date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229808/aurtengo-ehz-azkarra-izanen-da-biziki-argitsua.htm | Kultura | «Aurtengo EHZ azkarra izanen da, biziki argitsua» | Ekainaren 30etik uztailaren 2ra iraganen da Euskal Herria Zuzenean festibala, Irisarrin. Haranen aita lehen urteetako antolatzailea izan zen; bera, berriz, azken bost urteetakoa, bere belaunaldiko lagunekin batean. | «Aurtengo EHZ azkarra izanen da, biziki argitsua». Ekainaren 30etik uztailaren 2ra iraganen da Euskal Herria Zuzenean festibala, Irisarrin. Haranen aita lehen urteetako antolatzailea izan zen; bera, berriz, azken bost urteetakoa, bere belaunaldiko lagunekin batean. | Aitarekin ezagutu zituen lehen EHZ festibalak Kattina Haranek (Izturitze, 1997). 2021ean, hilabete batzuentzat, EHZ elkarteko langilea ere izan zen, garai batean bere aita bezala. Duela bost urte, bere adineko lagunekin, bere gain hartu zuen antolakuntza.
Zein da zure esperientzia Euskal Herria Zuzenean festibalarekin?
Ttipitik EHZra noa nire aitarekin. Beti laguntzaile izan naiz sukaldean nire aita laguntzeko, ogia mozten eta hola. Lizeo garaian, lagunekin sartu nintzen laguntzaile, kanpatzen eta abar, festibala Lekornen zelarik. Hortik goiti, ardura pixka bat gehiago hartu genuen; batez ere, Uztaritzeko gaztetxeko kideekin. Laguntzaileen txanden komisioan sartu ginen, eta hor egon nintzen bizpahiru urtez. Azkenean, Irisarrira arribatzean, antolakuntzan sartu nintzen lagunekin. Orain, antolatzaile taldean naiz, eta, 2021ean, permanente izan nintzen.
Zure aita permanente izan zen EHZren hastapeneko urteetan. Lekukoa etxean pasatu da?
Bai, baina pixka bat inkontzienteki, ez bortxaz pusaturik edo hitzak pausatuz. Nire ahizpa eta ni hastapenetik eraman gintuenez EHZra, bagenuen laguntzaile izateko gogo hori. Gero kontatu dizkigu sortzea eta lehen urteak, bere balentriak eta abar, eta antolakuntzan sartzeko gogoa eman dit. Permanente izatea hola gertatu zen, norbait behar zelako eta ni libre nintzelako, eta momentu horretan ontsa ezagutzen nuelako festibala. Urte hartako ekitaldian, gomitatu genituen permanente izan zirenak, eta aita oholtzara igo zen.
Kontatu dizkizunen eta zuk bizitakoen artean, nola ikusten duzu EHZ festibalaren ibilbidea?
Belaunaldiz belaunaldi transmititzen den zerbait denez, belaunaldien gogoaren araberakoa da, eta testuinguruari ere lotua da. Heletan, erabaki zuten talde lodiak ekartzea, momentu horretarako giroa baitzen. Arrosan ere, aitak kontatu didanez, handia egin zen, garai hartan ez baitzen holako festibalik sortu eta jendeak ere hori itxoiten baitzuen. Toki aldaketek guri ireki zizkigun antolakuntzaren ateak, festibal nomada bukatzean momentu kritikoa baitzen, eta ipurdia mugitu genuen antolakuntza gure gain hartuz. Hor erabaki genuen Irisarrira joatea gure formatua eginez, pixka bat Heletan bezala, baina plaza urririk utziz. Ene ustez, gauza ona da aldatzea kasu emanez belaunaldikoen inguruari eta gogoari.
Zure belaunaldiak zer ekarri du, zure ustez?
Plaza hori kitorik izatea egunean zehar proposatzen diren animazioekin; horrek familiako giro goxoa ekarri du. Ttipi-ttipiak ere heldu dira, eta pentsatzen dut lizeokoak-eta errazago heldu direla, gurasoek ikusten baitute giro goxo hori badela. Kasu ematen diegu erasoei, segurtasunari, harrerari; laguntzaile xokoa garatzen saiatzen gara, segipena egiten… Horrek ere transmisioaren ideia indartzen du. Aitzinekoen eta gure arteko transmisioa berezia izan da, eta ondokoekin indar bat egiteko transmisioari pentsatzeko, ontsa. Badira bost urte antolakuntzan garela, eta segidari pentsatzen dugu.
Ohartzen zarete kasu batzuetan erreferentzia zaretela?
Aitak erran zidan beren belaunaldikoek ekarri zutela baso berria festibalera, eta haiek zuten pixka bat plantan eman baso berriaren sistema inguruetan. Pentsatzen dut eragin baikorra badugula, eta hori duela urteak. Komun idorrekin ere, urtean zehar elkarte anitzi prestatzen dizkiegu, ttanttoak ere anitz prestatzen ditugu… Horrek sortzen du elkarlana ere. Orain material gehiago erosi dugu, eta hasi gara prestatzen. Protokoloa ere bada: hori gauza azkarra izan da. Gu sartu aitzin, komisio bat ari zen horretan, eta lanak segitu du; oihartzun biziki ona ukan du besta batzordeetan, Tulalaikan eta bestetan. Harro gara horretaz, bistan dena. Bada laguntzaileen izpiritu hori ere.
Laguntzaileetan lehengo eta geroko belaunaldiak ikusten dira?
Irrigarria da: lehengo antolatzaileak edo permanenteak aski fite sartu ziren laguntzaile xokoan, sukaldean. Horregatik egon naiz hainbeste ogia mozten aitzineko edizioetan, ene aitak eta haren lagunek sukaldea antolatzen baitzuten. Eta hori egon da; nire aita ez da hainbeste heldu, baina bere belaunaldiko batzuk hor dira, sukaldean. Urtero erraten dute azken edizioa dutela, eta urtero hor dira! Biziki ederra da. Beste laguntzaileetan, arduradunak hasten dira transmisioari pentsatzen. Hiru laurden adinpekoak dira. Baditugu taldeak txanda berezientzat ere; guk txanda bat egiten dugu Herri Urratsen, haiek txanda bat eginen dute, eta berdin Donostiako Piratekin. Joan den urtetik, gainera, lanketa berezi bat egiten dugu lizeo elebidun anitzetan eta AEKn, EHZ aurkeztu eta jokoen bidez euskal kulturaren promozioa egitea, eta anitzek izena eman dute laguntzaile izateko.
Aurten ekainaren 30etik uztailaren 2ra izanen da EHZ, Irisarrin. Zer kolore ukanen du?
Aurtengoa azkarra izanen da, afixako kolore horia bezala: biziki argitsua. Baina afixan bezala, kolore anitzekoa; jende anitz bada eta elkarlana denen artean. Ene ustez, aniztasuna sentituko da aurten, programazioan ere denetarik izanen baita. Espero dut publikoan ere hala izatea; Hego Euskal Herriko geroz eta gehiago heldu dira, eta espero dut besta batzordeekin, gaztetxeekin eta lizeoekin egin dugun lanketak jendea ekarriko duela.
Programazio aldetik, zer da huts eginen ez duzuna?
Festibalean ez dut denborarik ukanen zerbait ikusteko. Maite dudan taldea, FM Belfast, festibaleko azken kontzertua izanen da; beti izaten da guretzat ikusten ahal dugun kontzertu bakarra. Hor elkartzen gara pentzean; orduan besta egiten dugu, desmuntaketa aitzin. Anitz maite dut taldea, eta joan den urtean ez zuten lortu ekartzea; beraz, joan den urtetik ezagutzen dut. Azken kontzertua izatea bikaina da, baduelako nostalgia puntu bat, eta kitzikadura ekartzen duen musika. Hori izanen da gure izpiritua momentu horretan. |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229809/herria-galdu-zutenen-dolua.htm | Gizartea | Herria galdu zutenen dolua | Inge Diez antropologoak Itoizko urtegiak azpian hartutako herrien inguruan egin du gradu amaierako lana. Artozki utzi beharrak herri horretako bizilagunengan utzitako arrastoa ikertu du, zehazki. Diezek adin eta sexu ezberdinetako zenbait herritar elkarrizketatu ditu. | Herria galdu zutenen dolua. Inge Diez antropologoak Itoizko urtegiak azpian hartutako herrien inguruan egin du gradu amaierako lana. Artozki utzi beharrak herri horretako bizilagunengan utzitako arrastoa ikertu du, zehazki. Diezek adin eta sexu ezberdinetako zenbait herritar elkarrizketatu ditu. | Barrua nahasi zidan”. Horixe erran du Inge Diez antropologoak (Iruñea, 2000), Itoizko urtegiak azpian hartutako herrien inguruko erakusketari buruz. 2003an eraitsitako zazpi herrien maketak egin dituzte Toño Villanuevak eta Juan Jesus Leatxek, eta martxoan Agoitzen erakutsi zituzten. Diezek 3 urte zituen Artozki bota zutenean. Zubi baten irudia gorde du memorian, eta oroitzen ez duena familiaren bidez jaso du. “Aitaren herria zen Artozki”. Antropologoa herri horretara itzuli da, gradu amaierako bere lanaren bidez, eta herria utzi behar izateak bizilagunei utzitako arrastoa ikertu du. “Dolu bat pasatu dute”.
Artozki ez zen bakarra izan. Duela hogei urte baino zazpi herri pobreago da egun Nafarroa: Artozkirekin batera, Itoitz, Orbaitz, Ezkai, Muniain, Gorritz eta Artzi falta dira; bai eta Nagoreren erdia ere, azken herri horretara ailegatu baitziren hondeamakinak lehendabizi, 2003ko apirilaren 28an, urak azpian hartuko lituzkeen etxeak eraistera.
Itoitzen 2003ko ekainaren 16an sartu ziren, 08:00etan. Ez ziren bakarrik joan. Foruzaingoak eta Guardia Zibilak lagunduta agertu ziren makinak. Errepideak itxi, eta prentsa handik aldendu zuten, herrian gertatzen zena ikus ez zezaten. 32 lagun egon ziren ekainaren 16 hartatik 18ra bitarte, etxeak defendatzen: kateatuta, paretekin bat eginda, okasiorako egindako bunkerrean sartuta, eta inguruko mendietan ezkutatuta, herriko borrokaren berri lau haizeetara zabaldu ahal izateko.
Itoitzekin Elkartasuna taldeko kideen hiru egun horietako borrokak ezin izan zituen makinak geldiarazi. Itoitz, izen bereko urtegiaren aurkako borrokaren ikur bilakatutako herria, eraitsi egin zuten. Artozki ere bai. Bizilagunek 2003ko irailaren 15ean utzi zuten herria, data hori hitzartu baitzuten Artozki husteko. Goiz hartan, bi etxe hartu zituen suaren keak ilundu egin zuen egun argia. Garrei so gelditu ziren etxeak husten ari ziren bizilagunak. Tristura sumatzen zen denen aurpegian; amorrua ere bai.
Amorrua eta ezintasuna. “Hitz horiek behin eta berriz errepikatu dituzte elkarrizketatu ditudan artozkiarrek”, kontatu du Diezek. Hamabost egunez, halere, itxaropenak ere egin zuen aurrera Artozkin oraindik zutik ziren harrizko etxeetako zirrikituen artean, Itoitzekin Elkartasuna taldeko kideek eta Euskal Herri osotik babesa eskaini zieten bertze hamaika eragilek eta norbanakok Artozki Artezki bilakatu baitzuten —erakusketak, hitzaldiak, kontzertuak eta bertze hamaika ekinaldi egin zituzten herrian—. “Utopia bilakatu zuten Artozki, baina makinak ailegatu ziren azkenean, eta dena suntsitu zuten”, erran du Diezek.
2003ko irailaren 30ean hasi ziren Artozki eraisten. Foruzaingoa eta Guardia Zibila goizaldean sartu ziren herrira, bost eta erdiak aldera. Itoitzen bezala, errepidea itxi, eta kazetariak Artozkitik kanpo utzi zituzten. Makinak sartu ziren egunean bertan hasi ziren herriko etxeak behera botatzen. Gutxienez, hamahiru lagun atxilotu zituzten lehen egun hartan. Biharamunerako bukatu zuten lana.
Esperientzia ezberdinak
1985ean aurkeztu zuten Nafarroan Itoizko urtegia egiteko proiektua; 1990ean onartu zuten behin betiko, eta 1993an jarri zituzten obrak martxan: duela 30 urte, alegia. 2003an herriak eraitsi eta gero, 2004ko urtarrilean hasi ziren urtegia betetzen.
“Itoitzen gertatu zena ahaztu egin zaigu”. Horixe uste du Diezek. Herria galdu zutenentzat, ordea, nekez ahaztu daitekeen errealitate bat da urtegiak eragindakoa. Belaunaldi eta sexu ezberdinetako eta herriarekin lotura askotarikoa zuten bizilagunak elkarrizketatu ditu antropologoak bere lanerako, eta sumatu du, ondorioz, herritik atera behar izateko esperientziak utzitako arrastoa bertzelakoa dela batzuengan eta bertzeengan. “Artozki ezkondu zenetik bizitoki izan zuenak eta seme-alabak herrian hazi zituenak sakonago sentitu du galdutakoa, Artozkin 7 urte bete arte bizi izan zen gazteak baino. Esperientzia ezberdinak dira, eta dolua ere bai”.
Itoizko urtegiaren aurkakoa borroka luze bat izan da, eta horrek era eragin die herritarrei. “Hasieran, proiektuari aurre egiteko esperantza bazuten. Antolatu ziren, eta borrokatu ziren urtegiaren aurka”. Diezek uste du urtegiaren aurka bat egite horrek sendotu egin zuela komunitate bat osatzen zutelako sentimendua. “Herria bota eta gero, ordea, komunitate izaera hori galduz joan dira”.
Herria utzi eta etxeak galdu eta gero, hain zuzen, batzuek atzean utzitako Artozki hura neurri batean “idealizatu” egin dutela azaldu du Diezek. “Zaharrenek, batez ere, oroitzapen politak bertzerik ez dute; herrian dena zoragarria zela erraten dute; bertze batzuek, baina, onartu dute bazirela gatazkak, bertze edozein herritan bezala”.
Herria idealizatzeko joera horrek badu zerikusirik doluarekin. Eta dolu prozesua, hain zuzen, nork bere modura egin du, Inge Diezen lanak agerian utzi duenez. Batzuek Artozkiko memoriara iltzatuta jarraitu dute; bertze batzuek, berriz, ez dute biktima gisa agertu nahi izan, eta aurrera egin dute. Bere familiaren kasua aipatu du Diezek horren adibide: “Aitari etxea bota zioten, eta berehala erabaki zuen bertze bat eraikitzea. Azparrenen dugu, Artozkitik gertu”.
Etxean ikusi du Diezek herria galdu izanak eragindako tristura eta amorrua. “Galera horren arrastoa sakona izan da jende anitzentzat; erabat sendatu gabeko zauri bat da zenbaitentzat”. Herria utzi behar izateak gorputzei ere eragin diela nabarmendu du Diezek, eta elkarrizketatutako herritarretako baten senarrari gertatutakoa jarri du adibide gisa: “Medikuak erran zion odola ur bilakatu zitzaiola. Gizonak ezin izan zuen onartu herria galdu izana. Hil egin zen”.
Ikerketaren egileak erran du herria galdu zutenen mina ez dela aitortu; ez duela inork bere gain hartu sufritu zuten bidegabekeriaren erantzukizuna. Herriak eraitsi zituztenetik hogei urte joan eta gero, Itoizko urtegiko urak herritarren memoria astintzen du oraindik. “Jendeak pentsa lezake urtegiko ura geldirik dela, bazterrean desegiten diren olatu txikiek kulunkatuta. Artozkiko eta itotako gainerako herrietako bizilagunen memoriak eta sentimenduek osatutako unibertso bat du barnean, ordea”, idatzi du Diezek. |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229810/bilbo-eragozpenez-josiko-duen-frantziako-tourra.htm | Kirola | Bilbo eragozpenez josiko duen Frantziako Tourra | Frantziako Tourraren aurtengo aurreneko etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, uztailaren 1ean. Bizkaiko hamaika errepide moztuta egongo dira ordu luzez, Tourreko tropela igaro ahal izateko. Bilbo, baina, gotortu egingo dute orduan: hiriko sarrera gehienak 06:30 eta 08:30 artean itxiko dituzte, arratsaldera arte. | Bilbo eragozpenez josiko duen Frantziako Tourra. Frantziako Tourraren aurtengo aurreneko etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, uztailaren 1ean. Bizkaiko hamaika errepide moztuta egongo dira ordu luzez, Tourreko tropela igaro ahal izateko. Bilbo, baina, gotortu egingo dute orduan: hiriko sarrera gehienak 06:30 eta 08:30 artean itxiko dituzte, arratsaldera arte. | Tourraren aurreneko etapa Bilbon hasi eta bukatuko da, datorren astean, larunbatean. Mundu osoan ikusiko dira Bilboko eta Bizkaiko hamaika lekutako errepideak, paisaia naturalak eta ondare arkitektonikoak. Hiru etapa Euskal Herritik igaroko zirela iragarri zenean, Christian Prudhome Frantziako Tourreko zuzendariak itzuliak Euskal Herrian izango duen “eragin ekonomiko eta turistikoa” azpimarratu zuen. Onurak izango dituen arren, ondorio txarrak ere izango ditu. Mundu osoko telebistetan txirrindulariak Bilboko kaleetan edo Gernika-Lumo inguruan ikusi ahal izateko, euren eguneroko bizitza toki horietan egiten dutenek eragozpen handiak izango dituzte.
Bizkaiko errepideetan eragingo du Frantziako Tourrak uztailaren 1ean eta 3an. Egun horietan zaila izango da autoa hartzea, Ertzaintzak gomendatutakoari kasurik egin ezean. Ertzaintzak eskatu du Tourreko tropelaren gutxi gorabeherako ordutegiaren arabera planifikatzeko joan-etorriak, eta, ahal izanez gero, garraio publikoa erabiltzeko. Izan ere, txirrindulariek erabiliko dituzten errepide guztiak lau ordu pasatxoz itxiko dituzte: karabana igaro baino ordu eta laurden bat lehenago zarratuko dira errepideak, karabanaren eta tropelaren arteko bi orduetan itxita egongo dira errepideak, eta tropela pasatu eta ordubete geroago arte ez dituzte irekiko.
Bilbon murrizketa handiagoak egingo dituzte. Asteazkenetik hasiko dira kale batzuetako erreiak mozten, eta uztailaren 1ean, lasterketaren hasiera egunean, zaila izango da Bilbora sartzea. Sarrera gehienak 06:30ean edo 08:30ean itxiko dituzte, eta arratsaldera arte ez dira berriz irekiko. Bilbo, antzinako hiriak bezala, gotortuta egongo da egun oso batez. Erabaki horrek mota guztietako erreakzioak sortu ditu; batez ere, Bilbon lan egiten duten arrain saltzaile, tabernari eta harakinak dira kexu, besteak beste.
Etekinak galdu
«Bilbora egunez sartzea ezinezkoa izango denez, guk ez dugu lanik egingo larunbatean», azaldu du Gelati izozkietako Jorge Rodriguez banatzaileak. Hark bezala, beste hainbatek ere larunbatean jai egitea erabaki dute, egun horretako diru sarrerak galduko dituzten arren.
Beste batzuek, aldiz, nahiago dute lan egin, gutxi salduko dutela jakin arren. Lan egingo dute Pilar Burgoa eta Puri Leinez Erribera merkatuko 239. postuko fruta saltzaileek. Postuan, Bilboko Merkatarien Elkarteak egindako Ongi eTOURri dioen kartela dute jarria, baina haien hitzek ez dute gauza bera iradokitzen. Tourrak hirirako zein Euskal Herri osorako eragin ekonomiko positiboak izango dituela izan da ordezkari publikoek zein pribatuek Frantziako itzulia defendatzeko erabili duten argudio nagusia. Leinezen iritziz, baina, Tourra antolatu dutenek ez dituzte kontuan izan hiriko merkatari «gehienak»: «Larunbat batean Bilbora sartzea ia ezinezko bihurtzeak gure salmentak izugarri jaitsiko ditu». Izan ere, inguruko herrietako jendea«ohituta» dago larunbatetan Bilboko Erriberan aste osoko erosketa egitera, baina Tourrarekin “ezingo” dira joan, Burgoaren esanetan. Haserre daude bi fruta saltzaileak: “Dirua ekarriko du, baina gutxi batzuen patrikentzat”.
Tabernetan eragingo du
Lasterketak mozkinak ekarriko dituztela uste du Iruña tabernako Iban Beasek. Haren iritziz, Tourrak “jende mordoa” ekarriko du ingurura, eta horiek “gastatu” egingo dute. Beasentzat ez da arazo “larria” sarbideak hiriko 06:30etik aurrera moztea: “Lehenago heldu beharko dugu lantokira”. Tabernariak gaineratu du egun “bakarreko” kontua izango dela; hortaz, ez dela “hainbesterakoa” izango.
Jose Fortuna Ambigu jatetxeko arduraduna, ostera, ez dago iritzi horrekin ados: “Ez dakigu nola mugitu ahalko den jendea Bilbo barruan. Baina nik uste dut guk galdu egingo dugula; azken finean, gure bezeroek Bilbon lan egiten dute edo hirian bizi dira, eta normalean ez dira joaten horrelako ekitaldietara”. Fortunak ez du ulertzen zergatik itxiko duten guztiz Bilbo, horrek ekar ditzakeen ondorioak aintzat hartuta: “Guk larunbatetan ez ditugunez ematen bazkariak, egin behar dugun gauza bakarra da edariak eta izotza aurreko egunetatik eskatu eta nolabait antolatu, tabernan gorde ahal izateko. Baina elikagai freskoak eskaintzen dituzten jatetxeek ez dakit nola egingo duten. Ezinezkoa da”. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229811/herriko-jaiak-etetera-behartuta.htm | Herriko jaiak etetera behartuta | Herriko jaiak etetera behartuta. | Urte berezia izan behar zuen 2023ak Loiuko gazteentzat. Bakarrak gazte elkarteak hamar urte bete ditu aurten, eta gogotsu ari ziren jaietako Gazte Eguna antolatzen. Jaiaren gurpilean, baina, makila bat sartu zaie, Frantziako Tourra izenekoa. Urtero ostiralean ospatzen dute gazteek euren eguna. Aurten, ostera, Tourrrak larunbatera aldatzera behartu ditu. Tropela larunbatean igaroko da herritik, eta aurreko egunetik dena garbi eta antolatuta utzi behar dute. Josu Andoni Begoña Loiuko alkateak bere blogean adierazi zuenez, Ertzaintzaren, herriko elkarteen eta Loiuko Udalaren artean erabaki dute ekintzak egunez aldatzea. Neurrien artean daude, besteak beste, gaur zortzi herriko tabernak eta txosnak 22:00etan ixtea eta Gatiburen kontzertua ostiraletik ostegunera aldatzea.
Erabaki horiek hautsak harrotu ditu gazte elkartearen barnean. Paule España Elorrieta elkarteko kideak azaldu duenez, arazo nagusia ez da eguna aldatu behar izatea, baizik eta udalak izan duen jarrera: “Tourrak, gure kasuan, udalaren kudeaketa txarra ekarri du. Informazioa oso berandu eta gaizki eman digute”. España Elorrietak dio jaiak hasi baino bi aste lehenago izan zutela aldaketen berri. “Etortzekoak ziren talde eta ekintza antolatzaile batzuk ezingo dira etorri. Beste aukera batzuk bilatu behar izan ditugu, arrapaladan eta ahal izan dugun moduan”.
Azken hamar urteetan aurrera eramandako elkarlanari esker herriko jaiak “berpiztea” lortu dutela dio Loiuko gazteak. Horregatik, aldaketak aldaketa, jaiak “gozatzeko” gogoz daudela adierazi du. Hala ere, jendea udalarekin erreta dagoela nabarmendu du; “haserre” daudela. Bizkaiko Hitza Loiuko Udalarekin harremanetan jartzen saiatu da, baina ez du erantzunik jaso.
Gazteez gain
Gazte Eguna eta kontzertuak ez dira Loiuko jaietan aldaketak izango dituzten ekitaldi bakarrak. Gazte Eguna ostiraletik larunbatera aldatzeak jaietako ekintza “nagusietako” bat egunez mugitzea ekarri du: paellak igandean izango dira, gazteek haien bazkaria larunbatean egingo baitute. Gazte elkarteko kideak ez du ulertzen nolatan erabaki duten “bat-batean” aldatzea “hain garrantzitsua” den ekitaldi bat; “informazio eta arrazoi gutxi emanda”, gainera.
España Elorrieta beldur da urteroko giroa egongo ez ote den: “Adin batetik aurrera jendeak beste erritmo bat du, eta ez dakit igande batean jai girorako hainbesteko gogorik izango den”. Paelletan egoten den giroa galtzeak pena emango lioke gazteari, bertan “haur txikiak nahiz aitona-amonak” batzen direlako. “Ospakizun ezberdina da, gazteak gurasoen kuadrillekin batzen dira bazkaltzeko. Normalean hori ez da ikusten”.
Gazte elkarteak ez du uste Frantziako Tourrak Loiuri ekarpen “zuzenik” egingo dionik. Are gehiago, España Elorrietak dio, oraingoz, “oztopoak” soilik ekarri dituela: “Jaiak birpentsatu behar izan ditugu denbora gutxirekin, eta ekintza batzuk kolokan geratu dira”. Igandean egiten zen herri bazkaria, esaterako. Gaztearen aburuz, igandeko bazkaria ez zegoen oso errotuta herrian, eta beldur da aurten egin ez izana aitzakia bezala hartu eta udalak berriz ez antolatzea erabakiko duen.
Tropela herri erditik
Loiuko jaiak ez dira Frantziako Tourra dela-eta eragozpenak izango dituzten bakarrak Bizkaian. Sopelan, sanpedroek “ia egun oso bat” galduko dute, Amets Legarra Sopelako Kuadrillen lehendakariaren arabera. Sanpedroak ostiraletik igandera ospatzen dira, eta, txirrindularien tropela larunbatean igaroko denez herritik, jaia ordu batzuk etetera behartuta ikusi dute euren burua, Loiun legez.
Ekitaldiak ostiraleko 21:00etan amaituko dira, eta jaia 15:30ean berrabiaraziko dute larunbatean. Txosna 22:00 arte egongo dira irekita. Baina tabernak bestelako kontu bat dira Sopelan. Legarrak adierazi duenez, “oraindik gauza asko daude airean”. Izan ere, Sopelako Udalak tabernei eskatu zien 22:00etan ixteko, baina ez dira ados agertu. “Tabernariak oso haserre daude neurriarekin. Jai batzordetik udalari eskatu diogu uzteko gauerdira arte zabalik izaten; gutxienez, afariak eman ahal izateko”, dio Legarrak. Hark ez daki jaiak hasi aurretik akordio batera helduko diren: “Neurriak elkarlanean hartu behar dira, guztion artean, ez bakarrik udalak edo aldundiak esaten duenari jarraituz”.
Tabernen itxiera ez da Sopelan egongo den aldaketa bakarra. Ostiralean ez da kontzerturik egongo, eta larunbat goizerako antolatu ohi dituzten umeentzako jolasak alde batera utzi behar izan dituzte. Bazkaria ere atzeratu egin beharko dute, Tourra bazkariko gunetik —eskolatik— gertu igaroko baita. | ||
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229812/laquogutxiesten-ari-dira-jende-askoren-sufrimenduaraquo.htm | Gizartea | «Gutxiesten ari dira jende askoren sufrimendua» | Iruñeko aurreko udal gobernuak hartutako azken erabakietako bat izan da diruz ez laguntzea Ana Jakak idazketa erotikoari buruz eman duen tailer bat. 'Erotiko' hitzak eragin du betoa. Jakak hitz hori eta bertze anitz aldarrikatu ditu. | «Gutxiesten ari dira jende askoren sufrimendua». Iruñeko aurreko udal gobernuak hartutako azken erabakietako bat izan da diruz ez laguntzea Ana Jakak idazketa erotikoari buruz eman duen tailer bat. 'Erotiko' hitzak eragin du betoa. Jakak hitz hori eta bertze anitz aldarrikatu ditu. | Ana Jaka idazleak (Andoain, Gipuzkoa, 1973) Iruñeko Udalak ezarritako zentsura salatu du. E28 plataformak LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunean parte hartzera deitu zuen Jaka: idazketa erotikoko tailer bat egin zuen idazleak, ekainaren 15ean. Udalak diruz laguntzeari uko egin zion, ordea, erotiko hitza zuelako izenburuan.
Zer moduz joan da idazketa erotikoko tailerra?
Oso ondo. Aretoa bete egin zen, eta jendea oso gustura aritu zen. 18:30ean hasi, eta 21:00etan bukatu genuen, Kondestablearen jauregia itxi behar zutelako. Pixka bat luzatzen utzi ziguten, halere.
Iruñeko Udalak ez du diruz lagundu nahi izan. Harritu zara?
Ez da hitz jakin batzuekin arazoak dituen bakarra. Zizur Nagusian Marikaroa zikloa egin dute azken urteotan, hain zuzen hango udalak Intsumisio marika izenburuko hitzaldi baten aurka egin zuelako, izenagatik. Pedagogia egiteko, Marikaroa antolatu zuten. Hitza hartu zuten aldarri gisa. Niri ere gertatu zitzaidan Marimutila naiz, eta zer? ipuinarekin.
Zer erran zizuten?
Ikastetxeren batean esan zidaten marimutil hitza jartzea ez zela egokia, akaso haurrei hitz hori erabiltzeko ideia ematen ahal dielako. Horregatik ez zutela liburua erosten. Beldur hori omen dute.
Zuk zer erantzun zenuen erabaki horren aurrean?
Nik uste dut gauzak izendatu egin behar ditugula; bestela, gaizki ari gara. Irain gisa erabili dituzten hitzak gure egitea da kontua, eta haien esanahia iraultzea. Nik uste dut ona dela haurrek horren berri izatea; hau da, jakitea zer hitz erabili diren pertsona batzuen aurka egiteko. Oraindik bada lana egiteko, eta haurrak gai dira ipuinak azaltzen duena ulertzeko.
Orain, Iruñeko Udalaren nolabaiteko zentsura sufritu duzu. Zer gertatu da, zehazki?
E28 plataformatik deitu ninduten tailerra egiteko, ezagutzen zutelako nire lana. Polita izan zitekeela pentsatu zuten; niri proposatu, eta baiezkoa eman nien. Azaldu zidaten Iruñeko Udalak zenbait ekinaldi egiteko diru laguntza emanen zuela; tartean, nirea egiteko. Handik zenbait egunera, baina, berriz deitu zidaten udalarekin arazo bat izan zela esateko.
Zein zen arazoa?
Ni ez nintzen izan udalarekin egindako bileran, baina esan didatenez, udalak ez zuen izenburua ontzat jo.
Taller de escritura erótica zen izenburua; idazketa erotikoko tailerra, alegia.
Iruñeko Udalak ez zuen izenburu hori nahi, eta, diru laguntza jasotzeko, izenburua aldatzea jarri zuten mahai gainean.
Aztertu zenuen aukera hori?
Plataformak ez zuen izenburua aldatu nahi, baina nire esku utzi zuen erabaki hori hartzea. Nik ere garbi nuen ez nuela izenburua aldatuko.
Zer du txar erotiko hitzak?
Nik ez diot txarrik ikusten. Kontua da sexua dela, eta sexuarekin beti dituzte arazoak.
Espero zenuen Iruñeko Udalak horrelako jarrera hartzea?
Une batez shock egoeran gelditu nintzen, baina, egia esan, ez nintzen gehiegi harritu. Ezagutzen ditugu, eta aurrekariak badaude. Niri berehala etorri zitzaidan arrakala orgasmikoaren auzia [Iruñeko Udalak Paola Damontik Emakumeen Etxean egin behar zuen eta izenburu hori zuen hitzaldia zentsuratu zuen, 2020ko urtarrilean]. Zalaparta sortu zen, eta Iruñeko Udalak kritika ugari jaso zituen.
Ez dute ikasi, ordea?
Berdin zaie esaten dietena.
Egin duzu tailerra, izenburua aldatu gabe, baina jendaurrean salatu duzu gertatu dena. Bazenuen jendeak gertatu denaren berri izateko beharra?
Bai, ez nuen gaia besterik gabe itxi nahi; plataformako jendeak ere ez. Plataformaren babesa jaso dut, baina erabaki nuen nik idaztea gertatu dena salatzeko testu bat, eta hedabideetara bidaltzea.
Isilarazi nahi dituzten hitz horiek aldarrikatu dituzu.
Gertatu denak erakusten du sexuarekin zerikusirik duen edozer ez dutela jendaurrean ikusi nahi. Denda erotikoek bezala, estalita egon behar dute. Iruñean bada jende bat oso sexufoboa, eta beldurra edo ez dakit zer dioten.
Beldurra zeri?
Kostatzen zait ulertzea, egia esan. Nik uste dut praktika oso mugatu batekin lotzen dutela sexua, eta hortik kanpo dagoen guztiak ezin du toki bat izan esparru publikoan. Homosexualitatea, adibidez, horrela tratatu dute askotan: egin nahi duzuena, baina etxean. Sexufobia da. Ez dute sexualitatea normal bizitzen. Egoera horren adibide dira ere Skolae programarekin izan dituzten arazoak. Pornografiarekin nahasten dute. Sexu heziketaren esparruan gabeziak nabarmenak dira, eta benetako sufrimendua eragiten diote jende askori. Nik asko sufritu dut, nire heziketa penagarria izan zelako arlo horretan; asko sufritu dut azkenean libre eta zoriontsu izateko. Jende askoren sufrimendua gutxiesten ari dira.
Kontua da erakunde publiko batek erabaki duela ekinaldi bat diruz ez laguntzea, erotiko hitza duelako izenburuan. Ez da larria?
Bai. Politika publiko bilakatzen dutelako beren pentsamolde hori. Harrotasunaren Eguneko zenbait ekinaldi laguntzen dituzte, hor egon behar dutelako, gizarteak behartzen dituelako, nolabait esanda, baina ez benetan hori babestu nahi dutelako. Edozein zirrikitu baliatzen dute hala ez egiteko.
Gizarteak urratsak egin ditu, baina gorroto mezuek gora egin dute azken boladan. Kezkatzen zaitu egoerak?
Sektore atzerakoienen hedapen mediatikoak kezkatzen nau, adibidez; askotan, benetan duten boterea baino handiagoa da hedatzeko duten ahalmen hori. Hedabide batzuk gorroto mezuen bozgorailu bilakatu dira, eta horrek badu eragina gizartean. Horrek kezkatzen nau. Nafarroan ere gero eta gehiago galtzen ari dira batzuk zenbait gauza esateko lotsa. Sare sozialetan ere egunero ikusten dugu; gorrotozko mezuak zabaltzen dira, inolako mugarik gabe.
Udalak zure tailerra diruz lagundu ez izana pasadizo bat dela pentsa dezake norbaitek; eraso gogorragoen ate izan daitezke halakoak, ordea?
Bai, zalantzarik gabe. Matxismoari buruz hitz egiten dugunean, mikromatxismoak ere aipatzen ditugu. Azkenean, dena da kate bat, eta arazo beraren aurpegi ezberdinak. Batzuk besteak baino bortitzagoak dira, baina jarrera bera dute atzean. Kasu honetan, nik aukera izan dut tailerra egiteko, diru laguntzarik gabe ere. Baina, agian, beste batek ezin du, eta gerta daiteke, diruz laguntzen ez bada, ez egitea. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229813/adikzioen-inguruabarrak-ezagutzen.htm | Gizartea | Adikzioen inguruabarrak ezagutzen | Zenbait adikzio eta haien eragileak aztertu dituzte EHUren 'Adikzioak errealitatean' udako ikastaroan, Donostian. Adikzioei estigma kentzea izan da helburuetako bat. | Adikzioen inguruabarrak ezagutzen. Zenbait adikzio eta haien eragileak aztertu dituzte EHUren 'Adikzioak errealitatean' udako ikastaroan, Donostian. Adikzioei estigma kentzea izan da helburuetako bat. | Adikzio prozesuak identifikatzea; adikzioen ondorio soziosanitarioak ulertzea; adikzioen errehabilitazioan elkarri laguntzeko taldeek duten garrantzia nabarmentzea; eta adikzioari estigma kentzea. Helburu horiek zituen, besteak beste, EHUk Donostiako Miramar jauregian antolatutako Adikzioak errealitatean udako ikastaroak. Asteartean eta asteazkenean izan zen, eta zenbait adituk askotariko ertzetatik heldu zioten gaiari. Astearteko saioan, Gurutz Linazasoro Quiron Saludeko neurologoak garuneko sari sistemaren eta adikzioen arteko loturaz hitz egin zuen; Enrique Etxeburua EHUko Psikologia katedradunak, jokoaren nahasmenduaz; Francisco Pascual mediku eta Espainiako Socidrogalcohol elkarteko lehendakariak, kalamuari buruz; eta Elisa Garcia psikologo eta sexologoak, adikzioek sexu harremanetan duten eraginaz. Ikastaroaren zuzendaria, berriz, Jose Antonio Fernandez Gipuzkoako Alkoholikoak eta Menpekoak Birgaitzen (Aergi) elkarteko presidentea izan zen. Ehun lagun baino gehiago zeuden entzuleen artean.
Asteazkeneko saioan, berriz, generoaren aldagaiak adikzioetan duen eraginaz, alkoholismoaz, borondatearen kontrolaz eta teknologia berriekiko adikzioaz aritu ziren Miramarren. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229815/xabier-ezeizabarrena-hautatu-dute-gipuzkoako-batzar-nagusietako-lehendakari.htm | Politika | Xabier Ezeizabarrena hautatu dute Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakari | EAJren, PSE-EEren eta PPren botoei esker izendatu dute. Sozialistek eta EH Bilduk lehendakariordetza bana eskuratu dute. Popularrek eta Elkarrekin-ek, berriz, idazkari karguak hartu dituzte. | Xabier Ezeizabarrena hautatu dute Gipuzkoako Batzar Nagusietako lehendakari. EAJren, PSE-EEren eta PPren botoei esker izendatu dute. Sozialistek eta EH Bilduk lehendakariordetza bana eskuratu dute. Popularrek eta Elkarrekin-ek, berriz, idazkari karguak hartu dituzte. | Gaur eratu dute Gipuzkoako Batzar Nagusien Mahaia, eta, berriro ere, Xabier Ezeizabarrena jeltzaleak hartu du lehendakari kargua. Ezeizabarrenak gehiengo osoa eskuratu du, aldeko 27 botorekin. Alderdi sozialistak eta popularrak jeltzaleen aukera babestu dute.
EH Bilduk Zelai Amenabarro aurkeztu du hautagai gisa. Elkarrekin Podemos - IU Equo Berdeak Alianza Verde koalizioak aukera hori babestu du. Halere, EH Bilduren 22 batzarkideen botoak eta Elkarrekin-eko bienak ez dira nahikoa izan hautagai jeltzalea gainditzeko.
Mahaiko gainerako karguak beste alderdien artean banatu dituzte. Lehendakariordetzei dagokienez, Jesus Zaballos sozialistak eskuratu du lehena. Bigarren lehendakariordea, ostera, Estitxu Elduaien izango da (EH Bildu). EAJ eta PSE-EEren babesarekin, PPk lehen idazkaritza lortu du, eta Jorge Motak hartuko du kargua. Bigarren idazkaria Elkarrekin-eko Marivi Eizagirre izango da.
Ezeizabarrena lehendakari hautatuak goraipatu egin du Mahaia bost alderdietako kideek osatzea : "Bila ditzagun akordioak guztion artean Gipuzkoaren alde, gipuzkoarrei aurrera egiten lagunduko dieten politiken bidez".
Gipuzkoako ganberan EH Bilduk du gehiengoa, 22 batzarkiderekin. Atzetik daude EAJ (17) , PSE-EE (7), PP (3) eta Elkarrekin (2). Halere, jeltzaleen, sozialisten eta popularren baturak gehiengo osoa lortzeko aukera eman die.
Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko bozeramaileak eta Jose Ignacio Asensio PSE-EEren Gipuzkoako idazkari nagusiak aurreko astean egindako proposamena babestu dute. Jeltzaleen bozeramailearen arabera, EH Bilduk "zapuztu" egin du Batzar Nagusietako lehendakaritza eskuratzeko aukera. Izan ere, joan den astean, EAJko bozeramaileak esan zuen Batzar Nagusietako Mahaian bost alderdiek izango zutela ordezkaritza, «handienetik txikienera, hurrenez hurren aukeratuta». Hori gertatu izan balitz, Batzar Nagusietako lehendakaria EH Bildukoa izango litzateke.
Maddalen Iriarte EH Bilduko Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, ordea, beste ikuspegi bat du, eta ez du eskaintza bezala ikusten joan den astean proposatutakoa: "Batzar Nagusietako lehendakaritza ezin dute eskaini; EH Bilduri dagokio", esan zuen BERRIAk eginiko elkarrizketan. Iriarteren esanetan, PP akordioetan sartu eta gero "aurpegia garbitzeko" modua zen proposamena. Azkenean, PP Mahaian sartu da, eta lehendakaritza jeltzaleek eskuratu dute, alderdi sozialistaren eta alderdi popularraren babesarekin.
EAJren, PSE-EEren eta PPren arteko akordioa gaitzetsi dute Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk. Koalizio subiranistak honakoa argitaratu du bere Twitter kontuan: «EAJk eta PSEek azaldu beharko dute zergatik nahiago izan duten Ayuso, Vox eta enparauak indartzea, m28an gipuzkoar gehienek erakutsitako nahia errespetatzea baino». Bestalde, Miren Etxebeste Elkarrekin-eko Gipuzkoako bozeramaileak salatu du EAJk, PSE-EEk eta PPk "akordio kontserbadore eta eskuindarra" lortu dutla Batzar Nagusien Mahaiaren aukeraketan gainera, gehitu du horrek lurraldea aurrerapen eta ezkerreko politika guztietatik urrunduko duela. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229816/gasteizko-udalak-fiskaltzari-igorriko-dio-presoen-aldeko-topa-bati-buruzko-informazioa.htm | Politika | Gasteizko Udalak Fiskaltzari igorriko dio presoen aldeko topa bati buruzko informazioa | Judimendi auzoko San Joan jaietan egingo dute presoen aldeko ekitaldia, eta Covitek eta PPk debekatzeko eskatu dute. Maider Etxebarria alkateak kritikatu du «higuingarria» dela «ETAko kideak goratzea». | Gasteizko Udalak Fiskaltzari igorriko dio presoen aldeko topa bati buruzko informazioa. Judimendi auzoko San Joan jaietan egingo dute presoen aldeko ekitaldia, eta Covitek eta PPk debekatzeko eskatu dute. Maider Etxebarria alkateak kritikatu du «higuingarria» dela «ETAko kideak goratzea». | San Joan jaiak ospatuko dituzte asteburu honetan Gasteizko Judimendi auzoan, eta, besteak beste, presoen eskubideen aldeko kalejira eta topa antolatu dituzte gaurko 20:30erako. Asteon, Covite biktimen elkarteak eta PPk salatu izan dute «terrorismoa» goratzeko ekitaldiak egitekoak zirela jai horietan, eta instituzioei eskatu zieten horiek debekatzeko. Gaur jakin da Gasteizko Udalak Fiskaltzari helaraziko diola presoen aldeko topari buruzko informazio guztia, deliturik egingo ote den azter dezan. Gasteizko alkate Maider Etxebarriak esan du «guztiz higuingarria» dela «ETAko kideak goratzea», eta ohartarazi aztertu egingo dutela udalak ekitaldi horiek diruz lagundu dituen ala ez. «Fiskaltzari jakinarazi diogu, deliturik dagoen erabaki dezan, eta, hala bada, zigor arloko jurisdikziora eraman dezan», azaldu du. Fiskaltzari dagokion informazioa bidaltzeaz gain, auzo elkarteak presoen eskubideen alde deitutako kalejirari adi egongo da gaur Ertzaintza, Etxebarriak jakinarazi duenez. «Ez da lehen aldia Judimendiko jaietan horrelako ekitaldiekin lotutako polemika bat daukagula, baina ez ditu inolaz ere auzoko bizilagunak ordezkatzen», azpimarratu du. Covitek eskatua zien instituzioei «ETAri eta bere terroristei babes espliziturik» ez emateko. «Erakunde publikoek diru publikoaren erabilera hobeto kontrolatu beharko lukete, diru hori ETA goratzeko eta hiltzaileei laguntzeko erabil ez dadin», ohartarazi zuen. Gaiari buruz galdetuta, Ibon San Saturnino EH Bilduren Arabako koordinatzaile nagusiak esan du ez duela elikatuko eztabaida hori. Judimendin deitutako ekitaldiak euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko eta salbuespeneko espetxe politika ezabatzeko direla gogoratu du Radio Vitorian egindako elkarrizketa batean. PPri, berriz, ez zaizkio nahikoa iruditu udalak hartutako neurriak. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229817/uztailaren-10ean-txosnagunea-izanen-du-iruneak.htm | Bizigiro | Uztailaren 10ean txosnagunea izanen du Iruñeak | Herri Sanferminak plataformak salatu du UPNk «baztertu» egin dituela. Herri bazkaria eta kontzertuak antolatu dituzte egun horretarako. | Uztailaren 10ean txosnagunea izanen du Iruñeak. Herri Sanferminak plataformak salatu du UPNk «baztertu» egin dituela. Herri bazkaria eta kontzertuak antolatu dituzte egun horretarako. | Egun bakarrez, baina txosnagunea izanen du Iruñeak aurtengo sanferminetan. Uztailaren 10ean izanen da, O-ko Andre Maria plazan. «Herri sanferminen biziraupena bermatzeko, egun bakarrean bildu behar izan dugu egitaraua», azaldu dute gaur goizean Laban eman duten prentsaurrekoan. «Erresistentzian bizirik jarraitzen dugu, jai eredu kapitalistaren eta UPNk indartutako bazterketa politikoaren aurrean herri sanferminak eraikitzen». 14:30ean herri bazkaria eginen dute, eta, 17:00etan, kontzertuak: The Titanians, Alarma Morea eta Hofe.
Herri Sanferminak plataformak Iruñeko Udalaren jarrera salatu du: «Etengabe erdigunetik kanpoko espazioak eskaini dizkigute, eta guk erdiguneari eutsi diogu». Egun bakarrak ez ditu ase plataformaren nahiak: «Sanfermin hauek berriz ere egoera prekarioan ospatzera behartuta ikusten dugu gure burua, eta dinamika hau ezin dugu normalizatu». Hortaz, egun horretan jai gunea «goraino betetzera» deitu dute jendea. «Udalari mezu argi bat helaraziko diogu beste behin: hemen gaude, ez goaz bazterretara».
Herri sanferminek besta «antikapitalista, ekologista, feminista, euskaldun, kultural eta anitzak» antolatu nahi dituzte, eta «iruindar guztiok» sartzeko moduko lekua aldarrikatu dute. Argi utzi dute ere ez dutela inolako eraso matxista, arrazista edo LGTBfobikorik onartuko. «Zapalkuntzarik gabeko jaiak sortzeko bidean», herri bazkaria %100 begetala izanen dela esan dute, «gizakiz besteko animaliek ere aske eta duintasunez bizitzea merezi dutelako». Txartelak Katakraken eta Herriko Tabernan daude salgai.
Udalaren egitaraua
Iruñeko Udalak ere gaur aurkeztu du bere egitaraua, sanferminak hasi baino bi aste lehenago. Aurten 542 ekitaldi antolatu ditu. Berrikuntza nagusietako bat Foruen plazako DJ-ak izanen dira: arratsaldez eta gauez. Orain arte han egiten ziren kontzertu nagusiak, baina, aurten, Gazteluko plazan antolatu dituzte. Azken egunak ere badakar berritasunik: erraldoien eta kilikien konpartsak Gazteluko plazan eginen du azken agurra, eta ez Udaletxeko plazan. Egun horretan ikuskizun «berezia» antolatu du konpartsak, eta Nafarroako abeslari «ezagunek» parte hartuko dutela aurreratu dute. Udalak 1,8 milioi euro inguruko aurrekontua baliatu du sanferminak ordaintzeko.
Ikusi gehiago: Merina Gris, Olaia Inziarte, Skabidean eta ETS Iruñeko sanferminetan arituko dira |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229818/olinpiar-sua-euskal-herritik-igaroko-da-2024ko-maiatzean.htm | Kirola | Olinpiar sua Euskal Herritik igaroko da 2024ko maiatzean | Gaur iragarri dute Parisko Olinpiar Jokoak pizteko erabiliko duten suak egingo duen ibilbidea: datorren urteko maiatzaren 20an, Lapurdiko bost herritatik pasako da | Olinpiar sua Euskal Herritik igaroko da 2024ko maiatzean. Gaur iragarri dute Parisko Olinpiar Jokoak pizteko erabiliko duten suak egingo duen ibilbidea: datorren urteko maiatzaren 20an, Lapurdiko bost herritatik pasako da | 2024ko uztailaren 24ean hasiko dira Olinpiar Jokoak Parisen. Horiek pizteko erabiliko dute olinpiar sua apirilaren 16an piztuko dute Olinpian (Grezia), ohi bezala. Ondoren, eskuz esku eramango dute Pariseraino, 11.000 txanda inguru eginez. Korrikalari bakoitzak 200 metro inguru egingo ditu. Maiatzaren 20an, Euskal Herritik igaroko da sua.
Egun horretan, Donibane Lohizunetik, Miarritzetik, eta Angelutik igaro ostean, Baionarako bidea hartuko du zuziak, eta gero Hazparnera. Ondoren, Euskal Herritik aterako da, Biarno aldera.
Kostatik ibiliko da beraz, eta surfari eskainiko diote tarte hori. Hazparnen, berriz, pilota omenduko dute.
Sua igarotzeak «poza eta plazera ekarriko ditu, eta gogoetan geratuko da», idatzi du Pirinio Atlantikoetako kontseiluko presidente Jean-Jacques Lasserrek. Izan ere, suaren ibilbidean sartzeko ahalegin berezia egin du haren erakundeak. 180.000 euro ordaindu ditu horretarako, beste erakunde askok uko egin badiote ere halako gastua egiteari.
Kirolarekin lotuta ere, albiste izan zen Lasserre maiatzaren amaieran Baionako Aviron errugbi taldearen AB Etxea trebatokia zabaldu zutenean egin zituen adierazpen matxistengatik. Ez zuen barkamenik eskatu, eta «txantxa bat» izan zela adierazi zuen gero. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229819/osasuna-zigortzeko-gomendioa-egin-dute-uefako-ikuskatzaileek.htm | Kirola | Osasuna zigortzeko gomendioa egin dute UEFAko ikuskatzaileek | Talde gorritxoa haserre agertu da erabakiarekin, eta berretsi du Apelazio Batzordera joko duela, helegitea jarri, eta Konferentzia Ligan ez parte hartzeko erabakia atzera bota dezaten. | Osasuna zigortzeko gomendioa egin dute UEFAko ikuskatzaileek. Talde gorritxoa haserre agertu da erabakiarekin, eta berretsi du Apelazio Batzordera joko duela, helegitea jarri, eta Konferentzia Ligan ez parte hartzeko erabakia atzera bota dezaten. | Albiste txarrak Osasunarentzat. Astebeteko atzerapenarekin UEFAko Etika, Diziplina eta Kontrol Batzordeak eman du bere ebazpena, eta talde gorritxoaren aurkakoa da. Hala, Osasuna zigortzeko eta Konferentzia ligan ez parte hatzeko gomendioa egin du. Osasunak sei egun ditu orain erakunde horretako Apelazio Batzordean helegitea jartzeko, eta egingo duela iragarri du. «Ez gaude ados UEFAren erabakiarekin, eta azkeneraino iritsiko gara klubaren eskubideak defendatzeko. Izan ere, UEFAk ez du kontuan hartu nahi izan Espainiako epaitegiek beraiek ebatzitakoa. Osasuna kaltetua izan da guzti honetan, eta erabaki honekin zigorra bikoitza da», adierazi du klubak ohar batean. Apelazio batzordeak zigorra berretsiz gero, Osasunak Kirola Arbitratzeko Epaitegira jo dezake azken defentsa moduan. Erabakia abuztuaren 7a baino lehen izan beharko da, egun horretan egingo baita Konferentzia Ligako atariko kanporaketako zozketa. Osasunaren zigorra berretsiz gero, Athletic izango da Konferentzia Liga jokatuko duena. Izan ere, talde zuri-gorriak zortzigarren lekuan amaitu zuen sasoia.
