poliziaren jarduna gaitzesteko ere baliatu dute agerraldia: «Desegokia izan zen, horrelako kirol ekitaldi baterako patruila kotxe bat bakarrik jarri zuten eta». Soriako komunikabideen jokamoldea ere ez dute gustuko: «Gertatutakoa zale taldeen arteko borroka jendetsu bat izan zela justifikatu nahi izan dute». Ez daude ados: «Eraso faxista antolatu eta planifikatu bat izan zen; eguna giro onean eta inongo istilurik gabe zihoan». |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229465/89-urteko-emakume-bat-hil-dute-bilbon.htm | Gizartea | 89 urteko emakume bat hil dute Bilbon | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak BERRIAri baieztatu dio hilketa matxista bat izan dela. Ertzaintzak 28 urteko gizonezko bat atxilotu du, hark bere burua entregatu ostean. Emakumezkoa labanaz hil duela aitortu du, Ertzaintzaren arabera. Ustezko hiltzailea eta biktima senideak dira. Epaileak espetxera bidali du gizona. | 89 urteko emakume bat hil dute Bilbon. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak BERRIAri baieztatu dio hilketa matxista bat izan dela. Ertzaintzak 28 urteko gizonezko bat atxilotu du, hark bere burua entregatu ostean. Emakumezkoa labanaz hil duela aitortu du, Ertzaintzaren arabera. Ustezko hiltzailea eta biktima senideak dira. Epaileak espetxera bidali du gizona. | Bart gauerdian, gizonezko batek Ertzaintzaren patruila bat gelditu du Bilboko Santutxu auzoan. 28 urteko gizonezkoak esan die senide bat hil duela.
Poliziak gizonezkoak emandako helbidera joan direnean, 89 urteko emakumezko bat topatu dute hilda, labanaz eginiko zauriak zituela. Arma gorpuaren aldamenean topatu dutela adierazi du Ertzaintzak.
Osasun langileak etxera joan dira, eta emakumezkoa hilda zegoela baieztatu dute. Gizonezkoa atxilotu egin dute, hilketaren egilea delakoan. Gaur utzi dute epailearen esku eta hark espetxera bidaltzea erabaki du.
Ertzaintzak ikerketa abiatu du berehala, eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek kazeta honi baieztatu diote kasua hilketa matxista bat izan dela. Zehaztu dute «etxeko indarkeria» dela mota penala, ustezko hiltzailea eta biktima familia berekoak direlako. Istanbulgo Protokolokoak dioenari erreparatuz, tankera horretako kasu guztiak «indarkeria matxista» edo «emakumeen aurkako indarkeria» gisa hartzen ditu Segurtasun Sailak, eta hor sartzen dira, besteak beste, indarkeria matxista, etxeko indarkeria, erasoa, ezkontza behartua edo sexu esplotaziorako emakumeak salerostea.
Aurtengo hirugarrena Aurten Euskal Herrian hirugarren hilketa matxista da. Maiatzaren 16an, gizon batek bikotekide ohia hil zuen Orion (Gipuzkoa), eskopeta batekin tiro eginda. 50 urteko andre bat zen biktima: Lourdes del Hoyo. Bikote harremana etenda zeukaten. Kale erdian gertatu zen hilketa, arratsalde betean; asaldura handia eragin zuen. Bere buruaz beste egin zuen gero hiltzaileak. Maiatzaren 28an, bestalde, gizon batek 32 urteko emakume bat hil zuen Gasteizen, apartamentu hotel bateko logela batean. Senideek aurkitu zuten hilotz Maialen Mazon, 32 urteko andrazkoa, hiru urteko alaba alboan zuela; hura onik zegoen. Ikerketa abiatu zuten berehala, gorpuak indarkeria zantzuak baitzituen. Haren bikotekide ohia, Jaime Roca, Zaragozan (Espainia) atxilotu zuten, handik ordu batzuetara.
Iaz, lau andre hil zituzten bikotekideek, eta semeak emandako tratu txarren ondorioz hil zen beste bat. 2003tik, 120 andrazko hil dira indarkeria matxistaren ondorioz Euskal Herrian, eta 11 haur. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229466/kanaldudek-herritarrekin-gogoetatu-nahi-du-egiten-duenaz.htm | Bizigiro | Kanaldudek herritarrekin gogoetatu nahi du egiten duenaz | Hausnarketa egun bat antolatu du telebista kateak, ekainaren 24ko, Bidarrain. Herritarrei gomita egin die herri telebistari buruz gogoetatzeko. Internetez izena eman behar da parte hartzeko. | Kanaldudek herritarrekin gogoetatu nahi du egiten duenaz. Hausnarketa egun bat antolatu du telebista kateak, ekainaren 24ko, Bidarrain. Herritarrei gomita egin die herri telebistari buruz gogoetatzeko. Internetez izena eman behar da parte hartzeko. | Kanaldude telebistak hausnarketa egun batera gomitatu ditu herritarrak, ekainaren 24ko, Bidarrain, Arrume gelan (10:30). Internet banatzaileen boxetan sartzeak ekarri hedadura berriaren eta biharko telebistaren inguruko pentsaketak partekatu nahi ditu herri telebistak. Eguerditan, bertan bazkaltzeko manera izanen da; halaber, arratsaldeko saioaren ondotik, afaltzeko. Izena aitzinetik eman behar da, Internetez.
Berriki, Kanaldudek jakinarazi du Internet hornitzaileen boxetan sartu dela eta etxeko telebistetan ikusgai bilakatu dela horren medioz. Kanaldudeko Eki Pagoagak dio hausnarketa partez horri lotua dela: “Horri esker, Kanaldudek beste ikusgaitasun bat lortu du. Telebista izendapenari egiazkotasuna ematen dio”. Hedapen horretaz, herri telebistak gaur egun egiten duenaz eta har ditzakeen norabideez mintzatu nahi du orain. “Ez dugu gure xokoan eraman nahi proiektu hori”, erran du Pagoagak. “Kanaldudek beti hola definitu du bere burua: ‘Euskarazko telebista parte hartzaile bat'”.
Parte hartze hori funtsezkoa zaio Kanaldude kateari, Pagoagak dioenez, baita euskara ere, egitasmoaren ardatz gisa: “Ikus-entzunezko proposamen bat da, baina proiektua euskarak du eramaten. Jokoan dena da lurralde euskaldun bat irudikatzea”. Euskalgintzako eragile gisa definitu du Kanaldudek bere burua “euskararen normalizazioaren edo onarpenaren” bidean.
Lehentasunezko beste ikuspegi bat azpimarratu du Pagoagak: tokian tokiko berri jakinaraztea. “Bertatik bertarako ikuspegia da gurea, goitik behera etortzen zaigun ikuspegi orokorretik ateratzeko. Gure errealitatearen irakurketa guhaurrek egitea”.
Bi alditan deskribatu du ekainaren 24ko gogoeta eguna. Lehenik, gaur egun egiten denari buruz oharren biltzea herritarrengandik: “Zer da Kanaldude gaur? Zuek zer diozue proposamen horren parean? Zer da ongi, zer eskas?”. Hortik, atera daiteke “programa ideia berriak asmatu edo partekatzea”. Eta parte hartzearen ildotik, “laguntzaileen parte hartzea nola sustatu?” galdetu nahi dute Kanaldudekoek.
Bigarren aldia gogoeta zabalagoa irekitzeko izanen dela adierazi du Pagoagak: “Zer da kateari eman nahi diogun norabide orokorra? Nolako telebista nahi dugu bihar Iparraldean?”.
Zinema indartu
Ekoizle bezala artetan, egile bezala bakanago, eta hedatzaile bezala gero eta gehiago, Kanaldudek zinemaren atala garatu du azken urteetan. Olde beretik segitzeko asmoa du geroan ere.
Akitania-Berria eskualdearekin duen hitzarmenetik, film laburren sorkuntza bultzatzen du urtero proiektu deialdiak eginez, baita dokumentalak ere. “Urte guziz bizpahiru proiektu laguntzen ditugu. Gero eta inportanteago zaigun gai bat da euskal zinemagintzaren garapena Iparraldean. Sektore bat ari da pizten”.
Ideia berrietan, haurren saila garatu nahi lukete. “Momentuan ez da proposamenik haurrentzat Kanalduden; beraz, hor bada lan bat egiteko”. Bestalde, aste guziz proposamen berriak heltzen zaizkiela dio Pagoagak, baina dituzten ahalekin ibili behar dutela: “Ahal gehiago bagenitu, egingo genuke gehiago. Ikus-entzunezko eduki baten sortzeak lan anitz eskatzen du; beraz, hautuak egitera behartuak gara”.
Beste berrikuntza bat aipatu du Pagoagak: Kanaldude.eus Internet atariaren berritzea, duela hilabete bat inguru. “Erronka zen ekoizpenaren aniztasuna hobeto islatzea. Diseinu kontu bat izan da, eta, bestalde, gure ekoizpenen sailkapena berrantolatzeko gogoeta lanketa eraman dugu”. Gainera, orenez oreneko programazioa ere agerian ezarri dute, noiz zer den jakiteko.
Eskualdeko diru laguntzei esker, bestalde, kanpoko film ekoizpenen erosteko ahal handiagoa du Kanaldude telebista kateak. Egun hauetan, konparazione, Asier Altunaren Amama filma zabaldu du, eta, orain, Koldo Almandozen Oreina filma erakutsiko du.
Hausnarketan parte hartzeko klikatu hemen.
Boxetarik, etxeetako telebistetan
Ikusgaitasun handiagoa eta telebista izaera betea ematen dio Kanalduderi Internet banatzaileen boxetan sartzeak —Bouygues, Orange, Free, eta laster SFR—, Bidarrain egoitza duen telebista kateko arduradunek esplikatu dutenez. Baimenak ematen dituen Arcom Frantziako ikus-entzunezko komunikazio eta digitalaren erregulazio agintetik 2021ean erdietsi zuen zerbitzu publikoaren izaera. «Hori lorturik, Internet hornitzaileak behartuak dira kate horiek hedatzera beren boxetan». |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229467/elkartasuna-izan-nahi-zuten-pizgarri.htm | Ekonomia | Elkartasuna izan nahi zuten pizgarri | NUPeko ikasle Edurne Turrillasek 1970eko hamarkadako Iruñerriko lantegien inguruko ikerketa egin du. Mapa interaktibo bat osatu du fabrika nagusiekin, eta zentro horietan piztutako lan gatazkak aztertu ditu. «Frankismoaren aurka» egiten zuten. | Elkartasuna izan nahi zuten pizgarri. NUPeko ikasle Edurne Turrillasek 1970eko hamarkadako Iruñerriko lantegien inguruko ikerketa egin du. Mapa interaktibo bat osatu du fabrika nagusiekin, eta zentro horietan piztutako lan gatazkak aztertu ditu. «Frankismoaren aurka» egiten zuten. | Lantegi gehienak desagertu arren, gorde behar dugu egin zuten lanaren memoria. Ezin dugu hori galdu”. Horixe nabarmendu du Edurne Turrillasek (Iruñea, 2001), 1960ko eta 1970eko hamarkadetako Iruñerriko langile borrokari buruz. Turrillas NUPeko Historia eta Ondarea graduko ikaslea da, eta ikerketa bat egin du, Nafarroako Memoria Historikoaren Dokumentazio Funtseko zenbait ikertzailerekin batera: mapa interaktibo bat osatu du 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Iruñerrian zeuden lantegi eta enpresa nagusiekin —60 inguru zenbatu, eta 32 jaso ditu Memoria-oroimena.unavarra.es/fabricas helbidean—, eta fabrika bakoitzeko lan gatazken eta langileen mobilizazioen berri eman du txosten batean.
1950eko hamarkadatik aurrera garatu zen Iruñerriko industria; dozenaka lantegi ireki zituzten urte haietan, eta fabrika horietan piztu ziren gerora —1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970eko hamarkadan— lan gatazka nagusiak. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, lantegi horietako anitz itxi egin zituzten; zenbait tokiz aldatu edo multinazionalen esku gelditu ziren. “Ahaztu egin da fabrika eta enpresa horien historia, eta ahaztu da fabrika eta enpresa horietan lan egiten zuten pertsonen historia ere”.
Ahanzturari aurre egin nahi izan dio Turrillasek, hain zuzen, eta helburu horrekin egin du bere ikerketa lana. Langileen arteko elkartasuna nabarmendu du, eta elkartasun horrek gora baino ez zuela egiten langileok errepresioa sufritzen zutenean. Gizonak ziren nagusi lantegi gehienetan, baina Turrillasek emakumeek bete zuten “funtsezko” rola aipatu nahi izan du, ahanztura, emakumeon kasuan, are sakonagoa izan baita.
1965etik aurrera
“Gisa honetako ikerketa lan bat egin dudan lehen aldia da; zaila izan da, desindustrializazioaren inguruko bibliografia urria baita”, kontatu du Turrillasek. Eskertu du Izaskun Rodriguezen, Imanol Satrustegiren eta Nerea Perez Ibarrolaren laguntza eta parte hartzea, eta eskertu du, batez ere, ikerketa egin izanak irakatsitakoa.
Turrillasek aitortu du ezezaguna zitzaiola 1960ko eta 1970eko hamarkadetako langileek egindako bidea. “Nafarroa herrialde kontserbadoretzat dugu, baina garai hartan, frankismo berantiarraren garai hartan, langileak ia egunero mobilizatzen ziren”. Iruñeko Frenos Iruña lantegiak 1965ean egindako greba aipatu du Turrillasek, ordutik aurrera bertze hamaika fabrikatan eta enpresatan gertatu ziren mobilizazioak piztu zituelako, neurri handi batean. “Garai hartan, langileen arteko elkartasuna eta babesa handia zen; lantegi bateko gatazkak bertze fabriketakoa pizten zuen”, azaldu du ikerketaren egileak.
Lan baldintzak hobetzeko aldarriek altxarazi zituzten langileak, baina Turrillasek zehaztu du langile mugimenduak lan esparrutik harago jo zuela, eta, soldata hobeen eta hitzarmen kolektibo egokien aldeko mezuekin batera, frankismoaren aurkakoak zabaldu zituela. “Garai hartako borrokari esker ditugu egun ditugun eskubideak”.
Emakumeen rola
Mugimendu kristauen erradikalizazioa dago langile mugimenduaren oinarrian, Turrillasek azaldu duenez. Frenos Iruñarekin batera, bertze hainbat lantegik eta enpresak elikatu zuten mugimendu hori. Motor Iberica eta Potasas de Navarra nabarmendu ditu Turrillasek, bertzeak bertze. “Motor Iberica lantegiak 1973an egin zuen greba; 1975ean, berriz, hamabost eguneko itxialdia egin zuten Potasas de Navarrako langileek. Itxialdi horrek greba orokor bat eragin zuen. Fabrika bat gelditzen zenean, beste guztiak ere gelditzen ziren. Elkartasuna zen nagusi”, berretsi du.
Potasas de Navarra lantegiko gatazkak hautatu ditu Turrillasek gradu amaierako bere lana egiteko, hain zuzen. 1970eko langile borrokari buruzko ikerketa egin eta gero, esparru horretan sakontzen jarraitu nahi izan du. Alderdi jakin bati erreperatu nahi izan dio, gainera: emakumeek langile borrokan bete zuten rolari, alegia.
“Egungo gazteok gutxi dakigu 1970eko langile mugimenduaz, eta are gutxiago emakumeek egindako lanaz”, nabarmendu du Turrillasek. Ahozko iturrietara jo du, eta zenbait emakume elkarrizketatu ditu. “Hasieran, haiek ez zutela deus egin esaten zuten; baina solasaldiaren amaieran, egin zuten guztiaz jabetzen ziren. Izan ere, gizonek ezin zuten greba egin edo lantegian itxi emakumeek parte hartzen ez bazuten. Emakumeek gelditu behar zuten haurrak eta etxea zaintzen; kontraturik gabeko lanak egiten zituzten dirua lortzeko; jatekoa eta mantak eramaten zizkietan gizonei lantegian ixten zirenean”.
Turrillasek nabarmendu du frankismoaren errepresioari egin behar izan ziotela aurre, eta horrek eragin zuela mugimenduan. “Elkarrizketatu ditudan emakumeek ez zuten manifestazioetan parte hartzen; beldur handia zuten, eta, batez ere, ardura, senarrari zerbait gertatuz gero haurrak ezin zituztelako bakarrik utzi”.
“Gizonen borroka eredua nagusitu da, eta, ondorioz, bestelako ereduak bazter gelditu dira. Ematen du emakumeek ez zutela deus egin, baina ez da egia. Kontua da emakumeen borroka ereduak gutxietsi egin direla”, erran du Turrillasek.
Orain ere hori gertatzen dela uste du ikerlariak, eta Cordovillako H&M dendako emakume langile grebalarien borroka jarri du adibide: “Otsailean bideo bat egin zuten euren egoera salatzeko, eta Shakiraren abesti bat erabili zuten. Batzuek hori kritikatu zuten. Hori gertatzen da emakumeak direlako”. Zahar etxeetako langileen protestak ere aipatu ditu, eta salatu du, oro har, toki gutxi dutela hedabideetan. H&M dendako edo zahar etxeetako emakume langileak egungo gazteentzat “eredu” izan daitezkeela garbi du Turrillasek; Azkoiengo Huerta de Peraltako langileen borroka ere aipatu du. Iraganeko ereduak eta esperientziak oroitu behar direla uste du, eta bide berriak bilatu, aldi berean.
“Langile klasea gara”
Lan hori “zaila” dela uste du, halere. “Patronalak indibidualismoa sustatzen du langileen artean, eta prekaritateak dena zailtzen du. Dugun apur hori galtzeko beldurra dugu. Elkartasunik eza da nagusi”, erran du.
Nafarroako langile borrokari buruz egindako ikerketa lanak, dena den, erakutsi dio non ikasi. “Aurrera egiteko lan egin behar badugu, langile klasea gara. Oporrak izateak ez gaitu goi mailako bilakatzen. Hori da patronalaren estrategia: langileak banatzen ditu. Beste langileekin aberatsekin baino askoz lotura estuagoa dugu, ordea”. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229468/bixente-goihenexpe-laquoikastola-haurren-eskola-da-baina-bada-gure-eskola-ereraquo.htm | Gizartea | Bixente Goihenexpe: «Ikastola haurren eskola da, baina bada gure eskola ere» | Sohütako Epherra ikastolak 50 urte beteko ditu aurten, eta Alozekoa ere sartu da ospakizunetan, bost urte berantago sortu bazen ere. Bixente Goihenexpe da Sohütako ikastola kudeatzen duen elkarteko presidentea. | Bixente Goihenexpe: «Ikastola haurren eskola da, baina bada gure eskola ere». Sohütako Epherra ikastolak 50 urte beteko ditu aurten, eta Alozekoa ere sartu da ospakizunetan, bost urte berantago sortu bazen ere. Bixente Goihenexpe da Sohütako ikastola kudeatzen duen elkarteko presidentea. | Zuberoako ikastolen 50 urteak ospatzeko zenbait ekitaldi antolatu dituzte ikasturtean zehar, eta ekainaren 24rako ekitaldi nagusia antolatu dute, bertso ibilbide, bazkari eta Xiberoots, Kilimak, Frigo eta DJ Üzkülüzen kontzertuekin. Sohütako Epherra ikastola kudeatzen duen Habia elkarteko burua Bixente Goihenexpe da (Paue, Okzitania, 1981), eta bi ikasleren aita.
Pauen handitu, eta gaur egun Zuberoan bizi zara, eta euskaraz.
Aitaren familia Zuberoakoa zen; aita ere Pauen sortu zen, baina euskaraz bazekien, haren aita-amekin beti euskaraz ari baitzen. Ama biarnesa izanez, Pauen bizi ziren. Aitañi hiltzean, ene aitak eta amak haren etxea hartu zuten Ospitalepean, eta asteburu oroz jiten ginen familiarekin. Momentu batez, ene anaiarekin, aitari eta amari erran genien aski genuela Pauen bizitzeaz eta Ospitalepean bizi nahi genuela. Jadanik errugbian hasiak ginen Maulen. Mauleko San Frantses kolegioan sartu ginen, eta lagun batzuk egin; zenbaitzuek euskaraz bazekiten eta zenbaitzuek ez, eta herrian, berdin.
Zer ikusi zenuen?
Emeki-emeki, ikusi dut zer zen euskaldun giroa bestetan. Ene anaia baino bi urte geroago, AEKn sartu nintzen baxoaren ondotik, inportantea baitzen. Maskarada bat egin nuen 15 urterekin, euskal giro eta kultura ikusi nituen, baina enetako ez zen normala maskarada egitea euskaraz jakin gabe. Gau Eskolan sartu, ikastaldi batzuk egin, beste lagunak egin, abertzale mundua deskubritu, emeki-emeki utzi nuen errugbia eta Maulen gaztetxe bat sortzeko dinamikan sartu nintzen. Bai gau eskolari esker eta bai lagunei esker, euskara txar bat bildu dut.
Bi haur badituzu orain. Ikastolara eramatea gauza normala zen?
Bai, ez zen dudarik. Euskararen menperatzeko, bizitzeko eta maila bat ukaiteko bada tresna bat eta bakarra: ikastola. Murgiltze sistema baliatzen baita, eta murgiltzearekin ikasi dugu guk ere AEKn. Gizarte honetan badakigu behar dela halako sistema bat hizkuntza menperatu ahal izateko.
Ikastolako guraso izateak, halere, gutieneko inplikazio maila eskatzen al du?
Bai, baina ene xantza da lagun anitz ikastolatik iragan direla, eta banekien zer inplikazio ekartzen zuen haurrak ikastolan ezartzeak. Ikusi nuen Müsikaren Egünean edo pastoralean bazkariak prestatzen zituztela, banekien garbiketa egin behar zutela ere…, baina ikusten nituelarik jende horiek lanean, beti kontent ziren. Nik, elkarteetan eta, beti plazer hartu dut besteekin lan egitean.
Ikastolak 50 urte beteko ditu. Zer diozu egin den bideaz?
Lehen ikastola hamabi ikaslerekin sortu zen, hemengo familiekin. Ama eskola lehenik, eta emeki-emeki handitu da. Gaztetan entzuten eta ikusten nuenez, banekien zenbaitzuek begi onez ikusten zutela, eta besteek zernahi erraten zuten ikastolaz. Nik Gau Eskolarekin eta lagunekin ikusia nuen zer zen dinamika hori, eta begi onez ikusten nuen: inplikazioa eta zabaltasuna, beti prest borrokatzeko. Ikusten zen, lehen, egiazko militanteak zirela. Energia horrekin militanteak borrokatzen ziren, batzuk batere ez zirelarik alde, herri eskola egiteko. Ene ustez, orain, ikastolak bere probak egin ditu, hori segur. Gazteetan-eta euskara ematen duten lehenak ikastolatik jiten dira. Orain, ene ustez, jendeek badakite tresna horren bidez haur batek hizkuntza menperatzen ahal duela. Hizkuntzaren lotura hori eta murgiltze sistemaren defendatzea beti hor da gurasoen artean. Eskola publikoak ez du holako eskaintzarik proposatzen.
Orain hasiko dira.
Bai, baina ama eskolan soilik. Ezartzen duzularik zure haurra ikastolan, badu parada bere ikasketak ama eskolatik lizeora arte egiteko. Orain, publikoan, hori ez da posible. Ama eskolan murgiltze sisteman eta gero elebidunera pasatuz, badakigu etxean euskara ematen dutenek lortzen ahal dutela, baina, ez bada ingurumen euskalduna, bigarren hizkuntza bat bezala da. Ikastolan badakigu hizkuntza ofiziala euskara dela, eta bizitzeko hizkuntza ere euskara da. Erran nahi du kantinan, kanpoan, aktibitateetan eta, haurrak euskaraz ari direla. Pertsonalki, ene alabak ikastolan ezarri ditut, pribatuan, baina uste dut eskola publikoa izan behar dela. Hori segur, baina, oraingoz, ez da beste eskaintzarik. Gurasoentzat ikastola pribatua baita eta abar, eta bada inplikazioa, eta inplikazio horrekin ikasten dut nik. Haurren eskola da, baina bada gure eskola ere.
Bigarren Tulalaika besta izan zen joan den maiatzaren 28an.
Badira bi urte Tulalaika egin dugula; pario bat zen, Müsikaren Egüna bukatu zelarik, guk apairua eginez sos amiñi bat egiten baikenuen. Dinamika sortu zen bi ikastolen artean eta MEEK kolegioarekilan zerbaiten egiteko. Talde bat sortu zen aparte, eta anitz lan egin zuten, alimaleko plazerarekin. Iragan urtean eta aurten bazen jende, belaunaldi guztiak, familia bat bezala. Alimaleko lana badela egia da, baina ni baino haboro inplikatu direnak badira, eta denek giro onean lan egin dugu; ene ustez, giro hori erakusten diegu jendeei.
Aurten 50 urteak, ekainaren 24ko besta handiarekin. Alozekoa ere sartu da ospakizunetan, bost urte berantago sortu bazen ere.
Iragan udan hasi ginen aipatzen, oraingo gurasoekin, baina azken 50 urteetako zati ttipi bat bizitu dugunez, dei bat zabaldu genuen guraso eta ikasle ohiak, andereño ohiak eta oraingo gurasoak biltzeko. Ez da gure besta; denen besta da. Lantaldeetan antolatu gara: batek historia landu du, ikastolaren historia kontatzeko atera dugun liburu batean. Gero, ideia zen hilabete oroz zerbait antolatzea, eta izan dira Elsa Oliarjen filma, lehen ikastolaren sortzeaz hitzaldia, kantaldi bat oraingo eta lehengo ikasle eta gurasoekin, bertso afari musikatua, Gure Zirkua eta gure liburuaren aurkezpena. Ekainaren 24an bazkaria eginen dugu; gero, kontzertuak. Ideia zen 50. urtebetetzearen urteburua markatzea, baina besta hau ez dugu finitze bat bezala ikusi nahi; hau ospatu ondotik, berriz ere bilduko gara geroa aipatzeko. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229469/laquonola-hil-nahi-dugun-esaten-ikasi-behar-duguraquo.htm | Gizartea | «Nola hil nahi dugun esaten ikasi behar dugu» | Organo emaileen 3.000. agiria jaso du Jose Roldanek, Transplanteak Koordinatzeko Nafarroako Bulegoaren arduradunak. Jasotako saria transplanteen inguruan hitz egiteko baliatu nahi du. | «Nola hil nahi dugun esaten ikasi behar dugu». Organo emaileen 3.000. agiria jaso du Jose Roldanek, Transplanteak Koordinatzeko Nafarroako Bulegoaren arduradunak. Jasotako saria transplanteen inguruan hitz egiteko baliatu nahi du. | Deiak eta mezuak erantzuten ditu etengabe Jose Roldan (Iruñea, 1971) Transplanteak Koordinatzeko Nafarroako Bulegoko arduradunak: nola izan organo emaile? Zer egin daiteke laguntzeko? Bulegoak, joan den urtean ireki zutenetik, gizartea informatzea izan du helburu. Bulegoko arduraduna izateaz gain, Roldan ospitaleko koordinatzailea ere bada, eta, egindako lanarengatik, organo emaileen 3.000. agiriarekin saritu dute.
Non dago zure bi lanbideen arteko muga?
Erkidegoko koordinatzailearen eta ospitaleko koordinatzailearen eginkizunak nahasten dira. Ospitaleko koordinatzaileok organo emailearen familiarekin hitz egiten dugu. Erkidegoko koordinatzailearen lana bulegoan egiten da, baina bulegoa ospitaletik gertu jarri dugu. Emaileak ospitaleetan egoten dira, ez bulegoetan.
Ospitalearekin harremana izatea ezinbestekoa da?
Bai. Koordinatzaile autonomikoaren lanpostua hartu nuenean jarri nuen baldintzetako bat izan zen ez nuela utzi nahi niri benetan gustatzen zaidan lana. Lokatzean jarraitu nahi nuela, alegia.
Organo emaileen 3.000. agiria jaso duzu. Garrantzitsua izan da zuretzat saria jasotzea?
Bai. Koordinatzailea naizenez, agiria jaso nuen ordezkatzen ditudan profesionalen izenean. Pozik nago bozgorailu izan delako.
Gutxi hitz egiten da organoen transplantearen inguruan?
Gero eta gehiago hitz egiten da, baina ez da nahikoa. Ikastetxeetara joaten gara hitzaldiak ematera. Umeek ikasi behar dute organoak, hezur muina eta odola ematea garrantzitsua dela. Txikitatik hori jasotzen badute, etorkizunean normaltzat hartuko dute hiltzerakoan organoak ematea.
Heriotzaren gaia tabu bat da?
Bai. Heriotza naturala da. Beldur txikiagoa izan beharko genioke, eta heriotzaz hitz egiten ikasi. Ez dakigu noiz hilko garen, baina nola hil nahi dugun esaten ikasi behar dugu. Jendeak aurretiazko borondatean islatzen du kezka hori.
Organo emailearen agiria izatea, hori ziurtatzeko metodoa da?
Jendeak organo emailearen agiria egin dezake, baina, gehienetan, zerbait sinbolikoa da. Noski, guk nahi dugu jendeak organo emailearen agiria izatea, baina baita ingurukoei organo emaileak direla esatea ere.
Nafarroan organo emaile asko daudela esan ohi da. Mitoa ala errealitatea?
Gizarte eskuzabala da Nafarroakoa, baina ez beste komunitateak baino askoz eskuzabalagoa. Profesional bikainak daude emaitza horien atzean. Gero, erabiltzaileak osasun sisteman duen konfiantza ere esanguratsua da. Hiltzear dagoen seme edo alaba baten familiari haren organoak eman nahi dituen galdetzerakoan, ez du deus ulertzen. Normala da, ospitaleko itxarongelan baitaude eta maite duten senidea hiltzear baitago. Baina, gehienetan, baietz esaten dute. Zergatik? Zutaz fidatzen direlako.
Konfiantza hori arriskuan dagoela esango zenuke?
Bai. Pandemiaren eta lehen mailako arretan egon diren arazoen ondorioz, gizarteak galdu egin du osasun sisteman zuen konfiantza. Lanean jarraitu behar dugu konfiantza horri eusteko.
Nafarroan, 36 paziente daude organo transplante baten esperoan. Nola murriztu itxaron zerrenda?
Lehen transplantatzea ezinezkoa zen jendea itxaron zerrendan sartu dugu, eta horregatik igo da urte batetik bestera. Itxaron zerrendarik ez egotea nahiko genuke, baina ia ezinezkoa da; hala ere, bidean bikaintasuna bila dezakegu. Itxaron zerrenda luzatu egingo da urte batzuetan, beste batzuetan jaitsi, baina oreka mantendu nahi dugu.
Zein da zure lanbidearen zailtasun nagusia?
Begi hutsez, familia batekin hitz egiteak eta organoak eskatzeak zailena dirudi. Baina nik gozatzen dut jendearen gizatasunarekin. Batzuetan desatsegina da, ez zaigulako gustatzen berri txarrak ematea, baina lagundu dezakezula jakitea da dagoen gauzarik politena. Bulegoaren alor burokratikoa da zailena niretzat.
Emaile bat aurkitzea lorpen pertsonaltzat daukazu?
Organo bat behar duen pazienteak aurrera eginen duela ikusten dugunean, lorpen pertsonala da guretzat. Organoak biltzeko eta emateko gaude hemen, gure lana da, baina paziente bat laguntzeko emailea aurkitzeak laguntzen digu aurrera egiten.
Osasun langileentzat ere bada onuragarria transplantatzea?
Bai. Organoak ematea onuragarria da hiru aldeentzat. Hasteko, pertsona baten bizitza salbatzen da. Gero, emailearen familientzat lagungarria da, hil berri den senidearen organoak behar dituenari ematean nolabaiteko kontsolamendua aurkitzen dutelako. Pazienteei ere laguntzen die gaixotasuna pixka bat hobeto kudeatzen, badakitelako beste bat lagundu ahal izango dutela. Azkenik, osasun langileentzat ere onuragarria da; izan ere, paziente batekin luze egoten zarenean, eta zoritxarrez hiltzen denean, organo emailea dela ikusterakoan zure lanak zerbaiterako balio izan duela ikusten duzu. |
2023-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/229470/laquooso-natural-bizi-izan-ditut-beti-euskara-eta-euskal-kontzientziaraquo.htm | Bizigiro | «Oso natural bizi izan ditut beti euskara eta euskal kontzientzia» | Gaztetatik abokatu lanetan aritu izan da Elena Laka Muñoz. Unibertsitateko ikasketak amaitu berritan ireki zuen bere bulegoa, lankide batekin, eta abokatu lanean ari da oraindik ere. Besteak beste, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari ere izan zen, 2014tik 2019ra. | «Oso natural bizi izan ditut beti euskara eta euskal kontzientzia». Gaztetatik abokatu lanetan aritu izan da Elena Laka Muñoz. Unibertsitateko ikasketak amaitu berritan ireki zuen bere bulegoa, lankide batekin, eta abokatu lanean ari da oraindik ere. Besteak beste, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari ere izan zen, 2014tik 2019ra. | Zuzenbide arloko liburuz betetako pareta bat alde batean, bulegoko mahaia eta ordenagailua beste aldean, eta, tartean, bezeroekin elkartzeko mahaia. Hantxe eserita dago Elena Laka Muñoz (Eibar, 1966). Abokatua da, gaztetatik argi izan zuen hori, baina euskaltzalea izatea ere bada haren izaeraren parte. Pausoa emanda, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria izan zen 2014tik 2019ra.
Beti izan duzu argi zuzenbidea zela zure bidea?
Bai, nahiko argi nuen hori. Orduko BBP eta UBI egiten ari nintzenean, gustatzen zitzaidan zuzenbidea; banekien letren bidetik joango nintzela, nahikoa zaletasun nuelako gaiaren inguruan. Litekeena da filmek ere bultzadatxo bat eman izana, gai horrekin lotura zuten filmak ikustea gustatzen baitzitzaidan. Argi dut familiak bultzatuta, behintzat, ez zela izan, familiako lehenengoa izan bainintzen unibertsitatean ikasten, nahiz eta gero nire anaiak nire bide berbera hartu zuen.
Erabakia argi zenuen, baina espero zenuen bezalako urteak izan ziren unibertsitatekoak?
Tira, uste dut inoiz ez direla izaten esperotakoak, baina oso urte politak izan ziren, asko disfrutatu nuen. Garai hartan langabetuen fabrika esaten zioten unibertsitateari, izugarrizko langabezia tasa baitzegoen, eta ikasketa luze bat aukeratzeak ez baitzuen gaur egun duen garrantzirik. Hala ere, ehunka lagun elkartu ginen gure graduan, barrakoietan banatuta; ikasi, zerbait ikasi nuen, noski, baina, batez ere, oso lagun onak egin nituen.
Ikasteaz gain, lanean ere aritu zinen urte haietan?
Unibertsitateko 3. mailara arte ikasketetan zentratu nintzen; 4. maila hasi behar nuenean, ordea, Donostiako Udalak itzultzaile postu bat atera zuela jakin nuen. Nik ez nuen ikasi itzulpengintza, baina zertxobait egina nuen noizbait; nire familia beti izan da oso euskalduna eta euskaltzalea, eta aurkeztu egin nintzen. Aurkeztu, eta lortu; bat-batean, zortzi orduko lanaldi batean ikusi nuen neure burua, 21 urterekin. Ikasketekin jarraitu nuen, baina klasera joan gabe.
Lanean ari zinen, baina lan hori egin nahi zenuen benetan?
Ez. Argi nuen tarte baterako ondo zetorkidala lan hura, baina nik ez nuen hor jarraitu nahi. Jende askok esaten zidan lan seguru eta ona nuela eta ez uzteko. Nik, ordea, ikasketak amaitu nituen, beharrezkoak ziren praktika juridikoak egin nituen, eta itzultzaile lana utzi nuen. Ez dira egongo lana uzten duten funtzionario asko; nik, ordea, ez nuen jarraitu nahi eta lau urtez lanean aritu eta gero, utzi egin nuen.
Hortik aurrera laneko beste etapa bat hasi zenuen, beraz.
Eibarrera itzuli nintzen, eta erabaki nuen ikasitakoa eta gustuko nuena nire lanbide bihurtu nahi nuela. Egungo egoeratik begiratuta, agian, nahiko erokeria handia izan zen, baina egin egin nuen: beste lankide batekin abokatu bulego bat ireki nuen. Gaztea nintzen, eta ez dakit zergatik baina ez nuen beste baten bulegoan sartzeko asmorik. Saiatzeko garaia zen, eta, ondo ateratzen bazen, aurrera egitekoa.
Nolakoak izan ziren zuen bulegoko lehen pausoak?
Toki bat topatu genuenean, txartelak banatu eta kontaktuak egitea izan zen lehen pausoa. Hala hasi ginen; lehenik, ezagunei banatu genizkien, eta, ondoren, zabaltzen hasi ginen pixkanaka. Ez zen erraza izan; lan asko egin genuen, eta, bat-batean, 30 urte igaro dira. Hasiera batean, kide batekin aritzen nintzen, eta urte batzuk geroago kidea aldatu nuen. Inoiz ez naiz bakarrik aritu, baina luzea eta gogorra izan da bidea. Borrokan aritu gara beti. Lehenik, bezeroak lortzeko; ondoren, bezero horiek erabat konbentzitzeko; epaitegiekin ere bai, langileekin, kontratuekin… Abokatu lana etengabeko borroka da, eta horretan jarraitzen dugu.
Nolakoak izan ziren abokatu gisa defendatu behar izan zenituen lehen kasuak?
Denetik izaten genuen. Gogoan dut lehen kasua, oso berezia izan zelako. Udalari egindako erantzukizun zibileko erreklamazio bat izan zen, eta irabazi egin genuen. Kontua da herritar batek bere aita Eibarko kanposantuko horma-hobi batean zuela. Hamar urte inguru zeramatzan han, eta egun batean, hilobia bisitatzera joan zenean, irekita topatu zuen; poltsa bat zegoen ondoan, giza hezurrez betea. Esan zioten ez zuela ordaindu eta hobia hustu egin behar zutela, baina ez zen hala; udalak egindako okerra izan zen, eta kalte ordain bat lortu genuen. Berezia eta bitxia izan zen, eta guretzat polita, lehen kasua irabazi genuelako.
30 urte pasatu dira jadanik pauso hori eman zenuenetik. Gaur egun nolako kasuak izaten dituzue, bereziki?
Batetik, alor zibiletik, familia eta oinordetza kasuak, kontratuak, erreklamazioak, lan istripuak eta antzekoak eramaten ditugu guk. Bestetik, zigor alorra ere lantzen dugu, delituena. Nire lankideak, gainera, atzerritarren kasuak ere lantzen ditu, paperak eta behar izaten dituzten erreklamazio eta laguntza guztiak.
Zuen lanbidea asko aldatuko zen urteotan guztiotan, ezta?
Bai. Bulegoak eta kideak aldatzeaz gain, dena aldatu da. Bulegoa saldu genuenean, bigarren eskuko Macintosh ordenagailu bat erosi genuen guk, eta 114.000 pezeta balio zituen [685 euro]. Eibarren beste inork ez zuen halakorik, eta horrekin egiten genuen lan guk. Geroago, datu baseak hasi zirenean, ni izan nintzen horiek erabiltzen hasi zen lehena, eta gauza bera gertatu zen Internetarekin ere. Moduak aldatu dira gehien; jakinarazpen guztiak ordenagailuz jasotzen ditugu orain, eta liburuak ez dira erabiltzen; bezeroekin, berriz, whatsappez asko hitz egiten dugu. Arazoak ere asko aldatu dira, eta baita egoerak ere; gu hasi ginenean, gurasoak banantzen zirenean, aitek haurrak hamabost egunean bi egunez bakarrik ikusten zituzten, eta orain ez da hala gertatzen.
Abokatua zara ofizioz, baina euskaltzaletasunak ere garrantzi handia du zure egunerokoan, ezta?
Bai, noski. Familia beti izan da oso euskaltzalea. Amak ez daki euskaraz, baina aitarekin beti hitz egin izan dut euskaraz. Hala ere, nahiz eta ez jakin, ama da euskara gehien defendatzen duenetako bat. Eskolan hasi behar nuenean, aitak argi zuen ni ikastolan hasiko nintzela eta hala egin nuen, 4 urterekin. Oso natural bizi izan ditut beti euskara, euskal kontzientzia eta euskaltzaletasuna.
Euskararekiko lotura estu horrek militantziara eraman zintuen?
Bai. Eibarrera itzuli nintzenean, aitak aipatu zidan talde txiki bat sortzen hasi zela eta biak batera hasi ginen militatzen. Hor hasi nuen nire bidea. Eta Kitto-n aritu nintzen gero, eta ondoren iritsi nintzen Euskaltzaleen Topagunera.
Hainbat alorretan aritu zinen lanean Euskaltzaleen Topagunean.
Hala da. Hasiera batean, beste militante bat nintzen; beranduxeago, zuzendaritza batzordera iritsi nintzen, eta sei edo zortzi urte inguru igaro nituen han. Hor tartean, lehendakari izatea eskaini zidaten; niretzat ez zen unerik egokiena, eta ezezkoa eman nuen. Baina 2014. urtean berriz eskaini zidaten lehendakari izateko, eta onartu egin nuen. Hasieran, ez nekien oso ondo zer egin behar nuen, baina martxa hartu genuenean urte horietan jauzi kualitatibo bat ematea lortu genuela uste dut.
Zein pauso eman zenituzten? Zein lorpen aipatuko zenituzke?
Topagunea zabaltzea lortu genuen; beste eragile guztiekin harremanetan jartzea eta elkarlan bat lortzea. Oso pauso garrantzitsua izan zen hori, izugarria izan zelako Euskal Herriko eragile asko elkarlanean jartzea, eragile horien guztien artean harreman ona izatea. Beharbada, euskara elkarteak ez genituen espero bezainbeste indartu, eta hori da niri gelditu zaidan gabezia edo arantzatxoa. Baina gauza asko lortu genituen, eta Euskaraldia izan zen horren gailurra, nolabait esatearren.