Osasunak ekainaren 7an jakin zuen UEFAk espedientea ireki ziola, zalantzak zituelako Konferentzia llgan parte hartuko zuten kluben zerrendan onartzeko. Zergatik? Bada, UEFAk jakin nahi zuen ea Nafarroako klubak erakundearen diziplina arauak urratu zituen. Horretarako UEFAren Diziplinaren eta Etikaren Batzordeak Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoa hartu zuen kontuan. Urtarrilean, auzitegi horrek, frogatutzat eman zuen Iruñeko taldeak 2013-2014 denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituela. Ligako 37. eta 38. jardunaldietakoak ziren partida horiek; lehena Betisek eta Valladolidek Sevillan (Espainia) jokatu zutena; eta, bigarrena, Osasunak eta Betisek Sadarren jokatu zutena. Auzitegi Gorenaren arabera, Osasunako presidenteak, bi agintarik eta kudeatzaileak akordioa egin zuten Betiseko zenbait jokalarirekin, Espainiako taldeak bi partida horiek gal zitzan. Hori eginda, Osasunak aukera gehiago izango zuen mailari eusteko.
Talde gorritxoak hurrengo egunetan bidali zuen bere burua defendatzeko txostena UEFAra. Bertan gogoratu zuen kluba bera izan zela gertatutakoa salatu zuena, akusazio partikular gisa aurkeztu baitzen auzian. Gainera, berretsi zuen Auzitegi Gorenak zigortutako pertsonak klubetik kanpo zeudela, eta bazkide gisa ere kanporatu zituztela.UEFAk, ordea, ez ditu ontzat eman Osasunaren argudioak. Hala, duela egun batzuk San Marinoko Virtus taldearekin egin moduan zigortu egin du.
UEFAren arabera, Osasunak txapelketaren 4.1g artikulua urratu du. Horren arabera, «Klub batek ezin du zeharka edo zuzenean sartuta egon, partiden emaitzetan eragina izateko ekintzetan». Gainera, uste du Espainiako Auzitegi Gorenak emandako epaia nahikoa dela Osasuna zigortzeko. Klub gorritxoak, ordea, argi du, UEFAk zigor honekin ematen duen mezua «kaltegarria» dela futbolarentzat. «Txarrenerako prestatuta gaude, baina ez gure leloa alde batera uzteko: Osasunak ez du sekula amore ematen. Gure eta gure zaleen eskubideak muturreraino eta tinko defendatuko ditugu, astebururo gure jokalari eta teknikariek egiten duten indar berdinarekin. Izan ere, merezimendu osoz irabazi dute zelaian Konferentzia ligan egoteko eskubidea, Uste osoa dugu egiten dugunarekin, eta gauzak egiteko dugun moduarekin» Gainera, salatu du kaltea egin dela Espainiako Futbol erakunde nagusien "isiltasunarekin".«Horien artean Espainiako Futbol Federazioa. Flitrazio interesatuak izan dira hainbat hedabidetara». |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229820/maskara-ez-da-beharrezkoa-izango-osasun-zentroetan.htm | Gizartea | Maskara ez da beharrezkoa izango osasun zentroetan | Espainiako Ministro Kontseiluak datorren astean onartuko du neurria. | Maskara ez da beharrezkoa izango osasun zentroetan. Espainiako Ministro Kontseiluak datorren astean onartuko du neurria. | Orain arte, maskara beharrezkoa izan da Hego Euskal Herriko osasun zentro, erietxe, botika eta antzekoetan, baina laster aldatuko da hori. Espainiako Osasun ministro Jose Miñonesek bilera egin du Espainiaren administraziopean dauden lurraldeetako osasun sailburuekin, eta erabaki dute neurri hori bertan behera uztea: maskara ez da derrigorrezkoa izango, baina erabiltzea gomendatuko dute arnasbideetako infekzio baten sintomak daudenean.
Hego Euskal Herrian esparruren batean maskara erabiltzeko beharra ezarri zenetik 1.140 egun igaro dira. Iazko otsailean kendu zuten maskara kalean eramateko derrigortasuna; apirilean, berriz, eraikin barruetan maskara eramateak derrigorrezko izateari utzi zion, eta aurtengo otsailaren 8an bertan behera utzi zuten garraio publikoetan maskara jazteko agindua. Aurrerantzean, maskara ebakuntza geletan, zainketa intentsiboetako unitateetan eta erietxeetako antzeko guneetan baino ez da beharrezkoa izango.
Neurria bertan behera utziko duen dekretua datorren astean onartuko du Espainiako Ministro Kontseiluak; seguru asko, asteartean egingo duen bileran.
PP agintean dagoen autonomia erkidegoak aspalditik ari ziren orain hartutako neurria eskatzen. Erkidego horietako zenbait osasun sailbururen iritziz, «hauteskundeei begira» egindako keinua izan da maskararen derrigortasuna orain kendu izana. |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229821/hainbat-andre-gazte-plazatik-bota-dituzte-irunen-alardearen-entsegu-batean.htm | Gizartea | Hainbat andre gazte plazatik bota dituzte Irunen, alardearen entsegu batean | Atzoko entseguen amaieran gertatu zela salatu du Alarde Parekidearen Juntak. Mutil gazte talde bat oldartu zitzaien andreei, oihuka: «Joan daitezela, joan daitezela» | Hainbat andre gazte plazatik bota dituzte Irunen, alardearen entsegu batean. Atzoko entseguen amaieran gertatu zela salatu du Alarde Parekidearen Juntak. Mutil gazte talde bat oldartu zitzaien andreei, oihuka: «Joan daitezela, joan daitezela» | Ohar baten bidez jakinarazi du Alarde Parekidearen Juntak atzo Irungo alarderako entseguetan zer gertatu zen, hiriaren bihotzean, San Juan plazan: «Entseguen amaieran, txilibitua jotzen ari ziren emakume gazte batzuek San Juan plazatik alde egin behar izan zuten». Motiboa izan zen oldartu egin zitzaizkiela entseguan zebiltzan hainbat mutil gazte. Oihu egin zieten: «'Joan daitezela, joan daitezela''».
Betiko Bigotudak taldekoek ere salatu dute jazotakoa. Haien arabera, «behin entseguak amaituta» Irungo kaleetatik musika jotzen ari ziren gizon talde bati hiru emakume gazte batu zitzaizkien, eta orduan hasi zitzaizkien oihuka.
Ezagunak dira Irunen eta Hondarribian alarde parekideen aldeko aldarriek izan dituzten kontrakotasun handiak. Irunen ekainaren 30ean izaten da urtero usadio zaharra berritzeko eguna, eta aurten ere bi desfile egingo dira: andreak baztertuko dituzte batean eta parekidea da bestea. Parekidea bestea baino txikiagoa da, eta beti izan du udalaren partetik babes instituzional apalagoa, askotan ezdeusa. Adibide bat: alkateak ez die inoiz oles egin. Beste desfileari beti egiten dio harrera. Alarde parekidearen antolatzaileek urteak daramatzate udalari esaten desfilearen antolaketa bere gain hartu behar lukeela, eta egungo legeriek eskatzen duten eran, parekidea izan behar lukeela. Hor ikusten dute konponbidea. Zentzu horretan aurrera urratsik ez da egon, ordea.
Alarde Parekidearen Juntak «elkartasuna» adierazi nahi izan die kanporatuak izan ziren andreei, eta «jai eremuetatik kanpo» uzten dituzten gainerakoei. «Horrelako jarrerek, nahiz eta jakin gutxiengo bat baino ez dutela ordezkatzen, gizarte gisa kezkatzen eta interpelatzen gaituzte», adierazi dute.
Aurten berriro
Hautu parekidearen defendatzaileek alarde mistoa antolatzen bi hamarraldi pasa daramatzatela gogoratu dute, eta aurten ere berrituko dutela herritarren aurrean konpromiso hori. «Guk, hilaren 30ean, San Martzial Alardea antolatuko dugu, duela 25 urtetik egin dugun bezala. Alarde integratzailea, jai girokoa eta abegikorra da, eta pertsona guztiak daude parte hartzera gonbidatuta, inolako diskriminaziorik gabe».
Jai giroa zapuztea ez dela komeni gogoratu dute eta «inolako probokaziotan» ez erortzeko «borondate irmoa» dutela esan dute: «Jaiak berdintasunetik eta errespetutik gozatzera dei egiten dugu». |
2023-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229822/salatu-dute-azken-asteetan-etxerik-gabeko-hiru-lagun-hil-direla-bizkaian.htm | Gizartea | Salatu dute azken asteetan etxerik gabeko hiru lagun hil direla Bizkaian | Joan den astean emakume bat hil zen Santurtzin; aurreko asteetan, beste bi gizon, Bilbon. «Porrota kolektiboa» dela salatu du Bestebi plataformak. | Salatu dute azken asteetan etxerik gabeko hiru lagun hil direla Bizkaian. Joan den astean emakume bat hil zen Santurtzin; aurreko asteetan, beste bi gizon, Bilbon. «Porrota kolektiboa» dela salatu du Bestebi plataformak. | Etxerik ez zuen emakume bat parke batean hilda aurkitu zuten pasa den astean Santurtzin (Bizkaia). Kalean bizi ziren beste bi gizon– Mohamed eta Iñaki– duela aste batzuk hil ziren, Bilbon. Etxerik gabeko pertsonen alde lanean diharduen Bestebi plataformak egin du salaketa, ohar batean. Zendutako pertsonen familia eta lagunen doluarekin bat egin du, eta salaketa ozendu: «Etxerik gabeko pertsona bat gure lurraldeko kaleetan hiltzen denean, porrota kolektiboa da». Etxegabeak ikusarazteko eta haiei laguntzeko plataforma da Bestebi. 22 eragilek osatzen dute, eta etxegabeen egoerari aurre egiteko baliabideak falta direla uste dute. Eta, horregatik, «gizarte bidezkoago» baten alde erantzukizunez jokatzera deitu ditu gizartea eta instituzio publikoak. «Ez dugu hiru pertsona horien heriotza saihestezinak bezala onartu nahi». Bestebi plataformako kideen iritziz, «porrot kolektiboa» da pertsona batzuk kalean bizi behar bizi izatea, eta gizarte osoak bere gain hartu beharko luke haien «sufrimenduaren» erantzukizuna. Bereziki instituzio publikoei zuzendu diete mezua, etxerik gabeko pertsonen arretarako estrategia ontzen dutenean, hainbat premia aintzat hartzeko eskatzeko. Batetik, galdegin diete hirugarren sektorearekin elkarlanean lantzeko estrategia hori, eta aurrekontu nahikoa bideratzeko, «beharrezkoak diren zerbitzuak eta jarduerak garatu ahal izateko». Halaber, etxerik gabeko pertsonen arta Bilbon, Donostian eta Gasteizen ez ezik, lurralde guztietara zabaltzeko eta lurralde bakoitzaren ezaugarrien arabera moldatzeko eskatu du plataformak. Genero ikuspegia kontuan hartzeko ere galdegin dute plataformakoek: zehazki, etxerik gabeko pertsonei zuzendutako estrategia emakumeen eta gizonen arteko berdintasun ikuspegitik lantzeko, eta genero aldagaia aintzat hartuta jarraipen eta ebaluazio sistema sortzeko. 2020ko martxoko datuen arabera, 3.000 pertsona inguru daude egun etxerik gabe Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gizarte bazterkeria «egiturazko fenomeno gero eta handiagoa» dela salatu dute plataformako kideek eta euskal gizarteari eskatu die etxerik gabekoenganako begirada zabaltzeko, «ikusezin bilakatu ez daitezen». |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229854/prigozhinek-moskurako-martxa-gelditu-du.htm | Mundua | Prigozhinek Moskurako martxa gelditu du | Wagnerreko burua Bielorrusiako presidentearekin negoziatzen aritu da. Paramilitarrek Errusiako Rostov Don hiriaren kontrola hartu dute goizean, eta hiriburura bidean ziren, Defentsa Ministerioaren kontrako «matxinada» betean. | Prigozhinek Moskurako martxa gelditu du. Wagnerreko burua Bielorrusiako presidentearekin negoziatzen aritu da. Paramilitarrek Errusiako Rostov Don hiriaren kontrola hartu dute goizean, eta hiriburura bidean ziren, Defentsa Ministerioaren kontrako «matxinada» betean. | Kremlinen kontrako matxinadak ez du egun bat ere iraun. Jevgeni Prigozhin Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruak onartu egin du Moskurako martxa gelditzea, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearekin mintzatu ondoren; biek ala biek «egun osoa» pasatu dute hitz egiten, eta «onargarria den aukera bat» negoziatu dute Prigozhinek Errusiako Defentsa Ministerioarekin duen gatazka bideratu eta tentsioa baretzeko. «Ados jarri dira Errusiako lurraldean ezin dela sarraskirik izan», esan du Bielorrusiako presidentearen prentsa zerbitzuak Telegram bidez. Jakinarazpen horren ondoren, Wagnerreko buruzagiak berak baieztatu du adosturikoa, gaur arratsaldean: «Konboiak itzultzen ari dira, eta kontrako norabidean doaz [Ukrainara], planaren arabera».
Prigozhinek esan du «odol isurtzea» eragoztea dela erabaki horren helburua. Kremlinek gauean jakinarazi ditu akordioaren baldintzak: Dimitri Peskov bozeramaileak jakinarazi du delituak barkatuko dizkietela Wagnerreko kideei, eta buruari, Prigozhini Errusiatik ateratzen eta Bieloerrusiara erbesteratzen utziko diotela.
Wagnerren burua argi mintzatu da, gaur goizean, bere asmoez eta egungo egoeraz: ez du amore emango, eta Errusia «gerra zibil» betean dago. Hilabeteotan Errusiako Defentsa Ministerioa behin eta berriz kritikatu eta gero, Prigozhin, azkenean, matxinatu egin da; atzo gauean, Ukrainako muga gurutzatu, eta Roston Don hiriaren (Errusia) kontrola bereganatu zuten paramilitarrek —hiriburutik 1.270 kilometrora dago—. Eta hortik Moskura bidean jarri dira, «justiziaren aldeko martxa» delakoan; lerro hauek idazterako, Lipetsk eskualdean daude, hiriburuaren hegoaldean, 470 bat kilometrora; Wagnerreko buruaren arabera, 200 bat kilometrora hurbildu dira —hemezortzi orduan 800 bat kilometro egin dituzte—. Ia erresistentziarik gabe egin dute aurrera, Prigozhinek esan duen modura, «Errusiako herria askatzeko» egungo agintariengandik. Vladimir Putin presidenteak «traizioa» egotzi dio orain dela hilabete gutxira arte aliatu zuenari, eta esan du gerra zibila eragotziko zuela; badirudi hala lortu duela, Lukaxenkoren bitartekaritzari esker.
Talde paramilitarraren eta Errusiako Defentsa Ministerioaren arteko gatazka handituz joan da Ukrainako inbasioak aurrera egin ahala. Prigozhinek laguntza eta munizio falta, eta baliabideak «arpilatzea» leporatu dio Moskuri, eta kritiko agertu da orain arteko estrategia militarrarekin; azkenean, atzo, Wagnerreko buruak gerra frontean dituzten kanpalekuak bonbardatzea egotzi zion Defentsa Ministerioari —«hildako ugari» izan zirela aipatu zuen—, eta orduan iragarri zuen Moskuren kontra «matxinatuko» zirela.
Prigozhinek gaur eguerdian ohartarazi du ez dutela etsiko Errusiako armadaren buruzagitza eta batez ere Sergei Xoigu Defentsa ministroa «atxilotzen» dituzten arte. Paramilitarrek hiriburura heltzea zuten helburu; ehunka kamioi eta tanke bidali dituzte, eta dagoeneko Voronezh hiria pasatu zuten —Moskutik ia 600 kilometrora—, Reuters agentziari hainbat lekukok baieztatu diotenez. Voronezh eskualdeko gobernadore Aleksandr Gusevek informatu du «erasorako neurriak» hartu dituztela ofentsiba horren aurrean, eta herritarrei eskatu die etxetik ez ateratzeko.
Moskun, bien bitartean, barrikadak prestatu dituzte, eta «terrorismoaren kontrako erregimena» jarri dute martxan; gainera, hirian hegoaldetik sartzeko errepide batzuk suntsitzen aritu dira. Sergei Sobianin alkatearen arabera, egoera «zaila» da, eta hark ere etxean geratzeko eskatu die herritarrei.
Wagnerrek indar eta ospe handia bereganatu du Bakhmuteko (Ukraina) batailaz geroztik, eta hori garaipen bat izan da, batez ere, Prigozhinentzat —figura mediatiko bat bilakatu da—. Hark duen pisua ikusirik, agerian geratu da Putin une zail baten aurrean zegoela, eta Errusiako presidentearen sinesgarritasunarentzat kolpe handia izan dela paramilitarren erabakia.
Behintzat, Errusiako estatuburuak herrialdeko politikarien eta agintari ohien babesa jaso du —lerro hauek idazterako, Xoiguk eta Mikhail Mixustin lehen ministroak ez dute ezer esan jendaurrean—, baita Ramzan Kadirov Txetxeniako presidentearena ere, zeinak jakinarazi duen matxinoen kontra borrokatzera bidali dituela haren indarrak. Wagnerreko buruak gaurko ordu txikietan esan du 25.000 paramilitar daudela harekin, eta ez dutela amore emango; mezu hori berretsi du gaur arratsaldean, Moskuri erantzun dionean ez dutela onartuko egin duen eskaintza: amnistia ematearena armak berehala utziz gero. Azkenean, ordea, adostasunari buruzko xehetasunen zain, badirudi hala egin duela.
Auzi penala
Ikusteko dago Putinek goizean jakinarazitako asmoari eutsiko dion: «erantzuleak justiziaren aurrera» eramatea. Horri begira, Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak auzi penala abiatu du Wagnerren kontra, matxinada armatua hasteagatik. Honela aipatzen du Errusiako Zigor Kodeak matxinada armatua: «Errusiako Federazioaren sistema konstituzionala indarrez kendu edo aldatzea, eta lurralde osotasuna urratzea».
Bazirudien Prigozhinen helburua zela Errusiako armadako goi kargudunak aldatzea, eta horien ordez aliatuak jartzea postu horietan. Eta barne gatazka hori baliatu duena Ukrainako armada da; hango Defentsa Ministerioak «egoera aztertzen» ari direla besterik ez du esan, sare sozialen bitartez, baina Ukrainako albiste agentziek esan dute Krasnohorivka hiriaren inguruko eremuaren kontrola berreskuratu dutela, Donetsk eskualdean.
Bielorrusiari dagokionez, berriz, Lukaxenkoren aurkakoak ere mobilizatzen aritu dira: erbestean dagoen oposizioak plataforma bat sortu du «egungo egoerarekin konexioa duten erabaki operatiboak» hartzeko, eta batasunerako deia ere egin du. Ukrainan Errusiaren kontra borrokatzen ari diren Bielorrusiako boluntarioen Kalinuski erregimentuak ere «prest» egoteko eskatu du, «askatasuna gerturatzen» ari delakoan; hau da, iradoki du herrialde horretan ere antzeko erasoren bat egon litekeela. Eta Errusiako TASS berri agentziaren arabera, Georgiako presidente Salome Zourabitxvilik Segurtasun Nazionalerako Kontseiluaren bilkurara deitu du, Abkhaziaren eta Hego Osetiaren egoera aztertzeko —de facto independenteak dira, eta horien kontrola nahi du Tbilisik—.
Afera horietaz, Errusiako Atzerri Ministerioak Mendebaldeari ohartarazi dio, komunikatu baten bitartez, barne gatazka ez baliatzeko «Errusiaren kontrako helburuak» betetzeko. G7ko herrialdeak —AEB, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Japonia eta Kanada—, esaterako, elkarren artean mintzatu dira, eta Europako Batasunak ere komunikazio horietan parte hartu du; halere, ez dute erreakzio esanguratsurik izan, eta egoera zein den aztertzen ari direla jakinarazi dute.
Ukrainan, berriz, hango presidente Volodimir Zelenski sakonago aritu da Errusian gertatzen ari denaz, eta adierazi du barne gatazka herrialdearen «ahultasunaren» erakusle dela, hori «agerikoa» delakoan. «Ukraina gai da Europa babesteko Errusiaren kaosetik», esan du. |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229855/gakoa-ez-da-sanchez-ala-feijoo-eajrentzat-madrilen-euskadi-defendatzea-baizik.htm | Politika | «Gakoa ez da Sanchez ala Feijoo», EAJrentzat, «Madrilen Euskadi defendatzea» baizik | Euskadiren ahotsa izango da jeltzaleen goiburua uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen kanpainan. «EAJ da Euskadiren ahotsa Madrilen», aldarrikatu du Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak. | «Gakoa ez da Sanchez ala Feijoo», EAJrentzat, «Madrilen Euskadi defendatzea» baizik. Euskadiren ahotsa izango da jeltzaleen goiburua uztailaren 23ko Espainiako Gorteetarako bozen kanpainan. «EAJ da Euskadiren ahotsa Madrilen», aldarrikatu du Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak. | Euzko Alderdi Jeltzaleak uztailaren 23ko bozen kanpainara eramango duen lelo nagusia Euskadiren ahotsa izango da. Horrela eman du ezagutzera gaur Andoni Ortuzar EBBko presidenteak, Sabin Etxearen aurrean egin duten ekitaldi politikoan. Ortuzarrekin batera Mikel Legarda, Aitor Esteban eta Maribel Vaquero, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zerrendaburuak egon dira. «EAJ da Euskadiren ahotsa Madrilen. Ahots propioa, bereizia, entzuten dena eta, are garrantzitsuagoa, kasu egiten diotena», ziurtatu du Ortuzarrek.
EH Bildu koalizioak azken legegintzaldian Espainiako Kongresuan egindako lanaz asko hitz egin eta idatzi den honetan, Ortuzarrek EAJren rola errebindikatu du eskarmentuari erreparatuta. «Madrilen, euskal herritarren interesak defendatzen mende oso bat daraman ahotsa gara. Ehun urte luze, pertsonen bizimodua hobetzen». EAJko presidenteak eraginkortasunean egin du azpimarra, lortzen duen alderdia azalduz: «Ahots eraginkorra gara, elkarrizketa zalea. Horixe delako herritarrek eskatzen digutena: akordioak eta lankidetza denon ongizaterako. Akordioak eta ez zarata. Elkarrizketa eta ez gatazka».
Dena den, Ortuzarrek gogora ekarri du iragan M-28ko hauteskundeetan bere alderdiak «ohartarazpen bat» jaso duela «abstentzioarekin», baina, era berean, gogoratu du «Euskal Autonomia Erkidegoan boto gehien» jaso dituen alderdia izan zela. Hala, jeltzaleen buruak espero du uztaileko bozetan ere «konfiantza bera jasotzea» hautesleen aldetik. Eta helburu argi bat ezarri du: «Euskadiko lehen indarra izatea eta Kongresuan eta Senatuan berriz ere Euskal Taldea osatu ahal izatea».
Abstentzioa apaldu nahi dute
Talde hori eratu nahi du alderdiak «eskubide eta askatasunak indartzeko, milaka euskal herritarren pentsioak bermatzeko eta kalitatezko enplegu duina finkatzeko, bereziki gazteentzat». «Gure industria» ere sartu du Ortuzarrek defendatuko dituenen artean, «gure enpresa txiki eta ertainak eta gure langile autonomoak».
EBBko buruak esan du EAJk «ahalegin guztiak» egingo dituela abstentzioa apaltzeko, «bozkatzera joateak daukan garrantzia» nabarmenduta. Beste alderdiekiko harremanei dagokienez abisua eman du Ortuzarrek: «EAJ ez da sartuko azken egunetako probokazioetan, ezta etorriko direnetan ere». Udal eta foru hauteskundeen osteko aliantzak eta, bereziki, PPren babesa sarri aterako da kanpainan, beharbada, baina EAJ Madrilera begira jarriko dela helarazi du Ortuzarrek: «Dena emango dugu Euskadiko herritarrei mezu argi bat bidaltzeko: hau ez da Sanchen eta Feijooren arteko borroka. Euskal herritarrek ez dituzte aurkituko Sanchezen edo Feijooren izenarekin hasiko diren zerrendak. Euskadiko zerrendetan agertuko dira Aitor Esteban, Maribel Vaquero eta Mikel Legarda».
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako beste hautagai batzuekin ere gogoratu da, ordea, EAJko buruak: «Patxi Lopez eta Javier Andres izenak ere agertuko dira, jakina, baina inolaz ere Sanchez edo Feijoo». Batera edo bestera, argi azaldu du boto emaileek uztailaren 23an aukeratuko dituztela «Madrilen Euskadi defendatuko dituzten pertsonak, eta inolaz ere Espainiako Gobernuko presidentea». Hori hurrengo urrats bat dela esplikatu du. «Eta heltzen denean, EAJk bere botoen balioa aldarrikatuko du eta Euskadiren onerako erabiliko ditu» amaitu du Ortuzarrek. |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229856/mendiak-salatu-du-eskubideak-eserlekuen-truke-aldatzen-ari-dela-pp.htm | Politika | Mendiak salatu du «eskubideak eserlekuen truke» aldatzen ari dela PP | Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiak esan du PP «eroen etxea» dela, Nuñez Feijoo «oso ahula» delako Voxen aurrean. UPNk, berriz, «Madrilen Nafarroaren ahotsa» dela aldarrikatu du; eta Sumarreko Bizkaiko zerrendaburu Lander Martinezek ziurtatu du «herritarren benetako beharrak» asebeteko dituela koalizio horrek. | Mendiak salatu du «eskubideak eserlekuen truke» aldatzen ari dela PP. Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiak esan du PP «eroen etxea» dela, Nuñez Feijoo «oso ahula» delako Voxen aurrean. UPNk, berriz, «Madrilen Nafarroaren ahotsa» dela aldarrikatu du; eta Sumarreko Bizkaiko zerrendaburu Lander Martinezek ziurtatu du «herritarren benetako beharrak» asebeteko dituela koalizio horrek. | Maiatzeko udal eta foru hauteskundeen ostean, PSE-EEk Gasteizko alkatetza eskuratu berri du Maider Etxebarriarentzat, EAJren eta PPren babesari esker, baina aldagaia hori ez da oztopo izan Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde Idoia Mendiarentzat PP salatzeko garaian, Espainiako Gorteetarako bozen kanpaina aurrean. Izan ere, gogor kritikatu du PSE-EEko kideak alderdi eskuindar hori, Espainiako erkide batzuetan gobernuak eratu dituelako Voxen eskuin muturrarekin batera. «Printzipioak gobernuen truke, eskubideak eserlekuen truke» aldatzen ari da PP, haren arabera. Alderdi hori «eroen etxea» dela esan du, Nuñez Feijoo «oso ahula» delako Voxen aurrean, haren irudiko.
PSOE «irabaztera» aterako direla helarazi du Mendiak, Errenterian (Gipuzkoa) egindako ekitaldi politiko batean, Rafaela Romero Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuarekin batera. «Herrialde honen lehen indarra izango da PSOE» bozetan, haren arabera. «Espainia aurrera doan hurrengo lau urteetan edo atzera lau hamarkada"; horixe da jokoan dagoena bozetan, Mendiaren esanetan.
Sumar
Sumar koalizioak ere egin du ekitaldi politiko bat kanpaina aurre honetan. Ione Belarra Podemoseko idazkari nagusiak eta Sumarreko Madrilgo hautagaiak «EAJren eta PSEren aliantza kontserbadorea haustera» deitu ditu hautesleak, «denak berdin jarrai dezan aritzen baitira». Eskuina Nafarroako Gobernutik ateratzeko «giltza» izan zirela gogoratu du, eta Jaurlaritzan ere izango direla ziurtatu. Lander Martinez Bizkaiko zerrendaburuak esan du «etorkizuna eta bermea» eskaintzen diela haren koalizioak «Euskadiri eta Bizkaiari, eskubideak konkistatzen jarraitzeko». Martinezek onartu du uztaileko hauteskundeak «bereziak» izango direla harentzat, politikaren «lehen lerrora itzuli» delako, Elkarrekin Podemos utzi ondoren. Sumar «proiektu zabala» dela azaldu du, Yolanda Diez Espainiako presidentegaiak «entzuketa prozesu bikaina» egin duela, eta Sumar gai dela «herritarren benetako beharrei erantzuteko».
UPN ere bai
UPNk ere ekitaldi politikoa egin du gaur, Iruñean. Alberto Catalan alderdiko zerrendaburua Espainiako Gorteetarako bozetan esan du UPN dela «Nafarroaren ahotsa Madrilen», eta ohartarazi du Nafarroa «porrotera» joango dela eta «beste erkide bat gehiago» izango dela, «ez bada defendatzen independentismoaren eta Madrilgo zentralismoaren aurrean». UPNko presidente Javier Esparzarekin batera azaldu da Catalan Iruñeko Gaztelu plazan, Espainiako Kongresurako eta Senaturako gainontzeko hautagaiekin. «Zentro eskuinaren botoa» biltzeko gaitasuna erakutsi du UPNk, haren arabera, azken udal eta foru hauteskundeetan, eta joera errepikatzea espero du, «nafarren interesa defendatzeko Madrilen». |
2023-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229857/garaik-eta-osesek-irabazi-dute-berria-txapelketa.htm | Kirola | Garaik eta Osesek irabazi dute Berria Txapelketa | Gasteiztarrak eta oñatiarrak Miren Larrarte eta Itxaso Erasun hartu dituzte mendean final oso estuan: 22-20. | Garaik eta Osesek irabazi dute Berria Txapelketa. Gasteiztarrak eta oñatiarrak Miren Larrarte eta Itxaso Erasun hartu dituzte mendean final oso estuan: 22-20. | Emozioa eta kalitatea izan ohi dira finalen aldagai nagusienetako bi, eta III. Berria Txapelketako finalak bietatik sobera du gaur, Andoaingo Arrate pilotalekuan (Gipuzkoa). Partida gogorra, ona eta emozioz betea jokatu dute lau pilotariek, eta azkenean Leire Garaik eta Uxue Osesek 22-20 menderatu dituzte Miren Larrarte eta Itxaso Erasun. Hasi eta buka, tanto distiratsuak ikusteko aukera izan dute pilotazaleek, eta bi bikoteek izan dute irabazteko aukera. Dezenteko gorabeherak izan dira markagailuan, baina inork ez du lortu tanto askoko alderik, eta azkenean opari gutxien egin duen bikoteak jantzi du txapela. Azken txanpan tentsioa eta urduritasuna hobeto kudeatu dituzte txapeldunek, eta merezita gailendu dira.
Finalari hasiera hobea eman diote Larrartek eta Erasunek. Batez ere, aurrelariak bizi-bizi abiatu du lehia, eta haren tantoei esker 3-0 aurreratu dira gorriak. Ez luzerako, ordea. Osesek neurria hartu dio kantxari, eta haren hobekuntzari etekina atera dio Garaik. Aurrean inspiraturik agertu da gasteiztarra, eta emaitza irauli dute urdinek: 3-6. Hori ikusirik, finala gogortzeko erabakia hartu dute gorriek, eta bete-betean asmatu dute. Bai, behintzat, epe laburrera, zortzina berdindu baitute. Gerora ere aldetxoak izan dituzte Garaik eta Osesek (11-8), baina hortzak estututa, aurkariei parean eustea lortu dute Larrartek eta Erasunek. Hamalauna zirela sartu dira azken txanpan bi bikoteak.
Ordurako oso gogortua zegoen finala, eta hauspoak ere garrantzia izango zuela begien bistakoa zen. Kikiltzetik urrun, ausart jokatu du Larrartek, eta batez ere, ezker airearekin min egin du. Pilotazale bat baino gehiago aho zabalik utzi ditu jokaldi horrekin. Gauzak hala, gorriak aurretik izan dira ia beti: 16-14, 17-16 eta 20-18. Txapela oso gertu izan duten Larratek eta Erasunek, baina azken lau tantoak Garaik eta Osesek egin dituzte. Ondo jokatuta, gainera. Oso gaztea izanagatik ere, nabarmentzekoa izan da Osesen patxada eta segurtasuna. Pilotarik galdu gabe aritu da bukaeran oñatiarra. Eta Garaik ere taktikoki egoki jokatu du, aurkarien artera pilota mozten asmatu baitu.
Bestalde, XVIII. Berria Txapelketako finala bihar jokatuko da, Hernanin (Gipuzkoa) 17:00etan. Iruñeko Oberena eta Ultzamako (Nafarroa) Buruzgain ariko dira aurrez aurre. Pronostikoen arabera, faborito garbi da Oberena. |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229886/aita-mari-salernon-lehorreratu-da-172-migratzailerekin.htm | Gizartea | 'Aita Mari' Salernon lehorreratu da, 172 migratzailerekin | Ostegunean egin zuen erreskatea, baina gaur arte ezin izan da portuan sartu, Italiako Gobernuak ez baitio baimenik eman. | 'Aita Mari' Salernon lehorreratu da, 172 migratzailerekin. Ostegunean egin zuen erreskatea, baina gaur arte ezin izan da portuan sartu, Italiako Gobernuak ez baitio baimenik eman. | Portuan da Aita Mari. ISH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen erreskate ontziak 172 pertsona erreskatatu zituen ostegunean Mediterraneo itsasoan. Saharaz hegoaldeko herrialdeetakoak dira gehienak, eta Tunisiatik abiatu zirela uste dute. Neurriz gain kargatutako txalupa kaskarretan zeuden, larrialdian, baina, zorionez, migratzaile guztiak daude arriskutik kanpo. Nadir monitorizazio ontziarekin eta Italiako kostazainekin batera egin dute operazioa.
Italiako Gobernuak Salernoko portuan lehorreratzeko baimena eman zion ontziari, beste hainbat portu gertuago zeuden arren. Aita Mari-ren arduradunen asmoa zen bidaia egun eta erdian egitea, ahalik eta azkarrena, baina hiru egun itxaron behar izan dituzte itsasoan, gaur arte ez baitzuten lehorreratzeko baimenik.
ISHren hitzetan, ostegunean eman zuen abisua Sea Watch behaketa hegazkinak. 294 pertsona zeuden txalupetan, Lampedusatik (Italia) hego-mendebaldera, Itsas Bilaketa eta Salbamendu eremuan. Maltako eta Erromako koordinazio zentroei «berehala» jakinarazi zieten zer egoeratan zeuden, baina Maltako agintariek «ez zuten erantzunik eman», eta hasieran «italiarrek uko egin zioten esku hartzeari». Ondorioz, salbamendu txalekoak banatu zizkieten migranteei, eta 170 pertsona Aita Mari ontzian sartu zituzten, segurtasuna bermatzeko.
ISHk gogoratu du itsasoko zuzenbideari buruzko nazioarteko hitzarmenaren 98. artikuluaren arabera itsasertzeko estatuek salbamendu zerbitzu egokia izateko betebeharra dutela, eta lankidetzan aritu behar dutela itsasoko segurtasuna bermatzen duten inguruko estatuekin. «Itsas Salbamendu Humanitarioak eskatzen du legea bete dadila, eta neurri instituzional eta proportzionalak aplika daitezela larrialdi humanitarioari arreta emateko». Babes eta asilo politikak betetzeko ere eskatu dute, nazioarteko itsasoko legeak, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala eta Giza Eskubideen Europako Konbentzioa errespetatuta.
Horrez gain, asteazkenean izan zen beste larrialdi batean Italiak eta Maltak izan zuten jarrera salatu du ISHk. «Ez dute koordinaziorik eta erreakziorik izan, nahiz eta jakinaren gainean egon». Gobernuz kanpoko erakundearen erranetan, hiru pertsona hil ziren: gizon bat, emakume bat eta haur bat. «Airborne hegazkinak hainbat alerta jaso zituen, ontzian ura sartzeagatik laguntza behar zutela esanez, baina hegazkin hori berandu iritsi zen». Hildako hirurez gain, beste 44 erreskatatu zituzten azkenean. «Egun berean, Kanarietako ibilbidean 37 hildako izan ziren, eta, Espainiako eta Marokoko agintariek ez zutenez ezer egin, desagertuta daude».
Estatuei kritika
Gogor mintzatu da ISH Europako estatuen politikari buruz. «Lotsatu egiten gaitu ikusteak Europako Batasunak eta haren estatu kideek, Greziak, Italiak, Maltak eta Espainiak, migratzaileei eta errefuxiatuei sorospena ez emateko politika kriminalak dituztela». Gogorarazi dutenez, «laguntza ez eskaintzeagatik» bostehun lagun baino gehiago hil ondoren gertatu da ezbeharra, eta mundu guztiaren aurrean. «Horrelako krimen larriak gertatuta ere zigorrik behar ez dela uste dutenen ikuspegitik bakarrik uler daiteke».
Azken egunetako aktualitatearekin lotu dute albistea ISH erakundekoek, AEBetako eta Kanadako erreskate zerbitzuak beren baliabide guztiak erabiltzen ari baitira Titanic ontziaren hondakinak bisitatzera joan eta Atlantikoko iparraldean galduriko itsaspekoa aurkitzeko. «Milaka dolar erabiltzen dira, erlojuaren aurkako baliabideak mobilizatzen dira, eta ehunka ordu ematen dira albistegietan, konexioetan, elkarrizketetan, hipotesietan, mapetan, itsas hondoaren diseinua duten proiektuetan, urpeko turismoan istripua izan duten bost pertsonaren salbamenduaren berri emateko. Posible al da axolagabekeria maila honetara iritsi izana? Antzeko sakoneran geratuko dira mundu osoan senideek eskatzen dituzten bostehun gorpuak, eta badirudi erakunde batek ere ez duela interesik horiek berreskuratzeko». |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229887/oier-lazkanok-irabazi-du-errepideko-espainiako-txapelketa.htm | Kirola | Oier Lazkanok irabazi du errepideko Espainiako Txapelketa | Gasteiztarrak erasoa jo du 25 kilometroren faltan, eta bakarrik iritsi da helmugara. Alex Aranburu hirugarren izan da. | Oier Lazkanok irabazi du errepideko Espainiako Txapelketa. Gasteiztarrak erasoa jo du 25 kilometroren faltan, eta bakarrik iritsi da helmugara. Alex Aranburu hirugarren izan da. | Euskaldunak protagonista izan dira Espainiako txirrindularitza txapelketan. Oier Lazkano 23 urteko gasteiztarrak (Movistar) garaipen ikusgarria lortu du, helmugarako 25 kilometro falta zirela ihes eginda. Denboraldi bikaina egiten ari da Arabakoa. Bakarrik iritsi da helmugara, Juan Ayusoren (UAE) eta Alex Aranbururen (Movistar) aurretik.
Gaurkoa, momentuz, Lazkanoren kirol ibilbideko garaipenik garrantzitsuena da, eta txirrindulariak uneotan duen sasoi bikaina baieztatzeko balio izan du. Ostiralean bertan bigarren izan zen erlojuaren aurkako Espainiako txapelketan —Jonathan Castroviejorengandik (Ineos) bi segundora—, eta duela hilabete etapa bat eta sailkapen nagusia irabazi zituen Boucles de la Mayenne lasterketan.
San Lorenzo de El Escorialen (Espainia) amaitu den etapak 178 kilometro izan ditu, eta oso mugitua izan da hasiera hasieratik. Eguneko ihesaldia helmugarako 42 kilometro falta zirela harrapatu du Lazkanok eta beste hainbatek osatzen zuten tropeltxoak. Ayuso, faborito nagusia, atzean zen, tropelean. Hura tarteak murriztu nahian zebilela, ihesaldiko nahastea baliatu du Lazkanok erasoa jo eta bakarrik alde egiteko. Amaierara arte bikain neurtu ditu bere indarrak, eta garaipena lortu du. |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229888/jose-antonio-sistiaga-hil-da-gaur-taldekoen-artetik-bizi-zen-artista-bakarra.htm | Kultura | Jose Antonio Sistiaga hil da, Gaur taldekoen artetik bizi zen artista bakarra | 91 urte zituela hil da, Ziburuko (Lapurdi) bere etxean, bihotzekoak emanda. | Jose Antonio Sistiaga hil da, Gaur taldekoen artetik bizi zen artista bakarra. 91 urte zituela hil da, Ziburuko (Lapurdi) bere etxean, bihotzekoak emanda. | Gaur goizean hil da Jose Antonio Sistiaga artista eta zinemagilea (Donostia, 1932 - Ziburu, Lapurdi, 2023), Ziburuko bere etxean, bihotzeko baten ondorioz. 91 urte zituen. Ezaguna da, besteak beste, 1966. urtean Gaur euskal artista taldearen sortzaileetako bat izan zelako Amable Ariasekin, Rafael Ruiz Balerdirekin, Nestor Basterretxearekin, Eduardo Txillidarekin, Remigio Mendibururekin, Jorge Oteizarekin eta Jose Luis Zumetarekin batera. Haien artetik bizirik zen bakarra zen.
Iaz, BERRIAri emandako azken elkarrizketan, hitz egin zuen talde hartaz: «Oteizak jarri zion izena, baina nirea izan zen ideia; egun bakarrean abisatu genituen kide guztiak», oroitu zuen. Taldearen helburua zen garai hartako molde estetiko eta artistiko konbentzionalak apurtu eta abangoardia berri bat sortzea, baina bi urte soilik iraun zuen haren jardunak, kideen arteko desadostasunak tarteko.
Ikusi gehiago: «Ez dut margotu nahi aurrez imajinatu dezakedana»
Sistiagaren ibilbidea, ordea, luzea izan da. Parisen egin zituen pintura ikasketak eta, 1955. eta 1964. urteen artean hango eta Euskal Herriko tendentziak nahasteagatik nabarmendu zen. Handik itzulitakoan ezarri zuen Lapurdi bizileku eta lantoki. Azken hamarkadetan, balio handiko hainbat margolan egin ditu, baita hamar bat film ere, gehienak pinturazkoak. Sistiagaren Ere erera baleibu izik subia aruaren (1968) eskuz margotutako film luze artistiko esperimental bakartzat jotzen da oraindik. |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229889/andoni-unzalu-politikari-sozialista-hil-da.htm | Politika | Andoni Unzalu politikari sozialista hil da | Patxi Lopezen gertuko aholkularia izan zen Jaurlaritzan eta Espainiako Kongresuan. Hainbat hedabidetan ere ohiko kolaboratzaile izandakoa da. 67 urte zituen. | Andoni Unzalu politikari sozialista hil da. Patxi Lopezen gertuko aholkularia izan zen Jaurlaritzan eta Espainiako Kongresuan. Hainbat hedabidetan ere ohiko kolaboratzaile izandakoa da. 67 urte zituen. | Denbora luzez gaixorik egon ostean, gaur hil da Andoni Unzalu politikari eta idazlea (Abadiño, Bizkaia, 1956) 67 urte zituela. Besteak beste, ezaguna da Patxi Lopezek gertuko aholkularia izan zuelako, bai Eusko Jaurlaritzan, baita Espainiako Kongresuan ere. Hainbat hedabidetan ere ohiko kolaboratzailea zen Unzalu, besteak beste, EITBn.
ETA politiko-militarreko kide izandakoa zen Unzalu, eta 1990eko hamarkadan EAJtik gertu ibili zen, baina 2000ko hamarkadaren hasieran urrundu zen jeltzaleengandik, Juan Jose Ibarretxe lehendakaritzan zela. Haren nazionalismoarekin eta Lizarra-Garaziko akordioarekin kritikoa zen Aldaketa plataformaren parte izan zen, eta 2009. urteko hauteskunde autonomikoetan, lehen aldiz, PSE-EEren zerrenda batean agertu zen.
Lopez Jaurlaritzako lehendakari izan zenean (2009-2012), bere lantaldean eduki zuen Unzalu, eta, besteak beste, Herritarren Partaidetzarako eta Dokumentazioko idazkari nagusi izan zen, aurretik aste batzuez legebiltzarkide izan ondotik. Askoren arabera, itzalean, hura zen lehendakariaren estratega.
Lopez sozialista Espainiako Kongresuko presidente jarri bezain azkar ere deitu zion taldean sartzeko eskatuz. 2016ko urtarrilaren 13an izendatu zuten lehendakari ohia Kongresuko Mahaiko buru, PSOEren eta Ciudadanosen botoekin, eta astebeterako Madrilen zen Unzalu, hari laguntzeko. Aholkulari lanetan aritu zen, Lopez Kongresuko presidente izan zen zazpi hilabeteetan. Eusko Jaurlaritzara itzuli zen gero, turismoaren alorreko aholkulari.
Ordutik, hedabideetan izan du jardun publiko nagusia. Joan den urrian Mario Onaindia saria jaso zuen.
Lagun handia
Unzaluren heriotzak hainbat erreakzio eragin ditu, nagusiki PSE-EEren inguruan. Lopezek «lagun handia» zuela esan du, eta haren ibilbidea goraipatu du.
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, berriz, «terrorismoaren aurkako urte gogorretan» Unzalurena «ezinbesteko ahotsa» izan zela azpimarratu du, baita «Euskadirentzat proiektu sozialdemokrata bat eraikitzera» bideratu zituen pentsalaria izan dela ere: «Gaur egun, horrenbeste zalantza ditugun garaiotan, zaila izango da haiei aurre egitea haren ikuspunturik eta indarrik gabe», adierazi du amaieran. |
2023-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229890/iruneko-oberenak-irabazi-du-xviii-berria-txapelketa.htm | Kirola | Iruñeko Oberenak irabazi du XVIII. Berria Txapelketa | Borrokatua izan da Ultzamako Buruzgainen aurkako finala. Hernanin elkartutako pilotazaleek eskerrak eman dizkiete Rufino Rekalde eta Martxelo Otamendi antolatzaileei; printzipioz, lehiaketa ez da berriz antolatuko aurrerantzean. | Iruñeko Oberenak irabazi du XVIII. Berria Txapelketa. Borrokatua izan da Ultzamako Buruzgainen aurkako finala. Hernanin elkartutako pilotazaleek eskerrak eman dizkiete Rufino Rekalde eta Martxelo Otamendi antolatzaileei; printzipioz, lehiaketa ez da berriz antolatuko aurrerantzean. | Pronostikoak bete dira XVIII. Berria Txapelketaren finalean: Iruñeko Oberena faboritoa izan da txapeldun, baina gogotik lan eginda. Ez dizkio gauzak erraz jarri Ultzamako Buruzgainek, eta emozioz betetako arratsaldeaz gozatu ahal izan dute pilotazaleek Hernaniko (Gipuzkoa) udal pilotalekuan.
Izan ere, lehen partidan, kadete mailakoan, Buruzgainek lortu du puntua, eta horrek bizia eman dio lehiari. Aldaz-Martikorenak 22-13 irabazi diete Rekalde-Olzari; partida gogorra izan da, baina bigarren zatian gehiago asmatu dute irabazleek.
Lehia gazte mailako norgehiagokari esker berdintzea espero zen, eta hala izan da: Oberenako Sarasibar eta Santestebanek 22-7 irabazi diete Buruzgaineko Barberena eta Garañori. Santestebanek erakustaldia eman du atzean, eta Sarasibar bikain ibili da tantoa amaitzeko orduan.
Finala, beraz, maila nagusiko partidaren esku geratu da. Oberenako Canabal-Aldabe eta Buruzgaineko Iriarte-Oliden izan dira aurrez aurrez, eta hasiera bereziki gogorra izan da (10-10). Bigarren zatian, ordea, Canabalek asko asmatu du, eta Iruñeko bikoteak erreskadan egin ditu azken hamabi tantoak (22-10). Titulua, beraz, Oberenak lortu du.
Finala bukatutakoan, pilotazaleek esker ona adierazi diete 18 urtez txapelketa antolatu duten Rufino Rekalderi eta Martxelo Otamendiri, eta txaloz agurtu dituzte. Txapelketa, inork segidarik eman ezean, ez da berriz antolatuko.
Ikusi gehiago: Emakumezkoen finalaren kronika: emozioa eta kalitatea, sobera |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229891/bi-pertsona-hil-dira-nafarroan-errekan-itota.htm | Gizartea | Bi pertsona hil dira Nafarroan, errekan itota | Irunberriko arroilan hildakoak 68 urte zituen, eta Melidan zendutakoak, 27. | Bi pertsona hil dira Nafarroan, errekan itota. Irunberriko arroilan hildakoak 68 urte zituen, eta Melidan zendutakoak, 27. | Nafarroako Irati ibaian gizonezko bat hil zen, eta Aragoi ibaian beste bat, biak ere ur lasterrak eramanda.
Irunberrin hildakoak 68 urte zituen. Familiarekin bainatzen ari zen Irati ibaian, eta 16:30 aldera galdu egin zen. Senideek larrialdi zerbitzuei deitu zieten, eta ur lasterrak gizonezkoa eraman zuela adierazi zieten.
Besteak beste Zangozako suhiltzaileak mobilizatu ziren, eta urpekariak aritu ziren gizonezkoaren bila, hura galdu zen lekutik abiatuta, hau da, arroilako lehenengo tuneletik gertu.
19:00 aldera topatu zuten haren gorpua, ez oso urrun, baina bi metroko sakoneran.
Melidan, bigarrena
Baina arratsaldea ez zen hor amaitu urpekarientzat. 19:40 aldera beste dei bat jaso zuten, Melidatik. Han, Murillo El Fruto herriko mugatik gertu 27 urteko gizonezko bat falta zen. Aragoi ibaian bainatzen ari zela galdu zen, ur lasterrak eramanda, lekukoen arabera.
Tafallako suhiltzaileek aurkitu zuten, ordubete geroago, hura ere bainu lekutik gertu, baina ezin izan zuten suspertu. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229892/kontserbadoreek-gehiengo-osoa-lortu-dute-greziako-hauteskundeetan.htm | Mundua | Kontserbadoreek gehiengo osoa lortu dute Greziako hauteskundeetan | Demokrazia Berriak botoen %40 irabazi ditu, eta ezkerreko Syrizari 23 puntu atera dizkio. Eskuin muturreko hiru alderdi sartu dira parlamentura. | Kontserbadoreek gehiengo osoa lortu dute Greziako hauteskundeetan. Demokrazia Berriak botoen %40 irabazi ditu, eta ezkerreko Syrizari 23 puntu atera dizkio. Eskuin muturreko hiru alderdi sartu dira parlamentura. | Kyriakos Mitsotakisen Demokrazia Berria alderdi kontserbadorea nagusitu da berriz Greziako hauteskundeetan. Maiatzean ere irabazi zuen, baina beste bozetara deitu zuen, gehiengo handiagoa nahi zuelako. «Aginte sendoa» lortu duela esan du bart.
Eskuindarrek botoen %40,5 lortu dituzte. Gehiengo osoa eman die horrek, eta ezkerreko Syriza taldeari 23 puntu atera dizkiote.
«Herritarrek gehiengo sendoa eman digute», adierazi du Mitsotakisek, eta ohartarazi du «erreforma handiak azkar» egingo dituela orain.
Izan ere, maiatzean ez zuen erabateko gehiengoa lortu, eta buruzagiak bakarrik gobernatu nahi zuela adierazi zuen. Horregatik deitu zituen berriz herritarrak bozkatzera. Ekonomia egonkortzea eta osasun eta hezkuntza sistema publikoak indartzea agindu zuen.
Emaitzak kolpe latza izan dira Syriza eta haren buruzagi Alexis Tsiprasentzat. Bi porrot pairatu ditu jarraian, eta bigarrenean are gehiago galdu du. Kargua bere alderdikideen esku utzi du Tsiprasek.
Eskuin muturreko beste alderdi bat
Atzoko bozetan bazegoen beste arreta puntu bat. Lortuko ote zuen Espartarrak eskuin muturreko alderdi berriak legebiltzarrean sartzea? Galdera hori ibili dute buruan analistek kanpainan zehar. Azkenean, bai. Alderdiak botoen %4,7 eskuratu ditu, eta, beraz, ganberan sartuko da, muga %3koa baita.
Greziako Auzitegi Nagusiak eskuin muturreko Greziarrak alderdia debekatu zuen. Ilias Kasidiaris horren buruzagia kartzelan dago, eta, orduan, Espartarren alde bozkatzeko eskatu zien jarraitzaileei. Egunsenti Urrekara alderdi neonaziko eleduna izateagatik dago espetxean Kasidiaris.
Breaz, Greziako Legebiltzarrean eskuin muturreko hiru alderdi daude orain: Konponbide Greziarra, Niki (Garaipena) eta Espartarrak. Denen artean, botoen %13 lortu dituzte, eta 34 aulki, 300 eserlekuko parlamentuan. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229893/belloch-beterano-bat-estatu-indarkeriaren-gorazarrean.htm | Politika | Belloch, beterano bat estatu indarkeriaren gorazarrean | Espainiako Justizia eta Barne ministro ohiak esan du «boluntario saldoa» zegoela GAL finantzatzeko, eta Galindo «zalantzarik gabe» igoko lukeela berriro jeneral kargura. | Belloch, beterano bat estatu indarkeriaren gorazarrean. Espainiako Justizia eta Barne ministro ohiak esan du «boluntario saldoa» zegoela GAL finantzatzeko, eta Galindo «zalantzarik gabe» igoko lukeela berriro jeneral kargura. | Juan Alberto Belloch Espainiako Justizia ministro izandakoak oihartzun mediatikoa eragin du berriro ere, estatu indarkeriaz eta GALez hitz eginda. «GALen kostua minimoa izan zen; boluntario saldoa zegoen hura finantzatzeko». Liburu bat argitaratu berri du Bellochek, eta haren inguruan elkarrizketatu dute El Periódico de Aragón-en. Ahobizarrik gabe mintzo da; adibidez, GALi buruz: «Orokorrean, eta hau oso ondo genekien inkestak Barne Ministeriotik irteten zirelako, jendea ez zegoen GALen kontra, baizik eta jardun zuten baldartasunaren kontra (…). Hasiera-hasieran ez zen kritika handirik egon GALengatik, ondorengo fase batean baizik, alderdikeriaz erabili denean».
1994tik 1996ra Barne eta Justizia ministro izandakoa da Belloch, eta, elkarrizketan, hizpide izan du Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jenerala, Joxean Lasa eta Joxi Zabala bahitu, torturatu eta hiltzeagatik zigortutakoa; ez da damu jeneral izendatu izanaz: «bai, zalantzarik gabe», erantzun du, galdetuta berriro ere jeneral kargura igoko ote lukeen: «Nire posizioa zen bereizi behar zela Galindo ikertua (…). Agerikoa da Galindok merituak sobera eduki zituela igoerarako».
Edonola ere, Bellochen hitzak ez dira berriak; badu esperientzia Galindori gorazarre egiten. «Borrokalari antiterrorista moduan, onena zen», esan zuen elkarrizketa batean iazko abenduan. Eta erabiltzen zituen «metodoak» —hau da, torturak— gaizki egiten zuen «gauza bakarra» zirela. Hau da, Belloch Galindok egindako torturen jakitun zen —berak esan omen zion «tratu txarrak» emateari uzteko—, baina hura saritzea erabaki zuen. Are gehiago, elkarrizketa hartan, arazorik ez zuen izan adierazteko Espainiako Barne Ministerioak hilean 500.000 pezeta ematen zizkiela Espainiako Poliziaren Bilboko komisariorde Jose Amedoren eta Bilboko Informazio Brigadako polizia Michel Dominguezen emazteei, haien isiltasuna erosteko. Baina, berriz ere, bere burua aurkeztu zuen diru sari hori eten zuen buruzagitzat. Orain, igandeko elkarrizketan, bere burua du tortura etenarazi zuen ministrotzat.
Belloch ere ez da salbuespena; azken urteetan, maiztu egin dira estatu indarkeria justifikatu edo defendatu duten ordezkari politiko eta polizialak. Iazko urrikoa zen azken adibidea; «agindua eman nuen Alberto Martin Barriosen bahiketaren arduradun nagusia atxilotu eta Espainiara ekartzeko», esan zuen Jose Barrionuevo Espainiako Barne ministro ohiak. Edo, 2015ean, Rafael Vera Segurtasuneko Estatu idazkari ohia: «Legeari dagokionez, gerra zikina hutsegitea izan zitekeen, baina, praktikoki begiratuz gero, bere betekizuna izan zuen... Baliagarria izan zen [ETAren] ekintzak geldiarazteko eta Frantziaren elkarlana bultzatzeko». Jardunean zegoenean, Foro Sozial Iraunkorrak behin baino gehiagotan salatu zuen gisa horretako adierazpenek estatuaren biktimak «birbiktimizatu» egiten dituztela.
PSE-EEren haserrea
Bellochen adierazpenak zabaldu eta gero, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak nabarmendu du «inoiz» ez dela «justifikaziorik» egon «ezein indarkeria mota» erabiltzeko, eta «erabateko arbuioa» eta biktimekiko elkartasuna azaldu du «nazka izugarria» eragiten dioten adierazpen horiek direla eta. Antzera hitz egin du Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkariak: «Indarkeriaren ezein adierazpide ezin da banalizatu edo gutxietsi, baina are gutxiago zuzenbide estatua irauli zuten aparatuek erabilitakoa. GALen biktimek errespetu osoa merezi dute, eta bihoakie guztiei gure oroimena».
EAJren «nazka»
U-23ko bozetarako EAJren Gipuzkoako zerrendaburu Maribel Vaquerok «oso larritzat» jo ditu Bellochen adierazpenak, GALen jarduera «justifikatu» egiten dituelako, haren arabera: «Nazka ematen du horrelako zerbait entzuteak». Vaquerok gogoratu du GAL «talde terrorista bat» izan zela, «Estatuaren babesa» izan zuena. Horregatik, Baquerori «nazka» ematen dio Bellochen hitzak entzuteak, «biktimak eta haien sentimenduak iraintzen dituztelako». EAJko hautagaiak erantsi du «jarrera horiek» ezin direla onartu «inolaz ere». |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229894/arartekoak-eskatu-du-torturaren-biktimei-laguntzeko-politikak-egiteko.htm | Politika | Arartekoak eskatu du torturaren biktimei laguntzeko politikak egiteko | Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazio Batuen Nazioarteko Eguna da gaur. EH Bilduk salatu du «justizia eta ez errepikatzeko bermeak atzean» geratu direla. | Arartekoak eskatu du torturaren biktimei laguntzeko politikak egiteko. Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazio Batuen Nazioarteko Eguna da gaur. EH Bilduk salatu du «justizia eta ez errepikatzeko bermeak atzean» geratu direla. | Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoak erakundeei eskatu die jarrai dezatela torturaren biktima guztiei laguntzeko «politikak egiten eta babesa erakusten, modu inklusiboan eta giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea errespetatuz, betiere indarrean mantenduz torturen biktimen eskubideen aitortza ezinbestekoa Euskadin». Horixe da, Manu Lezertua arartekoaren hitzetan, «bide bakarra hain egintza arbuiagarriak berriz ez gertatzeko». Arartekoak adierazpen bat zabaldu du Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazio Batuen Nazioarteko Egunaren harira. Nabarmendu du tortura «gizon-emakumeen kontrako krimena» dela, «preskribaezina», eta Arartekoak «mandatu proaktiboa» eduki behar duela «giza eskubideak sustatzen eta babesten». Mandatu horren arabera, berari dagokio, «esku hartzeko duen eremuan, giza eskubideetan oinarritutako kultura zabaltzea, tortura bezalako delitu larriak betikotu ez daitezen; horiek ahaztea eta zigorrik gabe geratzea eragoztea; egiarako, justiziarako eta biktimen erreparaziorako eskubidea gauzatu dadin erraztea». Zeregin horretan, Lezertua buru duen erakundeak gogora ekarri du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren jurisprudentzia: alegia, tortura «zehatz-mehatz» ikertu behar dela, eta, beraz, arlo horretan «ikerketa oztopatzeko edo informazioa ezkutatzeko edozein egintzak» urratu egiten duela nazioarteko araudia. Arartekoak berariaz oroitu ditu Estrasburgok Espainiari jarritako zigorrak. «Nazioarteko zuzenbideak torturaren biktimaren benetako erreparazioa bultzatzen du, lehengoratzea, kalte ordaina ematea, birgaitzea, gogobetetzea eta berriro ez gertatzeko bermeak ematea barne direla», erantsi duenez: «Horrela, bateraezinak dira tortura goretsi edo justifikatzea eta hain egintza gaitzesgarriak ez errepikatzeko bermea. Are gehiago indultuak, ohore publikoak edo sustapen profesionalak ematea modu frogagarrian torturatzat jotako ekintzengatik kondenatuak izan direnei edo halako egoeretan nahastuta agertzen direnei». Lezertuaren iritziz, gizarteak «zigorgabetasun pertzepzioa izateak edo gizon-emakumeen kontzientziari nazka ematen dioten krimenak zuritzeak barrua jaten diete zuzenbideko estatu demokratikoaren oinarriei».
Bestalde, goretsi du EAEko botere publikoek «urrats egokiak» egin dituztela torturaren biktimei aitortza eta erreparazioa egiteko, eta testuinguru horretan aipatu du 1960tik 2014ra Euskal Herrian gertatutako tortura kasuen ikerketa proiektuaren amaierako txosten dokumentua.
EH Bilduk ere gogoan izan du eguna, eta babesa eskatu du «Euskal Herrian torturatutako guztientzat. Aitortzan lehenengo urratsak bai, baina justizia eta ez errepikatzeko bermeak atzean geratu dira». |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229896/lurraren-altxamenduak-debekatuta.htm | Mundua | Lurraren Altxamenduak, debekatuta | Lurraren Altxamenduak mugimendua legez kanpo utzi du Frantziak. «Ekoterrorismoan» aritzea egotzi die Macronen gobernuak. Ahots ugari altxatu dira erabakiaren aurka. | Lurraren Altxamenduak, debekatuta. Lurraren Altxamenduak mugimendua legez kanpo utzi du Frantziak. «Ekoterrorismoan» aritzea egotzi die Macronen gobernuak. Ahots ugari altxatu dira erabakiaren aurka. | Ekainaren 21ean sinatutako dekretu baten bidez, Frantziako Gobernuak legez kanpo utzi du Lurraren Altxamenduak (LSDLT) erakundea. Bezperan, talde horretako kide izatearen akusaziopean, 15 lagun atxilotu zituen Poliziak. Neurri horrek erreakzio soka luzea ekarri du Frantzian eta Ipar Euskal Herrian, eta Emmanuel Macronen gobernuaren joera «autoritarioa» salatu dute eragile askok, izan erakunde ekologista, sindikatu zein alderdi. Martxoan martxan jarri zuen gobernuak legez kanpo uzteko prozedura, orain arte Macronek gauzatu dituen dozenaka horietako azkena. Oraingo honetan, baina, ezkerreko mugimendu baten aurka jo dute. Zer dira Lurraren Altxamenduak?
Mugimenduaren webgunean dioenez, 110.000 kidek eta tokiko 180 batzordek osatzen dute Lurraren Altxamenduak legez kanporatutako mugimendua. Haren helburua da nekazaritza erauzketa ondasun komunalen gainetik lehenesten duen sistema ekonomikoa amaitzea, agroindustria nekazari txikien eta tokiko etxaldeen gainetik ezartzen duen sistemari aurre egitea. Partaide askotarikoen artean, mugimendu ekologista historikoetan aritutakoak —Europa Ekologia-Berdeetako kideak, haietako batzuk—, klima ekintzaile gazteak eta laborariak daude. «Bizitzaren arma suntsitzaile» diren industria-nekazaritza eta jarduera ekonomikoak —porlanaren industria, esaterako— izan dituzte jomugan Lurraren Altxamenduak taldekoek, bizidunen aurkako «suntsiketa handiko armak» direlakoan. Zer leporatu diete?
Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak prentsaurrekoan azaldu zuenez, «azken asteotan, hainbatetan, ondasunen eta pertsonen aurkako indarkeria» erabili izana da LSDLTri egozten dioten akusazio nagusia. Azken asteotan, gobernuak behin baino gehiago erabili du, mugimenduari buruz ari zelarik, «ekoterrorista» hitza, eta «sabotajeak» eta «indarkeria» baliatzea egotzi diote mugimenduari. Legez kanporatzeko agindua emateko Barne Ministerioaren oharrean, arma gisa erabilitako objektuak edukitzea leporatu diete; besteak beste, morteroak eta molotov koktelak. Funtsean, baina, mugimenduak sustatutako mobilizazioetan egotz dakiokeen indarkeria erabilera bakarra izan da liskarretan Poliziari aurre egitea. Esate baterako, Sainte-Solinen (Frantzia) istilu gogorrak izan ziren, uraren pribatizazioa salatzeko deitutako mobilizazioetan. Istilu horietan poliziei molotov koktelak eta beste jaurti izana egotzi zieten manifestariei. Zeren aurka egin dute?
Frantzia erdialdeko Sainte-Solineko agroindustriaren urtegien aurkako ekintzek egin zuten ezagun mugimendua, bereziki aurtengo martxoan jendarmeekin izandako liskarren ondorioz. Horrek indartu zion gobernuari mugimendua legez kanporatzeko asmoa. Uraren pribatizazioaren aurkako beste hainbat ekintza egin dituzte, Sainte-Solinen bertan iazko urrian. Horrez gain, kalte materialak eragin dituzte beste hainbat sektore ekonomiko-industrialetan. Ekainaren 10ean eta 11n hormigoiaren industriaren aurka zenbait ekintza egin dituzte; hondarra ebatsi dute eta hainbat kalte eragin lorezaintza industrialeko berotegi batean; sabotaje ekintzak egin dituzte harrobietan; Monsantoren egoitzan sartzeko eta okupazio bat egiteko ahalegina egin dute; eta manifestazioak egin dituzte Lyon-Turin abiadura handiko trenaren (AHT) proiektuaren aurka, Italian Val di Susan aspaldi borrokan ari diren taldeekin bat eginez. Zeresana eman zuen iazko abenduan berrehun bat ekintzailek Lafarge enpresaren Marseilla (Okzitania) inguruko zementu fabrikan egindako ekintzak ere. Lantergira sartu eta «armagabetu» egin zuten. Erraustegia eta gailu elektrikoa baliogabetzea, kableak moztea eta hainbat makina hondatzea aldarrikatu zuten. Sirian talde jihadistak diruz lagundu izana aitortu zuen Lafargek iazko udazkenean. Halaber, «kutsatzaile eta CO2 ekoizle handiena» da, aktibisten hitzetan. Ekain hasieran 15 pertsona atxilotu zituen Frantziako Poliziak ekintza harekin lotura zutelakoan; tartean, Euskal Herriko bi. Zenbat erakunde utzi dituzte legez kanpo Macronen agintean?
Emmanuel Macronek 2017an presidente kargua hartu zuenetik, 30 bat erakunde legez kanporatzeko dekretuak onartu ditu gobernuak. Horietako gehienei talde islamistekin loturak izatea egotzi diete, eta beste gehienak eskuin muturreko alderdi edo mugimenduak ziren. Ezkerreko eremuan, Lyon talde antifaxista legez kanporatzeko agindu administratiboa eman zuen 2022ko martxan gobernuak, baina estatu kontseiluak bertan behera utzi zuen. Orain, ezkerreko beste mugimendu baten aurka eman du kolpea Macronek, Lurraren Altxamenduak debekatuta. Nork azaldu die babesa?
Ezkerreko alderdiek, Frantzia Intsumisoa buru, babesa agertu diote legez kanporatutako mugimenduari, eta, horrez gain, baita ekologistek zein bestelako herri mugimenduek ere: Greenpeace, Amnesty International, Giza Eskubideen Liga, Solidarioak... Sindikatuek, Confederation Paysannek eta erreferentzia publiko diren hainbat ordezkarik, besteak beste, Greta Thunbergek eta Disha Ravi nekazarien altxamendua babesteagatik Indian atxilotu zuten ekintzaileak. Europa Ekologia-Berdeak alderdiko idazkari nagusiak ere babesa azaldu dio LSDLTri. Zer egingo dute orain?
LSDLTk jakinarazi du helegitea jarriko duela gobernuaren erabaki horren aurka, eta Frantziako justizian prozedura galduz gero Estrasburgoko Auzitegira joko duela. Horretan 2.000 erakunde eta lagunek babestu dutela adierazi du. Haren webgunea eta sare sozialak blokeatuta geratuko direnez, komunikaziorako beste kanal batzuen berri eman dio gizarteari, eta tokiko batzordeei errepresioari aurre egin ahal izateko hainbat gomendio zabaldu dizkie. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229897/espainiako-gobernuak-ez-du-igoko-elikagai-batzuen-beza.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak ez du igoko elikagai batzuen BEZa | Nadia Calviñok ez du argitu zer gertatuko den garraiolarien gasolio deskontuarekin. | Espainiako Gobernuak ez du igoko elikagai batzuen BEZa. Nadia Calviñok ez du argitu zer gertatuko den garraiolarien gasolio deskontuarekin. | Ekainaren 30ean iraungiko da inflazioari aurre egiteko Espainiako Gobernuak urte hasieran indarrean jarritako neurri sorta bat, eta gobernuak zer egingo duen erabaki behar du.
Neurri horietako baten inguruan zer erabaki duten iragarri du gaur goizean Nadia Calviño Ekonomia ministroak: aurrerantzean ere ez dute BEZik izango ohikoan %4ko zerga duten oinarri-oinarrizko produktu batzuek: ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak, zerealak... %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izango dute olioak eta pastak.
Hego Euskal Herrian, elikagaien prezioen igoerak goia jo zuten otsailean eta martxoan, %15,8 garestitu baitzen aurreko urtearekin alderatuta. Baina beheranzko joera hasi zen apirilean (%12,8), eta sendotu egin da maiatzean (%11,9). Ostegunean jakinaraziko du INEk Espainiari dagokion datu aurreratua, eta horren arabera jokatuko dutela esan du Calviñok, baina elikagaien BEZarekin zalantza handirik ez du utzi: «Ikusten ari garenez, indarrean ditugunak [neurriak] luzatzea komeni dela esaten digu prezioen bilakaerak—.
BEZaren murrizketa arrainei eta haragiari zabaltzeko eskera asko jaso ditu Espainiako Gobernuak, baina hori egiteko asmo gutxi duela erakutsi du Calviñok, arraina merkatzen ari dela nabarmendu baitu.
Erregaien deskontua
Ministroak, ordea, ez du argitu zer gertatuko den profesionalen gasolioarekin. Urtea hasi denetik, garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek baizik ez dute deskontua erregaietan: hogei zentimokoa izan zen urtarrilaren 1etik martxoaren 31 arte, eta hamarrekoa orduz geroztik. 2022ko apiriletik abenduaren 31 arte, herritar guztiek izan zuten, baina, gasolina eta gasolioa asko merkatu zirela argudiatuta, haiena kendu egin zuen Madrilek.
CETM Espainiako garraiolarien patronalak eskatu du deskontua luzatzeko eta, are gehiago, hogei zentimora igotzeko. Justifikatu duenez, gasolioa 2022 hasieran baino garestiago dago oraindik, azken asteetan gora egin du berriro, eta haien aurreikuspenek diote goranzko joerari eutsiko diola. Hego Euskal Herrian, 1,432 euroan jo zuen behea gasolioak maiatzaren erdialdean, baina pixka bat garestitu da orduz gero, eta batez beste 1,464 euroan salerosi zen aurreko astean.
Inflazioa oro har apaldu egin denez, haren eragina gutxitzeko neurriak bertan behera uzteko eskatu die Europako Batzordeak EBko estatu kideei, eta soilik behar handia dutenei laguntzeko. Ildo horretan mintzatu da Calviño, esan baitu neurriek «gero eta kirurgikoagoak» izan beharko dutela.
Ez direnak aldatuko
2022ko abenduko dekretuak sei hilabeteko iraupena eman zien neurri batzuei, baina urtebetekoa beste batzuei. Horrela, abenduaren 31 arte merkeagoa da garraio publikoan ibiltzea. Doan da Renfeko aldirikoetan eta distantzia ertainekoan —hilabeteko bonuak izanez gero—, eta %30 eta %50 arteko deskontuak daude autobusetan.
Alokairuen prezioa gehienez %2 igotzeko agindua ere indarrean dago 2023 osoan, baina ez, ordea, etxegabetzeko debekua.
Energiari dagokionez, bonu soziala duten herritarrek deskontu handiagoak izango dituzte urtea amaitu arte —%25etik %65era handitu du Madrilek—, eta argindarraren eta gasaren gaineko zergek ere apalduta segituko dute. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229898/nerea-kortajarena-da-eh-bilduko-bozeramaile-berria.htm | Politika | Nerea Kortajarena da EH Bilduko bozeramaile berria | Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldungai nagusiak orain arte egindako lanean hasiko da Kortajarena. Diana Urreak eta Roke Akizuk ordezkatuko dituzte Eusko Legebiltzarrean, Iker Casanova eta Maddalen Iriarte bera, hurrenez hurren. | Nerea Kortajarena da EH Bilduko bozeramaile berria. Maddalen Iriarte Gipuzkoako ahaldungai nagusiak orain arte egindako lanean hasiko da Kortajarena. Diana Urreak eta Roke Akizuk ordezkatuko dituzte Eusko Legebiltzarrean, Iker Casanova eta Maddalen Iriarte bera, hurrenez hurren. | EH Bilduk jakinarazi du Maddalen Iriartek eta Iker Casanovak legebiltzarkide karguari uko egin diotela ofizialki, maiatzeko hauteskundeetan batzarkide atera ostean, Iriarte Gipuzkoan eta Casanova Bizkaian. Talde parlamentarioan Diana Urrea Herrerak (Armenia, Kolonbia, 1987) eta Roke Akizu Aizpirik (Soraluze, Gipuzkoa, 1966) ordezkatuko dituzte.
Diana Urreak hirugarren aldia izango du Eusko Legebiltzarrean, legebiltzarkide izan baitzen aurreko bi legealditan, 2012tik 2016ra eta 2019tik 2020ra. Diplomaduna da Turismo ikasketetan, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren arloko masterra egina du.
Roke Akizu mendiko ingeniaria da, ingurumenean espezializatua; zinegotzia izan da Soraluzen, eta Mendi eta Habitat Naturaleko zuzendaria ere izan zen Gipuzkoako Aldundian.
Barne aldaketa horiekin batera, taldeko bozeramailetza ere aldatu da: Nerea Kortajarena da orain EH Bilduko bozeramailea Gasteizko ganberan. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229899/hamar-urtean-23-handitu-da-droga-kontsumoa-munduan.htm | Mundua | Hamar urtean %23 handitu da droga kontsumoa munduan | NBEk droga salmentari eta kontsumoari buruz egindako urteko txostenaren arabera, 296 milioi pertsonak kontsumitu zuten 2021ean; 2011n baino 56 milioi lagunek gehiagok. 500.000 lagun inguru hil ziren 2019an. | Hamar urtean %23 handitu da droga kontsumoa munduan. NBEk droga salmentari eta kontsumoari buruz egindako urteko txostenaren arabera, 296 milioi pertsonak kontsumitu zuten 2021ean; 2011n baino 56 milioi lagunek gehiagok. 500.000 lagun inguru hil ziren 2019an. | Drogak kontsumitzen dituzten pertsonen kopurua «nabarmen» handitu dela ohartarazi du NBE Nazio Batuen Erakundeko Droga eta Delituen Bulegoak. Atzo kaleratutako urteroko txostenaren arabera, 296 milioi lagunek hartu zuten drogaren bat 2021ean, eta, beraz, 2011tik urte horretara %23 handitu zen kontsumoa. Horrez gain, 13,2 milioi lagun inguruk injektatu zuten substantziaren bat, aurreikusitakoek baino %18 gehiagok.
Beste datu beltz eta kezkagarri bat ere ageri da ikerketan: 500.000 lagun inguru hil ziren 2019an droga kontsumoaren eraginez, 2009an baino %17,5 gehiago. C hepatitisarekin lotutako gaixotasunak dira drogen ondoriozko heriotzen kausa nagusia, guztizkoaren erdia baino gehiago. Gaindosiak heriotzen laurdenak dira, eta opioa da drogarik hilgarriena, «alde handiarekin», gainera. Zehazki, gaindosien epidemiak ez du mugarik AEB Ameriketako Estatu Batuetan; han, NBEren arabera, 80.000 pertsona inguru hil ziren opiodunen gaindosien ondorioz 2021ean, 2019an baino %60 gehiago. Opioa Afrikan eta Ekialde Hurbilean ere askok kontsumitzen dute.
Dena dela, kalamua da oraindik ere drogarik ezagunena; 219 milioi pertsonak kontsumitu zuten 2021ean. Opioa bigarren dago, 60 milioi kontsumitzaile baititu; ondoren, anfetaminak daude, 36 milioi lagunek kontsumitzen baitute; kokaina, berriz, 22 milioi herritarrek kontsumitu zuten; eta «estasi» motako estimulatzaileak, gutxi gorabehera, 20 milioi lagunek hartu zituzten. Kokaina, gainera, inoiz baino gehiago ekoitzi zuten 2021ean, 2.300 tona, eta eskaria sekula baino handiagoa da. Txostenaren arabera, fenomeno global horrek, «ziurrenik», bestelako merkatuak irekiko ditu Asian eta Afrikan. Aldiz, 2.026 tona kokaina konfiskatu zituzten, inoiz baino gehiago.
«Mundu osoan etengabe ugaritzen ari dira drogen kontsumoagatik nahasmenduak dituzten pertsonak, baina drogak ez dira heltzen berehalako tratamendua behar duten guztiengana», nabarmendu zuen NBEko Droga eta Delituen Bulegoko zuzendari Ghada Walyk. Egoera horren ondorioz, erakundeak aurre egin behar die munduko gatazkez eta krisiez baliatzen diren droga trafikoko sareei, zeinek legez kanpoko drogen ekoizpena hedatzen baitute, batez ere droga sintetikoena. Gisa horretako drogak ez datoz lursail handiak behar dituzten landareetatik, produktu kimikoetatik baizik. Droga sintetikoek, hain zuzen, «abantaila ugari» ekartzen dizkiete «talde kriminalei»: merkeagoak dira, eta errazago eta malguago fabrikatu ohi dira, ez baitaude kokaleku baten edo uzta denbora baten menpe. Gainera, ekoizpen denborak askoz laburragoak dira.
Droga kontsumoaren ondorioz nahasmenduak dituzten herritarren kopurua %45 handitu da 2010etik hona, 39,5 milioi kontsumitzaile izateraino. Txostenaren arabera, drogekin lotutako nahasmenduak zituzten bost pertsonatik bat baino ez zegoen tratamenduan 2021ean. Halaber, NBEk zehazten du gazteak direla «zaurgarrienak»; hain zuzen, Afrikan 35 urtetik beherakoak dira tratamenduan dauden pertsonen %70.
Erakundeak azpimarratu zuen, gainera, «benetan handia» dela garabidean diren herrialdeen eta aberatsen arteko arrakala, batez ere oinazearen tratamendurako sendagaiak eskuratzeko orduan. Herrialde garatuetan, adibidez, opioa eskuratzeko aukera berrogei aldiz handiagoa da errenta ertaina edo txikia dutenetan baino. Horiek horrela, munduko biztanleriaren %86 sendagaiak eskuratzeko zailtasunak dituzten estatuetan bizi da. Zehazki, txostenean aipatu dute hiru herrialde hauetan dutela egoera zaila: Brasil, Kolonbia eta Peru. Estatu horietan, hain justu, droga trafikoarekin lotutako delitu «ugari» egiten dituzte.
Droga trafikoa gatazketan
Talde kriminalak gatazkan dauden herrialdeetako «hutsune legalaz» baliatzen dira droga sintetikoak ekoizteko. Txostenak Afganistango kasuak dokumentatzen ditu, non metanfetaminaren ekoizpena handitu egin den, baita Sirian ere. Bestalde, Ukrainaren inbasioaren testuinguruan, gudak kokainaren eta heroinaren trafiko bideak aldatzea eragin badu ere, erakundeak esan du gatazkak «droga sintetikoen fabrikazioa eta trafikoa hedatzea» eragin dezakeela. Drogen sektorea gerra egoeretan eta estatu ahuletan lora daiteke, eta, era berean, gatazka luza edo elika dezake, NBEren txostenaren arabera.
Amazoniako arroko droga trafikoak beste delitu jarduera batzuk areagotu ditu, hala nola legez kanpoko mozketak, meatzaritza, lurren okupazioa edo basa bizitza trafikoa. Horrek «kalte handia» eragiten dio munduko oihan tropikalik handienari, baita bertan bizi diren herri indigenei eta haien defendatzaileei ere.
Haitin, bestalde, herrialdearen krisia handitu egiten da narkotrafikatzaileek herrialdearen mugen «porositatea» ustiatzen duten heinean, «negoziazioak indartzeko». Sahelen, gatazka armatuek gehien astindu duten eskualdean, droga trafikoak talde armatuak finantzatzeko balio izaten du. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229900/eh-bilduk-dio-posta-bidezko-botoak-laquoinoiz-baino-garrantzitsuagoakraquo-direla.htm | Politika | EH Bilduk dio posta bidezko botoak «inoiz baino garrantzitsuagoak» direla | Espainiako Kongresurako Arabako zerrendaburu Iñaki Ruiz de Pinedok esan du «subiranotasunaren aldeko boto guztiak» zenbatu beharko direla. EAJko Gipuzkoako zerrendaburu Marinel Vaquerok, berriz, agindu du bere alderdiak «herritarren interesak erabakimenez» defendatu dituela. | EH Bilduk dio posta bidezko botoak «inoiz baino garrantzitsuagoak» direla. Espainiako Kongresurako Arabako zerrendaburu Iñaki Ruiz de Pinedok esan du «subiranotasunaren aldeko boto guztiak» zenbatu beharko direla. EAJko Gipuzkoako zerrendaburu Marinel Vaquerok, berriz, agindu du bere alderdiak «herritarren interesak erabakimenez» defendatu dituela. | Uztailaren 23ko hauteskundeei begira posta bidezko botoak garrantzi handia izango duela azpimarratu du EH Bilduk. Espainiako Kongresurako Arabako zerrendaburu Iñaki Ruiz de Pinedok gogoratu duenez, «garrantzitsua da boto subiranista eta ezkertiar guztiak hauteskunde gauean zenbatzea», eta, horregatik, azpimarratu du ezin dela bidean geratu «boto bakar bat ere».
Ruiz de Pinedok helarazi du, hain zuzen, maiatzaren 28an EH Bilduk «aurrerapauso handia» eman zuela herritarrek ezkerreko koalizio subiranistan jarritako «konfiantzari esker», eta uztailaren 23an «beste jauzi bat emateko aukera» duela EH Bilduk, «udal eta foru hauteskundeetan hasitako ziklo politikoaren aldaketa sendotzeko».
Hala, Ruiz de Pinedok adierazi du koalizio subiranista «zenbat eta indartsuagoa izan» Madrilen, «orduan eta sakonagoak» izango direla euskal gizarteak behar dituen aldaketak. Erantsi du azken lau urteetan EH Bildu Madrilen egoteak «eskubide sozialetan aurrera egitea» ahalbidetu duela. Uztaileko hauteskundeei begira, EH Bilduk informazioguneak jarri ditu bere egoitzetan, eta lau telefono ere jarri ditu posta bidezko botoaren inguruko zalantzak argitzeko.
EAJren «marra gorria»
EAJko Gipuzkoako zerrendaburu Marinel Vaquerok, berriz, gaur esan du EAJk «Euskadi Madrilen kokatu» duela eta kongresukide jeltzaleek euskal herritarren interesak erabakimenez» defendatu dituztela, «ahots propioarekin, menpekotasunik gabe eta motxilarik gabe».
Vaquerok nabarmendu du uztailaren 23ko bozak «ezberdinak» izango direla, eta, alde horretatik, hau gaineratu du: «hiritarrek jakin behar dute» hauteskunde horiak ez direla presidentetza hauteskundeak izango, «baizik eta beren ahotsa Madrilera eramango dutenak aukeratzeko». Aurreratu du aldagai hori behin eta berriro azpimarratu duela EAJk bere kanpainan, «berriz ere herritarren konfiantza irabaztera begira».
Horrez gain, Vaquerok oso argi esan du bere alderdiak «marra gorri bat» duela: «Vox». «Ez dugu inboluzio demokratikorik onartuko», azaldu du: «Gure DNAn daramagun zerbait da hori». |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229901/zaldibarko-zabortegian-premiazko-segurtasun-neurriak-hartzeko-exijitu-diote-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegian premiazko segurtasun neurriak hartzeko exijitu diote Jaurlaritzari | Zaldibar Argituk, Ekologistak Martxan-ek eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak elkarretaratzeak egingo dituzte hilaren 29an eta 30ean. | Zaldibarko zabortegian premiazko segurtasun neurriak hartzeko exijitu diote Jaurlaritzari. Zaldibar Argituk, Ekologistak Martxan-ek eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak elkarretaratzeak egingo dituzte hilaren 29an eta 30ean. | Eusko Jaurlaritzak Geologia y Geoteknia Larrea SM enpresari eskatutako txostenak agerian utzi du Zaldibarko zabortegiaren orubea ez dela batere egonkorra. Jaurlaritzak txostena fiskaltzari helarazi dion arren, Zaldibar Argitu plataformak, Ekologistak Martxan taldeak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak uste dute ez dela nahikoa. «Ikerketek adierazi dute berehala hartu behar direla zenbait neurri, ingurumenaren eta pertsonen segurtasuna bermatzeko», nabarmendu du Eneko Iraeta Zaldibar Argituko kideak gaur goizean Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritzaren aurrean egindako agerraldian, Bilbon. Hori dela eta, kolektiboek eskaera bat erregistratu dute Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailean.
Segurtasun faktorea txikitu dela ondorioztatu du txostenak: Zaldibarko zabortegia erori zenean, 1,6 puntukoa zen faktorea; orain, berriz, 1,15ekoa. Parametroa 1 baino txikiagoa izateak esan nahi du irristatze indarra handiagoa dela egiturari zutik eusten dioten indarrak baino. Egonkortasunari begiratuz gero, beraz, arriskua «handia» dela salatu du Iraetak. «Arrakalak daude». Arrisku hori, gainera, harago doa: «Gas isurketei, usainei eta suteei dagokienez ere arrisku handia dago». Era berean, salatu du egoera ez dela 2020ko otsailaren 6koa baino hobea. «Oso kezkatuta gaude». Ibaetak gogoratu du txostenak adierazi duela premiazkoa dela behin-behineko estaldura artifiziala jartzea eta zabortegia behin betiko zigilatzea.
Zabortegia erortzeko arriskuan; Jaurlaritza, bete zure ardura lelopean egin dute elkarretaratzea. Eta, orduan, Jaurlaritzaren ordezkaritzak ateak itxi ditu. Haren jarrera salatu du Javier Vazquez Ekologistak Martxan-eko bozeramaileak: «Gogoratu nahi diogu arriskua ez garela gu; arriskua Zaldibarren dago». Eta gaia saihesteari utz diezaiola exijitu dio. «Erakundeen betebeharra da lurraldea, ingurumena eta herritarren osasuna zaintzea; premiaz jardun behar dute, zabortegia berriro eror ez dadin».
Egoera salatzeko, hiru kolektiboek bi deialdi egin dituzte. Ostegunean, ekainak 29, elkarretaratzea egingo dute, 12:00etan, Eusko Legebiltzarraren aurrean. Eta hurrengo egunean, berriz, Zaldibarko Udaletxe plazan manifestazioa egingo dute, 19:00etan. Carlos Alonso herri akusazioko abokatuak –hiru kolektiboek abiatu dute– salatu duenez, erantzulea Verter Recycling 2002 SM den arren, erantzukizuna «subsidiarioki» Jaurlaritzarena ere badela. «Arriskua eragozteko, berehalako esku hartze bat behar da». |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229902/prigozhinen-eskaera-gorabehera-xoigu-errusiako-tropekin-bildu-da.htm | Mundua | Prigozhinen eskaera gorabehera, Xoigu Errusiako tropekin bildu da | Errusiako hedabideen arabera, Wagnerrekoen buruaren aurkako zigor auzibidea irekita dago oraindik. Mertzenarioen liderrak esan du «protesta egitea» zela matxinadaren helburua. Putinek hiru aukera eman dizkie paramilitarrei: «familia eta lagunengana itzuli», armadan sartu edo Bielorrusian erbesteratu. | Prigozhinen eskaera gorabehera, Xoigu Errusiako tropekin bildu da. Errusiako hedabideen arabera, Wagnerrekoen buruaren aurkako zigor auzibidea irekita dago oraindik. Mertzenarioen liderrak esan du «protesta egitea» zela matxinadaren helburua. Putinek hiru aukera eman dizkie paramilitarrei: «familia eta lagunengana itzuli», armadan sartu edo Bielorrusian erbesteratu. | Jevgeni Prigozhin Wagner taldeko buruak ohartarazpen bat egin zuen larunbat eguerdian, Kremlinen kontrako matxinada artean martxan zegoenean: ez zutela etsiko Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroa atxilotua izan arte. Errusia Wagnerrekoekin borrokatu da fronteko zenbait gunetan, eta, besteak beste, muniziorik ez ematea egotzi izan dio mertzenarioen buruak. Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearen bitartekaritzari esker, ordu batzuk geroago eten zuten altxamendua, baina Moskuk ez du Xoiguren aurkako neurririk hartu. Are, Errusiako Defentsa Ministerioak bideo bat zabaldu du gaur, zeinean Xoigu agertzen den buruzagi militarrekin hitz egiten. Ministerioak kaleratutako oharraren arabera, Ukraina ekialdean borrokatzen ari diren tropa batzuekin bildu da.
Orduan, ez dago argi ez zein ondorio ekarriko dituen joan den larunbatean gertatutakoak, ez, praktikan, zein konpromiso hartu dituzten batzuek eta besteek. Prigozhinek altxamendua eten zuen, Kremlinekin adostu zuelako, Lukaxenkoren bitartez, haren kontra matxinadagatik Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak hasitako zigor auzibidea etengo zuela —nazioari traizio egitea egotzi zion Vladimir Putin Errusiako presidenteak Wagnerrekoen buruari—. Matxinadagatik Errusian ezartzen dituzten kartzela zigorrak hamabi eta hogei urte bitartekoak izaten dira. Baina, RIA Novosti Errusiako berri agentziak fiskaltzaren iturriak aipatuz gaur kaleratu duenez, ez dute artxibatu Wagnerren buruaren aurkako auzibidea.
Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek
Gainera, akordioan jaso zutenez, eta Errusiako Gobernuak baieztatu zuenez, Prigozhin Bielorrusian erbesteratu ahal izango da. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramailearen esanetan, «segurtasun bermeak» eskaini dizkiote. Ez dakit non dagoen. Hori bai, gaur audio bat zabaldu du, eta horretan esaten du, besteak beste, matxinadaren helburua ez zela «gobernua eroraraztea», baizik eta «protesta egitea». Larunbat gauean agertu zen azkeneko aldiz jendaurrean, Rostov Don hirian —hura kontrolpean izan zuten mertzenarioek—.
Larunbatean Moskutik 200 bat kilometrora gelditu ziren mertzenarioak non dauden ere ez dute zehaztu. Prigozhinek adierazi zuen atzera «baseetara» itzultzekoak zirela. Kremlinekin adostutakoaren arabera, horiek ere ez dira jazarriak izango. Larunbateko altxamenduan parte hartu ez zutenak, bestalde, Errusiako armadan integratu ahal izango dira. Izan ere, aintzat hartu behar da Errusiako Defentsa Ministerioak agindu bat kaleratu zuela duela bi aste pasa, eta, horren arabera, «boluntarioen taldeak» armadako parte bihurtzera behartuta daudela larunbata baino lehen. Prigozhinek erabaki hori kritikatu zuen, eta azpimarratu ez zutela urrats hori egingo. Txetxeniako Akhmat talde paramilitarrak, adibidez, kontratu bat sinatu zuen Errusiako armadan integratzeko.
Putin gaur gauean mintzatu da, eta hiru aukera dituztela esan die mertzenarioei: «familia eta lagunengana itzuli», Errusiako armadan sartu ala Bielorrusian erbesteratu. Aldiz, ez du argitu Prigozhinen eta Wagnerren etorkizuna zer-nolakoa izango den; hori bai, paramilitarren buruaz mintzatu da, haren izen-abizenak aipatu gabe, eta berriz adierazi du «traidore bat» dela.
Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini
Eta larunbateko gertakarien eta erabakien harira, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak azaldu du, RT Errusiako hedabideak jaso duenez, Wagnerreko kideek Afrikan jarraituko dutela. Errusiak mertzenarioak baliatu ditu kontinente horretan eragina handitzeko. Autokratek laguntza eskatzen zieten, eta, trukean, baliabide naturaletarako eta lehengaietarako sarbidea eman izan diete; besteak beste, Libian, Sudanen, Afrika Erdiko Errepublikan eta Malin, esaterako.
Bien bitartean, Errusiako FSBk jakinarazi du indargabetu egin duela joan den larunbatean Mosku hiriburuan ezarritako «terrorismoaren kontrako erregimena». Kremlinentzat, Errusiako barne egoera «ezegonkortzeko» saiakera bat izan zen larunbatekoa. Hori esan du gaur Mikhail Mixustin lehen ministroak bere kabinetearen bilera batean –telebista bidez eman dute bilkura–.
Borrellen kezka
Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuaren esanetan, Errusian «ezegonkortasun politikoa» egotea ez da berri ona, aintzat hartuta «potentzia nuklear bat» dela herrialdea. «Horri ere erreparatu behar zaio», adierazi du, talde komunitarioko Atzerri ministroek Luxenburgon gaur duten bilerara iritsi berritan. Nabarmendu du, nolanahi ere, matxinada saiakeraren bidez Errusiaren «hauskortasuna» geratu dela agerian, eta hango botere militarra «arrakalatu» dela. Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak ere antzeko mezu bat plazaratu zuen atzo, AEBetako CBS telebista katean egin zioten elkarrizketa batean, eta gaineratu altxamenduarekin «desafio» egin diotela «Putinen autoritateari».
Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak beste ikuspuntu batetik begiratu dio gertatutakoari, eta adierazi du, Lituaniako hiriburuan, matxinada saiakerak erakusten duela «hutsegite estrategiko bat» egin zuela Putinek 2014an Krimea anexionatuz eta iaz Ukraina inbadituz.
Txinak, bestalde, Errusiako «barne auzitzat» jo du larunbateko altxamendua, eta, Pekingo funtzionarioek hango hedabideetan azpimarratu dutenez, «ameskeria bat» da Mendebaldeak Kremlinen detektatutako hauskortasuna. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229903/mundu-osoa-sorgindu-du-aleak.htm | Bizigiro | Mundu osoa sorgindu du aleak | Afrikan du jatorria kafe landareak, eta, gutxienez VI. mendetik, handik kanpo ere ekoizten da: gaur egun, eremu tropikalean hedatuta dago haren produkzioa. Munduan 12,5 milioi nekazarik egiten dute behar horretan, eta plantazioen %90 familienak dira, txikiak. Kooperatibetan batzen dira zenbaitetan. | Mundu osoa sorgindu du aleak. Afrikan du jatorria kafe landareak, eta, gutxienez VI. mendetik, handik kanpo ere ekoizten da: gaur egun, eremu tropikalean hedatuta dago haren produkzioa. Munduan 12,5 milioi nekazarik egiten dute behar horretan, eta plantazioen %90 familienak dira, txikiak. Kooperatibetan batzen dira zenbaitetan. | Sorginkeria bat, funtsean. Hori da kafea, haren aurkikuntzari buruzko kondairan iradokitzen denez. Etiopiako artzain bat omen zen Kaldi, bere ahuntzak mendira eramaten zituena bazkatzera. Egun batean, itzultzeko ordua zela, animaliok ez zioten kasurik egin haren deiari; ez ziren agertu, nahiz eta hainbatetan oihu egin. Fruitu gorri batzuk jaten topatu zituen Kaldik, haietatik ezin urrunduta. Eta hala geratu zen bera ere, probatu zituenean. Sorginduta.
Hutsune bat betetzen du kondairak, ohi bezala: ezezaguna baita noiz eta nork topatu zuen kafea, baina jakina da aspaldi atera zela jaioterritik, Afrikatik. Uncommon Grounds liburuan (1999), Mark Pendergrast ikerlariak azaltzen du batik bat kolonizazioaren bitartez hedatu zela alea, Arabiar penintsulara aurrena, VI. mendean. «Etiopiarrek Yemen inbaditu eta kontrolpean eduki zutenean 50 urtez, litekeena da kafe plantazioak kokatu izana deliberatuki». X. mendean aurkitu daiteke beste helduleku bat, ordukoa baita kafearen lehen aipamena, Al-Razi izeneko Persiako mediku batek egina: buncham edariak osasunean eragiten zituen onurak aletu zituen tratatu batean. Alabaina, orduko horrek zerikusi gutxi zuen egungoarekin: seguruenik, XV. mendean hasi baitziren aleak txigortzen, xehatzen eta infusioa egiten, Pendergrasten arabera.
Hedatuz joan zen kafearen produkzioa, baita kontsumoa ere: ikerlariak dioenez, XV. mende bukaerarako, erromes musulmanek eramana zuten Persiara, Turkiara eta Afrika iparraldera, eta ordurako ondasun preziatua zen merkataritzan; geroago heldu zen Ameriketara, XVIII. mendearen hasieran. Gaur egun, kafea ekoizten duten herrialdeek gerriko bat osatzen dute eremu tropikalaren luze-zabalean, eta eremu are handiagoa hartzen dute inportatzaileek; izan ere, ICO Kafearen Nazioarteko Erakundearen datuen arabera, tropikalak ez diren guneetan kontsumitzen da kafe gehien. Hala, diru asko mugitzen du nazioarteko merkataritzan, Juanjo Martinez Oxfam Intermon GKEko Bidezko Merkataritzako ekoizleen arduradunaren berbetan. Perdergrastek Uncommon Grounds-en 2019ko ediziorako hitzaurrean zehaztu duenez —Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen datuetan oinarrituta—, nekazaritza arloko commodity-rik baliotsuenen artean, laugarrena da —prozesatu gabeko lehengaiak dira commodity-ak; hau da, balio erantsirik gabekoak, jatorriaz aparte—.
Familien kontua
Mugen barruan ere, munta handiko produktua da kafea: guztira, 12,5 milioi nekazarik egiten dute lan ekoizpenean, ikerlariaren arabera; herrialde batzuetan, ekonomiaren oinarrietako bat da, eta, zenbaitetan, baita diru sarrera iturririk behinena ere —Ugandan, esaterako—. Mendekotasun horrek arriskuak ditu, Martinezen esanetan. «Kafearen nazioarteko prezioa jaisten bada —hori gertatu zen 2000ko hamarkadaren hasieran eta orain dela lau urte, pandemia baino lehen—, oso arazo serioa izan liteke herrialdearentzat». Alabaina, eskariak leundu egiten ditu arriskuok, kafezaleek egunero hartu ohi baitute edaria; zail baztertuko lukete, nahiz eta prezioa igo.
Orobat, kontsumoa bezain egonkorra da ekoizpena; ez da, behintzat, beste landare batzuena bezain gorabeheratsua. «Azken bi urteetan, entzuten ari gara oliba olioaren ekoizpena ikaragarri jaitsi dela, lehorteak oliben uztan izandako eraginagatik. Baina herrialde tropikaletan beti egoten da urtaroren bat euri jasa indartsuekin, eta, hortaz, kafea beti ekoizten da, gehiago edo gutxiago». Alde horretatik, plagak dira mehatxua: kasurako, Erdialdeko Amerikan, gorrinak hamabost-hogei urte daramatza buruhauste izaten, dioenez.
Izurri batek erantzun bateratua behar du, baina, oro har, kafe plantazioak sakabanatuta egoten dira, kafearen gerrikoa txatal mordo batez osatuta baitago: hain justu, familien laboreetan ekoizten da munduko kafearen %90, gutxi-asko. Eremu txikiak dira, eta kide gutxik lantzen dute bakoitza. «Badaude salbuespenak: Asia, oro har, eta, bereziki, Vietnam. Han, tamaina ertain eta handiko plantazioak daude, kontratupeko beharginekin». Gehienetan, ordea, lagun gutxi batzuen gain daude zaintza, ekoizpena eta ekoitzitakoari aterabidea emateko ardura. Horiek horrela, fruituak merkeegi saldu behar izaten dituzte sarritan, baliabide faltagatik, batez ere.
Egoera paradoxikoa da, Martinezen irudiko. Commodity bat denez, kafeak nazioarteko prezio bat dauka ezarrita, baina prezio hori esportatzaileari ordaintzen zaio; esportatzeko ahalmenik eduki ezean, bitartekari batengana jo beharra dago, eta hark eskainitakoari men egin. Ekoizle familientzat, hori da ohiko bidea. Bitartekariak ez dira izaten konpainia handiak, edo horiekin erlazionatutako eragileak; kontrara, ñabardura txikiek bihurtzen dute norbait bitartekari. Esaterako, aski da furgoneta bat edukitzea, ezinbestekoa baita kafe aleak eramateko mendi puntako plantaziotik kooperatiba edo fabrika batera, haietan prozesatu eta ostean esportatu ahal izateko. Dena dela, nazioarteko prezioan saldu ahal izateak ez du bermatzen bidezko truke bat; sarri, baxuegi ezarrita dago, eta, bitartekariak bere zatia eskuratu ostean, oso urria da ekoizleek jasotzen duten kopurua.
Hartu-eman hori du jomuga bidezko merkataritzak, besteak beste. «Sustatzen dugu familiak batu daitezen kooperatibetan, eta izan daitezen esportatzeko bezain handiak; bai nazioarteko ordainsaria jasotzeko, bitartekaririk gabe; bai bidezko baldintzetan saldu ahal izateko, Fair Trade International erakundeak ezarritako prezio minimoetara helduta», azaldu du Martinezek. Kooperatibek ez dute zertan erraldoiak izan esportatzeko ahalmena edukitzeko: nahiko dira 1.000 kide inguru, haren iritziz. Zehazki, 8.000 lagun dira jada Ugandako hegoaldean 2008an Oxfam Intermonek sortu zuen kooperatiban. Gune horretan, robusta kafe asko ekoizten da, eta bereziki merke ordaintzen da merkatuan —kalitate eskasenekoa baita—, bidezko merkataritzak ezarritako langaren oso azpitik.
Bihar: Kafea (II): Prozesua. |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229904/gobernuaren-egitura-argitu-dezala-eskatu-dio-geroa-baik-psnri.htm | Politika | Gobernuaren egitura argitu dezala eskatu dio Geroa Baik PSNri | Goizean sozialistekin izandako bileran, ontzat jo dute kontrol mekanismoetan egon diren arazoei buruz PSNk eman dien azalpena, baina uste dute oraindik ere hainbat puntu argitzeko daudela. | Gobernuaren egitura argitu dezala eskatu dio Geroa Baik PSNri. Goizean sozialistekin izandako bileran, ontzat jo dute kontrol mekanismoetan egon diren arazoei buruz PSNk eman dien azalpena, baina uste dute oraindik ere hainbat puntu argitzeko daudela. | Korapiloa ez da guztiz askatu, baina Geroa Baik elkarrizketetan aurrera egingo du, eta, gaur, 17:00etan, PSNk eta Zurekin Nafarroak legealdirako politiken edukiei buruz hitz egiteko bileran egongo da. Sozialistekin goizean egindako bileran, gobernu egiturari buruzko ikuspegia azal dezatela eskatu diete: «Ez digute argitu guk nahi genuen guztia», aipatu du amaieran Maria Solana Geroa Baiko eledunak.
Gaurko bilkura ekainaren 12an hitzartua zuten bi alderdiek, baina, PSNk hura bertan behera utzi eta emandako hitza bete ez zuelakoan, negoziazio mahaitik altxatzea erabaki zuen Geroa Baik. Pultsuak bi aste iraun du.
Ikusi gehiago: PSNk gobernu eredua argitu arte, Geroa Baik soka tenkatu du
Talkak zerikusia zuzena du, batetik, alderdi bakoitzaren negoziazio estrategiekin, eta, bestetik, iragan legealdiko esperientziarekin. Hala, Geroa Baik uste du gobernu barruan iragan legealdian hainbat erabaki ez zirela kontsentsuz hartu, eta adierazi du politiken edukietan sartu aurretik hori zehaztea komeni dela: «Behar dugu jakin zein den, PSNren aburuz, Geroa Bairi egokituko zaion rola ustezko gobernuan, eta nahi dugu jakin horretarako nahikoa konpromisoa baden. Orain arte ez dugu lortu jakitea PSNk zehazki zer nahi duen». Solanaren arabera, sozialistek ez dute hori aurreratu nahi. «Guk argi utzi diegu hiruko gobernu batean erabakiak kontsentsuz hartu behar direla»
Aldiz, negoziazioetan aurrera egin eta edukiak hitzartu ostean, PSNri komeni zaio gobernu egituraren xehetasunetan sartzea. «Lehenik, edukian jarri behar gara ados, eta, ondoren, ikusi bakoitzak zer arlo kudeatuko duen», azaldu du PSNko Ramon Alzorrizek. Dena den, aurreko egunetan egin bezala, sozialistek beste behin iradoki dute gobernu horrek parlamentuko ordezkaritzari erantzun behar diola, eta legealdi honetan sozialistek pisu handiagoa dutela: «Eskuzabalak gara. Ulertzen dugu herritarrek gutako bakoitzari ordezkaritza bat eman digutela koalizio gobernu horretan eta herritarren agindu hori bete egin behar dela bere horretan».