Nola bizi izan zenuen lehen Euskaraldia?
Izugarrizko ilusioa genuen, eta oso polita izan zen. 2017an hasi ginen lanean, eta lan asko egin genuen, Euskal Herri osora iritsi nahi genuelako. Oso polita izan zen euskararen inguruan hainbeste jende mugitzea. 2018an aurkeztu genuen Euskaraldia eta espero baino arrakasta handiagoa izan genuen. Herriak oso ondo erantzun zuen hasieratik, eta bi urtez behin egiten jarraitzen dugu oraindik.
Euskaraldia, beraz, ekitaldi berezia da zuretzat, ezta?
Bai. Hau ez da nik bakarrik egindako zerbait, inondik inora ere ez; baina horren parte izan naiz eta ederra da. Euskaraldiaren barnean saretu ginen erakundeak, eragileak eta Euskaltzaleen Topagunea, eta Euskal Herriarentzat eta euskararentzat garrantzitsua zen lan txukun hori egitea.
Nola uztartu zenituen abokatu lana eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari kargua?
Oso gogorra izan zen. Lan bat nuen nik, abokatu lana, nire lana. Baina ondo egin nahi nituen lehendakari lanak eta militantzia lan guztia ere. Muga batera iritsi nintzen azkenean; antsietate krisi batekin amaitu nuen 2019. urtea eta orduan erabaki nuen espero baino pixka bat lehenago uztea Topaguneko lehendakari kargua. Horrek ez du esan nahi militatzen jarraitzen ez dudanik, baina oso gogorra da lan hau, borrokan ibili behar izaten dugulako egun guztian. Askotan, gainera, etxera edo ametsetara eramaten dugu lana. Beraz, onena dena ondo antolatzea eta neure burua zaintzea zela ikusi nuen. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229471/enpresaren-kalte-ordainak-jasoko-ditu-azpeitian-bere-buruaz-beste-egindako-langilearen-familiak.htm | Ekonomia | Enpresaren kalte ordainak jasoko ditu Azpeitian bere buruaz beste egindako langilearen familiak | Luis Enrique Soriano gazteari eragindako mina eta kalte moral eta materialak aitortu ditu Mecanizados Manuel Aizpuru enpresak, epaiketa eragozte aldera. | Enpresaren kalte ordainak jasoko ditu Azpeitian bere buruaz beste egindako langilearen familiak. Luis Enrique Soriano gazteari eragindako mina eta kalte moral eta materialak aitortu ditu Mecanizados Manuel Aizpuru enpresak, epaiketa eragozte aldera. | Epaiketarik gabe amaituko da Luis Enrique Soriano langilearen auzia. 20 urteko gazteak bere buruaz beste egin zuen 2021. urteko uztailaren 30ean, lan egiten zuen tokian, Azpeitiko Mecanizados Aizpuru SM enpresan. Senideek eta haiei babesa eman dien Elkar-ekin taldeak lantokian jasotako tratu txarrei egotzi zieten suizidioa, eta auzitara jo zuten, ESK sindikatuaren laguntzarekin.
Zigor arloko auzia berehala itxi zuen Azpeitiko epaitegiak, baina arlo zibilekoak aurrera egin zuen, eta hilaren 26an egitekoa zen epaiketa, Donostian. Epaiketa saihestu duen akordioa asteazkenean lotu zuten Sorianoren senideek, eta Mecanizados Manuel Aizpuruk eta haren aseguru etxeak.
Horren bitartez, enpresak eta aseguru etxeak kalte ordain ekonomikoak emango dizkiote Sorianoren sendiari, eragindako min eta kalte moral eta materialen ondorioz. Ordaina zenbatekoa izango den ez dute jakinarazi.
Enpresaren kexua
Ostegunean zabaldutako agiri baten bidez, Mecanizados Manuel Aizpuruk «deitoratu» egin du bere langilearen heriotza, eta doluminak adierazi dizkie haren senideei. Baina, aldi berean, ukatu egin du lan baldintzak izan zirela suizidioaren arrazoi bakarra eta, hortaz, erantzukizun zuzena duela. «Adostasun mediko erabatekoaren arabera, jendeak ez du bere buruaz beste egiten gertaera bakar batengatik, mingarria izanagatik, eta baldintza sozialek, bere hartan, ezin dute suizidioa azaldu».
Gogorarazi duenez, Osalanen ikerketak zera zioen: «Ekintza borondatezkoa izan zenez, eta kausa askok eragindakoa, ezin da esan lan arriskuko faktoreak izan direla haren kausa zuzena».
Gauzak horrela, deitoratu egin du «eragile batzuek [...] egindako epaiketa paralelo bidegabea, ez baitator bat enpresaren eta haren langileen funtzionamendu normalarekin».
Elkar-ekin taldearen erantzuna
Zuzenean aipatu gabe, kritika horiek Azpeitiko Elkar-ekin taldeari egindakoak dira, hark eman baitzuen Sorianoren kasuaren berri, eta hark lotu baitzuen suizidioa lan baldintzekin. Agiri baten bidez, Elkar-ekin taldeak ontzat jo du auzibidea akordio baten bidez itxi izana: «Lorpen esanguratsuak daudela pentsatzen dugu. Enpresaren aldetik, eragindako kalte moralen eta materialen errekonozimendu argia dago».
Baina enpresaren salaketei ere erantzun die Elkar-ekin taldeak. Batetik, «informazio okerra» ematea egotzi dio, enpresak ez baitu esaten kalte ordainak berak ere ordainduko dituela, eta ez aseguru etxeak bakarrik.
Bestetik, «zur eta lur» dagoela dio, enpresak dioelako baldintza sozialek ezin dutela berez suizidio bat azaldu. «Suizidioen kausak konplexuak direla jakitun gaude, baina argi dugu baldintza sozialek eta materialek (lanak, etxebizitzak, hil amaierara iristeko presioak, enpresa batean jasotako tratu txarrak eta abar) goitik behera zeharkatzen dutela gizakion osasun mentala. Egoera horiek daude eritasun psikologiko askoren oinarrian, eta horien ondorioz hainbat suizidio kasu gertatu dira. Horrela jasotzen da, besteak beste, epaitegi ezberdinek antzeko kasuetan eman dituzten sententzia ezberdinetan».
Auzia salatzeagatik «presioak, xantaiak eta difamazioak» jaso dituela azaldu du Elkar-ekin taldeak, baina pozik azaldu da bere lanak fruitua eman duelako: «Lasai gaude esan eta egin dugunarekin».
Elkar-ekin taldeak uste du «esplotazioa eguneroko ogia» dela herritar askorentzat, eta horrek kalte egiten diola osasun fisiko eta mentalari. «Ez gaitezen isildu injustizia lazgarri horien aurrean, eta, bereziki, ez dezagun ahaztu: esplotaturiko jendea dago, esplotatzen duen jendea dagoelako».
Oihuak eta irainak
Soriano Dominikar Errepublikan jaio zen, eta 2018an iritsi zen Azpeitira, 17 urterekin. Mecanizados Manuel Aizpuru SM enpresan aurkitu zuen lana, baina han presio handia zuela azaldu zuen bere garaian Elkar-ekin taldeak: «Hamabi orduko lanaldiak egiten zituen, eta baziren [ordu] gehiago sartzen zituen egunak. Larunbatetan ere lanera joaten zen: kontaezinak ziren astean egiten zituen lanorduak. Behartu egin zuten horretara».
Nagusiak oihu eta irain egiten bide zion «akatsen bat egiten zuen bakoitzean», elkarteak azaldu zuenez. Piezaren bat gaizki egiteagatik soldata murriztu ere egin zioten inoiz. COVID-19 gaitzak jota egon arren lanera joatera ere behartu zuen nagusiak: «gauez eta bakarrik» aritu zen orduan.
Taldeak esplikatu zuenez, uztailaren 30ean pieza bat gaizki atera zitzaion Sorianori, eta nagusiak gogor hartu zuen. Gau hartan hilotz aurkitu zuten langilea, lantegian bertan. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229472/hualde-izango-da-nafarroako-parlamentuko-presidente-berriro.htm | Politika | Hualde izango da Nafarroako Parlamentuko presidente berriro | Geroa Baik, PSNk, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroak bozkatu dute Geroa Baiko hautagaiaren alde. UPNk Iñaki Iriarte aurkeztu du hautagai gisa, eta PPren eta UPNren botoak jaso ditu. Voxeko bi parlamentariek zuri bozkatu dute. | Hualde izango da Nafarroako Parlamentuko presidente berriro. Geroa Baik, PSNk, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroak bozkatu dute Geroa Baiko hautagaiaren alde. UPNk Iñaki Iriarte aurkeztu du hautagai gisa, eta PPren eta UPNren botoak jaso ditu. Voxeko bi parlamentariek zuri bozkatu dute. | Hasi da ofizialki XI. legealdia Nafarroan. Behin 50 parlamentariek karguaren zina egin ostean, adin mahaiak zuzenduta, parlamentuko lehendakaria aukeratu dute. UPNk Iñaki Iriarte aurkeztu du, eta Geroa Baik, aurrez esan bezala, Unai Hualde.
Legebiltzarkideak banan-banan deitu dituzte, eta sekretupeko botoa eman dute, hautetsontzian utzita.
Hualdek aldeko 30 boto lortu ditu, eta Iñaki Iriartek, berriz, 18. PSNk, EH Bilduk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak egin dute Hualderen alde. Iñaki Iriartek, berriz, UPNko 15 parlamentarien eta PPko hiruren botoak jaso ditu. Voxeko biek zuri bozkatu dute.
Lehendakaria aukeratu ostean, Parlamentuko Mahaiko beste kideak hautatu behar izan dituzte. Lehenik, lehen presidenteordea eta bigarrena; gero, lehen idazkaria eta bigarrena. Iragan legealdian berritu zen Parlamentuko Araudiari jarraituz, hautagaitza aurkeztu behar izan duten alderdiek gizonezko bat eta emakumezko bat aurkeztu behar izan dituzte. Hala, irabazle ateratzen dena ez da izango aukeratu berri den lehendakariaren sexu berekoa, eta bigarren presidenteordea bai.
Lehendakariordeen bozketan, PSN gailendu zaio (21 boto) UPNri (18 boto), eta, ondorioz, lehen lehendakariordea Ainhoa Unzu izango da. Bigarren lehendakariordea, berriz, UPNkoa izango da: Juan Luis Sanchez de Muniain. PSNren hautagaiaren alde bozkatu dute sozialistek, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak; UPNkoaren alde UPNk eta PPk. EH Bilduk eta Voxek zuri bozkatu dute. Bitxikeria gisa, PSNren gizonezko hautagaia Jorge Agirre izan da, eta UPNren emakumezko hautagaia, Yolanda Ibañez.
Idazkarien bozketan, UPNk irabazi dio lehia (20 boto) EH BIlduri (19 boto). Gainerako bozketen zentzua aldatu, eta Voxek eskuineko hautagaitzaren alde egin du. Oraingo honetan, PSNk ere zuri bozkatu du. Hala, PP eta Voxen botoak gehituta, UPNko Yolanda Ibañez izendatu dute lehen idazkari; ondorioz, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren botoak gehituta, Mikel Zabaleta izango da bigarren idazkariordea. EH Bilduren beste hautagaia Arantxa Izurdiaga zen, eta UPNkoa, Pedro Gonzalez.
Gonbidatu ugari
Legealdiko lehen osoko bilkurak arrandia handiko kutsua du. Txibitek aurreko legealdiko parlamentua desegin eta hilabete eta erdira, parlamentura itzuli dira legebiltzarkide beteranoak. Berrientzat, ordea, dena da berri. Saioa hasi aurreko minutuetan, talde bakoitza bere kideen inguruan bildu da parlamentuko atari handian.
Gonbidatuen harmailak bete egin dira. Bihar Iruñeko udalbatzan egongo diren hautagaiak izan dira han, kasurako; hots, Cristina Ibarrola (UPN), Joseba Asiron (EH Bildu), Elma Saiz (PSN), Koldo Martinez (Geroa Bai) eta Carlos Garcia Adanero (PP).
Gainera, saioan izan dira, besteak beste, Enrique Maia Iruñeko jarduneko alkatea, Jon Gondan Zizur Nagusiko alkatea, Alberto Catalan UPNko senataria, Idoia Villanueva Ahal Dugu-ko europarlamentaria, Mikel Buil Ahal Dugu-ko parlamentari ohia, Miren Zabaleta EH Bilduko kidea, Garbiñe Bueno EH Bilduren Iruñeko zinegotzia, Sergio Sayas diputatu eta PPko hautagaia, Bel Pozueta EH Bilduko diputatua eta Koldo Leoz Lizarrako jarduneko alkatea. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229473/esne-beltza-ezpalak-eta-ibil-bedi-aste-nagusi-piratan.htm | Kultura | Esne Beltza, Ezpalak eta Ibil Bedi Aste Nagusi Piratan | Abuztuaren 12tik 19ra izango diren kontzertuak iragarri dituzte Donostiako Piratek. | Esne Beltza, Ezpalak eta Ibil Bedi Aste Nagusi Piratan. Abuztuaren 12tik 19ra izango diren kontzertuak iragarri dituzte Donostiako Piratek. | Bi hilabete eskas falta dira Donostiako Aste Nagusia hasteko. Abuztuaren 12tik 19ra egingo dute aurten, eta Donostiako Piratek prest dute egitaraua dagoeneko. Hamabost talde ariko dira guztira Flamenka guneko oholtza gainean.
Iratzar erromeriak irekiko du aurtengo aldia, abuztuaren 12an, eta hurrengo egunetan beste hainbat talde entzuteko aukera egongo da. Besteak beste, Mugan eta Ibil Bedi, abuztuaren 13an; Esne Beltza eta Nogen, abuztuaren 14an; Olaia Inziarte eta Sua, abuztuaren 15ean; La excavadora eta Delirium Tremens, abuztuaren 16an; Janus Lester eta Kilimak, abuztuaren 17an; Ezpalak eta Niña Coyote eta Chico Tornado, abuztuaren 18an; eta, azkenik, Herenegun eta Xsakara, abuztuaren 19an. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229474/nork-hartuko-duen-makila.htm | Politika | Nork hartuko duen makila | Larunbat honetan osatuko dira Bizkaiko 112 udalak. Gehienetan, maiatzaren 28an argi geratu zen nor izango den alkatea, baina hamabost bat herritan biharko bozketan jakingo da. | Nork hartuko duen makila. Larunbat honetan osatuko dira Bizkaiko 112 udalak. Gehienetan, maiatzaren 28an argi geratu zen nor izango den alkatea, baina hamabost bat herritan biharko bozketan jakingo da. | Udal hauteskundeek gehiengoak argi utzi ez zituzten lekuetan, bukatu da itxaronaldia. Bihar osatuko dira Bizkaiko 112 udalak. Hala ere, oraindik leku batzuetan ez da segurua zein alderditako alkategaiak lortuko duen aginte makila. EAJk eta PSE-EEk sinatutako akordioak gehiengoa erraztu du hamazazpi udaletan; tartean, Bilbokoa. Baina beste hamabost bat udalerritan independenteek edo PPk hartuko duten erabakiaren zain daude egoera argitzeko. Lehen bozketan, hautetsien gehiengo osoa behar da alkatetza lortzeko; halakorik ezean, bozetako irabazleak jasoko du aginte makila. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229475/aldaketa-esanguratsu-bat.htm | Politika | Aldaketa esanguratsu bat | Alkatea hautatzeko udalbatzarrak egingo dituzte bihar, eta Hondarribian Abotsanitzek EAJren tokia hartuko du. Deban plataformak EAJ babestuko du, EH Bilduren kaltetan. | Aldaketa esanguratsu bat. Alkatea hautatzeko udalbatzarrak egingo dituzte bihar, eta Hondarribian Abotsanitzek EAJren tokia hartuko du. Deban plataformak EAJ babestuko du, EH Bilduren kaltetan. | Bihar osatuko dituzte udalak, eta hautatuko alkateak. Lehen bozketan, hautetsien gehiengo osoa behar da alkatetza lortzeko; halakorik ezean, maiatzaren 28ko hauteskundeetako talde irabazleko buruak hartuko du aginte makila. Hondarribian gertatuko da aldaketarik esanguratsuena, alardearen auzia aintzat hartuz gero: Abotsanitz jarriko da alkatetzan. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229476/sudango-armadak-rsfri-egotzi-dio-darfur-mendebaldeko-gobernadorea-hiltzea.htm | Mundua | Sudango armadak RSFri egotzi dio Darfur mendebaldeko gobernadorea hiltzea | Asteazkenean hil zuten, telebista kate batean esan ondoren talde paramilitarra «genozidio» bat egiten ari zela Darfurren. Gatazkak bi milioi desplazatu baino gehiago eragin ditu. | Sudango armadak RSFri egotzi dio Darfur mendebaldeko gobernadorea hiltzea. Asteazkenean hil zuten, telebista kate batean esan ondoren talde paramilitarra «genozidio» bat egiten ari zela Darfurren. Gatazkak bi milioi desplazatu baino gehiago eragin ditu. | Bi hilabete igaro dira Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzako Indarrak talde paramilitarraren arteko borroka hasi zenetik, eta, ordutik, gatazkak ez du etenik izan. Boterea eskuratzeko lehian ari dira bi aldeetako buruzagiak, armadako buru Abdel Fattah al-Burhan eta RSFko Mogamed Hamdan Dagalo. Apirilaren 15ean Khartum hiriburuko zenbait gune hartu zituen RSFk, eta armadak erantzun egin zuen. Dagalok gobernu zibil baten sorrera eragoztea leporatzen dio armadari, eta armadako buru al-Burhanek, berriz, «estatu kolpe bat ematen saiatzea».
Darfur mendebaldeko gobernadore Khamis Abbakarren hilketaren harira, egunotan gora egin du bi aldeen arteko tentsioak. Masalit etniako kidea zen Abbakar, eta Sudango Koalizio Mugimendua talde armatuko buruzagia. Herrialdeko telebista kate batean hitz egin zuen herenegun; Darfurren «genozidio» bat egitea leporatu zion talde paramilitarrari, eta handik ordu gutxira hil zuten. Armadak RSFri egotzi dio hura «bahitzea eta hiltzea». Talde paramilitarrak ukatu egin ditu salaketak.
Masalit etniako ehunka zibil hil dituzte gatazka hasi zenetik. Medikuak, abokatuak, ekintzaileak eta irakasleak ziren gehienak. Izan ere, gerrak beste norabide bat hartu du Darfur mendebaldean. Etnien artekoak dira borrokak: zehazki, komunitate arabiarren eta afrikarren artekoak. Horrek segida eman dio duela hogei urte hasi zen gatazkari. Omar Hasan al-Baxir zen presidente garai hartan, eta zera leporatzen zioten: herritar arabiarrak lehenetsi eta Darfurko zaghawa, fur eta masalit etniak diskriminatzea.
Halere, herrialde osoan pairatzen ari dira borrokaren albo kalteak. Gatazkak hirurogei egun bete dituen honetan, herrialdeko zenbait herri eta auzo ia erabat suntsituta daude. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, bi milioi lagunek baino gehiagok alde egin behar izan dute etxetik. Herrialdeko beste toki batzuetara ihes egin dute batzuek, eta atzerrira besteek, hots, 528.000 pertsona inguruk.
Txaden aurkitu dute babesa gehienek, baina Gurutze Gorriak birritan ohartarazi du okerrera egin dezakeela hara joaten diren iheslarien osasun egoerak. Izan ere, «oso azkar» heltzen ari dira, eta han ez dute nahikoa baliabide iheslari guztiei aterpea eskaintzeko. Egiptora eta Etiopiara ihes egin dute beste milaka herritarrek, horiekin ere muga egiten baitu Sudanek. Egiptora sartu nahi dutenek egun luzeak eman behar dituzte zain Halfako mugan. Zenbait GKEk salatu dutenez, «oso mantso» ematen dituzte herrialdera sartu ahal izateko baimenak. Bada, hori are zailagoa izango da aurrerantzean; Sudango herritarrek muga igarotzen saiatu baino lehen eskuratu beharko dute Egiptora sartzeko baimena.
Bestalde, milaka zibil hil dira bi aldeen arteko erasoetan, 2.000 baino gehiago. NBEren arabera, 25 milioi pertsonak giza laguntzaren «berehalako premia» dute.
Bete gabeko meniak
Gatazka hasi zenetik, hainbat su eten adostu dituzte bi aldeek; hiru, lau, bost, sei eta baita zazpi egunekoak ere, AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Saudi Arabiaren bitartekaritzarekin. Halere, sinatu eta ordu gutxira huts egin dute horiek guztiek. Bi aldeek elkarri egozten diote su etenak ez errespetatzea.
Maiatzaren hasieran adostu zuten azkeneko menian, «su etena errespetatzeko erabateko konpromisoa» hartu zuten bi aldeetako buruzagiek, «zibilen segurtasuna bermatzeko». Saudi Arabian bildu ziren, kostako Jidda hirian. Baina hori ere ez zuten bete, eta armadak negoziazioak bertan behera utzi zituen hilaren 31n. Aurreko bilkuretan adostutakoa «ez betetzea» leporatu zion talde paramilitarrari; okupatu zituzten ospitaleetatik eta zibilen etxebizitzetatik alde egitea, alegia.
Dagoeneko zazpi su eten adostu dituzte, eta guztiek huts egin duten arren, eztabaidekin jarraitzeko deia egiten du nazioarteak. Musa Faki AB Afrikako Batasuneko Batzordearen presidentearen arabera, Sudango gerrak ez du irtenbide militarrik, eta armak uztera dei egin die bi aldeei.
Bi aldeetako buruzagiak aliatuak izan dira azken urteetan, biek batera kendu baitzuten boteretik al-Baxir presidente ohia, 2019an. Elkarrekin gobernatzeko akordiora iritsi ziren handik bi urtera, baina gutxi iraun zuen barealdiak, eta etenik gabeko lehian amilduta daude orain. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229477/hegoafrikako-presidentea-kieven-da-gerrako-bi-aldeei-bake-plan-bat-aurkezteko.htm | Mundua | Hegoafrikako presidentea Kieven da, gerrako bi aldeei bake plan bat aurkezteko | Ramaphosa Zelenskirekin batzartzekoa da gaur, eta, ondoren, Putinekin; «konfiantza sustatzeko neurri batzuk» proposatuko dizkie. Kievek salatu du Errusiak hiriburua bonbardatu duela. Txetxeniako indarrak Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod eskualdera joango dira. | Hegoafrikako presidentea Kieven da, gerrako bi aldeei bake plan bat aurkezteko. Ramaphosa Zelenskirekin batzartzekoa da gaur, eta, ondoren, Putinekin; «konfiantza sustatzeko neurri batzuk» proposatuko dizkie. Kievek salatu du Errusiak hiriburua bonbardatu duela. Txetxeniako indarrak Ukrainarekin muga egiten duen Belgorod eskualdera joango dira. | Gaur goizean heldu da Hegoafrikako presidente Cyril Ramaphosa Kieveko tren geltoki batera, Afrikako estatuburuen misio baten buru. Hain zuzen, Ukrainako buruzagi Volodimir Zelenskirekin batzartzekoa da gaur, eta, ondoren, San Petersburgora joatekoa da Errusiako presidente Vladimir Putinekin aurrez aurre biltzeko. Bi herrialdeetako agintariei bakerako bitartekaritza plan bat eskaintzeko asmoa du Ramaphosak.
Hegoafrikako presidentetzaren arabera, Ramaphosa Zambiako, Komoreetako, Kongoko, Egiptoko, Senegalgo eta Ugandako buruzagiekin batera joan da bidaian. Iritsi aurretik, Ramaphosak adierazi du Afrikako misioak «ikuspegi afrikarra» duela, zeinak bake prozesu bat abian jartzeko eskatzen baitu, «Ukrainako liskarrak amaitzeko». Era berean, Hegoafrikako agintaria «pozik» azaldu da, bai Zelenskik bai Putinek Afrikako buruzagiei harrera egin dietelako eta haien proposamenak entzuteko prest daudelako.
Reuters berri agentziak dokumentuaren zirriborroa eskuratu du, eta zabaldutako informazioaren arabera, bake misioak «konfiantza sustatzeko neurri batzuk» proposatzen ditu bitartekaritzako hasierako ahaleginetan. Funtsean, misioaren helburua da, «bakearen garrantzia sustatzea eta bi aldeek diplomaziarako urratsa egitea, negoziazio prozesu bat onartzera bideratzeko».
Zirriborroaren arabera, proposatutako neurrien artean jasotzen dira, besteak beste, Errusiako tropak erretiratzea, Bielorrusiako arma nuklear taktikoak baztertzea, Putinen aurkako Nazioarteko Zigor Auzitegiak Putinen aurkako atxilotze agindua indargabetzea eta Mendebaldeak Moskuren aurka ezarritako zigorrak arintzea.
Horrekin lotuta, Kremlineko eledun Dmitri Peskovek eguneroko prentsaurrekoan zehaztu duenez, Putin «edozein harremanetarako prest zegoen eta dago Ukrainako arazoa konpontzeaz eztabaidatzeko». Interfax Errusiako berri agentziak jaso ditu Peskoven adierazpenok. Moskuk behin baino gehiagotan adierazi du atea irekita duela gatazkari amaiera emateaz negoziatzeko, beti ere Ukrainak «errealitate berriak» onartu behar dituela gogoratuz, Errusiak iazko irailean anexionatu zituen lau eskualdeak barne: Zaporizhia, Kherson, Donetsk eta Luhansk.
Afrikako ordezkariak Kievera iritsi berritan, sirena hotsak entzun dira Ukrainako hiriburuan. Suspilne Ukrinako estatuko kateak leherketa baten berri eman du, eta, albistea jakinarazi eta gutxira, Kieveko agintariek esan dute aireko defentsa sistema martxan ezarri dutela, baita alerta egoera indarrean jarri ere. Erasoan gutxienez bi hau eta adineko emakume bat zauritu dituzte. Gainera, Ukrainako armadak aditzera eman du Kieverantz zihoazen sei Kinzhal misil balistiko, sei Kalibr gurutzaldi misil eta bi drone erorarazi dituela. Kievek Moskuri egotzi dio zuzenean hiriburuari eraso egin izana.
Bozak, Moskuk okupatuak dituen eremutan
Errusiako berri agentzia atzo jaso zuenez, Kremlinek hauteskundeak egiteko plan bat iragarri du Errusiak Ukrainan okupatuak dituen lurraldetan. Defentsa Ministerioak eta FSB Errusiako Segurtasun Zerbitzu Federalak ondorioztatu dute bozak irailean egitea «aukera bat» izango litzatekeela. Errusiak Ukrainako lau eskualde anexionatu zituen iaz: Zaporizhia, Kherson, Donetsk eta Luhansk. Dena den, ez du lurralde horietako bat bera ere erabat kontrolatzen. Kievek, berriz, esan du Moskuk Ukrainako lurraldean antolatutako edozein hauteskunde «baliogabea eta legez kanpokoa» izango dela.
Ukrainaren kontraerasoa abiatu den honetan, armadak aurrez galdutako eremuak «askatzen» segitzen du. Oleksii Hromov jeneralaren arabera, «ehun kilometro koadroko azalera baino gehiagoko» kontrola berreskuratu dute, eta erantsi «mailaz mailakoa, baina etengabeko aurrerapena» egiten ari direla. Halere, oroitarazi du Errusiako indarrak hegoaldeko frontean ezarritako «erresistentzia indartsu bat» dutela aurrean, batez ere Bakhmut hiri inguruan, Donetsk eskualdean. Errusiako Wagner talde paramilitarrak maiatzean aldarrikatu zuen Bakhmuten kontrolaren jabe egin zela, baina Kievek ukatu egin zuen halakorik.
Iragan astean Kherson eskualdean suntsitutako Nova Kakhovkako presak eragindako uholdeen ondorioz 25 pertsona hil direla jakinarazi dute Errusiak han ezarritako buruzagi militarrek; beste 17 lagun desagertuta daude, Errusiako RIA Novosti berria agentziak jaso duenez. Orotara, 8.000 zibil ebakuatu dituzte Dnieper ibaiaren ondoko herrietatik; horietatik, 500 inguru dira haurrak. Moskuk eta Kievek elkarri egotzi zioten urtegi estrategiko hura txikitu izana. Bada, Ukrainako fiskaltzari laguntzen dion legelari talde batek gaur adierazi duenez, hasierako ondorioen arabera, «oso litekeena da» indar errusiarrek ezarritako lehergailuek presaren suntsiketa eragin izana.
Bestalde, Errusiako Defentsa Ministerioko eledun Igor Konaxenkov teniente jeneralak gaur goizean egindako agerraldian adierazi duenez, Ukrainako indarrek Donetsk-eko herri errepublikan egindako hamar eraso geldiarazi ditu armadak; hain zuzen, Pervomaiskoje, Petrovskoje eta Staromikhailovka herrietan. Konaxenkovek ziurtatu du, halaber, fronte horretan, 215 militar ukrainar, borrokarako hiru ibilgailu blindatu, bost ibilgailu eta bi D-20 obus suntsitu dituztela azken egunotan.
Errekrutatuak, lehen lerroan
Ukrainarekin muga egiten duen Errusiako Belgorod eskualdeari behin baino gehiagotan egin diote eraso Kremlinen aurkako Errusiaren Askatasuna Legioa eta Boluntario Errusiarren Taldea miliziek; besteak beste, gutxienez bi zibil hil zituzten hil honen hasieran. Horiek horrela, Txetxeniako presidente Ramzan Kadirovek haren aldeko indarrei agindu die Belgorodeko muga babestera joateko.
Bada, Meduza Errusiako hedabide digitalaren arabera, errekrutatuak izan diren pertsonak ezarri dituzte mugatik oso gertu dauden lehen bi defentsa lerroetan. Putinek iragan asteartean aitortu zuen hori, Belgorodeko borroketan parte hartzen ari ziren berriemaile eta blogari militarrekin izandako bilera batean, eta horrek herritar asko sumindu ditu, zalantzan jarri baitute mugaren zaintza.
Horiek horrela, egun horretan bertan, Errusiako behe ganberako diputatu Adam Delimjanov Belgorodeko gobernadore Viatxeslav Gladkovekin, Defentsa Ministerioko ordezkariekin eta Errusiako Guardiako eskualdeko departamentuko buruzagitzarekin bildu zen, mugaren babesa Kadiroven aginduz zehazteko. Buruzagi txetxeniarrak ziurtatu duenez, Ukrainako mugaren ondoko lurraldeetako bizilagunak «lasai» egon daitezke.
NATOren bilera
Ukrainak kontraerasoarekin aurrera jarraitzen duen bitartean, Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa idazkari Lloyd Austin eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeetako beste goi funtzionario batzuek ministroen arteko bigarren bilera egiten ari dira Bruselan. Austinek atzo adierazi zuen «luzaroan» jarraituko dutela Kiev militarki babesten, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideei ohartarazi zien, bide batez, Ukrainako gerra ez dela «esprint bat, maratoi bat baizik». Bestalde, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak bere agintaldia luzatzeko aukera zabalik utzi zuen atzo, aliantza militarreko kide diren estatuetako ordezkarien babesa jaso ondotik. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229478/metro-gutxik-salbatu-dute-suitzako-brienz-herria-oraingoz.htm | Mundua | Metro gutxik salbatu dute Suitzako Brienz herria, oraingoz | Maiatzean hustu zuten herria, aldameneko mendia erortzear zegoelakoan. Gaur gauerdian amildu da, eta milaka tona harri eskola harrapatzeko zorian geratu dira. | Metro gutxik salbatu dute Suitzako Brienz herria, oraingoz. Maiatzean hustu zuten herria, aldameneko mendia erortzear zegoelakoan. Gaur gauerdian amildu da, eta milaka tona harri eskola harrapatzeko zorian geratu dira. | Iragarrita zegoen, eta bart gertatu da. Suitzako ekialdeko Brienz herriaren ondoan dagoen mendia erori egin da. Oraingoz, ordea, zorionekoak dira hango etxeen jabeak, milaka metro kubo harri jausi diren arren eraikinetatik metro gutxira geratu baitira. Baina adituek oraindik ez dakite luizia amaitu den, edo gauerdikoa hondamendiaren hasiera besterik ez ote den.
Inork ez du minik hartu, halere, herriko ehun biztanleak handik atera zituztelako maiatzaren 12an.
Bart amildu da mendia, 23:00ak eta gauerdi artean. 1,9 milioi metro kubo harri erortzeko arriskuaz ohartarazi zuten geologoek, eta oraindik ez dute esan zenbat erori den dagoeneko. Halere, udalak adierazi du badirudiela materialaren «zati handi bat» amildu dela. Herriko eskolaren ondoan, «metro askoko» harri multzoa pilatu da, udalak adierazi duenez.
Inor ez da lasaitu, ordea. Agintariek adierazi dute ezin dela baztertu mugimendu gehiago gertatzea, eta segurtasun neurriak are gehiago estutu dituzte. Errepide gehiago itxi dituzte, eta trenbide bat. Horrez gain, aldameneko Surava herriko bi etxe hustu dituzte.
Azken boladan, mendia 36 metro mugitu da urtero, eta maiatzean ikusi zuten luizia asko azkartzen ari zela. «Espero dugu datozen egunetan edo asteetan amiltzea herrirantz», esan zuen orduan Christian Gartmann Albula udaleko krisi batzordeko buruak. Udal horretako parte da Brienz (ez da nahastu behar Bernako kantoian Brienz lakuaren ondoan dagoen izen bereko herriarekin).
Orduan eman zuten agindua herria husteko. Herritarrek egun batzuk izan zituzten ondasunak, altzariak eta abereak ateratzeko.
Jakin-min handia zegoen geologoen artean, inork ez baitzekien mendia harri txikietan amilduko ote zen herria ukitu gabe, edo, kontrara, arrapaladan erori eta dena azpian hartuko ote zuen. Azkenean, lehenengo aukera gertatu da.
Azken Izotz Arotik ari da mugitzen mendia, geologoen arabera, baina azken urteotan azkartu egin da, klima larrialdia dela eta. Iazko udan, izotzaren %6 galdu zuten Suitzako glaziarrek, eta bolumenaren erdia azken mendean. Izotza guztiz lotuta dago mendi askoren egonkortasunarekin, horien harriak beren lekuan mantentzen dituztelako, itsasgarri gisa. Izotza urtuta, harriak aska daitezke, eta amildu, bart gertatu bezala.
Gainera, ez litzateke lehen aldia Suitzan.
Eiger menditik harkaitz handiak erori ziren 2006. urtean. 2017an, berriz, Bondo herriaren erdia azpian hartu zuen luizi batek, Brienzetik gertu. Zortzi pertsona hil ziren. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229479/donostialdeko-esiko-langileen-arabera-osakidetzarekiko-negoziazioetan-hainbat-emaitza-atzeratu-dira.htm | Gizartea | Donostialdeko ESIko langileen arabera, Osakidetzarekiko negoziazioetan hainbat emaitza «atzeratu» dira | Bost eskabide nagusi egin dituzte osasun profesionalek, eta, «aurrerapauso txikiak» antzeman badituzte ere, beste batzuk bete gabe daudela salatu dute | Donostialdeko ESIko langileen arabera, Osakidetzarekiko negoziazioetan hainbat emaitza «atzeratu» dira. Bost eskabide nagusi egin dituzte osasun profesionalek, eta, «aurrerapauso txikiak» antzeman badituzte ere, beste batzuk bete gabe daudela salatu dute | Iazko abenduan sortu zen gatazka, eta agerian geratu zen Donostia ospitaleko atarian; hainbat langilek, tartean erietxeko zerbitzuburu asko, protestak hasi zituzten Donostialdea ESI erakunde sanitario integratuan egindako hainbat kargugabetzeren harira. Ondoren, aldarri gehiago ere egin zituzten, eta, ororen buruan, esan zuten Osakidetzako zuzendaritzak aldatu egin behar duela gauzak egiteko duen jokabide «bertikala». Ordutik hainbat negoziazio egin dituzte mahai gainean jarri zituzten bost eskabide nagusiren harira, eta asteon ohar bat plazaratu dute, esateko negoziazio puntu batzuetan «aurrerapauso txikiak» eman badira ere beste batzuetan emaitzak «atzeratu» egin direla: «Datarik eta eperik gabe».
Martxoaren 13an, hainbat elkarrizketaren emaitza gisara, hitzartutako hainbat akordio jaso zituen akta bat izenpetu zuten bi aldeek. Ordutik, ESIko profesionalek aktan jasotako puntuen “jarraipena” egin dute, eta horren berri eman nahi izan dute atera duten agirian.
Horra, puntuka, zertan den egoera:
Aurren-aurrena, Donostia ospitaleko profesionalekin osatutako zuzendaritza mediko bat izendatzeko eskatu zuten, eta integraziorako zuzendaritza lehen mailako arretatik hautatzea. «Puntu hori bete da», onartu dute langileek.
Bigarren eskea zen ESIaren estrategia lantzen parte hartuko duen egitura tekniko bat eratzea. Alde horretatik hilabeteotan aurrerako urratsak egin direla azaldu dute langileek oharrean; Asistentziarako Batzorde Klinikoa eguneratu da, eta edozein profesionalek eska dezake bertako kide izatea. Ospitaleko Kontseilu Kliniko Asistentzialari ere egitura eman zaiola esan dute. Badira, ordea, oraindik, horien antolaketa fintze aldera egiten ari diren eskeak.
Ebaluazioa eta gardentasuna
Zerbitzuen aldizkako «ebaluazioa» zen hirugarren eskea, eta erdi mailako kargudunen ebaluazioa ere egitea. Alde horretatik, ebaluatzeko ereduaren zirriborro bat egin dela esan dute, eta Osakidetzaren zuzendaritzak onartzea falta dela orain.
Laugarren eskeak giza baliabideen politikekin egon ziren lotuta. Batetik, «gardentasuna» eskatu zuten politika horietan. ESI bakoitzaren giza baliabide sanitario finkoak eta aldi baterakoak argitaratzeko eskatu zuten, kategorien eta arloen arabera banatuta. Administrazioak bere gain hartu zuen informazio hori emateko «konpromisoa», baina langileek esan dute oraindik ez dutela deus jaso. Lantaldeen tamainari buruz eta lanpostu funtzionalen eta espezifikoen mapari buruz ere argibideak eskatu zituzten, baina horretan ere ez dute eskatutakoa jaso.
Laugarren puntua erreferentziazko unitateen eta terapia berezien kokapenarekin lotuta dago. Gatazkaren harira hedabideetan agertu ziren goiburu askotan, esan zen Donostia ospitaletik hainbat unitate kendu nahi zirela beste erietxe batzuetara eramateko. Langileek ez dituzte hauspotu nahi izan ildo horretako informazioak, eta esan dute gai hori ere hizpide izan dutela eta Osasun Sailaren asmoa dela antolaketa lanarekin jarraitzea «lankidetza esparruan».
Prestakuntza espezifikoa
Langileek kezka azaldu zuten, gainera, prestakuntza «espezifikoa» duten langileen ezaugarriak ez direlako aintzakotzat hartzen lan eskaintza publikoetan, eta horrek arazoak sortzen dituelako gero lantaldeei eusteko, eta hainbat zerbitzu espezifiko ematen jarraitzeko. Alde horretatik Osakidetzaren «konpromisoa» badutela esan dute, eta, adierazi dutenez, behin lan eskaintza publiko bat ebatzi ondoren asistentzia arazoak sortzen badira gaitasun jakin bat duten profesionalak ez izateagatik, era egingo da asistentzia prozesua zentro berean egiten dela «ziurtatzeko».
Mahai gainean dagoen azken puntua Onkologikoarekin dago lotuta. Zentro hori sistema publikoan «integratzeko» lana egitear dago, eta kezka iturri da hori. Osakidetzak adierazi die Onkologikoa sistema publikoan «integratuko» dela, Gipuzkoako minbiziaren asistentzia arreta guztia Donostialdea ESIan integratuko dela, eta urratsak ikusi dituzte norabide horretan. «Baina asko dago definitzeko». |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229480/finlandiako-kontserbadoreek-eskuin-muturrarekin-batera-gobernatuko-dute.htm | Mundua | Finlandiako kontserbadoreek eskuin muturrarekin batera gobernatuko dute | Petteri Orpo eskuindarrak lau alderdiko koalizio bat eratu du, eta hurrengo lehen ministroa izango da. | Finlandiako kontserbadoreek eskuin muturrarekin batera gobernatuko dute. Petteri Orpo eskuindarrak lau alderdiko koalizio bat eratu du, eta hurrengo lehen ministroa izango da. | Zerbait aldatzen ari da Europa iparraldeko herrialdeetan. 2021eko udazkenean, hango bost estatuetako agintariak sozialdemokratak ziren, baina iaztik bestelako paisaia politiko bat irudikatzen ari da eskualde horretan: Suedian eskuinak gobernatzen du, eskuin muturraren kanpo babesarekin, eta orain Finlandian jarri dira ados kontserbadoreak eta ultraeskuindarrak. KK Koalizio Nazionala alderdiaren buruzagi eta hurrengo lehen ministro Petteri Orpok atzo gauean eman zuen akordioaren berri, eta azaldu zuen, herrialde bizilagunean ez bezala, haren koalizio gobernuaren parte izango dela Finlandiarrak eskuin muturreko indar politikoa, RKP Finlandiako Alderdi Popular Suediarrarekin eta SK Kristau Demokratekin batera.
Finlandiako hedabideen arabera, Orpok osatu duen gobernua herrialdeak ekonomiaren ikuspuntutik ia 80 urtean izan duen «eskuindarrena» izango da; eta, oro har, aldaketa nabarmena izango da iragan legealdiarekin konparatuz gero, Antti Rinn (2019an) eta Sanna Marin (2019tik) sozialdemokratak buru zituen bost alderdiko koalizio batek gobernatu baitzuen —jardunean ari da orain—. Hain justu, KKren buruak bazuen aukera SDP Sozial Demokratak Alderdiarekin elkartu, eta zentro-ezkerreko edo zentro-eskuineko beste indar txiki batzuekin ados jartzeko, baina azkenean erabat eskuinekoa den aliantza bat eratzearen alde egin du.