Beste bi eskaerak
Duela lau urte akordio programatikoa hitzartu zenean, haren edukia betetzen zen ikusteko kontrol mekanismoak ezarri ziren. Geroa Bairen arabera, maiz kontrol neurri horiek ez dira ezarri, eta horregatik eskatu diete horien gaineko berme gehiago behar direla. «Autokritika puntu bat erakutsi dute, onartu dutelako gure aurrean behintzat akordioan sinatua genuela, kontrol erremintari dagokionez. Onartu dute askotan hortik at funtzionatu dugula eta horrek ez digula onurarik ekarri», esan du Solanak.
Geroa Baik ontzat jo du emandako azalpena baina, esperientzia horrek pentsarazi diete arlo horretan indar handiago egin behar dutela. Halaber, uste dute beharrezkoa dela Maria Txibitek lidergoa hartzea bai negoziazioetan eta bai kontrol neurrien eta bermeen arloan. Geroa Baik argitu du haien zazpi botoak ez direla izango PSNrentzat edo beste inorentzat. «Hartara, guretzat inportantea da Txibite egotea mahaian, erabaki horiek lehen pertsonan hartzen direla egiaztatzeko eta hasieratik bere lidergoa adierazteko. Lau urtetan hamaika bider salatu dugu lidergo falta hori eta aurpegirik ez duela eman».
Aldiz, Alzorrizek erantzun du negoziazioen ardura bere gain utzi duela Txibitek, eta alderdi bakoitzari dagokiola erabakitzea nor eseriko den mahaian. «PSNk erabaki du hori, gure artean konfiantza dugu. Negoziatzen den guztia berekin [Txibiterekin] aztertzen dugu, eta nik haiei ez diet esaten nor etorri behar duen». Halaber, Alzorrizek azpimarratu du negoziazioen xehetasunak hiru alderdien artean aztertu behar direla, Zurekin Nafarroaren botoak ere beharrezko izango direlakoa. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229905/naziotasuna-identitate.htm | Gizartea | Naziotasuna identitate | Euskal Herria da BERRIAren nazioa, zazpi herrialdek osatutako errealitate kultural eta politikoa, eguneroko arretagunea. Nazio ikuspegi hori da BERRIAren eta haren kazetarien eguneroko lanaren oinarri nagusietako bat. | Naziotasuna identitate. Euskal Herria da BERRIAren nazioa, zazpi herrialdek osatutako errealitate kultural eta politikoa, eguneroko arretagunea. Nazio ikuspegi hori da BERRIAren eta haren kazetarien eguneroko lanaren oinarri nagusietako bat. | Egunkari nazionala da BERRIA. Euskarazko egunkari nazional bakarra. Naziotasuna da haren identitateetako bat, balio bereizgarrietako bat. Baina... zergatik? Zergatik du horrenbesteko garrantzia nazio ikuspegiak? Amagoia Mujika Tolaretxipik erantzun du, Martxelo Otamendiren ordez BERRIAko zuzendari izango denak: «Arrazoia sinplea da, nahiz eta errealitateak buruhauste asko sortzen dizkigun. Gure herria ez dugu euskararik gabe ulertzen; euskaraz bizi gara, euskaldunak gara, zazpi lurraldeetakoak. Beraz, argi dugu gure nazioa Euskal Herria dela». Azaldu duenez, Euskaldunon Egunkaria sortu zenean garbi zuten Euskal Herriak egunkari bat behar zuela. Izan ere, leku bat behar zen Euskal Herriko lurralde guztietan gertatzen zenaren berri emateko, eta baita horretarako hizkuntza bat garatzeko ere: «Guri gertatzen zitzaigunaz hitz egin behar zen; gure auziez, ezbeharrez, politikaz eta ekonomiaz. Gure begietatik esplikatuko zen munduaz. Gure imajinarioa irudikatzen zuen eguneroko bat izan behar zuen». Helburu eta ikuspegi horrekin sortu zuten Egunkaria, eta bide horretatik jarraitu zuen, itxi zuten arte. Asmo eta filosofia berberekin jaio zen BERRIA ere, nahiz eta beste garai bat izan. «BERRIAk egunero berritzen du Euskal Herria erakusteko konpromisoa. Egunero-egunero dauka presente bere eginbeharra hori dela». Egunkariek pisu nabarmena dute nazioen eraikuntzan, eta garrantzitsua da komunikazio esparru propioa izatea. Euskal Herriaren kasuan, ordea, askotarikoak dira oztopoak; nola lotu egitura administratiboek zatikatutako nazio bat kazetaritzan? Honela azaldu du Mujikak: «Gobernuek zatiketa indartzen dute. Gainerako hedabide gehienek ere bai. Eskolak berak indartzen du zatiketa. Atzerakada bat sumatzen ari gara. Euskal Herriak indarra galdu du imajinario kolektiboan, eta horren kontra egiten dugu».
Eguneroko buruhausteak. Datu nazionalak ematen dituzten erakundeen falta salatu du Mujikak, eta azaldu kazetariek «egunero» aurre egin behar izaten diotela nazio auziari. Pandemia garaia gogoan, adibidea jarri du Ion Orzaiz Nafarroako delegazioko kazetariak. «Infekzioen, ospitaleratzeen eta heriotzen datuak jasotzean, Hego Euskal Herrikoak izan arte, behintzat, ez genituen webgunean publikatzen. Frantziako Gobernuak ez zituen ematen Iparraldekoak, baina saiatzen ginen, hala ere, Ipar Euskal Herritik eskuragarri genituenak ere ematen». Horrek, sarri, «mantsoago» aritzea eragin ziela aitortu du, baina, modu horretara, «ondo landutako kazetaritza bat» eskaini ahal izan zietela irakurleei. Aipatutakoa etsenplu bat baino ez da. «Batzuetan, zaila da, baina merezi du. Uste dut, azken finean, beste kazetaritza molde bati segitzea dela, eta beste eredu bat proposatzea». Eguneroko lanetan eta arnasa luzeko piezetan nazio ikuspegia «barneratuta» daukatela adierazi du. Buruhauste asko izaten dituzte, ordea, Ekhi Erremundegi Iparraldeko delegazioko kideak aitortu duenez. Zerrendatu egin ditu batzuk: «Agiri bat bidali du Euskal Elkargoak etxebizitza problematikari buruz. Côte Basque aipatzen du frantsesezko bertsioan, Euskal Kostaldea euskaraz. Euskal kostaldea da guretzat? Ala Ipar Euskal Herriko kostaldea? Ez ote da Lapurdiko kostaldea? Eta EFEren teletipoan agertzen den Gobierno Vasco nola itzuliko dugu? Euskal gobernua ala Eusko Jaurlaritza? Zer eremuri buruz ari da Max Brisson Pays Basque aipatzen duelarik? Nola ezarriko diogu euskaraz? Prefeta zer da, Denis Itxasoren parekoa? Eta orduan zer da suprefeta? Zuek Akitanian zaudete ala Pirinio Atlantikoetan? Zer sindikatu dira SATSE, Steilas eta ESK? Zer ildotakoak dira?». Askotariko galderak izaten dituzte, beraz, egunerokoan. Eta horren harira, dudak: nondik hartu informazioa? Nondik begiratu? Zeren arabera hartu erabakiak? «Gureak ez diren bi estaturen menpe eta hiru administrazio ezberdinetan egoteak egunero baldintzatzen gaitu. Euskal gizartearen eta mugimendu abertzalearen bilakaerak eta inertziek ere bai». Azpimarratu du eguneroko borroka dela aitortzarik ez duen nazio batean «nazionalki pentsatzen saiatzea». Mujikak ere berretsi du administrazio bakoitzak sarri bere erara interpretatzen dituela datuak, eta kontzeptu ezberdinak jasotzen dituztela. Horrek lana zailtzen die. Halaber, lurraldetasuna beste modu batera ere lantzen dela azaldu du: «Egunkari nazionala gara Euskal Herri osoa hartzen dugulako kontuan, baina baita toki guztietako berriak jasotzen ditugulako ere; ahalegin handia egiten dugu hango eta hemengo egoera islatzen». Egunkari nazionala izanda, lurralde guztietan du BERRIAk ordezkaritza, eta tokian tokiko kazetariekin ezartzen du agenda. Horri garrantzia eman dio Mujikak: «Berezko agenda lantzeak ere bereizten du egunkari bat bestetik. Aktualitateari erreparatu behar diogu, baina aktualitatea gure agenda propioarekin ere markatu dezakegu, guk proposatutako gaien bidez, gure erreferentziak emanez». |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/229906/kazetaritza-betaurreko-moreekin.htm | Gizartea | Kazetaritza, betaurreko moreekin | Kazetaritza feminista egiten du BERRIAk; eguneroko jardunean genero ikuspegia sustatzen saiatzen da, eta hainbat hausnarketa eta eztabaida jarri ditu mahai gainean. Hain zuzen, egunkariaren hamar balioetan jasoa dago feminista dela. Apustu horren adierazle dira urteotan sortutako proiektu diferenteak. | Kazetaritza, betaurreko moreekin. Kazetaritza feminista egiten du BERRIAk; eguneroko jardunean genero ikuspegia sustatzen saiatzen da, eta hainbat hausnarketa eta eztabaida jarri ditu mahai gainean. Hain zuzen, egunkariaren hamar balioetan jasoa dago feminista dela. Apustu horren adierazle dira urteotan sortutako proiektu diferenteak. | Kazetaritza feminista egiten du BERRIAk; eguneroko jardunean genero ikuspegia sustatzen saiatzen da, eta hainbat hausnarketa eta eztabaida jarri ditu mahai gainean. Hain zuzen, egunkariaren hamar balioetan jasoa dago feminista dela. Apustu horren adierazle dira urteotan sortutako proiektu diferenteak. Aspaldi egin zuen BERRIAk kazetaritza feministaren aldeko apustua; edukietan eta funtzionamenduan genero ikuspegia txertatzea du asmo, eta hortik ari da bidea egiten. Jaso du lan horren aitortza ere: Emakunderen berdintasun saria eskuratu zuen iaz, esaterako. Hala adierazi zuen Maite Asensio kazetariak: «Lortu dugu feminismoa euskaraz jorratzea, lortu dugu hainbat eztabaida eta hausnarketa mahai gainean jartzea, eta, zergatik ez, lortu dugu gure inguruko iruditeria sozial eta politiko batzuk ere eraldatzen hastea. Hori da komunikabideon helburu nagusietako bat, eta harro esan behar dugu». Konpromisoa eta apustua hor daude; betaurreko moreak jantzita egiten du lan berripaper honek. Baina, nolakoa izan da honaino iristeko bidea? Elene Barandiaran barne antolaketako arduradunak hartu du hitza: «Ni hemen hasi nintzenerako, Egunkaria-ren azken hilabetean, talde batek urteak zeramatzan baldintza eskasetan lanean, baina egunero periodiko bat egiten zuen. Nik bi lan topatu nituen: estilo liburua eta lan ituna. Kontzientzia feminista handiko lanak ziren, iruditeria eta eskubide sorta bat eskaintzen zutenak. Beraz, esango nuke kontzientzia feminista zuen talde handi bat topatu nuela». Horri eutsi dio Asensiok ere, eta azpimarratu du BERRIA beti izan dela «leku pribilegiatu bat» kazetaritza feminista egiteko: «Oinarria hor egon da, eta izan da zerbait ia-ia kultural-politikoa. Aurreko emakume feministek borrokan lortu zutena, baina baita etxeak beretzat asumitu zuena ere; bere izaeratzat». BERRIA ikuspegi feminista eta genero ikuspegia sustatzen saiatzen da eguneroko jardunean. Urratsak egin dira, eta horren ondorio dira sortutako proiektu berriak; tartean, Berria FM podcast feminista —2019an jaio zen, Maider Galardiren gidaritzapean; orain, ziklo berria abiatu, eta Uxue Reyk eta Ane Eslabak hartu dute haren lekukoa—. Podcastarekin kazetaritza feministarekiko harremana «estutu» duela aitortu du Reyk: «Etengabe ari gara horri begira. Ohartzen gara kazetaritza feminista ez dela soilik egiten, adibidez, andreei zuzenki loturik dauden gaietan. Gai askori erreparatuta egin daiteke kazetaritza feminista, eta egin behar da». Abiatutako beste proiektu bat ere bada hilketa matxisten mapa, 2018an sortutakoa; indarkeria matxistak 2003tik hildako emakumeen eta haurren kontaketa egiten du. Asensioren ustez, badago halako albisteei lehen mailako garrantzi politikoa emateko borondate bat. «Apustu serioa egina dauka BERRIAk horrelako informazioarekin. Batzuetan, gainerako hedabideek egina dutenaren nahiko kontrara. Konpromiso horren adierazle izan zen indarkeria matxistaren mapa eta hor egiten den memoria ariketa». Mugimendu feministarentzat «tresna» bihurtu dela azaldu du, Euskal Herriko datuak bildu eta biktimen memoria bideratu ahal izateko. Balioa eman dio horri. Egindako apustuan jarri du arreta Barandiaranek: «Apustua, gaur egun, erreala, finkoa eta argia da. Baina apustua ere, batzuetan, egin behar izan da». Alardeen gaia aipatu du: «Gatazka handia izan zen gure etxe barrurako ere. Orduko zuzendaritzak apustu bat egin nahi izan zuen momentu horretan. Harpidedunak haserretu ziren, harpidedun izateari utzi zioten, eta publizitatean ere galera bat egon zen. Argi ikusi zen bidea, argi ikusi da non gauden eta non egon behar genuen, baina momentu batzuetan apustua egin behar da. Kontua da argi izatea zein diren zure kazetaritzaren balioak». Hain zuzen, jasoa dago egunkariaren hamar balioetan BERRIA feminista dela. Mugimendu feministaren loraldia izan du akorduan Asensiok, eta uste du kazetaritza feminista ere bidaide izan duela: «Sentitzen dut BERRIAk egin zuela nolabaiteko akonpainamendu bat debate feministetan. Mahai gainean zeuden hainbat gai eztabaidatu ahal izan genituen lasai, soseguz, kalitatez; nik hori kalean ere jaso dut. Mugimendu feministan gertatzen ziren eztabaidak elikatu ditugu, eta batzuetan guk egindako gauza batzuek ere balio izan dute mugimendu feministan eztabaidatzeko». Halaber, bidean, eta egunerokoan, zalantzak ere izaten dituztela onartu dute. Lankideen artean eztabaidatzeko espazioa eta denbora izatearen garrantzia azpimarratu du Asensiok. Enpresa barrura begira jarri da gero, autokritika eginez: «Asko hitz egiten dugu BERRIAren produktuaren eredugarritasunaz. Baina, egia da etxe barruan ere baditugula edo izan ditugula desorekak genero ikuspegitik». Horiek konpontze aldera, lantaldeak duen «kontzientzia» nabarmendu du.
Formakuntza, etxe barruan. Kazetaritza feminista egiteko, beharrezkotzat jo dute kazetarien trebakuntza. Hain zuzen, formakuntza feminista egin dute aurten BERRIAko langileek. «Formakuntza ezinbestekoa da. Eta ez bakarrik produktuari begira, baizik barne jarrerei begira». Reyren ustez ere, funtsezkoa da barnera begirako lanketa egitea, eta iruditzen zaio horrek eduki eta formetan lagun dezakeela: «Erneago egotera, behintzat, eramaten gaitu». Bidea urratzen eta hobetzen segitzeko borondatea dute langileek, helburu bat jomugan: BERRIA gero eta feministagoa izan bedi.
Maddi Ane Txoperena Iribarren
Feministak garenak kanpora begira etxea txukuntzeko a ze mobida! Botere harremanak lanaren neurrira harri bat altxatuta lau zulo argira eztabaiden jira perezaz, motiba «Egin behar, tira...» Ze alternatiba? Deserosoa izan da ta hori aski da.
Onintza Enbeita
Kazetaritzak baditu hainbat gauza inplizitu Zerekin hautsak harrotu soilik hura existitu Bozgorailuak bihurtu behar dira zirrikitu Ahizpak hiltzen ikustera ezin gintezkeenez ohitu Nahiz eta azal batean ezin den dena kabitu Nahiz ta notizi batean ezin den ezer argitu Ezkutatzen zaizkigunak ikusaraziko ditu.
Saioa Alkaiza
Mundu zahar honen errelatoa egin ez dadin erdizka Egunkaria bihurtu bedi gizadiaren kronista Jakin dezagun nola errotu zen mugimendu sufragista Behin abortatu zuen andrea, militante antifrankista, Greban indartu zen langilea, gaztetxe baten lehen txispa Subjektuen zizka-mizka Kontatu denak aldizka Lerroburuek zorroztasunez egin dezatela zizta Euskal Herria izan artean kritiko ta feminista. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/229907/bideragarritasuna-jomugan.htm | Gizartea | Bideragarritasuna jomugan | BERRIAren urteroko erronka bideragarritasuna lortzea da, eta haren nahia, egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horretarako, ezinbestekoa da komunitatearen babesa. BERRIA Taldeak hogei urteotan izandako bilakaeraren eta gorabeheren laburpena da hau. | Bideragarritasuna jomugan. BERRIAren urteroko erronka bideragarritasuna lortzea da, eta haren nahia, egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horretarako, ezinbestekoa da komunitatearen babesa. BERRIA Taldeak hogei urteotan izandako bilakaeraren eta gorabeheren laburpena da hau. | BERRIAren urteroko erronka bideragarritasuna lortzea da, eta haren nahia, egonkortasun ekonomikoa bermatzea. Horretarako, ezinbestekoa da komunitatearen babesa. BERRIA Taldeak hogei urteotan izandako bilakaeraren eta gorabeheren laburpena da hau. KOMUNITATEAREN INDARRA BERRIA herri ekimenetik sortutako proiektua da. Komunitateak emandako bultzadari esker sortu zen, Egunkaria itxi eta lau hilabetera. Joan Mari Torrealdaik Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta liburuan hain modu aproposean definitu bezala, euskarazko egunkariaren sorrera euskalgintza zibilaren ekarpena izan zen. Gizarte zibilaren arrakasta da, beraz, Egunkaria-ren existentzia lehenik, eta BERRIArena gero. Egunkaria itxi eta BERRIA ireki bitarteko lau hilabeteko epe labur horretan, Berria berri lelopean egindako kanpaina publikoan, 24.404 bazkideren artean 4.595.900 euro bildu ziren Euskarazko Komunikazio Taldea SA martxan jartzeko; hots, BERRIA martxan jartzeko —2005eko eta 2006ko kapital handitzeekin, 4.740.000 euroko kapitala batu zen—. 24.404 akziodun horiek, 15.000 BERRIAlagunek —tartean 500dik gora BERRIAlagun iragarle— eta 60.000 irakurle inguruk osatzen dute egun komunitatea. BERRIA sortu osteko lehen asteak oparoak izan ziren salmentetan. Batez beste, egunero 21.000 ale ere saldu zituen euskarazko berripaperak; horietako 11.300, harpidetza bidez. Lehen urteetan, papera izan zen proiektuaren oinarria, baina jada webgunea urrats garrantzitsuak egiten hasia zen: edizio jarraitua, ingelesezko edizioa, webgune tematikoak... FINANTZAKETA EREDU TRADIZIONALA Finantzaketari dagokionez, garai hartako egunkarietan nagusi ziren diru sarrerak ziren garrantzitsuenak BERRIAn ere: egunkari salmentak eta harpidetzak, %42; publizitatea, %35; diru laguntzak, %16; eta zerbitzu salmenta, %7. Gaur egungo ereduan, datuak bestelakoak dira: egunkari salmentak eta BERRIAlagunak, %39; publizitatea, %16; diru laguntzak, %28; eta zerbitzu salmenta, %17. Egunkari salmenta, publizitate salmenta, diru laguntzak eta zerbitzu salmenta izan dira hogei urteotan BERRIAren diru sarrera nagusiak. Proportzioetan, ordea, gorabeherak izan dira. Hedabideen negozio ereduek aldaketa handiak izan dituzte urte hauetan; krisi ekonomikoarekin batera, bereziki prentsak bizi izan duen krisiak garai zailak pasarazi dizkio euskarazko egunkariari. Hala ere, nabarmendu behar da urte guztietan BERRIAlagunen bidez finantzatu dela proiektua neurri handi batean (diru sarreren ia erdiak bide horretatik lortzen dira). Autofinantzaketa handia bermatzen du horrek, %70etik gorakoa. Ez da ohikoa horrelako proiektuek irabaziak izatea, baina, egonez gero, proiektuan eta lantaldean inbertitzen dira. Halaber, gizarteari egiten zaion itzulpena ere handia da, balio sozial handia sortzen baitu. Egunkari bat egiteaz gain, hainbat proiektutan hartzen du parte BERRIAk, hainbat eragilerekin elkarlanean, helburua ere badelako gizarteak emandakoa itzultzea: unibertsitateak (Huhezi, EHU...), Kontseilua, Hekimen, tokiko hedabideak, Katxiporreta, Elkar, Euskaltzaindia... BIDERAGARRITASUNA KOLOKAN Ekonomikoki estu ibili da proiektua urte guztietan. Euskarazko komunikabideak ez dira errentagarriak: hori jakina zen hasi aurretik ere. Gainera, komunikabideen negozio eredua erabat aldatu da azken hamar-hamabost urteetan. Kontsumo eredua aldatu egin da: paperetik sarera egin du salto kontsumitzaileen zati batek, eta berriak sareetatik datoz. Horri esker, inoiz baino irakurle gehiago ditu BERRIAk, baina salmenta eta publizitate bidezko sarrerak galtzea ekarri du. Proiektuaren bideragarritasuna zaildu egin du horrek. Horrekin batera, krisi ekonomikoa —2008koa mugarria izan zen—, paperaren garestitzea... Ez dira urte errazak izan. Egunkariak beti izan ditu zailtasunak, baina kontsumo ohituren aldaketak zaildu egin du bideragarritasun ekonomikoa; hori begi bistakoa da, sektorean oro har gertatu da, eta BERRIAn ere bai. Baina komunitatean oinarritutako proiektua izateak sendotasun handiagoa ematen dio egoera zail horri aurre egiteko. Eusko Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmenak ere laguntzen du, baina gerrikoa estututa ibiltzea dagokio oraindik ere; langileen lan baldintzak nahi baino eskasagoak dira, eta kostuen bilakaerak kalte are handiagoa egin die langileei. Gainera, proiektuari berari ere kalte egin dio: kontsumo prezioen indize altuak, paperaren salneurria... Horiek kezka iturri izango dira datozen urteetan ere. BERRIKUNTZAN INBERTITU BEHARRA? Aldi konplexua da, eta kazetaritza ezinbestekoa da aldi hau ulertzeko. Gainera, aldia gero eta digitalagoa denez, hedabideek ere berritu beharra dute. Txikia da BERRIA, hizkuntza gutxitu batean aritzen da, eta baliabide aldetik ez da oso oparoa, baina, bere neurrian, ari da pausoak ematen. Aurten egingo diren berrikuntzei esker, jauzi handiagoa emango du digitalki. Ez da ahaztu behar, ordea, hedabide handiek teknologikoki duten abantaila oso handia dela. Berrikuntzak etengabekoa izan behar du: denboran iraungo duen digitalizazio prozesu bat. Hori ez da batere merkea, denboran iraungo duen inbertsioa baita. Eta, inbertsio teknologikoaz gain, hor sartzen da lan prozesuen kontua ere: lan antolaketari, formazioari, talentuari... buruzkoa. Horretan guztian eragingo duen inbertsio iraunkorra behar dute euskarazko hedabideek. Azken urteotan lortu da administrazioarekin halako sintonia bat, baina sektorearen eta administrazio publikoaren arteko ardura konpartituaren kontzeptua ekarri behar da digitalizazioaren arlora ere: sektore estrategiko bat da, eta, euskarazko hedabide modernoak eta eraginkorrak nahi badira, inbertsio publikoa ezinbestekoa da. KOMUNITATEARENA DA ETORKIZUNA BERRIAren komunitatea BERRIAren irakurle guztiek osatzen dute, informatzeko euskarazko egunkari nazionala hautatzen duten guztiek, edozein dela ere euskarria. Hori esanda, azpimarra egin behar da proiektua ekonomikoki babesten duten BERRIAlagunengan. Harpidetza bidez edo proiektuari urteko ekarpen ekonomiko bat eginez, BERRIAren independentzia bermatzen dute. 2010. urte bukaeran jarri zen martxan gaur egun BERRIAlaguna izenez ezagutzen den egitasmoa, 2008ko krisi ekonomikoak eragindako jokalekuan. Zure ziztada behar dugu kanpainaren barruan BERRIA proiektua sostengatuko zuten lagunak biltzea zuen helburu kanpaina horrek. Ezinbestekoa da BERRIAlagunen ekarpen hori. 2011n, hango eta hemengo egunkariak edukiei giltzarrapoa jartzen hasi zirenean —ordainpeko murruak, alegia—, BERRIAk edukiak zabalik eta doan mantentzea erabaki zuen, euskararen normalizazio eta hedapenaren ikuspuntutik hedabideek duten garrantzi estrategikoa aintzat hartuta. Orduan aktibatu zen bereziki urteko ekarpena egiteko bidea, Interneteko irakurleentzat pentsatua: kontzeptualki produktua erosi ordez proiektua babesteko jauzia egin zezaten. Nolabait, hauxe azpimarratuz: sektorearen egoeraren arabera eta hedabideen bilakaerari lotuta, BERRIA aldatuz joango da formetan, baina beharko du komunitate bat babes ekonomikoa emango diona eta independentzia bermatuko diona. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229908/bi-krisi-bi-irtenbide-desberdin.htm | Ekonomia | Bi krisi, bi irtenbide desberdin | Azken hogei urteotan bi krisi ekonomiko larri izan dira: Atzeraldi Handia eta koronabirusaren krisia. Bati eta besteari erantzuteko modua, ordea, ez da bera izan: krisia luzatu zuen austeritatearekin aurre egin zitzaion lehenengoari, eta gastu publikoarekin bigarrenari. | Bi krisi, bi irtenbide desberdin. Azken hogei urteotan bi krisi ekonomiko larri izan dira: Atzeraldi Handia eta koronabirusaren krisia. Bati eta besteari erantzuteko modua, ordea, ez da bera izan: krisia luzatu zuen austeritatearekin aurre egin zitzaion lehenengoari, eta gastu publikoarekin bigarrenari. | Azken hogei urteotan bi krisi ekonomiko larri izan dira: Atzeraldi Handia eta koronabirusaren krisia. Bati eta besteari erantzuteko modua, ordea, ez da bera izan: krisia luzatu zuen austeritatearekin aurre egin zitzaion lehenengoari, eta gastu publikoarekin bigarrenari.
Gertakari handiak maite ditu XXI. mendearen hasierak. Azken hogei urteotan gertatu dira 1929koaren ondorengo krisi ekonomiko gogorrena eta pandemiarik bizkorrena, aste batzuetan ia mundu osoa geratu zuena. Atzeraldi Handiak eta COVID-19aren pandemiak lekua izango dute historia liburuetan, baina baita historia ekonomikoa aztertzen dutenetan ere. Izan ere, krisi bati zein besteari emandako erantzunak, Europan batez ere, desberdinak izan ziren: gerrikoa estutuz erantzun zitzaion lehenengoari, baina, aldi baterako behintzat, gerrikoari beste zulo batzuk eginez bigarrenari.
Krisi baten eta bestearen atarikoak desberdinak izan dira. 2003-2007 urteak hazkunde handiko urteak izan ziren. Hego Euskal Herriko ekonomia batez beste %3,7 hazi zen bost urte horietan, eta langabeziak behera egin zuen nabarmen: 2007ko ekainean, 90.151 langabe zeuden erregistratuta enplegu bulegoetan: gutxienez 1970eko hamarkadaz geroztik izandako kopururik txikiena.
Neurri handi batean, mailegu erraz eta merkeek elikatutako hazkunde bat izan zen, eta eraikuntza izan zuen protagonista nagusia: BPGaren %10 baino gehiago ere izan zuen, bere pisu historiko halako bi.
Inbertsiorik onena adreilua zen, ohikoa baitzen pentsatzea urtero %15-%20 garestitzen zen ondasun baten prezioa ez zela inoiz jaitsiko. Baina, jaitsi beharrean, amildu egin zen. Higiezinen bulegoetako iragarkiak begiratuta sinestezina dirudien arren, zortzi urtez garestitzen aritu diren arren, gaur egun Hego Euskal Herrian duela hamabost urte baino %20-%30 merkeago daude etxeak.
Mesfidantzaren lizuna. Krisia, noski, eraikuntzaren sektorean lehertu zen. Edo, hobeto esanda, eraikuntzaren sektorearen bazter txiki batean: AEBetako subprime merkatuan. Erreserba Federalak petrolio garestiari erantzuteko interes tasak igo zituenean, erortzen hasi zen torlojurik gabe baina ingeniaritza handiz eraikitako gaztelua: diru sarrera apaleko familiei erraz emandako milaka mailegu (subprime) huts egiten hasi ziren, eta mailegu horren multzoak erosi zituzten inbertitzaileek ikusi zuten egun batetik bestera haien balioa hutsaren parekora hurbildu zela.
Orduan ikusi zen zer gertatu zen: banku zentralak eta finantza merkatuaren beste kontrolatzaileak beste alde batera begiratzen aritu ziren urteetan, eta produktu toxikoz bete ziren bankuen balantzeak. Eta, sagar ustel baten moduan, mesfidantzaren lizuna bizkor hedatu zen finantzen mundu globalizatuan: elkarri dirua uzteari utzi zioten finantza erakundeek, eta porrot egin zuten bankuek (Bear Stearns, Northern Rock, Merrill Lynch, Lehman Brothers...). Ordura arte estatuaren parte hartzeaz kexatzen zirenek beraiek eskertu egin zuten gobernuek diru publikoko milaka milioi jarri izana finantza sistema erreskatatzeko.
Biktimen artean, «munduko banku sistema indartsuena» omen zena. Espainiako banku sisteman ez zegoen subprime-rik, baina bai eraikuntzaren burbuila elikatzeko jarritako aurrezki kutxak eta bankuak, prezioen amiltzean harrapatuta. Sistema osoa erortzeko eta gordailuak galtzeko arriskua zegoela ikusita, ia 60.000 milioi euro jarri zituen estatuak bankuak fusioen eta nazionalizazioen bitartez erreskatatzeko. Irlandan, Erresuma Batuan eta beste herrialde batzuetan ez bezala, diru horren oso zati txiki bat baizik ez dute berreskuratu kutxa publikoek.
Baina hasieran finantza krisi zena krisi ekonomiko gogorra bihurtu zen bankuek maileguen iturria itxi zietenean enpresei eta familiei. Atzeraldi Handiak milioika langabe ekarri zituen —Hego Euskal Herrian 90.000tik 235.000ra igaro zen—, soldata jaitsiera eta izozte luze bat, pobrezia, etxegabetzeak, enpresa historikoen (Fagor) eta anonimoagoen amaiera, prekaritate handiagoa lan munduan... Bi hitzetan, klase apalenen pobretze orokor bat, 2014-2019ko suspertzeak buelta eman ez ziona.
Grezia eta beste 'txerriak'. Bankuak ez ezik, estatu osoak erreskatatzea ekarri zuen Atzeraldi Handiaren spin-off ezagunenak: zorraren edo euroaren krisia deitutakoak. Greziak piztu zuen sua, hainbat hamarkadatako gobernantza kaskarrak irekitako zuloak gezurrekin estaltzerik ez zegoenean. Porrotaren garrek, arrisku sariaz mozorrotuta, Irlanda, Portugal, Zipre eta Espainia bera erre zituzten, Mario Draghi Europako Banku Zentraleko presidenteak sua bere formula magikoarekin itzaltzea lortu zuen arte: «Euroa salbatzeko, beharrezkoa den guztia egingo dut, eta sinets iezadazue: nahikoa izango da».
Eta zer izan zen beharrezkoa? EBZk dirua erruz sortzea —haren balantzea EBren BPGaren %20etik%70era pasatu zen—, bere gain hartzea zor publikoaren zati handi bat, eta bankuei nahi beste likidezia emanez haiei buruzko zalantzak uxatzea.
Estatuak —eta haiei dirua utzi zieten bankuak— salbatzeko dirua jarri zuen Europako Batasunak, baina harekin batera errezeta mingarri bat iritsi zen: austeritatea. Gastu publikoa murriztuz eta zergak handituz kontuak orekatzea zen agindua, hartara finantza merkatuak lasaitzeko. Beltzezko gizonen garaia izan zen, memorandumena, PIGSena, erreferendum etsigarriena, gobernuak erortzearena, sudurra estaliz egindako bozketena...
Urteak behar izan zituzten EBk berak eta Nazioarteko Diru Funtsak onartzeko austeritateak arazoak okertu zituela. Ohartzeko krisi garaietan gastu publikoa asko murrizteak hazkundea itotzen duela, krisia luzatu zuela, eta kontu publikoen orekatzea zaildu.
Hutsetatik ikasi zuela erakutsi nahi izan zuen EBk mende honetako bigarren krisia iritsi zenean: koronabirusarena. Jatorri eta molde desberdineko krisi bat, bat-batean eskaera geratu izanak eragindakoa.
Baina birus batek munduko biztanleei eta haien bizimoduari botatako erronkari bizkor erantzun zioten mendebaldeko gobernuek, dogma neoliberalak alde batera utzita. Kontuak orekatzeko arauak hozkailuan sartu, eta gastu publikoaren bitartez erantzun zuten. Dirua osasun sistema egarrituentzat, erreskateak larri zebiltzan enpresentzat, eta laguntza lanera joaterik ez zuten langileen soldatak ordaintzeko, aldi baterako enplegu erregulazioen eta antzeko beste sistemen bidez. Atzetik, banku zentralak, nahi beste finantzaketa eskaintzen finantza sistemak ez zezan porrot egin.
Hutsegiteak hutsegite, botikak bere funtzioa bete du. Ekonomiak 2020an izandako hondoratzea gainditu dute herrialde gehienek urte batean edo bitan, eta kostu soziala, ukaezina izan arren, arinagoa eta laburragoa izan da.
Langabeziaren datuetan ikusten da, esaterako: eurogunean inoiz baino langabe gutxiago daude gaur egun, eta Euskal Herrian ere urrun geratu dira 2008-2017ko kopuruak. 2020ko otsailean, konfinamenduaren aurretik, 151.000 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren; kopurua 185.000ra iritsi zen 2020ko abuztuan, baina 138.000 eman ditu aurtengo apirilak. Eta 1,3 milioi langiletik gora daude, inoiz baino gehiago, egia bada ere haien artean prekariotzat jo daitezkeenak duela hogei urte baino gehiago direla.
Esku hartze handiagoa ikusi da inflazioaren aurkako borrokan eta industria politikan ere. Gobernuek ez dute zalantza handirik izan inflazioaren kalteak arintzeko neurriak hartzeko: argindarraren zergak jaitsi dituzte, erregaiaren erosketa lagundu dute, txekeak eman dizkiete larrien dabiltzanei, eta batzuk ausartu dira prezioen igoerari etekin handia ateratzen ari ziren enpresei zerga bereziak —eta nahiko apalak— jartzen.
Industria politika ere berpizten ari da. Carlos Soltxaga 1980ko hamarkadan Espainiako Ekonomia ministroak (PSOE) botatako esaldia —«industria politikarik onena existitzen ez den hori da»— ez luke gaur egun inork esango. Gutxi edo asko, gobernu guztiek lagundu dituzte industria batzuk, baina orain maila handiagoan. Joe Bidenen Inflation Reduction Act AEB berrindustrializatzeko estrategia bat da neurri handi batean, Txinara joandako industria berreskuratzeko urrats bat.
Europako Batasunak 750.000 milioi euro jarri ditu mahai gainean Next Generation planaren bitartez. Koronabirusaren krisitik ateratzeko plan gisa saldu zen, baina diruaren zati handi bat etorkizuneko industriak sustatzeko joango da, bateria elektrikoak egiteko fabriketara edo hidrogeno berdea ekoiztera, esaterako. Izan dira kritikak; azken finean, diru publikoa enpresa pribatuen patriketara igaro delako, noiz eta enpresa handi askok inoizko mozkinik handienak banatu dizkietenean beren akziodunei, herritarrak berpiztutako inflazioari nola edo hala aurre egin behar zioten garai batean.
2008ko krisiak kapitalismoa birfundatzeko balio behar zuela esan zuen Nicolas Sarkozy Frantziako orduko presidenteak, baina, hamabost urte geroago, gauza batzuk ez dira aldatu. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/229909/munduko-oreka-aldatu-duten-hogei-urte.htm | Mundua | Munduko oreka aldatu duten hogei urte | Mendebaldeak zuzenduta egoteari utzi dio nazioarteak hogei urtean, eta «mundu multipolar» bilakatu da. AEBak dagoeneko ez daude bakarrik: Errusiak eta Txinak bat egin dute, eta joko zelaian duten tokia aldarrikatu. | Munduko oreka aldatu duten hogei urte. Mendebaldeak zuzenduta egoteari utzi dio nazioarteak hogei urtean, eta «mundu multipolar» bilakatu da. AEBak dagoeneko ez daude bakarrik: Errusiak eta Txinak bat egin dute, eta joko zelaian duten tokia aldarrikatu. | Mendebaldeak zuzenduta egoteari utzi dio nazioarteak hogei urtean, eta «mundu multipolar» bilakatu da. AEBak dagoeneko ez daude bakarrik: Errusiak eta Txinak bat egin dute, eta joko zelaian duten tokia aldarrikatu.
Gerra hotsek betetzen zituzten duela hogei urteko titularrak ere, baina aldi hartan arabiarrak ziren iheslarien izenak eta irakiarra eta kurdua haien jatorria. Bonbak ez ziren Krimean erortzen, Bagdaden baizik, eta erasotzailea estatubatuarra zen, ez errusiarra. Ofizialki, Irakeko gerra amaitua zen BERRIA jaio zenean. 2003ko ekainaren 21a zen, eta George W. Bush zegoen agintean AEBetan, Tony Blair Erresuma Batuan, eta Jose Maria Aznar Espainian. Egunkariaren lehen ale hura plazaratu baino hilabete eta erdi lehenago, maiatzaren 1ean, esan zuen Bushek amaitua zela «operazio militarra», baina erasoaldia bera baino lazgarriagoa izan zen sei urte luzatu zen ez-gerra: 101.644 zibil hil zituzten, Iraq Body Count gobernuz kanpoko erakundearen arabera —operazioa indarrean egon zen hilabeteetan, 38.476 zibil hil zituzten—.
Garai bertsuan beste gatazka bat piztu zen, askoz ere gogorragoa —gerren ondorioak alderatzerik bada behintzat—, Darfurkoa. Baina Mendebaldearentzat urrunago zegoen hura —hegoaldeko kontinente hori beti egon da urrun iparraldekoen begietara—, eta ez zituen Ekialde Hurbileko erasoaldiak adina titular bete. Otsailean hasi ziren borrokak gogortzen Sudan mendebaldeko eskualde hartan. Orduan Sudango presidente karguan zen Omar al-Baxirrek armatutako milizia paramilitarrek eraso egin zioten matxinada abiatua zuen Darfur Askatzeko Fronteari. Gerrak 2020ra arte iraun zuen, eta, hildakoen kopuru zehatzik ez dagoen arren, 400.000 inguru izan zirela uste da; zaurituak, desplazatuak eta iheslariak, milioika.
Armagintza enpresek beren negozioa zabaltzen zuten bitartean, buruzagi berri baten irudiak heltzen hasi ziren Turkiatik. Recep Tayyip Erdogan gazteago bat zen —49 urte zituen—, AKP Justiziaren eta Garapenaren Aldeko Alderdi sortu berriko buruzagia eta 2003ko martxoaz geroztik Turkiako lehen ministro izendatua. Herrialdea krisi ekonomiko batetik irteten hasia zen, eta buruzagi kontserbadorearen agintaldiko lehen urteak onak izan ziren; Erdoganek lortu zuen Turkiak Nazioarteko Diru Funtsarekin zuen zorra kitatzea, baita inflazioa kontrolpean hartzea ere, eta helburu gisa jarri zuen herrialdea EB Europako Batasuneko kide bilakatzea. Gerora ohartuko zen ez zuela horren beharrik Brusela bere nahierara baliatzeko, baina aurreragoko kontuak dira horiek.
Iparralderago, eta Europatik gertuago, beste buruzagi bat hasia zen tokia egiten nazioarteko politika kontuetan: Vladimir Putin zen, 1999an lehen ministro kargurako aukeratua eta urte horren amaieratik Errusiako Federazioko presidente ere bazena. Ordu hartan, Kremlineko buruak harreman onak zituen Mendebaldeko buruzagiekin. Beste garai batzuk ziren. 2023an ezinezkoa zatekeen adibide bat jartzearren, 2005eko Garaipen Egunean Moskun izan ziren Japoniako lehen ministro Junichiro Koizumi, Frantziako presidente Jacques Chirac, Alemaniako kantziler Gerhard Schroeder eta Bush.
Lurrikarek Asian izua zabaltzen zuten bitartean —2004ko abenduan 250.000 pertsona hil ziren Indonesian, ordura arteko tsunami handienaren ondorioz—, bestelako kezkak hasiak ziren hedatzen nazioarteko politikagintzan. Arrakalak zituen 2001eko irailaren 11ko atentatuen osteko Moskuren eta Washingtonen arteko harreman onak. Besteak beste, SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko kide izandako herrialdeetara zabaldu zelako NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea. Ez zuen lagundu Moskuk Txetxenian, Abkhazian eta Transnistrian izandako jarrerak ere —zenbait adituren iritziz, horrek bultzatu zituen SESBeko estatu ohiak NATOn sartzera—. Izan ere, 2003az geroztik SESBeko errepublika ohietatik independente direla aldarrikatu duten eskualde ugari babestu ditu Errusiak —ez denak, Kosovoren independentziaren aurka agertu baitzen Mosku, eta hura baliatu baitzuen gerora Krimearena aitortzeko argudio gisa—. Horri gehitu behar zaio sobietar errepublika ohi askok Mendebaldearen aldeko jarrera argia hartu zutela, Kremlinengandik urrunduz.
Hala, nazioarteko politikagintzaren balantza erabat desorekatua zegoen lehen hamarkadaren amaierarako, edo hala iritzi zion Putinek: «AEBen monopolioa hain da handia, ez baitu beldurrik nazioarteko harremanetan indar erakustaldi handiak egiteko. Inor ezin liteke seguru sentitu, inork ez duelako sinesten nazioarteko legedia bera babesteko bezain sendoa denik», esan zuen estatuburuak 2007an Municheko Segurtasunerako Konferentzian. «Mundu multipolarra» nahi zuen Putinek: Mendebaldearen agintaldia amaituko zuen mundua.
Ekialdetik heldu zitzaion aliatua: Txina. Mende aldaketarako, Pekinek inbertsio handiak eginak zituen Afrikan —1971n, Afrikako estatuen aldeko botoa oinarrizkoa izan zen Txinak eserleku bat lortzeko Nazio Batuen Batzar Orokorrean eta Segurtasun Kontseiluan—. Europako gobernuek ez bezala, ordea, Asiako potentziak «neutraltasunari» eutsi zion negozioak egiten zituen herrialdeetan, eta tokiko gobernuen konfiantza irabazi hala. Bushek eta haren ostean Barack Obamak AEBetako presidente kargua hartu zutenean, zubiak eraiki zituzten ekialdera, baina horiek ere ez ziren betierekoak izan, eta 2016an, Donald Trumpek, Etxe Zurira heldu zenean, eten egin zituen pasabideok. Harreman politiko, militar eta ekonomiko estuak zituzten biek, baita interes partekatu ugari ere, eta haietan nagusia: Mendebaldeari eta AEBei zehazki gidaritzaren monopolioa kentzea.
Borroka biren artekoa izango zela zirudienean, ordea, beste jokalari bat sartu zen indarrez zelaian: Turkia. Udaberri Arabiarrekin hasi zen. Herrialde asko astindu zituen 2011 hark, baita Siria ere. Gobernuaren aurkako protestekin hasi zena gerra zibil bilakatu zen: milaka izan ziren hildakoak, eta milioika iheslariak. 2012 eta 2017 artean erbestera jo zuten siriar askok, Europara. II. Mundu Gerraz geroztik ikusi gabeko migratzaile kopuruak heldu ziren 2015ean; ez soilik Siriatik, baita Afganistandik eta Iraketik ere.
Kontinente zaharra ez zegoen prest jende horri guztiari tokia egiteko, eta Ankarara jo zuten laguntza eske. Zergatik ez? Turkiak urteak zeramatzan EBn sartu nahian, eta Europako Batasunak behar zuen mugak zainduko zizkion norbait. Akordioak erraza zirudien, baina urrutiko intxaurrak hamalau... Ankarak onartu zuen Greziara «legez kanpo» sartzen zen migratzaile oro hartzea, eta trukean Bruselak 6.000 milioi euro ordainduko zizkion. Horrez gain, Europak konpromisoa hartu zuen Greziatik kanporatutako migratzaile bakoitzeko Turkian zegoen eta kontinente zaharrera «legez kanpo» sartzen ahalegindu ez zen beste migratzaile bati asiloa emateko. Gutxi iraun zuten konpromisoek. Europak ordaindu zuen, baina ez zituen iragarritako migratzaileak hartu; eta Erdoganek mugazain karguaren boterea baliatu zuen Brusela mehatxatzeko.
AEBekiko mendekotasuna, Turkiaren mehatxuak eta Errusiaren haserrealdiak nahikoa ez, eta bestelako krisi bat lehertu zitzaion Europari 2015ean: klima larrialdia. Gatazkez eta geopolitikaz harago, klima aldaketa ere kezka iturri bihurtu da hogei urteotan. Urte hartan Parisen egindako goi bileran, adituek argi utzi zuten: mende amaierarako tenperaturak 1,5 gradu baino gehiago igotzen badira, ondorioak larriak izango dira. Halakorik gerta ez zedin, nazioarteak konpromisoa hartu zuen karbono neutraltasuna lortzeko XXI. mendearen erdirako, horretarako erregai fosilak alde batera utziz eta energia berriztagarrietan inbertituz.
Gehien kutsatzen zuten herrialdeetan jarri zuen arreta klima larrialdiak: AEBetan eta Txinan. Bigarrenak aukera baliatu zuen bere burua lehen mailako jokalarien pare jartzeko; urrats handiak iragarri zituen energia berriztagarrietan, eta protagonismoa bereganatu. Bien bitartean, Errusia gero eta bakartuago zegoen; Pekin aliatu zuen arren, Asiako erraldoiak bere erara egin nahi zuen bidea. Etxeko atariraino etorriak zituen arerioak —gero eta gehiago ziren gobernu europazaleak zituzten SESB ohiko errepublikak—. Gainera, NATO bera ere Errusiaren mugetan base militarrak jartzeko prestatzen hasia zen. Ukrainak nazioarteko erakundean sartzeko asmoa iragartzeak leherrarazi zuen Putin. 2022ko otsailean, Ukrainaren aurkako «operazio berezia» hasi zuen Moskuk. Bazirudien asteetako kontua izango zela Kievera heldu eta herrialdea kontrolpean hartzea. Baina ukrainarrek aurre egin zioten, eta urte bereko abuzturako hainbat eremu berreskuratzen hasiak ziren.
Hura ez zen Irakeko gerra: Europak etxepean zuen gatazka, eta ezin entzungor egin. Mendebaldea ez zen gerran sartu, baina armak eman zizkien borrokan ari zirenei, denbora gutxiko kontua izango zen itxaropenez. Ez zuen asmatu, eta, borrokek aurrera egin ahala, Kievi «elkartasuna» ematen jarraitu beste aukerarik ez zuen Bruselak. Washingtoni egoera baliagarri zitzaion, hari bai, gatazka urrun zuelako eta bere nagusitasuna berresteko balio ziolako. Inor gutxik espero zuen, ordea, Txinak bere ohiko neutraltasuna utzi eta jokora batzea. Gerra ez atzera ez aurrera zegoela zirudienean, Pekinek bitartekaritza eskaini zuen, eta, bide batez, zalantzan jarri zuen AEBen lidergoa tiro hotsak entzuteaz aspertzen hasia zen Europa ahuldu baten aurrean. Nazioarteko orekak aldatzen hasiak ziren. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/229910/pauso-sendoak-bide-luze-batean.htm | Kirola | Pauso sendoak bide luze batean | Emakumezkoen kirolaren ikusgarritasuna handitu egin da azken bi hamarkadetan, eta urrats batzuk egin dira kirolarien baliabideetan eta prestakuntzan. Horri lotuta iritsi dira emaitzak. | Pauso sendoak bide luze batean. Emakumezkoen kirolaren ikusgarritasuna handitu egin da azken bi hamarkadetan, eta urrats batzuk egin dira kirolarien baliabideetan eta prestakuntzan. Horri lotuta iritsi dira emaitzak. | Emakumezkoen kirolaren ikusgarritasuna handitu egin da azken bi hamarkadetan, eta urrats batzuk egin dira kirolarien baliabideetan eta prestakuntzan. Horri lotuta iritsi dira emaitzak.
Gizarteko beste alorretan bezala, nahiz eta oraindik bide luzea geratu, azken bi hamarkadetan kirolean ere egin dira urratsak berdintasunaren bidean. Pauso horiek ikusgarritasunean, baliabideetan eta lehiatzeko aukeretan gertatu dira, eta emaitzetan izan du isla. Ugariak izan baitira euskal kirolariek erdietsi dituzten garaipenak eta balentriak. Baina borroka eta bidea luzeak dira oraindik.
Futbola da oihartzun handiena duen kirola, eta, ziurrenik, bertan islatu da nabarmenen emakumeen kirolak izan duen bilakaera hori. Zalantzarik gabe, urte hauetan izan den aldarrikapen nagusia baliabideena izan da. Bide horretan bi mugarri izan dira. Bata, Espainiako Ligako lehen lan hitzarmenaren sinadura, eta, bestea, ligaren profesionalizazioa. Hori bai, azken urteetan izan dira. Lan hitzarmen hori 2019ko otsailaren 18an sinatu zen, 17 hilabeteko negoziazioaren eta futbolarien greba baten ostean. Bertan, besteak beste, 16.000 euroko gutxieneko soldata, %75eko partzialtasuna, haurdunaldiaren babesa eta oporren arautzea jaso ziren. Egun, lan hitzarmen hori berritzeko lehen negoziazioetan ari dira. Horri lotuta, ligak denboraldi honetarako jaso zuen profesional izaera. Horri esker, ligak bere zuzendaritza eta estatutuak ditu. Bertan jasotzen dira, besteak beste, telebista eskubideen arautzea, futbolarien lan eskubideak eta laguntzen banaketa. Baliabideei lotuta, azpiegituretan, prestakuntzan eta entrenamendu ordutegietan ere aldaketa izan da. Adibidez, egun Lehen Mailako taldeak goizez entrenatzen dira.
Ikusgarritasunari dagokionez, hainbat mugarri ezarri dira bi hamarkada hauetan. Adibidez, inoizko ikusle kopururik handiena bildu da emakumezkoen futbol partida bat ikusten. Iazko apirilaren 22an izan zen, Bartzelonako Camp Noun. 91.648 ikusle bildu ziren Bartzelonaren eta Wolfsburgen arteko Txapeldunen Ligako finalerdietako joaneko norgehiagoka ikusteko. Euskal Herrian, marka hori 48.121 ikusletan dago. Hain zuzen ere, zale kopuru hori bildu zen San Mamesen, 2019ko urtarrilaren 30ean, Athleticen eta Atletico Madrilen arteko Espainiako Kopako final-laurdenetako partida ikusteko. Realak Anoetan, Alavesek Mendizorrotzan eta Osasunak Sadarren ere jokatu dituzte neurketak. Nahiz eta oraindik benetako urratsa falta den: beti zelai horietan jokatzea, eta ez denboraldian bizpahiru aldiz. Ikusgarritasun horren seinale da ere hedabideetan duen presentzia. Leku hori handituz doa, eta abiadura handiagoa hartu du sare sozialen eta streaming plataformen bidez. Esaterako, egun, Lehen Mailako partida guztiak telebistan ematen dituzte.
Lorpenei dagokienez, Athleticen hiru liga tituluak eta Realaren Espainiako Kopa nabarmendu behar dira. Biek Txapeldunen Liga jokatu dute hamarkada honetan. Gainera, Alavesek, Eibarrek, Lagunak-ek eta Oiartzunek Lehen Mailan jokatu dute. Duela bi denboraldi lau euskal talde izan ziren Lehen Mailan: Reala, Athletic, Alaves eta Eibar. Bakarkako lorpenei dagokienez, nabarmendu behar da Damaris Egurrola lehen euskal futbolaria izan zela Txapeldunen Liga irabazten. Lyonekin izan zen, iazko maiatzaren 20an.