«Gai batzuen inguruan desadostasunak izan ditugu, baina batzen gaituena da Finlandian gauzak konpondu nahi ditugula», azaldu zuen atzo kontserbadoreen buruzagiak. Adierazpen horrekin, Orpok agerian utzi zuen bi hilabete eta erdi inguru iraun duten negoziazioak ez direla erabat errazak izan; batez ere, Finlandiarrak alderdiak eta RKPk eztabaida handiak izan dituztelako hainbat aferaren inguruan. Asteotan aitortu dutenez, migrazioaz, ingurumenaz eta gutxiengoen hizkuntza eta kultur eskubideez aritzean izan dituzte talka handienak.
Edonola ere, badirudi hori konponduta dagoela, eta koalizio gobernu eskuindarrak gehiengo osoa izango duela bermatuta parlamentuan (108 aulki 200dik). Eta, beraz, printzipioz 2027ra arte iraun beharko lukeen legealdiak berekin ekarriko du eskuin muturra Finlandiako agintera itzultzea; azken aldia 2015 eta 2017 bitartean izan zen, eta gutxi iraun zuen, koaliziokideek gobernutik bota zituztelako —Zentroko Alderdiak eta kontserbadoreek—.
Aurtengo kanpainan azaldu zuenez, Orpok helburutzat izango du, besteak beste, «presio fiskala arintzeko», eta gastu publikoa txikitzea. Atzo ez zuen koalizio gobernuaren programaren berri eman, eta esan zuen gaur zela horren edukiaz mintzatzekoa; edonola ere, Finlandiako hedabideek aurreratu dute murrizketak egingo dituztela zerbitzu sozialetan eta langabezia sarietan, eta sendagaien, kulturaren eta kirol ekitaldien gaineko zergak igoko dituztela, kasurako. Langabezia txikitzea ere xede dute.
«Arazoak handiak dira»
Finlandiako lehen ministro berria izango denarentzat, «arazoak handiak dira» bere herrialdean, eta horiek «elkarrekin konpontzeko» asmoa dutela esan zuen atzo: «Oso egoera zailean gaude. Hortaz, aurrezteko neurriak aurkitu behar izan ditugu nonahi».
Errusiaren Ukrainako inbasioaren ondorioz, Finlandiak aldaketa bat izan zuen orain arteko jarreran, eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bilakatzea erabaki zuen. Halere, joan den apirilaren 2an egindako hauteskundeen kanpainako gaiak ez ziren horiek izan, egoera ekonomikoa baizik; esaterako, inflazioa eta zorra.
Oraindik ere lehen ministro karguan jardunean dagoen Marinek babes handia jaso du nazioartean, bai Ukrainako gerran jokatutako rolagatik, baita Finlandia NATOn sartzeko egindako ahaleginagatik ere. Etxean, ordea, kritika ugari jaso ditu haren agintaldian zor publikoa barne produktu gordinaren %70era heldu delako; besteak beste, pentsioetan eta hezkuntzan egindako inbertsioen ondorioz. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229481/aldaketa-baldin-eta-psnren-esku-ez-badago.htm | Politika | Aldaketa, baldin eta PSNren esku ez badago | Udal askotan, itunen menpe egonen da alkatetza, eta, gehienetan, sozialistek zirt edo zart egin beharko dute. | Aldaketa, baldin eta PSNren esku ez badago. Udal askotan, itunen menpe egonen da alkatetza, eta, gehienetan, sozialistek zirt edo zart egin beharko dute. | Bihar eratuko dituzte maiatzaren 28ko bozetatik ateratako udalbatzak Hego Euskal Herrian, eta, Nafarroan, indar politikoek adostuko dituzten itunen menpe dira udal garrantzitsu asko. Iruñean, Zangozan, Lizarran, Zizur Nagusian, Barañainen eta Eguesibarren, kasurako, zinegotzi kopuru bertsuak dituzte eskuineko eta ezkerreko blokeek, eta PSN izanen da balantza alde batera edo bestera mugiaraziko duena. Uste izatekoa da eskuinera lerratuko direla udal horiek, PSNk iragarri baitu 2019an eginiko jokaldiari eutsiko diola eta, beraz, ez dizkiola bere botoak EH Bilduri emanen.
Iruñeko Udalean islatuko da beto horren eragina. Maiatzaren 28ko bozen ostean, 9 zinegotzi ditu UPNk, 8 EH Bilduk, 5 PSNk, 2 PPk, 2 Geroa Baik eta zinegotzi bakarra Zurekin Nafarroak. 11 eledun ditu bloke bakoitzak, beraz. PSNko Elma Saizek esana du ez diela babesik emanen ez Cristina Ibarrolari (UPN) ez Joseba Asironi (EH Bildu), eta ziurrenik bere hautagaitza aurkeztuko du. Praktikan, baina, litekeena da Ibarrolak hartzea aginte makila, UPNren zerrendak bildu baitzuen boto gehien.
Beste horrenbeste gerta daiteke Lizarran eta Barañainen: UPNk eskura ditu alkatetza horiek baldin eta PSNk orain arteko estrategiari eutsi eta EH Bilduri ateak ixten badizkio. Zangozan, UPNk ez du hautagaitzarik aurkeztu, baina, haren ordez, AISS talde independente kontserbadorea da aginte makila lortzeko aukera gehien duena: AISSk eta EH Bilduk bosna zinegotzi dituzte, eta PSNren boto bakarraren menpe egonen da alkatetza. Ez badu inoren alde egiten, eskuinak irabaziko du.
Ezkerreko indarren arteko itunak
Egoera oso bestelakoa da indar aurrerakoiek PSNren botoen beharrik ez duten lekuetan. Tafallan, adibidez, Xabier Alkuaz (EH Bildu) izanen da alkate, Iniciativa por Tafalla, Zurekin Nafarroa eta Geroa Bai taldeekin akordioa lortu ostean. Zizur Nagusian, berriz, Jon Gondanek (Geroa Bai) alkate karguari eutsi ahal izanen dio baldin eta EH Bilduren babesa lortzen badu; eta Burlatan, litekeena da EH Bilduk agintea lortzea, Zurekin Nafarroaren eta Geroa Bairen botoei esker.
Ezustekorik ez dute izanen beste hainbat udalerri handitan, zerrendetako batek gehiengo osoa lortuta: Tuteran, bigarren agintaldia izanen du UPNko Alejandro Toquero alkateak; Altsasun, Geroa Baiko Javier Ollok eutsiko dio aginte makilari; eta Atarrabian eta Berriozarren, berriz, aise gobernatzeko moduan izanen dira EH Bilduko Mikel Oteiza eta Iker Mariezkurrena, hurrenez hurren. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229482/euriborrak-4ko-langa-gainditu-du.htm | Ekonomia | Euriborrak %4ko langa gainditu du | Europako Banku Zentralak interes tasak handitu ondoren, 2008ko azarotik ikusi gabeko mailara heldu da hipotekak kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea. | Euriborrak %4ko langa gainditu du. Europako Banku Zentralak interes tasak handitu ondoren, 2008ko azarotik ikusi gabeko mailara heldu da hipotekak kalkulatzeko gehien erabiltzen den indizea. | Ustekaberik ez da izan. Europako Banku Zentralak interes tasak puntu laurden igo eta biharamunean, beste salto bat egin dute bankuek elkarri kobratzen dizkieten interesek. Hamabi hilabeteko Euriborra, tasa aldakorreko maileguak kalkulatzeko gehien erabiltzen dena, %3,965etik %4,020ra igo da, eta azken hamalau urte eta erdian lehen aldiz, %4ko langa gainditu du.
Hurrengo egunetan gehiago handitzea espero da, Christine Lagarde EBZko presidenteak argi utzi zuelako gutxienez beste igoera bat izango dela, uztailean ziur aski, eta hortik gora egitea ere ezin dela baztertu. Horrenbestez, litekeena da hileko batezbestekoa %4tik gora geratzea; hori da garrantzitsuena, haren arabera kalkulatzen baitira maileguen kuotak.
Gaurko igoerarekin, ekaineko batezbestekoa %3,929koa da. Maiatzekoa baino pixka bat handiagoa da (%3,862), baina, batez ere, duela urtebetekoa baino lau puntu handiagoa, orduan %0,852an geratu baitzen. Duela urtebete, EBZ interes tasak igotzear zen —uztailean igo zituen—, baina bankuek jada igoera hori deskontatu zuten haien arteko maileguetan, eta horren haritik hasi ziren maileguak garestitzen.
3.500 euro gehiago urtean
Interes tasen igoera bortitzak —%0tik %4ra igaro dira hamaika hilabetean— igoera historikoak eragin ditu hipoteken kuotetan ere. Esaterako, duela urtebeteko tasarekin, 180.000 euroren mailegu bat itzuli behar zuenak, Euriborra gehi %1eko tasarekin, 750 euro ordaindu ditu azken urtean, baina 1.045 ordaindu beharko ditu hurrengo hamabi hilabeteetan. Hau da, 3.500 euro baino gehiago urtean.
Horrek, ordea, ez du esan nahi hipoteka mailegu guztiak hainbeste garestituko direla. Hego Euskal Herrian sistema frantsesa deitutakoa erabiltzen da, eta horrek esan nahi du interesa ordaintzeko geratzen den kapitalaren gainean pagatzen dela. Hau da, herritar batek 180.000 euro eskatu baditu baina jada 80.000 itzuli baditu, 100.000 euro horiei dagozkien interesak ordainduko dituela. Sistema horrekin, maileguaren lehen urteetan interes asko ordaintzen dira, baina, urteek aurrera egin ahala, kapital gehiago itzultzen da.
Tasa aldakorreko maileguak ez ezik, tasa finkokoak ere garestitzen ari dira, bankuek halakoak emateko interes gutxiago dutelako azken urteetan baino. Edonola ere, mota horretakoak dira orain erdiak baino gehiago, interes tasen igoera ikusita, bezero askok hilero kuota bera ordaintzearen segurtasuna hautatzen dutelako.
Interes tasa handiagoen eta inflazioaren ondorioz, etxebizitzen salmenta moteltzen ari da: urteko lehen hiru hilabeteetan 8.005 etxebizitza salerosi dira Hego Euskal Herrian, iaz baino %2,4 gutxiago. Gutxitzen ari dira hipotekak ere: apirilean, iaz baino heren bat gutxiago izenpetu ziren. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229483/gino-maeder-txirrindularia-hil-da.htm | Kirola | Gino Maeder txirrindularia hil da | Bahraingo txirrindulariak erorikoa izan zuen atzoko etapan, Albulapass mendatea jaisten ari zirela. 2021ean etapa bana irabazi zituen Italiako Giroan eta Suitzako itzulian. | Gino Maeder txirrindularia hil da. Bahraingo txirrindulariak erorikoa izan zuen atzoko etapan, Albulapass mendatea jaisten ari zirela. 2021ean etapa bana irabazi zituen Italiako Giroan eta Suitzako itzulian. | Gino Mader Bahrain taldeko txirrindularia hil da, atzo Suitzako Itzulian izandako erorikoaren ondorioz. Hala jakinarazi du bere taldeak, Bahrainek. Maeder suitzarra zen, eta 26 urte zituen. Pello Bilbaoren eta Mikel Landaren taldekidea zen. «Lur jota gaude Ginoren heriotzarengatik. Haren talentua, lana eta grina gure inspirazio izango dira beti», adierazi du Milan Erzen taldeko zuzendariak.
Maederrek etapako 197. kilometroan izan zuen erorikoa, Albulapass (15 km, %6,7) mendatea jaisten ari zirela. Amildegi batetik erori zen, eta konorterik gabe geratu zen. Kolpe handia jaso zuen buruan. Medikuek suspertu egin behar izan zuten, eta helikopteroz eraman zuten oso larri, Churreko erietxera. Hantxe hil zen ordu batzuk geroago. Istripu horretan ere Magnus Sheffeld (Ineos) txirrindulariak min hartu zuen, baina arriskutik kanpo dago.
Etapa amaieran, hainbat txirrindularik kritikatu zuten ibilbidea, tartean Remco Evenepoelek (Quick Step).«Ez da ideia ona izan halako jaitsiera bat jartzea etapa amaitzeko. Beti gertatu behar dira halako gauzak neurriak hartzeko».
Maeder talentu handiko txirrindularia zen. Haren garaipen zerrendan daude, besteak beste, 2021ean Italiako Giroan eta Suitzako Itzulian irabazitako etapa bana. Gainera, postu onak lortu zituen Paris Nizan eta Espainiako Vueltan. Dimension Datak eman zion profesionaletan aritzeko aukera 2018an, eta 2021ean sinatu zuen Bahrainekin. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229484/udalak-osatzeko-eguna-gaur-hego-euskal-herrian.htm | Politika | Udalak osatzeko eguna gaur Hego Euskal Herrian | Goiz-goizetik hasiko dira bilkurak. Lehenak Gasteiz, Durango eta Eibar izanen dira, 09:00etan. | Udalak osatzeko eguna gaur Hego Euskal Herrian. Goiz-goizetik hasiko dira bilkurak. Lehenak Gasteiz, Durango eta Eibar izanen dira, 09:00etan. | Bilkura eguna izanen da gaur Hego Euskal Herrian, udalak osatuko baitituzte. Goiz-goizetik hasiko dira elkartzen: lehenbizikoak Gasteizkoak izanen dira, 09:00etan. PSEk EAJ eta PP behar ditu EH Bildu gainditu ahal izateko. Ordu horretan bertan, Durangon (Bizkaia) eta Eibarren ere (Gipuzkoa) bilduko dira. Durangon, EH Bilduk irabazi zituen maiatzaren 28ko hauteskundeak, baina EAJk alkatetza lortu dezake, betiere PSEren eta PPren babesa badu; Eibarren, berriz, PSEk jarraituko du alkatetzan, inoren babesik gabe.
Ordu erdi geroago, Zigoitian bilduko dira (Araba). Durangon bezala, han ere EH Bilduk irabazi zituen hauteskundeak, baina PPk botoa EAJri emanez gero, EAJ izanen da garaile. 10:00etan dute ordua Andoainen (Gipuzkoa), eta EH Bilduk eskuratuko du alkatetza, lehen indarra baita. 10:30ean, Donostiako eta Bermeoko (Bizkaia) udalen txanda izanen da; hiriburuan ez da aldaketarik egonen: EAJk jarraituko du agintean. Bizkaitarrek EH Bildu izanen dute udalean oraingoan, Guzan herri plataformarekin egindako akordio bati esker.
11:00etan, Hondarribian (Gipuzkoa) eta Lizarran (Nafarroa) eginen dute bilkura. Aldaketa eguna izanen da biharkoa Gipuzkoa herrian, Abotsanitz herri plataformak eskuratu baituko agintea –EH Bilduk lagunduta– ; orain arte EAJ egon da beti alkatetzan, alderdiaren hausturaren ondorengo garaian izan ezik. Lizarran, berriz, UPN izanen da buru, PSNk EH Bildu babesten ez badu behintzat.
Eguerdian, Iruñeko, Oiongo, Bernedoko (Araba), Irungo (Gipuzkoa) eta Burlatako (Nafarroa) udalen txanda izanen da. Nafarroako hiriburuan UPN egonen da alkatetzan, gehiengo alternatiborik ez badago, gutxienez. Arabako bi herrietan, berriz, PP da udala osatzeko gakoa: Oionen EH Bilduk irabazi zuen, baina EAJ garaile izan daiteke, PPk babesten badu; Bernedon, berriz, EAJk irabazi zuen, baina EH Bildurekin berdinduta dago, eta PPren zinegotzia da gakoa. Egoera sinpleagoa da Irunen eta Burlatan: PSEk jarraituko du alkate lehenbizikoan, eta EH Bilduk lortuko du alkatetza bigarrenean. 12:30ean, Gernikan (Bizkaia) bilduko dira, eta, azken ordukorik ez badago, babes handiena duen hautagaia izanen da alkate: EH Bilduko Jose Ramon Bilbao.
13:00etan, Bastidan (Araba) izanen dute bilkura, non EAJk PPri utziko dion alkatetza. Ordu erdi geroago, Guardiaren (Araba) txanda izanen da: PPk irabazi bazuen ere, EAJk hautagaia aurkezten badu hark eskuratuko du alkatetza. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229485/piztu-da-sugarra.htm | Kultura | Piztu da sugarra | El Drogasen eta Ranciden kontzertuekin hasi da aurtengo Azkena Rock jaialdia. Rockaren zaleek harrera ona egin diete lehen jardunaldiko musika proposamenei eta talde guztiak ondo aritu dira oholtzan. | Piztu da sugarra. El Drogasen eta Ranciden kontzertuekin hasi da aurtengo Azkena Rock jaialdia. Rockaren zaleek harrera ona egin diete lehen jardunaldiko musika proposamenei eta talde guztiak ondo aritu dira oholtzan. | Ezpain gorridun aho bat, mingaina isekari edo lizunki ateratzen duena. Eta sugar txiki bat puntan. Rockaren iruditerian aspaldi txertatutako elementuak erabili ditu Azkena Rock jaialdiak aurtengo irudirako. Baita leloan —Burning since 2002 (2002tik sutan)— eta logoan ere —sua darie ARF hitzei 2010etik—. Atzo piztu zen Azkena Rock Jaialdiaren 21. aldiko garra, Rancid, El Drogas, Monster Magnet, Steve Earle, Liher eta beste hainbat musika talderen kontzertuekin. Beroak eta eguzkiak hauspotuta, zale andana bildu dira Mendizabalan, eta are musikazale gehiago espero dira gaur eta bihar.
Ariketa desatsegina izan ohi da musika jaialdi bateko lehen kontzertua jotzea. Ez du samurra izan behar gero milaka lagun bilduko dituen eremu bera western filmetako basamortu bat baino hutsago ikusteak. Zorionez, desberdina da Azkena, eta Liherrek mila bat zale bildu zituen hasieratik. Eta, apurka, gero eta jende gehiago bildu zen Thelma & Louis, Arrakasta eta Zulo bat gehiago abestiak entzuteko, besteak beste. Apenas zegoen gerizperik, eta eguzkiak gupidarik gabe berotzen zien garondoa musikazaleei, eta aurpegia musikariei. Liher taldeko kideek, baina, ez zuten erritmoa jaitsi —Eraman baladan salbu—, stonerrean eta rock gogorrean babestuta, eta riff pisutsuetan eta Lide Hernandoren ahots indartsuan oinarrituta.
Respect agertokian ez bezala, God agertokian bazen gerizperik, eta zaleak itzalpean babestu ziren Os Mutantes taldearen kontzertua ikusteko. Liherren rock gogorraren laba leundu, eta Brasilgo goxotasunean kulunkatu zen Azkena Rock jaialdia. Sergio Dias oholtzaren erdian eseri zen, eta ez zen altxatu emanaldi osoan. Tropicalia izeneko musika jorratzen dute: 1960ko eta 1970eko pop-rockaren, rock psikodelikoaren eta Brasilgo erritmoen nolabaiteko uztartzea. Hori dela eta, kontzertuak aurrera egin ahala, hainbat talderen eragina nabaritu zitekeen abestietan: The Beatlesen melodia goxoetatik hasi, BB. Kingen bluesera pasatu Beyond-en, besteak beste, eta bossa nova maisuki jorratu A minha menina ederrean. Os Mutantesen kontzertua barealdi polita izan zen.
Barealdi hori, baina, haizerik eza bilakatzekotan egon zen hurrengo kontzertuan. Steve Earlek hartu zuen erreleboa; bera bakarrik, gitarra akustikoaren, mandolinaren eta harmonikaren laguntzarekin soilik. Ezer gehiago. Bakarkako kontzertu akustiko bat proposamen arriskutsua da rock jaialdi batean. Leon-kastillo. Eta zale sutsuenak txundituta geratu baziren ere, Earleren ibilbidea gutxien jarraitu dutenentzat apur bat kontrako eztarritik joan zen emanaldia. Amaiera aldera, une hunkigarririk ere izan zen; bereziki, Justin Townes Earleren Harlem River Blues jo zuenean. Steveren semea zen Justin, eta kokaina gaindosi baten ondorioz zendu zen.
Barricadaren 40. urteurrena
Osteguneko izar nagusienetako bat igo zen oholtzara ondoren: Enrique Villarreal El Drogas. Barricadaren sorreraren 40. urteurrena baliatuta, talde horren abestiak jo zituzten soilik. En la silla eléctrica kantuarekin hasi ziren, Contra la pared, Barrio conflictivo, No sé qué hacer contigo, Bahía de Pasaia... Zaleek ongi baino hobeto ezagutzen dituzten abestiak. Talde-zale senidetze harmoniatsua izan zen emanaldia. Jendeak El Drogas eta Barricada maite ditu, eta maitasun hori oholtza gainetik itzuli zuen Txantreako abeslariak. Víctima, Okupación, No hay tregua, En blanco y negro... Mendizabalan ziren guzti-guztiek abestu zituzten. Ate nagusitik irten zen El Drogas, txalo zaparrada batekin, eta jendetzari kostata kendu zitzaion irribarrea ahotik.
Rancid zen hurrengo talde nagusia, baina haien aurretik Lydia Lunch Retrovirus aritu ziren. AEBetako rock alternatiboaren izen iheskorrenetako bat da Lunch. Beti egon da hor, 1980ko hamarkadatik gaur arte, eta makina bat talderekin kolaboratu du —Sonic Youth, Swans, Oxbow...—, baina beti, nolabait, itzalpean eroso. Azkena Rockeko kontzertuak ere gehiago izan zuen ilunetik argitik baino. Grunge apur bat, noise-rock ukituak, distortsioa, bukle luzeak... Espiral batean sartzea bezala, zulo ilun batean gero eta sakonago.
Punk janzkeradun zale ugari bildu ziren Mendizabalan, eta horiek denak Rancid noiz hasiko pasatu zuten eguna. 23:30 pasatxo oholtzaratu zen Kaliforniako taldea, eta kontzertu sendo eta dibertigarria eskaini zuen. 1990eko hamarkadan argitaratutako lanetan oinarritu zuten, bereziki, emanaldia, gaur egun duten estatus ia mitiko hori lortzeko modua eman dien diskoetan: And Out Comes the Wolves eta Let’s Go. Punkaren klixe musikal oro bete zuten: riff itsaskorrak, koru etengabeak, circle pit eta pogoak lehen ilaretan... Ruby Soho ereserkiarekin itxi zuten.
Monster Magnetena izan zen lehen jardunaldiko azken emanaldia. Stonerra abiapuntu izanik, metalera eta rock gogorreko beste adarretara ere jo zuten askotan.
The Pretenders eta Incubus dira ostiraleko talde nagusiak. Zalantza asko egon dira Incubusen kontzertuaren inguruan, Brandon Boyd abeslariaren gaixotasuna dela-eta aurreko emanaldi guztiak bertan behera geratu baitira. Azkenean, baina, badirudi ariko direla Mendizabalan baldin eta azken orduko berri txarrik ez badago. Haiez gain, Calexico, The Undertones, The Soundtracks of Our Lives eta Pasadena dira taularatuko diren beste taldeetako batzuk. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229486/munduko-tenperaturak-15-graduko-langa-gainditu-du-ekainean-udan-lehen-aldiz.htm | Mundua | Munduko tenperaturak 1,5 graduko langa gainditu du ekainean, udan lehen aldiz | Ez da lehen aldia industria aurreko batez besteko tenperatura baino 1,5 gradu altuagoa neurtu dutena munduan, baina orain arte beti neguan eta udaberrian gertatu da hori. | Munduko tenperaturak 1,5 graduko langa gainditu du ekainean, udan lehen aldiz. Ez da lehen aldia industria aurreko batez besteko tenperatura baino 1,5 gradu altuagoa neurtu dutena munduan, baina orain arte beti neguan eta udaberrian gertatu da hori. | Kezkatuta daude munduko zientzialariak klima aldaketak aurten erakusten dituen zantzuekin. Munduko itsasoetako uren tenperatura inoizko altuena da, eta Antartikako izotz geruza inoizko txikiena. Meteorologoek iragarri dute El Niño fenomenoaren eraginpean dela munduan jadanik —munduko tenperatura ohikoa baino beroagoa izaten da aldi horietan, kontrakoe eragina egiten duen La Niña-ren garaian ez bezala—, eta Munduko Meteorologia Erakundeak (MME) berriki ohartarazi du aukera handiak daudela hurrengo bost urteotan Parisko Hitzarmenak aipatzen duen 1,5 graduko berotzearen muga urteren batean gainditzeko.
Egunotan jakinarazi du Copernicus Europako Batasuneko Klima Aldaketarako Zerbitzuak (C3S) ekain hasieran munduko batez besteko tenperaturak 1,5 gradu altuagoa izan dela munduan industria aurreko aroan baino. Ez da lehen aldiz hori gertatu dena urteko aldi zehatz batean, baina orain arte halakoak beti gertatu izan dira ipar hemisferioko neguan eta udaberrian. Lehen aldia da, beraz, halako fenomeno bat udan gertatu dena. Aintzat hartu behar da ekain osoa uda meteorologikotzat jotzen dutela zientzian.
Copernicusek atzo jakinarazi zuen mugarri berri hau, ERA5 eta ECMWF datu erregistroetatik ateratako informazioa baliatuta horretarako. Jakinekoa denez, Klima Aldaketari buruzko Parisko Hitzarmenak aipatzen du herrialdeek ahaleginak egingo dituztela industria aurreko batez besteko tenperatura igoera ez dadin igaro 1,5 gradutik. Nazio Batuen Erakundeko Klima Aldaketarako Gobernuarteko Adituen Taldeak (IPCC) garrantzia handia ematen diote tenperatura ez dadin 1,5 gradutik igaro, kalteen larritasuna eta maiztasuna asko handituko litzatekeelako puntu horretatik aurrera.
Copernicusek iragarri du ekaineko lehen egunetan jo zuela goia munduko tenperaturak. 2015eko abenduan gainditu zen lehen aldiz 1,5 graduko muga hori, eta baita 2016ko eta 2020ko ipar hemisferioko negu eta udaberrietan. Igoera puntualak dira horiek, eta, beraz, ez du betetzen Parisko Itunak dioena, hark 20 eta 30 urteko batez besteko tenperaturak aipatzen baititu horretarako.
El Niño-ren eragina
Maiatzean iragarri zuen MMEk, txosten baten bidez, 2023 eta 2027 bitartean, %66ko aukera dagoela urteko batez besteko tenperatura 1,5 gradu beroagoa izateko, gutxienez urte batez, industria aurreko aroan baino. Copernicusek zehaztu du El Niño-ren eragina handitzen doan heinean, arrazoiak daudela pentsatzeko hurrengo hilabeteotan, zenbait alditan, gaindituko dela 1,5 graduko muga.
MMEren txostenaren arabera, %98ko aukera dago hurrengo bosturteko urte bat inoiz erregistratutako beroena izateko, eta bosturteko aldia ere inoizko tenperaturarik altuenekoa izateko ere. %32ko aukera dago bosturtekoaren batez besteko tenperaturak 1,5 gradu gainditzeko industria aurrekoa.
Ameriketako Estatu Batuetako Ozeanoen eta Atmoferaren Adminstrazioak (NOAA) apirilean jakinarazi zuen 21,1 graduko tenperatura zegoela batez beste ozeanoetan, inoizko tenperaturarik altuena, hain zuzen ere. Geroztik apaldu dira tenperatura horiek, baina jarraitzen dute inoizko beroenak izaten, baina Copernicusek berak ohartarazi du maiatzean ere, izotzik gabeko itsasoek inoizko tenperaturarik altuenak erregistratu dituztela. Ozeanoen tenperatura altuez gain, Antartikako izotza ere ematen ari da zeresanik zientzialarien artean, neurtzen dutenetik inoizko txikiena delako aurten.
Munduan muturreko beroaldiak pairatzen ari dira hainbat tokitan. Aste honetan Pekinen eta Asian bero bortitzak jasan dituzte. Esate baterako, Txinako hainbat eskualdetan, Pekin hiriburuan barne, 40 gradu inguruko tenperaturak izaten ari dira, eta agintariek alarma gorria ezarri dute beroagatik. Mexikon ere egunak daramatzate muturreko beroarekin. Adituek ohartarazi dute datozen egunetan ere berdin jarraituko dutela herrialde horretan. Kanadan ere beroak eta ezohiko beroak sute bortizak eragin dituzte baso borealetan. Tenperaturaren jaitsierak eta euriak azken egunetan egoera hobetzen lagundu badute ere, XXI. mendeko suteak izan dituzte Kanadan, gobernuak aitortu duenez. 47.000 kilometro koadro baso kiskali ditu suak, Euskal Herriaren azalera halako zazpi. Egoera hobetu den arren, oraindik ehunka sute aktibo daude herrialdean. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229487/hilik-topatu-dute-bart-uribarri-ganboako-urtegian-galdutako-gizonezkoa.htm | Gizartea | Hilik topatu dute bart Uribarri Ganboako urtegian galdutako gizonezkoa | Atzo deia jaso zuten larrialdi zerbitzuek: bi pertsona uretatik atera ezinik zebiltzan. Bat erreskatatzea lortu zuten, eta bestea galdurik egon da gaur arte. | Hilik topatu dute bart Uribarri Ganboako urtegian galdutako gizonezkoa. Atzo deia jaso zuten larrialdi zerbitzuek: bi pertsona uretatik atera ezinik zebiltzan. Bat erreskatatzea lortu zuten, eta bestea galdurik egon da gaur arte. | Atzo iluntzean, 30 urteko gizonezko bat desagertu zen Uribarri Ganboako urtegian (Araba), bainatzen ari zela uretatik atera ezinik. Gaur topatu dute haren gorpua. Larrialdi zerbitzuen arabera, alga tartean harrapatuta ito zen.
Osteguneko 20:20 aldera galdu zen gizonezkoa, urtegian bainatzen ari zela. Aurretik, dei bat jaso zuen SOS Deiak 112 larrialdi zerbitzuak, esanez bi gizonezko uretatik atera ezinik zeudela. Larrialdietako teknikariek hara bidali zituzten Herritarren Babeserako patruilak, helikoptero bat, Zaintza eta Erreskate Unitateko urpekariak, suhiltzaileen ontzi bat, Osakidetzako osasun zerbitzuak eta miñoien patruila bat.
Arriskuan ziren gazteetako bat, 25 urtekoa, erreskatatu ahal izan zuten, eta, bertan artatu ondoren, anbulantzian eraman zuten Gasteizko Txagorritxu ospitalera. Beste gaztearen arrastorik ez zuten topatu, ordea. Jaurlaritzak gaur jakinarazi duenez, urpean geratu zen, alga tarten harrapatuta, eta ezin izan zen ertzeraino iritsi.
Ertzaintzaren Zaintza eta Erreskate Unitateko kideek hainbat murgilaldi egin zituzten ingurumarietan gizonaren bila, 00:30 arte, baina ez zuten aurkitu. Gaur, 09:30ean, uretan bilatzeko operazioa abiarazi dute berriz, Arabako suhiltzaileen ontziak lagunduta. Segurtasun Sailak baieztatu duenez, 11:45 aldera aurkitu dute gorpua urpekariek. Gasteizko Auzitegiko Patologia Zerbitzura eramango dute autopsia egiteko. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229488/bastidako-alkatetza-erabaki-gabe-dago-eajko-zinegotzigaiek-ez-baitute-baztertu-eskuratzea.htm | Politika | Bastidako alkatetza erabaki gabe dago, EAJko zinegotzigaiek ez baitute baztertu eskuratzea | Araba Buru Batzarrak agindu die hautagaitzarik ez aurkezteko, eta Eduardo Barinaga alkategaiak dimisioa eman du, baina ezin da baztertu EH Bildurekin akordioa egitea, PPk goberna ez dezan. Gasteizko Udalean, EAJ-PSE aliantzak PPren babesa behar du Maider Etxebarria alkate egiteko. | Bastidako alkatetza erabaki gabe dago, EAJko zinegotzigaiek ez baitute baztertu eskuratzea. Araba Buru Batzarrak agindu die hautagaitzarik ez aurkezteko, eta Eduardo Barinaga alkategaiak dimisioa eman du, baina ezin da baztertu EH Bildurekin akordioa egitea, PPk goberna ez dezan. Gasteizko Udalean, EAJ-PSE aliantzak PPren babesa behar du Maider Etxebarria alkate egiteko. | Arabako udal gobernuen mapa asko aldatuko da egin diren eta egin ez diren akordioak tarteko. EAJren eta PSE-EEren arteko aliantza ez da nahikoa izan gehiengo absolutuak lortzeko oro har, eta PPk izango du giltza biko akordio horrek udalerri ugari har ditzan, kasu gehienetan jeltzaleen mesedetan, baina baita PPk ere bizirik iraun dezan udal politika instituzionalean.
Hasteko, Gasteizen, Rocio Vitero EH Bilduko alkategaiak irabazi ditu udal hauteskundeak, baina Maider Etxebarria PSEko alkategaiak lortuko du aginte makila, EAJren babesarekin batera PPrena ere izango baitu. Espainiako eskuinadarrek koalizio abertzalea gobernuetara iristea galaraztea dute helburu nagusietako bat, eta xede hori bere alde jarriko dute jeltzaleek eta sozialistek Araba osoan udalerri garrantzitsuak lortzeko.
PPren babesa doakoa izan al da, ordea? Arabako Errioxara begiratu behar da erantzun baten bila. Arabako PPko presidente Iñaki Oiarzabalek Guardia eta Bastidako alkatetzak eskatu dizkio EAJri, udalerri bi horietan lehen indar izan baita. Jeltzaleek ukatu egin dute PPrekin negoziatu dutela, nahiz eta Oiarzabalek berak ziurtatu duen elkarrizketak egon direla. Batera edo bestera, baliteke Bastidako alkatetza PPrentzat izatea, EAJk uko egin baitio aginte makila hartzeari. Asteon, Eduardo Barinaga alkategaiak dimisioa eman du, Araba Buru Batzarrak agindu baitio hautagaitza ez aurkezteko.
Nahasmena erabatekoa da. Bastidako EAJren Facebook kontuan zabaldu duten mezu batean ohartarazi dute ez dutela baztertzen alkatetza eskuratzea, EAJren zuzendaritzaren agindua bete gabe. «Traizioa» egin dietela zabaldu dute, eta matxinaturik EH Bildurekin akordioa egitea ezin da baztertu. Baina, beranduago, EAJren Arabako zuzendaritzak salatu du Bastidako sare sozialetako kontuak hackeatu dizkietela, eta hori ez dela alderdiaren iritzia.
EH Bilduk Laudio hartuko du
Guardiako aginte makila da PPk eskatu duen bestea. EAJk ez luke bere alkategaia aurkeztu behar han PPri uzteko alkatetza, EH Bilduk babestu egingo bailuke, Bastidan ere egingo zukeen bezala; azken legegintzaldian, bi herri horietan gobernatu dute abertzaleek. Raul Garcia Guardiako alkategai jeltzaleak hautagaitza aurkeztuko duela ematen du, eta, hala eginik, alkate izango da, EH Bilduren babesari esker.
EAJko jarduneko alkateek inbestidura saioak goiz ipini dituzte PPren babesari esker alkatetzak eskuratzekoak diren udalerrietan; esaterako, Kuartangon, Zigoitian, Bernedon eta Erriberabeitian. Arabako Errioxako herri populatuena ere, Oion, EAJren esku geratuko da PPri esker, udal hauteskundeak EH Bilduk irabazi arren. Laudion, ordea, Arabako udalerri handienetan bigarrenean, koalizio subiranistaren esku geratuko da aginte makila, Omnia plataformarekin egindako itunari esker. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229489/adinekoei-etxe-babestu-irisgarria-eskatzeko-aukera-emango-die-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Adinekoei etxe babestu irisgarria eskatzeko aukera emango die Jaurlaritzak | Babes ofizialeko etxebizitzen eta zuzkidura-alojamenduen araudia aldatuko du adinekoentzat eskuragarriagoak izan daitezen. Gaur aurkeztu ditu neurriok Iñaki Arriolak sailburuak Eusko Legebiltzarrean. | Adinekoei etxe babestu irisgarria eskatzeko aukera emango die Jaurlaritzak. Babes ofizialeko etxebizitzen eta zuzkidura-alojamenduen araudia aldatuko du adinekoentzat eskuragarriagoak izan daitezen. Gaur aurkeztu ditu neurriok Iñaki Arriolak sailburuak Eusko Legebiltzarrean. | Babes ofizialeko etxebizitzei buruzko araudia aldatuko du Eusko Jaurlaritzak, 65 urtetik gorako pertsonek halakoak eskatu ahal izan ditzaten. Iñaki Arriola Etxebizitza sailburuak gaur Eusko Legebiltzarrean azaldu duenez, jada etxebizitza baten jabeak direnek ere egiten ahalko dute eskaera, euren bizitokiak ez baditu irisgarritasun baldintzak betetzen. Izan ere, gaur gaurkoz, babes ofizialeko etxebizitza bat eskuratu ahal izateko baldintzetako bat da beste etxebizitza bat ez edukitzea jabetzan.
Etxebizitza arazoak dituzten adinekoak babesteko beste neurri batzuk ere hartuko ditu Jaurlaritzak. Zuzkidura-alojamenduei buruzko araudian ere aldaketak egingo dituzte, zaurgarrienek bost urte baino gehiago gelditzeko aukera eduki dezaten. Helburua litzateke 70 urtetik aurrerako jendeak bertan bizitzen segitu ahal izatea, egoiliarraren autonomia pertsonalerako egoki den artean. Zuzkidura-alojamentuak eskuratu dituzten adinekoak «babestu» nahi dituzte horrela, etxebizitza horien ezaugarrietako bat baita denboran mugatu batez erabiltzea soilik. Hain zuzen, gehienez bost urtez bizi daiteke horrelakoetan. «Emantzipazio prozesuetan erabiltzen den formula bat da, funtsean, baina etxebizitza beharrek dakarte batzuetan, proportzio txikiagoan bada ere, adinekoei ere ematea etxebizitza hauek», azaldu du Arriolak.
70 urtetik gorako pertsonentzat ez ezik, “irisgarritasunerako eskubide subjektiboa” dutenentzat ere balioko du aldaketak. Horien kasuan, hilabetero berrituko da kontratua etxebizitza sozial bat eskuratuko duten arte. Eusko Jaurlaritzak espero du uda honetan onartuko dela etxebizitza eskubide subjektiboa arautzeko dekretua, eta hor egingo ditu aldaketak, xedapen gehigarrien bidez.
Arriolak oroitarazi du sailak neurriak hartuak dituela etxebizitza zaharren birgaitze lanak %100ean finantzatuak izateko, 65 urtetik gorakoen kasuan, adibidez. Halere, onartu du eraikin zahar askotan irisgarritasun arazo handiak daudela, eta horri aurre egitea da neurrion helburua. Era berean, sailburuak gogora ekarri du adinekoak etxebizitza parke publikoan sartzeko baldintza dela haien etxea Bizigune programaren esku uztea; hutsik dauden etxeak alokagai jartzen ditu Jaurlaritzak horren bidez. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229490/bertsolaritza-ondare-immaterialeko-kultur-ondasun-izendatuko-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Kultura | Bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun izendatuko du Eusko Jaurlaritzak | Izendapen ofiziala datozen hilabeteetan egingo dela iragarri du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak. | Bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun izendatuko du Eusko Jaurlaritzak. Izendapen ofiziala datozen hilabeteetan egingo dela iragarri du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak. | Bertsozale Elkarteko datuen arabera, XIX. mende hasierakoa da bat-bateko bertsolaritzaren laginik zaharrena. Ordutik, belaunaldiz belaunaldi joan da transmititzen, eta, gaur egun, garai loriatsuak bizi ditu diziplina horrek. Haren iraunkortasuna bermatze aldera, bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun izendatuko dutela jakinarazi du gaur goizean Bigen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak, Eusko Legebiltzarreko Kontrolerako osoko bilkuran. Datozen hilabeteetan egingo dute izendapen ofiziala.
Ikusi gehiago: Pandemia aurreko egoerara itzuli dira bertso plazak
Bertsolaritza da ondare immaterialaren «adibiderik argiena», Zupiriaren hitzetan: «Belaunaldiz belaunaldi komunitateak transmititzen, babesten eta aitortzen jakin duen adierazpen bizia da». Izendapenaren bitartez, beraz, diziplina horren «babesa eta transmisioa» bermatu nahi dituzte.
Aurrez, beste bi katalogotan izendatuta dago bertsolaritza ondare immaterialeko kultur ondasun gisa: Nafarroakoan (2018az geroztik) eta Frantziakoan (2022az geroztik). |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229491/gorpu-bat-topatu-du-ertzaintzak-ulia-mendian-beste-gizonezko-baten-bila-zebilela.htm | Gizartea | Gorpu bat topatu du Ertzaintzak, Ulia mendian beste gizonezko baten bila zebilela | Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du gaur topatu duten hilotzak «denbora luzea» zeramala han | Gorpu bat topatu du Ertzaintzak, Ulia mendian beste gizonezko baten bila zebilela. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du gaur topatu duten hilotzak «denbora luzea» zeramala han | Donostian desagertutako gizon baten bila ari ziren miaketa dispositiboko kideek beste pertsona baten gorpua aurkitu dute gaur Ulia mendian. Hilotzak «denbora luzea zeraman han», Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Gaur goizean aurkitu dute gorpua, itsasotik bi metrora dagoen eremu malkartsu batean, Ulia mendiaren eta Pasaiaren (Gipuzkoa) artean. Larrialdietako taldeak oraindik ezin izan dira gorpua dagoen tokiraino iritsi, baina, zantzu guztien arabera, topatu dutena ez da aurretik bilatzen ari ziren pertsonarena. 64 urteko gizon horren familiak haren desagerpena salatu zuen bart, eta, Segurtasun Sailaren arabera, «litekeena da Ulia mendiaren ingurumarietan egotea». Desagerpenaren berri izan ostean, segurtasun zerbitzuek bilaketa-dispositibo bat ezarri zuten, eta oraingoz ez dituzte lanak eten.