Saskibaloi eta eskubaloi ligek ez dute oraindik profesional izaera lortu. Baina horietan ere urratsak egin dira baliabideetan eta ikusgarritasunean. Eskubaloian, adibidez, ligak berak klubei eskatzen die partidak streaming bidez emateko. Eta, bestalde, haien baliabideak eta entrenamendu ordutegiak ere hobetu dira. Saskibaloian, Gernika, IDK eta Araski izan dira euskal ordezkariak gorenean. Lehen biek Europan jokatu dute. Azken denboraldian, hiru euskal taldeen aulkietan emakumezkoak egon dira: Anna Montañana, Azu Muguruza eta Madde Urieta.
Ikusi gehiago: Euskal kirolarien lorpen nagusiak
Eskubaloian, 2003a Itxakoren urrezko aroarekin hasi zen, 2013an desagertu zen arte. Urte horietan, lau liga, hiru Espainiako Kopa, bi Espainiako Kopa eta EHF Kopa bat irabazi zituen. Gainera, txapeldunorde izan zen Txapeldunen Ligan. Lorpenei erreparatuta, Bera Beraren ibilia nabarmendu behar da, 2006-2007ko denboralditik zortzi liga, zazpi Espainiako Kopa eta bederatzi Espainiako Superkopa erdietsi ditu. Zuazo, Zarautz, Kukullaga eta Beti Onak ere aritu dira Espainiako Ohorezko Mailan. Bestalde, Nerea Penak eta Lysa Tchaptchetek Txapeldunen Liga irabazi zuten.
Berdintasunaren bidean urratsak egin dira arraunean ere. Handienak bi izan dira. Lehena, 2008an, 128 urteren ondoren emakumezkoen Kontxako Bandera jokatu baitzen estreinakoz. Bigarrena, urtebete geroago, kluben arteko txapelketa jokatzen hasi zen, egungo Euskotren Liga. Euskadiko eta herrialdekako txapelketak ere jokatu dira. Hala, uda osoko egutegia dute. Uztailean hasiko den denboraldian beste pauso bat emango da, lautik zortzira igoko baitira liga gorenean parte hartuko duten traineruak; hala, bi txandakoak izango dira estropadak. Kontxan, 2018an berdintasuna ezarri zen sarietan. Ordura arte, emakumezkoen saria 9.000 euro txikiagoa zen. Baina hori ez da kirol guztietan gertatu. Oraindik ere aldea dago emakumezkoen eta gizonezkoen sarien artean.
Frontoiak eta plazak. Aipatu bezala, bi hamarkada hauetan izan diren aldaketarik handienetako bat da txapelketa kopuruaren igoera. Pilotan hala gertatu da. Batetik, Emakume Master Cupeko banakako lau eta erdiko eta binakako txapelketak daude; eta, bestetik, Ados pilota klubak antolatzen dituenak. Horri esker, pilotariek urte osoko egutegia dute. Ados pilota plubak badu beste berezitasun bat: emakumezkoen lehen pilota klub profesionala da. Beste modalitate batzuetan ere eman dira pausoak. Besteak beste, erremontean, Winter Seriesarekin.
Herri kiroletan ere, emakumezkoen presentzia areagotu egin da, bai plazetan eta bai txapelketetan. Bereziki aizkoran eta harri jasotzean izan da hori. Urtez urte handituz joan da txapelketetan parte hartzen duten emakumeen kopurua, baita erakustaldietan ere.
Badira beste kirol batzuk beherakada txiki bat izan dutenak: alpinismoa eta txirrindularitza. Izan ere, Edurne Pasabanen eta Joane Somarribaren garai loriatsuen ostean, hutsune moduko bat gertatu da. Bai, behintzat, lorpenetan. Alpinismoaren kasuan, mendi lasterketek hartu dute lekukoa. Egun, Sara Alonso, Oihana Azkorbebeitia eta Maite Maiora dira, besteak beste, distira egiten ari direnak. Txirrindularitzan, hala ere, bada gorenean lehiatzen diren txirrindulari multzo bat; horien buru, Ane Santesteban eta Lourdes Oiarbide. Gainera, badira World Tourreko hainbat proba euskal errepideetan. Esaterako, iaz lehen Euskal Herriko Itzulia jokatu zen.
Baina, zalantzarik gabe, Olinpiar Jokoak dira kiroletako lehia nagusia. Eta hor izen bat nabarmendu behar bada, Maialen Chourraut da. Izan ere, bi hamarkada hauetan hiru domina irabazi ditu. Londresen brontzea (2012), Rion urrea (2016) eta Tokion zilarra (2021). Harekin batera distira egin dute Maria Quintanal tiro jaurtitzaileak (zilarra, Atenas 2004); Leire Olaberria txirrindulariak (brontzea, Pekin 2008); Eli Pinedo, Patri Elorza eta Nely Carla eskubaloi jokalariak (brontzea, Pekin, 2008) eta Maider Unda borrokalariak (brontzea, Londres, 2012). |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229911/euskal-kirolarien-lorpen-nagusiak.htm | Euskal kirolarien lorpen nagusiak | Euskal kirolarien lorpen nagusiak. | 2003 Apirilak 27. Futbola. Athleticek lehen aldiz irabazi zuen liga. Beste lau irabazi ditu gero.
Abuztuak 17. Txirrindularitza. Joane Somarribak hirugarrenez irabazi zuen Frantziako Tourra.
Urriak 13. Txirrindularitza. Igor Astarloak Errepideko Munduko Txapelketa irabazi zuen Hamiltonen (Kanada). 2004 Abuztuak 26. Bela. Iker Martinezek eta Xabi Fernandezek urrezko domina irabazi zuten 49er mailan, Atenasko Olinpiar Jokoetan. 2005 Maiatzak 18. Saskibaloia. Baskonia Euroligako txapeldunorde izan zen. Ekainak 11. Errugbia. Miarritzek Frantziako Liga irabazi zuen. Handik urtebetera berriro irabazi zuen. 2006 Maiatzak 20. Miarritze Europako txapeldunorde izan zen. Beste horrenbeste egin zuen 2010ean. 2008 Ekainak 3. Saskibaloia. Baskoniak bigarrenez irabazi zuen ACB liga. Beste bi irabazi ditu gero: 2010ean eta 2020an. 2009 Maiatzak 17. Eskubaloia. Itxakok lehen aldiz irabazi zuen EHF kopa, finalean Leipzig mendean hartuta. 2010 Maiatzak 17. Mendia. Edurne Pasaban lehen emakumezkoa izan zen hamalau zortzimilakoetara igotzen. 2011 Maiatzak 9. Futbola. Athletic Europa ligako txapeldunorde izan zen. Maiatzak 14. Eskubaloia. Itxako Europako txapeldunorde izan zen. Larviken aurka galdu zuen finalean. 2013 Maiatzak 11. Bera Berak lehen aldiz irabazi zuen Espainiako Liga. Beste zazpi irabazi ditu gero: 2014an, 2015ean, 2016an, 2018an, 2020an, 2021ean eta 2022an. 2015 Maiatzak 31. Txirrindularitza. Mikel Landa hirugarren sailkatu zen Italiako Giroan. Abuztuak 17. Futbola. Athleticek bigarrenez irabazi zuen Espainiako Superkopa, Bartzelona mendean hartuta. 2016 Otsailak 26. Mendia. Alex Txikonek neguan igo zuen Nanga Parbat zortzimilakoa. Maiatzak 29. Iker Irribarriak lehen aldiz irabazi zuen Lehen Mailako buruz buruko txapela. 17 urte zituen. Inork ez du horren gazte irabazi txapela. Abuztuak 11. Piraguismoa. Maialen Chourrautek urrezko domina irabazi zuen eslalomeko K1 mailan, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan. 2019 Maiatzak 11. Futbola. Realak lehen aldiz irabazi zuen Espainiako Kopa, finalean Atletico Madril mendean hartuta: 2-1. 2020 Ekainak 30. Saskibaloia. Baskoniak laugarrenez irabazi zuen ACB liga. Uztailak 20. Golfa. Jon Rahmek munduko sailkapeneko lehen postua lortu zuen. 2021 Urtarrilak 17. Futbola. Athleticek hirugarrenez irabazi zuen Espainiako Superkopa, finalean Bartzelona mendean hartuta: 2-3. Otsailak 11. Snowboarda. Lucas Egibarrek snowboadercrosseko Munduko Txapelketa irabazi zuen Odre Fjaellen (Suedia). Apirilak 3. Futbola. Realak hirugarrenez irabazi zuen Espainiako Kopa, finalean Athletic mendean hartuta: 1-0. Azaroak 13. Golfa. Jon Rahmek AEBetako Irekia irabazi zuen. 2022 Maiatzak 29. Txirrindularitza. Mikel Landa bigarrenez izan zen hirugarren Italiako Giroan. 2023 Urtarrilak 16. Mendia. Alex Txikonek Manaslu zortzimilakora igo zen neguan. Apirilak 10. Golfa. Jon Rahmek Augustako Mastersa irabazi zuen. | ||
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229912/herria-oinarri-eta-helburu.htm | Gizartea | Herria oinarri eta helburu | Herria oinarri eta helburu. | Euskaldunon Egunkaria itxi zigutenean, berehala hasi ginen haren ordezko egunkaria izanen zena prestatzen eta egunkari berri haren sostengatzaile eta irakurle izanen ziren milaka lagunengana nola joan pentsatzen. Zergatik erosi egunero euskarazko egunkaria? Zergatik atera egunero zenbaki berri bat? Euskaraz delako eta kito? Ala beste arrazoi batzuengatik ere bai? Ez da eztabaida hutsala, eta ez da existitzen ez den debatea.
Bada pentsatzen duenik gure behar informatiboak asetzeko produktuak baditugula beste hizkuntzetan, eta euskarazko hedabideen lehentasuna ez dela izan behar beste hizkuntzetan lor ditzakegun informazio horien bila joatea, baizik eta euskarazko hedabideak kontsumitu behar ditugula euskaraz direlako, euskara lantzeko, bestelako berri batzuk jakiteko, baina ez Turkiako hauteskundeei, Sudango gatazkei edo Euriborraren gorabeherei buruzkoak.
Horren kontrara, beste batzuen iritzia da euskarazko hedabideen bidez gure behar informatibo guztiak asetzeko aukera izatea ezinbestekoa dela euskararen normalizazioan. Euskaldunon Egunkaria irakurriz, ez zen baitezpadakoa El País edo Le Monde irakurtzea. Eta hori zen BERRIA sortzearen motibazioetako bat. Euskara nazio hizkuntza da, hizkuntza horretan ase ditzakegunean gure mendeko herritar baten behar guztiak, administraziotik literaturara, aisialditik akademiara, lan mundutik albisteetara...
Askok euskara zokoratu nahi dute; hizkuntza etniko soil izatera mugatu nahi dute: etxeko hizkuntza den heinean onartzen da, baina beste esparruetara zabaltzen denean hasten dira arazoak. Euskara ez bada hizkuntza nazionala, euskal herritarrek beste hizkuntza batean egin behar dituzte gizarteko zeregin guztiak. Beraz, frantsesa edo espainola dira afera nazionalekin lotzeko hizkuntzak; euskara azpihizkuntza bat da, eta euskal lurraldeko hizkuntza erreferentea eta nazionala frantsesa edo espainola da. Aldiz, euskara hizkuntza nazionala bada, eta, beraz, frantsesa edo espainola ez badira ezinbestekoak bizitzako kontu «serioak» edo etxetik kanpoko harreman zein aisialdi gaiak kudeatzeko, frantsesak eta espainolak hizkuntza nazionalaren izaera galtzen dute Euskal Herrian. Eta bistara agertzen da Euskal Herrian dugun arazoa nazio arteko (hots, nazioarteko) arazo bat dela. Euskal Herria nazio bat dela ukatu nahi dutenek asmo horrekin kendu nahi diote euskarari estatus nazionala. Eta hortik datoz behin eta berriz eta azkenaldian are ozenago errepikatzen diren auziak: mediku euskaldunena, udaltzain posturako hizkuntza eskakizunena, filmen bikoizketena, eta abar.
Euskaldunon Egunkaria-k, lehen, eta BERRIAk, orain, munduko eta bizitzako esparru guztiak euskaraz aipatzeak nazio izaera ematen dio euskarari. Bistan da, prentsarekin bakarrik ez da aski, eta beste hamaika arlotan ere behar du euskarak nazio estatusa, baina prentsa ezinbesteko arloa da. Euskal prentsa nazionalak herri gisa independenteago egiten gaitu, ez bakarrik frantsesaren eta espainolaren beharrik ez dugulako, baizik eta mundua gure begiekin kontatzen digulako. Independenteago egiten gaitu, herri bat, nazio bat eta bere lurraldea marrazten dituelako bere egunerokoan. Independenteago egiten gaitu gure kulturari ahotsa ematen diolako. Independenteago egiten gaitu euskararen normatibizaziorako eragilea delako, eta hizkuntza batek nazio hizkuntza izan behar badu, lagunarteko erregistrotik erregistro formalera ere heldu behar baitu.
Une honetan, hainbat mehatxu ditugu: euskara batuaren ustezko artifizialtasunaren aurka altxatzen ari diren ahotsak, zenbait eskualdetan euskal irakaskuntzak dituen zailtasunak (azterketak euskaraz egitea, adibidez...), auzitegietan euskararen kontra hartzen ari diren erabakiak, antolaketa administratibo menderatzaileak eragin duen lurralde zatiketa, eta abar. Arloz arlo eztabaidatzen da, erantzunak pentsatzen dira, baina arazo horiek guztiak arazo orokor baten atal gisa ikusi ezean, ez gara hurbilduko konponbidera. Oinarrian betiko arazoa dago: Euskal Herriari nazio izaera ukatzea eta euskarari nazio hizkuntza estatusa ez onartzea. Bide hauetan egin diren urratsetan atzera egiteko ahaleginean ari dira hainbat sektore politiko.
Euskalgintza, herrigintza eta naziogintza hiru arlo dira, baina elkarrekin hertsiki lotuak direnak. Euskara ez da salbatuko hizkuntza etniko izatera mugatzen bada. Baina euskarari arlo guztietako hizkuntza izaera ematen bazaio, nazio arteko gatazka sortzen da. Alferrik da erratea euskara ez dela politizatu behar: ez da elektoralki instrumentalizatu behar, baina euskararen auzia errotik politikoa da. Eta auzi horretan, euskarazko egunkari oso bat behar du Euskal Herriak.
Zorigaitzez, ez dira garai onak hedabideentzat. Euskal prentsaren egituraketa ez da anitz aldatu, ordea, azken 20-30 urteetan. Euskal hedabideen fragmentazioak hausnarketa sakonak eskatzen ditu, oraingo testuinguruan. Herria nahi badugu, herria egiten duen prentsa behar dugu, eta herria egiten duen prentsak iraun behar badu, hedabide bakoitzetik harago eta hedabideen sektoretik gaindi gogoetatu behar dugu, aipatutako erronka horiei guztiei herri ikuspegitik eta herri gisa erantzuteko. | |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/229913/guk-egin-ezean-nork.htm | Gizartea | Guk egin ezean, nork? | Guk egin ezean, nork?. | Munduko bazter honetan sortu ginen, bada. Euskararen herria behar lukeen Euskal Herri honetan. Gure hizkuntzaren aurkako erasoak ez dira gaurko kontua, eta, hala ere, haietako bakoitza da mingarria, bere horretan. Halako baten ondorioz sortua da BERRIA, alajaina: zeinen urrun eta gertu, aldi berean, gelditzen den 2003a.
Batzuok ia dena eginda zegoela sortu ginen munduko bazter honetan. Euskaraz idatzi, irakurri eta ikasteko aukera izan genuen; baziren, ordurako, euskarazko telebista eta irratia ere; geroxeago, baita egunkari bat ere; euskaraz artatuak ginen anbulatorioan. Eta, ojo, halakorik ezin zezaketen imajinatu ere egin hamarkada gutxi lehenago: ez dira hain aspaldiko kontuak —gaur eta hemen, badira euskalduna izan eta parekoa euskalduna dela jakinda ere gaztelania batuan hitz egiten tematzen direnak—. Baina 1980ko hamarkadaren amaieran herri euskaldunean sortuak eta haziak, euskaraz bizi nahi genuela aldarrikatu beharko genuenik ere ez genuen espero.
Urteen poderioz, ikusitakoak ikusita, zenbateko arrazoia zuen Ruperrek: hori da suertea dutena nonahikoak diren horiek. Zeinen erraza genukeen geuk ere munduko hiritar izatea hautatu izan bagenu. Ez ezkertiar ez eskuindar, ez matxista ez feminista gisa definitzen diren horien tankeran, kasik. Inoren aldera edo inongo bandotara ez lerratzearen pribilegioa, edo beharrik eza. Sasi guztien gainetik hegan, edo indefinizioaren larrean eroso etzanda.
Halakoxe onddoak ari zaizkigu sortzen inguruan. Lanpostu publiko bat eskuratzea eskubidetzat daukaten elebakarrak; haurrak fabrikatu ezin eta besteren uteroak erosten dituztenak; bakarka edo taldean emakumeak bortxatzeko edota ezein norma hegemonikori men egiten ez diotenak jipoitzeko bezain fuerte direnak; norbere hondakinen ardurarik sentitzen ez dutenak.
Eta bai, berriz ere, arrazoi Ruperrek: batzuetan, benetan da nekeza euskaldun izatea. Txatxuak eta setatiak gu, non eta Euskal Herrian euskaraz bizi nahi dugula aldarrikatu behar horrekin. Txatxu eta setati izaten jarraitu beharko dugu, gainera, euskara biziko bada. Euskara behar dugu telebistan, eskoletan, anbulatorio eta ospitaleetan, Interneten, lagunartean, zineman, sare sozialetan, antzerkian, administrazio publikoan eta tabernetan. Noski, baita gure hedabideetan ere.
1980ko hamarkadaren amaieran jaiotakoon adin bertsukoa genukeen Euskaldunon Egunkaria, itxi izan ez balute. Izugarria izan zen kolpea, eta izugarria gizartearen erantzuna. Halaxe daukagu, orain, BERRIA esku artean, hogei urte beteta eta nerabezaroa pasa berritan. Gizartearen erantzun itzelari esker ez ezik, egunkari euskaldun eta nazionala ezinbesteko genuela konbentzituta zeuden langile haiei esker ere bagaude, orain, urteurrena ospatzen: baten faltan, bi egunkari sortu zituzten —Egunero lehenengo, BERRIA gero—. Eguneroko inurri lanari eutsita, nonahi gertatzen direnak euskaraz kontatzen, izana duenari izena jartzen jarraitu zuten. Eta eskerrak horri. Sorionekuak gu, munduko gure bazter hau aldarrikatzeko erakutsi zuten eta oraindik ere erakusten duten konpromisoagatik.
Zeren gauzak ez dira kasualitatez gertatzen. Egin egin behar izaten dira. Landu. Bultzatu. Baliabideak jarri. Defendatu. Dela eskubide bat, dela euskaraz bizi nahia bera ere. Izugarria baita (eta etsigarria) ikustea gure aurrekoek lortu zituztenak nola zapuztu diren, haize kolpe bakarrarekin. Hogei urte pasatu dira, eta oraindik ere mundua euskaraz kontatzen jarraitu nahi badugu, dela egunkari nazionalaren, dela tokiko aldizkarien bidez, den-denon babesak eta ekarpenek behar-beharrezko izaten jarraitzen dute. Ahal denean behintzat, nork bere modu edo neurrian.
BERRIA, lantoki ez ezik, eskola eta lagunarte ere izan dut zenbait urtez. Albiste faltsuen garaian, informazio iturri ez ezik, etxe ere sentitzen dut oraindik ere. Ezin ahaztu han ezagututakoak, ezta han ikasitakoak ere; gaur egun, oraindik, lagungarri zaizkit horiek guztiak. Talde lanaren garrantzia, ezer jakintzat ez ematearen eta aurrejuzguen hormatzarrak eraitsi beharraren lezioak; erlojuaren kontra lan egiteak gararazten dizkizun zentzumenak, tresnak eta abilezia. Hori beti zor izango diot BERRIAri. Eta, batez ere, bertako jendea: profesionalak, lankide onak, eta, batez ere, jende ona. Daudenak eta joan zaizkigunak.
Zorionak eta eskerrik asko lehenengo Euskaldunon Egunkaria eta gero BERRIA bultzatu, landu eta biziarazi duten eta duzuen guztioi. Hogei urte bete berritan, beste horrenbeste eta gehiago bete ditzala BERRIAk, maite dugun hori zaintzen jarraitzen dugun seinale. Zeren munduko bazter honetan ez bada, non? Eta guk egin ezean, nork? | |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229914/oberenak-ez-du-nahi-azkena-izatea.htm | Kirola | Oberenak ez du nahi azkena izatea | Iruñeko klubak bigarrenez irabazi du txapela, finalean Ultzamako Buruzgaini nagusituta. Josu Irurita Oberenako kirol zuzendariak eskatu du txapelketa antolatzen jarrai dezatela: «Guretzat, txapelketarik politena da». | Oberenak ez du nahi azkena izatea. Iruñeko klubak bigarrenez irabazi du txapela, finalean Ultzamako Buruzgaini nagusituta. Josu Irurita Oberenako kirol zuzendariak eskatu du txapelketa antolatzen jarrai dezatela: «Guretzat, txapelketarik politena da». | Oberena Iruñeko Pilota Klubak bigarrenez idatzi du haren izena Berria Txapelketaren garaipen zerrendan. 2019an egin zuen lehen aldiz, finalean Tolosari irabazita, eta, igandean, bigarrenez, Buruzgain Ultzamako (Nafarroa) kluba mendean hartuta. 2-1 nagusitu zen finalean, Hernanin (Gipuzkoa). «Finala jokatzeko itxaropena genuen, baita gogoa ere, azken ekitaldian finalerdietan galdu baikenuen. Eta jokatu ez ezik, irabazi ere egin dugu. Urte osoko lanak saria izan du. Oso pozik gaude», esan du Josu Irurita Oberenako kirol zuzendariak.
Bete egin ziren iragarpenak, Oberena baitzen faborito. Finalaren nondik norakoa ere espero zena izan zen. Buruzgainek irabazi zuen lehen partida, kadete mailakoa: Aldaz eta Martikorena 22-13 nagusitu zitzaizkien Rekalderi eta Olzari. «Oso partida borrokatua izan zen, baina azken txanpan, gure bikoteak akats batzuk egin zituen, eta garaipenak ihes egin zigun. Gure pilotariek ondo jokatu zuten, baina Buruzgainekoak sendoago aritu ziren».
Jarraian, Oberena gailendu zen bigarren neurketan, gazte mailakoan: Sarasibarrek eta Santestebanek 22-7 hartu zituzten mendean Barberena eta Garaño. «Gure pilotariek berriro erakutsi zuten sasoi betean daudela: Endikak [Santesteban] asko eman zion pilotari, eta Andoni [Sarasibar] oso ondo aritu zen aurrean».
Hala, aurreikusi bezala, nagusien arteko neurketa izan zen erabakigarria. Eta, horretan, Canabalek eta Aldabek ez zuten huts egin. Bikain moldatzen dira elkarrekin, eta oso bikote indartsua osatzen dute. Horren erakusle da aspaldi ez dutela partida bat galdu. Eta garaipen bolada eder horri segida eman zioten atzo: 22-10 irabazi zieten Iriarteri eta Olideni. «Emaitzak dioen baino partida gogorragoa izan zen. Hamarna egon ziren berdinduta, baina bigarren zatian haiek behera egin zuten, eta gureek ondo aprobetxatu zuten: sekulako bikotea dira Canabal eta Aldabe».
Bolada onari eutsi nahian
Berezia izan daiteke aurtengo txapela, litekeena baita gehiago ez jokatzea Berria Txapelketa. 2004an hasi zen jokatzen, eta hemezortzi ekitaldi jokatu dira. Baina Rufino Rekalde antolatzaileak erretiroa hartuko du, eta ikusteko dago inork lekukoa hartuko dion. Iruritak eskatu du haria ez etetea: «Oso eskertuta gaude txapelketa hau antolatu dutenei. Guretzat, txapelketarik garrantzitsuena eta politena da. Lehiaketa sistema oso erakargarria da: kadete, gazte eta nagusien mailako pilotariek jokatzen dute, eta haien artean oso giro polita sortzen da. Oso aproposa da talde espiritua indartzeko. Oso gustura jokatzen dugu. Ea norbaitek antolatzen duen berriro».
Oberenak lerroburu dezente bete ditu azken egunetan: Berria Txapelketa irabazi du, Nafarroako Herriartekoaren finalerako sailkatu da, eta klubeko pilotari ohi batek debuta egin du profesionaletan, Asperekin: Unai Mata Iruñeko aurrelariak. «Gauzak ondo egiten ari garen seinale da. Ea bolada onari eusten diogun. Lanean ari gara hala izan dadin».
75 lizentzia inguru dituzte. «Pozik» dago, baina baita «kezkatuta» ere, kopurua txikitzen ari baita. «Zerbait orokorra da. Zaila da , adibidez, futbolari aurre egitea. Baina saiatzen ari gara pilotak gora egin dezan». Ez du zalantzarik; hark animatuko egingo luke jendea pilotan aritzera, eta, zehazki, Oberenara biltzera. «Oso lan ona egiten dugu maila guztietan, eta oso giro ona dago; pilotariak gozatzen ikusten ditugu». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/229915/eskerrak-bideari-ibil-bedi-revisited.htm | Gizartea | Eskerrak bideari (Ibil Bedi 'revisited') | Eskerrak bideari (Ibil Bedi 'revisited'). | Uda korrika zebilen Eta gu esperoan Dena eginda al geneukan? Amesgaiztoa bukatu da? Ataundik mezu bat Maitane, Eli, Ioritz ukendurik ez, baina maitasuna tonaka Andoaingo erredakzioan Ekainak hogei Kafeak eta kirioak Eta hainbat lagun gogoan Ireki ez ixteko, maite duzuna zaindu Irri egiten elkar ikusi dugu Madrilen absoluzioa zazpi urteko zauriaren orbain gu jada ez gaude, baina alboan zaituztegu Irunberrin abuztua, Oporrak kanpinean Hiru datozkigu burura, Txato, Torre, Jonpa Eta zigarroaren kea Ireki ez ixteko, maite duzuna zaindu Martxelo, lankide ohiak: zuena da garaipena Eskerrak bideari Eta eskerrak. | |
2023-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/229917/arabako-zahar-etxeetan-bi-greba-egunera-deitu-dute-elak-eta-labek.htm | Gizartea | Arabako zahar etxeetan bi greba egunera deitu dute ELAk eta LABek | Ostegunerako eta ostiralerako deitu dute lanuztera, hitzarmen propioa galdegiteko. | Arabako zahar etxeetan bi greba egunera deitu dute ELAk eta LABek. Ostegunerako eta ostiralerako deitu dute lanuztera, hitzarmen propioa galdegiteko. | Arabako zahar etxeetako eta etxebizitza komunitarioetako langileak bi eguneko grebara deitu dituzte ELA eta LAB sindikatuek, lan hitzarmena eskatzeko. Ostegunerako eta ostiralerako deitu dute lanuzteetara. Sindikatuek salatu dutenez, patronalak eta Arabako Foru Aldundiak uko egiten diete lan hitzarmena negoziatzeari eta sektoreko langileen lan eta bizi baldintzak duintzeari. Lanuzteekin batera, manifestatzera ere deitu dituzte langileak: etzi, Gasteizko Plaza Berritik abiatuta, eta, etzidamu, Albertia Campus egoitzatik. Duela lau urte hasi zituzten protestak Arabako zahar etxeetako eta etxebizitza komunitarioetako beharginek, hitzarmen propioa eskatzeko. Besteak beste, uste dute «funtsezko langileak» direla eta «hobekuntza nabarmena» merezi dutela soldatei, lanaldiei, lizentziei, osagarriei, ratioei eta abarrei dagokienez. «Kezkagarria» baita egoitzetan bizi duten egoera. Salatu dutenez, lanaldi luzeak egin behar dituzte euren osasun egoeraren kaltetan, «gaixoarazten» dituzten lan fisiko eta mentalak ohikoak bilakatu dira, «miseriazko» soldatengatik «destajuan» lan egiten dute, eta lana eta familia uztartzea ezinezkoa egiten zaie. Zahar etxeetako egoiliarrak «duintasunez» zaintzeak berebiziko garrantzia duela nabarmendu dute sindikatuek, baina ohartarazi dute helburu hori ez dela bermatuko langileak «egoera prekarioan» baldin badaude. Hargatik galdegin dute hitzarmena lehenbailehen sinatzeko. «Blokeoaren» erantzuleak Lan baldintzak hobetzeko borrokaldia hasi zuten duela lau urte langileek, baina, oraino, ez dute lortu patronala mugiaraztea. ELA eta LAB sindikatuek salatu dutenez, CREA, LARES eta CEA Euskadi patronalek «muzin egin» diote sindikatuen eskariei erantzuteari, eta sektoreko beharretara hurbiltzen den negoziazio proposamenik eskaini gabe jarraitzen dute. Kritikatu dutenez, ez da aski izan patronalak langileei egindako azken proposamena; are, hitzarmenaren negoziazioa «blokeatzea» egotzi diote. «Gure bizi kalitatean eta lan kalitatean gutxieneko hobekuntzak proposatzen ditugun lekuetan, patronalak apurrak baino ez ditu eskaintzen gure lanaren kontura eta egoiliarren osasunaren kontura etekinak ateratzen jarraitzeko», salatu dute. Arabako Foru Aldundiaren jarrera ere txarretsi dute sindikatuek, adinekoei eskaintzen dizkien «zaintza prekarioari» eta «bizi baldintza txarrei» esker enpresek irabaziak izatea ahalbidetzen duelako. ELA eta LAB sindikatuen ustez, aldundiak uko egin dio egoitzak zuzenean kudeatzeari, eta herritarren dirua enpresa pribatuen esku jartzea erabaki du. Egoitza pribatuen eta etxebizitza komunitarioen hitzarmena blokeatzearen erantzule egin dute erakundea, eta egotzi diote «beste alde batera begiratzea» sektoreko langileen eskarien auzian, bai eta bitartekaritza eta negoziazioa errazteari uko egitea ere. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/229947/bizikletaz-arabako-naturarekin-bat-eginez.htm | albisteak | BIZIKLETAZ, Arabako naturarekin bat eginez | Arabako Foru Aldundiak argitaratu duen 'Bizikleta txangoak Arabako Ibilbide Berdeen Sarean' gidan hamasei ibilbide ageri dira; Arabako dibertsitatea, paisaiak eta aberastasun naturala bizikletaz ezagutzeko parada eskaintzen dute denek. | BIZIKLETAZ, Arabako naturarekin bat eginez. Arabako Foru Aldundiak argitaratu duen 'Bizikleta txangoak Arabako Ibilbide Berdeen Sarean' gidan hamasei ibilbide ageri dira; Arabako dibertsitatea, paisaiak eta aberastasun naturala bizikletaz ezagutzeko parada eskaintzen dute denek. | Familiarekin eta lagunekin bizikletaz egiteko aproposak dira Arabako Foru Aldundiak argitaratu duen Bizikleta txangoak Arabako Ibilbide Berdeen Sarean gidan ageri diren hamasei ibilbideak, eta, bidenabar, Arabako dibertsitateaz, paisaiez eta aberastasun naturalaz gozatzekoak. Arabako udalek eta Arabako Foru Aldundiak kudeatzen dituzten liburutegietan eskuratu daiteke gida, eta baita liburu dendetan ere. Arabako Foru Aldundiko Ingurumen Saileko foru diputatu Josean Galerak azaroaren 3an aurkeztu zuen gida. «Araba eta haren balio kultural eta naturalak» ezagutzeko aukera ematen duela azaldu zuen. «Arabako lurraldean natura oso oparoa da. Haren geografiaren %28 Europako Natura 2000 Sare Ekologikoaren zati bat da, baita parke naturalen eta biotopo babestuen, Ramsar hezeguneen, paisaia bikain eta berezien, eta Korridore Ekologikoen Sarearen zati bat ere».
Zezamarako bidean, pagadien artean. IVAN RUIZ
Proposamen berriak Gidaren bosgarren argitalpena da. Eguneratzean, zenbait proposamen berri jarri dira. Horrela, besteak beste, Delikatik abiatzen den ibilbide zirkularra egiteko nondik norakoak ematen dira, eta, haritz eta pagoen baso baten bidez, Nerbioi ibaitik gora egiten du. Posten Errege Bidea ere komunikazio lotura garrantzitsua izan zen XV. mendean, Madril eta Frantzia arteko errege posta eta diligentzien bitartez. 30 kilometro baino gehiagoko ibilbide horretan txirrindulariek Arabako Lautadako pasaia tipikoez gozatuko dute, Zadorra ibaiaren bazterrean. Ibilbidea Uribarri Ganboako urtegiaren ondotik pasatzen da, eta Mendixurko parke ornitologikoa inguratzen du. Gidako proposamen bakoitzean, argazkiak, ibilbidea inguratzen duen deskribapen labur bat, kilometro puntuak, fitxa teknikoak, mapak eta profilak ageri dira, eta baita natura, kultura eta aisialdiari buruzko datuak ere, «erabiltzaileei ibilbidea prestatzeko behar duten informazio guztia emateko, ibilbidearen zailtasuna ebaluatzeko eta datu interesgarriak nabarmentzeko». Ibilbide horiek lurraldeko parke naturalak, Natura 2000 Sareko guneak, paisaia berezi eta bikainak, hezeguneak edo Kontserbazio Bereziko Eremuak zeharkatzen dituzte. Arabak 1.142 kilometroko ibilbide berdeen sarea du, lurraldea egituratzeko eta naturagune desberdinak elkarrekin lotzeko, baita intereseko herri edo lekuak ere. Iaz, Arabako ibilbide berde guztietan milioi erdi pertsonak baino gehiagok egin zituzten txangoak, oinez edo bizikletaz. «Kopuru horiek urtez urte hobetzen dira, eta etorkizuneko ibilbideak diseinatzeko lanean jarraitzera animatzen gaituzte», azpimarratu zuen Galerak. Horrela, maiatzaren 31n jakinarazi duenez, Arabako Foru Aldundiak onetsi egin du Uribarri Ganboako Urtegiko Ibilbide Berdean Dehesa aurkintzaren eta Langara Ganboako gunearen arteko tartea hobetzeko obren kontratazioa. Proiektuak plataforma hobetzea, ezpondak eta zoladura finkatzea proposatzen du, 2.015 metroko tarte batean. Uribarri Ganboako Urtegiko Ibilbide Berdea Arabako Ibilbide Berdeen Sarean gehien erabiltzen diren ibilbideetako bat da. Iaz ehun mila txirrindulari eta oinezko inguru ibili ziren bertatik. Informazio gehiago, webgunean. |
2023-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/229948/nafarroako-jauregia-erriberrin.htm | albisteak | Nafarroako jauregia erriberrin | Nafarroako errege-erreginen jauregia da Erriberri herriak duen erakargarri nagusia. Nafarroako gotiko zibilaren adibiderik nabarmenetakoa da. | Nafarroako jauregia erriberrin. Nafarroako errege-erreginen jauregia da Erriberri herriak duen erakargarri nagusia. Nafarroako gotiko zibilaren adibiderik nabarmenetakoa da. | Erriberriko Alde Zaharrean dago Nafarroako errege-erreginen jauregia, herriko erakargarri nagusia. Nafarroako errege-erreginen gortearen egoitza nagusia izan zen, Karlos III.a Nobleak hala erabaki zuenez geroztik. Hain zuzen ere, errege horren izena du jauregiak aurrean duen plazak. Nafarroako gotiko zibilaren adibiderik nabarmenetakoa da Erriberriko jauregia: XIII. mendean hasi ziren eraikitzen, baina XIV. mendearen bukaeran eta XV. mendearen hasieran eraiki zuten gehiena. Hiru zatitan banatzen da: jauregi zaharra, San Jurgi kaperaren hondakinak eta jauregi berria. Jauregi zaharra paradore bat da, hotela. Jauregi berria da eraikin nagusia. Barnean sartzen denak bost dorreak bisitatzeko aukera izango du. Ate nagusia zeharkatu, eta beheko solairuan ikusgai diren hiru aretoak ikusten dira lehenbizi. Eskailerak igota, han da errege-erreginen bizitokia zena. Lehenbiziko solairuan, erreginaren lorategia ere badago: paretetan behera jaisten den lorategi eder bat. Erregearen galeria ere solairu horretan dago. Gazteluari itsatsita ageri da Andre Maria eliza, Nafarroako eraikuntza gotikorik garrantzitsuenetakoa. Apainduraz jositako ate ikusgarria du, hamabi apostoluen zaintzapean. Nafarroako ekitaldirik handienak han ospatzen zituzten errege-erreginek. Halaber, Erriberrin, Santa Brigita baseliza ezagutzeko txango bat egin daiteke. Nafarroako Gobernuak berritu egin du, eta, egindako lanen artean, adituek paretetako XIV. mendeko zenbait margolan zaharberritu dituzte. Ezin izan dituzte denak landu, pintura galtzeko arriskua delako. Erriberri ardoaren hiriburua ere bada, Nafarroako sor-markako ardoaren hiriburua. Inguruetan upategi ugari daude, eta bisitak ere egin daitezke. Aipagarria da urtero mahats bilketaren festa egiten dela, iraileko lehen igandean. Enozentrum, zabalik Horrez gain, ardoaren museoa dago Erriberrin, XVII. mendeko Santo Angel jauregian. Nafarroako Gobernuak berritu egin du, eta iazko urrian inauguratu zuen, Enozentrum Nafarroako Mahastizaintza eta Ardogintzaren Kulturarako Zentroa izenarekin (Enozentrum.navarra.es). Eskualdeko mahastizaintzako eta ardogintzako kultura ezagutzeko parada ematen du, eta instalazioen zati bat sektoreko eragileen esku jartzen du, enologiari eta mahastizaintzari lotutako dastatzeak, ekitaldiak eta jarduerak egiteko. Erriberriko eta inguruetako toki interesgarriak ezagutzeko, txangoak oinez edo bizikletaz egiteko, otordua egiteko eta ostatu hartzeko, Erriberriko informazio eta turismo bulegoan laguntza estimagarria eskaintzen dute, telefonoz (848-42 32 22), posta elektronikoz (oit.olite@navarra.es) zein webgunearen bidez. |
2023-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/229949/itsasertzean-donibane-lohizunen.htm | albisteak | itsasertzean, donibane lohizunen | Donibane Lohizunen, ezagutzeko modukoak dira hondartza, arrantzale portua, itsasertzeko pasealekua, Santa Barbara muinoa eta baratze botanikoa. | itsasertzean, donibane lohizunen. Donibane Lohizunen, ezagutzeko modukoak dira hondartza, arrantzale portua, itsasertzeko pasealekua, Santa Barbara muinoa eta baratze botanikoa. | Donibane Lohizune itsasoak bustitzen du, baina mendiak ez daude urrun. Kortsarioen portu izandakoak bere nortasuna atxikitzen jakin izan du. Balea arrantzatzera Ternuara joaten ziren garai haiek urrun gelditu badira ere, sare eta amu arrantzaleak ikus daitezke oraindik portuan lanean. Itsasoa eta alde zaharra lotzen dituzten karrika txikietan, garai hartako armadoreen etxe handiak ikus daitezke. Hondartza ederra da. Handik hurbil, auzune historikoan uztartzen dira historia, ondarea, ibiltzeko toki atseginak, erosketak egiteko aukerak eta animazioak. Hirigunetik atera eta Santa Barbara puntarainoko ibilaldi polit bat egin daiteke. Ordubete ingurukoa da, eta ikuspegi zoragarriez gozatzeko aukera dago Santa Barbarako puntatik. Erromardie auzotik abiatu, eta gainaldean ikus daitekeen itsasargirantz ibili behar da. Aspaldi etxeak baziren itsas aitzineko ibiltokian, baina itsasikara baten ondorioz guztiak urak eramanda desagertu ziren. Napoleonen garaiaz gero, badia babestua izan zen, eta hiru dike sortu zituzten. Ikuspegi zoragarriak Santa Barbarako puntan etxe txiki bat dago, kapera baten antzekoa. Alta, XVII. menderaino kapera izan bazen ere, gaur egun ez da hala. 1636an, 30 Urteetako Gerlaren garaian, espainiarrak haraino iritsi ziren, kapera babestu zuten, eta gotorleku bat sortu. Baina 1877an, iraultzaren ostean, suntsitu egin zuten. Santa Barbarako puntako ikuspegiak apartak dira. Itsasaldetik abiatzear diren itsasontziak, Zokoko gotorlekua, surflariak, Donibane Lohizuneko hondartzak, flysch itsaslabarrak, eta Larhun eta Aiako Harria mendiak ikus daitezke. Baratze botanikoa Donibane Lohizuneko baratze botanikoak bertako ingurune naturala aurkeztea du helburu; ez bakarrik landareak. Batez ere, itsasertzeko flora ikus daiteke: ezpondetako landaredia, dunetakoa, larreetakoa, pinudietakoa eta hariztietakoa. Halaber, tokikoaz gain, mundukoa ere erakusten dute, eta, horretarako, bildumen gaikako sailkapena hautatu dute: bost kontinenteetakoak, apaingarriak, erabileraren araberakoak... Parke botanikoaren xedeetako bat da bisitariak landarediaz zerbait ikas dezan. Horrela, parkean dagoen labirintoari esker, landarediaz informazio andana helarazten dute.? Aipagarria da Donibane Lohizune ongizatearen jomuga nagusi bilakatu dela, urte osoan zabalik dauden bi talasoterapia zentroei esker. Bizi lasaia eta atsegina egiteko herri ederra da, jaki bikainak dastatzeko aukera eskaintzen duena. Donibane Lohizuneri buruzko informazio gehiago webgunean aurki daiteke. |
2023-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/229950/izturitze-eta-otsozelaiko-harpeak.htm | albisteak | Izturitze eta Otsozelaiko harpeak | Donamartiri herritik txango bat egin daiteke Izturitze eta Otsozelaiko harpe ikusgarriak ezagutzeko. | Izturitze eta Otsozelaiko harpeak. Donamartiri herritik txango bat egin daiteke Izturitze eta Otsozelaiko harpe ikusgarriak ezagutzeko. | Donamartiri udalerria Nafarroa Behereko erdialdean dago, Arberoa eskualdean. Erdi Aroko hainbat etxe aurki daitezke udalerri horretan, eta San Martin eliza XVII. mendekoa da. Hainbat eraikin historiko ezagutzeaz gain, Donamartirira joanez gero, historian bidaia luze bat egin daiteke, Izturitze eta Otsozelaiko harpe ikusgarrietara sartuz gero. Gaztelu deitu muinoan daude. Bi leizeak loturik daude. K.a. 80.000tik 10.000ra urte arteko aroan gizakiak han bizi izan zirela uste dute adituek. Labar pinturak utzi zituzten, eta tresna eta tamaina txikiko artelan ugari ere bai. 1929an aurkitu zituzten, eta 1953an, monumentu historiko izendatu zituzten. Bi harpeak publiko guztiari irekiak daude, eta urtero 40.000 bisitari baino gehiago jasotzen dituzte. Neandertalgo gizakien arrastoak dira leizeetan dokumentaturiko zaharrenak, duela 80.000 urtekoak, eta duela 60.000 urtera bitartean luzatzen dira. Musteriar aroan, neanderthalekin batera, leize horietan haragijale handiak izan zirela ere frogatu da: lehoiak, hienak, otsoak eta, batez ere, leize hartzak. Aztarnategi garrantzitsua Paleolito bukaerako aztarnategi biziki garrantzitsua da, batez ere Gela Handia deritzonean aurkitutako elementuengatik. Orotara, 300 artelan atzeman dira; tamaina txikiko artelanak, uharri edo animalien hezur zapalen gainean sortuak, bisonteak, zaldiak, felido haragijale handiak edota oreinak irudikatzen dituztenak. Bost metroko altuerako habe bat ere bada, non hainbat belarjale, elur orein, jatun eta arrain antzekoen irudikapenak dauden. Donamartiriko herriko etxean, inguruetan jarduerak egiteko, otordua egiteko eta ostatu hartzeko argibideak eskaintzen dituzte. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229951/pilar-kaltzada-hautatu-dute-save-the-children-erakundeko-espainiako-lehendakari.htm | Gizartea | Pilar Kaltzada hautatu dute Save The Children erakundeko Espainiako lehendakari | Hogei urtetik gorako eskarmentua du komunikazioaren alorrean; besteak beste, BERRIA Taldeko administrazio kontseiluko kide izan zen. | Pilar Kaltzada hautatu dute Save The Children erakundeko Espainiako lehendakari. Hogei urtetik gorako eskarmentua du komunikazioaren alorrean; besteak beste, BERRIA Taldeko administrazio kontseiluko kide izan zen. | Pilar Kaltzada (Donostia, 1970) da Save the Children erakundearen Espainiako presidente berria, larunbat honetan erakundearen gobernu organoak berritzeko prozesua egin ondoren.
Lehendakaritza talde berria honako hauek osatuko dute: Gorka Aretxabaleta eta Gema Reig izanen dira lehendakariorde, eta Isabel Lazarok egingo ditu idazkari lanak.
Espainiako Save the Children-eko patronatuko kide izan da Kaltzada 2016tik, eta azken hiru urteetan presidenteorde gisa jardun du. Kazetaria eta komunikazio estrategikoko aholkularia da Linking Ideas erakundean, eta erakunde horretako zuzendaria eta bazkide sortzailea da. Hogei urte baino gehiagoko eskarmentua du komunikazioaren arloko aholkularitzan eta kudeaketan, berrikuntzarekin, kulturarekin eta generoarekin lotutako arloetan. Bere ibilbidean zehar, enpresa pribatuetan eta erakunde publikoetan lan egin du exekutibo eta aholkulari gisa. Ibilbide profesional luzea du komunikabideetan eta, besteak beste, BERRIA Taldeko administrazio kontseiluko kide izandakoa da. EnpresaBIDEAren sustatzaileetako bat ere bada.
Ikusi gehiago: Pilar Kaltzadari elkarrizketa BERRIAn, 2020an
«Haurren pobreziak, haurren aurkako indarkeriak edo haurrek beren bizitza eta etorkizuna baldintzatzen duten erabakietan parte hartzeko aukerarik ez izateak argi erakusten dute asko dagoela oraindik egiteko haurren eskubideak bermatzeko bidean. Mundu osoko krisi humanitarioek, gerrek eta desorekek eragin handia dute milioika haurren bizitzan, eta ezin gara besoak gurutzaturik gelditu, egoera horiek ez baitira halabeharrezkoak, baizik eta konpondu ahal ditugun eta konpondu behar ditugun oinarrizko eskubideen urraketak», azaldu du Kaltzadak.
Mundu osoan haurren eskubideen alde ari den erakundea da Save the Children. Gaur egun, 120 herrialdetan baino gehiagotan ari da lanean. Euskal Herrian, esate baterako, bi hamarkada baino gehiago daramatza jardunean, «arlo politikoan eta sozialean jarduera ugari garatuz nahiz hezkuntzaren arloan babesa emanez eta aisialdiko jarduerak eskainiz, Bilbon, Barakaldon edo Gasteizen pobrezia edo bazterketa soziala jasateko arriskuan dauden 500 haurri baino gehiagori». |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229952/tourra-pasatzen-den-errepideak-lau-orduz-egongo-dira-itxita.htm | Gizartea | Tourra pasatzen den errepideak lau orduz egongo dira itxita | Josu Bujanda Ertzaintzaren buruak espero du ertzainak «konpromisoz eta profesionaltasunez» arituko direla. | Tourra pasatzen den errepideak lau orduz egongo dira itxita. Josu Bujanda Ertzaintzaren buruak espero du ertzainak «konpromisoz eta profesionaltasunez» arituko direla. | Egun gutxi falta dira Frantziako Tourra Euskal Herritik igarotzeko. Gozamena izango da zenbaitentzat, baina gorabeherak ere espero dituzte errepideetan. Gaur goizean, Euskadi Irratian horien inguruko xehetasunak eman ditu Josu Bujandak, Ertzaintzaren buruak. Azaldu duenez, txirrindulari proba pasatuko den errepideak lau orduan edo lau ordu eta laurdenean egongo dira itxita.
Bujadak aitortu du: Tourra «erronka handia» izan da Ertzaintzarentzat. Egunero 1.500-1.700 ertzain arituko dira lanean. Halere, espero dituzte zailtasunak. Uste du egun txarrena larunbata izango dela Bizkaia aldean, eta astelehena Irun inguruan (Gipuzkoa): «Horiek izango dira puntu larrienak, segur aski». Astelehena laneguna izango da, baina ez dute aparteko baimenik emango lanera joateko. «Segur aski astelehenean lantegietara sartzeko ez dute arazorik edukiko, baina eguerdi aldean leku askotan arazoak edukiko dituzte», azaldu du.
Izan ere, errepideak txirrindulariak abiatu baino hiru bat ordu lehenago itxiko dituzte, eta, guztira, lau orduan edo lau ordu eta laurdenean egongo dira itxita: «Lau ordu eta laurden horietan ezingo da bide horretara sartu. Larrialdi kasuetan soilik sartu ahal izango da. Horretarako, 166 puntu edukiko ditugu».
Herri batzuk erditik zatituko ditu lasterketak. Oinezkoek pasatzeko modurik izango al dute? Leku batzuk egongo dira, eta ertzainak edo udaltzainak egongo dira hori zuzentzeko. Halere, Bujandak gomendatu du ez egitea, 600 motor eta kotxe pasatuko direlako, eta, hortaz, «oso arriskutsua» izango delako.
Gainera, Tourreko egunetan oporretako irteera ere izango da. Bujandak hiru gomendio eman ditu: bidaiak aurretik planifikatzea, informazioa edukitzea eta garraio publikoa erabiltzea.
Gatazkaren eraginak
Ertzainen artean azkenaldian dagoen gatazka ere izan du hizpide Bujandak. Esan du espero duela akordio bat lortzea, eta «borondatea» behar dela horretarako. Halere, uste du ertzainek Tourrean «konpromisoz eta profesionaltasunez» jokatuko dutela Tourrean.
Bitartean, ertzainek protestan jarraitzen dute. Gaur goizean, ERNE, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Gasteizen, Urkullu: Ertzaintza, konponbidea lelopean. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229953/wagnerrekoen-aurkako-zigor-auzibidea-artxibatu-egin-du-kremlinek.htm | Mundua | Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu egin du Kremlinek | Prigozhin Bielorrusian dagoela baieztatu du Lukaxenkok. Moskuren esanetan, Wagnerrekoak prest daude armadari armamentu astuna entregatzeko. Putinen arabera, «gerra zibil bat» hastear egon dira Errusian. | Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu egin du Kremlinek. Prigozhin Bielorrusian dagoela baieztatu du Lukaxenkok. Moskuren esanetan, Wagnerrekoak prest daude armadari armamentu astuna entregatzeko. Putinen arabera, «gerra zibil bat» hastear egon dira Errusian. | Joan den larunbateko matxinadaren harira Wagner taldeko kideen aurka irekitako zigor auzibidea artxibatu egin du Errusiako FSB Segurtasun Zerbitzu Federalak. Hala jakinarazi du TASS berri agentziak, organo horren ohar bat aipatuz. FSBk egin duen ikerketaren arabera, matxinada delitutzat jo daitezkeen jarduerak eten zituzten mertzenarioek egun horretan bertan, hilaren 24an. Hortaz, Vladimir Putinek atzo planteatutakoari erantzuten dio erabaki horrek. Izan ere, Errusiako presidenteak hiru aukera proposatu zizkien Jevgeni Prigozhin buru duen talde paramilitarreko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea.
Wagnerrekoek Rostov Don (Errusia) hiria hartu zuten, eta Moskurantz jo. Hiriburutik 200 bat kilometrora eten zuten martxa, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearen bitartekaritza baliatuta Kremlinekin akordio bat egin ondoren. Prigozhinen audio dokumentu bat zabaldu zuten atzo, eta mertzenarioen buruak hor esaten du haien asmoa ez zela estatua «eroraraztea», baizik eta «protesta egitea». Errusiako Defentsa Ministerioak agindu du «boluntarioen taldeek» armadan integratu behar dutela larunbata baino lehen, eta Prigozhin ez dago ados erabakiarekin. Iruditzen zaio Sergei Xoigu Defentsa ministroak hautu okerrak egiten dituela eta atxilotua izan beharko lukeela. Putinek berak armadarentzat egindako hitzaldi batean gaur nabarmendu duenez, «gerra zibil bat» hastetik gertu egon zen herrialdea aurreko larunbatean.
Ikusi gehiago: Prigozhinen eskaera gorabehera, Xoigu Errusiako tropekin bildu da
Dena den, Wagnerrekoen buruaren esanetan, ekipamendu militarra entregatzeko prest zeuden ostiralean. Baina salatu zuen Errusiako armadak beren posizioak bonbardatu zituela ostiralean, 30 bat paramilitar hil zirela horren ondorioz, eta horregatik erabaki zutela Moskurako martxa hastea. Hiru egun geroago, Errusiako Defentsa Ministerioak gaur iragarri du, ohar baten bidez, Wagnerrekoak prestatzen ari direla armamentu astuna armadari entregatzeko. Horren guztiaren harira, aintzat hartu behar da Txetxeniako Akhmat taldeak kontratu bat sinatu zuela duela ia hiru aste, Errusiako armadako parte bihurtzeko.
Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini
Eta Lukaxenkok baieztatu du Prigozhin Bielorrusian dagoela. Hala kaleratu du Belta Bielorrusiako berri agentziak, hango presidentearen hitzak aipatuz. Kontuan hartu behar da Wagnerreko buruak Errusiako Gobernuarekin adostu zuela Bielorrusiara erbesteratu ahal izango zela, matxinada bertan behera uztearen truke. Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek esan du gaur ez dakitela non dagoen Wagnerreko burua.
Mendebaldearen arabera, larunbatean gertatutakoak erakutsi du Errusiaren hauskortasuna agerian geratu dela eta hango botere militarra arrakalatuta dagoela. Lukaxenkok gaur nabarmendu du «mundu gatazka baten mehatxua» inoiz ez dela egon «hain gertu». Eta, Bielorrusiako Belta berri agentziak jaso duenez, ohartarazpen bat egin du sari banaketa batean egindako adierazpenetan: «Errusia kolapsatzen bada, denok hilko gara». Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak atzo esan zuen ez dela komeni «ezegonkortasun politikoa» egotea Errusian, «potentzia nuklear bat» delako. Atzo, Joe Biden AEBetako presidenteak azpimarratu zuen Mendebaldeak ez duela zerikusirik izan larunbateko altxamenduarekin. Lukaxenkok, hain zuzen, ez du xehetasunik eman nahi izan Prigozhinek eta Kremlinek, bera bitartekari zela, egindako akordioaz.
Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek
Erasoa Krimean
Krimeako penintsulako trenbide sareari eraso egin diote Kirovski barrutian, eta horren ondorioz tren zirkulazioa eten dutela jakinarazi du hango gobernadore Sergei Axionovek. Haren esanetan, gertatutakoak «kalte egin» die trenbideei, baina ez du biktimarik eragin. Errusiako Telegram kanal batek kaleratu duenez, ezezagun batzuek trenbideak leherrarazi dituzte, eta, hori dela eta, merkantzia tren baten bagoi bat errailetatik atera da.
Azken hilabeteetan ugaritu egin dira Krimeako trenbideei egindako erasoak. Ukrainak zilegitzat jotzen ditu, argudiatuta ezinbestekoak direla Errusiaren logistika militarrarentzat. Kremlinek han dituen arma biltegiei ere eraso egin die Kievek —Moskuk 2014an anexionatu zuen penintsula—.
Bestalde, Ukrainako Zaporizhia eskualdean Errusiak duen buruzagitza militarrak adierazi du Kievek beste erasoaldi bat hasi duela gerra fronteko eremu horretan. Eta Ukrainako buruzagiek salatu dute Errusiako indarrek misilekin eraso egin diotela Poltava eskualdeko Krementxuk hiriari, zeina herrialdearen erdialdean baitago. Iaz, egun berean eta toki berean, 21 zibil hil zituen Errusiaren bonbardaketa batek. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229954/iazko-egiturari-eutsi-diote-sanferminetako-ferian.htm | Kirola | Iazko egiturari eutsi diote sanferminetako ferian | Uztailaren 7an hasiko da, lau eta erdiko finala jokatuta, eta 14an bukatuko da, binakakoaren finala jokatuta. Ia amaituta daude sarrera guztiak. | Iazko egiturari eutsi diote sanferminetako ferian. Uztailaren 7an hasiko da, lau eta erdiko finala jokatuta, eta 14an bukatuko da, binakakoaren finala jokatuta. Ia amaituta daude sarrera guztiak. | Ez da aldatu behar arrakasta daukana. Eta sanferminetako pilota feriak sekulako arrakasta dauka, urteak joan eta urteak etorri. Aspaldiko ohitura bilakatu da sarrerak salmentan jarri eta ziztu bizian ia guztiak amaitzea. Hori dela eta, Aspek eta Baikok ia ez dute aldaketarik egin aurtengorako, eta iazkoari eutsi diote: zortzi eguneko eta bederatzi jaialdiko feria antolatu dute: San Fermin egunean hasiko da, uztailaren 7an, eta 14an bukatuko da. Lau eta erdiko finala, binakako torneoa eta Olioaren Desafioa jokatuko dituzte. Labriten izango dira partida guztiak.
Patroiaren omenez, indar betean hasiko da feria: goiz eta gaueko saioa egingo da Labriten. Goizean, ohiturari jarraituz, Lau eta Erdiko Txapelketaren finala jokatuko dute. Oraindik zehazteko dago zein bi pilotari ariko diren. Aste honetan argituko da hori, azken txanpan baitaude. Asperen adarrean, Joseba Ezkurdia finalerdietan dabil. Azken txapeldunak Aitor Elordi edo Jokin Altuna izango ditu aurkari larunbatean, Sopelan (Bizkaia). Elordi eta Altuna III.a, berriz, bihar ariko dira Mungian (Bizkaia). Baikokoan, Mikel Urrutikoetxea finalaren atarian dago, eta Erik Jakaren edo Iñaki Artolaren kontra ariko da igandean, Elgetan (Gipuzkoa). Jakak eta Artolak, berriz, etzi jokatuko dute, Zaldibarren (Bizkaia). Enpresa bakoitzeko adarrean nagusitzen diren pilotariak ariko dira txapela jantzi nahian.
Uztailaren 7ko gauean, berriz, binakako torneoari ekingo diote. Iazko egitura eta lehiaketa sistema bera izango du. Sei bikotek jokatuko dute, bi multzotan banatuta: A multzoan, Peña II.a-Albisu, Elordi-Martija eta Larrazabal-Mariezkurrena II.a ariko dira; eta, B multzoan, berriz, Altuna III.a-Rezusta, Jaka-Aranguren eta Ezkurdia-Zabaleta. Iazko ekitaldiaren aldean lau aldaketa daude; Baikon dira gehienak: Peña II.ak, Larrazabalek eta Arangurenek Urrutikoetxearen, Artolaren eta Imazen ordez jokatuko dute. Iaz, Lasok jokatu behar zuen hasiera batean, baina min hartu zuen Ezkurdiaren aurkako lau eta erdikoaren finalean. Baikok Artolaren alde egin zuen, eta apustua bikain atera zitzaion, hark eta Mariezkurrena II.ak txapela irabazi baitzuten. Hala ere, Baikok berriro utzi du kanpoan Artola, eta Mastersean ariko diren hiru aurrelarien alde egin du berriro.
Aspen, berriz, Elordi da aldaketa bakarra. Buruz buruko eta binakako txapeldunak lehen aldiz jokatuko du binakako torneoa, Irribarriaren ordez. Iaz bezala, sei bikoteek ligaxka jokatuko dute, eta lehen bi sailkatuek finala jokatuko dute uztailaren 14an, arratsaldez.
Lau eta erdiko finalaz eta binakako torneoaz gain, Olioaren Desafioa jokatuko dute, uztailaren 13an, gauez. Lehenbizi, Urrutikoetxea eta Peio Etxeberria ariko dira lau eta erdian; gero, binakako partida jokatuko dute —ez dute zehaztu oraindik nortzuk ariko diren —; eta, azkenik, Artola eta Dario buruz buru ariko dira. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229955/eajk-eta-psek-laquoegonkortasunaraquo-eta-laquoelkarlanaraquo-eskainiko-dituzte-arabako-aldundian.htm | Politika | EAJk eta PSEk «egonkortasuna» eta «elkarlana» eskainiko dituzte Arabako Aldundian | Ramiro Gozalez ahaldungai nagusiak alderdi bien arteko gobernu akordioa azaldu du: «Eraldaketa ekonomikoa, zaintza sistemaren bultzada eta klima aldaketaren aurkako borroka» izango dira foru gobernuaren lerro nagusiak. Cristina Gonzalez PSE-EEko Arabako idazkari nagusiak «enplegua sortzeko» helburua nabarmendu du. | EAJk eta PSEk «egonkortasuna» eta «elkarlana» eskainiko dituzte Arabako Aldundian. Ramiro Gozalez ahaldungai nagusiak alderdi bien arteko gobernu akordioa azaldu du: «Eraldaketa ekonomikoa, zaintza sistemaren bultzada eta klima aldaketaren aurkako borroka» izango dira foru gobernuaren lerro nagusiak. Cristina Gonzalez PSE-EEko Arabako idazkari nagusiak «enplegua sortzeko» helburua nabarmendu du. | EAJk eta PSE-EEk Arabako Foru Aldundia osatuko dute datozen lau urteetarako, eta gobernu horren ardatz nagusiak azaldu dituzte ahaldun nagusi izango denak, Ramiro Gonzalez jeltzaleak, alderdi horretako Arabako buru Jose Antonio Susok eta PSE-EEko lurraldeko idazkari nagusi Cristina Gonzalezek. «Eraldaketa ekonomikoa, zaintza sistemaren bultzada, klima aldaketaren aurkako borroka eta gobernantza kolaboratiboa» izango dira foru gobernuaren lerro nagusiak, Gonzalezek azaldu duenez: «Ez da inoren aurkako akordio bat; Arabako gizartearen aldeko akordio bat da, herritarren aldeko itunak egiteko gai izan garen bi alderdi politikok sinatua».
Alderdi bien arteko programa akordioak «elkarrizketa politikoa» izango du oinarrian, haren egileek esan dutenez. Gonzalezek azaldu du Arabaren «industriaren sendotasunetik abiatuta eraldaketa ekonomikorako motorra» izan nahi duela gobernu itunak. Autogintzan eraginez, «ekoizpen ehunean dibertsifikazioa» sustatuko dute, «enplegu gehiago sortzeko» helburuz.
«Bazterketari aurre egiteko, zaintzari bultzada bat» eman nahi diote, era berean, EAJk eta PSEk. Zaintza politikan, Araba «erreferente» bihurtu nahi dutela ere erantsi dute. «Geure burua berrasmatu eta eraldatu egin behar dugu, Arabak gizarte politiketan erreferentziazko lurralde izaten jarrai dezan», esan du EAJko ahaldungaiak.
Eta klima aldaketa, halaber, biko akordioaren lerro nagusietako bat izango da. «Energia berriztagarriaren ekoizpena sustatuko dugu, ahal den kontsentsu politikorik eta sozialik handienarekin», esan du ahaldungai nagusiak. «Foru garraioa eta azpiegiturak hobetzeko» xedeak ere izan ditu hizpide Arabako aginte makila bihar hartuko duen politikariak.
Inbestidura saioak Araban eta Gipuzkoan
Batera edo bestera, Gonzalezek «elkarlanerako Araba» nahi duela azpimarraru du, «elkarrizketa politikoaren bidez eta entzuketa sozialarekin». Lurraldearen arteko «oreka» ere ez du ahaztu datozen lau urteetarako izango den gobernu programaz aritzean. Finean, «gobernantza kolaboratiboa» ezarri nahi du Araban.
PSE-EEko Arabako idazkari nagusiak, berriz, hiru ardatz aipatu ditu ituna azaltzean: «Egonkortasuna, erronka ekonomiko eta sozialei aurre egiteko; zerbitzu sozialetan erantzunak ematea arabarrei, baita mugikortasunean eta enpleguan ere; eta gizarte pluralaren bizikidetza egonkortzea, berdintasuna eta kohesioa sustatuz». Gonzalezen ustez, sozialistek «beti hitz egin, negoziatu eta adostu» dute, «askatasunaren, justizia sozialaren eta berdintasunaren printzipioei buruzko programetan defendatzen» ei dituzten politikak «egia bihurtzeko eta praktikan jartzeko».
Etzi izendatuko dute Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusi, eta, horrenbestez, hiru legegintzalditan jarraian ariko da kargu horretan. EAJk eta PSEk 24 batzarkideren botoak izango dituzte horretarako, eta PPren babesa ere izango dutela espero da. Gobernatzeko, ordea, unean uneko akordioak egin beharko dituzte beste taldeekin, gobernuak ez baitu izango gehiengo absoluturik. «Bi alderdiok badakigu elkarrizketa eta adostasuna beharko direla oposizioarekin», esan du PSEko buruak Araban, «herritarrek behar dituzten proiektu handiak aurrera ateratzeko». Hori lortzeko «borondatea eta prestasun erabatekoa» izango dutela ziurtatu du.
Gipuzkoako inbestidura saioa ere etzi goizean egingo dute Batzar Nagusietan. EAJ eta PSE gobernu akordio bat negoziatzen aritu dira azken egunetan, eta aldundiko alorrak nork kudeatuko dituen erabakitzen. EH Bilduko ahaldungai nagusi Maddalen Iriartek irabazi zituen foru hauteskundeak, 22 eserleku atera ondoren, baina EAJren hautagai Eider Mendozak hartuko du aginte makila, EAJk hamazazpi eserleku baizik atera ez zituen arren. PPk izango du giltza Iriarte eta Mendozaren artean berdinketa badago, eta, udal osaketarako islatu diren itunak aintzat hartuta, Mendozaren alde egingo du PPren ordezkari bakarrak. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229956/txernobyl-inguruko-89-haur-etorriko-dira-uda-pasatzera.htm | Gizartea | Txernobyl inguruko 89 haur etorriko dira uda pasatzera | Chernobil elkarteko familiek hartuko dituzte harreran. 49 ume lehenengo aldiz etorriko dira. | Txernobyl inguruko 89 haur etorriko dira uda pasatzera. Chernobil elkarteko familiek hartuko dituzte harreran. 49 ume lehenengo aldiz etorriko dira. | Txernobyl inguruko 89 haurrek pasatuko dute aurtengo uda Hego Euskal Herrian. Hain zuzen, Chernobil elkarteko familien etxeetan egingo dituzte bi hilabete inguru. 49 umek lehenengo aldiz parte hartuko dute programan; gainerakoak aurrez egonak dira.
Ukrainako hiru begiralek eta elkarteko beste hiru kidek herenegun abiatu zuten bidaia, eta espero dute gaur gauean iritsiko direla Euskal Herrira. 33 ume Gipuzkoan egongo dira udan; 27, Bizkaian; 23, Nafarroan; eta sei, Araban.
Bidaiaren helburua umeon osasuna hobetzea da, Txernobyl inguruan bizi baitira, zentral nuklear batek istripua izan zuen tokiaren inguruan. Gainera, orain, gerra dela eta, bi hilabetez leku seguru eta lasai batean bizitzeko aukera eman nahi diete. |
2023-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/229957/mendi-ibilaldi-ederrak.htm | albisteak | Mendi ibilaldi ederrak | Larrainetik abiatuta, mendi ibilaldi ederrak egin daitezke. Besteak beste, Orhi mendira igotzeko, edo Kakuetako, Ehüjarreko eta Holtzarteko arroilak ikusteko. | Mendi ibilaldi ederrak. Larrainetik abiatuta, mendi ibilaldi ederrak egin daitezke. Besteak beste, Orhi mendira igotzeko, edo Kakuetako, Ehüjarreko eta Holtzarteko arroilak ikusteko. | Larraine (www.larrau.org) Zuberoako hego-mendebaldeko udalerri bat da, Basabürüa eskualdekoa. Udalerria oso menditsua da. Besteak beste, Orhi (2.022 metro), Belozkarre (1.173 metro), Zalhagaña (1.053 metro) eta Barazea (1.893 metro) mendiak daude han. Zuberoako udalerririk zabalena ere bada: 126,8 kilometro koadro ditu. Halaber, Basabürüa eskualdean, Kakuetako, Ehüjarreko eta Holtzarteko arroilak daude, eta baita Olhadübi eta Olhadoko zintzurrak ere. Euskal Herriko txokorik basati eta ederrenetarikoak dira. Uda partean jende andana ibiltzen da, baina udaberria eta udazkena ere oso garai egokiak dira bazter horiek bisitatzeko, eta lasaiago ibiltzeko. Iratiko pagadia ere gertu dago; Europako mendebaldeko handiena eta zaharrena da: 14.000 hektarea ditu. Beraz, Larrainen mendi ibilaldi bat eginez gero, paisaia ikusgarriez goza daiteke. Gainera, Orhi mendiaren alboan dagoen Organbidexkako lepoa Europako migrazio leku handienetariko bat da, eta hainbat hegazti ikusteko aukera egoten da, garai egokian bertaratuz gero: miru beltzak, oilagorrak, amiamoko zuri eta beltzak, lertxunak... Baina noiz joan jakin behar da. Izan ere, hegazti batzuk uztailean abiatzen dira neguko habiara, eta beste batzuk, berriz, irailean. Historiaurreko aztarnak Historiaurreko aztarnak topatu dira udalerrian, eta 1178ko agirietan irakur daitekeen moduan, Sauveladeko monasterioak jaso zuen udalerriaren prioretza, Larraineko jaunaren eskutik. Donejakue bidea egiten ari ziren erromesentzako ospitale bat ere izan zen Erdi Aroan. Larraineko San Joan Bataiatzailearen eliza monumentu historikoa izendatu zuten 2003an. Zatirik zaharrenak XII. mendekoak dira. Barruan dauden bi objektu ere monumentu historiko gisa izendatuta daude: prozesioetarako gurutze bat eta XVI. mendeko Ama Birjina eta umearen zurezko estatua bat. |
2023-7-19 | https://www.berria.eus/albisteak/229958/asparrenetik-lezeko-haitzulora.htm | albisteak | Asparrenetik Lezeko haitzulora | Asparrena txangozale ugariren abiaburua da, mendi ibilaldiak egiteko, naturaz gozatzeko, eta Lezeko haitzuloa eta eraikin eta monumentu historikoen aztarnak ezagutzeko. | Asparrenetik Lezeko haitzulora. Asparrena txangozale ugariren abiaburua da, mendi ibilaldiak egiteko, naturaz gozatzeko, eta Lezeko haitzuloa eta eraikin eta monumentu historikoen aztarnak ezagutzeko. | Asparrena Arabako ipar-ekialdeko ertzeko udalerria da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Araia du udalburu, eta udalerriak baditu beste bederatzi herri ere. Arabako Lautadan badago ere, Asparrenak inguru menditsua du, eta, hori dela eta, udalerria txangozaleen abiaburu izan ohi da. Inguruetan, ezagutzeko modukoak dira Lezeko haitzuloa, Urkate ur jauzia, Araiako Marutegiko gazteluaren aztarnak, San Joan Amamioko baseliza erromanikoa eta hainbat monumentu megalitiko, duela milaka urte ibilitako gizakiek utzitako arrastorik nabarmenenak. Geroztik, artzaintzak, ikazkintzak eta bestelako jarduerek ere aztarna utzi dute. Aizkorri-Aratz parke naturala gertu dago. 19.400 hektareako azalera du, eta Altzania, Aratz, Aizkorri, Urkilla, Zaraia edo Aitxuri tontorrek eraturiko lerroak Bizkaiko golkoa eta Mediterraneoaren urak banatzen ditu. Bertan sortzen dira Gipuzkoako ibai nagusietako hiru: Deba, Urola eta Oria. Bestalde, kareharriaren nagusitasuna oso nabarmena da: hari loturiko paisaia eta egiturak dira mendilerroaren ezaugarri adierazgarrienetarikoak. Lurpeko uren zirkulazioak, esaterako, galeria sare handiak sortu ditu. Pagadiek ipar isurian, ameztiek hego magalean, mendiko larreek eta koniferoen baso sailek Aizkorri-Aratz parke naturalaren eremurik handiena estaltzen dute. Ekosistemen aniztasun hori dela eta, inguruko basoetan, larreetan eta harkaitzetan hainbat espezie bizi dira: gailurretako uhandrea, baso igel iberiarra, belatz handia, sai arrea, sai zuria, belatxinga mokohoria, belatxinga mokogorria, elur lursagua, lepahoria, ipurtatsa, basakatua eta hainbat saguzar espezie. Udalerrian, Araiako Naturaren Interpretazio Zentroa eta Asparrena-Apota Parke Mikologikoa daude, interesgarriak eta bisitatzeko modukoak. webgunearen bidez, ibilbideak eta jarduerak egiteko, leku interesgarriak ezagutzeko, eta otordua egin eta ostatu hartzeko tokiei buruzko informazioaren berri jakin daiteke. Gazteen Dantza Topaketa Asparrenean Gazteen Dantza Topaketa egingo dute ekainaren 30etik uztailaren 2ra. Euskal Dantzarien Biltzarrak belaunaldi berriengan jarri du arreta, eta haientzat antolatu du Gazteen Dantza Topaketa, lehen aldiz. Helburua da dantzaren alorrean belaunaldi aldaketa erraztea, eta dantza taldeen iraupena eta euskal dantza tradizionalen geroa bermatzea. Horretarako, adin tarte bereko dantzariak elkartuko ditu, gaiari buruz elkarrekin hausnartu eta eztabaidatu dezaten. «Ekitaldi honen bidez, gazteen ahalduntzea lortu nahi da, nortasun sentimendua areagotzea», azaldu dute antolatzaileek. 15 eta 25 urte arteko dantzariei egin diete gonbita. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229959/marijaia-eta-bihotza-bilboko-jaien-ikur.htm | Bizigiro | Marijaia eta bihotza Bilboko jaien ikur | Eulogio Omaetxebarria Solaegi diseinatzaile grafiko gernikarrak irabazi du Aste Nagusiko kartelen lehiaketa, ‘Bihotzez’ lanarekin. Epaimahaiak proposamenaren «argitasuna eta indarra» nabarmendu ditu. Jaiak abuztuaren 19tik 27ra ospatuko dituzte, eta uztailean iragarriko dute egitaraua. | Marijaia eta bihotza Bilboko jaien ikur. Eulogio Omaetxebarria Solaegi diseinatzaile grafiko gernikarrak irabazi du Aste Nagusiko kartelen lehiaketa, ‘Bihotzez’ lanarekin. Epaimahaiak proposamenaren «argitasuna eta indarra» nabarmendu ditu. Jaiak abuztuaren 19tik 27ra ospatuko dituzte, eta uztailean iragarriko dute egitaraua. | Marijaia besoak igota, eskuekin bihotz bat irudikatzen, hondo gorri bizi baten aurrean. Hori izango da 2023ko Bilboko Aste Nagusiko kartela. Eulogio Omaetxebarria Solaegi diseinatzaile grafiko gernikarrarena da (Bizkaia), eta 573 proposamenen artetik gailendu da. Horietatik sei aukeratu zituen epaimahaiak, eta gustukoenari botoa emateko aukera egon da zabalik ekainaren 19tik 25era bitartean. Omaetxebarria Solaegiren Bihotzez hautatu dute boto emaileen %31,52k. Guztira, 4.321 lagunek eman dute botoa webgunean, eta 53k aurrez aurre. Gaur goizean iragarri dute ebazpena, Bilboko udaletxean egindako prentsaurrekoan.
Alicia Fernandez Bilboko Rekalde aretoko zuzendari eta epaimahaiko kideak kartel irabazlearen ezaugarriak aletu ditu. «Balioa eman diogu mezuaren eta irudiaren argitasunari, Bilboko jaietako ikur adierazgarria hautatu izanari, eta koloretsua izateari». Igor Siguero ETBko kazetaria ere izan da epaile, eta lanaren kolorea azpimarratu du. «Atentzioa ematen du daukan indarrak. Gainera, behingoz agertuko da kolore gorria». Mezuari ere erreparatu dio. «Esaten du: ‘Egin itzazu maitasuna eta jaia’».
Fernandezek eta Siguerok ez ezik, honako hauek osatu dute epaimahaia: Itziar Urtasun udaleko Jaietako zinegotziak eta Asier Abaunza, Bruno Zubizarreta eta Garazi Perea zinegotziek; Idoia Ugalde Bilboko Konpartsetako kideak; Alberto Salcedo Arte Ederretako doktore eta Bilbo Arteko irakasleak; Georges Belinga Koop 34ko sortzaile eta Kamanga Influencers elkarteko ordezkariak; eta Cristina Gezuraga Sirope agentziako sorkuntza zuzendariak.
Gero eta gertuago
2023ko Aste Nagusia abuztuaren 19tik 27ra egingo dute; nolabait, kartelaren iragarpenak atzerako kontaketa abiatu du. Egitaraua ontzen ari dira oraindik, eta uztailan emango dute haren berri, Urtasunek adierazi duenez. Su festekin zer egin, hori ere uztailean argituko dute. Izan ere, iazko festetako azken zapatuan, Zazpikaleetako eraikin bateko sabaian sua piztu zen, eta susmoa dago su festekin lotura izan dezakeela —epaitegietan dago auzia—. Apirilean, Juan Mari Aburto alkateak esan zuen aztertzen ari direla suak lekualdatzea; Urtasunek ez du beste xehetasunik erantsi. |
2023-7-20 | https://www.berria.eus/albisteak/229960/arantzazuko-parketxea.htm | albisteak | Arantzazuko parketxea | Arantzazuko parketxea Aizkorri-Aratz parke naturalaren bihotzean dago, Oñatiko Arantzazu auzoan, izen bereko santutegian. | Arantzazuko parketxea. Arantzazuko parketxea Aizkorri-Aratz parke naturalaren bihotzean dago, Oñatiko Arantzazu auzoan, izen bereko santutegian. | Oñatiko Arantzazuko santutegiko Gandiaga Topagunea II eraikinean dago Arantzazuko parketxea, Aizkorri-Aratz parke naturalaren bihotzean. Arantzazuko parketxean natura, kultura eta espiritualtasuna batzen dituen erakusketa bat topatu daiteke. Interpretazio zentroa bisitatuz, inguruko elementu natural eta kultural ugari ezagutzeko eta interpretatzen ikasteko aukera izango du bisitariak. Bisita eta ibilaldi gidatuak Parketxean bisita gidatu bat egin daiteke, eta ibilaldi gidatuak ere bai, Aizkorri-Aratz parke naturalak gordetzen dituen altxorrak ezagutzeko. Aipagarria da mota guztietako bisitarientzat egokitutako irteerak antolatzen dituztela. Hiru solairutan banatuta, Arantzazuko parketxeak parke naturalaren ezaugarriak erakusten ditu, hala nola paisaia karstikoak, pago motzak, abeltzaintzaguneak... Horretarako, maketa erraldoi bat, teknologia berriz hornituriko erakusketa iraunkorra, gela didaktikoak eta euskarri interaktiboak daude. Parketxearen atzeko aldetik, Arantzazuko ibilbide irisgarria irteten da, herritar guztiek aukera izan dezaten Aizkorri-Aratz parke naturala eta haren ezaugarriak ulertzeko, urritasunen bat dutenak barne. Hain zuzen, 1,6 kilometroan zehar bi metroko zabalerako pasealekua dago, hormigoizko lurzoruarekin eta ikusmen ezintasuna dutenentzako pista distalarekin. Ibilbide osoan eserlekuak eta plataformak daude, eta hesi babesgarriak ere bai. Halaber, informazio panelak, behatokiak eta animalien maketak daude bidean, ukimenaren bidez bertako natura ezagutzeko aukera ematen dutenak. Aitzondo basoa Aizkorri-Aratz parke naturalean, Brinkolako Aitzondo basoa Gipuzkoako haritz kandugabeen baso bakarra da. Laurehun hektarea zabal da. Zuhaitz horren berezitasuna da haren fruituak ez duela txortenik. 600-800 metroko garaieran hazi ohi dira. Haritz kandugabea (Quercus petraea) edo mendiko haritza da zuhaizti horretako espezie nagusia, eta horrek egiten du Aitzondo eremu hori berezi. «Haritz kandugabeen basoak ez dira arruntak gure mendietan», esan zioten Aizkorri-Aratz parke naturaleko Anduetza parketxeko arduradunek BERRIA egunkariari, iazko uztailaren 22an. «Alde batetik, mendez mende haritzen baso zabalak desagertuz joan direlako, eta, beste alde batetik, haritzen familiaren barruan espezie jakin hori ez delako oso ugaria». Inguru horretan beste haritz mota bat da arruntagoa: haritz kanduduna edo Quercus robur. Gernikako Arbola, adibidez, espezie horretakoa da. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229961/otegik-esan-du-laquoakats-batraquo-izan-dela-eaj-laquofaxistaraquo-dela-esatea.htm | Politika | Otegik esan du «akats bat» izan dela EAJ «faxista» dela esatea | Joan den astean EH BIlduk sareetan zabaldutako hauteskunde giroko bideo batek PPrekin eta Voxekin alderatu du EAJ. Otegik esan du EAJ «lehiakidea» dela, «ez etsaia». | Otegik esan du «akats bat» izan dela EAJ «faxista» dela esatea. Joan den astean EH BIlduk sareetan zabaldutako hauteskunde giroko bideo batek PPrekin eta Voxekin alderatu du EAJ. Otegik esan du EAJ «lehiakidea» dela, «ez etsaia». | EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren arabera, EAJ «ez da alderdi faxista bat». ETB1 telebista katean egindako elkarrizketa batean, koalizioak joan den astean sare sozialetan zabaldu zuen bideo bati buruz galdetu diote Otegiri; bideo horretan, Aitor Esteban Kongresurako EAJren Bizkaiko zerrendaburua azaltzen da PPko eta Voxeko buruzagi batzuekin batera. Bideo hori horrela egitea «akats bat» izan dela argitu du koalizioko koordinatzaile nagusiak.
Otegik azaldu du EAJ «faxisten aurkako gerra batean» aritu zela. «Beraz, gure jendeari esan behar diote argi eta garbi EAJ ez dela gure etsaia, baizik eta gure lehiakide politikoa». EAJ eta Esteban bera minduta azaldu dira egunotan, bideoak islatzen duena haiekiko «iraingarria» delakoan.
Bada, EH Bilduko koordinatzaile nagusiak garbi esan du hauteskunde giroan gertatutakoa ez dela zuzena: «EAJ ez da alderdi faxista bat, eta akats bat da alderatzea Aitor Esteban eta EAJ Voxekin. Sarritan esaten dugu eztabaida politiko zaindua nahi dugula, eta uste dut bideo hori akats bat dela. Ez da onargarria gure aldetik EAJ PPrekin eta Voxekin konparatzea, eta nire izenean, behintzat, eskatzen diet uler dezatela akats bat izan dela».
78ko erregimena
Hauteskundeen harira egindako bideoa alde batera utzita, koalizioko buruak abisu argia eman du Espainiako Gorteetarako hauteskundeei begira. Estatuaren «elite ekonomikoak eta beste mota batzuetakoak 78ko erregimena salbatzeko operazio bat» prestatzen ari direla esan du. PPren eta Voxen arteko formula da «autoritarioena» operazio horretan, azaldu duenez.
Dena den, adierazi duenez, aurreko legegintzaldian egon den gobernua errepikatzen bada —PSOEk eta Sumarrek osatua, azken hori Unidas Podemosen ordez arituta—, lurraldeen auzia «mahaiaren gainean» jarri beharko litzateke. |
2023-7-21 | https://www.berria.eus/albisteak/229962/gartxoten-bidea.htm | albisteak | Gartxoten bidea | Itzaltzu herritik abiatuta, Gartxoten Bidea egin daiteke, eta Elkorretanko Gartxoten Leizea ikusi. XII eta XIII. mendeen arteko bardoa izan zen. | Gartxoten bidea. Itzaltzu herritik abiatuta, Gartxoten Bidea egin daiteke, eta Elkorretanko Gartxoten Leizea ikusi. XII eta XIII. mendeen arteko bardoa izan zen. | Elkorretan, bada leize bat, eta herritarrek kontatzen dute Gartxot XII. eta XIII. mendeen arteko bardoa leize hartan hil zela. Mikelot semea hil zuen, monjeek haiekin eraman ez zezaten, eta bardoak berak aukeratu omen zuen zigorra han betetzea. Gartxoten egurrezko eskultura bat dago Itzaltzu herrian, kondairaren oroigarri. Mendi bide bat ere badago: Gartxoten Bidea. Ibilaldi zirkularra da, Itzaltzu herrian hasi eta bukatzen dena. Bide horren erdian, Elkorretan, Gartxoten Leizea ikus daiteke, eta, bidean zehar, ur jauzi bat, 36ko gerraren arrastoak eta Pirinioen panoramika ederrak ere aurkituko ditu bisitariak. Ibilbidea herritik kilometro batera dagoen etxola baten ondoan hasten da, Uztarrozeko errepidea hartuta. Haritzen artetik igarota, 36ko gerraren arrastoa ikusiko du bisitariak: metrailadore habia deitzen duten aterpea. Espainiar soldaduak inguru haietan ibiltzen ziren, muga zaintzen, makiak igaro zitezkeelako. 1940 eta 1944 bitartean, soldaduek eta esklaboek Gutierrez lerroa eraiki zuten. Horren parte da aipatutako habia. Bidean jarraituta, Krutxeako aska eta Elkorretako haitzen inguruan dagoen ur jauzia ageri dira. Elkorretako leizea ur jauzitik metro gutxira dago. Haitz handi batean zirrikitu bat ageri da; kondairaren arabera, Gartxoten presondegia izan zen. Bidean, larreak eta haritz basoak daude, azkenengo maldatik behera berriz ere Itzaltzura iritsi arte. Otsagabia, herri polita Gartxoten Bideari buruzko informazioa Otsagabiko turismo bulegoan jaso daiteke. Gainera, bestelako bide batzuk egiteko informazioa ere ematen dute. Otsagabitik bertatik ateratzen dira Larrexua leizera doan Peña Marta bidea, Muskildako itzulia, Uditik Zubibarrenarako bidea, eta Zubigoena eta Otsateko amildegira doana. Beste ibilbide bat Otsagabitik Itzaltzura doana da, pinu, pago eta izei basoetan barrena. Otsagabia Euskal Herriko herri politenetakotzat jotzen da. Anduña eta Zatoia ibaien elkargunean dago, eta haren kale harriztatuak Pirinioetako mendien artean pilatzen dira. Herriaren alderdirik ezagunena Anduña ibaiaren zeharbidea da, bere zubi ugarien bitartez, eta ospetsuena, Erdi Aroko zubia. Halaber, inguruetan badira dolmenak eta trikuharriak, eta hainbat eraikin historiko. Besteak beste, Done Joanes eliza eta Muskildako Andre Mariaren baseliza, XII. mendean eraikiak. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229963/literaturarekin-bakarrik-ikasten-dena-manifestua-aurkeztu-dute-laurogeitik-gora-idazlek.htm | Kultura | 'Literaturarekin bakarrik ikasten dena' manifestua aurkeztu dute laurogeitik gora idazlek | Meettok fundazioaren ekimenez sortu da manifestua, eta, adierazi dutenez, dokumentua abiapuntua baino ez da: gerora etorriko diren ekitaldi batzuen ernamuina. Manifestuaren helburu nagusia irakurzaletasunari prestigioa ematea da, eta irakurtzea bera sustatzea. | 'Literaturarekin bakarrik ikasten dena' manifestua aurkeztu dute laurogeitik gora idazlek. Meettok fundazioaren ekimenez sortu da manifestua, eta, adierazi dutenez, dokumentua abiapuntua baino ez da: gerora etorriko diren ekitaldi batzuen ernamuina. Manifestuaren helburu nagusia irakurzaletasunari prestigioa ematea da, eta irakurtzea bera sustatzea. | Laurogeitik gora idazlek izenpetu dute Literaturarekin bakarrik ikasten dena manifestua. Meettok fundazioak aurkeztu du —izen bereko argitaletxetik sortua da—, eta helburu nagusia irakurzaletasunari «prestigioa ematea» da; baita irakurtzea bera sustatzea ere. Ramon Etxebeste Meetokeko kidearen esanetan, dokumentua «abiapuntu bat besterik ez da»: gerora etorriko diren ekitaldi batzuen oinarria. «Garrantzitsuena ez da dozenaka idazlek sinatu duten agiria, haren bidez eta ondorioz etorriko diren aukerak baizik», adierazi du. «Ekimen ez oso konbentzionalak beharko ditugu».
Manifestuan diotenez, «garai nahasiotan», literaturak koordinatu batzuk ematen ditu beti. «Anne Frankek oso garbi esan zuen: 'Pertsona askeak nekez jabetuko dira inoiz liburuek zer esanahi duten giltzapean bizi garenontzat'. Ispilu aurrean jarri eta galdera egiten ditugu literaturak: 'Aske al gara?'».
Literaturak «mundu guztiari irekita» egon behar duela nabarmendu dute sinatzaileek, «inolako balaztarik gabe». Izan ere, haien iritziz, literaturak «esnatu eta astindu» egiten du pertsona, haren gogoa piztu. «Bakarrik irakurtzen dugu, baina ez gaude bakarrik irakurtzen dugunean. Liburuan irekitzen zaizkigun garai eta pertsonaietara lotuta gaude, fikziozko pertsonaietan lur hartzen dugu, bidaiatik itzultzean ezaugarri berriak iradokitzeko».
Sinatzaileen iritziz, irakurketak «munduaren zabaltasunaren eta aniztasunaren zantzuak» utziko ditu irakurleengan. «Irakurritakoa lagunekin, ezagunekin, ikaskideekin, irakurketa taldeko kideekin eta sare sozialetan partekatzeak liburuak adina plazer edo gehiago emango digu: liburuei buruz hitz egitea liburuak berridazteko modu bat da. Eta literaturaren historia irakurketaren historia da; erreketa publikoetatik, zentsuratik eta gure gailu elektronikoen hots eta ardailatik harago doa».
Literaturaren inguruan dabiltzanak «asko» ez badira ere, «ondo artikulatutako» ekosistema bat osatzen dutela azpimarratu dute sinatzaileek: «Irakurleak, idazleak, itzultzaileak, editoreak, literatur kritikariak, liburu saltzaileak, liburuzainak... literaturak batzen gaitu». Horregatik sendotu eta prestigiatu nahi dute sare hori, liburuaren balioa aldarrikatzeko. «Literaturak erakusten diguna literatura irakurriz baino ezin delako ikasi. Literaturak denoi dagozkigun gauzez hitz egiten baitu: kemenaz, beldurraz, adiskidetasunaz, heriotzaz, maitasunaz, elkartasunaz».
Manifestuan diotenez, irakurtzen duenak badaki zergatik irakurtzen duen. «Irakurtzen ez duten horietakoa bazara, zure arrazoiak izango dituzu. Edozelan ere, zaude lasai. Literaturaz arduratzen ez bazara ere, literatura beti arduratuko da zutaz. Hori ere liburuei esker ikasi dugu».
Literaturarekin bakarrik ikasten dena manifestua sinatu duten norbanakoak honako hauek dira:
Katixa Agirre, Uxue Alberdi, Iñaki Aldekoa, Oihane Amantegi, Miren Amuriza, Beñat Arginzoniz, Txema Arinas, Miren Arratibel, Yolanda Arrieta, Mikel Arruabarrena, Garazi Arrula, Aintzane Atela, Gotzon Barandiaran, Maialen Berasategi, Jon Bilbao, Itxaro Borda, Harkaitz Cano, Angel Erro, Hedoi Etxarte, Jose Fernandez de la Sota, Aintzane Galardi, Aritz Galarraga, Oihana Garmendia, Jorge Gimenez Bech, Ekaitz Goikoetxea, Josu Goikoetxea, Aritz Gorrotxategi, Nerea Ibarzabal, Juan Kruz Igerabide, Izaskun Igoa, Tere Irastortza, Jose Anjel Irigarai, Karmele Jaio, Edorta Jimenez, Irati Jimenez, Felipe Juaristi, Jon Kortazar, Goiatz Labandibar, Hasier Larretxea, Iñigo Larroque, Santi Leone, Anjel Lertxundi, Karlos Linazasoro, Pello Lizarralde, Nerea Loiola, Maite Lopez las Heras, Elizabeth Macklin, Juanra Madariaga, Peru Magdalena, Juan Ramon Makuso, Gerardo Markuleta, Miren Agur Meabe, Antxiñe Mendizabal, Laura Mintegi, Inazio Mujika Iraola, Kepa Murua, Elena Olave, Carlos Ollo, Aritz Pardina, Pello Otxoteko, Eider Rodriguez, Txani Rodriguez, Beñat Sarasola, Danele Sarriugarte, Asier Serrano, Mikel Soto, Castillo Suarez, Eli Tolaretxipi, Garbiñe Ubeda, Itziar Ugarte, Yurre Ugarte, Juan Manuel Uria, Juan Luis Zabala, Josu Zabaleta, Iban Zaldua eta Patxi Zubizarreta. |
2023-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/229964/bardozeko-ur-gaztelua.htm | albisteak | Bardozeko ur gaztelua | Bardoze herritik gertu, Miremonteko ur gaztelua dago. 77 eskailera maila metaliko egokitu dituzte haren inguruan, eta terrazatik ikuspegi paregabeez goza daiteke. | Bardozeko ur gaztelua. Bardoze herritik gertu, Miremonteko ur gaztelua dago. 77 eskailera maila metaliko egokitu dituzte haren inguruan, eta terrazatik ikuspegi paregabeez goza daiteke. | Bardoze herritik abiatuta, harizti baten barrena, txango bat egin daiteke Miremonteko ur gaztelua ezagutzeko. Hara iristeko, Miremonteko talaiara gidatzen duten bide seinaleei jaramon egin behar zaie. Ur gaztelua dorretzar baten moldean goititutako ur depositu erraldoi bat baino ez da. Itsaso mailatik 188 metrora dago. Hala ere, 360 graduko ikuspegi paregabeak eskaintzen ditu: Gixuneko parta landatuak iparraldean, Aturri ibaiaren altzoan, eta Pirinioetako kate malkartsua hego-ekialdean. Miremonteko ur gaztelua eraikin bitxia da. 77 eskailera maila metaliko egokituak ditu inguruan. Behin terrazara iritsita, inguruak interpretatzeko xedez, orientazio mahai koloretsuak daude barandari itsatsita. Bardozeko ur gaztelua ez da gertuko geografian ikus daitekeen bakarra. Frantzia aldera joz gero, ur gazteluek eratutako sare zabala baitago. Dirudienez, XIX. mendearen erdialdean eraikitzen hasi ziren porlanezko dorretzar horiek, iturriko ura bazter guztietara iritsarazteko. Eraikin historikoak Bardoze herri xumea da, eta Lapurdiko ekialdean dago, Nafarroa Beherearen muga-mugan. Aturri ibaiaren ezkerraldean dago. Herrian, zenbait eraikin historiko daude. Besteak beste, XVI., XVII. eta XVIII. mendeetako hainbat baserri eta XV. mendeko errota bat. Sala jauregia XVII. mendekoa da, eta herriko etxe zaharra, 1982. urtera arte erabili zena, XVIII. mendekoa. Azkenik, Jasokundearen eliza: XIX. mendean berreraiki zuten, eta XIII. mendeko atari erromanikoa du. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229965/21-hilabeteko-zigorra-ezarri-diote-audiko-zuzendari-ohiari-dieselgate-auziarengatik.htm | Ekonomia | 21 hilabeteko zigorra ezarri diote Audiko zuzendari ohiari, 'Dieselgate auziarengatik' | Rupert Stadlerrek aitortu egin du beranduegi eten zuela CO2 emisio datuak manipulatuak zituzten autoen salmenta. Zigorra onartu duen VW konpainiako lehen goi karguduna da. | 21 hilabeteko zigorra ezarri diote Audiko zuzendari ohiari, 'Dieselgate auziarengatik'. Rupert Stadlerrek aitortu egin du beranduegi eten zuela CO2 emisio datuak manipulatuak zituzten autoen salmenta. Zigorra onartu duen VW konpainiako lehen goi karguduna da. | Rubert Stadler Audi etxeko zuzendari nagusi ohiak 21 urteko zigorra eta 1,1 milioi euroko isuna onartu du Dieselgate auzian izandako inplikazioaren harira. Municheko (Alemania) Lurralde Auzitegiko zigor salako epaileekin akordio bat egin du, eta baldintzapean aske beteko du zigorraldia. Akordio horretan, Stadlerrek aitortu egin du beranduegi eten zuela CO2 emisio datuak manipulatuak zituzten autoen salmenta.
Auzi honengatik zigorturiko Volkswagen (VW) konpainiako lehen goi karguduna da. Dieselgate eskandaluaren berri 2015an jakin zen, AEBetan eginiko ikerketen ondorioz. Hartaz geroztik, Stadlerrek urteak egin ditu errugabea zela esanez, aurten epaileekin negoziatzea onartu zuen arte. Ordurako jakinarazia zioten espetxe zigorra betetzeko arriskua zuela. VWeko beste goi kargudun batzuek antzeko adierazpen publikoak egin dituzte, eta epaileen aurretik igaroko dira.
Stadlerrek maiatzean aitortu zuen errudun zela, eta gaur plazaratu da akordioren ebazpena. Aitorpenean, adierazi zuen beranduegi eten zuela defeat device gailua zuten autoen salmenta, zeinak CO2en emisioen datuak manipulatzen zituen. Era berean, esan zuen ez ziela horren berri eman VWeko bere kideei. Aitorpena haren abokatuak irakurri zuen, eta Stadlerrek karguak onartu zituen. |
2023-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/229966/gamueko-gaztelua.htm | albisteak | Gamueko gaztelua | Nafarroako Erresumaren lekukoa da Gamueko gaztelua. XI. mendekoa da, eta Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago. | Gamueko gaztelua. Nafarroako Erresumaren lekukoa da Gamueko gaztelua. XI. mendekoa da, eta Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago. | Gamueko gaztelua modu feudalean eraiki zuten, urak eraikina ingura zezan; defentsarako, beraz. XI. mendean eraikitzen hasi ziren, zurez. Geroago, XIV. mendean, harrizkoa egin zuten, eta XVI. mendean, handitu. Azkenik, XIX. mendean, 1850-1860. urteen artean gertatu sute batek partez desegin zuen, dorre bat barne, eta gaur egun ez da gazteluaren erdia baizik geratzen. Gaztelutik gertu, iparraldera, XIV. mendeko Borda baserria dago, eta biek multzoa osatzen dute. 1993an, Frantziako monumentu historiko izendatu zuten. Historikoki, gaztelua Gamue leinuari lotuta egon da. Leinu horretako burua zen inguruko lurren eta etxaldeen jabe, eta laborariek mozkinen erdiak eman behar zizkioten. Leinuaren lehen aipamena XI. mendekoa da, eta gazteluan egon zen Frantziako Iraultzara arte. Iraultza garaian kanpora joanik, gaztelua eta ondasunak Zuberoako Ithorrots leinukoa zen Joan d'Abbadiek erosi zituen. Gaztelua erre zenetik, aletegi gisa erabili izan da, eta ez da inoren bizileku izan. Aiziritze-Gamue-Zohaztiko Herriko Etxeak, libera baten truke, 1983an erosi zion gaztelua orduko jabeari, Michel d'Abbadieri. Baina gazteluaren eremuari soilik zegokion salmenta. 1997an, inguruko lurrak eta Borda baserria ere erosi zituen herriko etxeak. Borda baserrian gazteluko zerbitzariak bizi ziren, eta, gaur egun, herriko etxearen bulego batzuk daude. Erakusketa zabalik Gazteluaren barruan, laborantzaren garapena erakusten duen erakusketa bat zabalik dago, eta orga tiratzen duten idiak, dailua, igitaia, aliketak eta beste hainbat lanabes ikus daitezke. Gazteluaren beraren maketa bat ere bai, Luis Xuri Gamueko gazteluaren gidak egina. Aiziritze-Gamue-Zohazti Amikuze eskualdean dago. 1972an, Aiziritze eta Gamue-Zohazti udalerriak batu ziren bakarra osatzeko. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229967/gas-natural-likidotuak-gasbideetako-inportazioak-gainditu-ditu-europan.htm | Ekonomia | Gas natural likidotuak gasbideetako inportazioak gainditu ditu Europan | Historian lehenengoz, Europak gas natural gehiago inportatu du portuetatik gasbideetatik baino. Gas natural likidotuaren inportazioek ia %60 egin dute gora 2022an. | Gas natural likidotuak gasbideetako inportazioak gainditu ditu Europan. Historian lehenengoz, Europak gas natural gehiago inportatu du portuetatik gasbideetatik baino. Gas natural likidotuaren inportazioek ia %60 egin dute gora 2022an. | Europan aldaketa handia gertatzen ari da gas naturalaren inportazioan. Gas natural gutxi ekoizten da Europan –Errusia kontuan hartu gabe–, eta inportazioekiko oso menpeko da —munduko gas naturalaren %5,4 produzitzen du, eta produzitzen denaren %12,7 kontsumitu—. Europak Errusiarekin ditu gasbide konexio nagusiak, baina Ukrainako gerra dela eta, nabarmen egin zuten behera inportazio horiek. Hala, GNL gas natural likidotu moduan gehiago iristen hasi zen 2022ko martxoan, eta portuetatik sartzen den gasak gasbideetakoa gainditu du: gas hodietatik 151.000 milioi metro kubo gas natural iritsi dira Europara kanpotik, eta GNL gisa, berriz, 170.000 milioi metro kubo.
Energy Institute erakundeak urtero egiten duen txostenean argitaratu dituzte datuak: 2021arekin alderatuta, %58,4 egin dute gora GNL inportazioek, eta gasbideetatik, berriz, %34,9 gas natural gutxiago iritsi da. Energy Institutek Errusia Europatik kanpo kokatzen du, eta Estatu Independenteen Komunitatearen barruan sartu, Bielorrusiarekin batera.
Hala, Europari gas natural likidotu gehien saltzen dion herrialdea Amerikako Estatu Batuak dira orain: 72.100 milioi metro kubo gas natural. Qatar da bigarrena —28.000 milioi metro kubo—, eta Errusia hirugarrena —19.600 milioi metro kubo—. Afrikako hiru herrialde dira hurrenak: Aljeria, Nigeria eta Egipto.
Gasbideetatik, guztira 150.800 milioi metro kubo gas natural inportatu ditu Europak bere mugetatik kanpoko herrialdeetatik, 2021ean baino %35 gutxiago. Errusia da hornitzaile nagusia, 85.400 milioi metro kubo gas esportatu baititu Europara. Aljeria da bigarren, 31.500 milioi metro kuborekin, eta Azerbaijan hirugarren, 22.400 metro kuborekin.
Hala ere, Europa barnean ere egon da mugimendua gasbideetan. Izan ere, Norvegia gas natural produktore handia da, eta Europako gainontzeko herrialdeei 116.800 milioi metro kubo gas ponpatu dizkie. Europako gainontzeko herrialdeek –Ukraina, Erresuma Batua eta Herbehereak nagusiki– 110.900 milioi metro kubo gas saldu dituzte Europan bertan.
Errusiatik %43,1 gas natural gutxiago inportatu da 2022an: 184.400 milioi metro kubo gas inportatu ziren 2021ean, eta 105.000 milioi metro kubo, berriz, iaz. Jaitsiera hori, baina, gasbideen bidez inportatutako gas naturalaren murrizketagatik gertatu da (%48,9ko jaitsiera); izan ere, GNL gehiago inportatu zen iaz 2021ean baino (+%12,6).
Gas kontsumoa, behera
Ukrainako gerra dela eta, Europako herrialdeak Errusiako gasaren alternatibak bilatzen ibili dira 2022 hasieratik hona, eta, hein handi batean, lortu dute, %13 jaitsi baita gas naturalaren kontsumoa Europan.
Halere, herrialde batzuek gas naturala baino are kutsagarriagoak diren energia iturriak indartu dituzte hutsune hori betetzeko: Espainiak %31,3 handitu du ikatz kontsumoa, %30 Italiak, eta %4,1 Alemaniak. Petrolioaren kontsumoak ere %3,7 egin du gora 2022an, baina ez da 2019ko mailara iritsi.
Berriztagarriak, indartzen
Iturri berriztagarrietatik lortutako energiak izan du igoerarik handiena Europan, alde handiz. 2021arekin alderatuta, Europan %9,4 egin dute gora bai energia berriztagarriaren produkzioak eta baita kontsumoak ere.
Eguzki panelen bidez sortutako energiaren produkzioa igo da gehien (+%24), baina haize erroten bidez sortutakoa ere bai, nabarmen: %10,8. Energy Institutek berriztagarrietatik kanpo uzten ditu zentral hidroelektrikoak, eta horiek beherakada nabaria izan dute, horien bidez lortutako energia 2021ean baino %13,7 gutxiago kontsumitu baita 2022an Europan.
GNLa, garestiagoa
Beste faktore batzuen artean, gas natural likidotuaren zabaltzeak zerikusia izan du gasaren eta elektrizitatearen prezioaren garestitzean. Gasbiderik baliatu ezin denean egiten da GNLa, eta prozesu gehiago eskatzen ditu: horregatik da garestiagoa. Bestalde, gas gehiago inportatu da prezio garestiagoak dituzten herrialdeetatik, Amerikako Estatu Batuetatik, esaterako, eta horrek ere prezioa puztu du —Errusiako gasa merkeagoa da AEBetakoa baino—.