Eusko Jaurlaritzako Larrialdi Zuzendaritzako teknikariak ari dira lan horiek koordinatzen, eta Ertzaintzaren patruilak mobilizatu zituzten, bai eta Euskadiko Salbamenduko Txakurren Taldekoak, Udaltzaingoetakoak, suhiltzaile taldeetakoak, Gurutze Gorrikoak eta DYAkoak ere. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229494/jaurlaritzak-774-hirugarren-gradu-onartu-ditu-espetxe-eskumena-duenetik.htm | Politika | Jaurlaritzak 774 hirugarren gradu onartu ditu espetxe eskumena duenetik | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetan daudenen %47 lanean ari dira, Melgosaren esanetan. Ehun lagun inguru parte hartzen ari dira justizia errestauratiboko ekimenetan. | Jaurlaritzak 774 hirugarren gradu onartu ditu espetxe eskumena duenetik. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetan daudenen %47 lanean ari dira, Melgosaren esanetan. Ehun lagun inguru parte hartzen ari dira justizia errestauratiboko ekimenetan. | «Zigorrak erregimen irekian betetzen laguntzearen aldeko apustua egiten jarraitzen dugu», adierazi du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Nerea Melgosak Eusko Legebiltzarrean. Espetxe ereduaren inguruko hitzartze bat egin du, PP+Ciudadanos talde parlamentarioko Luis Gordilloren galderari erantzunez, eta jakinarazi du Jaurlaritzak kartzelen kudeaketarako eskumena bereganatu zuenetik 774 presori eman dietela hirugarren gradua, izan lehen unean edo progresioen bidez.
Eusko Jaurlaritzak 2021eko urriaren 1ean eskuratu zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeak kudeatzeko eskumena, eta hortik aurrera martxan jarritako espetxe eredua babestu du Melgosak. Zehazki, eskumena bere gain hartzearekin batera iragarri zuten erregimen irekien alde egingo zuela espetxe zigorrak betetzeko, eta lehen urteko balantzea egitean, iazko irailaren amaieran, jakinarazi zuen 457 gradu progresio eman zituztela. Hartutako bidearen jarraipen gisa irudikatu ditu datu berriak sailburuak, eta argudiatu du hirugarren graduen alde egiteak «birgizarteratzea errazten» duela. Halere, gaineratu du prozesu horiek «pertsona bakoitzaren tratamendu indibidualaren kontrol, jarraipen eta ebaluaziopean» egiten direla.
Are gehiago, bide horri eusteko erdiaskatasunean dauden presoek zein baimenak eskuratzen dituztenek erabiltzeko etxebizitza sare bat «finkatu» dutela adierazi du, eta gauza bera egin nahi dela eguneko zentroekin ere.
Hirugarren graduen ingurukoa ez da Melgosak emandako datu bakarra. Jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako presoen %47 inguru ari direla lanean zentroetako tailerretan; eskumena hartu aurretik baino 200 lagun gehiago dira. Halere, azaldu du helburua dela presoen erdiak lan egitea, eta lanerako «beharrezko kualifikazioak» eskuratzea. Era berean, adierazi du ehun lagun baino gehiago ari direla parte hartzen justizia errestauratiboko programetan.
Melgosak «ontzat» jo du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxe administrazioaren funtzionamendua, «ezarritako helburuak» betetzen ari direlako. Halere, salatu du eskumenaren transferentzia egitean, Eusko Jaurlaritzak «gabeziak» antzeman zituela Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako azpiegituretan, eta Arabako zentroaren eta Gipuzkoan eraikitzen ari direnaren beharretara «egokitu gabeko» plantilla bat.
Horiek hala, adierazi du urtea bukatu aurretik espetxe azpiegituren gaineko plan bat garatu nahi duela Justizia Sailak, bost ardatzetan banatuta: integraziora bideratutako espazioen diseinua, presoen espazioen bizigarritasuna, erregimen irekiko espazioen sustapena, gizarte aniztasunari erantzuteko espazioen «balio aniztasuna» eta eraikinen eraginkortasuna. Horrek «askatasunik gabeko pertsonen bizi baldintza duinak bermatzea» du xede, sailburuaren esanetan.
Gordillok, berriz, salatu du «definizio falta bat» dagoela euskal espetxe ereduaren inguruan. Sailburuari leporatu dio zigorrak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kartzeletan betetzeko baldintzak betetzen dituzten hainbat preso ez dituztela Euskal Herriratu, eta horien ordez motibazio politikoko presoak «lehenetsi» dituztela. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229495/astelehenetik-tinder-aplikazioa-euskaraz-erabil-daiteke.htm | Bizigiro | Astelehenetik Tinder aplikazioa euskaraz erabil daiteke | Astelehenetik Tinder aplikazioa euskaraz erabil daiteke. | Pasa den astelehenetik Tinder aplikazioa euskaraz ere erabili daiteke. Gainera, jendea ezagutzeko irizpideen artean ere hautatu daitekeela jakinarazi du komunikazio taldeak, eta modu horretan euskara hautatu duten beste pertsona batzuekin jartzen du erabiltzea harremanetan. Ekainaren 12an bretoiera eta korsikera ere gehitu zituen aukeran ematen dituen hizkuntzen artean. Katalana eta galiziera ere aukeran daude.
Tinder munduko 190 herrialdetan erabiltzen da jendea ezagutzeko, eta 56 hizkuntzatan erabiltzen dute. Zenbait iturriren arabera, 400 milioi erabiltzaile zituen 2022an. 2020an 6,5 milioi pertsonek zuten ordainpeko kontua. Sare sozial baten moduan funtzionatzen du. | |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229496/bruselak-esan-duenez-bazekien-gerta-zitekeela-greziakoren-moduko-hondoratze-bat.htm | Mundua | Bruselak esan duenez, bazekien gerta zitekeela Greziakoren moduko hondoratze bat | Europako Batzordearen arabera, migratzaileak Mediterraneoan zehar eramateko beste «'modus operandi' bat» nagusitu da azken hilabeteetan. Erreskatatu dituztenen esanetan, ontzia Egiptotik abiatu zen. | Bruselak esan duenez, bazekien gerta zitekeela Greziakoren moduko hondoratze bat. Europako Batzordearen arabera, migratzaileak Mediterraneoan zehar eramateko beste «'modus operandi' bat» nagusitu da azken hilabeteetan. Erreskatatu dituztenen esanetan, ontzia Egiptotik abiatu zen. | Europako Batzordeko Barne komisario Ylva Johanssonek nabarmendu du, gaur, duela zenbait hilabetetik zekitela herenegun Grezian gertatu zenaren moduko hondoratze bat izan zitekeela Mediterraneo itsasoan. «Zoritxarrez, gertatu behar zela ikusi dugu, urte hasieratik beste modus operandi bat dagoelako. Arrantza ontziak abiatzen dira Libia ekialdeko kostaldetik, eta jarduera hori %600 handitu da», adierazi du agerraldi batean. Datu ofizialean arabera, asteazkeneko Peloponesoko kostaldeko hondoratzearen ondorioz 78 pertsona hil dira, eta 500 migratzaile inguru desagertuta daude. Erreskate taldeek lanean jarraitzen dute, baina kostazainen bozeramaile batek gaur Efe berri agentziari esan dionez, jada «oso zaila» da norbait bizirik topatzea. 104 errefuxiatu onik erreskatatu dituzte.
Eta gertatu dena «tragedia bat» dela iruditzen zaio Johanssoni; «ziurrenik», Mediterraneoan inoiz gertatutako «okerrena». Trafikatzaileak egin ditu erantzule. «Pertsonak ontzira igo zituzten trafikatzaileek ez zituzten Europara bidali, heriotzara baizik». Horren harira, Greziako kostazainak kritikatuak izan dira azkeneko orduetan, egotzita ez zutela ontzia ikusi bezain laster esku hartu. Kostazainek argudiatu dute, ordea, «bat-bateko» esku hartze batek ez zuela egoera konponduko. Halako aurrean, agintarien arteko «koordinazioa» aldarrikatu du Europako Batzordeko Barne komisarioak.
Ikusi gehiago: Greziak ehun migratzaile erreskatatu ditu Mediterraneoan; 500 inguru desagertuta daude oraindik
Erreskatatu dituztenen lekukotzak biltzen ari dira tokiko hedabideak, eta horiek Atenasko agintarien bertsioa gezurtatu dute. Esan zuten ontzia Libiako Tobruk hiritik abiatu zela, baina migratzaileek beraiek azpimarratu dute Egiptotik atera zela, geldialdi bat egin zuela Libian, eta Italiara iristea zuela helburu. Hondoratzearekin lotuta, Greziako Poliziak bederatzi pertsona atxilotu ditu erreskatatukoen artean, eta egozten die talde kriminal bat sortzea migratzaileekin trafikatzeko, hondoratze bat eragitea, eta bizitzak arriskuan jartzea. Siriakoak, Egiptokoak eta Pakistangoak ziren ontzian zihoazen gehienak, bizirik atera direnek kontatu dutenez. Horien beraien esanetan, 4.000 eta 6.000 euro artean ordaindu zieten trafikatzaileei, ontzira igotzeagatik.
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eta IOM Nazioarteko Migrazio Erakundeak eskatu dute har daitezela «premiazko neurriak» migratzaileen heriotzak saihesteko. «Itsasoan arriskuan dauden pertsonak denborarik galdu gabe erreskatatzea da nazioarteko itsas zuzenbidearen arauetako bat», ohartarazi dute NBE Nazio Batuen Erakundearen bi agentziek, ohar bateratu batean. Herrialdeei eskatu diete egin ditzatela «bilaketa operazio koherenteak», eta Europako Batasunari belarrietatik tira egin diote: «Mediterraneoan duen jokabideari dagokionean, Europako Batasuna erdigunean jarri beharko lituzke segurtasuna eta elkartasuna».
Bestalde, Europako Parlamentuko parlamentari talde bat Lampedusa (Italia) uhartera joatekoa da astelehenean, eta, ostegunera bitartean, batzartuko da Italiako kostazainekin, tokiko agintariekin, Frontex agentziakoekin, baita erreskate lanetan aritzen direnekin eta migratzaileei harrera egiten dietenekin. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229497/donostiara-itzuli-dira-sorollak-bertan-sortu-zituen-lanak.htm | Kultura | Donostiara itzuli dira Sorollak bertan sortu zituen lanak | Joaquin Sorolla margolariak Donostian pintatu zituen hainbat obra bildu dituzte San Telmo museoan, Margotzeko bidaiatu erakusketan. Une jakinak jasotzen dituzten kolore apunteak dira ugarienak. | Donostiara itzuli dira Sorollak bertan sortu zituen lanak. Joaquin Sorolla margolariak Donostian pintatu zituen hainbat obra bildu dituzte San Telmo museoan, Margotzeko bidaiatu erakusketan. Une jakinak jasotzen dituzten kolore apunteak dira ugarienak. | Hiru hamarkadaz, Donostia urtero bisitatu izan zuen udan Joaquin Sorolla margolariak (Valentzia, Herrialde Katalanak, 1863-Cercedilla, Espainia, 1923). 1889an zapaldu zuen hiria lehen aldiz, eta 1921ean ikusiko zuen azkenekoz. Bere egonaldietan hamaika margolan pintatu zituen, eta obra horiek dira, hain zuzen ere, San Telmo museoan ikusgai jarri duten Margotzeko bidaiatu. Sorolla Donostian erakusketaren oinarria. Hala, sortu zituen lekura itzuli dira garai hartako eszenak, jendeak, paisaiak eta giroak erakusten dituzten lanok. Urriaren 15era arte egongo da haiek ikusteko aukera, museoaren kapitulu gelan.
Artista hil zeneko mendeurreneko ekitaldien barruan heldu da erakusketa Donostiara. Hain zuzen, artelanak egin ziren lekuetan erakusteko, Sorolla. Margotzeko bidaiatu izeneko hainbat erakusketa antolatu dituzte Sorolla Museoak eta Sorolla Museoa Fundazioak. Donostiakoa da horien artetik lehena, eta San Telmo museoarekin elkarlanean atondu dute, Acacia Sanchez Dominguez komisarioaren gidaritzapean. Guztira, zortzi mihise eta 30 bat kolore apunte bildu dituzte; neurri txikiko lan horietan, eguneroko bizitzako unean-uneko eszenak jaso ohi zituen margolariak. Horiei denei, artistaren beste hiru olio batu dizkie San Telmok bere funtsetatik, Rogelio Gordonek emandakoak —Sorollaren laguna eta Donostiako Arte eta Lanbideen eskolako zuzendari izandakoa—.
Komisarioaren esanetan, «bidaiari nekaezin» gisa ere gogoratu nahi izan dute artista; pintatzeko helburuz mugitzen zen batetik bestera, eta, hain zuzen, bidaietan eginiko lanak dira «haren izaera ezagutzeko modurik hoberena». Berdin Donostian sortutakoei dagokienean. «Bere ikuspegi aurrerazale eta baikorrarekin, Sorollak jakin zuen hiriaren modernotasuna bere pinturara eramaten». Donostian eta inguruetan, denera, 300 lan ondu zituen, baita batzuk New Yorken erakutsi ere.
Bi arrazoik eraman zuten margolaria udak Donostian igarotzera, Sanchez azaldu duenez. «Piktorikoa da bata: Donostian, lehen aldiz, Iparraldeko argia irudikatzeko erronkari aurre egin behar izan zion. Bera oso ohitua zegoen Mediterraneoko eguzki indartsura, eta hemen aurkitu zuen ikuskizun bisualak paleta aldatzea eta erronka horri aurre egitea eskatu zion. Bere ibilbidean mugarri bat izan zen hori». Horren adibide da Olatu horma seriea, zeinaren lagin bat jarri duten ikusgai.
Soziala izan zen beste arrazoia, komisarioak azaldu duenez. Garai hartan, aristokraziaren eta goi burgesiaren udako topagune nagusietako bat izan zen Donostia, eta, lagunak ez ezik, bezeroak ere bazituen pintoreak horien artean. «Hala, bere lanetan udaldi dotore horiek jasota, kronista sozial zoli baten gisan jardun zuen». Aire zabalean margotzen zituen kolore apunteetan irudikatu zituen, batez ere, eszena horiek denak.
Garaiko argazkiz, dokumentuz eta prentsan jasotako pasartez lagunduta ikus daitezke lanok.
Margolariaren egunerokoa
Lau ataletan antolatu du komisarioak erakusketa. Sarrerako horman idatzita, Sorollaren bizitzari buruzko zertzeladak eta kronologia bat irakur daitezke. Kantauriko argia atala dator jarraian; margolariak argiaren inguruan egin zuen azterketaren ondorioz, tonu apalak dira nagusi margolanetan. Besteak beste, Olatu horma serieko hiru olio jarri dituzte bertan; inpresionisten ildoari segituz, hiruretan paisaia bera pintatu zuen —Paseo Berritik Ulia mendiari begiratuta ikusten dena—, baina bakoitza eguraldi eta eguneko ordu desberdinetan egin zituztenez, diferenteak dira guztiak.
Atsedenik gabeko udatiarra izeneko atalak, berriz, Sorollaren egunerokoaren berri ematen du, berak bisitatzen eta pintatzen zituen lekuak jasotzen baititu: portua goizez, Kontxako hondartza eguerdiz, eta pasealekuak nahiz Bulebarreko Cafe Orientaleko solasaldiak arratsez. Garaiko eszenen kolore apunteak dira nagusi zati horretan, hiriko orduko giroaren berri ematen dutenak eta, Sanchezen hitzetan, margolariaren «esentzia eta alderik ausartena» biltzen dutenak. Baina badira olio batzuk ere, Bainuaren ondoren (1917-1918), kasurako.
Jarraian, Barrualdeko paisaiak izeneko atalean, Donostia inguruak ageri diren bi mihise daude, zeinak Siesta (1911) haren lan ezagunaren oinarri diren, komisarioak zehaztu duenez.
Azken udak atalean, margolanik ez dute jarri; izan ere, Sorollak garun isuri bat izan zuen 1920an, eta, ordutik, ezin izan zuen gehiago pintatu. Hala ere, hil aurretik beste bi uda egin zituen Donostian, eta orduko argazki eta dokumentuak jarri dituzte ikusgai erakusketari amaiera emateko. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229498/senpereko-jabetzari-buruzko-eztabaida-alferrikakoa-bihurtu-da-fite.htm | Gizartea | Senpereko jabetzari buruzko eztabaida alferrikakoa bihurtu da fite | Senperen 1,3 milioi eurotan salgai dagoen etxebizitzari buruzko bilkuratik atera dira gaur Senpereko Herriko Etxea, Lurzaindia, ELB eta FDSEA, besteak beste. Elkarrizketaren izaera «antzua» deitoratu dute. | Senpereko jabetzari buruzko eztabaida alferrikakoa bihurtu da fite. Senperen 1,3 milioi eurotan salgai dagoen etxebizitzari buruzko bilkuratik atera dira gaur Senpereko Herriko Etxea, Lurzaindia, ELB eta FDSEA, besteak beste. Elkarrizketaren izaera «antzua» deitoratu dute. | «Mintzatzeko garai bukatzen ari da, eta orain, borroka eta ekintzaren tenorea da», adierazi du Dominique Ameztoi Lurzaindiako kideak. Senperen (Lapurdi) 1,3 milioi eurotan salgai dagoen lurraren inguruko elkarrizketa hasi zuten ekainaren 2an. Jabetzaren salmenta prezio altuak piztu zuen eztabaida. Mahai beraren inguruan bildu ziren herriko auzapeza eta haren axuantak, eroslea, saltzailearen notarioa, Lurzaindia, ELB eta FDSEA, besteak beste. «Hilabeteko gogoeta epea» hartuko zutela erranez atera ziren bertatik. Alta, gaur, hirugarren bilkura zutela, «oren erdi baten buruan atera» dira ELB, Lurzaindia, FDSEA eta herriko kontseiluaren ordezkariak. «[Eztabaida] ez da deus aitzinatzen», azaldu du ELBren sare sozialetan Ttotte Elizondo Saferrako ELBren ordezkariak.
Denise Tapia Senpereko laborantza axuantak hartu du hitza irteterakoan. Haren hitzetan, Saferak eta EPFLak «600.000 euro eta 700.000 euro artean» estimatu dute jabetza. Alta, 1.300.000 eurotan da salgai, eta, «eroslea atzemana du». «Berriz ere, espekulazio kasu izugarri larri baten aurrean gaude», azpimarratu du. Bilkura utzi izanaren zergatia azaldu du ere: «hilabete bateko gogoeta epea eman diogu gure buruari, egoera bestelakotzeko; gaur bilkura uztea erabaki dugu elkarrizketak antzua izaten segitzen duelako». Ondorio batera iritsi da: jabetza 1.300.000 eurotan saldua bada, ezingo direla etxaldeak trasmititu, ezta, tokiko gazteei etxebizitzarik eskaini. «Beste behin ere, dirua denaren gainetik da», deitoratu zuen.
Dominique Ameztoi Lurzaindiako kideak bikuretan gertatutakoari buruz aritu da: «Lehen bilkuran gure arrangurak adierazi genizkien, erran ziguten konprenitzen zutela gure kezka; bigarren bilkuran galdetu genien zer urrats egiteko prest ziren, haiek erantzun ziguten ez zekitela eta guk ere ez genuela proposamenik egiten; Beraz, egun, joan gara eta egin diegu gure proposamena». Alde batetik, saltze hori «haustea» proposatu dute, bestetik, 700.000 eurotako eskaintza egin dute. «Nahi dugu saltzaileak berriz gogoetatu dezan, eta, buruan hartu dezan prezio hori ez dela onargarria, ez orain ezta geroan ere». Proposamena egin eta atera direla azaldu du Lurzaindiako kideak. «Orain haiek haien etxeetara joan dira gogoetatzera, eta gu gure kideei buruz itzuliko gara galdetzeko: orain zer egiten dugu? zer ekintza antolatzen dugu?».
«Hor kartak haien eskuetan dira», azaldu du Ameztoik. Baina azpimarratu du sinatzekotan, orain arte «ez jakinarena» egiten ahal bazuten, jada «kezken jakitun» direla eta ezin dutela «estakururik» erabili. Diru zama hori eskaintzea «bortizkeria» bezala bizi dutela adierazi du ere, eta, «sujetari buruzko herriaren oldarra» aipatu. «Ez dut uste aitzina joanen direnik». Gogoan izan du erosleak komertzio baten buru direla eta kalte handiak ekartzen ahal dizkiela salmenta honek. Hain zuzen, Donibane Lohizuneko Adam gozotegia egon da eroslearen lekuan eztabaida guztian zehar.
Ikusi gehiago: Senpereko jabetza bat 1,3 milioi euroan jarri dute salgai, eta herritarrek espekulazioa salatu dute |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229499/gasteizko-michelinen-hitzarmen-berria-izango-dute-ezezkoak-irabazi-arren.htm | Ekonomia | Gasteizko Michelinen hitzarmen berria izango dute, ezezkoak irabazi arren | Espainiako plantetan langileek alde bozkatu dute eta lantegi guztietan ezarriko da, Lasarte-Oriakoan izan ezik. Gasteizen protestara deitu dute | Gasteizko Michelinen hitzarmen berria izango dute, ezezkoak irabazi arren. Espainiako plantetan langileek alde bozkatu dute eta lantegi guztietan ezarriko da, Lasarte-Oriakoan izan ezik. Gasteizen protestara deitu dute | Gasteizko Michelinek lan hitzarmen berria izango du datozen lau urteetarako, hango langileek zuzendaritzaren proposamenaren aurka bozkatu duten arren. Multinazionalak Espainian dituen plantetan izandako emaitzek baldintzatu dute bozketa. Guztira aldeko 3.297 boto (% 56,54) jaso ditu enpresaren proposamenak, kontrako 2.513 (% 43,10) eta baliogabeko 21 (% 0,36). Gasteizen, aldiz, ezezkoa nagusitu da 2.007 botorekin (%65) eta aldeko 1.093rekin (%35).
Erreferendumaren emaitza CC OO, UGT eta CSIFi esker gauzatu ahal izango da, zentroarteko batzordean gehiengoa baitute (13 aulkietatik 9). Sindikatu horiek bozketaren emaitzak onartzeko konpromisoa hartu zuten.
Joan den astean Gasteizen grebara deitu zuten sindikatuek —ELA, LAB, ESK eta CGT-k—, aldiz, esan dute ez direla emaitzari lotuta sentitzen eta «borrokan» jarraitzeko asmoa agertu dute.
Emaitzak Gasteizko lantegian eta konpainiak Espainian dituen besteetan izango du eragina: Aranda de Duerokoan, Valladolidekoan eta Almeriakoan. Lantegi horiek zentroen arteko batzorde bat dute eta lan hitzarmen bera. Arabako plantako langileek emandako botoak taldeko gainerakoekin batera zenbatu dira. Gasteizen 3.500 behargin daude; langileen %88,6k eman dute botoa.
Michelinek beste planta bat du Euskal Herrian: Lasarte-Oriakoa (Gipuzkoa). Horko langileak negoziazio eta erreferendum horretatik kanpo geratu dira, batzorde propioa baitute. Han ere negoziatzen ari dira hitzarmen berria eta protestak hasi dituzte. Planta horretan LABek eta ELAk dute gehiengoa. LABek azaldu duenez, ostiral honetan biltzeko eskatu zuten, baina zuzendaritzak atzera egin eta astearterako jarri dute hitzordua. Bitartean, asteburu honetarako eta astelehenerako deitutako lanuzte eta mobilizazioekin jarraituko dute. Lasarte-Oriako langileei gainerakoei egindako antzeko proposamena egin zien zuzendaritzak maiatzaren 23an. Gipuzkoako lantegian 500 langile daude.
Zuzendaritzaren «xantaia»
Hauek dira Gasteizko Michelineko langileei aplikatuko zaizkien hobekuntzak: 1.500 euroko sari bat jasoko dute zuzendaritzaren proposamena onartzeagatik. Horrekin batera %12ko soldata igoera izango dute, modu honetan banatuta. %5ekoa 2023an, %3koa 2024ean, %2koa 2025ean, eta %2koa 2026ean. Horrez gain, biurteko bakoitzean %2ko igoera gehigarria izango dute, beti ere inflazioak itundutako igoerak gainditzen baitu: KPIa %8tik gorakoa bada 2023 eta 2024 artean eta %4koa 2025 eta 2026 bitartean —%3,5ekoa izan da maiatzean—. .
Gasteizko plantan eskaintza horren aurka azaldu diren sindikatuak -ELA, LAB, ESK eta CGT-k- salatu dute zuzendaritzaren proposamenak ez dituela KPIaren araberako soldatak igoerak bermatzen, eta gogoratu dute akordiotik kanpo geratu direla langileek negoziazio mahaira eramandako beste eskaera batzuk. «Xantaiatzat» jo dute zuzendaritzaren proposamena, eta CCOOren eta UGTren jarrera kritikatu dute. Emaitza ezbaian jarri dute, Gasteizko planta delako, alde handiz, langile gehien dituena, eta langile batzorde eta hitzarmen propioa galdegin dute. |
2023-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/229500/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-itsasoan-donostia-eta-orio-artean.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute itsasoan, Donostia eta Orio artean | Kostatik 400 metro ingurura zegoen. Ontzi batetik ikusi dute, eta larrialdi zerbitzuei dei egin diete. | Gizon baten gorpua aurkitu dute itsasoan, Donostia eta Orio artean. Kostatik 400 metro ingurura zegoen. Ontzi batetik ikusi dute, eta larrialdi zerbitzuei dei egin diete. | Espainiako Guardia Zibilaren patruila batek gizon baten gorpua atera du gaur arratsaldean itsasotik, Donostiaren eta Orioren (Gipuzkoa) artean. Ontzi batetik dei egin diete larrialdi zerbitzuei, kostatik 400 metro ingurura gorpu bat ikusi dutela ohartarazteko. Gorpua Pasaiara (Gipuzkoa) eraman dute identifikatzeko.
Berri agentzien arabera, Guardia Zibilaren patruila hori 64 urteko gizonezko baten bilaketa lanetan ari zen parte hartzen. Gizon horren familiak haren desagerpena salatu zuen bart, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, «litekeena da Ulia mendiaren ingurumarietan egotea». Desagerpenaren berri izan ostean, segurtasun zerbitzuek bilaketa-dispositibo bat ezarri zuten.
Hain zuzen, bilaketa lan horietan Ertzaintzak beste gorpu bat topatu du Ulia mendian, gaur goizean. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229529/honela-kontatu-du-berriak-udalen-osaketa.htm | Politika | Honela kontatu du BERRIAk udalen osaketa | Honela kontatu du BERRIAk udalen osaketa. | Hego Euskal Herriko alkateak hautatzeko eguna da gaurkoa, eta goizean goiz ekin diote zenbait udaletan. Lau hiriburuetako alkatetzak zehaztu dira: Iruñean, PSNk zuri bozkatu du, eta Cristina Ibarrola egin du alkate. Maider Etxebarria (PSE-EE) izango da Gasteizko alkate berria, EAJ eta PPren botoekin. Donostian, Eneko Goiak (EAJ) jarraituko du, eta Bilbon, Juan Mari Aburtok (EAJ).
* Maider Etxebarriak eskuratu du Gasteizko alkatetza, EAJren eta PPren botoei esker.
* Abotsanitzeko Igor Enparan da Hondarribiko alkate berria, EH Bilduren laguntzaz.
* Gernika-Lumon Jose Mari Gorroñoren plataforma babestu du EAJk, baina bi hilabeteren epean dimisioa aurkeztuko du, Iñaki Gorroño anaia eta zinegotzia alkate izateko.
* Udalen osaketa, iruditan. | |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229531/beren-isiltasuna-entzunarazi-nahi-dute.htm | albisteak | Beren isiltasuna entzunarazi nahi dute | 'Isiltasunetik munduari begira' proiektuak eskuratu du aurten Joxe Takolo beka. Gorrek, keinu hizkuntzako interpreteek eta haien lagun batzuek Marokon barna eginiko bidaia dokumental batean jasoko dute, gorren errealitatea ezagutarazteko. | Beren isiltasuna entzunarazi nahi dute. 'Isiltasunetik munduari begira' proiektuak eskuratu du aurten Joxe Takolo beka. Gorrek, keinu hizkuntzako interpreteek eta haien lagun batzuek Marokon barna eginiko bidaia dokumental batean jasoko dute, gorren errealitatea ezagutarazteko. | Marrakexeko Jamaa el Fna plazan eta plazatik kapilar ugaritan hedatzen den zokoan, mila usain, kolore, zapore eta soinu suma ditzake bidaiariak: bat eta bestea deiadarka, hennarekin margorik egitea nahi duzun, lanpararik edo platerik erosi nahi duzun, plazaren inguruko errepideetan auto eta kamioiak anabasan klaxona jotzen, muezzinen otoitzerako deia bozgorailuetatik... Zentzumen guztiak pizten dituen festa da. Itziar Agirrebarrena lizartzarra (Gipuzkoa) eta Enrike Zeberio tolosarra (Gipuzkoa) Marokon izan dira Aste Santuan, eta egon dira Marrakexeko plaza horretan, ibili dira Atlaseko mendietan, Merzougako basamortuan... eta liluratuta etorri dira hango kolore, usain, paisaia eta jendearekin. Aldiz, Jamaael Fna plaza zalapartatsuan edo Merzougako basamortuko bakean, soinu banda berdintsua izan dute biek. Erabateko isiltasuna. Gorrak dira biak.
Isiltasun horretatik nola hautematen da mundua? Nola ote da mundua hotsik eta soinurik gabe? Basoa txorien txiorik gabe, oinpeko orbelaren krakateko leunik gabe edo mendia haize aldaboiaren zizturik gabe? Galdera horiei erantzun nahi diote Agirrebarrenak eta Zeberiok berak eta beste hainbat kidek Isiltasunetik munduari begira proiektuaren bidez. Marokon bizitakoarekin dokumental bat egiteko asmoa dute horretarako, eta, proiektua gauzatzeko, Azpeitiko Udalak, Euskal Mendizale Federazioak eta Lagun Onak mendi bazkunak ematen duten Joxe Takolo beka jaso dute.
Proiektu horren atzean, Agirrebarrena eta Zeberiorekin batera, beste hainbat kide daude: Josu Iztueta bidaiaria, Eskuaire Komunikazio Bitartekaritzako kideak (Bego Gonzalez, Amagoia Osinalde eta Oihana Munduate keinu hizkuntzako interpreteak), Telmo Basterretxea zinemagilea, Koldo Agirre argazki zuzendaria, Juantxo Zeberio musikaria eta Iker Iriarte gidaria. Proiektuari eta taldeari gorputza eta euskarria eman diona, berriz, Tolosako Antxon Bandres Bidaiarien Txokoa izan da.
Taldekideetako batzuk Aste Santuan izan dira Marokon, dokumentalerako irudiak filmatzen. Hala azaldu du Josu Iztuetak proiektua nola sortu zen: «21 urte nituela ezagutu nituen Enrike eta Itziar, 8 eta 7 urteko neska-mutil kozkorrak. Psikomotrizitate eskolak eman nizkien. Gogoan ditut txiki-txikiak biak, gorrak, eta nola komunikatzen ginen nola edo hala. Pentsatu nuen polita izan zitekeela berrogei urte geroago elkarrekin bidaia bat egitea, nik ondo samar ezagutzen dudan Marokora, beste kultura, paisaia eta jende batzuk ezagutzeko, eta, aldi berean, beraien isiltasun horretatik, munduari nola begiratzen dioten gizarteari ikusarazteko».
Zeberiok «esperientzia ederra» izan dela azpimarratu du: «Gorren eta entzumena dutenen arteko bizikidetza, interpreteen zubi lan hori, bertako gorrekin izan dugun hartu-emana...». Agirrebarrenak identitatea aipatu du, gorra izateak, ez entzuteak ematen duen identitatea. «Batzuetan jendeak uste du gorrok ez dugula hitz egiten, ez garela komunikatzen, eta Marokoko esperientziak erakutsi digu nahiz eta hizkuntza eta kultura desberdinak izan, bi pertsona gor elkartzen garenean, identitate bereko bi pertsona elkartzen garela. Haien keinu hizkuntzaren eta gurearen artean badira desberdintasunak, baina gure artean komunikatzean, bi entzuleren artean baino zailtasun gutxiago izan dugu».
Mendira, bake bila
Haien lekuan jartzea, hori lortu nahi dute dokumentalarekin. Jendez lepo beteta eta musika gorgarria jarrita dagoen taberna batean beraiek ez dutela ezer entzuten jabetzea, eta, aldiz, lasai ederrean elkarrekin komunikatzen jarrai dezaketela ikustea, entzuleak eztarria urratu beharrean dabiltzan bitartean. Edo alderantziz, Merzougako basamortuan, iluntasunean, lo zakuan sartuta besteek hizketan jarrai dezaketela, baina beraiek ez, iluntasunean ezin dutelako elkar ikusi eta keinu hizkuntzan komunikatu.
Sarri, isiltasunaren bila jotzen du jendeak mendira. Beraiek ere, isiltasuna ez, baina bakea bilatzen dute mendira eskalatzera, elurretan iraupen eskia edo snowboard egitera doazenean. Zeberio: «Haizeak, elurraren zuritasunak, arnasten ditudan usain horiek, animaliak ikusteak... horrek denak ematen dit lasaitasun eta deskonexio hori».
Telmo Basterretxea eta Koldo Agirre taldekideak hasiak dira Marokotik filmatuta ekarritako 60 orduei forma ematen. Urtearen amaierarako prest izan nahiko lukete dokumentala, han eta hemen erakusteko. Taldekide guztiek uste dute dokumentalak lagundu dezakeela gorren errealitatea ezagutarazten, keinu hizkuntza ikastearen garrantzia azpimarratzen, beren isiltasun hori entzunarazten. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229534/gidoia-bete-du-psnk-alkatetza-upnren-esku-utzita.htm | Politika | Gidoia bete du PSNk, alkatetza UPNren esku utzita | UPNko Cristina Ibarrola da Iruñeko alkate berria, baina, gehiengorik gabe, zail izanen zaio gobernatzea. PSNk boto zuria eman du, EH Bilduren aurkako betoari eutsita | Gidoia bete du PSNk, alkatetza UPNren esku utzita. UPNko Cristina Ibarrola da Iruñeko alkate berria, baina, gehiengorik gabe, zail izanen zaio gobernatzea. PSNk boto zuria eman du, EH Bilduren aurkako betoari eutsita | Ez da azken orduko ezustekorik gertatu. Iragarria zegoen bezala, UPNko Cristina Ibarrola izanen da Iruñeko alkate datorren legealdian, PSNk EH Bilduri ezarritako betoaren ondorioz. Maiatzaren 28ko hauteskundeek sozialisten esku utzi zuten alkatetza alde batera edo bestera lerratzeko giltza, eta aukera baliatu dute, boto zurien bidez, aginte makila eskuinaren esku uzteko.
Izan ere, berdinduta dira bi bloke nagusiak Iruñeko Udalean: eskuinak 11 zinegotzi ditu —9 UPNk eta 2 PPk—, eta Ibarrolaren hautagaitzaren alde egin dute denek; 2015ean gobernu aurrerakoia osatu zuten taldeek beste horrenbeste eserleku dituzte udalbatzan —8 EH Bilduk, 2 Geroa Baik eta bakarra Zurekin Nafarroak—, eta Joseba Asironi eman diote botoa. PSNri zegokion berdinketa apurtzea, baina Elma Saizen taldeak zuri bozkatu du, jakinda jokaldi horrekin bidea itxiko ziola ezkerreko gobernu alternatibo bati.
Joseba Asiron, udalbatzatik atera ostean. / Jagoba Manterola, Foku
Argazki orokorrari erreparatuta, beraz, bertsuak lirateke 2019ko udalaren eraketa eta 2023koa. Gidoia, ordea, ez da iguala izan: duela lau urte ez bezala, PSNk ez du hautagaitza propiorik aurkeztu —iragarria zuen arren Elma Saiz aurkeztuko zuela—, eta boto zuria erabili du, ekidistantzia adierazteko. Horretaz galdetuta, Saizek esan du argi zutela oposizioan arituko direla aurrerantzean, eta, boto zuriaren bidez, beren jarrera islatu dutela: «Ez Ibarrola, ez Asiron».
Beste talde batzuetako bozeramaileek, ordea, bestelako hipotesiak adierazi dituzte. PPko eledun Carlos Garcia Adaneroren iritziz, Saizek «atea zabalik» utzi nahi izan du, bere hautagaitzari uko eginda, etorkizunean «EH Bildurekin adostasunera bueltatzeko». Kontrakoa uste du UPNko Cristina Ibarrolak: «Bilduren babesa izan zezakeen edozein gehiengo alternatibo deuseztatu du PSNk, bere hautagaitza erretiratuta». Hori dela eta, alkateak «eskerrak» eman dizkie sozialistei, «EH Bildurekin zuten ituna ez berresteagatik».
Oposizioa, erantzule bila
Osoko bilkuraren ostean, hedabideen aurrean agertu dira talde guztietako bozeramaileak, banan-banan. Zurekin Nafarroa koalizioaren izenean, Txema Mauleon zinegotziak «etsipen handiz» hartu du Ibarrolaren hautaketa: «Maiatzaren 28ko bozetan, eskuinak galdu zuen Iruñean, boto eta zinegotzi gutxiago batituzte, eta ezkerreko blokea indartuta atera zen; hala ere, eskuineko alkate bat izanen dugu».
Horren ardura «alde bateko zein besteko interes alderdikoiei» egotzi zien ezkerreko koalizioko eledunak. «PSNrena jakina zen: uko egin dio EH Bilduren hautagaitza babesteari. Era berean, Asironek uko egin dio EH Bilduren, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren arteko koalizio bati, Koldo Martinez buru izanen zuena». Formula horrek, baina, ez luke babes nahikorik izanen, PSNk argi utzi baitu zein zen bere proposamena Koldo Martinezen hautagaitza babesteko: «PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak osatutako koalizio bat, Nafarroako Gobernuan bezala». EH Bildu kanpoan utzita, alegia.
Geroa Baiko Koldo Martinezek ere PSNri eta EH Bilduri, biei, egotzi die gertatutakoaren ardura ia osoa: «Bi etxeko txakurra, goseak hil», laburbildu du. Haren ustez, «batzuen eta besteen egoskorkeriagatik» ez da lortu udal gobernu aurrerakoia adostea, eta, horregatik, nabarmendu du «Geroa Bai dela alderdi fidagarriena».
EH Bilduko hautagai Joseba Asironek, ordea, «ardura dagokionari leporatzeko» eskatu die gainerako indarrei: «Gaur eskuineko gobernu bat badugu, EH Bilduri betoa ezarri dionaren ardura da. Bazterkeria ezin da ezeren oinarria izan». Injustutzat jo du Martinezen eta Mauleonen jokabidea: «Ezin dira parekatu betoa ezartzen duena eta betoa sufritzen duena». Hala ere, «indar aurrerakoi guztiak» premiatu ditu «era koordinatuan» aritzeko, legealdi honetan bezala, udal gobernuaren jarduna baldintzatze aldera. «Aurrekontuei jarritako zuzenketen bidez, gai izan gara neurri aurrerakoi ugari ezartzeko, eta, aurrerantzean ere, Ibarrola estu har dezakegu, bere jarduna zorrotz fiskalizatu, eskuina inoiz baino ahulago dagoela baliatuta».
Elma Saizek ukatu egin du PSNk eginikoa EH Bilduren kontrako beto bat dela: «Vox kenduta, alderdi sozialistak ez du betorik ezartzen. Denekin hitz egin dugu. Egin dugun bakarra emandako hitza betetzea da».
Zentsura moziorik ez
Zentsura mozio baten aukera ere mahai gainean jarri du Zurekin Nafarroa koalizioak, baina oposizioko gainerako taldeek ez dute uste hori berehalakoan gerta daitekeenik. «Oraintxe bozkatu dugu, eta oso argi daude jarrera guztiak; guk gustuko ez dugun arren, Ibarrola da alkatea», esan du Asironek. Martinezek ere «urrun» ikusi du aukera hori. Ibarrola alkateak berak aitortu du pisu gutxiko udal gobernua izanen dela berea, eta gutxiengoan egoteak zaildu eginen diola gobernabidea. Horregatik, «kontsentsuak bilatzeko» borondatea agertu du «gainerako talde politikoekin eta eragile guztiekin». |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229536/pp-makulu-hartuta-maider-etxebarria-alkate.htm | Politika | PP makulu hartuta, Maider Etxebarria alkate | Espero bezala, EAJk eta PPk Maider Etxebarriari eman diote botoa, eta PSE-EEren esku utzi dute Gasteizko alkatetza. Rocio Viteroren hautagaitzak EH Bildu eta Elkarrekin taldeen babesa jaso du. | PP makulu hartuta, Maider Etxebarria alkate. Espero bezala, EAJk eta PPk Maider Etxebarriari eman diote botoa, eta PSE-EEren esku utzi dute Gasteizko alkatetza. Rocio Viteroren hautagaitzak EH Bildu eta Elkarrekin taldeen babesa jaso du. | «Osoko bilkuraren gehiengo osoaren babesa jaso dut, eta, beraz, harro nago». Gasteizko Udaletxearen atarian, aginte makila eskuratu berritan, alderdiak babestuta eta kazetariez inguratuta, pozarren mintzatu da Maider Etxebarria komunikabideen aitzinean. Ordu erdi lehenago, EAJren eta PPren botoei esker, Gasteizko alkatetza eskuratu du PSE-EEkoak. Popularren makulua ezinbestekoa izan da agintea lortzeko, baina babes horri buruz kazetariek egin galderei izkin egin die Etxebarriak. «Hiriaren alde lehenbailehen hasiko naiz lanean», mugatu da esatera. EH Bildu izan zen garaile maiatzeko hauteskundeetan, botoetan zein eserlekuetan, baina Rocio Vitero zerrendaburuari bidea itxi diote jeltzaleek eta popularrek, eta hautagai sozialistari eman diote aginte makila. Hala, Maider Etxebarriak gidatuko du Gasteizko Udala hurrengo lau urteetan, Gorka Urtaran jeltzaleari lekukoa hartuta. Bi alkategai izan dira buruz buru Gasteizen, alkatetza lortzeko deman: bozetan boto gehien lortutako zerrenda izan zen EH Bilduren ordezkari Rocio Vitero, eta Etxebarria bera. Ezustekorik gabe egin da saioa. Bederatzi boto jaso ditu Viterok —EH Bilduren zazpi eta Elkarrekin taldearen bi–, eta hemezortzi eskuratu ditu Etxebarriak–PSEren, EAJren eta PPren seina–. Txaloz hartu dute Etxebarriaren alkatetza PSEko eta EAJko zinegotziek. «Ohore bat da niretzat lehenengo alkate emakumea izatea hiri honetan», adierazi du Etxebarriak bere hitzartzean. «Gaur Gasteizek pauso bat eman du aurrera, baina borrokatzen jarraitu behar dugu. Emakumeak biztanleriaren erdia gara eta emakumeen talentuak tokia irabazten jarraitu behar du. Emakume gehiago behar ditugu», erantsi du aginte makila jaso berritan. Gogoratu du munduko 19 herrialdetan soilik dutela emakume bat gobernuburu, eta Euskal Autonomia Erkidegoaren kudeaketa postuen %6 baino ez daudela emakumeen esku. «Gauza handia da emakume aurrerakoi bat Gasteizko alkatetzara iristea». Gobernu ituna, aurki Gobernabideari begira, berriz, oposizioko taldeei eskua luzatuta jardungo duela agindu du Etxebarriak. Izan ere, Gasteizko alkate berriak badaki hauskorra dela osoko bilkuran jasotako babes zabala, hurrengo lau urteetan ez baititu ziurtatuta izango PPren botoak, eta oposizioaren sostengua bilatu beharko du ezinbestean. Horregatik, bere hitzaldian oposizioaren «konplizitatea» lortzeko nahia behin eta berriz azpimarratu du: «Ziklo berri hau erantzukizun partekatu batean oinarrituta eraikiko da». Lehen zeregina, baina, jeltzaleekin gobernu akordioa egitea izango da, eta Etxebarriak esan du «lehenbailehen» itxi nahi duela ituna. EAJrekin sinatutako gobernabiderako akordioaren balioa goratu du Eneko Andueza PSEko idazkari nagusiak ere. Etxebarriari babesa ematera joan da sozialisten burua Gasteizera, eta argi eta garbi utzi du PP ez dutela batuko gobernu akordiora. «Guztiz baztertzen dut PPrekin gobernu ituna egitea». Nolanahi ere, «eskuzabal» jokatuko dutela erantsi du, eta agintaldian talde guztiekin «unean uneko akordioak» lortzeko prest egongo direla ziurtatu. Oposizioko taldeen balorazioa, berriz, gazi gozoa izan da. Irakurketa gazia egin dute EH Bilduk eta Elkarrekin-ek. Viterok EAJri eta PSEri aurpegiratu egin die herritarrek eskatutako «aldaketa aurrerakoiari» bizkarra ematea eta, gainera, «eskuin atzerakoiena» makulu hartuta egitea. «Haiek jakingo dute zein preziotan». Ziurtatu du EH Bilduk lanean jarraituko duela «ziklo politiko berria sendotzeko» eta uztailaren 23ko hauteskundeetan ere erakutsiko dutela indarra. «Gaur ez da ezer amaitzen. Gaur hasiera baino ez da», esan du. Garbiñe Ruiz Elkarrekin taldeko zinegotziak salatu du PSEk «Ayusoren PPrekin» elkartzea lehenetsi duela «ezkerreko koalizio progresista» bat lortu ordez. PSEren erabakia «ulertezina eta etsigarria» dela irizten dio Ruizek, eta «ziklo aldaketa zapuztea» egotzi die sozialistei. Ainhoa Domaika PPren zinegotzia, berriz, pozik azaldu da. Nabarmendu du PPri esker EH Bilduk ez duela Gasteizen aginduko, eta agintaldi berrian ere PP «gakoa» izango dela. «Egonkortasuna» bermatzeko eskua luzatu die EAJri eta PSEri. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229537/lasaiago-hobeto.htm | Kultura | Lasaiago, hobeto | Arratsaldearen lasaitasunetik gauak eztanda egin zuen arte igaro zen Azkena Rock jaialdiko bigarren jardunaldia. The Pretenders, Incubus eta, batez ere, Calexico gailendu ziren beste izenen artean. | Lasaiago, hobeto. Arratsaldearen lasaitasunetik gauak eztanda egin zuen arte igaro zen Azkena Rock jaialdiko bigarren jardunaldia. The Pretenders, Incubus eta, batez ere, Calexico gailendu ziren beste izenen artean. | Igo bolumena, zorroztu gitarrak, astindu atabalak gogor eta oihukatu eztarria urratu arte. Edo ez. Rocka ez baita beti zarata. Rocka izan daiteke lasaitasuna, armonia, melodia. Eta horrek ez du zertan izan «gutxiago gehiago da» filosofiaren aldarrikapena, rock lasaia egiteko elementu ugari zaindu behar direlako. Salbuespenak salbuespen, lasaitasunaren zidor askotarikoetatik mugitzen diren rock taldeak aritu ziren Mendizabalan Azkena Rocken bigarren jardunaldian, Gasteizen. Gaur amaituko da jaialdia, aurtengo bi kartel-buru nagusienekin: Lucinda Williams eta Iggy Pop. Haiez gain, beste hainbat musika talde interesgarri igoko dira oholtzara: Melvins, The Nude Party, Ezpalak, Nat Simmons & Cherie Currie, King Salami & The Cumberland Three...
Zidor klasikoena hartu zuen The Pretendersek, Crissie Hyndek gidatutako laukoteak. Hain bide lasaia, non izan den laidoztatua ere zenbaitetan. Ostiraleko kartel-buruak, baina, ez zuen hutsik egin. 45 urteko ibilbide oparoak abesti zerrenda sendoa aurkezteko aukera ematen du, eta hala izan zen: Don’t Get Me Wrong, Turf Accountant Daddy, Message Of Love, I’ll Stand By You... Aski ezagunak, guztiak. The Pretenderseko kideak, baina, ez dira errentatik bizitzearekin konformatu, eta musika sortzen jarraitzen dute. Horren erakusle irailean argitaratuko duten Relentless diskoa, zeinetik jo zituzten aurrerapen abesti batzuk. Berririk onena: kanta berriek ondo eusten diote erronkari, eta ez ziren lekuz kanpo sentitu kontzertuan.
Ezusteko zidorra hartu zuen Calexicok. Cumbia Azkena Rock Jaialdian? Bai, cumbia Azkena Rock jaialdian. Eta rockzale porrokatuena ere dantzan Calexicoren erakustaldiarekin. El mirador izeneko diskoa argitaratu berri du Joey Burnsen eta John Convertinoren taldeak, eta lan horretako hainbat abesti eskaini zituzten. Gitarrak, eskusoinua, bibrafonoa, tronpetak, moldaketa aberatsak... Jardunaldiko kontzertu onenetakoa izan zen. Amaiera aldera son kubatarrari ere heldu zioten, Buena Vista Social Club taldeak ezagutarazi zuen El cuarto de Tula abestiarekin.
Ez zen El cuarto de Tula Mendizabalan entzun zen une bakarra izan. Lehenago, arratsalde hasieran, abesti horrekin itxi zuten haien emanaldia Cordovasko kideek. Zidorrik azkeneroena izan zen haiena, nonbait. Izan ere, lehen ilaretan zen batek baino gehiagok esan zuen «Talde hau oso Azkena da, ez?». Zer den oso Azkena izatea? Batek daki, baina honako elementuak ditu Cordovasek: AEBetako hegoaldeko doinuak, gitarren nagusitasuna, soloak era oso organikoan txertatzeko abilezia, melodia asko, koru onak eta aho zapore gozoa uztea.
Bakoitzak bere erara, baina, rockaren zidor lasaietan murgildu zituzten zaleak The Soundtrack of Our Lives, The Guapos eta Pasadena taldeek. Etxean egonik, eguneko lehen kontzertuetako bat eskaini zuten Libe Garcia de Kortazarrek eta Jon Basagurenek. Malenkoniarekin lotuta dago kolore urdina, eta akaso horregatik aritu ziren urdinez jantzita biak. Sima, Zerua ireki, Bihotz taupada eta labana... Pasadena eta Izpia lanetako abestiak jo zituzten. Oholtza berean aritu ziren The Guapos, sarreratik gertuen dagoena. Leiva bateria jotzaile gisa duen taldea baina askoz gehiago direla erakutsi zuten, irudia eta soinua oso zaindua izan zuen kontzertuan. The Soundtracks of Our Lives taldearen itzulerarekin amaitu zen Azkena Rock jaialdiko bigarren jardunaldia. Ebbot Lundbergen mistizismoa itzali gabe dago oraindik, eta taldea bera ere forman dago.
Incubus, ekaitz perfektua
Rockaren lasaitasunetik aldenduta, kontzerturik esperoena zen Incubusena, eguneko bigarren kartelburua. Brandon Boyd abeslaria gaixo zegoenez, Gasteizkoaren aurreko emanaldi guztiak bertan behera utzi zituzten, eta, ondorioz, ez zegoen batere argi Azkena Rocken jotzeko moduan egongo ziren, ezta ere abeslariaren osasun arazoek zenbateraino baldintza zezaketen zuzenekoa. Bada, mamuak uxatuta, ikusgarri aritu zen taldea, eta Boyd bera ere osasunez askoz hobeto dagoela berretsi zen.
Nu-metala puri-purian zegoen garaian ezagutarazi ziren Incubus, baina beti aldendu ziren apur bat musika mota horren zurruntasunetik eta libreki txertatu zituzten rock klasikoago baten elementuak scratch eta oihu artean. Emanaldia Karma, come back berriarekin hasi bazuten ere, segituan pasatu ziren kantu klasikoetara. Make Yourself (1999) eta Morning view (2001) diskoetako abestiak jo zituzten bereziki. Behetik gora egin zuen kontzertuak, hasierako lasaitasunetik (zaleek primeran hartu zituzten Anna Molly eta Nice to know you bezalako doinuak) amaierako eztandara. Vitamin, Are you in?, Pardon me, Stellar, Dig, Wish you were here eta Drive, bata bestearen atzetik jotzen amaitu zuten zuzenekoa. Talde batek halako intentsitatea duenean soilik amaitu daiteke kontzertu bat ageriko balada batekin, eta hala ere Mendizabala guztia hankaz gora jarri.
Zidor deskribaezinena izan zen Gwarrena. Hori da ikuskizuna! Nola azaldu, bestela, Mendizabalan ordu txikitan jazotakoa. Putinen, Charles erregearen eta Elizabeth II.aren erailketak, motozerrak munstroen buruak mozten, odola nonahi... Ah! Eta hard rocka eta heavy musika. Ez ahaztu, funtsean musika kontzertu bat zela. B serieko filmek musikan baliokiderik balute, Gwar hor sailkatuko litzateke.
Izan zen ere zidor ilunenen eta hezeenean aritu zenik. Bi zirku karpez osatutako gunea da Thrasville, eta txiki geratu zen hainbat kontzertutan atzo. Askok ezin izan zituzten ikusi Los Tiki Phantomsen eta The Reverend Peyton’s Big Damn Band taldeen kontzertuak, eremua dagoeneko beteta zegoelako. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229538/bastidako-eajko-hiru-zinegotziek-alderdia-utzi-dute.htm | Politika | Bastidako EAJko hiru zinegotziek alderdia utzi dute | Amaia Prietok adierazi du hiru zinegotziek «ezinegona eta nazka» sentitzen dutela. | Bastidako EAJko hiru zinegotziek alderdia utzi dute. Amaia Prietok adierazi du hiru zinegotziek «ezinegona eta nazka» sentitzen dutela. | Bastidan, PPren esku geratu da alkatetza, EAJk ez baitu hautagaitzarik aurkeztu aginte makila eskuratzeko. Aurkeztu izan balitz, EH Bilduren botoa izango luke, eta horrekin, agintea, baina ez da horrela suertatu. Hautaketaren ostean, Amaia Prieto EAJko hautatuak adierazi du hiru zinegotziek alderdi jeltzalea uzteko erabakia hartu dutela.
Prietoren arabera, negoziazioak Euskadi Buru Batzarretik egin dira; hautagaitza propio bat aurkezteko tarterik gabe utzi dituztela adierazi du: «Horrek hautagaitza hau ezinegonez eta nazkaz betearazi du. Hori dela eta, guztiz aldentzen gara EAJtik». Zentsura mozio bat aurkezteko aukera mahai gainean utzi dute.
EH Bilduri eskerrak eman dizkio, haren botoak «baldintzarik gabe» EAJri eskaintzeagatik, PPk gobernatu ez zezan. Eduardo Barinagak, EAJko Bastidako alkategaiak, dimisioa eman zuen herenegun, Araba Buru Batzarrak alkatetzara aurkeztea ukatu ziolako. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229539/etxegarai-ez-da-frantziako-senatuko-bozetara-aurkeztuko-azkenean.htm | Politika | Etxegarai ez da Frantziako Senatuko bozetara aurkeztuko azkenean | Joan den astean adierazi zuen senatuko bozetara aurkeztea pentsatzen ari zela. 'Mediabask'-ek argitaratu du informazioa. | Etxegarai ez da Frantziako Senatuko bozetara aurkeztuko azkenean. Joan den astean adierazi zuen senatuko bozetara aurkeztea pentsatzen ari zela. 'Mediabask'-ek argitaratu du informazioa. | Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria ez da Frantziako Senatuko bozetara aurkeztuko azkenean. Joan den astean adierazi zuen horretarako asmoa zuela, baina azkenean ez da hala izango. Mediabask-ek argitaratu du Baionako auzapezaren azken erabakia.
Frantziako senatari balitz, Euskal Elkargoan eta Bainoako Herriko Etxean dituen karguak utzi beharko lituzke, eta horregatik erabaki du kargu bietan jarraitzea eta bozetara ez aurkeztea. Etxegaraik joan den astean adierazi zuen jende askok eskatu diola Frantziako Senatuko bozetara aurkezteko, eta gehitu zuen erabaki bat hartu beharra zuela, eta «laster» hartuko zuela. Handik hamar egunera iragarri du bere asmoa.
Ikusi gehiago: Analisia: Etxegarai senatari
Antza, duela hiru egun Denise Saint-Pe jarduneko senatariari bere asmoaren berri eman zion Etxegaraik: «Iazko abenduan bilera ukan nuen Jean-Rene Etxegarairekin, eta jakinarazi nion berriz ere departamendu mailako zerrenda zentristaren gidaritza eramateko asmoa nuela; era berean, berak hautagai izateko asmoa ote zuen galdetu nion», publikatu du Mediabask-ek.
Irailaren 24an izango dira Frantziako Senatuko bozak, eta Ipar Euskal Herria barne hartzen duen Pirinio Atlantikoetako Departamenduari hiru senatari dagozkio. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229540/jose-maria-gorrono-hautatu-dute-gernikako-alkate-baina-laster-dimisioa-emango-du.htm | Politika | Jose Maria Gorroño hautatu dute Gernikako alkate, baina laster dimisioa emango du | EAJk baldintza hori jarri du Guztiontzako Herria plataformaren hautagaia babesteko; Iñaki Gorroño anaia izango da ordezkoa. | Jose Maria Gorroño hautatu dute Gernikako alkate, baina laster dimisioa emango du. EAJk baldintza hori jarri du Guztiontzako Herria plataformaren hautagaia babesteko; Iñaki Gorroño anaia izango da ordezkoa. | Ezustekoak espero ziren Gernika-Lumoko udalaren osaketan, eta hala gertatu da. Orain arteko alkate eta Guztiontzako Herria plataformako buru Jose Maria Gorroño alkate izendatu dute berriro, bere zerrendako zinegotzien eta EAJren babesarekin, baina, EAJk jarritako betoaren ondorioz, alkatetza laster utziko du, eta haren anaia Iñaki Gorroñok hartuko du ardura hori. Hala ere, orain arteko alkateak udaletxean jarraituko du, anaiaren «konfiantzazko zinegotzi» gisa.
Oso egoera berezia da Gernika-Lumokoa. Jose Maria Gorroño 2007tik izan da alkate: lehenbizi, EAren zerrendetan aurkeztuta, EH Bildurenetan geroago, eta azken urteetan, EAJrekin batera. Baina azken bolada honetan oso gaiztotuta egon da Gorroñoren eta jeltzaleen arteko harremana, eta, azkenean, EAJk bere zerrenda aurkeztu zuen bozetarako, eta Gorroñok berea, Guztiontzako Herria izenpean. Bi indarren arteko harreman txarra oso agerikoa izan da hauteskunde kanpainan: adibidez, gertatu izan da Bizkaiko irratietan antolatutako eztabaidetan EAJren hautagaia ez agertzea GHkoak parte hartzen bazuen, eta alderantziz.
Bozetan EH Bildu izan zen irabazle, sei zinegotzirekin, eta GHk ere sei zinegotzi lortu zituen, boto gutxiago eskuratuta. EAJk, berriz, bost zinegotzi lortu zituen. EH Bilduko hautagai Jose Ramon Bilbao alkatetzatik kanporatzeko, beharrezkoa zen GHk eta EAJk elkar hartzea, baina, gertatutakoaren ostean, zaila zirudien EAJk besterik gabe Gorroño babesteak. Azkenean, eta inork espero ez zuenean, horretarako modua aurkitu dute, EAJk GHri botoa emanda baina bidean Gorroño sakrifikatuz.
Lehen ezustekoa
Osoko bilkuran, Gorroño izan da aretoan sartzen azkena, eta hari egokitu zaio bileran buru izatea, hautetsirik zaharrena izaki. Zinegotziak karguaz jabetu ostean iritsi da lehen ezustekoa, EAJk iragarri duenean ez zuela hautagairik aurkeztuko alkate izateko. Zurrumurruak entzun dira mukuru beteta zegoen bilkura aretoan: horrek esan nahi zuen bazegoela nolabaiteko akordioa EAJren eta GHren artean, akordioaren nolakoaz inork ezer ez bazekien ere.
Orduan, Gorroñok hartu du hitza, eta gauzak argitu ditu. Iragarri du alkate izendatuz gero karguari uko egingo diola laster. Ez du zehaztu noiz egingo duen hori: «hilabete baten buruan» esan du behin, eta «hilabete eta erdi edo pare bat hilabete», bere hitzaldiaren beste pasarte batean. Edonola ere, irailerako alkate berria izango du Gernika-Lumok, eta hori nor izango den zehaztu du: haren anaia eta GHko zinegotzi Iñaki Gorroño, orain arte ere zinegotzi izandakoa.
«Iñaki pertsona ona da, eta hau ez dut esaten nire anaia delako; nire ondoan egon da urte hauetan guztietan», azaldu du Gorroñok. Halaber, iragarri du dimisioa eman ostean udalean lanean jarraituko duela, eta anaiaren «konfiantzazko zinegotzia» izango dela.
Bozketan, Gorroñok 11 boto lortu ditu: bere zerrendako sei zinegotzienak eta EAJren bostenak. Bilbaori, berriz, EH Bilduren sei zinegotziek eman diote botoa. Hortaz, Gorroño izendatu dute alkate, eta haren taldekide Nerea Revueltak eman dio aginte makila.
Bozketaren ostean, Bilbaok eta EAJren Xabier Irazabalek Gorroño zoriondu dute, baina, bere hitzaldian, Irazabalek argi utzi nahi izan du gertatutakoa hitzartuta zegoela EAJren eta GHren artean: «Uste dut lortu dugun akordioa onuragarria izango dela herritarrentzat», esan du. Gorroñok ere hitza hartu du azkenengo aldiz, eta iradoki du EAJren betoak behartuta utziko duela alkatetza: «Badirudi EAJk ez nauela maite». Zinegotzi guztiei «errespetua» adierazi die.
EH Bilduren dezepzioa
Bilkura amaitutakoan, dezepzioa agerikoa zen EH Bilduren jarraitzaileen artean: «Lotsagarria izan da», esan du batek baino gehiagok. Udaletxetik kanpo, txalo artean hartu dute hautagaia.
Bilkuraren ostean, Bilbaok adierazpenak egin ditu: «Askotan esaten da alderdien hitzak ezer gutxi balio duela, baina, EAJren kasuan, haren hitzak ez du ezer balio».
Bilbaok gogorarazi du EH Bilduk lortu zuela boto gehien udal hauteskundeetan Gernikan: «Guk burua tente dugu. Bozetan, Gernikak aldaketa eskatu zuen, eta EAJri botoa eman ziotenek ere aldaketa nahi zutelako egin zuten. Orain, aldiz, azken lau urteetako errepikapena izango dugu. Uste dut Gernikako herriak azalpen bat merezi duela». |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229542/gauzatu-da-aldaketa-hondarribian-igor-enparan-da-alkate-berria.htm | Politika | Gauzatu da aldaketa Hondarribian: Igor Enparan da alkate berria | Abotsanitzek eskuratu du alkatetza, eta gehiengo osoa izango du, EH Bilduren babesari esker. 28 urtez EAJk izan duen tokia hartu du herriko taldeak, eta, besteak beste, alardearen auzian aldaketak espero dira. | Gauzatu da aldaketa Hondarribian: Igor Enparan da alkate berria. Abotsanitzek eskuratu du alkatetza, eta gehiengo osoa izango du, EH Bilduren babesari esker. 28 urtez EAJk izan duen tokia hartu du herriko taldeak, eta, besteak beste, alardearen auzian aldaketak espero dira. | Poza. Poz nabarmena gaur goizean Hondarribian. Goizeko hamaiketan zuten hitzordua jarria udal osaketa berria eratzeko, eta puskaz lehenagotik eta ospakizun aldartez bildu da jendea Kale Nagusiko 20. zenbakian. Izan ere, azken orduko aldaketarik ezean, urte luzez herriko agintea izan duen EAJk alkatetza galduko zuen minutu gutxian, eta haren tokia Abotsaniz taldeak hartu, EH Bilduren laguntzarekin. Ezustekorik ez da izan, eta gogoz jo dute txalo batzar aretora joandako herritarrek bozketaren emaitza entzutean: bederatzi boto Abotsanitzek —zazpi bereak, bi EH Bildurenak—, sei boto EAJk, eta bakarra PSE-EEk —bi espero ziren, baina, osasun arazoak tarteko, ezin izan da bertan izan Iosu Alvarez zinegotzia—. «Aldaketa haizea dabil Hondarribian», izan dira Igor Enparan alkate izendatu berriaren lehen hitzak, eta haize berri horrek egurastu du gaurko goiza herrian.
Udaletxeko arkupeetan jende ilara luzatuz joan ahala, urduritasun zantzuekin aritu dira udal aldaketa bati dagokion protokoloaren urratsak errepasatzen udal idazkaria eta adin mahaia osatu behar zuten bi zinegotziak. Hautetsiak tantaka joan dira helduz bitartean, eta baita kazetariak ere. «Ikusmina dago», aitortu du orduan aurrera eta atzera zebilen udal langileak. «Hau ez dugu inoiz ikusi hemen». Gaur arte, EAJren plaza garrantzitsuenetako bat izan da Hondarribia, baina mila bototik gora galdu ditu azken hauteskundeetan, hiru eserleku; Abotsanitzek, berriz, hiru irabazi ditu —910 bozka gehiago— eta zituzten bina ordezkariei eutsi diete EH Bilduk eta PSE-EEk.
Laurden gutxitan, langile horrek berak abisatu die han zirenei eseriz joateko, ateak irekiko zituztela. Txistularien doinua heldu da kanpotik, eta herritarrek goraino bete dute aretoa, dozenaka lagun atean utzita. Haien artetik sartu da Enparan, azkenetakoa, eta bero hartu dute bertaratutakoek —ez denek; egon da aurpegi luzerik eta saio osoa besoak gurutzatuta egon denik ere—. Irribarretsu baina modu diskretuan hartu du lekua Enparanek; Abotsanitz eratu zenetik, zinegotzi lanetan aritu da azken zortzi urteetan.
«Saioa euskaraz izango da. Norbaitek nahiko balu, aldibereko itzulpen zerbitzua dago», ohartarazi du lehen gauza idazkariak, eta, aparatuak banatu ostean, ekin diote, orduan bai, udal berria eratzeari. Adin mahaia osatu, eta hautetsi guztiek egin dute zin: denek euskaraz, Noemi Odriozola PSE-EEko zinegotziak salbu, eta zenbait kide —Abotsanitz eta EH Bildukoak— deseroso konstituzioari men egin beharrarekin, «Euskal Herriak onartu ez duen araudi batek hala behartuta» egin behar izan dutela gogoraraziz.
Bozketaren unea igarota, «Aupa Igor!» oihuek hartu dute berriz aretoa, eta kanpoaldetik ere heldu da zoriona. Aurpegi ugari gorri-gorri, begi ez gutxi malkotan. Bera hasi aurretik, beste kideei hitz egiteko aukera ematea proposatu du alkate izendatu berriak, baina lehenago bakoitzari zegokion domina jantzi behar ziela gogorarazi diote, eta barre konplizea egin du jendeak akatsarengatik. «Barkatuko didazue urduritasuna», desenkusatu da, eta maitekor jantzi die domina zinegotzi izendatu berriei.
Gehiengo ezkertiarra
Lortutako babesaren ordenan, txikitik handira, EH Bilduko Garoa Lekuonak hartu du lehenengo hitza. «Aldaketa da gaur hemen ikusten duguna, aldaketa historikoa», ospatu du, eta udal osaketa berriaren ezkerreranzko biratzea nabarmendu. «17 zinegotzitik 11k ezkerreko begirada dugu, eta bederatzik —gehiengo osoak— ezkerrekoa, euskalduna eta alarde publiko, parekide eta bakarraren aldekoa».
Lekuona izan da, hain justu, alardearen gatazka zuzenean aipatu duen bakarra, baina hori izango da, ziurrenik, agintaldi berrian zeresan gehien emango duten auzietako bat. Abotsanitzek helburuen artean du «alarde publiko bat» lortzeko bide bati ekitea, eta, hasteko, irailaren 8an, alarde baztertzaileari eta Jaizkibel konpainia parekideari egingo die harrera –EAJk ez ditu inoiz Jaizkibelekoak hartu—. Abotsanitzen sorreran ere elementu inportantea izan zen alardearena; ezker abertzalean aldarri parekidearen inguruan zeuden tira-birek eragin zuzena izan zuten.
PSE-EEko Odriozola mintzatu da bigarren goizean, eta eskerrak eman dizkie Abotsanitzeko kideei elkarlanerako aukera eman dietelako, nahiz eta "kanpotik lan egitea" hobetsi duten azkenean. «Garai berri bat hasten da gaur, ilusiozko garai bat. Oxala legealdiaren amaieran esan ahal izatea jendearen arazoak konpontzeko gai izan garela, handiak zein txikiak».
Herritarren mezua jaso dutela eta «galdutako konfiantza» berreskuratzeko lan egingo dutela azpimarratu du, bestalde, Gonzalo Carrion EAJko ordezkariak. Oposizioko lana haientzat zeregin berria izango dela esan du, eta helburu bi zehaztu: «Azken urteetan sortu den tentsio giroa baretzea» eta jendeak instituzioetan berriz konfiantza izan dezan lan egitea.
Gorrotoaren diskurtsoari aurre
Tonu apalez itxi du saioa, azkenik, Enparanek. Pozik, baina keinuetan neurritsu. «Argia eta lankidetza» eskatu ditu datozen lau urteetarako, eta «bere aliantza herriarekikoa» izango dela azpimarratu du. «Benetako berdintasuna, elkarrenganako errespetua eta behar handiena dutenekiko elkartasuna bultzatuko ditut. Pertsonen ongizatea bilatuko dut, legeak oinarri hartuta. Baina lege hauen gainetik egiteko ere prest nago, justizia egiteko horrela egin behar badut».
Erronka globalak —klima larrialdia jarri du adibidetzat— zein lokalak —«herrian bizi eta lan egin nahi izatea eskubide bat da niretzat»— izan ditu gogoan, eta gorantz ikusten duen «gorrotoaren diskurtsoari» aurre egiteko konpromisoa agertu du. «Ongi ezagutzen dugu gorrotoak herri bati egin diezaiokeen kaltea. Ez dugu zatiketarik nahi, gizarte kohesionatu bat baizik». Abotsanitzen aldeko hitzekin amaitu du, eta orduan altxatu ditu indarrez makilari eusten zioten eskua eta ahotsa bera, «Gora Hondarribia!» oihu bikoitzarekin.
Besarkada trukea husten hasi den pleno aretoan, bi dantzari aurreskua dantzatzeko prest atarian, eta udal txistularien danbolin minuetoa alkateari itxaron bitartean. «Gora aldaketa!» adineko andre baten ahotan, Enparan eta gainerakoak agertu direnean. |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229543/alkate-sozialista-izango-du-bartzelonak.htm | Mundua | Alkate sozialista izango du Bartzelonak | Comukoek azken orduan iragarri dute babesa emango diotela PSCko Jaume Collboniri, nahiz eta alderdia udal gobernutik at geratu. PPk ere babestu du zerrendaburu sozialista, agintaldiak irauten duen bitartean Comukoekin akordiorik ez egitearen truke. | Alkate sozialista izango du Bartzelonak. Comukoek azken orduan iragarri dute babesa emango diotela PSCko Jaume Collboniri, nahiz eta alderdia udal gobernutik at geratu. PPk ere babestu du zerrendaburu sozialista, agintaldiak irauten duen bitartean Comukoekin akordiorik ez egitearen truke. | Dena erabakita zegoela zirudienean, irauli egin da Bartzelonako testuinguru politikoa. En Comu Podemekoen eskutik heldu da ezustekoa, iragarri dutenean PSCko alkategai Jaume Collboniren alde bozkatuko dutela, nahiz eta udal gobernutik kanpo geratu. Ada Colau buru duen alderdiak jakinarazi du komunikatu batean erabakia euren kabuz hartu dutela, sozialistekin eta PPrekin hitz egin gabe. Idatzian jasotzen denez, «eztabaida askoren ostean» hartu dute erabakia, baina argia da haren helburua: «Eskuineko sektoreen aldeko politikak egingo lituzkeen eta lobby-ei ateak zabalduko lizkiekeen Juntsen gobernu bat eragoztea». Hala, oposizioan jarraituko du Comuk, edo horretarako borondatea agertu du behintzat Colauren alderdiak.
Dena ez da, baina, borondate ona izan, sozialisten jarrera ere kritikatu dute Comukoek, ez direlako «gai izan» ERCrekin eta eurekin ezkerreko gobernu bat osatzeko. «Penagarrria da mugimendu bakar bat ere egin ez izana ezkerreko indarren arteko akordioa bat lotzeko, eta, aldiz, hamar zinegotzirekin, gutxiengoan agintzeko prest egotea», idatzi dute komunikatuan. Hala ere, alderdiak ez du baztertzen ezkerrekoen arteko akordioa hori posible izatea etorkizunean, «Bartzelonak behar dituen politika publikoak egin ahal izateko».
Colauk berak, ordea, ohartarazi du «pozoitutako oparia» dela Comukoena, ezinezkoa delako hamar zinegotzirekin gobernatzea, eta, beraz, akordioak egin beharko dituela PSCk. Bide batez, esan du sozialistek PPrekin hiruko akordio bat egitea proposatu zietela atzo, baina uko egin ziotela beraiek: «Ez dugu uste hori denik gauzak egiteko modua». Colauk berretsi du eurena ez dela izan independentisten aurkako botoa, eta ez dutela Collboni «gustuz» babestu, «kalterik txikiena» egingo zuen aukera zelako baizik.
Baina, Collbonik ez zuen aski Comukoen babesarekin gehiengo osoa lortzeko, PPrena ere beharrezkoa zuen. Alderdi Popularrak ez du berehala erantzun. Kargu hartze ekitaldirako minutu gutxi batzuk geratzen zirenean jakinarazi dute erabakia, alegia, baietz, PSCren alde bozkatuko dutela, baldin eta Collbonik «hitza» ematen badu, ez diola Comuri udal gobernuan sartzeko gonbitarik egingo agintaldiak irauten duen bitartean. PSCren erantzuna baino lehen heldu da Comukoena; baietz haiek ere, onartzen dituztela baldintzak.
Eskerrak eman dizkie Collbonik bera babestu dutenei, eta hitzeman du «guztien alkate» izango dela. Gogorarazi du, bide batez, «zilegitasun osoz» egiten duela karguaren zina, eta «alde guztiek» errespetatu beharko dutela hori. Hala, datozen lau urteetako erronken artean nabarmendu du «herritarrek bozetan eskatutakoari leial» jokatzea eta kultura «nortasun ikur» bilakatzea.
Azken orduko aldaketek atzeratu egin dute udal osaketarako bozketa. Arratsaldeko 17:00etarako jarrita zuten hitzordua, baina ezinegona eta urduritasuna ziren ordu horretan oraindik Bartzelonan. Aldiz, aurpegi zurbilak eta haserrea ziren nagusi JxC Junts per Catalunyako eta ERC Esquerra Republicana de Catalunyako hautetsien artean. Ez da gutxiagorako, atzo arte JxCko zerrendaburu Xavier Triasek ziurtzat jotzen baitzuen Bartzelonako alkatetzat, ERCrekin akordioa itxi ostean.
Udala utziko du Triasek
Udal gobernua osatzeko saioa hasi ostean ere, ez zegoen oraindik argi zer gertatuko zen Bartzelonako alkatetzarekin. Juntseko hautetsiak eta Trias bera izan dira Salo de Cent aretoan sartzen lehenak, eta txalo artean jaso dituzte bertan bildutakoek. Txalo hots gutxiagorekin jaso dituzte Collboni eta hautetsi sozialistak, eta txistu hotsak entzun behar izan dituzte Comukoek. Aldiz, isiltasuna izan da nagusi PPko lau hautetsiak eta Voxeko biak sartu direnean.
Haserre agertu da Trias ere, eta iragarri du uko egingo diola hautetsi karguari: «Daukadan adinarekin, 76 urte, ez zait axola aukeratua ez izatea. Zoazte guztiok popatik hartzera! Kontzientzia lasai dudala joango naiz etxera, ez beste batzuek bezala. Gaizki egin duzue». JxCko alkategaiak gogorarazi du hirugarren aldia dela alderdien arteko akordio baten ondorioz bera kaltetuta irteten dena, baina onartu du «demokrazia garaian, irabazten eta galtzen jakin beharra» dagoela. Hala, eskerrak eman dizkio ERCko zerrendaburu Ernest Maragalli jasotako babesagatik; aldiz, gezurretan aritzea egotzi die Collboniri eta Colauri, eta salatu du Bartzelonak «alkate independentista bat izatea» izan dela eragotzi nahi izan dutena.
«Boterearen izenean, guztia onartzeko prest egotea» egotzi die sozialistei Maragallek, eta ohartarazi du herritarrek ez dutela «barkatuko». Udal eta erkidegoetarako bozetan Bartzelonarako alkategai izandakoak nabarmendu du Collboniren gobernuak ez duela «erraza» izango: «Herritarrek ez dute ikuskizun hau barkatuko. Euren burua aurrerakoi eta iraultzailetzat dituztenek euren buruak gezurtatzen dituzte boterearen izenean. Denak balio du haientzat».
Kalean, Sant Jaume plazarako bidean, Triasn jarraitzaileen oihuei egin behar izan die aurre Collbonik. Horiek «kanpora», «independentzia» eta «Trias» oihukatuz egin diote harrera Bartzelonako alkate berriari. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229544/badator-berria-berria-aldi-hau-kontatzeko.htm | Gizartea | «Badator BERRIA berria, aldi hau kontatzeko» | BERRIAren urteurreneko festa egin dute Tabakaleran. Musika, bertsoak eta dantza izan dira. Amagoia Mujika zuzendari berriak txalo zaparrada handiak jaso ditu oholtzan. Politika, kultura eta gizarte arloko hainbat ordezkari izan dira, besteak beste, Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politika sailburuordea, Markel Olano jarduneko Gipuzkoako ahaldun nagusia, Joseba Egibar EAJko kidea, Arnaldo Otegi eta Juan Karlos Izagirre EH Bilduko kideak eta Rafa Diez LABeko idazkari nagusi izandakoa. | «Badator BERRIA berria, aldi hau kontatzeko». BERRIAren urteurreneko festa egin dute Tabakaleran. Musika, bertsoak eta dantza izan dira. Amagoia Mujika zuzendari berriak txalo zaparrada handiak jaso ditu oholtzan. Politika, kultura eta gizarte arloko hainbat ordezkari izan dira, besteak beste, Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politika sailburuordea, Markel Olano jarduneko Gipuzkoako ahaldun nagusia, Joseba Egibar EAJko kidea, Arnaldo Otegi eta Juan Karlos Izagirre EH Bilduko kideak eta Rafa Diez LABeko idazkari nagusi izandakoa. | * BERRIAk hogei urte beteko ditu ekainaren 21ean, eta urtemuga ospatzeko ekitaldia egingo du Tabakaleran
* Uztailaren 1etik aurrera, Amagoia Mujika Tolaretxipi izango da zuzendari, Martxelo Otamendiren ordez
* «Kazetaritza egitea: hori da gure funtzioa» |
2023-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/229545/igo-egin-da-alaves.htm | Kirola | Igo egin da Alaves | Villalibrek luzapenaren hondarrean penaltiz sartutako gol batek eman dio garaipena Arabako taldeari Levanteren zelaian. Lehen Mailan ariko da datorren denboraldian | Igo egin da Alaves. Villalibrek luzapenaren hondarrean penaltiz sartutako gol batek eman dio garaipena Arabako taldeari Levanteren zelaian. Lehen Mailan ariko da datorren denboraldian | Alavesek urtebete eskas egingo du Espainiako Bigarren Mailan. Arabako taldeak 0-1 irabazi du gaur gauean Valentzian (Herrialde Katalanak), Levanteren aurka, eta horri esker, Espainiako Lehen Mailan jokatuko du datorren denboraldian, maila galdu eta urtebetera. Hala, lau euskal talde ariko dira maila gorenean: Reala, Osasuna, Athletic eta Alaves. Epikoa izan da Alavesen garaipena, Villalibrek luzapenaren hondarrean sartu baitu gola, penaltiz. Gol horrek festa lehertarazi du Alaveseko jokalarien eta zaleen artean.
Luis Garcia Plazak entrenatutakoak etxekoak baino gehiago izan dira lehen zatian, baina denboraldi honetan hainbatetan gertatu zaien bezala, ez dute indartu nagusitasun hori gol bat sartuz. Tenagliak izan du aukerarik garbiena, 33. minutuan, baina Vezok golaren marran atera du baloia. Ondo aritu da Alaves, baina gola sartzea falta izan zaio.
Arabarrek ekinean eta arriskua sortuz jarraitu dute bigarren zatiaren hasieran. Baina minutuek aurrera egin ahala, Levantek gora egin du, eta aukera garbiak sortzen hasi da. Asko estutu dute etxekoek, eta sufritu egin dute bisitariek. Halere, Abde gola sartzear izan da, baina gutxigatik bota du kanpora baloia. Ez da golik izan bigarren zatian ere, eta luzapena jokatu dute. Alavesek irabazi beharra zuen, berdinduta Levante igoko baitzen.
Hasieratik geratu da argi bakoitzaren asmoak: Levante zain geratu da, arriskurik hartu gabe; Alaves, ordea, erasokorrago aritu da, gutxienez gol bat sartu behar baitzuen. Zain geratu arren, etxekoek oso gertu izan dute gola, 99. minutuan, baina De Frutosek urrutitik egindako jaurtiketak langa jo du. Hurrengo minutuetan ezer gutxi jokatu da, tentsioaren ondorioz, partida asko trabatu baita.
Alavesek gogotsu ekin dio luzapenaren bigarren zatiari, eta saria jasotzear izan da, baina Syllak egindako jaurtiketa oso gutxigatik joan da kanpora. Gero eta gutxiago falta zen, eta saiatu arren, arabarrak ezinean ari ziren Levanteren atearen aurrean. Argia gero eta txikiagoa zen. Eta guztiz itzaltzear egon da Pepeluk baloia langara bota duenean. Baina azken jokaldian, Rober Pierrek eskuarekin ukitu du baloia. Epaileak ez du ezer adierazi, baina penaltia adierazi du gero, VARean ikusi eta gero. Villalibrek jaurti du, eta gola sartu du, eta festa lehertarazi. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229583/getariako-portua-ordubetez-itxi-dute-amoniako-isuri-batengatik.htm | Gizartea | Getariako portua ordubetez itxi dute, amoniako isuri batengatik | Eguerdi aldera gertatu da gas isuria, Getariako portuan den izotz fabrika batean. Dagoeneko ez dago arriskurik, eta ireki dute porturako sarbidea. | Getariako portua ordubetez itxi dute, amoniako isuri batengatik. Eguerdi aldera gertatu da gas isuria, Getariako portuan den izotz fabrika batean. Dagoeneko ez dago arriskurik, eta ireki dute porturako sarbidea. | Getariako (Gipuzkoa) porturako sarbidea itxita egon da oinezkoentzat eta ibilgailuentzat gaur eguerdian, ordubete inguruz. Portuan bertan itzotz fabrika bat dago, eta amoniako isuria gertatu da 11:45 aldean. Langileak berehala ohartu dira gas isuriaz, eta ez da beste inongo kutsaketarik edo kalterik izan.