GNLak hainbat prozesu pasatu behar ditu: gasa ateratzen duten lekutik portura eraman behar dute, eta, han, likidotu egiten dute. Horretarako, -160 ºC baino gehiagora hozten dute gasa, eta likido bihurtzen da. Orduan, itsasontzietako tankeetan sartzen dute, eta presioz lortzen dute likido gisa iraunaraztea. Ondoren, helmugara iristean, itsasontzietatik atera eta portuetako birgasifikatze lantegietan lortzen dute gas naturala. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229968/cafek-190-milioi-euroko-beste-kontratu-bat-egin-du-renferekin.htm | Ekonomia | CAFek 190 milioi euroko beste kontratu bat egin du Renferekin | Iaz jasotako enkargua handitu du Renfek: beste lau tren eskatu ditu. Azken hiru urteetan 1.000 milioi euroko kontratuak sinatu ditu Espainiako tren zerbitzuen enpresarekin. | CAFek 190 milioi euroko beste kontratu bat egin du Renferekin. Iaz jasotako enkargua handitu du Renfek: beste lau tren eskatu ditu. Azken hiru urteetan 1.000 milioi euroko kontratuak sinatu ditu Espainiako tren zerbitzuen enpresarekin. | Renfe Espainiako trenbide konpainia publikoak 32 trenera handitu du iazko urrian CAFi eginiko enkargu handia. Distantzia ertainak egiteko trenak dira, hiru edo lau bagoikoak, eta enkargu berriak 190 milioi euroren kostua izango du. Azken hiru urteetan 1.000 milioi euroren akordioak sinatu dituzte bi aldeen artean.
Iazko urrian esleituriko kontratu baten handitzea da enkargu berria. Orduan 28 tren adostu zituzten, 42ra arte handitzeko aukerarekin, eta, oraingoz, Renfek beste lau eskatu dizkio CAFi. 190 milioi euroak handitze horren kostua dira. Trenen eraikuntzarekin batera, piezen hornidura eta mantentze zerbitzua ere lotu dituzte 15 urterako.
Enkargu honetako trenek orduko 200 kilometroko abiadura hartzeko gaitasuna dute, eta katenariarik edo tentsiorik gabeko guneetan ere ibiltzeko gai dira. Bateriei esker, modu autonomoan ibilbide laburrak egiteko gai dira. Euskal Herrian, esaterako, Bilbo eta Karrantzako (Bizkaia) zerbitzuko tarte batzuetan ezinbestekoak dira modu autonomoan ibiltzeko gaitasuna duten trenak. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229969/energia-berriztagarrien-lurralde-plan-sektoriala-atzera-botatzeko-tramitea-aurkeztu-du-eh-bizirik-ek.htm | Gizartea | Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala atzera botatzeko tramitea aurkeztu du EH Bizirik-ek | Talde ekologistak salatu du plan horretan jasota dagoela «eskala handiko dozenaka zentral eoliko eta parke fotovoltaiko ezartzea» | Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala atzera botatzeko tramitea aurkeztu du EH Bizirik-ek. Talde ekologistak salatu du plan horretan jasota dagoela «eskala handiko dozenaka zentral eoliko eta parke fotovoltaiko ezartzea» | Eusko Jaurlaritzak jendaurrean ikusgai jarritako Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala «ezeztatzeko» eskatu du Euskal Herria Bizirik plataformak, «alegazio herritar» baten bidez. Erakunde ekologistaren arabera, plan horretan jasota dago «eskala handiko dozenaka zentral eoliko eta parke fotovoltaiko ezartzea» Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta hori geldiarazi nahi dute, alegazioak aurkeztuta.
Alegazio orriak eskuragai jarri dituzte, eta «ahalik eta gehiena zabaldu» nahi dituzte. Horiek aurkezteko epea uztailaren 24an amaituko da, eta bi bide daude erregistratzeko: aurrez aurre, Eusko Jaurlaritzaren Zuzenean zerbitzuaren bulegoetan, edo Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailera gutun ziurtatua bidalita (Donostia kalea 1, Gasteiz).
Ikusi gehiago: BIDEOA: Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala
EH Bizirik-ek ondutako alegazioak bost puntu ditu:
1. Ingurumen adierazleak, okerrera: EH Bizirik-en arabera, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak «lurralde oso urbanizatua» osatzen dute, «metropolizazio eta kolmatazio prozesu gero eta handiagoen» ondorioz. «Hortaz, Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialean jasotako zentral eoliko eta eguzki instalazio handien garapenak ekarriko du hainbat ingurumen adierazlek okerrera egitea, lurzoruaren artifizializazioari dagozkionak, bereziki». Planaren Ingurumen Azterlan Estrategikoan bertan jasota dago arrisku hori, bertan aipatzen baitira «ingurumen eraldaketa nabarmena» eta «lurzoru natural eta landa guneetako azalera handiak okupatzearen eragin negatiboa». Alegazioaren egileen ustez, «onartezina» da «ustezko trantsizio energetikoaren izenean baliabiderik baliotsuena, urriena eta berriztaezina sakrifikatu nahi izatea: lurraldea».
2. Elikadura subiranotasuna eta landaguneen balioa: Talde ekologistak uste du plan sektorial hau «bateraezina» dela landa eremuaren eta elikadura subiranotasunaren defentsarekin: «Plana garatzeak eragingo duen laborantza lurren galera garrantzi bereziko gaia da». EH Bizirik-ek azpimarratu du, hain zuzen, EAEko Lurraldearen Antolamendurako Gidalerro nagusietakoak direla «lurzoruen gaitasun agrologikoa mantentzea» eta «nekazaritza ekosistemak eta paisaiak babestea». Are: «Gaur egun EAEn kontsumitzen diren elikagaien %4 baino gutxiago ekoizten dira gure erkidegoan». Horrez gain, salatu dute plan sektoriala garatzeak eraginen duela landa eremuen despopulazioa eta pobretze orokorra: «Euskarri hutsak izango lirateke, makro-proiektu horiek ezartzeko».
3. Naturagune babestuak eta fauna: Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektorialak, bestalde, naturaguneak eta basa espezieak arriskuan jarriko dituela gaineratu du EH Bizirik-ek: «Bateraezina da, besteak beste, Euskadiko Natura Ondarea Kontserbatzeari buruzko azaroaren 25eko 9/2021 Legearekin eta hegazti nekrofagoak kudeatzeko planekin nahiz biodibertsitatea eta korridore ekologikoak babesteari buruzko foru aginduekin». Ekologisten arabera, planean jasota dagoen Ingurumen Azterlan Estrategikoak berak ere «larritzat» jotzen du instalazio eolikoen eragina, «fauna basatiaren (hegazti harraparien eta saguzarren) hilkortasun tasa zuzenagatik»: «Praktikan, soilik Natura 2000 sarean integratutako Naturagune Babestuak eta herrigune bakoitzaren inguruan 500 metroko erradioko eremu txiki bat hartzen ditu Lurralde Plan Sektorialak zentral eolikoen eta eskala handiko eguzki instalazioen ezarpenetik salbuetsitako bazterketa eremu gisa. Beste edozein tokitan, halakoak jartzeko aukera ematen duenez, eta gaur egun plangintzatik kanpo izapidetzen ari diren proiektuak ahalbidetzen dituenez, gure mendi eta haranen bizitza, kultura eta paisaia galtzea ekarriko luke».
4. Energiaren kontsumo eredua: Talde ekologistaren irudiko, Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala baino «neurri eraginkorragoak eta zentzuzkoagoak» daude energia kontsumoa murrizteko eta tokiko autokontsumorako energia berriztagarrien ekoizpen deszentralizatua sustatzeko: «Energia aurreztea jarduera ildo ukaezina da Euskadin, eta energia berriztagarrien hedapena eskala lokaleko ekintzetara bideratutako eredu baten bidez egin behar da, hau da, Lurralde Plan Sektorialean lehenesten diren eskala handiko instalazio eoliko eta fotovoltaikoen ezarpenaren guztiz kontrako eredu baten bidez».
5. Prozedura, zalantzan: Euskal Herria Bizirik-ek ondutako azken alegazioa plan sektorialaren prozedurari dagokio. Ekologisten esanetan, planaren zirriborroa jendaurrean ipini zen maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen kanpainarekin batera, «parte hartze publikoa mugatuz eta udalek eta diputazioek esku hartzeko duten aukerari kalte eginez». «Horri gehitu behar zaio, plana onartuz gero, tokiko erakundeak derrigortuko liratekeela udal plangintzan zentral eoliko eta instalazio fotovoltaiko handiak ezartzeko lurren erreserbak egitera, baita ondorio kaltegarriak jasango dituztela iritzi dutenean ere». EH Bizirik-en aburuz, «udal autonomiaren aurkako erasoa» da hori. Bestalde, uste dute Jaurlaritzaren egitasmoak de facto baliogabetuko dituela eskualdeetako zatikako lurralde planak: «Eusko Jaurlaritzak zuzenean onartu ahal izango ditu zentral eolikoen eta poligono fotovoltaikoen egitasmoak, premiazko prozedura erabiliz; hots, Tapia legea izenarekin ezagun den Euskadiko Ingurumen Administrazioari buruzko 10/2021 Legeaz baliatuz». |
2023-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/229970/maidalenako-ermita.htm | albisteak | Maidalenako ermita | Maidalenako ermita XV. mendekoa da, erromatarren aurreko tenplu pagano zahar baten gainean eraikia. | Maidalenako ermita. Maidalenako ermita XV. mendekoa da, erromatarren aurreko tenplu pagano zahar baten gainean eraikia. | Zuberoako lurren erdi-erdian, mendi multzo leun eta belartsu txiki bat altxatzen da. Mendilerro txiki horrek, iparraldetik hegoalderantz zabaltzean, altuera hartzen du, eta Maidalena tontorra da haren puntu gorena, 793 metroan. Maidalena oso ezaguna da, batik bat tontorrean bertan dagoen ermita xumeagatik. Horren ondoan, antena handi bat dago. Atharratzetik joan daiteke hara, mendi ibilaldi polit bat eginez. Leku horretatik dagoen panoramika bikaina da. Zuberoako lurrak ez ezik, Orhitik Midi de Bigorreraino doan mendikatea ere ikus daiteke. Antzina, Maidalenako ermitari Marie Maddalene d'Aranhe esaten zitzaion. Eraikina XV. mendekoa da, erromatarren aurreko tenplu pagano zahar baten gainean eraikia, XIX. mendean aldatu eta 1961ean zaharberritu zena. Erromesak hartzeko lekua zen. Joxe Migel Barandiaran antropologo eta etnografoak kontatzen zuenez, ermitan erromatar aldare bat zegoen, Herascorrtsehe izeneko jainkoari eskainitako aldare bat omen zena. Aldarean, zera jartzen zuen: «Fano Herauscorrtsehe sacrum. G(aius) Valerius Valerianus» (Gaio Valerio Valerianok kontsakratu du Herauscorrtsehe orakulua). Beraz, ematen du aspaldian mendiaren tontorrean jainkosa horren tenplua zegoela, eta mendiak jainkosaren izena hartu zuela. Gero, jentilen tenpluaren ordez Maidalena baseliza jarri zen, eta harekin batera mendiaren izena aldatu. Interpretazio zentroa Atharratze-Sorholüze Zuberoako udalerri nagusietako bat da Atharratze, Basabürüa eskualdeko hiriburua. 1790ean, Atharratzeko Kantonamendua hamar herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri. 1859an, Atharratze eta Sorholüze herriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera —beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen—. Segidan, eliza berria eraikitzeari ekin, eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten. Azkenik, aipagarria da Atharratzen Herauskorritxe mitologiaren interpretazio zentroa zabalik dela. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229971/txibitek-ez-dauka-botorik-ziurtatuta-inbestidurarako.htm | Politika | Txibitek ez dauka botorik ziurtatuta inbestidurarako | Unai Hualde parlamentuko presidenteak lehen bilerak egin ditu ordezkari kopururik txikieneko hiru taldeetako ordezkariekin. Zurekin Nafarroako Begoña Alfarok baieztatu du «oraindik» ezin duela zehaztu zer egingo duten bozketan, «lan asko geratzen delako egiteko». | Txibitek ez dauka botorik ziurtatuta inbestidurarako. Unai Hualde parlamentuko presidenteak lehen bilerak egin ditu ordezkari kopururik txikieneko hiru taldeetako ordezkariekin. Zurekin Nafarroako Begoña Alfarok baieztatu du «oraindik» ezin duela zehaztu zer egingo duten bozketan, «lan asko geratzen delako egiteko». | Hondar aleek erortzen jarraitzen dute Nafarroako politikaren harea erlojuan. Gehienez bi hilabete geratzen dira Nafarroako Gobernuko lehendakariaren inbestidurarako. Unai Hualde parlamentuko lehendakaria hasi da lehen bilerak egiten taldeetako ordezkariekin. Txikienetik handienerako ordenari jarraituz, gaur Vox, Zurekin Nafarroa eta PP taldeetako eledunekin elkartu da, eta bihar gauza bera egingo du Geroa Bai, EH Bildu, PSN eta UPN taldeetako ordezkariekin. Tramite horretan, argi geratuko da ezein hautagaik ez duela nahikoa botorik inbestidurarako.
Parlamentuko Mahaia ekainaren 16an osatu zen. Parlamentuko araudiak zehazten duenez, hamar laneguneko epean, alderdi bakoitzeko hautagaiekin egin behar du kontsulta legebiltzarreko lehendakariak, jakiteko ea ba ote den nahikoa boto bil dezakeen hautagairik. PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak aurrera jarraitzen dute gobernua osatzeko negoziazioekin, baina oraindik urrun dute akordioa. Aurreikuspen guztien arabera, uztailaren 23tik aurrera egingo da Maria Txibiteren inbestidura saioa, egitekotan.
Legeak ezarritako tramite horren barruan, Begoña Alfaro eta Carlos Guzman Hualderekin elkartu dira. Amaituta, Alfarok berretsi du PSNk ez duela oraindik bere hiru parlamentarien botorik. Alfaroren arabera, negoziazioen lema sozialistek hartu dute, eta «ahalik eta anbiziorik handieneko akordioa» erdietsi nahi dute. Haren ustez, lortzen den emaitzaren arabera erabakiko dute zer bozkatu. «Prozesua hasi berri dugu, eta, ondorioz, ezin dugu aurreratu zer egingo dugun bozketan. Lan asko geratzen da egiteko».
Aurreko egunetan esan bezala, Alfarok ez dio eperik jartzen bere buruari . «Soilik legeak ezartzen duen hori», zehaztu du. Bozak maiatzaren 28an izan zirenez, alderdiek hiru hilabeteko epemuga dute. Hartara, abuztuaren 28rako etxeko lanak eginda eduki beharko lituzkete. Bestela, hauteskundeak errepikatzeko aukera dago, eta karta hori arriskutsua gerta liteke guztientzat, bereziki negoziazioetan aritu diren alderdientzat.
PP: «Antzerki hutsa da»
Zurekin Nafarroarekin bezala, hogei minutuz egon dira bilduta PPko Javier Garcia eta Amelia Salanueva Hualderekin. Garciak azaldu du ez dituztela babestuko egungo gobernua osatzen duten alderdiek bultzatutako gobernurik, «eta are gutxiago EH Bildu tartean badago». Garciak Txibiteri galdegin dio argitu dezala ea EH Bilduren botoak onartuko dituen: «Esan diezagula hori uztailaren 23a baino lehen, nafarrok guztiaren berri joan gaitezen izanda bozkatzera».
Haren irudiko, PSNren, Geroa Bairen eta Zurekin Nafarroaren arteko azken egunetako topaketak «antzerki hutsa» dira: «Akordioa atzeratzen ari dira. Denok dakigu uztailaren 23aren ostean egingo dutela». Hauteskunde kanpaina betean, Garciak salatu du «sanchismoak akordio lotsagarriekin jarraitu» nahi duela, Nafarroan eta Espainian, uztailaren 23tik aurrera. PPko ordezkariaren arabera, egunotan hiru alderdiek «ikuskizun tamalgarria» eman dute, «elkar irainduta».
Hualde Voxeko bi parlamentariekin bildu da lehenik. Bihar, ordena berean jarraituko du: 10:00etan Geroa Bairekin elkartuko da, 11:00etan EH BIldurekin, 12:00etan PSNrekin, eta 13:00etan UPNrekin.
Txibite haserre Geroa Bairekin
Akordioa lortuz gero, Maria Txibite aurkeztuko da inbestidurara. Horregatik, Geroa Baik exijitu du Txibite presente egotea gobernua osatzeko bilkuretan. PSNk, baina, Ramon Alzorriz izendatu du negoziazio taldeko ordezkari goren. Horri buruz galdetuta, Txibitek ez du ulertzen Geroa Bairen eskakizuna: «PSNn talde lana da nagusi: ez gara alderdi pertsonalista bat».
Bereziki kritiko azaldu da Maria Solanaren tonuarekin. «Lehen bileran azaldu zuten jarrera eta ondoren Maria Solanak azaldu duena ez dira koherenteak». Dena den, pozik azaldu da negoziazioek aurrera jarraitzen dutelako hiru alderdien artean. «Gobernu akordio horrekin jarraitzen dugu, eta ezin esan dezaket botorik ziurtatuta ote daukadan».
Txibitek, edozein modutan, EH Bilduren abstentzioa beharko du lehendakari izateko, ezezko botoekin atzera botako litzatekeelako haren hautagaitza. Alta, azken asteetan PSNk argi utzi du ez duela nahi EH Bilduk negoziazioetan parte hartzerik. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229972/baso-tropikalen-suntsiketa-handitu-egin-zen-iaz-ere-herrialdeen-konpromisoek-huts-eginda.htm | Mundua | Baso tropikalen suntsiketa handitu egin zen iaz ere, herrialdeen konpromisoek huts eginda | 4,1 milioi hektarea oihan desagertu ziren iaz munduan, ia erdiak Brasilen. Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Bolivian ere handitzen ari da deforestazioa, WRIk egindako behaketen arabera. | Baso tropikalen suntsiketa handitu egin zen iaz ere, herrialdeen konpromisoek huts eginda. 4,1 milioi hektarea oihan desagertu ziren iaz munduan, ia erdiak Brasilen. Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Bolivian ere handitzen ari da deforestazioa, WRIk egindako behaketen arabera. | Iaz 4,1 milioi hektarea oihan tropikal galdu zituen munduak —Euskal Herriaren eremua halako sei—, hau da, hamaika futbol zelairen pareko galera izan zuen minutuero. Suntsiketa horrek, bioaniztasun galera itzelaz gain, 2,7 giganona CO2 isurtzea ekarri zuen, hau da, Indiak urtero isurtzen duenaren parekoa.
Datu horiek eman ditu gaur World Resources Institute (WRI) behatokiak, eta salatu du 2021ean munduko agintariek Glasgowko klimari buruzko goi bileran (COP26) hartu zuten konpromisoaren kontrako norabidean doala errealitatea gai honi dagokionez ere. Orduan, munduko 145 herrialdek deforestazioa eta lurraren hondamena geratzeko konpromisoa hartu zuten 2030era begira. Hauek dira akordio hura sinatu ondorengo urte osoko lehen datuak, eta aukera ematen dute hitzarmen horrek zer ondorio izan dituen ikusteko. Akordio hori betetzeko, hurrengo zazpi urteotan urtero %10 gutxitu beharko litzateke baso primarioen suntsiketa. Aldiz, 2021etik 2022ra %3,6 handitu da galdu diren baso primarioen kopurua. «Deforestazioa gelditzeko bidean gara? Erantzuna argia da: ez», zehaztu du WRIko basoen programako zuzendari Rod Taylorrek.
Oihan tropikal hezeak munduko biodibertsitatearen altxorrak dira, eta karbono gordailu itzelak dira; beraz, munduak bizi duen klima eta biodibertsitate krisiei aurre egiteko giltzak dira.
Bolsonaro eta Lula
WRIk emandako datuen arabera, Brasil da suntsiketaren arduradun nagusia. Izan ere, galdutako oihanen %43 herrialde horretakoak ziren 2022an, 1,8 milioi hektarea, hain justu ere. Atzetik doazkio Kongoko Errepublika Demokratikoa (0,51 milioi hektarea) eta Bolivia (0,38 milioi hektarea). Kolonbian eta Perun bereziki txarrak dira datuak, eta, zerbait positiboa aipatzearren, WRIko arduradunek adierazi dute Indonesian eta Malaisian historikoak direla datuak, suntsiketa inoizko mailarik txikiena izan delako bi-bietan.
Beste zantzu positibo batzuk ere ikusten ditu WRIk, bereziki, Luiz Inacio da Silva Lulak Amazoniaren deforestazioa geratzeko azaldutako prestasuna. Izan ere, 2005etik ezagutu gabeko suntsiketa jasan du Brasilgo Amazoniak Jair Bolsonaroren agintaldian. Edozein moduz, proportzionalki, oihan gehien galdu dituzten herrialdeak Ghana, Bolivia, Angola eta Camerun izan dira. Horri dagokionez, garrantzitsutzat jo du Europako Batasunak deforestazioarekin zerikusia duten gaiak ez inportatzeko hartu duen konpromisoa; besteak beste, soja eta kakaoa. |
2023-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/229973/arabako-mendialdean.htm | albisteak | Arabako Mendialdean | Ibilaldi politak egin daitezke Arabako Mendialdean, naturaz gozatzeko eta ondare aberatsa ezagutzeko. | Arabako Mendialdean. Ibilaldi politak egin daitezke Arabako Mendialdean, naturaz gozatzeko eta ondare aberatsa ezagutzeko. | Arabako Mendialdeko kuadrillan, bisitariak herri politak aurkituko ditu, baita Erdi Aroko herribilduak, baselizak eta leizeak ere. Natura eta ondare aberatsa. Eskualdean badira hainbat museo eta interpretazio zentro, parke eta jolasgune. Naturan murgilduta egiteko ibilbide interesgarriak daude, ongi seinaleztatuak dauden bideetatik. Webgunean aurki daiteke eskualdeari buruzko informazio guztia. Igoroin arroila ezagutzeko modukoa da. Arraia-Maeztuko udalerrian dago, Erroitegi eta Musitu herrietatik gertu. Iturrietako mendietako ordokietan biltzen diren urak Arraia-Maeztura jaisten dira Igoroin arroilan barna. Berez, ibai xume bat da Igoroin, baina, denboraren poderioz, Iturrietako mendietako karezko haitza janez joan da, bere bidean arroila ikaragarri eta ikusgarri bat sortuz: lau bat kilometro luzeko pasabidea. Urtean bi garai dira aproposak Igoroin arroila ikustera joateko: udaberrian, ur emaria handiagoa den garaian, nonahi ur jauzi txikiak sortzen direlako, eta, udazkenean, inguruak mila kolore hartzen dituelako. Arroilan gora eta behera eginez, paisaia ikusgarriak daude. Erreka bazterrean landaretza aberatsa eta askotarikoa da: beheko partean pagoak dira nagusi, baina, gorago, astigar txikiak, beste hainbat espezieren artean. Hango basoetan Euskal Herrian oso ohikoa ez den astigar mota bat dago: Acer opalus. Karobien eta txondorren ibilbidea Garai bateko lanbideak eta ingurune naturala uztartzen ditu Bernedoko karobien eta txondorren ibilbideak, Arabako Mendialdean bertan. Izan ere, hainbat urte atzera, eremu horretan oso zabaldua egon zen ikatza eta karea egiteko jarduna. Lanbide hori galduta dago gaur egun inguru horretan, baina oraindik badago aukera aztarnak eta prozesuak ezagutzeko. Bernedoko erdigunean hasten da karobien eta txondorren ibilbidea, Santa Teresa ermitan, eta hortik Okongo Amaren baselizara doan bidea hartu behar da. Sarrea kalean aurrera egin ahala, bidearen ezkerraldean eta herriaren gainaldean, XII. mendeko gaztelu baten arrastoak ere ikus daitezke, eta garai bateko harresiaren ate nagusienetariko bat ere bai. Kilometro baten ostean dago lehen geldiunea. Baseliza ez ezik, parke bat ere badago bertan, eta baita aparkaleku bat ere. Hala ere, ibilbideari ekiteko, parkearen ezkerraldean dagoen saihesbidea hartu behar da, San Tirso mendi gailurrera doan bideari jarraituz. Kilometro eta erdi inguruko ibilbide zirkularra da, leku berean hasi eta bukatzen dena. Lehen zatia aldapatsua da, baina gerizpean dago, eta abiapuntutik metro gutxira dago karobien eta txondorren ibilbidearen norabidea zehazten duen kartela. Ibilbidean, lau karobi eta txondor bat ikus daitezke, eta aproposa da familia giroan egiteko. Informazio taulak ere badaude, eta, argibide horiei esker, lan horien nondik norakoak ezagutzeko aukera dago, irudiz osatuta. Bertan egindako ikatza Arabako Errioxara eramaten zuten batez ere, eta emakumezkoek egin ohi zuten bide hori, hala nola Kantabria mendilerroa zeharkatuta. Guardian saldu ohi zuten ikatza, eta ardoarekin eta olioarekin itzuli ohi ziren etxera. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229974/natura-leheneratzeko-legea-atzera-bota-du-europako-parlamentuko-batzorde-batek.htm | Mundua | Natura leheneratzeko legea atzera bota du Europako Parlamentuko batzorde batek | 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea du helburu. EAP kritiko azaldu da legearekin, «lehen sektorearen kontra» doalako. Europako Parlamentua uztailaren 11n da bozkatzekoa. | Natura leheneratzeko legea atzera bota du Europako Parlamentuko batzorde batek. 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea du helburu. EAP kritiko azaldu da legearekin, «lehen sektorearen kontra» doalako. Europako Parlamentua uztailaren 11n da bozkatzekoa. | Europako Parlamentuko batzorde batek baztertu egin du natura leheneratzeko legea gaur, Ingurumen Batzordeko eurodiputatuek Europako Batzordearen proposamenari egindako aldaketei ezezkoa eman ostean. Ingurumena biziberritzeko lege proiektuaren helburua da 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea, baina EAP Europako Alderdi Popularra legearen aurka azaldu da, «lehen sektore osoaren, nekazarien, abeltzainen eta arrantzaleen kontra» doalako. Bozketa oso estua izan da: 44 legegilek bozkatu dute alde, eta 44k kontra. Beraz, ez batak ez besteak gehiengorik lortu ez dutenez, Europako Parlamentuaren osoko bilkuran bozkatuko dute lege proiektua, uztailaren 11n. Onartzen bada, legea hiru aldeko negoziazioetara igaroko da, europarlamentuaren, gobernu nazionalen eta Europako Batzordearen artean behin betiko testu bat adosteko.
Europako Batzordeak duela urtebete onartu zuen natura leheneratzeko lege proposamena, Europako Itun Berdearen eta biodibertsitatearen estrategiaren helburuei jarraituz. Haren arabera, EB Europako Batasuneko habitaten %80 baino gehiago egoera «kaskarrean» daude, eta lurzoruen %70etik gora «osasungarritasunik gabe; zohikaztegiak, larreak eta dunak dira kaltetuenak, nagusiki. Ondorioz, «urtean 1.250 milioi euroren galerak» izan ditu nekazaritzak. Hori nahikoa ez, eta natura babesteko eta zaintzeko iraganean egindako ahaleginek ez dute lortu joera «kezkagarri hori» gainditzea. Horregatik, lehen aldiz, natura zaintzeko eta leheneratzeko neurri eraginkorrak plazaratu ditu Ingurumen Batzordeak.
Hain zuzen, helburu eta betebehar zehatz batzuk jasotzen ditu, juridikoki bete beharrekoak direnak batzordeak zerrendatutako ekosistema bakoitzean natura leheneratzeko, nekazaritza lurretatik eta basoetatik hasi eta itsasoko, ur gezako eta hiriko ekosistemetaraino: indarreko legedian oinarritutako helburuak —hezeguneak, basoak, belardiak, ibaiak eta aintzirak, txilardiak eta sastrakak, habitat harritsuak eta dunak—, intsektuen polinizazioa, baso ekosistema, hiri ekosistema, nekazaritza ekosistema, itsas ekosistema, ibaiaren konektibitatea.
2030erako EBko landa eremuen %20 eta itsas eremuen %20 leheneratzeko neurriak ezarri nahi ditu, Europako Batzordeak hala proposatuta. Hori bai, azken helburu nagusi bat du: 2050erako gutxienez %90 leheneratzea. Dena den, estatu kideek salbuespen bat ezarri dute sedimentu bigunetako habitatak dituzten itsas eremuetarako; ehuneko txikiagoa aplikatu ahal izango dute helburuetarako, eta, beraz, ez lukete 2030eko beteko xedea. Horrez gain, EB osoan 2030erako pestizida kimikoen erabilera %50 murriztea ere jasotzen du legeak.
«Naturaren hobekuntza, ukaezina»
Legearen alde dauden talde parlamentario batzuek esan dute bat egiten saiatuko direla «konpromiso akordio bat» lortzeko, europarlamentuko osoko bilkuran bozketa egin aurretik. «Lege honen bidez, janariaren segurtasuna eta naturaren hobekuntza ukaezina bermatzen ditugu, nekazarien, abeltzainen eta arrantzaleen mesedetan», adierazi du legearen negoziatzaile parlamentario nagusi Cesar Luenak.
EAP, berriz, kezkatuta azaldu da legeak nekazariei «kalte egingo» dielako eta janariaren segurtasuna «arriskuan» jarriko duelako. Gainera, Irlandako eta Belgikako gobernuek legea kritikatu dituzte, eta ohartarazi EB «arau gehiegi» ezartzen ari zaiela industriei.
Hala eta guztiz ere, EBko herrialdeek natura babesteko legeari buruzko jarrera bat adostu zuten joan den astean. Zenbait helburu malgutu zituzten, eta EBri diru gehiago eskatu zioten nekazariei natura leheneratzen laguntzeko. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229975/garraio-publikoko-deskontuak-urtea-bukatu-arte-luzatu-ditu-madrilek.htm | Ekonomia | Garraio publikoko deskontuak urtea bukatu arte luzatu ditu Madrilek | Garraiolariek hamar zentimoko laguntza izango dute irailera arte, eta bost zentimokoa urritik abendura bitarte. Oinarrizko elikagaiek BEZik gabe jarraituko dute. | Garraio publikoko deskontuak urtea bukatu arte luzatu ditu Madrilek. Garraiolariek hamar zentimoko laguntza izango dute irailera arte, eta bost zentimokoa urritik abendura bitarte. Oinarrizko elikagaiek BEZik gabe jarraituko dute. | Inflazioaren aurkako neurriak gutxituz joateko eskariak hauteskunde egutegiarekin bat egin du, eta Espainiako Gobernuak erabaki du laguntza gehienak urtea amaitu arte luzatzea.
Jakina zen oinarrizko elikagaiek ez dutela BEZik izango urtea amaitu arte, eta zalantzan zeuden beste laguntzak luzatzearen alde egin dute: tartean dira garraio publikoko deskontuak eta sektore profesionalek gasolioaren truke jasotzen duten laguntza.
Nadia Calviño Espainiako Ekonomia ministroak azaldu duenez, luzapenek 3.800 milioi euroren kostua izango dute, baina indarrean dauden beste neurriekin 8.900 milioira iristen dira laguntzak.
Guztira, «gerraren ondorioen aurkako zazpi neurri sortek» 47.000 milioi euroren gastuak eta zerga jaitsierak izan dituzte.
Garraio publikoa: %50 arteko deskontua
Espainiako Gobernuak beste sei hilabetez luzatu du garraio publikoa merkatzeko neurria: abonuen %30 berak ordainduko ditu, betiere tokian tokiko erakundeek beste %20eko deskontua jartzen badute. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak gaurko bileran onartu du beste sei milioi euro jartzea deskontu horietarako.
Renferen aldiriko eta eskualdeko trenak ere doan izango dira hileko abonua dutenentzat; neurri hori 2023 osorako onartu zuen joan den urrian Espainiako Gobernuak.
Garraio pribatua: beste hiru hilabetez, hogei zentimo garraiolarientzat
Iazko apiriletik abendura, Espainiako Gobernuak kontsumitzaile guztiei eman zien hogei zentimoko laguntza gasolio eta gasolina litroko; urtarrilean, garraiolarientzat, nekazarientzat eta arrantzaleentzat bakarrik eutsi zion indarrean hogei zentimoko deskontuari. Apiriletik orain arte, hamar zentimokoa izan da laguntza, eta horrela jarraituko du irailaren 30 arte; urritik abendura, bost zentimokoa izango da.
Argindarra eta gasa: zerga beherapenek indarrean jarraituko dute
Aldaketarik ez da izan, urtea amaitu arte indarrean baitzegoen zerga beherapena. %21 beharrean, %5eko BEZ zerga ordaintzen dute herritarrek argindar eta gas fakturetan. Gainera, %0,5ean jarraituko du argindarraren gaineko zergak.
Bonu soziala dutenek deskontu handiekin jarraituko dute: %65ekoa arrunta dutenek (%25 da ohikoan), eta %80ekoa oso zaurgarri direnek (%40).
Elikagaiak: oinarrizkoek, %0ko BEZa
Calviñok astelehenean aurreratu bezala, oinarri-oinarrizko elikagaien BEZak %0an jarraituko du urtea bukatu arte —%4koa da haien ohiko tasa—. Produktu horien artean daude esnea, ogia, arrautzak, frutak, barazkiak eta lekaleak. Pastak eta olioak, %10eko BEZa izan ordez, %5ekoa izango dute.
Etxebizitza: bukatu dira sei hilabeteko luzapen automatikoak
Azken urtean, posible izan da alokairu kontratua amaitzen zutenek beste sei hilabetez luzatu ahal izatea, aurreko baldintza berekin. Aukera hori desagertu egingo da orain, Calviñok justifikatu duenez, etxebizitza lege berriak kontratuak urtebetez luzatzeko eskubidea ematen dielako egoera zaurgarrian daudenei. Indarrean jarraituko du, 2023ko abenduaren 31 arte bederen, alokairuak berritutakoan gehienez %2ko igoera ezarri ahal izateak. Pertsona zaurgarriak etxegabetzea debekatuta dago, etxerako beste aukerarik ez dutenean. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/229976/mitoak-aletzen.htm | Bizigiro | Mitoak aletzen | Fama txarra izan du kafeak urte askoan, baina ikerlariek mito asko eraitsi dituzte: kafeari botatakoek edo harekin batera hartutakoek eragiten dute kaltea, ez kafeak berak. | Mitoak aletzen. Fama txarra izan du kafeak urte askoan, baina ikerlariek mito asko eraitsi dituzte: kafeari botatakoek edo harekin batera hartutakoek eragiten dute kaltea, ez kafeak berak. | Ez da kafea, zigarroa da. Ez da kafea, azukrea da: edo txokolate ontza, edo galletatxoa, edo opiltxoa. Eta ez da kafea, likore zurrustatxoa da. Horiek egiten diote kalte osasunari, eta ez kafeak. Inguruan bildutakoek eta barrura botatakoek eman diote merezi ez duen fama kafeari, eta osasunean eragiten ei duen kalteari. Ikerlariak eta adituak ados jarrita daude aspalditxoan horretan: kafeak osasunean eragiten dituenak gehiago dira onurak kalteak baino. Hori bai, baldintza jakin batzuk aintzat hartuta: kantitatea, kalitatea eta hura kontsumitzeko modua, besteak beste.
Konplexua baita kafea, nahiz eta segituan egiten den lotura kafearen eta kafeinaren artekoa izan. Mila osagai bioaktibo baino gehiago dauzka kafeak, eta horietatik asko antioxidatzaileak, hanturaren kontrakoak eta minbiziaren kontrakoak ere badira. Kafeina da konposatu aktibo nagusia, hori hala da, baina badauzka beste 30 konposatu. Kafe katilukada arrunt batek 60-130 miligramo kafeina dauzka, baina baita polifenolak ere: azido klorogenikoa, diterpenoak, kafestola eta kahweola, esaterako. Eta ia denak dira onuragarriak.
Mireia Alberdi dietista eta nutrizionista. Gotzon Aranburu, FOKU
OME Osasunaren Mundu Erakundeak 1991. urtera arte izan zuen kafea minbizia eragiten zuten edarien zerrendan, baina gerora egindako ikerketek sona kendu diete ordukoei. «Azken zortzi-hamar urteotan, ikerketa asko egin dira kafearen inguruan. Izan ere, orain arte egindakoak gehiago ziren behaketak. Horietan zioten kafea hartzen zutenek minbizia edukitzen zutela, baina behaketak zirelako, eta ez zirelako ohartu minbizia sortzen zuena ez zela kafea, baizik eta harekin batera erretako zigarroa, tabakoa. Edo esaten zuten kafea hartzeak diabetesa areagotzen zuela: bai, noski, azukrea botatzen badiozu erruz edo galletekin hartzen baduzu», azaldu du Mireia Alberdi dietista eta nutrizionistak.
Alberdik aitortu du kafezalea dela bera: «Mendira noanean, nik ez ditut kafeina zorrotxoak eramaten: kafez betetako termoa eramaten dut. Irekitzen dut gailurrean, eta zeinen gustura edaten dudan han». Baina serio jarri da, eta gogoeta egin du: «Jakin behar da elikagaiak ez direla onak edo txarrak. Unearen arabera, helburuaren arabera eta kontsumitzeko moduaren arabera dira onak edo txarrak».
Estimulatzailea da kafea: denak bat datoz horretan. Eta kafearen neurrian dago estimulu egokiaren tamaina ere. Agerikoak dira onurak zenbait arlotan, eta egin diren azken ikerketek hori berretsi dute: dementzia, alzheimerra eta parkinsona izateko arriskua txikitzen du; 2 motako diabetesaren kontrakoa da; bronkio zabaltzailea; kardio babeslea; laxantea; diuretikoa...
Eta onuragarria minbizi jakin batzuetatik babesteko ere: endometriokoa, kolonekoa, prostatakoa, gibelekoa eta bularrekoa, esaterako. Baina edozein kafek balio du? Denak dira osasuntsuak? «Kafearen onurei buruz ari garenean, kafe hutsari buruz ari gara. Ez azukredun kafeari buruz, ez galleta bustita hartzen denari buruz, edo txokolate ontzekin hartzen denari buruz... Horrek argi gelditu behar du: kafe hutsa da onurak dituena, izatekotan. Badauzkalako konposatu jakin batzuk, eta azken urteotako ikerketek diotelako konposatu horiek onuragarriak direla», argitu du Alberdi dietistak.
Ez da dena onura
Mito batzuk eraitsi dituzte azken ikerketek, baina kafearen kalteari buruzko beste batzuk berretsi ere bai: insomnioa eragin dezake, antsietatea, suminkortasuna, migraina eta takikardia; intolerantzia eragin dezake, eta digestioan arazoak sortu; eta haurdun dauden emakumeei eta menopausia garaian daudenei ez hartzeko gomendatzen diete: fetuan eragin dezakeelako batetik, eta menopausiaren sintomak areagotu ditzakeelako bestetik.
Eta kolesterolean ere eragin dezake kafeak: LDL edo kolesterol txarra deitutako horretan igoera eragin dezake kafe gehiegi hartzeak, baina horri buruzko argibideak eman nahi izan ditu Alberdik: «Kahweola dauka kafeak, eta horrek igotzen du kolesterola, igotzekotan, baina, kafe hori iragazten denean, txikitu egiten da kahweol kantitatea, eta ez du kolesterolean kalterik eragiten».
Prestatzeko modua
Hori baita beste gakoetako bat afera horretan guztian: kafea prestatzeko modua. Ez da berdina kafeontzi italiar batean egindako kafea, kapsulatua edo iragazitakoa. Azken hori da dietistek eta nutrizionistek gomendatzen dutena. «Prestatzeko moduak ere badu zeresana. Onurei buruz ari bagara, iragazitako kafeari buruz ari gara», argitu du Alberdik.
Eta hasi da laburbiltzen: pertsonaren eta dituen patologien arabera izan liteke ona edo txarra kafea, kontsumitzeko moduaren arabera ere izan liteke ona edo txarra kafea, eta kafea txigortzeko moduaren arabera ere izan liteke ona edo txarra kafea. Hor agertu da beste aldagai bat: «Onurei buruz ari bagara, txigortze naturalari buruz ari gara».
Izan ere, torrefaktua izaten da kafea toki askotan (gehienetan), eta horrek ez dakar batere onurarik osasunarentzat. Kafea txigortzeko modu bat da torrefaktua, eta kalitate eskasekoa. Azken txigortzea amaitu baino lehen, azukrea gehitzen zaie kafe aleei. Proportzioa: 100 kilo kaferi 15 kilo azukre, gehienera jota. Tonu beltza hartzen dute aleek, distiratsua eta karamelizatua. Eta oso zapore fuertea, trinkoa.
Elikagai errea bihurtzen da orduan kafea, eta erreak ez dakar batere onurarik osasunarentzat. Askok uste dute kafeina gehiago daukalako duela zapore hori kafe horrek, baina ez da hala. Are gehiago, erre zapore edo zapore trinko hori apaltzeko zer egiten du jende askok? Kafea gozatu. Lehenaz gainera, beraz, azukre gehiago. Eta ez hori bakarrik; Alberdik substantzia kimiko baten kalteez ohartarazi du: akrilamida. «Torrefaktua da gurean gehien saltzen den kafea eta kaferik merkeena, baina ez da batere onuragarria osasunarentzat; alderantziz, kaltegarria da. Kafea torrefaktua denean, akrilamida izeneko substantzia kimiko bat izaten du, eta minbizia sor dezake akrilamidak».
Frijitutako elikagai askotan ere agertzen da akrilamida —patata frijituetan eta halakoetan, esaterako—, eta zientzialari suediar batzuek deskubritu zuten, 2002an. OME Osasunaren Mundu Erakundeak minbizia sor dezaketen substantzien zerrendan dauka akrilamida, baina diote oso proportzio handietan kontsumitu behar dela halakorik gertatzeko.
Eta beste horrenbeste diote adikzioari buruz ere: kafeinak sortzen duela adikzioa eta abstinentzia sindromea ere frogatuta dagoela, baina oso proportzio handietan kontsumitu beharra dagoela halakorik gertatzeko. Alegia, urduria denari ez emateko kaferik, eta lo egiteko arazoak dituenari ere ez. Neurrian eta pertsonetan dago gakoa. Eta argi dago onuren zerrenda luzeagoa dela kalteena baino.
Kontsumoa bultzatu ez
Askok uste baino osasuntsuagoa da, beraz, kafea hartzea? Mireia Alberdik Bergaran (Gipuzkoa) daukan kontsultan zera esaten die bezeroei: «Kontsultara datozenei ez diet kafea hartzea gomendatzen. Ardoarekin bezala da: lehen, ardo kopa bat hartzea gomendatzen zuten, baina abstemioa denari ez dago zertan ardo kopa bat gomendatu beharrik. Kaferik hartzen ez duena, beraz, ez dago zertan kafea hartzera bultzatu».
Jada kafea hartzen duenarentzat dira Alberdiren gomendioak: «Zelan hartu kafea hobeto. Kalte egiten dion edo ez ikusi, eta, kalte egiten badio, kontsumoa kendu edo murriztu. Eta kalterik egiten ez badio, behintzat, onurak zeintzuk diren eta nola topatu ditzakeen erakutsi: azukrerik gabea izatea, hutsa izatea, torrefaktua ez izatea, dosi jakin batzuetatik ez pasatzea... kontsumitzeko modu hori hobetzea».
Jakingarriak
Zenbat osagai ditu kafeak?
Milatik gora. Mila osagai bioaktibo baino gehiago dauzka, eta horietatik asko antioxidatzaileak, hanturaren kontrakoak eta minbiziaren kontrakoak ere badira. Osasuntsua da kafea hartzea?
Neurria da gakoa. Pertsonaren eta dituen patologien arabera izan liteke ona edo txarra kafea, eta kontsumitzeko moduaren arabera; kafearen txigortze moduaren arabera ere bai: kafe hutsa izan behar du, iragazitakoa eta modu naturalean txigortua. Zertarako da onuragarria?
Hainbat onura ditu. Alzheimerra eta parkinsona izateko arriskua txikitzen du, 2 motako diabetesaren kontrakoa da, bronkio zabaltzailea, kardio babeslea, laxantea, diuretikoa... Eta onuragarria minbizi jakin batzuetatik babesteko ere: endometriokoa, kolonekoa, prostatakoa, gibelekoa eta bularrekoa. Zertarako da kaltegarria?
Dena ez da onura. Insomnioa eragin dezake, antsietatea, suminkortasuna, migraina eta takikardia; intolerantzia eragin dezake, eta digestioan arazoak sortu; eta haurdun dauden emakumeei eta menopausia garaian daudenei ez hartzeko gomendatzen diete. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229977/onespena-ebren-eta-zeelanda-berriaren-arteko-merkataritza-itunari.htm | Ekonomia | Onespena EBren eta Zeelanda Berriaren arteko merkataritza itunari | Europako enpresek urtean 140 milioi euro aurreztuko dituzte hitzarmen horri esker. Espero dute 2024. urtearen lehen erdian jartzea indarrean. | Onespena EBren eta Zeelanda Berriaren arteko merkataritza itunari. Europako enpresek urtean 140 milioi euro aurreztuko dituzte hitzarmen horri esker. Espero dute 2024. urtearen lehen erdian jartzea indarrean. | Europako Batasunak onespena eman dio Zeelanda Berriarekin merkataritza liberalizatzeko ituna sinatzeari. Bi aldeek duela ia bost urte hasi zituzten elkarrizketak, baina iazko ekainean negoziatu zituzten testuaren xehetasunak. Eta orain, prozesua amaitzea eta hitzarmen komertziala sinatzea onartu dute estatu kideek. Ez dute iragarri noiz izenpetuko duten, ez eta noiz sartuko den indarrean ere. Litekeena da datorren urtearen hasierarako martxan egotea.
Hitzarmenaren bidez, EBk esportatzen dituen salgaien muga zergak desagertu edo txikitu egingo dira. Zeelanda Berriak atea irekiko die, besteak beste, txerri haragiari, ardoari, txokolateari eta gozogintza produktuei, eta jatorri izena duten hainbat produktuk eutsiko diote babes horri. Trukean, hango enpresek ez dute Batasuneko merkatuan sartzeko trabarik izango. Merkatua zabalduko zaie finantza, telekomunikazio, banaketa eta itsas garraio sektoreei, eta, Europako enpresek erraztasunak izango dituzte kontratu publikoak eskuratzeko.
Merkataritza elektronikorako eta kontsumitzaileen segurtasunerako datuen jarioak eta arauak erraztuko dira hitzarmenarekin, eta enpresa txiki eta ertainei esportazioak egiteko laguntzak emango zaizkie, horretarako beharrezkoak diren tramiteak arinduta. Jabetza intelektualaren legeak betearazteko neurriak ere aintzat hartuko ditu.
Akordioak, gainera, ondasun eta zerbitzu ekologikoak ere liberalizatuko ditu, eta zigorrak aurreikusten ditu oinarrizko lan printzipioak edo klima aldaketari buruzko Parisko Akordioa modu larrian urratzen dituztenentzat.
Akordioa indarrean sartzen denean, EBren eta Zeelanda Berriaren arteko merkataritza %30 handitzea espero da, EBko estatu kideen urteko esportazioak 4.500 milioi euroraino heltzeraino, kontseiluak azaldu duenez. Horrez gainera, Europako enpresen inbertsioak ere %80 handitu daitezke, eta, itunari esker, urtean 140 milioi euro aurreztuko dituzte.
Bazkide garrantzitsua
Europako Batasunaren hirugarren bazkide komertziala da Zeelanda Berria, eta azken urteetan etenik gabe handitu da bi aldeen arteko salgaien salerosketa: iaz 9.100 milioi eurokoa izan zen ozta-ozta. «Zeelanda Berriarekin egindako merkataritza itunak bazkide garrantzitsu batenganako harremanak hobetuko ditu. Gainera, garrantzitsua izango da eremu Indo-Pazifikoarekin dugun konpromisoari dagokionez ere», adierazi du Valdis Dombrovski Europako Batzordeko gai ekonomikoetarako lehendakariordeak.
Merkataritza liberalizatzeko akordioak areagotzeko EBren estrategiaren barruan kokatzen da ituna. Izan ere, azken urteetan etenda eduki du bide hori, baina esportazioak gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari diren garaiotan, salgaien garraioa errazteko ateak zabaldu nahi ditu Bruselak. Horren adibide da Mercosurrekin elkarrizketak berriz abiatu izana, lau urtez izoztuta egon ondoren. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229979/adingabeak-eskubideen-titulartzat-jotzen-dituen-lege-proiektua-onetsi-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Adingabeak «eskubideen titulartzat» jotzen dituen lege proiektua onetsi du Jaurlaritzak | Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak gaur onartu du Haurren eta Nerabeen Lege proiektua. Adingabeei politika publikoetan esku hartzeko bideak ireki eta «entzunak» izateko eskubidea bermatuko die. | Adingabeak «eskubideen titulartzat» jotzen dituen lege proiektua onetsi du Jaurlaritzak. Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak gaur onartu du Haurren eta Nerabeen Lege proiektua. Adingabeei politika publikoetan esku hartzeko bideak ireki eta «entzunak» izateko eskubidea bermatuko die. | Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak Haurren eta Nerabeen Lege proiektua onartu du gaur. Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak azaldu du legearen xedea dela adingabeen oinarrizko giza eskubideak eta askatasunak bermatzea, «indarkeria eta babes gabezia mota guztietatik babestuta». Lege proiektuaren berrikuntza nagusia da haurren eta nerabeen interes gorena «eskubide substantiboa» izango dela; hau da, adingabeak, babestu beharreko subjektu izateari utzi, eta eskubideen jabe bihurtuko direla. Horrekin batera, adingabeek beren eskubide eta betebeharrei eragiten dieten politika publikoetan «modu autonomoan» parte hartzeko eskubidea izango dute. «Urrats erabakigarria da haur eta nerabeen eskubideak errespetatuak izan daitezen», laburbildu du sailburuak. Haurrak eta Nerabeak Zaintzeko eta Babesteko 2005eko Legea dago proiektuaren oinarrian. Melgosak azaldu du nazioartean diren arauetara egokitu dutela legea, hala nola Haurren Eskubideei Buruzko Konbentziora eta Europako Batasuneko Tratatuetara, eta adingabeen babeserako «lege esparru sendoagoa» ondu dutela horrela. Azpimarratu duenez, Jaurlaritzak NBEko Haurren Eskubideen Batzordearen irizpide nagusiei erantzun nahi die; batez ere, haurrak indarkeriaren aurka «erabat babesteko» beharrari, indarkeriarik gabeko balioak sustatzeari eta horren inguruko kontzientziari dagokionez. Adingabeei urratzen zaizkien eskubideak «berreskuratzea» eta «lehengoratzea» bermatu nahi dute arau berriarekin, Melgosak esplikatu duenez. Hartarako, administrazio publiko guztiek sustapen, prebentzio, arreta eta babes neurriak hartu beharko dituzte edozein indarkeria motaren eta familia eremuko «babesgabetasun egoeren» aurrean. Horrekin batera, legearekin «gatazkan» dauden haur eta nerabeekiko gizarte eta hezkuntza arloko esku hartzea ere aurreikusten du lege proiektuak. Bestelako berritasunik ere badu lege egitasmoak: adingabeek eta nerabeek «entzunak» izateko eta haurren politiketan parte hartzeko eskubidea izango dutela, hain justu. Horrek esan nahi du Jaurlaritzaren barruan beste politika publiko batzuk zehazterakoan eragin txostenak egin beharko direla adingabeei eragiten dieten politika guztiekin. Hau da, lege berriak aurreikusten du onartzen den edozein arauri aldez aurretik egin beharko zaiola haurrengan eta nerabeengan duen eraginari buruzko ebaluazioa. Sexu indarkeriaren biktima izan diren haur eta nerabeei «arreta integrala eta espezializatua» emateko zerbitzu bat sortzea ere jaso du proiektuak. Halaber, osasun mentaleko nahasmenduak eta muga funtzional larriak dituzten eta arreta sozial eta sanitarioa behar duten haur eta nerabeentzat unitate soziosanitarioak antolatuko direla dio testuak.
Hainbat organo eta tresna sortzea ere aurreikusten du lege proiektuak, hala nola Haur eta Nerabeentzako Erakunde Arteko Organoa, Haur eta Nerabeentzako Euskal Kontseilua, Haurren eta Nerabeen Foroa eta Haurrei eta Nerabeei Buruzko Informaziorako Euskal Sistema.