Larrialdi zerbitzuak hara bertaratu dira, eta atzeko aldetik itxi dute sarbidea; hondartzari eta jatetxeei ez die eragin itxierak. Jarraian, Ertzaintza eta suhiltzileak joan dira portura, gas isuriaren arriskua neurtzeko. Dena dela, 13:00etarako ez zen arriskurik, eta bueltan ireki dute portua. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229584/gurtu-ikurra.htm | Kultura | Gurtu ikurra | Ekaitzak guztiz baldintzatu badu ere Azkena Rock jaialdiko azken egunaren hasiera, eguneko izar nagusiek normal jo dute; itxiera bikaina eskaini dute Iggy Popek, Lucinda Williamsek eta Ana Popovicek. | Gurtu ikurra. Ekaitzak guztiz baldintzatu badu ere Azkena Rock jaialdiko azken egunaren hasiera, eguneko izar nagusiek normal jo dute; itxiera bikaina eskaini dute Iggy Popek, Lucinda Williamsek eta Ana Popovicek. | Oholtzari begiratuz ez baizik zeruari so hasi zuten arratsaldea Azkena Rock jaialdiko zaleek. Iragarrita zegoen euria egingo zuela bazkalostean, eta batek baino gehiagok irrikaz espero zuen, ordura arteko bero sapa leuntzeko. Andre Maria Zuriaren plazan eguerdian aritu ziren Chuck Prophet & The Mission Express, eta bero kolperen bat izan zen itzalaren gerizpean egon ez zirenen artean. 17:00ak aldera bete zen iragarpena, baina zaparrada ez ezik, ekaitza ere lehertu zen. Hala, hor hasi ziren pilatzen galderak: normal hasiko al zen 21. Azkena Rock jaialdiko larunbata?
17:30ak aldera igo behar zuten taula gainera Ezpalak-eko kideek, baina oraindik ateak ireki gabe zituen eremuak. Hainbat pertsona bildu ziren euripean esperoan, eta beste hainbat babesean, telefonoari begira ea berririk bazen. Antolatzaileen isiltasuna eta komunikaziorik eza nagusitu zen. Artean, inork ez zekien Brigade Loco jotzeko moduan izango zen. Ez zen hala izan; euritearen ondorioz, urak hartu zuen Love oholtza, eta ezinezkoa zen han kontzertu bat egitea. Ondorioz, bi euskal ordezkarien emanaldiak bertan behera geratu ziren, eta antolatzaileek zabaldu dutenez, trukean, haiek dira 2024ko Azkena Rock jaialdiko lehen talde konfirmatuak.
Hasierako ordua baino ordubete pasatxo beranduago ireki zituen ateak Azkena Rockek. Euria ari zuen oraindik, baina ez gehiegi, eta ez zegoen ekaitz elektrikoaren arrastorik. Zerua bera argituz joan zen, eta, gauak arratsaldearen lekukoa hartu ahala, desagertu egin ziren hodei ilunak. Nolanahi ere, Thrasville gunera jo zuten askok hasieran, euria amaitu arte aterpean egoteko. Aretoa mukuru zela aritu ziren Lost Cat eta Steel Beans. Ziurrenik, The Bevis Frondek baino zale gehiago bildu zituzten.
Amanda Shiresek ireki zuen oholtza nagusia, biolina eskuan. Eguraldi txarrak mugatuta, nahi baino laburrago aritu behar izan zuen. Hauskortasuna babes, kontzertu leuna eskaini zuen. Leunegia, ziurrenik, lehen ilaretan zeudenen hizketaldia entzuten baitzen Shires abesten zegoen bitartean. Country musika, folka, baladak, tenpo geldoak... zaleek zerbait gehiago espero zuten euripean jarraitzeko.
Aldi berean, Love oholtzako arazo teknikoak konpondu ezinik jarraitzen zuten teknikariek, eta, ondorioz, Nat Simons & Cherrie Currie ez ziren igo oholtzara. Zorionez, baina, haien kontzertua ez zen bertan behera utzi, orduz aldatu zuten soilik, ordutegi okerrenean: Iggy Popen konpetentzia moduan.
Jaialdi guztiek dituzte kartelburuak, izen guztien gainetik nabarmentzen diren izar handiak. Eta (ia) beti konplitzen dute. Baina badira sorpresatxoak ere, hain ezagunak ez izan arren, sekulako erakustaldia ematen dutenak. Azkena Rock jaialdiaren zigiluetako bat da hori: hain sona handia ez duten taldeak ezagutaraztea, haien kontzertura zalantzaz hurbiltzea hasieran eta txalo zaparrada batekin (a)gurtzea oholtzako izar berria. Eta hortik aurrera zale grinatsuena bihurtzea. Bada, hartu arkatza eta idatzi izen hau: Ana Popovic. Funk elektrikoa da oinarria, baina iturri askotatik edaten du: jazza, bluesa, soula... Popovicen ahotsa eta gitarra indartsua ikusgarria bada ere, oinarri erritmikoa da zutabea, eta horren inguruan eraikitzen dituzte abestiak. Azkena Rock jaialdian ez ezik, lasai asko aritu daitezke Donostiako, Gasteizko edo Getxoko jazzaldietan oholtza heterodoxoenetan ere. Erakustaldia.
Adina zenbaki bat da soilik Popovicen erauntsiaren lekukoa Lucinda Williamsek hartu zuen, eguneko kartelburuetako batek. Eta kronikarekin jarraitu aurretik, garrantzitsua da zera nabarmentzea: 70 urte ditu, osasun arazo larriak izan ditu, iktus eta guzti. Ondorioz, oholtza gainean mugikortasuna mugatua du, eta abestien artean bronkioak irekitzeko sendagaiak hartzen ditu. Rock musikaren ikur nagusietako bat da Williams, merezimendu osoz urratu du Olinporako bidea, eta ez dio ezer zor inorri. Eta, hala ere, musika sortzen jarraitzen du, maila handiko kontzertuak eskaintzen ditu, eta adina soilik zenbaki bat dela berresten du. Izan ere, ahotsez ondo dago abeslaria, eta maila ona eskaini zuen.
Taldekideen babesa ere garrantzitsua da halakoetan, eta oso musikari onak ditu ondoan Lucinda Williamsek. Izan zen Stories from a rock n roll heart disko berriko abestiak entzuteko betarik, baita, noski, doinu klasikoagoetan murgiltzeko aukerarik. Emanaldia bukatzeko, Neil Youngen Rockin’ in the free world aukeratu zuen. Ereserkia bezain leitmotiva. «Maitasuna eta bakea. Eskerriko asko guztioi» esanez agurtu zen. Jarrai dezala rockeatzen Lucinda Williamsek.
Rockeatzen jarraitu zuen Azkena Rock jaialdiak ere, Melvins hirukotearen emanaldi bortitzarekin. Ez dute gatiburik egiten Buzz Osbornek, Steven Shane McDonaldek eta Dale Croverrek. Melodia apur bat noizean behin, eta, bestela, egurra. Tartean, The Beatles taldearen I wanna hold your hand kantuaren neurriz kanpoko bertsioa. Eta, guztia ez denez rocka, Melvisen zuzenekoa amaitzear zela oihu txikiak entzun ziren zaleen artean, talde txikiak saltoka, pozik, oihuka. Izan ere, bazen futbolzalerik, eta Alaves Lehen Mailara igo berri zen, 128. minutuan sartutako gol bati esker. Futbolzale ez ezik musikazale direnek, behintzat, partidarekin sufritu beharrean, kontzertuetan gozatu egin zuten.
Iggy Pop. Ez da egongo adina soilik zenbaki bat dela adierazteko pertsona egokiagorik. 76 urte ditu, eta animalia eszenikoa da oraindik. Maisuki menperatzen ditu oholtza eta zaleak. Gurtu beharreko ikur gisa dute zaleek. Hirugarren abestirako kendu zuen txalekoa, eta ohi bezala, elastikorik gabe aritu zen. Lucinda Williamsek bezala, oso ondo zaintzen du zein diren bere taldekideak, eta maila bikaineko musikaren babesa dauka. Begientzat, Iggy Pop zen protagonista bakarra, oholtzan maila apalago bat zutelako gainontzeko kideek; baina belarriek ongi zekiten babesa baino gehiago ematen dutela musikari horiek.
Iggy Popen ibilbidearen errepaso gisa balio izan zuen abesti zerrendak. Jo zituen abesti ezagunenak (The passenger eta I wanna be your dog, kasurako), baita The Stoogesekin aritzen zen garaiko bestelako doinuak ere (I’m sick of you, Raw power, T.V. Eye), eta baita ere aurten argitaratu duen Every loser laneko sorkuntzak (adibidez, zuzenekoa ixteko Frenzy). Arratsaldean zeruan zen ekaitza, baina Azkena Rock jaialdia agurtzeko, oholtzan zen ekaitza. Rock & rollak bizirik jarraitzen du, eta ikusitakoak ikusita, bizirik jarraituko du urte luzez. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229585/uztailaren-19tik-23ra-egingo-dute-iraultza-txikien-akanpada-izarran.htm | Gizartea | Uztailaren 19tik 23ra egingo dute Iraultza Txikien Akanpada, Izarran | Gaur aurkeztu dute ITAren hirugarren aldiaren egitaraua, herri mugimenduak biltzeko xedez. Mahai inguruak, hitzaldiak, kultur eskaintzak... antolatu dituzte. | Uztailaren 19tik 23ra egingo dute Iraultza Txikien Akanpada, Izarran. Gaur aurkeztu dute ITAren hirugarren aldiaren egitaraua, herri mugimenduak biltzeko xedez. Mahai inguruak, hitzaldiak, kultur eskaintzak... antolatu dituzte. | Hilabete barru ekingo diote ITA Iraultza Txikien Akanpadari, Izarran (Araba), uztailaren 19tik 23ra bitarte. Herri mugimenduetatik eta herri mugimenduentzako antolatutako topaketa da, eta hirugarrena dute aurtengo aldia. Beste hainbaten artean, haren helburua da Euskal Herriko mugimendu sozialen artean elkartzea, horien arteko loturak egitea eta garaian-garaiko gaiez eztabaidatzea. Eskaintza kulturala eta aisialdirako tartea ere eskainiko dute.
2018an eta 2021ean egin zituzten ITAren lehen bi aldiak, Zubietan (Gipuzkoa) eta Artean (Bizkaia), hurrenez hurren. Haatik, Euskal Herriko gainontzeko lurraldeetara ere kanpaldia hedatzeko asmoz, Izarraren txanda da aurten. Kanpaldia Ostuño parkean egingo dute. Non egin erabakitzekoan, aurreko urteetan bezala, hiria baino herria aukeratu nahi izan dute antolatzaileek. «Landa eremuari eta herriko txikitasunari garrantzia eman nahi diogu, hiritik egitarauak deszentralizatu eta beste era batean enfokatzeko aukera emanez», azaldu dute antolatzaileek.
Gaur bertan aurkeztu dute Iraultza Txikien Akanpadaren hirugarren aldiaren egitaraua. Hitzaldiek, mahai inguruek, kultura eskaintzak, haurrentzako aktibitateek, azoka batek, jolasek... osatzen dute. Uztailaren 19a, asteazkena, izango da lehen eguna. Arratsaldean ekingo diote, harrera ekitaldiarekin eta film laburren lehiaketa batekin. Jarraian, hiru saio antolatu dituzte: faxismoaz, borrokaz eta eraso sexistez. Lehen eguna amaitzeko, Andoni Ollokiegik kontzertua emango du, gauean.
Antzeko martxa izango dute gainontzeko egunetan. Goizetik hasita eta arratsaldera arte, hitzaldiak, mahai inguruak eta aurkezpenak izango dituzte, hainbat eta hainbat gaiei buruz. Gutxi batzuk aipatzearren: zaintza, klima larrialdia, ekologismoa, independentzia, etxebizitza, transfeminismoa, euskara... Bi ordu-bi ordu eta erdiko saioak izango dira.
Tartean, bazkaldu artean eta afalostean, kontzertuak eta emanaldi musikatuak egongo dira. Ostiralean, kasurako, bertso afaria egingo dute; bertan izango dira Oihane Perea, Irati Anda eta Izar Mendiguren.
Kanpaldi osoan Herri Mugimenduen Azoka deitu dutena ere irekita egongo da. Haurrak ere barne hartu dituzte egitarauan: egunez egun, izango dute zer egin: tailerrak (serigrafia, sukaldaritza, zirkua, dantza...), ipuin kontaketak, festak... Egitarau osoa ITAren webgunean eskegi dute. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229586/gizon-bat-atxilotu-dute-gallartan-bederatzi-adingaberi-ukituak-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gallartan, bederatzi adingaberi ukituak egitea egotzita | Barraka bateko segurtasun uhalak ondo zeudela egiaztatzeko aitzakiarekin egin zituen sexu erasoak. Biharko 19:00etarako elkarretaratzera deitu du Abantoko Udalak, horiek salatzeko. | Gizon bat atxilotu dute Gallartan, bederatzi adingaberi ukituak egitea egotzita. Barraka bateko segurtasun uhalak ondo zeudela egiaztatzeko aitzakiarekin egin zituen sexu erasoak. Biharko 19:00etarako elkarretaratzera deitu du Abantoko Udalak, horiek salatzeko. | 26 urteko gizon bat atxilotu dute bart ordu txikietan Abantoko Gallarta auzoan (Bizkaia) sexu erasoak egiteagatik, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Bederatzi adingaberi ukituak egitea leporatu diote. Auzoko festak dira asteburu honetan, eta bertako jai eremuan dagoen barraka bateko segurtasunaz arduratzen zen gizona. Adingabe batek salatu zuen ukituak egin zizkiola, segurtasun uhalak ondo zeudela egiaztatzeko aitzakiarekin. Hari bezala, behintzat beste zortziri ere gauza bera egin zion gizonak.
Biktimek gurasoekin edota beren artean komentatu zuten gertatutakoa, eta berehala joan ziren familiak salaketak jartzera Muskizko Ertzaintzaren komisariara.
Abantoko Udalak «gaitzespen irmoa» azaldu du erasoen inguruan, eta «erabateko elkartasuna eta babesa» adierazi die bai biktimei, bai haien senideei. Erasoak gaitzesteko, elkarretaratzera deitu du udalak biharko 19:00etarako, udaletxeko zabalgunean. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229587/bermeoko-alkateak-dimisioa-aurkeztu-du-auto-istripu-baten-ostean-gehiegizko-alkohol-tasa-eman-eta-gero.htm | Politika | Bermeoko alkateak dimisioa aurkeztu du, auto istripu baten ostean gehiegizko alkohol tasa eman eta gero | «Sinetsita nago kargudun publikoek portaera eredugarria izan behar dutela eta, hori gertatzen ez denean, pauso bat albora eman behar dutela», adierazi du EH Bildukoak. | Bermeoko alkateak dimisioa aurkeztu du, auto istripu baten ostean gehiegizko alkohol tasa eman eta gero. «Sinetsita nago kargudun publikoek portaera eredugarria izan behar dutela eta, hori gertatzen ez denean, pauso bat albora eman behar dutela», adierazi du EH Bildukoak. | Beste hainbat alkatek bezala, atzo Asier Larraurik ere kargua hartu zuen Bermeon (Bizkaia). Dimisioa aurkeztu berri du, ordea. Bart gauean, auto istripua izan zuen Solluben, eta gehiegizko alkohol tasa eman zuen. «Sinetsita nago kargudun publikoek portaera eredugarria izan behar dutela eta, hori gertatzen ez denean, pauso bat albora eman behar dutela», adierazi du EH Bildukoak. Eta hala egin du, «Bermeoko herriaren irudia ez zikintzeko» eta alderdiaren «izen onari kalte ez egiteko». EH Bilduko zuzendaritza politikoari eskatu dio jada bere dimisioa onar dezala, eta berehala onartu du Bizkaiko EH Bilduk: «Ezker subiranista zerbaitegatik nabarmentzen bada, bere sinesgarritasunagatik eta herriarekiko eta euskal herritarrekiko konpromisoagatik nabarmentzen da, eta horrek behartu egiten ditu bere kargudun publiko guztiak horren arabera jokatzera, hau da, jokabide eredugarria eta gardena izan behar dute derrigorrean». Hala argudiatu du Bizkaiko EH Bilduren Mahai Politikoak dimisioa onartu izana, eta Larrauriri egindako lana eskertu dio.
Barkamena ere eskatu die Larraurik bermeotarrei: «EH Bildun eta nire pertsonan konfiantza jarri zuten bermeotar guztiei barkamenak eskatu nahi dizkiet, eman zidaten ardurak eskatzen duen portaera eredugarria ez izateagatik».
Guzan plataforma independenteen botoei esker eskuratu zuen EH Bilduk aginte makila; EAJk lortu zuen boto gehien herrian. Hamazazpi eserlekutatik 8 zituen EAJk; 5 EH Bilduk; eta 5 Guzanek. Akordioa egin zuten azken biek, Larraurik alkatetza eskuratzeko. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229588/euskaltelek-ezin-izan-du-esloveniako-tourra-amaitu-bizikletak-lapurtu-dizkiotelako.htm | Kirola | Euskaltelek ezin izan du Esloveniako Tourra amaitu, bizikletak lapurtu dizkiotelako | Taldeko zazpi txirrindulari azken etapatik at geratu dira. Hamalau bizikleta lapurtu dizkiote txirrindulari taldeari, besteak beste. | Euskaltelek ezin izan du Esloveniako Tourra amaitu, bizikletak lapurtu dizkiotelako. Taldeko zazpi txirrindulari azken etapatik at geratu dira. Hamalau bizikleta lapurtu dizkiote txirrindulari taldeari, besteak beste. | Azken txanpa zuten aurrean, literalki, baina Euskaltel Euskadi taldeko zazpi txirrindularik ezin izan dute amaitu Esloveniako Tourra: Xabier Azparrenek, Carlos Canalek, Unai Iribarrek, Xabier Isasak, Txomin Juaristik, Andoni Lopez de Abetxukok eta Gotzon Martinek. Asteazkenean ekin zioten probari, Celjen, eta berez gaur amaitzekoak ziren, Vrhnikatik Novo Mestorako bosgarren eta azken etapan. Ezin izan da izan: atzotik gaurko ordu txikietan, furgoneta bat lapurtu diote Euskalteli. Eta hor barruan zituzten tourrerako zeramatzaten hamalau bizikletak. Bakoitzak 11.000 euro balio zuen; denera, 150.000 eurotik gora.
Azken orduan ezin izan dute beste bizikletarik eskuratu, eta ez dute beste irtenbiderik izan. Lasterketa utzi behar izan dute txirrindulariek, «tamalez»: hala deitoratu dute taldeko arduradunek. Salaketa jarri dute, eta espero dute material guztia ahalik eta lasterren aurkitzea. |
2023-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/229589/etxerat-ek-euskal-presoen-senideei-babesa-ematen-jarraituko-du.htm | Politika | Etxerat-ek euskal presoen senideei babesa ematen jarraituko du | «Garai berri bat» da egungoa espetxe politikei dagokienean, eta «errealitate berriak» harekin dakartzan «beharretara» nola egokitu eta erantzun hausnartu dute. | Etxerat-ek euskal presoen senideei babesa ematen jarraituko du. «Garai berri bat» da egungoa espetxe politikei dagokienean, eta «errealitate berriak» harekin dakartzan «beharretara» nola egokitu eta erantzun hausnartu dute. | XX. Batzar Nazionala egin du Etxerat-ek gaur, Iurretako Montoste elkartean (Bizkaia). Euskal presoen sakabanaketa eta urruntzea amaitutzat eman osteko lehena izan da, eta beren ehunka senide eta lagun elkartu dira gaur eguerdian. 21 urte beteko ditu Etxerat-ek datorren urrian. «Garai berri bat» da egungoa espetxe politikei dagokienean, eta «errealitate berriak» harekin dakartzan «beharretara» nola egokitu eta erantzun hausnartu dute.
Sakabanaketa eta urruntze politikak amaituta ere, aurrerantzean ere lanean jarraituko dute Etxeraten presoen senideei babesa emateko: «Izan ere, 158 preso politiko ditugu, eta hamazazpi errefuxiatu eta bost deportatu dira oraindik Euskal Herrira itzuli ez direnak».
Ikusi gehiago: Sarek bukatutzat eman du euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika
Batzar Nazionala hasi aurretik Eneko Abasalo Abarkas-ek agurra egin die bertaratu direnei: |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229590/alavesek-milaka-zalerekin-ospatu-du-igoera.htm | Kirola | Alavesek milaka zalerekin ospatu du igoera | Jokalariak 19:00etan irten dira Mendizorrotzatik, autobusean, eta Andre Maria Zuriaren plazarainoko ibilbidea egin dute. Han izan da festaren erdigunea. Larunbatean lortu zuten mailaz igotzea. | Alavesek milaka zalerekin ospatu du igoera. Jokalariak 19:00etan irten dira Mendizorrotzatik, autobusean, eta Andre Maria Zuriaren plazarainoko ibilbidea egin dute. Han izan da festaren erdigunea. Larunbatean lortu zuten mailaz igotzea. | Alavesek urtebete bakarrik behar izan du Lehen Mailara itzultzeko. Handia da lorpena, eta ikusgarria izan zen lortzeko modua. Gogotik sufritu zuten babazorroek: Asier Villalibrek 129. minutuan sartutako gol bati esker lortu zuten igotzea, larunbatean. Eta hori, nola ez, ospatu beharra dago. Gaur izango da horretarako egun ofiziala, zaleek asteburuan indar apur bat gorde badute behintzat.
Ikusi gehiago: Batasuna eta sinesmena
Alavesen eta Baskoniaren ospakizunetan ohikoa den moduan, Andre Maria Zuriaren plaza izan da festaren erdigunea. Han, 17:30ean hasi dira ekitaldiak: zuzeneko musikarekin girotu dute gunea.
Jokalariak, berriz, 19:00etan atera dira kalera, autobus ireki batean. Mendizorrotzatik ekin diote ibilbideari, eta hiriko hainbat kale gurutzatu ostean, Andre Maria Zuriaren plazara heldu dira 19:45ak aldera. Han, milaka zale zituzten zain, igoera ospatzeko.
Ohorezko aurreskua egin diete taldekideei, eta, jarraian, balkoira igo dira zaleei hitz batzuk eskaintzeko, besteak beste.
Jaiaren protagonistetako bat Asier Villalibre izan da gaur ere. Larunbatean hark egin zuen taldea lehenengo mailara eraman duen gola, eta gaurko ospakizunean, ohi duen bezala, tronpeta jo du. Txoria txori doinuekin kantuan jarri du plaza. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229591/ortuzarrek-laquokezkagarritzatraquo-jo-du-laquopp-vox-bikotearen-arriskuaraquo.htm | Politika | Ortuzarrek «kezkagarritzat» jo du «PP-Vox bikotearen arriskua» | EAJko presidentearen arabera, EH Bilduk «faktura ordaindu» beharko du Bermeon EAJren kaltetan alkatetza hartzeagatik. Uste du PP «mendeku egarriz» dagoela Espainian. | Ortuzarrek «kezkagarritzat» jo du «PP-Vox bikotearen arriskua». EAJko presidentearen arabera, EH Bilduk «faktura ordaindu» beharko du Bermeon EAJren kaltetan alkatetza hartzeagatik. Uste du PP «mendeku egarriz» dagoela Espainian. | PPren babesa jaso du EAJk asteburu honetan, Euskal Herriko zenbait udaletan alkate makila jeltzaleen esku gera zedin, EH Bilduren kalterako, baina hori ez da oztopo izan EAJko presidente Andoni Ortuzar PPren aurka aritzeko Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko hauteskundeei begira: «EAJrentzat ez da gauza bera PSOEk ala PPk gobernatzea», esan du Herri Irratian.
Ortuzarrentzat «oso kezkagarria» da, PPk «Voxen merkantzia ultra guztia erostea, oposizio eskuindarrena eta muturrekoena, Voxi botoak kendu eta boterera iristeko». Euskadi Buru Batzarreko presidentearen ustez, «itunak itunak dira, baina arazoa da iraganerako buelta diren iragarpenak egiten dituela PPk». «Kezkagarriena da», Ortuzarrentzat, «Voxekin akordioak egitea baino gehiago, hain gogorra den PP hori hain muturrean eta mendeku egarriz dagoela». EAJko buruak uste du «errebantxarekin» lotutako mezuarekin dabilela PP uztailaren 23ko bozei begira.
Horregatik, uste du gainontzeko alderdiek «alertan» jarri behar dutela, «eta azazkalak atera»: «EAJ izango da balioko duen botoa». PP eta Vox bikoteak irabaziko balu, Ortuzarrek iragarri du EAJ ez besteei bozkatzea ez dela «praktikoa» izango; eta Sanchezen PSOEk irabaziz gero, «EAJ aintzat hartu» beharko duela gogoratu du. «Euskal herritar batentzat gehien balio duen botoa EAJrena da».
Alderdi horren gidariak azaldu du boto horren bidez boto emaileak bermatu egiten duela «bere interesen defentsa Madrilen». «Eta zenbakiek emanez gero, lagundu dezake gehiengo bat osatzen PP-Vox bikotearen arriskua urruntzeko». Bikote horren garaipen bat «estatu osoan» izango litzateke «kaltegarria», baina «bereziki Euskadin», aurreikusi du Ortuzarrek: «Frogaturik dago historikoki Euskadi hautatu dutela zartakoak emateko».
Bermeo eta Bastida
Udalen osaketan, PPren babesa jaso du EAJk EH Bilduren garaipenak baliogabetzeko, esaterako Durangon, eta Gipuzkoako Foru Aldundian ere, EAJk aurreikusi du Eider Mendoza ahaldungai nagusi jeltzaleak Espainiako eskuindarren babesa izango duela aginte makila hartzeko, Maddalen Iriarte koalizioko hautagaiak lortutako garaipen argia gainditzeko.
Haatik, logika hori «ezin da eraman» Espainiako bozetara, Ortuzarren ustez: «Hauteskunde desberdinak dira, momentu desberdinak». Maiatzaren 28ko bozak «gertuko hauteskundeak» direla azaldu du; «lau urte zailen kudeaketari begiratu zaio maiatzaren 28an, eta hautesleen zati bat etxean gelditu da, eta abisu bat eman digu, kaskarreko bat».
Edonola ere, EAJko burua udal osaketen ingurukoez aritu da, eta ziurtatu du EH Bilduk «faktura ordaindu» beharko duela Bermeon (Bizkaia) alkatetza hartzeagatik, EAJk hauteskundeetan irabazi ostean han. Bastidari dagokionez (Araba), «urak lasaituko» direla aurreikusi du, EAJk aginte makila hori PPri utzi ondoren eta udal gobernu euskaltzale bat galarazi eta gero, EH Bilduren babesari uko eginez.
PPko Bastidako alkate berriak, Daniel Garciak, ukatu egin du, Radio Euskadin, alkatetza hori «itun baten bidez» erabaki dela, eta «zabalik» dago ordezkaritza duten alderdi guztiekin «akordioak» egiteko. «Tentsio egunak izan dira» egunotan Bastidan, alkateak onartu duenez, baina egoera hori «ez da herriko elkarbizitzaren benetako isla». «Beti bezain ona da elkarbizitza, baita udalean gaudenon artean ere». |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229593/guillermo-presa-eta-pilar-garrido-izango-dira-sumarren-arabako-eta-gipuzkoako-zerrendaburuak.htm | Politika | Guillermo Presa eta Pilar Garrido izango dira Sumarren Arabako eta Gipuzkoako zerrendaburuak | Bizkaian, Lander Martinez izango da zerrendan lehena, eta Nafarroan, Idoia Villanueva. Gaur amaituko da Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako zerrendak osatzeko epea. | Guillermo Presa eta Pilar Garrido izango dira Sumarren Arabako eta Gipuzkoako zerrendaburuak. Bizkaian, Lander Martinez izango da zerrendan lehena, eta Nafarroan, Idoia Villanueva. Gaur amaituko da Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako zerrendak osatzeko epea. | Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako hilabete inguru falta da, eta zerrendak osatu dituzte jada EAJk, EH Bilduk, PSOEk, PPk eta UPNk. Gaur bertan itxiko da listak aurkezteko epea, eta Sumar koalizioak jakinarazi du zeintzuk izango diren Hego Euskal Herriko zerrendaburuak. Ahal Dugu-ko hautagaiak izango dira lehenak Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako zerrendetan. Arabako zerrendaburua Guillermo Presa izango da. Presa Ahal Dugu-ren Gasteizko idazkaria da gaur egun. Maiatzeko udal hauteskundeetan, Elkarrekin Podemosek, Ezker Anitza-IUl, Berdeak Equo-k eta Alianza Verdek osatutako koalizioaren zerrendetan izan zen Gasteizko Udalerako, hirugarren postuan. Presak esan du «ohorea» eta «erronka pertsonala» direla zerrendaburu izatea, eta uztaileko hauteskundeek «mugarria» ezarriko dutela orain arte lortutako aurrerapen sozialak sendotzeko.
Gipuzkoako zerrendaburua, berriz, Pilar Garrido izango da. Garrido Ahal Dugu-ren idazkari nagusia da, eta legealdi honetan Unidas Podemoseko diputatu izan da Espainiako Kongresuan –Aurrekontuen Batzordeko presidente eta Etxebizitza arloko UPren bozeramailea izan da–. Aurretik, Podemoseko senataria ere izan zen.
Bizkaian, Lander Martinez izango da koalizioaren zerrendaburua. Ahal Dugu-ren buru izan zen Martinez 2020. urtera arte. Orduan, dimisioa eman zuen EAEko hauteskundeetarako primarioak galdu ondoren, eta orain Yolanda Diazen konfiantzazko pertsonetako bat da. Bestalde, Sumarreko Nafarroako zerrendaburua Idoia Villanueva izango dela jakinarazi du koalizioak, Ahal Dugu-ren eurodiputatua.
Berdeak Equo koalizioaren hainbat ordezkari joango dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zerrendetan. Hala, Kongresurako zerrendetan, Joserra Becerra Berdeak Equoren bozeramaileordea joango da bigarren Gipuzkoatik, Patxi Guerrero Bizkaiko zerrendako bosgarrena izango da, eta Ana de Benito izango da Arabako zerrendako laugarrena.
Arabako zerrendaburuarekin, polemika Azken egunetan, Arabako zerrendaburuaren inguruan izenen dantza egon da. Hedabide batzuek zabaldu zuten Roberto Uriarte izango zela Arabako zerrendaburua, baina Uriartek berak larunbatean EITBri jakinarazi zion ez dela itzuliko politikara eta ez dela izango ezkerreko koalizioko zerrendetan. EHUn duen irakasle postura itzuliko da. Gaur, Uriartek sare sozialetan jarri duen bideo batean berretsi du politika utziko duela, eta Sumarri eskertu egin dio beragan konfiantza agertu izana zerrendaburu izateko. Zerrendetan joango ez bada ere, Sumarren alde botoa ematera deitu ditu herritarrak, iritzita koalizioa dela berme bakarra «eskubideak zabaltzeko, bake soziala bermatzeko, enplegua sortzeko eta lurralde kohesioa lortzeko». Bestalde, azken lau urteotan Unidas Podemoseko Arabako diputatu izan dena, Juan Lopez de Uralde, ez doa Sumarren zerrendetan. Alianza Verdeko burua da Lopez de Uralde, eta joan den astean gogor kritikatu zuen Sumarrek bere burua zerrendetatik kanpo utzi izana. Salatu zuen «larria» eta «atzerapausoa» dela kontuan ez izatea Alianza Verdek koalizio berrian ordezkatzen duen mugimendu ekologista. . |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229594/azpiazuk-dei-egin-du-eskualdeetako-esepe-proiektu-estrategikoak-aktibatzeko.htm | Ekonomia | Azpiazuk dei egin du eskualdeetako ESEPE proiektu estrategikoak aktibatzeko | Abendurako sei hilabete falta diren honetan, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak eskatu du EB Europako Batasunak 2021 eta 2023 bitarterako emandako funtsen zatirik handiena erabiltzeko eta proiektuak azkartzeko. | Azpiazuk dei egin du eskualdeetako ESEPE proiektu estrategikoak aktibatzeko. Abendurako sei hilabete falta diren honetan, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak eskatu du EB Europako Batasunak 2021 eta 2023 bitarterako emandako funtsen zatirik handiena erabiltzeko eta proiektuak azkartzeko. | Europako funtsen harira, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasuneko sailburuak agerraldia egin du goizean. Eusko Legebiltzarrean hartu du hitza, eta zera jarri du helburutzat urtea amaitzerako: 2023an SEM Suspertze eta Erresilientzia Mekanismorako funtsak hedatzea, eta abendurako funtsen zatirik handiena «konprometituta» gelditzea. Halaber, eskualdeetako ESEPE proiektu estrategikoak «azkar» aktibatzeko deia egin du.
2021 eta 2023 bitarteko aldirako 22.000 milioi euro eman dizkio Europako Batasunak Espainiari, eta EAEk 1.657 milioi jaso ditu horietatik. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen ditu horietatik 1.048 milioi euro (%63,2), eta gainontzeko 609 milioi euroak (%36,8) Espainiako Estatuak kudeatzen ditu. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen dituen funts horietatik, hauexek dira laguntza ekonomiko gehien jasotzen duten sailak: Ekonomiaren Garapena, Jasangarritasuna eta Ingurumena; Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioa; Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politikak; Hezkuntza eta Lana eta Enplegua.
Sailen artean soilik ez, tokitik tokira ere badago aldea. Funts horietatik 203 milioi euro banatu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalerrien artean, baina eskualdeetako hiriburuek jasotzen dituzte adjudikatutako funtsen erdiak: Gipuzkoako funtsen %23 Donostiak, Bizkaikoen %16 Bilbok, eta Arabakoen %11 Gasteizek. Dena den, banaketa hori bat dator Eusko Jaurlaritzak EAEko udalerrietan gehien bultzatzen dituen neurriekin. Helburu nagusiak dira hirietan mugikortasun jasangarria eta segurua bultzatzea (%40), sektore turistikoen modernizazioa sustatzea (%23), eta hirietako enpresa txiki eta ertainak indartzea (%4,5), besteak beste.
Horiek hala, abendurako sei hilabete falta diren honetan, «dena emateko, eta eskura dauden giza baliabide eta baliabide administratibo guztiak ahalik eta gehien aprobetxatzeko» galdegin du Azpiazuk. Haren arabera, «barkaezina» litzateke funtsen zati bat erabili gabe gelditzea.
ESEPEak giltzarri
Europako Batasuneko Next Generation funtsak banatzeko Madrilek garatutako programak dira ESEPE edo ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak. Horrelako hamabi hitzartu dituzte Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, eta 33.000 milioi eurotik gora jarri dituzte proiektu horietarako. Sektore aeroespazialari, nekazaritzari, uraren zikloaren digitalizazioari eta energia berriztagarriei dagokien deialdietan hartu dute parte euskal eragileek.
Baina, Azpiazuren ustez, «ahalik eta azkarren» mobilizatu behar dituzte proiektu horietarako jarritako diru laguntzak. Horretarako, «ezinbestekotzat» jo du administrazio prozesuen burokrazia arintzea eta epeak malgutzea. «Helburua da Next Generation ekinbideak ekonomia, gizartea eta ingurumena eraldatzeko eskaintzen duen aukera ahalik eta gehien aprobetxatzea, erantzukizunez, baina pragmatismoz». |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229595/irma-basterra-jeltzalea-hautatu-dute-arabako-batzar-nagusietako-presidente.htm | Politika | Irma Basterra jeltzalea hautatu dute Arabako Batzar Nagusietako presidente | Gaur goizean eratu dira Arabako Batzar Nagusiak. Hauteskundeen ondoren egin beharreko lehen urratsa da, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusi berriaren inbestiduraren aurretik. | Irma Basterra jeltzalea hautatu dute Arabako Batzar Nagusietako presidente. Gaur goizean eratu dira Arabako Batzar Nagusiak. Hauteskundeen ondoren egin beharreko lehen urratsa da, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusi berriaren inbestiduraren aurretik. | Arabako Batzar Nagusiak eratu dituzte gaur goizean, eta, hala, hasiera eman diote hamabigarren legealdiari. Irma Basterra jeltzalea aukeratu dute mahaiko presidente, EAJko eta PSEko batzarkide taldeen botoekin. Pedro Elosegi jeltzaleak azken zortzi urteotan bete duen postua hartuko du Basterrak. Datorren ostegunean beste bilkura bat egingo dute, eta orduan zehaztuko dute zer egunetan aukeratuko duten ahaldun nagusia. Gehienez ere 30 eguneko epea dute horretarako.
Basterra «harro» agertu da izendapenaz: «Ohorea da. Lanean jarraituko dut gure alde borrokatu ziren emakumeen legatuaren alde».
Voxek ez gainerako taldeek ordezkari bana izan dute mahaian. Lehen presidenteordetza Eva Jimenezen esku geratu da (PSE), bere taldearen eta EAJren botoak jasota. Joan den legealdian lehen idazkaria zen Jimenez. Bigarren presidenteordetza Nerea Martinez EH Bilduko batzarkidearentzat izan da –EH Bilduren eta Elkarrekin Bilduren botoak jaso ditu–. Azkenik, bi idazkaritzak Jose Damian Garciak (Elkarrekin) eta Miguel Garnikak (PP) beteko dituzte. Lehenengoak bere taldearen eta EH Bilduren botoak jaso ditu, eta Garnikak bere taldearenak bakarrik. EAJk eta PSEk ez dute hautagaitzarik aurkeztu, eta boto zuria eman dute.
Jonathan Romerok, Voxeko batzarkide bakarrak, mahaiaren postu guztietarako aurkeztu du bere burua. Guztietan boto bakarra jaso du: berea. Mahaian ordezkaritzarik ez duen talde bakarra da.
«Aukera galdua»
Ondoren egindako agerraldian, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduko bozeramaileak nabarmendu du EAJk eta PSEk aukera galdu dutela «Arabaren norabidea aldatzeko, lurraldearentzat paralizatzailea den ituna berreginda». Lopez de Arroiabek gogorarazi du maiatzaren 28ko hauteskundeetako emaitzek agerian uzten dutela «ziklo politiko berri bat hasi» dela Araban; izan ere, datorren legegintzaldian EAJk eta PSEk ez dute gehiengo osorik izango, eta, aurreko legealdian ez bezala, akordioak lortu beharko dituzte oposizioko taldeekin.
Bizkaiko Batzar Nagusiak eratzeko bilkura, berriz, ostegunean egingo dute. Gehiengo absolutuz aukeratu beharko dute Mahaiko presidentea, eta, inork hori lortuko ez balu, boto gehien duten bi hautagaien artean aukeratu beharko dute. Bizkaian ere, Elixabete Etxanobe jeltzaleak ez du arazorik izango ahaldun nagusiaren kargua eskuratzeko, PSE-EErekin akordioa eginda.
Gipuzkoan, berriz, Elkarrekin Podemoseko bi batzarkideek gaur hartu dituzte akreditazioak. Espero da Batzar Nagusiak osatzeko saioa ekain amaieran egitea. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229596/ia-ehun-lagun-hil-dira-indian-bero-bolada-betean.htm | Mundua | Ia ehun lagun hil dira Indian bero bolada betean | 45 graduko tenperaturak erregistratu dituzte herrialdearen iparraldean. Hildako gehienak 60 urtetik gorakoak dira. | Ia ehun lagun hil dira Indian bero bolada betean. 45 graduko tenperaturak erregistratu dituzte herrialdearen iparraldean. Hildako gehienak 60 urtetik gorakoak dira. | Azken hiru egunetan ia ehun lagun hil dira India iparraldean, bero bolada betean: gutxienez 54 pertsona iparraldeko Uttar Pradesh estatuan, eta beste 45 ondoko Bihar estatuan. Gobernuak esan du ikertzen ari dela heriotzek tenperaturen igoerarekin zerikusia duten; 45 gradukoak erregistratu dituzte eskualde horietan, ohikoak baino altuagoak.
Hildako gehienak 60 urtetik gorakoak dira, eta osasun arazoak zituzten, Indiako hedabideen arabera. «Heriotzak egon dira [Uttar Pradesheko Ballia] barrutian, baina oso zaila da esatea bero boladaren ondorioz izan direla», adierazi dio Reuters albiste agentziari Ravindra Kumarrek, barruti horretako agintarietako batek. Esan duenez, «heriotzetako batzuk adinarekin» lotuta daude, baina besteek «arrazoi ugari» dituzte: «Ez dago ebidentzia zehatzik bero bolada heriotza horien atzean dagoela».
Gobernuak azaldu du ospitaleratu behar izan dituzten eri gehienek sukarra zutela, arnasa hartzeko zailtasunak eta beherakoa, esaterako, baina ez du loturarik egin nahi izan tenperatura altuekin. Atzo, Ballia Barrutia Ospitaleko medikuen buru Diwakar Singhek adierazi zuen harreman hori bazegoela, eta horren ondoren kargutik bota zuten; Uttar Pradesh estatuko ministroburuorde Brajesh Pathakek sare sozialetan azaldu zuenez, «ardurarik gabeko adierazpen bat» egiteagatik.
Joan den apirilean ere gutxienez hamahiru lagun hil ziren Bombayn bero bolada baten ondorioz, eta estatu batzuetan ikastetxeak itxi egin behar izan zituzten astebetez. Eta 2021ean Indiako zenbait meteorologok argitara ateratako ikerketa baten arabera, azken mende erdian, 17.000 lagun baino gehiago hil dira herrialde horretan muturreko fenomeno meteorologikoengatik.
Ipar-ekialdeko Assam estatuan, berriz, euriteak izan dira egunotan, eta gutxienez lagun bat hil da, Hindustan Times egunkariaren arabera. Afera horretaz, Indiako Meteorologia Departamentuak adierazi du euriteak ugaritu egingo direla aste honetan, eta balitekeela horiek uholdeak eragitea. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229597/irulegiko-aztarnategian-inoiz-egin-den-indusketa-kanpainarik-luzeena-abiatu-du-aranzadik.htm | Kultura | Irulegiko aztarnategian inoiz egin den indusketa kanpainarik luzeena abiatu du Aranzadik | Orain arte aztertu gabea zen ehun metro karratuko zona bat induskatuko dute, «potentzialtasun handikoa». Irulegiko Eskua zaharberritzeko lanak bukatzear dira, eta pieza «laster» izanen da ikusgai Nafarroako Museoan. | Irulegiko aztarnategian inoiz egin den indusketa kanpainarik luzeena abiatu du Aranzadik. Orain arte aztertu gabea zen ehun metro karratuko zona bat induskatuko dute, «potentzialtasun handikoa». Irulegiko Eskua zaharberritzeko lanak bukatzear dira, eta pieza «laster» izanen da ikusgai Nafarroako Museoan. | Irulegiko Eskuaren aurkikuntza iragarri eta ziztuan, Aranzadi zientzia elkarteak nabarmendu zuen horrek ez zuela inondik ere ekarriko zona horretako lanak bukatzea. Kontrara, lorpenaren bultzada nabarmen sumatu da ikerlarien jardunean, eta, aurrerantzean, inoiz baino denbora gehiago eskainiko diete Irulegiko aztarnategiko indusketa lanei. Oraindik ez baita jakiterik aurkikuntzek goia jo duten. Orain arteko kanpainarik luzeena izanen da aurtengoa: hiru hilabete inguru iraunen du, eta sei txandatan banatuko dute. Joan den astean hasi ziren, eta irailaren 17ra arte ariko dira zeregin horretan.
Gaur aurkeztu dute aurtengo kanpaina. Irulegiko aztarnategiko zuzendari Mattin Aiestaranek eman ditu haren gaineko xehetasunak, eta, besteak beste, nabarmendu du «potentzialtasun handiko» zona bat izanen dutela aztergai. Zehazki, oraindik induskatu ez den ehun metro karratuko eremu bati erreparatuko diote.
Orain arte, bi etxebizitza eta karrika bat induskatu dituzte aztarnategian, eta, Aiestaranek zehaztu duenez, «bertzaldeko auzoa» ikertzen ahaleginduko dira aurten. Dioenez, emaitza onak espero dituzte, hala aurreikusi baitute lehenago eginiko miaketa geofisikoek. «Aztarnategia sekulakoa da, eta bertan sartzen ditugun lanordu guztiek ematen dituzte emaitzak». Esplikatu duenez, dituzten «galdera arkeologikoei» erantzuten laguntzen duen zernahi aurkikuntza da emaitza on bat.
Ohi denez, historiako eta arkeologiako ikasle mordoa ariko da indusketa lanetan, betiere Aranzadiko arkeologia teknikariek gidatuta. Hain zuzen ere, Aiestaranek jakinarazi du mikromezenasgo kanpaina bat abiatu dutela berriki, «ikerlari gazteak babesteko». «Laguntza hori saritzeko, bisita gidatuak eskainiko ditugu aztarnategietara. Aranzadik Nafarroan eta hemendik kanpo dituen aztarnategi askotara; Irulegikoa barne, noski».
Irismena handitzea asmo
Irulegiko Eskuaren aurkikuntzak piztutako ikusmira zer neurritakoa den ongi daki Aranguren ibarreko alkate Manuel Romerok. Berak ere parte hartu du gaurko aurkezpenean, eta hainbat asmo iragarri ditu datozen hilabeteetarako. Zehaztu duenez, Irulegi mendiaren magalean parking bat eraikitzea da helburuetako bat, aztarnategia bisitatu nahi duten herritarren bertan uzteko ibilgailuak. Nafarroako Gobernuak utzitako zona bat baliatu dute horretarako, eta espero dute uztail erdialderako martxan izatea. «Lehenetsiko dugu parking berdea izatea eta bailaran inpaktu handirik ez izatea». Printzipioz, asmoa da erreserbak egiteko aukera ematea herritarrei.
Parkinga ez ezik, bestelako neurriak ere buruan dituzte Arangurengo Udalean. Besteak beste, Romerok azpimarratu du lan handia egin beharra dagoela seinaleetan. Ordea, egun dituzten baliabide ekonomikoekin ez zaie aski oraingoz. Horregatik, finantzatzeko bide berriak aztertzen ari dira; diru laguntzak, alegia.
Bestalde, Nafarroako Gobernuko Kultura, Kirol eta Gazteria Departamentuaren Arkeologia ataleko ordezkari Jesus Garcia Gazolazek jakinarazi du Irulegiko Eskua zaharberritzeko lanak bukatzear direla, eta, beraz, pieza «laster» izanen dela Nafarroako Museoan ikusgai. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229598/eh-bildu-jendea-eta-ez-alderdia-aurretik-jarrita-doa-udal-bozen-bigarren-itzulira.htm | Politika | EH Bildu «jendea eta ez alderdia aurretik jarrita» doa udal bozen «bigarren itzulira» | EAJren, PSEren eta PSNren «aliantza santuak» eskuin muturrarari «markoa erosi» diola uste du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Orain PP-Vox gelditzera deituko dutela ohartarazi du, eta hura ez dela «serioa jendearekin». | EH Bildu «jendea eta ez alderdia aurretik jarrita» doa udal bozen «bigarren itzulira». EAJren, PSEren eta PSNren «aliantza santuak» eskuin muturrarari «markoa erosi» diola uste du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak. Orain PP-Vox gelditzera deituko dutela ohartarazi du, eta hura ez dela «serioa jendearekin». | EH Bilduko mahai politikoak ontzat jo ditu Hego Euskal Herriko udal osaketak, 138 alkate lortu baititu (21 gehiago), eta 1.402 zinegotzi (138 gehiago). 366.000 botoek «lehen indar munizipalista» bihurtu dute koalizioa Hego Euskal Herrian, baina «zuhurtziaz» helarazi ditu «datu objektibo» horiek Otegik, «zirimiria bezalakoa den ziklo aldaketa baten atarian» baitago Hegoaldea, haren ustez: «Hitza jendearena da, eta datozen bozetan ikusiko da aldaketa horren bigarren urratsa egiten den».
Koalizio subiranistaren emaitzak printzipio batekin lotu ditu koordinatzaile nagusiak: «Gure kasuan, aurrena aberria da, eta gero alderdia. Aurrena jendea, eta gero siglak». Azaldu du nahastu egiten direla «lehia siglen artean» kokatzen duten alderdiak, «lehia proiektuen artekoa baita, proiektu nazionalen artekoa, proiektu sozialen artekoa...». Udalak osatzean islatu da, haren irudiko, EAJ, PSE-EE eta PSN ez daudela lehia horretan: «Hauteskundeen emaitzek ez dituzte printzipioak aldatzen gure kasuan».
Jeltzaleei eta sozialistei erreparatuz, udal eta foru hauteskundeak «argien» azaltzen dituen eta benetan «gertatu den metafora bat» aipatu du Otegik: «Bastidako, Gernikako eta Durangoko argazkiak dira metafora hori. Aurpegi horiek lotsarenak izan dira; ez dira aurpegi alaiak ikusi». EAJk eta PSEk PPrekin egin ei dituzten «itunak zilegi dira», koalizioko buruaren ustez, baina Espainiako eskuin muturrari «zilegitasuna» ematen diote, era berean. «PP sartu dute beren itunetara EH Bilduri alkatetzak kentzeko, eta zer onura ditu horrek?», galdetu du Otegik. Estrategia hori «akats politiko larria» dela uste du, PP-Vox bikotea «erabilgarri bihurtu baitu».
Otegik gaineratu du EH Bilduren hazkundeak «lurrikara bat» eragin duela «establishment-ean», eta EAJren eta PSEren arteko gobernuak, «ez abertzaleak eta ez sozialistak», «zilegi» direla errepikatu du, baina «oso kaltegarriak» euskal gizartearentzat.
Bigarren itzulia
Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko bozak udal eta foru hauteskundeen «bigarren itzulia» izango dira EH Bildurentzat, eta «irabazteko» asmoz aterako da koalizioa, «nahiz eta ez diren hauteskunde egokienak» euskal abertzaleentzat. Kanpainan eskuin muturra gelditzeko dei ugari egingo direla aurreikusi du Otegik, eta galdetu du EAJk eta PSEk «zein argumenturekin» egingo ote duten hori: «Ez da serioa, eta jendea proiektu politikoetatik urruntzen du jarrera horrek».
Boz horietan, EH Bilduren helburua izango da «aldaketa politikoa hasi dela berrestea». «Benetako aukera bat» ikusten du Otegik koalizioak hauteskunde horiek irabaz ditzan: «Esaten duguna egiten dugulako». Koalizioak, «siglak indartu baino gehiago, aldaketa egonkortu» nahiko luke udako boz horietan: «Antifaxistak gara, eta Euskal Herriko mapa beste kolore batez margotuko dute boto emaileek».
Otegik uste du EH Bilduk «etxeko lanak» egin dituela Madrilen azken legealdian, eta «ohore bat» dela PPko presidente Alberto Nuñez Feijook xedetzat edukitzea koalizioak babestu dituen lege guztiak indargabetzea. «Pentsioak jaitsiko ditu?», galdetu du; «esan dezala lehenbailehen». Erantsi du ez duela «inongo interesik» Feijoorekin eztabaidan sartzeko, baina garbi utzita koalizioak eskuin muturra geldiaraziko duela ahal duen neurrian. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229599/ikerketa-batek-zalantzan-jarri-du-greziako-kostazainek-hondoratzearen-aferan-emandako-bertsioa.htm | Mundua | Ikerketa batek zalantzan jarri du Greziako kostazainek hondoratzearen aferan emandako bertsioa | BBCren arabera, asteazken goizaldean iraulitako itsasontzia ez zen mugitu gutxienez azken zortzi orduetan; kostazainek, berriz, esan dute ordu horietan Italiara bidean zihoala. Gertakariarekin lotuta atxilotutako bederatzi pertsona fiskaltzaren aurrean deklaratzekoak dira bihar. | Ikerketa batek zalantzan jarri du Greziako kostazainek hondoratzearen aferan emandako bertsioa. BBCren arabera, asteazken goizaldean iraulitako itsasontzia ez zen mugitu gutxienez azken zortzi orduetan; kostazainek, berriz, esan dute ordu horietan Italiara bidean zihoala. Gertakariarekin lotuta atxilotutako bederatzi pertsona fiskaltzaren aurrean deklaratzekoak dira bihar. | Greziako Peloponesoko kostaldetik gertu zazpiehun bat migratzaile zeramatzan itsasontzi baten hondoratzearen harira, Greziako kostazainek zabaldutako bertsioa zalantzan jartzen duten frogak lortu ditu Erresuma Batuko BBC irrati telebista publikoak. Kaleratutako informazioaren arabera, txaluparen inguruan aurrez ibili ziren ontzi batzuen mugimenduek iradokitzen dute iraulitako arrantzontzia ez zela mugitu gutxienez azken zortzi orduetan. Kostazainek, berriz, diote ordu horietan itsasontzia Italiara bidera zihoala, eta bertan zihoazenek ez zutela erreskate laguntza eskatu, Atenasek «eskaini» arren.
Datu ofizialen arabera, 78 gorpu topatu dituzte, eta 104 lagun erreskatatu, baina NBE Nazio Batuen Erakundeak gogoratu du bostehun bat pertsona desagertuta daudela oraindik. Bide horretan, Greziako Gobernuak hondamendiaren inguruan izandako kudeaketa ikertzeko eskatu du NBEk, eta adierazi «arinago» jardun beharko zukeela erreskate operazio handi bat hasteko.
Greziako agintariek esan zutenez, ontzian zihoazen migratzaileek ez zuten laguntzarik eskatu, eta «ez zeuden arriskuan», harik eta txalupa irauli eta hondoratu zen arte. BBCk animazio informatiko bat lortu du, Marine Traffic itsas analisirako plataformak emandako jarraipen datuen inguruan; plataformak itsasontzien mugimenduak atzematen ditu.
Frontex Mugak eta Kostaldea Zaintzeko Europako Agentziak, asteartean 08:00ak aldera atzeman zuen lehendabizikoz migratzaileak zeramatzan ontzia, eta, segidan, Atenasi horren berri jakinarazi zion. Alarm Phone gobernuz kanpoko erakundeak, berriz, adierazi zuen dei bat jaso zuela egun horretan bertan, 12:17an, itsasontziaren egoera «larria» zela esanez. Hain justu, Erresuma Batuko hedabideak egiaztatutako bideoak eta argazkiak erabili ditu, bai eta erregistro judizialak ere, hurrengo orduetan iheslariz beteta zihoan txaluparen ingurumarian ibili ziren itsasontziek egindako mugimenduak aztertzeko.
Marine Trafficen animazioan, besteak beste, Lucky Sailor itsasontzia agertzen da; 15:00etan, norabidea iparralderantz zuzendu zuen. Lucky Sailor-eko armadoreak gertakariaren kontakizunaren berri eman zion BBCri, eta baieztatu kostazainek eskatu ziotela errefuxiatuen ontzira hurbiltzeko, ura eta janaria emateko.
Ordu erdi geroago, 15:35ean, kostazainen helikoptero batek migratzaileen ontzia atzeman zuen, eta une horretan «norabide finkoa» zuela esan zuen. Baina bi ordu eta erdi geroago, 18:00 aldera, beste ontzi bat, Faithful Warrior, iheslarien arrantzontzira hurbildu zen, eta elikagaiez hornitu zuen. Faithful Warrior-rek berak grabatutako irudiak eskuratu ditu BBCk, eta irudi horien arabera, hedabide britainiarrak egiaztatu du grabazioetan agertutako ontzia —geldirik dago— bat datorrela argazkietan ikusten den migratzaileen ontziaren formarekin, baita une horretan erregistratutako baldintza meteorologikoekin ere. Halere, BBCk ez daki irudi horiek zehazki noiz grabatu ziren.
Astearte iluntzean, 19:40 eta 22:40 artean, Greziako agintariek hasiera batean baieztatu zuten ontziak «norabide eta abiadura egonkorrak» zituela. Kostazainek egindako adierazpen hori, zehazki, ontziari «distantzia batetik» begiratzen ziotela baieztatu du BBCk. Jarraian, ostera, Atenasek kaleratutako lehen planoko irudi batek iradokitzen du migratzaileen txalupa ez zihoala inora.
Gobernuko bozeramaile batek geroago zehaztu zuen kostazainak ontzira igotzen saiatu zirela, 23:40an, arriskuaren egoera aztertzeko, baina, haren hitzetan, itsasontzian zihoazenek «txikota jaso zuten» —kostazainen ontziarekin lotuta zegoen—, eta «ez zuten laguntzarik nahi».
MarineTraffic-ek puntu zehatz batean bildu zuen itsasontzia hondoratu aurreko azken zazpi orduetako itsas jarduera guztia, eta, gisa horretara, BBCk ondorioztatu du migratzaileen ontzia ia ez zela mugitu ere egin. Mapan azaltzen denez, «itsas milia gutxi batzuk» besterik ez zituen egin, Mediterraneoko itsas zabalean espero daitezkeen haizete handiek eta olatuek eragindako kulunken ondorioz.
Denbora horretan guztian, Greziako agintariek berretsi zuten ontziak ez zuela arazorik eta «salbu» zihoala Italiara. Asteazkenean, 01:40an, ordea, kostazainek jakinarazi zuten ontzia geratu egin zela, eta migratzaileengana hurbiltzen hasi zirela, ontziarengandik «70 metrora» geratzeraino, kapitainaren esanetan. «Baina, bat-batean, ohartu nintzen ontzia alde batera eta bestera mugitzen hasi zela, bidaiarien artean zalaparta eta garrasi handiak entzuten ziren bitartean. Minutu bat baino gutxiagoan ontzia irauli egin zen». 01:40 aldera hondoratu zen ehunka iheslari zeramatzan arrantzontzia.
MarineTraffic-en irudiek erakusten dute zenbait itsasontzi hurbildu zirela hondoratzea jazo zen lekuaren ingurura; besteak beste, Celebrity Beyond. Ontzi horrek hondamendiaren ondorioak filmatu zituen, eta BBCri bidali zizkion gero. Erreskatatutako 104 iheslari salbu iritsi ziren Kalamatako (Grezia) portura; horietatik gehienak, Pakistangoak, Siriakoak, Afganistangoak eta Egiptokoak dira.
Hamar atxilotu, Pakistanen
Bien bitartean, Pakistango Kaxmir eskualdeko Poliziak hamar pertsona atxilotu zituen atzo, ustez Libiara hainbat pakistandar bidaltzeagatik, ondoren Europara bidaiatzeko. Agintariek zehaztu zuten bederatzi lagun atzeman zituztela Kaxmirren, eta bat Gujaraten.
Ikerketarekin lotuta, gainera, bihar dira Kalamatako fiskaltzaren aurrean deklaratzekoak joan den astean atxilotutako bederatzi lagun, hondoratutako arrantzontziarekin harremana dutelakoan; migratzaileen trafikoa eta «talde kriminal bateko» kide izatea egozten die, baita errefuxiatuen bizitzak «arriskuan» jarri izana ere. Atxilotutako bederatzi gizonek ukatu egin dute iheslarien trafikoaren sare bateko kide izatea, tokiko prentsaren arabera.
68 lagun erreskatatu dituzte
Beste operazio batean, atoiontzi batek gutxienez 68 migratzaile erreskatatu ditu gaur goizean, Greziako Leros uhartetik gertu. Tokiko hedabideek jasotako informazioaren arabera, iheslariek laguntza eskatu diote itsasontziari, larrialdietako telefonoaren bitartez. Guztiak egoera onean daude, baina Lerosko ospitale batera eraman dituzte. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229600/labek-langileen-osasunaren-aldeko-neurriak-eskatuko-ditu-osalanen-eta-noploin.htm | Ekonomia | LABek langileen osasunaren aldeko neurriak eskatuko ditu Osalanen eta NOPLOIn | Sindikatuak adierazi duenez, beharrezkoa da esparru guztietan «lehiatzea». Besteak beste, ikuskari gehiago jartzeko eskatuko dute, eta laneko gaixotasunen erregistroa sortzeko. | LABek langileen osasunaren aldeko neurriak eskatuko ditu Osalanen eta NOPLOIn. Sindikatuak adierazi duenez, beharrezkoa da esparru guztietan «lehiatzea». Besteak beste, ikuskari gehiago jartzeko eskatuko dute, eta laneko gaixotasunen erregistroa sortzeko. | Iaz Baionan egindako X. Biltzar Nagusian erabaki zuen LAB sindikatuak Osalanen administrazio kontseiluan sartzea; eta halaxe egingo du: Osalanek hilaren 29an egingo du bilera, eta LAB han izango da. 2010ean atera zen administrazio kontseilutik, ELA sindikatuarekin batera. Ordutik agintariak «oso eroso» egon direla adierazi du gaur goizean Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak, ez baitute inolako oposiziorik izan. Salatu duenez, egungo politika publikoak «langileen bizkar» egiten dira. Horregatik, LABek langileen osasunaren aldeko neurri zehatzak eskatuko ditu bi erakundeetan.
«Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan egiten diren politika publikoetan, langileen beharrak, bizitzak eta hitza ez daude erdigunean», kritikatu du Arroyok. Haren arabera, langileek esparru guztietan eragiteko gaitasuna dute, eta lantokietan eta kalean egin bezala, esparru instituzionalean ere borrokatu behar dute. «Argi eta garbi daukagu esparru instituzionalean ez dela aldaketarik etorriko borrokarik gabe; baina hori bezain argi daukagu esparru guztietan lehiatu behar dugula». Erakundeetan egun dagoen erosotasunari aurre egiteko, Arroyok azpimarratu du «LABen interbentzio lerroa eta oposizioa» egongo direla aurrerantzean.
Era berean, Arroyok salatu du patronalak prebentzio legea ez betetzeko borondatea erakutsi duela; instituzioen «axolagabekeriaren» laguntzarekin. «Kapitalaren mesedetan, prebentzio neurriak murrizten dira, eta lan baldintzak okertu». Dioenez, «lan istripuak» dira horren adibiderik garbiena. Hala ere, Arroyok gogoratu du lan istripu horien atzean dagoen fenomenoa «askoz handiagoa» dela: «Laneko gaixotasunek ere osasuna galtzea eragiten dute, eta heriotza». Hori horrela, LABek prebentzio neurriak hartzearen aldeko presio dinamika bat aktibatuko du, «langileen bizitza babesteko neurriak har daitezen».
LAB sindikatuaren arabera, Osalanen eta NOPLOIren izaera aldatu behar da. «Orain arte bezala aholkularitza entitate izateari utzi, eta babes sozialerako, ikuskatzerako eta prebentziorako sistema publiko eta propioa eraikitzeko tresna izan behar dute», zehaztu du Inko Iriarte LABeko Lan Osasuneko arduradunak. Horrekin batera, «transferentzia osoa» eskuratzea defendatu du; alegia, lan ikuskaritza, Osalan eta NOPLOIrekin batera, egitura bakar bilakatzea.
Beste aldarrikapen batzuk
Iriartek esan du bi erakundeetako teknikariek «ahalmen exekutiboa» izan behar dutela, prebentzio legearen urraketak antzemateko eta zigortu ahal izateko. Eta beste hainbatetan bezala, ikuskarien kopurua «esponentzialki» handitzea exijitu du. Haren arabera, gainera, ikuskatze lana bereziki indartu behar da sektore batzuetan; hala nola basogintzan eta eraikuntzan. «Azpimarra jarri nahiko nuke sektore feminizatuetan; horietan, izugarri hedatzen ari dira gaixotasun psikologikoak, baita muskulu eskeletikoei eragiten dietenak ere», gehitu du.
Mutualitateen eta prebentzio zerbitzuen jardunbide txarrak kontrolatu nahi dituzte, eta laneko gaixotasunen erregistro bat sortu. Bestetik, sindikatuak konpromisoa eskatuko du, hildakoak eragin dituzten edota larriak izan diren lan istripuetan NOPLOIk eta Osalanek informazio guztia fiskaltzaren esku utz dezaten baldin eta prebentzio neurririk ez zegoela ebatziko balitz, gaia penalki aztertu ahal izateko. Eta, logika horren barruan, beste aldarrikapen bat egin du Iriartek: «Osalanen parte hartzeagatik jasoko dugun diruarekin funts bat sortuko dugu, eta lan istripuen eta laneko gaixotasunen ondoriozko prozedura penalak indartzeko erabili». |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229601/loraldi-feministaren-kronika.htm | Gizartea | Loraldi feministaren kronika | Hogei urteotan feminismoak erdietsitako lorpenen eta jasandako kolpeen lekuko eta bozgorailu izan da BERRIA: kontatu ditu, adibidez, greba feministak eta berdintasun lege batzuen sorrerak; baina 119 hilketa matxista ere bai. | Loraldi feministaren kronika. Hogei urteotan feminismoak erdietsitako lorpenen eta jasandako kolpeen lekuko eta bozgorailu izan da BERRIA: kontatu ditu, adibidez, greba feministak eta berdintasun lege batzuen sorrerak; baina 119 hilketa matxista ere bai. | 2003ko ekainaren 21ean argitaratu zen BERRIAren lehenbiziko zenbakia. Zalantzarik ez da hura hasiera berri bat izan zela, baina, egiazki, deus gutxi hasi zen hutsetik. Adibidez: nekez hitz egin daiteke BERRIAk kazetaritza feministarekin duen konpromisoaz, Euskaldunon Egunkaria-k urraturiko bidea aipatu gabe. Ordukoek zoru feminista sendo bat ezarri zuten, eta, hala, BERRIAk oinarri horren gainean eman ditu pausoak geroztik. Aldian aldiko eztabaida feministak landu ditu urteotan, eta gaiok mahai gainean jarri, sakontasunez eta soseguz gogoetatzeko horien gainean. Loraldi feministaren lekuko izan da azken urteotan kazeta hau, baina Euskal Herriak mugimendu feminista sendoa izan du beti. Haren bultzada nabaria izan da kalean, baina azken hogei urteotan gaitasuna izan du beste hainbat eremutan ere zabaltzeko: akademiara, eragile sozialetara, sindikatuetara, hainbat alor profesionaletara, erakunde publikoetara... Eta hala, hogei urteotan feminismoak eginiko bultzadak legeetan ere islatu dira. Esaterako, 2003tik, berdintasun alorreko bi foru lege onartu dira Nafarroan: 2015ean emakumeen aurkako indarkeriaren kontra egiteko legea onartu zuten parlamentuan —2002ko legea ordezka zezan—, eta 2019an Gizonen eta Emakumeen arteko Berdintasun Legea onetsi zuten, baita LGTBI+ Berdintasun Sozialerako Legea ere. Eusko Legebiltzarrak ere 2005ean onartu zuen Berdintasun Legea, eta iazko martxoan eguneratu zuten araua. Hala, legeen eskutik, eskubide sozialak irabazi dituzte euskal herritarrek: sexu bereko pertsonen ezkontzak legeztatu zituzten Hegoaldean lehenik, 2005ean, eta Iparraldean gero, 2013an. 2000ko hamarkadan, ordea, aldarri bat ozendu zen Hego Euskal Herriko mugimendu feministaren mobilizazioetan: abortatzeko eskubidearen aldekoa. Iparraldean 1975ean legeztatu zuten abortatzeko eskubidea, baina Hegoaldeko emakumeek nabarmen aukera gutxiago zituzten, 1985eko legeak hiru baldintzapean baino ez zuen despenalizatu abortua: bortxaketa, fetuaren malformazioa eta emakumearen buru osasuna. 2010ean onartu zuten Espainiako Gorteek haurdunaldia lehen hamabi asteetan libreki etetea baimendu zuen legea, milaka andrek Gure gorputza, gure erabakia leloa bere egin ostean. Abortatzeko eskubidearen aldeko borrokak artikulatzeko eta sendotzeko aukera eman izan zion mugimendu feministari, baita gerora ere, Espainiako Gobernuak berak, PPren gidaritzapean, mehatxupean jarri zuenean 2010eko araua. Bortizkeria. Indarkeria matxista izan da mugimendu feministaren kezka iturri nagusietako bat hamarkadetan zehar, eta hor ere aldaketa nabarmenak izan dira hogei urteotan: tratu txarren zein sexu bortizkeriaren gaineko ezagutza nabarmen zabaldu da, isilpetik ateratzen hasi dira bortxa horiek, gero eta emakume gehiagok salatzen dute, eta, mobilizazio jendetsuen eskutik, indarkerion aurkako protokoloak eta legeak onetsi dira. Aurrerapausook, ordea, ez dute bortizkeria desagerrarazi. Izan ere, —orri hau inprentara bidali arteko tartea aintzat hartuta—, 2003tik 119 emakume eta 11 haur hil ditu indarkeria matxistak, BERRIAk hilketa matxistei buruz martxan duen webguneak eginiko kontaketa lanaren arabera; hain justu, datuok 2003tik jaso ditu, kazetaren sorrera urtea delako eta orduan hasi zirelako erakundeak —batik bat Hego Euskal Herrian eta Espainian— bortizkeriari buruzko estatistikak lantzen. Batez ere bikotekideen edo bikotekide ohien partez jasandako tratu txarrei heldu zien hasieran mugimendu feministak. Hego Euskal Herrian funtsezkoa izan zen 2004. urtearen amaieran Espainiako Gorteetan onetsitako legea: genero indarkeria delitutzat jaso zuen, eta haren aurka jarduteko neurriak hainbat eremutan ezarri zituen; halere, hurrengo urteetako kritikek azaleratu zuten soilik eremu judizialean garatu zela —eta, sarri, emakumeen aurkako indarkeria instituzionala areagotuz—, eta, aldiz, neurri gutxi gauzatu zirela prebentzioaren, hezkuntzaren edota hedabideen alorrean. Hala eta guztiz ere, plaza publikora atera zuen gaia; orain bi hamarkada, emakumeen arazo indibidual eta pribatutzat hartzen baitzen bortizkeria hori. Indarkeria sexualaren inguruko kexak ere gorpuztu egin dira denbora horretan, festa giroarekin lotuta batik bat. Euskal Herrian, bereziki sinbolikoak izan dira bi kasu, Iruñean eta sanferminetan gertatuak biak ere. 2008an Nagore Laffage hil zuen Jose Diego Yllanesek, 20 urteko emakume gazteak sexu harremanak eten nahi izan zituenean. 2016an, berriz, emakume bat bortxatu zuten bost gizonek atari batean. Mobilizazio handiak eta gaitzespen mezu ozenak eragin zituzten bi gertakari lazgarriek, eta ondorengo auzibideetan justizia patriarkalaren sinbolo bihurtu ziren. Sanferminetako bortxaketaren epaiak eragindako haserrearen isla, milaka emakumek jasandako sexu erasoen berri eman zuten sare sozialetan, eta horren guztiaren arrastoan, sexu indarkeriari aurre egiteko legea onetsi zuten Espainiako Gorteetan. Greba feministak. Mobilizazio handi haiek, gainera, giharra eman zioten mugimendu feministari 2018an eta 2019an greba feministara jotzeko. Sare sozialetako elkartasun oldeak ahaldunduta, Euskal Herrian eta beste hainbat herrialdetan milaka emakumek egin zuten planto Martxoaren 8etan, eta feminismoaren olatu berri baten forma hartu zuten: hainbat aldarri atera zituzten kalera, tokian-tokian sortutako taldeek hauspotuta, baina, funtsean, sistema eta gizarte patriarkalak goitik behera aldatzeko eskatu zuten, ozen, akademiatik aurreko urteetan iritsitako analisi feministek ere elikatuta. Lau arlotan egin zuten planto emakumeek: zaintzan, kontsumoan, hezkuntzan eta lan arloan. BERRIAko emakumezko langileek ere bat egin zuten bi greba deialdiokin, eta kazetan bertan nabaritu zen andrazkoen hutsunea. 2018ko aldian, hainbat zuriune zituelarik inprimatu zen biharamuneko egunkaria, andreen grebak uzten duen hutsunea bistaratzeko. 2019an, BERRIAk hamazazpi orrialde baizik ez zituen martxoaren 9an. Kalean erakutsitako indarra 2019aren amaieran gorpuztu zen, Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan: 3.000 kide baino gehiago bildu ziren Durangon (Bizkaia). Zehazki, BERRIA martxan denetik, halako bi ekitaldi nazional izan dira: 2008ko apirilean, Euskal Herriko IV. Jardunaldi Feministak egin zituzten Portugaleten (Bizkaia), eta 2019ko azaroan egin ziren, hain zuzen, Durangokoak. Biak ala biak izan ziren unean uneko premien, erronken eta feminismoaren begietara ziren auzien isla, gogoetarako gune eta aktibaziorako tresna. 2008koetan, Feministok eraldaketarako borrokan! lelopean antolatu zituzten jardunaldiak, eta egitarauan berebiziko inportantzia hartu zuen emakumeen parte-hartze soziopolitikoaren gaineko eztabaidak. 2019ko jardunaldiak Salda badago lelopean antolatu ziren, eta bost ardatz izan zituzten oinarri: bizitzak erdigunean jartzea, dekolonialismoa, gorputza eta sexualitatea, indarkeriarik gabeko bizitzak eraikitzea eta mugimendu feministaren erraiei begiratzea. Nabarmen indartsuak izan ziren zaintzaren eta autodefentsa feminista kolektiboaren gaineko aldarrikapenak. Baita justizia feministari buruzkoak ere. Halere, dena ez zen feminista izan: dekolonialismoaz egindako solasaldiaren ondotik eraso arrazista bat izan zela salatu zuten antolatzaileek. 2010eko hamarkadan feminismoak izandako loraldia moztu egin zuen COVID-19ak 2020ko martxotik aurrera eragindako pandemiak, baina, aldi berean, ekonomia feministatik azken hamarkadetan landutako gai bat ezinbestean are eta gehiago azaleratzea ekarri zuen: zaintza lanen ezinbestekotasuna. Aurreko urteetan Euskal Herrira iritsita zegoen eztabaida hori, eta, beraz, itxialdia abiatu eta berehala politizatu zuen auzia mugimendu feministak, Bizitzak Erdigunean taldearen bidez. Izurriak eragindako zaintza premiak familietara bideratu izana salatu zuten, eta itxialdian zehar funtsezko zaintza lanak gauzatu zituzten sektoreen feminizazioa ikusarazi; hurrengo hilabeteetan, gainera, zahar etxeetan izandako zaintza krisia salatu zuten, eta pribatizazioarekin lotu. Sindikatuen eskutik ere aritu zen, azken urteetan batik bat ELAk eta LABek lan sektore feminizatuetan egindako politizazio lana aprobetxatuta. Hala, zaintzaren gatazka agendan jarri du Euskal Herriko mugimendu feministak, eta erronka bat proposatu: zaintzarako eskubide kolektiboaren alde, greba feminista orokor bat prestatzen ari da. Izan ere, ukaezinak dira feminismoak hogei urteotan lortutako eskubideak eta aurrerapausoak, baina ukaezinak dira, era berean, aurrean dituen erronkak eta oztopoak. Izan ere, loraldi feministak erreakzio patriarkal bat ekarri du, munduko txoko askotan bezala, Euskal Herrian ere, eta indarkeria molde berrietan gorpuzten ari da, besteak beste, instituzioetan edota eremu digitalean. Oraindik asko geratzen da feminismoak amesturiko gizartea erdiesteko, baina mugimenduak badu proposamena: dena iraultzea, bortxarik gabeko biziak izan arte. |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229602/beldurraren-beldur-izan-behar-da.htm | Gizartea | «Beldurraren beldur izan behar da» | «Beldurraren beldur izan behar da». | Paper horituak metaka. Zenbat kilo hartu ditu BERRIA egunkariak hogei urtez? Bota izerdiak, kalapiten oihartzunak, irri karkailak, presio, desilusio eta garaipenak... Sentitzen ote dira paper horitu horietan? Espazio digitaletan? Berezia da BERRIAn lan egitea. Mekanikeria honetan milimetro guztiak dabiltzala estu. Nondik eta Baionatik. Nola eta, euskaraz. Emazte bezala ikusia izateak ere ez du laguntzen. Marjinaren marjina. Baina ikasten da. Paternalismoa saihesteko, adibidez. Teknikak badira. Ez dudatu lanaz, tresnaz. Euskararen indarrean sinetsi. Hori irakatsi didate BERRIAn. Ez dugu ahalketzerik. Laster ohar zaitezke, gainera, beren egoa hanpatzeko bada ere, usu elkarrizketak onartuko dizkizutela, baita piramidearen gainean diren horiek ere. Hauetako bat, Michel Camdessus (Baiona, 1933). Nazioarteko Diru Funtseko buru izan zen 1987tik 2000. urtera. Amak Andra Madalen kantua kantatzen ziola poz handiz kontatu zuen. Buruzagi gisa, haatik, ondorio larriak ekarri zituzten bere erabakiez galdetzean, hauxe: «Baina, oroz gainetik, herriak leizetik aterarazi dituzten erabaki batzuk hartu ditut. Nahiz eta batzuetan... Ez da moletarik egiten arrautzarik hautsi gabe. Batzuetan, testuingurua kontuan hartu eta aurrekontuak proportzio biziki handian murriztu behar izan ditugu. Ekonomia berriz abiarazteko». Miseriara behartu herritarrak hautsi beharreko arrautza batzuei konparatuak, adierazgarria. Nondik mintzo den. Izan zen Baionako prokuradore ohia ere, Samuel Vuelta Simon. Angelun 2016an gizon batek emaztea eta bi alabak hil izanaz gogoetatzera gonbidatzean, hemen galdera-erantzunen zati bat: «Ez du laguntzen mekanismo sozialetik begiratzeak, nagusitasun maskulinoa kontuan izateak? Uste dut hori huts bat dela. Zergatik? Militante jarrera duzulako, biktima emaztea delako eta ez gizona. Badira arrazoi historikoak, soziologikoak, jarrera kontuak... Orenak mintza gaitezke. Gizona da leku hoberenean arma bat hartu eta familia hiltzeko. Zergatik?? Familia drama bat aipatuta irudi du kasik fatalitate bat dela? Ez da fatalitate bat drama esatea. Hiltzaileen ardura gutxiesten du. Hori zuk soilik duzu pentsatzen. Ez, ez. Bai, bai. BERRIAk, Mediabask-ek... Bakarrik tokiko komunikabideek. Sud Ouest ere hasi da feminizidio hitza erabiltzen. Irakurleak gogobete behar dituzte. Erran nahi baita? Sud Ouest irakurtzen dutenak hemengoak dira. Eta hemen ideia batzuk badituzue, zuenak direnak. Nik ez dut arazorik horrekin». Nondik mintzo den bakoitza, argi. Baita prokuradorea ere. Desberdintasun bakarra, haren militantziak boterea zuela. Bizkitartean, nahiago marjinetara joan. Iltzaturik gelditu diren elkarrizketak ez dira piramidearen gainekoenak izan. Gehienetan, gerlengatik. Usu galdera bera buruan: nik zer eginen nukeen haien lekuan izan banintz? Adelaide Mukantabana idazleak tutsi populuaren aurkako genozidiotik bizirik ihes egitea lortu zuen 1994an. 2017an hauxe zioen: «Burundiko erran zaharra da: Etsaiari ihes egin diezaiokegu, lanjerari, baina ez gure baitan dugunari. Luzaz saiatu naiz, alta. Saiatu naiz Ruandatik ihes egiten. Saiatu naiz mugak ezartzen haren eta nire artean. Baina berriz harrapatu nau». Marjane Satrapi marrazkilariak, 2005ean: «Gizaki oro akatsekin osatua da. Adibide konkretu bat emateko: memento batez Iraultzaren Zaintzaileei gizon bat salatuko diet, ni ez nazaten atxilotu. Hori egiazki egin dut. Zergatik idatzi? Nahiz eta pertsona ona naizela pentsatu, beldurrak nornahi, eta ni barne, paralizatzen duela erakutsi nahi izan dut. [...] Ni horren jakinean izan arren, tranpan erori naiz. Beldurraren beldur izan behar da». Aljeriako gerla ere, gure gerletako bat izan den horri buruz hauxe kontatu zuen Michel Portal musikariak 2019an: «Gehienek bezala, ez nuen gerla egin nahi, baina behartu gintuzten. Arras galduak ginen han. Egunero beldur genuen. Bitxia zen. Pianista baten adibidea emanen dizut. Kontserbatorioan ezagutu nuen. 24 urte zituen. Djebele-ra joatea eskatu zigutela, bere beldurra azaldu zidan: «Ez ditzatela nire behatzak andea...». Halako batean, eraso bat. Tiroak alde guztietatik. Lagun pianista lurrera erori zen, baina egoera nahasia zen, eta ez nintzen segidan jabetu zehazki non zen eta zer gertatu zitzaion. Erasoa lasaitu zenean, zutitu eta niregana etorri zen. Begiratu zidan, bere eskua erakutsiz: «Pianoa bukatua da niretzat». Eskuko behatz txikiena dilindan zuen». Horrelako istorioak espazio digitalen linboetan ez daitezen gal geroan ere. Horrelako istorioek segi dezaten mundua ulertzeko giltzak ematen, euskaraz. Marjinatik mundua hobeki ikusten baita. | |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229603/garesen-eh-bildu-babestu-zuten-bi-zinegotziek-upn-utzi-dute.htm | Politika | Garesen EH Bildu babestu zuten bi zinegotziek UPN utzi dute | EH Bilduk gehiengo absolutua zuen Nafarroako herri horretan, baina, hala ere, UPNren hiru zinegotziren babesa jaso zuen. | Garesen EH Bildu babestu zuten bi zinegotziek UPN utzi dute. EH Bilduk gehiengo absolutua zuen Nafarroako herri horretan, baina, hala ere, UPNren hiru zinegotziren babesa jaso zuen. | Larunbatean, EH Bilduk lortu zuen alkatetza Garesen (Nafarroa). Ez zen sorpresarik espero; zazpi zinegotzi izanik, indar subiranistak gehiengo absolutua du eratu berri den udalean. Hala ere, sorpresarako tartea izan zen larunbateko saioan: UPNko hiru zinegotzik Itziar Imaz EH Bilduko alkategaiaren aldeko botoa eman zuten. Orain, Yolanda Tejero eta Carmen Soto zinegotziek dimisioa eman dute, eta alderdia utzi.
Tejero UPNren zerrendaburua izan zen, eta Soto, zerrendan laugarrena. UPNk lau zinegotzi lortu zituen maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan. Orain, alderdiak jakinarazi du Carmen Esain Moreno eta Francisco Martinez Nicolasek ordezkatuko dituztela Tejero eta Soto; zerrendako bosgarrenak eta seigarrenak hartuko dutela haien tokia, alegia.
EH Bilduren aldeko botoa eman zuen hirugarren zinegotzia Alberto Azeldegi Apestegia da. UPNk azaldu du mezu bat bidali diola Azeldegiri, zinegotzi akta itzul dezan.
UPNk barkamena eskatu zien bere boto emaileei, hiru zinegotzik EH Bilduren hautagaia babesteagatik: «Gure balioen defentsa oroz gain dago, eta balio horiek defendatuko ditugu aurrerantzean ere. Horregatik, barkamena eskatu behar diegu Garesko gure boto emaileei, EH Bilduko hautagaien posizionamenduak ezin urrunago baitaude gure balioetatik». |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229604/atzerako-indarrei-irabazi-ezinik.htm | Gizartea | Atzerako indarrei irabazi ezinik | Euskararen bilakaeran izan dira datu onak, baina aurrerabidean ahultasunak ere agerikoak dira. Traba administratiboek eta justiziak ezarritako mugak eragozpen dira oraindik ere; txanponaren beste aldean izan da, lehen eta orain, jendearen elkartasun oldea. | Atzerako indarrei irabazi ezinik. Euskararen bilakaeran izan dira datu onak, baina aurrerabidean ahultasunak ere agerikoak dira. Traba administratiboek eta justiziak ezarritako mugak eragozpen dira oraindik ere; txanponaren beste aldean izan da, lehen eta orain, jendearen elkartasun oldea. | Inkesta Soziolinguistikoa bost urtean behin egiten den azterketa izaten da, eta, aurten emaitzak argitaratzea egokitu den eran, hori bera gertatu zen orain dela hogei urte ere, 2003an. Irailean izan zen. Garai hartan, Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu zen Miren Azkarate, eta berak egin zuen datuen aurkezpena, Euskal Herri osokoena. Aldatu da hori, gainerako administrazioek ere euskararen garapenari begirako baliabideak trinkotu dituzten heinean. 2004an, hain justu, EEP Euskararen Erakunde Publikoa eratu zuten botere publikoek Ipar Euskal Herrian; 2008an, Euskarabidea Nafarroako Gobernuak, Hezkuntza kontseilari Carlos Perez Nievasek sustatuta. Horiek horrela, Nafarroako Gobernuak herrialdeko datuen aurkezpena egiten du orain, eta EEP Euskararen Erakunde Publikoak, Ipar Euskal Herrikoena. Halaxe gertatu da, esaterako, aurten. Aldatu ez dena ahultasuna da: euskarak atzerako indarrei aurre egiteko zituen zailtasunak agerian zeuden orduko datu soziolinguistikoetan, eta oraingoetan ere bai. Horra laburpen gisara orain hogei urte inkestaren harira hedatu zen goiburua: Euskaldunak gero eta gehiago dira, baina dakitenek gutxiago egiten dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoara begira, hori izan zen ondorio nagusia. Iparraldera begira, euskara «ahulagoa» zela ohartarazi zen. Nafarroan jarrerari erreparatu zitzaion: Herritarren heren bat euskara sustatzearen aurka. Euskararen ezagutza hazten ari zen ordurako, baina erabilera kezka zen. Gaur egun ere, antzera. Euskaldunak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %29,4 ziren orduan, eta %36,2 dira orain. Euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen dutenak %17 ziren orduan, %22 orain. Nafarroan, kopuruak apalagoak dira, zonifikazioak galgatuta: 2003an, nafarren %16,9 euskaldunak ziren; gaur egun, %24,7 dira. Orain bezala, duela hogei urte alde nabarmenak zeuden eremu linguistikoaren arabera: euskara ofizialtzat jotzen den eremuan, herritarren %66,7 euskaldunak ziren; eremu ez-euskaldunean, ordea, elebidunen ehunekoa puskaz apalagoa zen: %3,5. Gaur egun, ehunekoak igo dira, baina ez lurraldeen arteko arrakala: eremu euskaldunean, %76 elebidunak dira; eremu ez-euskaldunean, %9. Ipar Euskal Herriko datuak kezkagarriak ziren duela hogei urte, eta beheranzko joera argi bat marraztu zuten: «1966az geroztik jaiotakoen artean, elebidunen ehunekoa ozta-ozta iristen da aurretik jaiotako elebidunen herenera». Euskaldunen galera hori «mantsotzen» hasia zela uste zuten inkestaren egileek. 2023an, ordea, egoera ez da askorik hobetu: euskaldunak dira Iparraldeko biztanleen %29,5, eta portzentaje hori apaldu eta apaldu ari da urtetik urtera. 2003ko inkestaren aurkezpenean ere nabarmendu zuten erabilera indartzeko beharra. Azkaratek esan zuen eskolaren bidez lortutako euskaldunei ikasgeletatik kanpoko «sare trinkoa» eman behar zitzaiela: euskaraz bizitzeko mundu bat. Ez da nahi bezainbeste trinkotu sare hori; antzeko eskeak ozenduta daude gaur ere, egungo mundu berriak dakartzan beharretara begira, pantailak euskalduntzeko eskatuz, esaterako. Eta badute zentzua; hizkuntza txikiaren eta azpiratuaren ezaugarriak agerikoak dira orain ere datu soziolinguistikoetan. Azken urteotan, gainera, bereziki kezkarako motiboak dira eremu euskaldunak: euskararen arnasguneak ahultzen ari dira. Traba juridikoak. Trabez hitz egiten da orain, justiziak hizkuntza eskakizunak-eta mugatze aldera ezartzen dituen traba ugariez. Lehen lerroko arazoa ziren orain dela hogei urte ere. Horra hainbat adibide. 2003ko uztailean, adibidez, Pagasarriko taberna kudeatzeko euskara jakin behar zela jarri zuen Bilboko Udalak, publikoa zelako, baina hori ezin zela egin ebatzi zuen EAEko Auzitegi Nagusiak. Urrian, auzitegi horrek berak UEMAko kidea izatea galarazi zion Lekeitiori. Aurrez beste hainbat udalekin jokatu zuen horrelaxe. Denak ez ziren, ordea, euskararen garapenaren kontrako epaiak. Horra, kontrako adibide gisara, beste hau: 2003ko azaroan euskara lanerako «plus bat» dela ebatzi zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak, Behatokiaren helegite bat aintzakotzat hartuta. Hala ere, beste traba administratibo bati erantzunez heldu zen epai hura ere: 2002. urtean indarrean sartutako Euskararen Dekretua. Arau murriztaile hori epaitegietan baliogabetuta, oso antzeko bat onartu zuen UPN-CDN koalizioak, eta hura ere auzibidean jarri zuten euskalgintzako zenbait eragilek. Eta zuztarrean, euskarak duen lege babesean, deus ez da aldatu. Euskal Herriko antolaketa administratibo zatikatua eragozpen handia da gaur ere euskararen garapenean, eta euskararen ofizialtasuna Nafarroaren zati handi batean eta Ipar Euskal Herri osoan ez onartuta egotea hizkuntzak bizirik irauteko arazo handia da: orain dela hogei urte bezala. Nafarroan, hala ere, izan da aldaketa esanguratsurik azken hogei urteotan. 2015ean, esate baterako, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra taldeen koalizio gobernuak eremu ez-euskalduneko eskola publiko guztietara zabaldu zuen D ereduaren eskaintza —ordutik, hamabost euskarazko lerro zabaldu dituzte eremu horretako herrietan—. Zonifikazioaren ertzak ere malgutu ziren laukoaren garaian: eremu ez-euskaldunetik atera eta eremu mistoan sartzeko eskaera egin zuten 44 udalek, eta parlamentuak onartu egin zuen aldaketa. 1986ko Euskararen Legeak, ordea, bere horretan dirau. Eraso eta hondamendien kontra. 2003ko otsailaren 20an, Euskaldunon Egunkaria itxi zuen Guardia Zibilak; urrian, berriz beste polizia operazio bat egin zuten Martin Ugalde parkearen aurka. Euskalgintza ETArekin lotzeko ahalegina egin zen horrela, eta bi operazioen harira auzipetutakoen atxiloketak, espetxeratzeak eta tortura salaketak goiburu larri eta ilun askoren sorburua izan ziren urte osoan. Zorionez, eraso horien ondorioz sortu zen elkartasun uholdea ere amairik gabea zirudien albiste emari baten sorburua izan zen Euskal Herri osoan. BERRIAren sorrera bera, ekainaren 21ean, Egunkaria itxi eta lau hilabetera, albiste bikaina izan zen alde horretatik. Kontseiluak antolatuta egin zen Donostian Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera salatzeko manifestazioa, otsailaren 23an, eta, eraso hark izan zuen tamainaz eta larritasunaz jabetuta, azaroan jakinarazi zuen kontsentsu soziopolitiko zabal bat bilatu nahi zuela xede nagusi batekin: «Euskalgintza babestea». Era berean, euskararen normalizazioa sustatzeko neurriak hartzea eskatu zien eragile sozial eta politikoei. Orain, hogei urte geroago, lehen lerroan jarraitzen du Kontseiluak euskararen aurkako erasoak salatzen. Hizkuntza eskakizunen kontra-eta egon diren epaiak «oldarraldi judizial baten» ondorioa direla esan du, hainbat agerraldi egin ditu hori salatzeko, eta azaroaren 4rako manifestazioa antolatu du Bilbon. Oldarraldi judiziala ez, klimatologikoa pairatu zuten Irunberrin 2003ko urrian: ekaitzek eta uholdeek gogor jo zuten Nafarroako udalerri hori, eta, horren ondorioz, bertan behera utzi behar izan zuten han egitekoa zen Nafarroa Oinez festa. Haurren negarrek eta hezkuntza komunitatearen atsekabeak hurrengo eguneko tituluetara egin zuten salto. Euskal komunitateak, baina, alimaleko erantzuna eman zion Arangoiti ikastolaren laguntza eskeari. Horri esker, kalteei aurre egin ahal izan zieten. Presentzia bermatu ezinik. Aurten, Frantziako Tourra Euskal Herrian izango da, eta orain hogei urteko udan ere izan zen: Baionan. Euskara bertan presente egongo zela bermatu nahi izan zuen euskalgintzak, baina zail izan zuen. Lohitu egin zen giroa eskari haren harira. Uztail hartan ia egunero izan zen albiste iturri EHEk eta Batera-k euskararen presentzia sustatzeko Tourreko zuzendaritzarekin hitzartu zuten akordioa, atzera egin baitzuten gero kirol probako arduradunek. Euskarak tokiren bat izango zuela esanez, Jean Grenet Baionako auzapezak Jean Haritxelarrekin hitzartutako neurriak bidali zizkion azkenean Tourrari, baina horrek ez zituen euskalgintzaren zati handi baten kexuak apalarazi. Presioa ikusten zen, aldarriaren inguruan ardaztutako talde trinko bat. Deigarria da garai hartan demoek zuten indarra ere. Protesta handi eta irudimentsuak egin zituzten, besteak beste, SNFC tren konpainiak euskararen erabilera berma zezan. |
2023-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229605/sanchezek-adierazi-du-eh-bildurekin-laquoakordio-puntualakraquo-baino-ez-dituztela-egin.htm | Politika | Sanchezek adierazi du EH Bildurekin «akordio puntualak» baino ez dituztela egin | Nuñez Feijook lehentasunen artean aipatu du EH Bilduren babesarekin onartutako legeak berraztertzea. | Sanchezek adierazi du EH Bildurekin «akordio puntualak» baino ez dituztela egin. Nuñez Feijook lehentasunen artean aipatu du EH Bilduren babesarekin onartutako legeak berraztertzea. | Bat egin dute alkateen aukeraketaren biharamunak eta uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen kanpainaurreak, eta testuinguru horretan EH Bildu bilakatu da protagonista PSOEko eta PPko buruek egindako adierazpenetan. Alberto Nuñez Feijoo popularrak lehentasunen artean kokatu du Espainiako Gobernuak koalizioarekin egindako akordio guztiak aztertzea. Pedro Sanchez sozialistak, berriz, garrantzia kendu die, subiranistekin izandako harremanak «akordio puntualetara» mugatuta.
Moncloara iritsiko balitz hartuko lituzkeen lehen neurrien dekalogo bat aurkeztu du Nuñez Feijook, eta proposatutako neurrien artean dago «Bilduren botoek erabakita» onartutako lege oro berraztertzea. Are gehiago, datorren legealdira begira, koalizio subiranistaren botoek «ezertarako» balio ez izatea jarri du helburutzat.
«Beste batzuk Bildu goretsi bitartean, guk bidea ixten diogu», adierazi du popularren presidenteak, argudiatuta PPk ahalbidetu duela sozialistek Gasteizko eta Bartzelonako alkatetzak eskuratzea, EH Bilduren eta JxCren kaltetan, hurrenez hurren. Are gehiago, Nuñez Feijook kritikatu du Sanchezen gobernuak EH Bildurekin akordioak «ezkutuan» egiten zituela lehen eta koalizioa «goraipatzen» duela orain. Adibidetzat jarri du gobernuak Madrilen duen ordezkari Francisco Martinek aurreko astean egindako adierazpenak.
«[EH Bildukoek] Gehiago egin dute Espainiagatik eskumuturrekodun abertzale guztiek baino», esan zuen Martinek aurreko astean. Espainiako gobernuburuari, ordea, ez zaizkio gustatu adierazpenak. Onda Cero irrati katean egindako elkarrizketa batean, azaldu du «zorigaiztokoak» izan zirela.
Bide beretik, Sanchezek ukatu egin du azken legealdian EH Bildurekin gobernatu duenik: «Gobernu akordio batek esan nahi du gobernuan alderdi politiko bateko ministroak izatea, eta ez daude, ez dago legealdi akordiorik». Hala, adierazi du «lege jakin batzuen gaineko akordio puntualak» egin dituztela haiekin: «Beharrezko lege eta aurrerapen sozial asko aurrera ateratzeko dinamika parlamentario bat egon da EH Bildurekin, beste talde politiko batzuekin bezala».
PSOEko idazkari nagusiak esan du badakiela badirela EH Bildurekin eginiko akordioak tarteko sozialistei botoa berriz ez ematea planteatzen ari diren hautesleak. Arrazoia, baina, «eskuin politiko eta mediatikoaren asmakeriak» direla salatu du. Horretarako, argudiatu du Espainiako Gobernuak gorteetan aurkeztutako 51 lege dekreturen alde egin duela PPk, eta 48 babestu dituela EH Bilduk. «Horrek esan nahi du PPrekin gobernatu dugula?».
Sanchezek PSNk Iruñean eta beste zenbait udalerritan izandako jarrera ere babestu du, eta PPk Bartzelonan egindakoarekin alderatu. Izan ere, Sanchezek azaldu du gakoa ez dela «norekin» egiten diren gauzak, baizik eta «zertarako». |
2023-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/229606/aldi-hau-sormenez-kontatzeko-tximistak-itzalean-utzi-zuena-argitara.htm | Gizartea | 'Aldi hau sormenez kontatzeko', tximistak itzalean utzi zuena argitara | BERRIAren ikus-entzunezkoen taldeak sarean jarri du urteurreneko ekitaldian Tabakaleran erori zen tximistak eragotzi zuen lana. | 'Aldi hau sormenez kontatzeko', tximistak itzalean utzi zuena argitara. BERRIAren ikus-entzunezkoen taldeak sarean jarri du urteurreneko ekitaldian Tabakaleran erori zen tximistak eragotzi zuen lana. | Tximista bat, sormena ardatz duen ikuskizun batean. Gidoiaren parte da? Edo ezusteko gonbidatua? Ba, ez bat, eta ez bestea. Ez zegoen gidoian, eta inork ez zuen gonbidatu. Baina tximista erori zen, erori zenez, larunbatean BERRIAk 20. urteurrena ospatzeko Donostiako Tabakaleran egin zuen ekitaldian. Eta, ondorioz, han elkartu ziren seiehun ikusleek ezin izan zuten gozatu ikuskizuna osatzen zuten pieza batzuez.
Ikusi gehiago: Izan BERRIAlaguna
Sorland etxeak diseinatu zuen ekitaldia, eta Edurne Azkaratek zuzendu zuen. Energia berezia sortu zen Tabakalerako aretoan, eta Ibil Bedi taldea oholtzan zegoela erori zen tximista, ekitaldiaren ekuatorean. Ibil Bediren ostean zen ematekoa BERRIAren ikus-entzunezkoen taldea Antton Olariaga eta Patxi Huarte Zaldieroa marrazkilarien atala, Aldi hau sormenez kontatzeko izenekoa, hain zuzen.
Eta sormena bai, baina kontatu gabe geratu zen atala. «Aldi hau kontatzeko asmoa du BERRIAk. Aldi hau modu askotan kontatzeko. Aldi hau sormenez kontatzeko: Antton Olariaga, Patxi Huarte, Ane Labaka eta Nerea Ibarzabal», zuen gidoian esateko Azkaratek. Baina horren ordez, hau esan zuen: «Tximista bat erori da antenan». Eta kontatu behar zutenek zalantza izan zuten: gidoiaren parte da? Edo ezusteko gonbidatua?
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Azkaratek eta Ibil Bedik usoek hegan bezala inprobisatu zuten oholtzan: azkar eta ondo. Eta BERRIAren ikus-entzunezkoen taldeak sarean jarri du gaur ekitaldian tximistaren itzalean geratu zena. Olariagak eta Zaldieroak nork bere estiloan marraztu eta margotu zuten. Sormena, energia, BERRIA berria... Txispa ez zen falta.
Ekaitz betean ernatu zen BERRIA, eta tximista ez zen falta izan urteurreneko festan. Zaldieroaren marrazkian, sormenez hitzean adarrak eta hostoak ernatzen dira, «kontatzeko BERRIA berria». BERRIA, Olariagak margotzen duen moduan, Euskaldunon Egunkaria-ren bereizgarri zen E hizkia bere eginda.
Ikusi gehiago: Amagoia Mujika Tolaretxipi eta Martxelo Otamendi Egiguren: «Kazetaritza egitea: hori da gure funtzioa»
Pieza horrez gain, beste bat ere geratu zen eman gabe Tabakalerako ekitaldian. «Zer da BERRIA?», galdetu, eta segidan, hiztegiarekin jolastuz, etorkizuneko erronkak zerrendatzen dituzte: «Hogei urte badira batzuk, baina, freskoak izateko saiakeran, azalberritu ez ezik, mamiberritu ere egin gara». Hona Tabakaleran ikusi ez zen bigarren pieza.
Tximista erori aurretik, BERRIAren balioei buruzko pieza eman zen. BERRIA sortu zenean izan ziren gertaera nagusiak laburbiltzen ditu bideo horretan Otamendik, eta jarraian, BERRIAko kazetari gazteenei erantzunez, BERRIAren balioak zeintzuk diren azaltzen die, eta norabidea azpimarratu: «Gertatzen denaren gakoak ematen jarraituko dugu. Alegia, mundua euskaratik eta Euskal Herritik ulertzeko». |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229607/ez-genuen-merezi-baina-merezi-izan-du.htm | Gizartea | Ez genuen merezi, baina merezi izan du | Ez genuen merezi, baina merezi izan du. | Hogei urte ezer ez direla esaten zuen tangoak, eta egia izango da, askok gogoan bizi-bizi baitugu nola sortu zen BERRIA, nola itxi ziguten Euskaldunon Egunkaria, «euskara eta euskal kultura» defendatzeko, garai hartako Espainiako ministro Angel Acebes PPkoaren hitzetan. Halako burlarik! Halako gorrotorik! Baina zenbat eta handiagoak burla eta gorrotoa, orduan eta handiagoa jendearen emana, jendearen erantzuna, jendearen nahia: 2003. urteko otsailaren 20an galdu Euskaldunon Egunkaria, eta ekainaren 21ean zabaldu, mundura zabaldu, zabalik mundura, euskal jendearentzat eta Euskal Herriarentzat, BERRIA. Lau hilabetean berregin, alajaina, 1989. urtean Egunkaria Sortzen plataforma lanean hasi zenetik hamalau urtean erein, ureztatu, zaindu eta jasotakoa. Ez da marka makala, eta probatu duenak badaki zer den hori. Zoramenezko lau hilabete: lorik gabeko gau asko, atsedenik gabeko egun asko, eta golkotik uxatu nahi beldurra eta amorrazioa. Hutsik utzi gintuzten: esku hutsik, baina ez gogo gaberik. Ez ordenagailu, ez mahai, ez lantoki, ez diru, ez telefono... Hurrengo egunkaria nola sortu pentsatzen hasteaz gainera, tartekoa segurtatu, hutsik egin gabe: horixe izan zen lanik urgenteena, bete beharreko lehenbiziko hutsunea, eta, halaxe, egun batetik bestera, 2001. urtean Tolosan sortutako argitalpen lokala egunkari nazional bihurtu zen. Horixe izan zen Egunero, seguru asko inoiz izandako euskal egunkaririk nazionalena, erresistentziaren ikur eta babes, izenean bertan ere profetikoa: eguneroko euskal prentsak ez zuen egun bakar batean ere kale egin, eta hortxe izan zen Egunkaria itxi eta hurrengo egunean kioskoetan, eta, are, harpidedunen buzoietan. (Pentsatu duzue inoiz zenbat lanbide behar diren egunkari batean, kazetari lanarekin batera? Aipa dezagun gaur ofizio ahaztuenetako bat: banatzaileak). Artean ez zen hark izena behar zuen, eta hori ere asmatu egin behar. Bai izena jartzea izan zen esku artean ibilitako aukeretako bat: izen hori zuen gogoan Lizardik bere amets noranahikoa bataiatzeko, eta izen hori aukeratzea modu bat izango zen haren egitasmora are gehiago hurbiltzeko, ukaziotik eta ezezkotik baiezkora pasatzeko, bai soil eta irmoa. Biga ere izan zen izen posibleetako bat, gure belaunaldiak oso denbora gutxian sorturiko bigarren egunkari nazionala izango baitzen. Azkenean, BERRIA aukeratu zen: hitz laburra, komunikazioarekin nabarmen lotua, etengabe berritzeko asmoaren promesa. Berriz ere gure txikian ahalik eta handiena izateko gogoz, eta jendearen sostenguak ematen duen indar itzelarekin, bere bideari ekin zion BERRIAk, jakinik egunkari soil bat baino gehiago zela, komunikabide soil bat baino gehiago: eguneroko euskal prentsa nazionala, komunitate linguistiko eta kultural baten oinarrietako bat. Euskal kulturaren plaza bat, euskal kulturaren plaza guztien berri emateko. Bitartean, ordea, lankide batzuk kartzelan, lankide batzuk akusaziopean. BERRIA ere itxiko dute? Urria iritsi, eta beste operazio bat: lankide gehiago atxilo. Berriz ere torturak? Berriz ere: lorik gabeko gau asko, atsedenik gabeko egun asko, eta golkotik uxatu nahi beldurra eta amorrazioa. Urria pasatu, eta mamu bat: ez da sekula bukatuko? Halaxe, lanean segitu zuen BERRIAk, mamuak beste norabait jo zuen arte, 2014. urtean auzi judizial guztiak bukatu baitziren, akusazio guztiak ustelak zirela aitortu baitzuten. Kaltea egina zegoen, eta ez zegoen konpontzerik. Eta handik gutxira, urteurren biribila: hogei urte, beraz, jardunean, ekinean. Tartean, gelditu gabe, mugimendu asko, aldaketa asko. Halako batean, esaterako, sei laneguneko asteak bost eguneko bilakatu ziren, eta langileek arnasa pixka bat hartzeko modua izan zuten, urteetan ezin gehiagoan jardun eta gero, jakinik halere merezi zuela halako tratua hartzea, nahiz ez genuen inondik ere merezi. Aldatu dira lankideak, aldatu kolaboratzaileak, kanbiatu da diseinua, kanbiatu lan egiteko moldeak, mudatu da mundua, mudatu komunikazioaren ez-mundu birtuala. Hasierako plaza batik bat paperezko hura, hogei urteren ondoren, pantailazkoa da gero eta gehiago, eta zernahi euskarrizkoa izango da, baina beti euskarazkoa. Bada beste gauza bat ere batere aldatuko ez dena: Euskaldunon Egunkaria bezala, BERRIA ere harrobi eta haztegi agorrezina da euskalgintzan diharduten komunikabide, argitaletxe, elkarte, ikastetxe eta abarretarako. Lankide ohiak Euskal Herriko txoko guztietan aurkitzeko zortea dugu han ibili garenok. Euskarazko lau egunkari nazional izan dira: Eguna, Euskaldunon Egunkaria, Egunero eta BERRIA. Batzuek hiruretan lan egiteko ohorea izan dugu. Bagoaz, bagatoz. | |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229608/euskararen-bidea-urratuz.htm | Gizartea | Euskararen bidea urratuz | Euskararen osasunaren inguruan mintzatu da Irene Arrarats BERRIAko euskara arduraduna. Estilo liburuaren balioa eta garrantzia nabarmendu ditu, eta iraultza digitalaren ondorioak azaldu. | Euskararen bidea urratuz. Euskararen osasunaren inguruan mintzatu da Irene Arrarats BERRIAko euskara arduraduna. Estilo liburuaren balioa eta garrantzia nabarmendu ditu, eta iraultza digitalaren ondorioak azaldu. | BERRIA eta euskara. Euskaraz kontatzen du BERRIAk mundua, eta hizkuntza du eguneroko tresna. Euskaraz bizi da, eta euskarak lotzen eta osatzen du komunitatea. Honaino egindako bidea, baina, aberasgarria bezain malkartsua izan da. Lehengo eta oraingo garaiak aztertu ditu Irene Arrarats BERRIA egunkariko euskara arduradun eta euskaltzain urgazleak. 'EGUNKARIA'-REN ITXIERA «Oso giro garratza zen egun haietakoa». Hala aitortu du Arraratsek. Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak 2003ko otsailaren 20an itxi zuten Euskaldunon Egunkaria, eta hainbat arduradun atxilotu eta torturatu zituzten. Emandako erantzuna nabarmendu du, baina kolpe «ikaragarria» izan zela onartu. Azaldu duenez, «zurrunbilo betean» bizi izan zuten jazotakoa, eta amorruak hartu zituen. Alde positiboa ere aurkitu dio: «Bidegabekeria ikusita edo, hobeto esanda, bidegabekeriei erantzuteko oso-oso ona izan liteke amorrua. Eta igual erreibindikatu behar genuke. Amorru hark sekulako erantzuna ekarri zuen». BERRIA-REN SORRERA Euskarazko egunkari nazional bakarra itxi eta biharamunean argitaratu zen haren ondorengoa: Egunero. Behin-behineko urgentziazko egunkaria izan zen, eta lau hilabeteren ostean jaio zen BERRIA, 2003ko ekainaren 21ean. Egunkaria-k bidea urratu eta zabaldu bazuen ere, haren itxierak baliabiderik gabe utzi zituen langileak. Horrek atzerapausoa ere ekarri zuen hizkuntza aldetik, kalte egin baitzion urteetan landutako eta entrenatutako gihar linguistikoari. «Ahal genuen guztia egin genuen Egunero egunkarian irakurleei ahalik eta lan txukunena eta duinena emateko. Horrelako krisialdietan lehenengo sufritzen duten arloak kalitateari azkeneko ukitua ematen diotenak dira, eta gogoratzen naiz aurreneko egunetan orraztu gabe argitaratu zirela testuak». BERRIAren lehen urratsetan ere sumatu zuten zurrunbiloa: «Lau hilabete eman genituen helburuak eta lehentasunak beste batzuk zirela; nahiko lan bagenuen halako egoera bati buelta ematen. BERRIA kalean egotea lortu genuenean, nabaritu genuen hizkuntza aldetik atzeraldia-edo izan genuela. Horri buelta eman behar zitzaion». Ilusioz eutsi zioten erronkari, eta hori izan zen «bultzatzaile handiena». IRAULTZA DIGITALA Kasik garai bertsuan etorri zen iraultza digitala. «Lehendik ere bazetorren aldaketa hori, baina BERRIAn gero eta gehiago jo dugu sareko produktu eta edukietara». Webgunea, kanalak, sare sozialak... «Gure lana dibertsifikatu egin da. Garai honek zailtasun batzuk ekarri ditu». ESTILO LIBURUA Euskaldunon Egunkaria-ren estilo liburuaren hiru bertsio kaleratu zituzten, baina, Egunkaria ixtean, hasieratik ekin behar izan zioten estilo liburu berria sortzeari. Bide batez, planteamendua ere aldatu zuten. «Egunkaria-ren ondasun guztiak, itxierarekin batera, bahituta edo enbargatuta geratu ziren. Eta estilo liburua ere bai; edukia ere bai. BERRIAk behar zuen bere estilo liburua». Premia bertute bihurtzeko ahalegina egin zuten, eta hortik tiraka hasi ziren garaiak eskatzen zuen estilo liburua sortzen: «Bi aldetatik aldatu genuen, azal eta mami». Azalari dagokionez, formatua moldatu eta handiagoa eta bisualagoa egin zuten. Mamiari dagokionez, berriz, batez ere arlo estilistikoari heldu zioten, gramatika baztertu gabe. «Nahi genuen testuak atseginak, onak eta adierazgarriak izatea, indar komunikatiboa izatea. Beraz, saiatu ginen fraseologia, estilistika eta horrelako gauzak lehenesten. Iruditzen zaigu hori dela komunikabide baten estilo liburuaren helburua». Hain zuzen, kazetaritzako idazkuntzari buruzko informazioa dago BERRIAren estilo liburu digitalean. Hamar atal izan ditu orain arte: deontologia, informazioaren genero eta elementuak, idazkuntza, Internet, ortotipografia, onomastika, munduko herrialdeak, Euskal Herriko herri izendegia, hiztegia eta bibliografia. Oraintsu hamaikagarrena ere gehitu dute, ikus-entzunezkoena. Etengabe berritzen aritzen dira: «Egunero-egunero ateratzen zaizkigu gauza berriak, eta zerbaitek gutxieneko maiztasuna izango duela iruditzen bazaigu, sartu egiten dugu». Estilo liburuaren balioa goraipatu du: «Hortxe dago, webgunean, guztien eskura. Uste dut harrera ona duela, nahiz eta pixka bat ezezaguna den». SARE SOZIALAK BERRIAk, webgunea eta papera izateaz gainera, sare sozialak ere baliatzen ditu bere edukiak zabaltzeko: Facebook, Instagram, Telegram... Hainbat formatutan kaleratzen du informazioa: «Lehen, idatzizko testuak ziren gure langaia, eta orain ahozko testuak ere badira. Nabaritzen dugu eguneroko martxan. Podcastetarako, bideoetarako gidoiak ere txukundu eta zuzendu behar dira, baina beste era batera, belarrirako baitira. Txioak zuzentzeko aukerarik ez daukagu. Dena gobernatzeko aukerarik ez daukagu oraintxe. Saiatuko gara, eta horretan gabiltza». EUSKARAREN OSASUNA Euskararen egoeraz galdetuta, honela erantzun du Arraratsek: «Pesimista izatea oso antipatikoa da, eta ni optimista naiz, baina ez itsua». Adierazi du «oso merke» saltzen dela euskaldun izena. «Euskaldun intermitenteak gara, denok». Haren ustez, euskara irakaskuntzako hizkuntza bakarrik izanez gero, oso zaila da euskal komunikabideak eta euskal kultura norberarenak direla sentitzea. «Nola erakarri jendea? Nik, alde horretatik, ez dut panorama oso ondo ikusten. Euskaldun osoak sortzeko testuingururik ez dugu. Hautu politiko bat egin behar duzu. Eta, dirudienez, ez gaude oraintxe euskararen aldeko hautu politiko militante kontzienteak egiteko». BERRIAn ere sumatu du joera hori. «BERRIA ez da uharte bat. Euskaldunon komunitatearen parte bat da, eta ispilua ere bai. Kalean dagoen horren ispilua gara, onerako eta txarrerako. Dena dela, gure kasuan, diferentzia bat dago, eta hauxe da: profesionalak garela eta gure lana egiteagatik kobratzen dugula. Gainera, uste dut ilusioarekin egiten dugula. Baina euskararen egoera nabaritzen da, eta euskararen bizipoza handia, txikia edo erdipurdikoa den, hori BERRIAn ere nabaritzen da». BERRIAk hobetzen jarraitzeko lanean segituko duela nabarmendu du. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229609/larrialdi-bihurtu-da.htm | Gizartea | Larrialdi bihurtu da | Duela hogei urte zalantzan jartzen zen errealitate gordina da gaur egun klima eta ekologia krisia. Euskal Herrian ere ez dira falta naturaren hondamenaren adibideak. Batzuk, zaharrak bezain aktualitatekoak. | Larrialdi bihurtu da. Duela hogei urte zalantzan jartzen zen errealitate gordina da gaur egun klima eta ekologia krisia. Euskal Herrian ere ez dira falta naturaren hondamenaren adibideak. Batzuk, zaharrak bezain aktualitatekoak. | BERRIA sortu osteko hogei urteetan nabarmen okertu da ingurumenaren egoera orokorra munduan. Klima krisia da horren adibiderik esanguratsuena. Biodibertsitatearen galera da beste adibide bat, ekosistemen hondamena eta espezieen galera. Agerikoak dira naturaren hondamenaren zantzuak: desertifikazioa, tropikoetako oihanen suntsiketa, atzera-bueltarik gabeko klima aldaketaren puntu kritikoak. Euskal Herrian, tren lasterrak, erraustegiek eta energiarekin lotutako proiektuek eragin dituzte gizartearen erantzunak. Azken urteotan, berriz, klima aldaketaren kezkak hauspotuta, gazteen mobilizazioak nabarmendu dira. Zaldibarko hondamendiak agerian utzi zituen hondakinen kudeaketaren inguruko irregulartasunak. Orain, mendietako energia berriztagarrien zentralek sortu dituzte ekologisten protesta ugari. Klima larrialdia. Duela hogei urte baziren klima aldaketaren zantzuak, baina bai nazioartean bai Euskal Herrian oso herabeak ziren erantzunak. Klima eszeptikoen indarra ere handiagoa zen iritzi publikoan eta hedabideetan, artean zalantzan jartzen zutelako klima aldatzen ari zela, eta, hala bazen, gizakien eraginez aldatzen ari zela. Euskaldunon Egunkaria-k, itxi aurreko aleetan, argitaratu zuen AEBek ez zutela Kyotoko Protokoloa berresteko asmorik. Jakina denez, COP3 bileran sinatu zuten protokolo hori, eta helburutzat jarri zuten munduko herrialderik kutsatzaileenek berotegi gasen isurketak %5 gutxitzea 2008-2012 aldirako, 1990ekoen aldean. Protokolo horren konpromisoak inoiz ez ziren bete. Izatez, berotegi gasen isurketak sekulako gorakada izan du azken bi hamarkadetan. 41 gigatona CO2 baliokide isuri zituen munduak 2002an, eta 55 gigatona 2020an. Atmosferan pilatutako CO2a ere 375 ppm-tik 415era igo da epe berean. Izugarri pilatu dira beste bi berotegi gas indartsuenak ere: metanoa eta nitrogeno oxidoa. Bi hamarkada horietan bikoiztu egin da munduko airearen tenperaturaren igoera: batez beste 0,62 gradu beroagoa zen 2003an 1880an baino, eta 1,1 beroagoa zen 2020an. Maila politikoan ere etorri dira erantzunak. COP15en, Parisko Ituna sinatu zuten herrialdeek, munduko batez besteko tenperaturaren igoera mende amaierarako gehienez bi gradukoa izatea mugatzeko, eta, ahal dela, 1,5 gradukoa izateko. Horretara iristeko leihoa oso txikia da jadanik, eta Munduko Meteorologia Erakundeak aurten bertan adierazi du oso litekeena dela hurrengo bost urteotan gainditzea, behin-behinean, muga hori. Parisko klima aldaketaren aurkako nazioarteko akordioa sinatu zenetik ez da irauli berotegi gasen isurketak igotzen jarraitzeko joera. Euskal Herrian, esate baterako, ikatz zentralen itxieraren eta industria astunaren fabrika batzuen itxieraren ondorioz, pixka bat apaldu dira berotegi gasen isurketak bi hamarkada hauetan: 23,7 milioi tona isuri zituen Hego Euskal Herriak atmosferara 2019an: 2003an baino sei milioi tona gutxiago. Azken lau urteotan, baina, ez da apaltzerik izan, 2020an izan ezik, pandemiaren ondorioz. Itoitz eta ur hornidura. Klima larrialdiaren eragina larriagotzen ari da urtetik urtera. Pixkanaka sumatzen ari diren ondorioetako bat Euskal Herriko hegoaldearen lehortzea da, eta haren nekazaritza eta abeltzaintza intentsiboen etorkizuna kolokan dagoela esan daiteke gaur-gaurkoz. 2022an, uda oso beroa eta lehorra izan zen, eta 2023ko negu-udaberriak ere bide beretik joan dira. Horrek 40.000 zereal labore galarazi ditu Nafarroan, gobernuak berak egindako ikerketa baten arabera. 2023an, hirugarren urtez jarraian bildu da Lehortearen Mahaia Nafarroan, gobernuak gidatuta. Ur horniduraren arazoa kronifikatzen ari den seinale. Garbi dago, beraz, nekazaritza intentsiboaren ureztatzeari irtenbide bat eman behar zioten Nafarroako ubideak eta Itoizko urtegiak ez dutela bete agintariek jarri zieten helburua. Hogei urte dira oraintxe Itoitz, Artozki, Orbaitz, Gorritz, Muniain, Ezkai eta Artzi eraitsi zituztela hondeamakinek, Nafarroako Gobernuaren aginduz. Lau urtez iraun zuten urtegiaren betetze lanak. Makinek hogei urteko erresistentzia bota zuten lurrera. Itoizko koordinakundearen lan juridiko tematia, Itoizko solidarioen ekintza zuzen gogoangarriak, manifestazio jendetsuak, Espainiako eta Europako justiziaren esku hartzea, eta Nafarroako eskuinaren jarrera setatia. Bertan behera utzi zuten Txintxurrenea, Gaztelu eta Iñarberen natura babesa, legea aldatuz, urtegia egiteko justiziak jarritako trabei aurre egiteko. Baina Erriberako nekazaritzaren geroa inoiz baino zalantzazkoagoa da egun, Itoizko eta handitzen ari diren Esako urtegiek ere urterik urte ur maila eskasagoak dituzte eta. Gasaren aldeko apustuak, kale. Duela hogei urte, etorkizunerako prestatzen hasi zen Euskal Herriaren energia sektorea. Hego Euskal Herriko bi gobernuen apustu garbi bat egon bazen, ildo horretan, gasa izan zen. Ordurako, jakinekoa zen gas zentralek berotegi gas asko isurtzen zituztela. Europako Batasunaren apustua ere horixe bera zen. Ukrainako gerrak jarri du kolokan apustu hori, baina gerra hori 2022an piztu zen. Duela hogei urte, ikatz zentralak itxi eta gasezkoak martxan jartzea zen helburua: horrela eraiki zituzten gaur egungo energia sortzaile handiak: Bahia de Bizkaia (Zierbena, Bizkaia), Boroako eta Castejongo ziklo konbinatuko bi zentralak. Zentral horiek eta Petronorren Muskizko findegia dira egun ere berotegi gasen sortzaile nagusiak Euskal Herrian. Duela hogei urte ere hasi ziren lehen zentral eolikoak jartzen mendietan. Euskal Herria aitzindaria izan zen horretan, bereziki Nafarroa. EHN enpresa publikoak bultzatuta jarri zituzten zentral eolikoak dozenaka menditan, eta gauza bera egin zuen Eolicas de Euskadik —Iberdrolak eta Energiaren Euskal Erakundeak sortutako enpresa—. Euskal Herrian martxan diren 44 zentral eolikoak enpresa pribatuen esku geratu dira hogei urte hauetan. Orain, berriz, energia trantsizioaren aterkiaren pean, dozenaka proiektu iragarrita daude mendietan. AHTa, kronologia amaigabea. Euskal Herrian inoiz egin den azpiegiturarik handiena da abiadura handiko trena (AHT); handiena, eta baita gorabehera gehien izan duena ere. Agirietan, 1989an atera zen lehen aldiz tren lasterraren zirriborroa, eta, hainbat azterlanen ostean, 1994an agertu zen Europako Kontseiluaren proiektu estrategikoen zerrendan. Lanak, baina, 2006an hasi ziren, Eusko Jaurlaritzako eta Espainiako Gobernuko ordezkariek euskal Y deituriko zatia finantzatzeko akordioa sinatu ostean. Nafarroan, 2011. urtean ekin zieten lanei, urte bat lehenago Espainiako Gobernuak finantzatuko zuela adostu ondoren. Geroztik, finantzaketa arazoak, gardentasun falta, atzeratzeak eta lan baldintza duingabeen kasuak kateatu ditu. 2013an, kasurako, Frantziako Gobernuak iragarri zuen Lapurdiko AHTaren zatia bertan behera utziko zuela gutxienez 2032ra arte, eta duela lau hilabete are gehiago atzeratu zuen, goizenez 2042rako. Adibide bat besterik ez da AHTaren Lapurdiko zatiarena; izan ere, atzera begira jarri, eta, lehen zirriborro hartatik 34 urte pasatu diren honetan, oraindik ez dago argi zer gertatuko den AHTarekin. Ziurgabetasun testuinguru horretan bete ditu 30 urte AHTaren aurkako mugimenduak. Hondakinak, ika-mika iturri. Azken hogei urteotan ingurumen gaiekin lotuta egon den beste azpiegitura handi bat da Zubietako errauste planta. Berripaper hau sortu zenetik urte luzez albiste izan bada ere, duela hiru urte jarri zuten martxan, 2020an, hamabi urte iraun zuen prozesu luze baten ostean. Proiektua 2002an aurkeztu zuten EAJ, PSE eta PP alderdiek, eta hasieratik gizarte mugimendu zabala izan zuen aurka. 2011. urtean, gelditu egin zuen Bildu koalizioak, Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa (GHK) eta diputazioa eskuratu zituenean. 2015ean, baina, EAJk erakundeen kontrola berreskuratu zuen berriro, eta aurrera jarraitu zuen proiektuarekin. Azkenean, 2020ko abenduaren 11n jarri zuten martxan. Abian jarri eta ondorengo hilabeteak ez ziren aurrekoak baino lasaiagoak izan, eta Zubietako errauste planta hainbat ika-mikaren iturri izan da geroztik. Arkaitzerrekako isuri kutsagarriak, transformadoreetako batean izandako kalte konponezina, errauste planta ikuskatu zuen funtzionario baten ustezko prebarikazio delitua, ingurumen baimen bateratuak eskatzen dituen baldintzen afera, Zubieta inguruko arrautzetan dioxina kopurua laukoiztu egin dela dioen Toxico Watch fundazioaren ikerketa, sorkuntza sistemaren matxura... Zubieta hedabideetako tituluen arretagunean egon da sortu zenetik, baina Bizkaian isilpean iragan zen zabortegi bat, hautsi eta amildu zen arte. Euskal Herrian izandako ekologia hondamendirik handienetako bat izan zen. 2020ko otsailaren 20an amildu zen, eta bi langile zabor artean hil ziren. Hondamendiak kudeaketa irregulartasun eta delitu itxurako jarduera ugari azaleratu zituen. Epaibidean dira horiek guztiak. Hondakinen kudeaketako barrunbe ez hain garbiak ere agerian utzi ditu. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.