Lege proiektua Eusko Legebiltzarrera bidaliko du Jaurlaritzak, eta, Melgosak gaur esan duenez, ziur da legealdia amaitu aurretik onartu egingo dutela. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229980/kontseiluak-nafarroako-gobernua-osatuko-duten-alderdiei-ez-egin-entzungor-ofizialtasunari.htm | Gizartea | Kontseiluak Nafarroako Gobernua osatuko duten alderdiei: «Ez egin entzungor ofizialtasunari» | Euskalgintzaren Kontseiluak gogorarazi du berrehundik gora gizarte eragilek bat egin dutela euskara lurralde osoan ofiziala izateko aldarriarekin | Kontseiluak Nafarroako Gobernua osatuko duten alderdiei: «Ez egin entzungor ofizialtasunari». Euskalgintzaren Kontseiluak gogorarazi du berrehundik gora gizarte eragilek bat egin dutela euskara lurralde osoan ofiziala izateko aldarriarekin | Nafarroako Gobernu berria osatzeko negoziazioak baliatu ditu Euskalgintzaren Kontseiluak, mahaiaren bueltan eseri diren alderdiei eskakizun zuzen bat egiteko: «Ez diezaiotela bizkarra eman euskararen ofizialtasunaren aldarriari». Zehazki, Kontseiluak gogora ekarri du apirilaren 20an Nafarroa osoko berrehundik gora gizarte eragilek «aldarri argia» eraman zutela Nafarroako Parlamentuaren aurrera: «Euskarak ofiziala izan behar du Nafarroa osoan; ezin da beste lau urte itxaron». Kontseiluak azpimarratu du, halaber, euskararen ofizialtasunak nafar guztiei eskubidea emanen diela «lurralde osoan euskara ikasteko eta erabiltzeko, beste inori eskubiderik kendu gabe».
Euskararen aldeko eragileak biltzen dituen erakundeak azaldu duenez, apirilaren 20ko agerraldian ez zuten soilik euskararen esparruko eragileek parte hartu; «askotariko esparruetan aritzen diren eragileek ere adierazi zioten atxikimendua ofizialtasunaren aldarriari, hala nola pertsona migratzaileen elkarteek, memoria historikoa lantzen dutenek eta kultura mundukoek. Denetariko gizarte eragileak batu ditu kohesioaren, justizia sozialaren eta bizikidetzaren alde lerratzen den eskaerak».
Bilera sorta
Apirilaren 20ko agerraldiaren ostean, Kontseiluak bilerak eskatu zizkien Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoei. Hiruk baizik ez zuten eskaera onartu: Geroa Baik, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroak. Bilera horietan, ofizialtasunaren aldeko kanpainaren berri emateaz gain, auziari buruz duten jarreraz galdetu zieten ordezkari politikoei: «Geroa Baik, EH Bilduk eta Zurekin Nafarroak adierazi zuten ofizialtasunaren aldarriarekin bat egin eta zonifikazioa erauzteko beharra ikusten zutela». Hori dela eta, Kontseiluak galdegin die «ez diezaiotela entzungor egin nafar jendartearen zati handi batek eginiko aldarriari, eta behar bezala hel diezaiotela gaiari».
Are: Nafarroako Gobernu berria osatzeko negoziazioetan «ofizialtasunaren aldarriari eusteko» eskatu diete alderdiei. «Ez dezatela lehen minutuan erortzen utzi». Izan ere, Kontseiluaren xedea da orain hasitako legealdia izan dadila, «behingoz, eskubideen zonifikazioa bukatu eta ofizialtasuna lurralde osora hedatuko duena», euskaldunen hizkuntza eskubideak aitortuta.
Kontseiluak, azkenik, azpimarratu du euskararen ofizialtasuna «ateak irekitzeko giltza bat» dela, eta ez diola inori eskubiderik kenduko: «Nafar guztien arteko berdintasunean, kohesioan eta bizikidetzan sakontzeko giltza da». |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229981/geruza-hutsen-soinuak.htm | Kultura | Geruza hutsen soinuak | Xabier Erkiziak eta Maialen Lujanbiok 'aHUTSAK HARTUa' proiektua aurkeztu dute. Pandemia garaian abiatu zuten proiektua, eta Bilboko Arte Ederren Museoko isiltasuna entzutea eta erregistratzea izan da asmoa. | Geruza hutsen soinuak. Xabier Erkiziak eta Maialen Lujanbiok 'aHUTSAK HARTUa' proiektua aurkeztu dute. Pandemia garaian abiatu zuten proiektua, eta Bilboko Arte Ederren Museoko isiltasuna entzutea eta erregistratzea izan da asmoa. | Pandemia garaian Euskal Herri osoan ezarritako itxialdiaren ondorioz, bisitarik gabe, ateak itxita, eta erabateko isiltasunean geratu zen Bilboko Arte Ederren Museoa duela hiru urte. Egoera hori abiapuntu gisa hartuta, aHUTSAK HARTUa proiektua lantzen hasi ziren Maialen Lujanbio bertsolaria eta Xabier Erkizia soinu artista. Gaur goizean aurkeztu dute, eta lau elementuko soinu ekosistema bat da emaitza: liburu bat, soinu instalazio bat, performance bat eta webgune bat. BBK-k lagundu du egitasmoa.
2020ko ekainean hasi ziren proiektua lantzen bi artistak, museoa itxita egon zen bitartean, eta orain arte aritu dira lanean. Egoitzaren soinuak, ahotsak, oihartzunak eta isiltasunak biltzea izan da asmoa. Finean, «induskatzaile lana» egitea, Lujanbioren hitzetan: «Hutsik zegoenaren hauts-hondarren artean bila hasi ginen. Hautsa entzuten saiatu ginen: hauts sonikoa eta hauts fisikoa».
Izenburuak iradokitzen duen bezala, hutsaren eta hautsaren arteko hitz joko bat izan zen abiapuntua. «Itxialdi hark eta geldialdi soziokultural orokor hark zenbait gogoeta piztu zituzten gugan: zer diren artelanak inork begiratzen ez dienean; zer entzuten den museoaren hormen artean inor ez dagoenean... Jakin-min horretatik sortu da. Bilboko Arte Ederren Museoaren hatsa derrigortutako isiltasuneko une hartan harrapatzeko saiakera gisa ekin genion lanari», adierazi dute hitzaurrean.
Lujanbioren arabera, geruza terminoa izan da, besteak beste, proiektuaren hitz gakoetako bat: «Museoko geruza guztietan barneratzen ahalegindu gara». Era berean, museoaren egunerokoan ezkutuan geratzen diren horiei ere eman nahi izan diete ahotsa: «Ageriko lanak dizdira egin dezan, atzeko lan guztia ere izan daiteke hautsa».
Bihartik aurrera bisitatu ahal izango da, Bilboko museoan. Gainera, Miguel Zugaza zuzendariak jakinarazi duenez martxan dago jada udako ordutegia: 10:00etatik 20:00etara bisitatu ahal izango da astelehenetik larunbatera, eta igandeetan, berriz, 10:00etatik 15:00etara.
Lau elementu
30 ordu baino gehiagoko audio grabazio bat lortu dute, orotara, Erkiziak eta Lujanbiok, eta hitzen, soinuen eta irudien bilduma bat da emaitza.
Berez, liburua da proposamenaren ardatz nagusia. Formatu hibridoa du, eta testuen, soinuen eta irudien «katalogo poetiko» moduan aurkeztu du Cesar Otxoa Hezkuntza saileko teknikariak: «USB memoria duen paperezko liburu bat da». 168 orrialde ditu guztira, 33 kapitulutan banatuta, eta poetikak, aforismoak, entseguak eta bestelako idazki batzuk bildu dituzte. Horrez gainera, bi ordu inguru irauten duen 33 piezako bilduma jasotzen ditu USBak.
Nahita aukeratu dute 33 zenbakia. Otxoak azaldu du zergatia: «33 gela ditu museoak orotara, eta horri egin nahi izan diogu keinua». Hitzaurrean Michael Marder Ikerbasque Zientziaren Euskal Fundazioko irakaslearen testu bat dago: Hautsa: gauzen erbestea. Baita Erkiziaren eta Lujanbioren beste hitzaurre bat ere, proiektuaren nondik norakoak azaltzen. Frantziska diseinu grafiko eta komunikazioko estudioak diseinatu du liburua, eta 100 ale publikatu dituzte.
Museoko 21. aretoan kokatu dute soinu instalazioa: espazio huts bat da, zuria eta minimalista. Teknologia ultrasonikoa duten noranzko bakarreko zenbait bozgorailu daude hormetan, eta bisitariak aretoa gurutzatzen duen bitartean, askotariko esperientzia sentsorialak biziko ditu.
Bi horiez gain, atari bat jarri dute ikusgai museoko webgunean. Sei ataletan banatu dituzte edukiak: sarrera, argitalpena, instalazioa, performancea, audioak eta irudi galeria.
Amaitzeko, ekintza performatibo bat egingo dute bi artistek. Bien arteko ekintza gisa planteatu dute: «Bi artistak museoko espazioetan barrena mugituko dira, museoaren ahots akustikoaren berraktibazioa transmititzeko asmoz», azaldu du Otxoak.
Museoaren eskaera
Koronabirusak eragindako bi hilabeteko itxiera abiapuntu hartuta, pieza bat egiteko eskatu zien hainbat artistari Bilboko Arte Ederren Museoak. Kukai dantza taldea izan zen lehenengoa: Jon Maiak koreografia bat sortu zuen ABC erakusketan barrena. Haren ondotik, Maider Lopez artistak Arnasa argi instalazioa sortu zuen. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229982/ahanztura-onkologikorako-eskubidea-garatu-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Ahanztura onkologikorako eskubidea garatu du Espainiako Gobernuak | Hego Euskal Herrian minbizia pairatu dutenek ez dute bereizketarik izango aurrerantzean aseguru bat kontratatzean. | Ahanztura onkologikorako eskubidea garatu du Espainiako Gobernuak. Hego Euskal Herrian minbizia pairatu dutenek ez dute bereizketarik izango aurrerantzean aseguru bat kontratatzean. | Minbizia pairatu dutenek aurrerantzean ez dute diskriminaziorik jasango Hego Euskal Herrian, aseguru bat kontratatzeko orduan. Espainiako Gobernuak onartutako errege dekretu baten arabera, minbiziaren aurkako tratamendua amaitu eta bost urtera, gaixotasuna jasan dutenek ez diete haien aurrekari onkologikoen berri eman beharko aseguru etxeei, bizi aseguru bat eskatzeko garaian. Horrela, «debekatuta» geratuko dira minbizia jasan dutenen eta gainerakoen arteko bereizketak, aseguru kontratuak egiteko orduan. Neurri berri horren bidez, Espainiako Gobernuak garatu egin du ahanztura onkologikorako eskubidea. Lehen pausoa maiatzaren amaieran eman zuten; ordutik, minbizia jasan duten lagunek gainerakoen eskubide eta betebehar berak dituzte gidatzeko baimena berritzeko orduan.
Espainiako Gobernuko lehen presidenteorde Nadia Calviñok eman du neurriaren berri, eta nabarmendu du minbizia pairatu dutenak ezingo dituztela baztertu aseguru etxeekin egindako kontratuetako klausuletan, baldintzetan eta hitzarmenetan. Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Defentsaren Lege Orokorra erreformatu dute neurria indarrean sartzeko. Europako Parlamentuak erabakita, 2025erako Europako Batasuneko estatu kide guztiek aitortu beharko dute ahanztura onkologikorako eskubidea; minbiziaren aurka borrokan dabiltzan elkarteen aspaldiko aldarrikapena da.
Duela hilabete eman zuen lehen pausoa Espainiako Gobernuak. Gidarien Araudi Orokorraren erreformaren eraginez, minbizia pasatu duten herritarrek gainerako herritarren eskubide berak dituzte gidabaimena berritzeko: haien adinari dagokion maiztasuna izango da berritzeko irizpide bakarra. Ordura arte, minbizia pasatu duten pertsonek hiru, lau edota bost urtetik behin berritu behar izaten zuten autoak gidatzeko baimena; haien adinari zegokion baino maizago kasu askotan. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/229983/kafea-kozinatzen.htm | Bizigiro | Kafea 'kozinatzen' | Behin kafea bilduta dagoenean, Euskal Herrian kafea txigortu, eho eta merkaturatzeaz arduratzen diren hainbat enpresa daude. Horietako bi dira La Casa del Cafe eta Cafes la Brasileña. Bakoitzak kafea txigortzeko duen moduak asko aldatzen du bezeroek kikaran edango duten edariaren zaporea. | Kafea 'kozinatzen'. Behin kafea bilduta dagoenean, Euskal Herrian kafea txigortu, eho eta merkaturatzeaz arduratzen diren hainbat enpresa daude. Horietako bi dira La Casa del Cafe eta Cafes la Brasileña. Bakoitzak kafea txigortzeko duen moduak asko aldatzen du bezeroek kikaran edango duten edariaren zaporea. | Banaketako furgoneten eta kamioien joan-etorria itzela da Oiartzungo (Gipuzkoa) Zuaznabar kaleko industrialdean. Ibilgailuak merkantziaz bete edota hustu egiten dituzte, eta segituan egiten dute ospa. La Casa del Caferen biltegian ere, furgoneta bat kafe poltsaz betetzen ari dira, ostalaritzako bezeroen artean banatzeko.
Biltegiko atea parez pare irekia dute, eta bistan utzi dituzte kafe zaku guztiak, txukun pilatuta denak. Sartu bezain laster nabaritzen da kafe usain gozoa, eta lanean ari diren makinen zarata entzuten da urrunean. La Casa del Cafekoek hainbat herrialdetatik ekartzen dute kafea: Kolonbia, Nikaragua, Brasil, Etiopia... eta zakuak herrialdeka antolatuta dauzkate. Gorka Etxenike enpresako zuzendari komertziala da, eta adierazi du haiek erabiltzen duten kafearen %98 arabika motakoa dela. «Robusta proportzio txiki bat daraman produkturen bat ere badugu», gehitu du.
Txigortzea. Kafea tutuen bidez iristen da lantegiko bigarren solairuko txigortze makinara. Gorka Rubio, FOKU
Etxenikeren hitzetan, lau sektoretan egiten dute lan: ostalaritza, euren «espezialitatea»; supermerkatu zein denda txikiagoak; kafea zerbitzatzen duten salmenta makinak; eta Donostiako San Martzial kaleko denda.
La Brasileñan ere arabika motako kafea da nagusi. «Kafearen gerrikoa esaten zaion gunetik ekartzen dugu kafea: Kaprikornio eta Kantzer tropikoen artean dago», esan du Maitane Saezek, enpresako produktu arduradunak. 1928. urtetik lantzen dute kafea La Brasileñan, eta lantegia Gasteizen dute. Costa Rica, Papua Ginea Berria, Guatemala eta Tanzania dira gerriko horretan dauden herrialdeetako batzuk. Kalitatezko kafea eremu horretan ekoizten dela gehitu du Saezek.
Beti eskuragarri izaten dituzten kafe motez gain, edizio mugatuak ere egiten dituzte: «Bezeroek geroz eta gehiago eskatzen dizkigute jatorri desberdinetako kafeak», esan du La Brasileñako ordezkariak. Esaterako, laster Mexikoko kafe berezi bat merkaturatuko dute. Rosalba Cifuentes izeneko emakume batek kafe enpresa bat sortu zuen Chiapasen, eta emakumeek ekoitzitako kafea merkaturatzen dute. Horrela, emakumeak euren diru propioa irabazten hasten dira han.
Eguneko lanak antolatuta, egin behar den kafearen arabera, zakuak husten hasten dira La Casa del Cafeko langileak. «Guri kafe berdea etortzen zaigu lantegira, eta guk kozinatu egiten dugu», esan du Etxenikek. Enpresen arteko desberdintasuna kozinatzeko —hau da, kafea txigortzeko— moduan dagoela gehitu du.
Txigortzen adituak Joaquin Hernandezek 18 urte pasatxo daramatza enpresan, eta ongi daki zer-nolako lana egin behar den. Biltegitik, kafea silo batera botatzen dute, eta, bertatik, tutu batzuen bitartez, goiko solairura igotzen da, txigortzeko makina dagoen lekura. Biltegitik urrun samar entzuten zen zarata horren jatorria txigortzeko makinarena da, etengabe lanean baitago.
Zorroak. Kafea gordetzeko zorroek balbula txiki bat izaten dute, hobeto mantendu dadin. Gorka Rubio, FOKU
Gaur egun, ordenagailuz egiten dute, baina ondo oroitzen du Hernandezek lehen nola egiten zuten lan: «Hezetasuna eta kaleko tenperatura neurtzen ibiltzen ginen, horren arabera kafeak txigortze mota bat edo beste bat behar baitzuen». Kafearen jatorria, mota eta aleen tamaina dira txigortzeko orduan kontuan izan behar diren beste elementuetako batzuk. Normalean, 197 graduan ateratzen da kafea makinatik. Hoztu ondoren, beste tutu batzuen bidez, kafea motaren arabera antolatutako siloetara joaten da.
Kafe enpresa askotan, beharrezkoa da txigortzeaz bereziki arduratzen den pertsona bat izatea, eta La Brasileñan ere badute horretaz arduratzen den langile bat: «Bera arduratzen da kafe mota bakoitza bere ezaugarrien arabera txigortzeaz, eta txigortzeko makina egoki erabiltzeaz», azaldu du Saezek.
Behin kafea txigortuta dagoenean, garrantzitsua da bezeroengana ahalik eta azkarrena iristea. Horretarako, txigortu eta bi egunera, ostalaritzako bezeroei banatzeaz arduratzen den banaketa talde bat dute. Ostalaritzatik kanpoko bezeroei ere, 24-48 ordu bitartean bidaltzen diete kafea, ehoa edo eho gabea.
Kafe makina bakoitzerako ehotze desberdina behar du kafeak. Erosteko orduan, bezeroak aukeratu behar du zer-nolako ehotzea behar duen. «Kafe makina bakoitzerako modu egokian ehotzen bada kafea, emaitza hobea lortuko da».
Zapore bera bermatu Saltzen duten kafearen zaporea beti berbera izan dadin, kontrol jakin batzuk igarotzen ditu kafeak. Horietako bat kolorearen neurketa da. Hernandez bera arduratzen da kontrol hori egiteaz. Kafea txigortzean, lagin txiki bat hartzen du, eta, kolorimetroaren bitartez, kafe mota bakoitzak bete behar dituen parametroak neurtzen ditu. «Orain dena automatizatua dugunez, oso zaila da lagin bat bere parametroetatik kanpo egotea», gehitu du Etxenikek.
Txigortze makinak igarota, kafe mota bakoitzarentzako silo bat dago: guztira, zortzi bat. Banan-banan, silo bakoitzean dagoen kafe mota azaltzen ari da Hernandez. Buruz dakizki guztiak: «Kolonbia, Brasil, Etiopia, hemen ehoa...». Kafe ehoak 48 orduz egon behar du silo batean gasak galtzen; bestela, ontziratutakoan, poltsa puztu egiten da.
Azken emaitza. Kafe kutxak, katean, pakete handiagoetan biltzeko prest, supermerkatuetara joan aurretik. Gorka Rubio, FOKU
Siloetatik tutuen bideari jarraituz, kafea beheko solairura joaten da, ontziratzeko gunera. Kafe mota bakoitzak bere banagailu propioa du, pistola itxurakoa. Zorroetan sartu ondoren, katean doaz poltsak: itxi, pakete handiagoetan bildu, eta bezeroengana eramateko prest daude. «Makina hauek lan asko egiten dute!», esan du barre artean Hernandezek.
Ohiko kafea saltzeaz gain, kapsuletako kafea ere saltzen dute, bai La Brasileñak eta bai La Casa del Cafek. Merkaturatzen hasi eta berehala eskaria «izugarri» handitu zela oroitu du Saezek. «Kontsumitzeko eredu berri bat zen, azken finean». Kafe ehoa izaten dute kapsulen barruan, eta, horregatik, kafe hori kapsulen barruan ahalik eta gutxien egon dadin saiatzen dira, betiko kafearen kalitate bera izan dezan.
Euskal Herrian kafe ona kontsumitzen dela uste du Etxenikek. «Iberiar penintsulan zenbat eta hegoalderago joan, orduan eta kalitate kaskarragoa du kafeak», haren iritziz. Penintsularen hegoaldean kafe torrefaktu gehiago azukrea gehitzen zaio txigortzean, eta zapore mingotsagoa du kontsumitzen da. 36ko gerran sortu zen kafe torrefaktua, azukrea gehituz gero gehiago irauten zuelako. Gaur egun, herrialde batzuetan debekatuta dago, osasunerako kaltegarria izan daitekeela eta.
Kafearen kultura Saezek ere uste du Euskal Herrian kalitatezko kafea kontsumitzen dela: «Kafe txigortzaile onak izateko zortea dugu». Horrez gain, jendeak kafearen kultura duela uste du, kafe ona eskatzen baitute bezeroek. «Gasteizen, adibidez, ostalariak behartuta daude kafe ona ematera, bestela bezeroak beste taberna batera joango baitira kafea hartzera, han kafe hobea dutelako».
Kafea ona izatea garrantzitsua da, baina baita kafe ona egitea ere. «Ostalaritzako tokien %60-70ek ez dute guztiz ondo egiten kafea: egin beharreko urrats batzuk ez dituzte egiten, eta hori gure errua da, hau da, enpresona», azaldu du Etxenikek. Horregatik, La Casa del Cafek ikastaroak ematen ditu, bai ostalarientzat, bai partikularrentzat. Oinarrizko prestakuntzatik hasi, eta adituentzako ikastaroak ere ematen dituzte.
Etxenikeri ez zaio ondo iruditzen jendeak supermerkatura joatean kafe ona eta merkea topatu nahi izatea. Duela gutxi eman zuen ikastaro batean, esperimentu bat egin zuen: ikastaroaren atsedeneko hamaiketakorako, tetrabrikeko ardoa eraman zuen. Jendeak galdetu zionean ea nolatan eraman zuen ardo hori, Etxenikek erantzun zien jendeak gauza bera egiten duela kafearekin. «Supermerkatura joatean, edozein kafe hartzen du jendeak, merkeena askotan; baina ardoarekin, adibidez, ez da halakorik gertatzen».
Zakuak. Oiartzungo biltegiko lehen solairuan gordetzen dituzte kafe zakuak. Irudian, kafe deskafeinatuaren zakuak. Gorka Rubio, FOKU |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229984/bizkaiko-garraio-publikoetan-txartelaren-prezioaren-100-kobratuko-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko garraio publikoetan txartelaren prezioaren %100 kobratuko dute | Neurria uztailaren 1ean sartuko da indarrean, eta pare bat astez iraungo du; gero, %50eko deskontuetara itzuliko dira | Bizkaiko garraio publikoetan txartelaren prezioaren %100 kobratuko dute. Neurria uztailaren 1ean sartuko da indarrean, eta pare bat astez iraungo du; gero, %50eko deskontuetara itzuliko dira | Iazko irailaren 1etik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraio publikoetan txartelaren prezioaren erdia baino ez dute kobratzen, pandemiaren ondorioen kontrako neurri gisa eta garraio publikoak erabiltzea sustatzeko. Gaur bertan, Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak onartu du sei milioi euro gehiago jartzea horretarako, deskontu hori 2023ko amaiera arte luzatzeko xedez. Baina badirudi Bizkaian burokrazia arazoak daudela neurria aplikatu ahal izateko, eta, beraz, uztailaren 1ean berriro hasiko dira prezioaren %100 kobratzen garraio publikoetan.
Deskontua aplikatzeko, beharrezkoa da Bizkaiko Garraio Partzuergoaren Kontseilu Nagusiak erabakia hartzea. Kontseiluak uztailaren 12an egingo du bilera, eta hantxe jorratuko dute gaia. Albiste agentziek jasotako ohar baten bidez iragarri dutenez, horren kontrako alegaziorik ez badago, berriro ere %50eko deskontua aplikatzea erabakiko dute, eta neurria indarrean sartuko da Bizkaiko Aldizkari Ofizialean argitaratutakoan. Baina hori gertatu bitartean, iazko irailaren 1a baino lehenagoko prezioetara itzuliko dira: orotara, pare bat aste, gutxi gorabehera. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229985/okupazioa-abiatu-dute-senperen-jabego-baten-salmenta-espekulatiboa-salatzeko.htm | Gizartea | Okupazioa abiatu dute Senperen, jabego baten salmenta espekulatiboa salatzeko | ELBk, Lurzaindiak, Ostia kolektiboak eta herriko plataformak bultzatu dute ekintza, jabearekin eta eroslearekin abiatu zituzten elkarrizketak bukatutzat eman ondoren. Hautetsiak eta herritarrak babesa erakustera deitu dituzte | Okupazioa abiatu dute Senperen, jabego baten salmenta espekulatiboa salatzeko. ELBk, Lurzaindiak, Ostia kolektiboak eta herriko plataformak bultzatu dute ekintza, jabearekin eta eroslearekin abiatu zituzten elkarrizketak bukatutzat eman ondoren. Hautetsiak eta herritarrak babesa erakustera deitu dituzte | Abisatu zuten, eta iritsi da. Jabearekin eta eroslearekin abiatu zituzten elkarrizketak ezerezean gelditu ondotik, 1,3 milioi euroan saldu nahi duten Senpereko (Lapurdi) jabegoa okupatzea erabaki dute ELBk, Lurzaindiak, Ostia kolektiboak eta herriko plataformak. Edozein momentutan finkatu dezakete salmenta jabeak eta erosleak; hori oztopatzea da desobedientzia ekintzaren helburua. Hautetsiei eta herritarrei dei egin diete babesa erakuts dezaten eta okupazioan parte hartzera joan daitezen. «Irabazi arte» egoteko asmoa dutela adierazi du Dominika Ameztoi Lurzaindiko buruak.
Otsail bukaeran jakin zuten salmentaren berri, eta SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egituraren bidez lehentasunezko erosketa egiteko aukera aztertu zuten. 50 hektarea baino gehiago ditu jabegoak: etxebizitza bat, 7 hektareako laborantza lur bat, 2 hektareako urmael bat eta oihan eremu zabal bat. Etxebizitza oso egoera kaxkarrean dago. SAFER egitura prest agertu zen erosteko, baina, aurreikusi bezala, jabego osoa erostera behartu zuen jabeak. Prezio horretan, ezinezkoa zaio egiturari.
Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Adam makarroien enpresa duen familia da eroslea. Azken hilabeteetan Senpereko herriko etxean hainbat eragilerekin egin dituzten bilkurak kontatu ditu Ameztoik. «Erraten ziguten hemengoak direla», esplikatu du. «Baina gu ez gara kanpotik heldu direnen kontra ari, espekulatzaileen kontra ari gara. Hemengo jendeek paristarrek bezainbat kalte egin dezakete».
Izan dituzten elkarrizketetan, salmenta bitan banatzea proposatu zuten jabeak eta erosleek: laborantza lurrak 200.000 euroan —balio hori eman zien SAFERek— eta etxebizitza 1,1 milioi euroan. Uko egin zioten eragileek. «Aterabidea da merkatua hein batean atxikitzea. Hasten bagara bereizten, karioago ezartzen... ez!», esplikatu du Ameztoik.
Oraingoz irabazi handirik sentitzen ez badute ere, epe luzerako lanean ari direla erran du. «Ez da egunetik biharamunera aldatzen. Memento batean jendeak ulertu behar du merkatua hori dela: laborariak behar du bere laneko tresna erosi bere lanaren fruituak pagatzeko gisan; eta langileak irabaziaren araberako etxea baizik ez du pagatzen ahal, bestela kanpoan lo egin behar du».
Arbonako esperientzia
2021eko udan Arbonako (Lapurdi) lur batzuk okupatu zituzten Lurzaindiak eta ELBk salmenta espekulatiboa salatzeko. 120 egun iraun zituzten bertan, eta erosleek gibel egitea lortu zuten. Geroztik, lur sailak erosi zituen emakume batek, SAFERek auzitara jo zuen haren kontra «jukutria» egitea leporatuta. Parisko bikote batek hiru etxeak eta lau hektarea erosteko bidea abiatu zeuen, baina ELB eta Lurzaindiko ordezkaritza bat haiek ikustera joan zen Frantziako hiriburura, eta gibel egitea erabaki zuten. Gaur egun, espekulazioaren kontrako pintaketaz betea da Arbonako etxea. «Erakusten du hor nonbait baditugula sostenguak», adierazi du Ameztoik. Arbonako okupazioan izandako esperientzia baliatu nahi dute Senperen ere. |
2023-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/229986/izatezko-bikoteek-ere-hamabost-eguneko-baimena-izango-dute-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Izatezko bikoteek ere hamabost eguneko baimena izango dute Hego Euskal Herrian | Espainiako Gobernuak Familien Legearen parte izango ziren zenbait neurri onartu ditu; esaterako, urtean bost egun hartu ahal izango dira, «edozein bizikide» zaintzeko. | Izatezko bikoteek ere hamabost eguneko baimena izango dute Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuak Familien Legearen parte izango ziren zenbait neurri onartu ditu; esaterako, urtean bost egun hartu ahal izango dira, «edozein bizikide» zaintzeko. | Espainiako Gorteetarako hauteskundeak aurreratu dituztenez, Espainiako Gorteetan ezin izango dute Ione Belarraren ministerioak —Gizarte Gaien eta 2030 Agendaren Ministerioak— prestatutako Familien Legea onartu. Hala ere, bihar indarrean sartuko den errege dekretu batek zenbait lege eta arau erreformatuko ditu, Familien Legeak arautuko zituen zenbait neurri indarrean sartu ahal izateko. Horietako bat izatezko bikoteekin dago lotuta. Izan ere, ezkontzen diren bikoteek hamabost eguneko baimena hartzeko eskubidea dute, baina izatezko bikoteek ez. Bihartik aurrera, izatezko bikoteek ere baimen hori hartzeko eskubidea izango dute Hego Euskal Herrian.
Ez da errege dekretu horretan jaso duten neurri bakarra. Urtean bost egun hartu ahal izango dira, «edozein bizikide» zaintzeko. Senitarteko horrek istripu bat izan badu, gaixotasun larri bat badu, ospitaleratu badute edo ebakuntza bat egin badiote, zaintzeko baimena hartu ahalko dute langileek. Gurasoek ere zortzi asteko baimena hartzeko aukera izango dute, osorik edo zatika, haien seme-alabak zaintzeko. Ez dute soldatarik izango aste horietan, eta haurrek zortzi urte bete arte baliatu ahalko dute.
Neurri horiek guztiak Espainiako Langileen Estatutuan txertatuko dituzte. Gaur onartu ditu Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluan, eta bihar sartuko dira indarrean, hauteskundeen atarian. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230006/indartsu-datoz-gazteak.htm | albisteak | Indartsu datoz gazteak | Kirol eskaladako zailtasuneko Euskadiko Txapelketa jokatu zen larunbatean Derioko (Bizkaia) Biwak Climbing rokodromoan. Haizea Oses eta Andoni Esparta nagusitu ziren maila nagusian. Ia 100 eskalatzaile lehiatu ziren sokako modalitatean. | Indartsu datoz gazteak. Kirol eskaladako zailtasuneko Euskadiko Txapelketa jokatu zen larunbatean Derioko (Bizkaia) Biwak Climbing rokodromoan. Haizea Oses eta Andoni Esparta nagusitu ziren maila nagusian. Ia 100 eskalatzaile lehiatu ziren sokako modalitatean. | Zailtasuneko azken txapelketa 2021ean jokatu zen zen Iruñeko Rocopolis rokodromoan, eta 2022ko hutsunearen ondoren, 2023an berriro berreskuratu du hitzordua Euskal Mendizale Federazioak. Indarrez berreskuratu ere. Larunbatean, ia 100 eskalatzaile lehiatu ziren maila eta kategoria guztietan. Bideak prestatzeko lanetan, eskarmentu handiko eta punta-puntako lau ekipatzaile aritu ziren: Jose Luis Palau Primo, Jerome Gonzalez, Bittor Esparta eta Iñaki Arantzamendi. «Bideak, oro har, gogorrak izan ziren, Espainiako Kopako bideen maila bertsukoak, baina oso onak eta politak eskalatzeko eta ikusteko», azaldu du Aitor Uson Euskal Mendizale Federazioko eskalada batzordeko kideak.
Euskadiko Txapelketaz gain, Biwak rokodromoak berak antolatutako opena ere izan zen larunbatekoa, eta, beraz, Aragoiko, Andaluziako eta beste autonomia erkidego batzuetako eskalatzaileak ere bertaratu ziren Deriora. Goizean sailkapeneko probak jokatu ziren, eta galbahe horretatik maila bakoitzeko zortzi eskalatzaile onenak igaro ziren arratsaldeko finaletara. Lehiakideen artean, baziren hutsune nabarmen batzuk: Mikel Linazisoro eta Eneko Carretero, esaterako, ez ziren Derion izan, nazioarteko proben egutegian baitabiltza buru-belarri; Ainhize Belar, lesio bat tarteko, eta Ines Allende Espainiako selekzioarekin Europako kopan lehiatzen zelako, ez ziren Deriora bertaratu ezta ere. Hutsuneak hutsune, ordea, lehia estua eta ikusgarria izan zen, eta finalak maila handikoak. Indartsu datoz gazteak.
Garazi Gurrutxaga, Haizea Oses eta Irati Guenetxea, maila nagusiko podiumean. EMF
Maila nagusian, mutiletan, Esparta anaiak gailendu ziren: Andoni izan zen txapeldun eta Joanes bigarren. «Bide oso polita izan zuten finalean. Biwak rokodromoaren sabairainoko lerroa, helduleku kamutsak, jauzi bat erdian... Bide ikusgarria», azaldu du Usonek. Eta hor Andonik jakin zuen bidea ondo irakurtzen eta zatirik gogorrenetan sufritzen, txapela janzteko. Bi anaien atzetik, Borja Bernalte izan zen hirugarren.
Neskek, arnas luzeko bidea izan zuten finalean, Aitor Usonek azaldu duenez: «Izugarri bide polita eta luzea, desplome batekin eta bukaeran top-era iristeko salto batekin. Ez zuen pausu gogor-gogorrik, baina bide luzea zen, 18 bat metro ingurukoa, irautekoa». Eta Haizea Oses izan gehien iraun zuena final horretan: bere maila eta eskarmentua erakutsiz, bidearen ia goreneraino heldu zen arrasatearra (Gipuzkoa). Garazi Gurrutxaga izan zen bigarren, irurarra (Gipuzkoa) ere bikain eta indartsu, eta Irati Guenetxea hirugarren.
Manex Iñurrategi, Maddi Agirre, Eñaut Uson...
Hemezortzi urtez azpikoetan, mutiletan, Manex Iñurrategi indartsu itzuli zen lehiaketara. Aretxabaletarra lesio batekin ibili da azken hilabeteotan, baina ohi duen mailarekin bueltatu zen Euskadiko txapelketara. 18 urtez azpiko mutilek neska seniorren finaleko bide bera izan zuten, eta Iñurrategik ohi duen erraztasunez eskalatu zuen finaleko lerro hori, goraino. Manex Guenetxeak ere goia jo zuen, eta sailkapeneko postuak hautsi zuen berdinketa Iñurrategiren alde. Asier Antunez izan zen hirugarren, hau ere dotore.
Nesketan, 18 urtez azpikoetan, Garazi Uriarte izan zen irabazle, Ainhoa Uskola bigarren eta Elur Arteaga hirugarren.
Hamasei urtez azpikoek, mutilek, 18 urtez azpikoen bide bera izan zuten finalean. Neskek, berriz, bide oso teknikoa, «plakeroagoa» izan zuten, «helduleku txikiekin eta oso deserosoa eskalatzeko». Final horretan, Maddi Agirre irabazlea top-etik pare bat mugimendura geratu zen, Udane Mujika izan zen bigarren, eta Ainhoa Bueno hirugarren.
Hamasei urtez azpiko maila horretan, mutiletan, finaleko bidea iraupenekoa izanik, gehien iraun zuena eta goren iritsi zena nagusitu zen azkenean: Gari Markuerkiaga. Helduleku pare bat beherago erorita, Daniel Heras izan zen bigarren, eta Haritz Urkiola hirugarren. «Nabaritzen da rokodromoak ari direla bere lana egiten, gaztetxoak gero eta maila handiagoa hartzen ari dira», Usonen arabera.
Joanes Esparta, Andoni Esparta eta Borja Bernalte, maila nagusiko podiumean. EMF
Txikienen artean, hamalau urtez azpikoetan, mutilak eta neskak bide berean lehiatu ziren. Bideak erdian blokeko pausu gogor bat zuen, eta mugimendu horrek galbahe zorrotza egin zuen, hor erori baitziren eskalatzaile gehien-gehienak. Eñaut Uson tolosarra izan zen erdiko blokeko zati hori gainditu zuen bakarra, eta behin pauso horretatik gora, bidearen top-era heldu zen, gainera. Lier Perez izan zen bigarren, eta Unax Rodriguez hirugarren. Neskentzat gogorregia gertatu zen erdiko bloke hori, eta inork ezin izan zuen gainditu. Araceli de Bilbao nagusitu zen 14 urtez azpiko maila horretan, Jone Aretxaga izan zen bigarren, eta Laia Beltran de Heredia hirugarren. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230007/aurtengo-ehz-izanen-da-irisarriko-azkena.htm | Kultura | Aurtengo EHZ izanen da Irisarriko azkena | Ostiraletik igandera bitarte eginen dute EHZ Euskal Herria Zuzenean jaialdiaren 27. aldia; laugarren aldia izanen du Irisarrin. Iragarri dute heldu den edizioa «beste nonbait» eginen dutela. Oraindik ez dute zehaztu non. | Aurtengo EHZ izanen da Irisarriko azkena. Ostiraletik igandera bitarte eginen dute EHZ Euskal Herria Zuzenean jaialdiaren 27. aldia; laugarren aldia izanen du Irisarrin. Iragarri dute heldu den edizioa «beste nonbait» eginen dutela. Oraindik ez dute zehaztu non. | Narrastiek larru zaharra uzten duten gisa berean erantzi du azala EHZ Euskal Herria Zuzenean festibalak. Jaialdiak 27. edizioa izanen du asteon, eta hori izanen da Irisarrin (Nafarroa Beherea) eginen den azkena. Antolatzaileek gaur eman dute aldaketaren berri, eta jakinarazi dute jaialdiak gogoeta aldi bat hasiko duela, hurrengoa non egin erabakitzeko. Halaber, aurrerantzean beste gazte talde batek hartuko du festibalaren gidaritza. «Lekukoa pasatzeko unea da», zehaztu du EHZko kide Julen Oiarburuk. Irisarriri agur esateko, egitarau mardula antolatu dute ostiraletik igandera bitarterako.
Gaur plazaraturiko oharrean, antolatzaileek azaldu dute EHZ «bidaia bat dela», eta, beraz, iritsia dela Irisarriko zikloa ixteko garaia. Edonola ere, argitu dute oraindik ez dagoela zehaztuta hurrengo edizioa non eginen den: «Ez dakigu oraino zein izanen den gure hurrengo geltokia. Baina segur gira EHZak segituko duela. 1996an abiatu zen bidaia bat da EHZ, edonondik heldu den edonorentzat euskararen munduan barneratzeko bidaia bat».
Aurtengo EHZren leloak ederki biltzen du garai aldaketaren ideia: Etengabe azalberritzen. Gainera, lehendik ere, jaialdiak hainbatetan egin du ariketa hori; trajea estu sentituta, aldaketa premian, zazpi aldiz aldatu du agertokia. 1996an antolatu zen EHZ lehenbiziko aldiz, Arrosan, eta bertan eman zituen ondoko zazpi urteak ere. Gero, lekualdatu, eta Indauze-Mendik hartu zuen festibala bost urtez, Mendikotan. Ondotik, Heletan egin zen, lau aldiz, 2009tik 2012ra, eta Lekornen, aldiz, 2013tik 2017ra —2017koan, jarduera gehienak bertan behera gelditu ziren, eguraldiagatik—. 2018an, ordura arteko formatua aldatuta, EHZ Nomada antolatu zuten, eta hiru herritan aritu ziren: Baigorrin, Baionan eta Itsasun. Ordutik, 2020an salbu —ez baitzen izan jaialdirik, pandemiagatik—, Irisarri izan da EHZren etxea. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230008/musikariak-ikastetxeetan-programa-etetea-erabaki-du-nafarroako-gobernuak-inolako-azalpenik-eman-gabe.htm | Kultura | Musikariak Ikastetxeetan programa etetea erabaki du Nafarroako Gobernuak, inolako azalpenik eman gabe | Antolatzaileek joan den ostiralean jaso zuten jakinarazpena, posta elektronikoz. | Musikariak Ikastetxeetan programa etetea erabaki du Nafarroako Gobernuak, inolako azalpenik eman gabe. Antolatzaileek joan den ostiralean jaso zuten jakinarazpena, posta elektronikoz. | Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuak 2018an abiatu zuen Musikariak Ikastetxeetan programa, 14 eta 18 urte bitarteko ikasleen artean euskara eta kultura bultzatzeko helburuarekin. Joan den ostiralean, baina, egitasmoa etetea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, aurrez inolako azalpenik eman gabe: antolatzaileek jakinarazpen bat jaso zuten posta elektronikoz.
«Injustizia» gisa salatu du egoera Gotzon Barandiaran proiektuaren sortzaile eta koordinatzaileak: «Posta elektronikoz bota digute jakinarazpena: inork ez digu azalpenik eman, ez da egon inolako harremanik gure artean». Ordutik, Hezkuntza Departamentuarekin harremanetan jartzen saiatzen ari dira antolatzaileak, baina ez dute erantzunik jaso: «Programa bat-batean zergatik eten duten jakin nahi dugu». Era berean, «begirune falta» agerikoa dela salatu du: «Egin dugun lanarekiko errespetu gutxi erakutsi dute. Aldebarkatasunez hartutako erabakia da, eta kaltetu handiena euskal kulturgintza da».
Programaren bitartez, euskal kulturaren transmisioa hezkuntzan formalizatzen ahalegindu dira urte hauetan guztietan. Nafarroako A eta D ereduko ikastetxeek parte hartu dute egitasmoan, eta eragile guztiek balorazio «oso ona» egin izan dutela nabarmendu du Barandiaranek: «2018tik hona harrera oso ona izan dugu ikasleen aldetik, irakasleen aldetik eta sortzaileen aldetik. Saio oso emankorrak izan dira, eta ez dugu ulertzen zergatik eten duten».
Emanaldi horietan, kontzertu txiki bat emateaz gain, sortzaileak euskal kulturaren inguruan mintzatzen zitzaizkien gazteei. Amaieran, galderetarako tarte bat ere uzten zen, ikasleekin hartu-eman zuzena sustatzeko helburuarekin. Aitzindari izan zen egitasmoa Euskal Herrian, eta egitasmoak Nafarroan izandako harrera ikusita, Eusko Jaurlaritzak proiektua Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara hedatzea erabaki zuen 2021. urtean.
Konpromiso falta
Musikariak Ikastetxeetan programaren ordez, Solaskide izeneko egitasmoa martxan jarriko dutela jakinarazi dio Nafarroako Gobernuak Euskadi Irratiari. Hezkuntza Departamentuko kideen arabera, hobeto egokitzen baita curriculumera. Barandiaran ez da ados agertu: «Musikariak Ikastetxeetan programa erabat lotuta dago curriculumari: ikasleen garapen integrala sustatzen du. Ez dago arrazoi pedagogikorik proiektu hori bertan behera uzteko». Horrez gainera, epeak ere ez dira egokienak, Barandiaranen arabera: «Gobernu berria osatu aurretik hartu dute erabakia, sanferminen aurretik. Ez dago ezertarako tarterik».
Programa martxan jarri zenean, Ana Unanue zen Euskara Ataleko Didaktika eta Sustapen bulegoko burua. Gogor kritikatu du erabakia, eta interes falta nabaritu du saileko kide batzuen aldetik: «Mingarriena egiten zait ez dela egin inolako ahaleginik programari eusteko. Saiatu beharra zegoen, erresistentzia pixka bat egin».
Halaber, halako egitasmoek nerabeengan duten «eragin positiboa» nabarmendu nahi izan du irakasleak: «Halako inguru erdaldunetan, euskara ez da oso erakargarria nerabezaroan. Euskal kulturaren transmisioa egitea oso garrantzitsua da, eta halako jardueren bitartez ikasleek erakusten dute gogoa eta interesa badagoela».
Catalan, begiradapean
Aferaren harira, hainbat izan dira Musikariak Ikastetxeetan programari babesa eman dioten sindikatuak. Tartean, LAB, ELA eta Steilas. Erabakiaren inguruko azalpenak «lehenbailehen» emateko eskatu dute guztiek. Steilasek, esate baterako, halako programen garrantzia azpimarratu du: «Euskal kulturaren transmisioak horrelako programa gehiago behar ditu, irakasleok ikasgelan lantzen dugunaren osagarri baitira. Musikariak, idazleak, aktoreak eta bertsolariak gurekin behar ditugu Nafarroako ikastetxeetan». LABek, berriz, euskararen aurkako eraso gisa hartu du programa bertan behera geratu izana: «Euskararen kontrako erasoek jarraitzen duten bitartean aurrean izango gaituztela argi utzi nahi dugu berriz ere».
Nafarroako Gobernuko Eleaniztasun Zerbitzuaren aurkako kritikak, ordea, ez dira berriak: LAB sindikatuak joan den maiatzaren 19an eman zuen aferaren berri, Ignacio Catalan zerbitzuburuaren jarrera kritikatzen zuen ohar bat publikatuz: «Zuzendaritzak aspalditik erakusten duen euskararekiko mespretxuak lanpostu tekniko batzuk kentzea ekarri du, eta, orain, horri gehitu behar zaio geratzen zen lanpostu tekniko bakarra ataletik kanpo atera dutela». Unanuek berak ere kritikatu du zerbitzu buruaren jokaera: «Catalan ez da ez euskaltzalea ez euskarafoboa: bere nagusiek agintzen diotena da. Ez du kriteriorik».
Egoera salatzeko asmoz, ostiralean elkarretaratzea egingo dute, Nafarroako Gobernuaren aurrean, 11:30ean. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230009/jose-mari-novoa-espetxeratu-egin-dute-berriro-hirugarren-gradua-kenduta.htm | Politika | Jose Mari Novoa espetxeratu egin dute berriro, hirugarren gradua kenduta | Sarek jakinarazi du Gasteizen bizi den euskal preso zigoitiarra Zaballako espetxera itzuli zela atzo gauean. | Jose Mari Novoa espetxeratu egin dute berriro, hirugarren gradua kenduta. Sarek jakinarazi du Gasteizen bizi den euskal preso zigoitiarra Zaballako espetxera itzuli zela atzo gauean. | Joan den astean, Jose Mari Novoa hirugarren graduan sailkatzeko asmoz Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailak hartutako erabakiaren aurkako helegitea jarri zuen fiskaltzak, hirugarren gradua eteteko eskatuz, eta, Espainiako Auzitegi Gorenaren doktrinari jarraituta, Novoak Zaballako espetxera itzuli behar izan du, Espetxe Zaintzako Epaitegiak errekurtsoa ebatzi arte.
Novoa Arroniz 53 urte ditu, eta 23 urte eta erdi daramatza espetxean. Bere zigorraren hiru laurdenak 2022an bete zituen. Sareren arabera, «legeak ez du inola ere esaten zigorrak espetxeko hormen artean bete behar direnik azken egunera arte, araubide irekian betetzeko aukerarik izan gabe, eta gizartearekin harreman estuagoan bizitzeko aukera ukatuz». Eusko Jaurlaritzak eskumena bere gain hartu zuenetik, 43 presori onartu zaie hirugarren gradurako progresioa, baina, 43 horietatik 30ri dagokienez, erabaki horren kontrako helegitea jarri du fiskaltzak, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak espetxean sartu ditu hamalau, bigarren graduko erregimenean.
Sarek bere «haserrea» adierazi du ohar batean, «berriro ere, oztopoak baino ez dituztelako jartzen presoek aspaldi hasitako espetxe ibilbidea moztu nahian». Etxera etortzea «eskakizun demokratiko bat» dela dio, eta hau ere gehitu du: «salbuespeneko auzitegiek ez lukete behin eta berriz boikotatu beharko».
Horregatik, Sarek Zigoitiko (Araba) eta Gasteizko deialdietan parte hartzeko deia egiten dugu, «egoera hori salatzeko». |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230010/poliziak-17-urteko-gazte-bat-tiroz-hiltzeak-istiluak-eragin-ditu-parisko-aldirietan.htm | Mundua | Poliziak 17 urteko gazte bat tiroz hiltzeak istiluak eragin ditu Parisko aldirietan | Bideo batean ikus daitekeenez, agente batek tiro egin zion atzo kontrol batean, auto bat gidatzen ari zela; polizia hori ikerketapean dago, homizidioagatik. Hildakoaren defentsaren arabera, agentearen erreakzioa ez zen «inondik ere zilegia» izan, eta gobernuak auzitan jarri du poliziaren jokabidea. 31 pertsona atxilotu dituzte protestetan. | Poliziak 17 urteko gazte bat tiroz hiltzeak istiluak eragin ditu Parisko aldirietan. Bideo batean ikus daitekeenez, agente batek tiro egin zion atzo kontrol batean, auto bat gidatzen ari zela; polizia hori ikerketapean dago, homizidioagatik. Hildakoaren defentsaren arabera, agentearen erreakzioa ez zen «inondik ere zilegia» izan, eta gobernuak auzitan jarri du poliziaren jokabidea. 31 pertsona atxilotu dituzte protestetan. | Frantziako Poliziako agente bat atxilotuta dago, ikerketapean; homizidioa leporatzen diote, Parisko aldirietako Nanterre hirian atzo auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hiltzeagatik. Motoan zihoazen polizia hori eta bere kide bat, eta, fiskaltzaren arabera, agente horrek argudiatu zuen, hasieran, tiro egin zuela beren osotasun fisikoa arriskuan ikusi zutelako. Sare sozialetan zabaldutako eta AFP Agence France-Presse berri agentziak egiaztatutako bideo batek, ordea, bertsio hori gezurtatzen du. Frantziako Gobernuak auzitan jarri du, gainera, polizia horren jokabidea; Elisabeth Borne lehen ministroak gaur esan du esku hartze hori «argi eta garbi» ez zela «engaiamendu arauen araberakoa» izan.
Bideo horretan ikus daiteke bi agente nola ahalegintzen diren auto bat geratzen. Polizietako batek leihotik pistola batekin apuntatzen dio ibilgailu barruko gidariari, eta tiro egiten dio, gidariak, itxuraz, gidatzen jarraitzen duen bitartean. Autoak metro batzuk egiten ditu, bidetik atera eta seinale bat jotzen duen arte. Nanterreko Fiskaltzak jakinarazi duenez, autoa gelditzeko eskatu zioten poliziek gidariari, Naheli, baimenik gabe gidatzen ari zelako eta zenbait zirkulazio arau urratu zituelako.
Gertatutakoak istiluak eragin ditu Nanterren eta Parisko aldirietako beste hiri batzuetan, eta, Parisko Poliziaren prefet Laurent Nuñezek gaur telebista batean adierazi duenez, 31 pertsona atxilotu dituzte gauean istiluetan parte hartzea egotzita. Prefetak adierazi du gertakarietan 42 ibilgailu erre dituztela, baita obretarako makineria ere. Tokiko hedabideek zabaldutako bideoetan ikus daiteke sakabanatze granadak eta negar gasa erabili dutela agenteek.
Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroaren esanetan, gaztearen hilketa erakusten duten bideoko irudiak «ikaragarriak» dira, eta ez dira «bateragarriak» Frantziako legediarekin. Parisko Poliziaren prefetarekin batera agerraldi bat egin du, eta esan du ikerketaren emaitzaren arabera «erabaki administratiboak» hartuko dituztela.
Hurrengo orduetan 2.000 agenteko dispositibo bat ezarriko dute Nanterren, eta, Nuñezen hitzetan, «behar beste denboraz» mantenduko dute. Darmaninek bi eskaera egin ditu: batetik, ikerketak «egia» azaleratu dezala; eta, bestetik, «lasaitasuna» eskatu die herritarrei. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esan du «ezerk» ez duela justifikatzen «gaztearen heriotza». «Esplikaezina da, ez dago aitzakiarik», nabarmendu du Marseillara egindako bidaia ofizial batean.
Hil den gazte horren abokatuek Darmaninen adierazpenak kritikatu dituzte. «Gertatu dena gaitzets zezakeen; irudiek beren kabuz hitz egiten dute», adierazi du horietako batek BFMTV telebista katean. Iruditzen zaio polizien erreakzioa ez zela «inondik ere zilegia» izan, eta ez dela sartzen «bidezko defentsaren esparruan». «Mehatxatuta sentitzea ez da nahikoa bularraldera bala batez tiro egiteko».
Beste abokatu batek azpimarratu du, ohar baten bidez, bideoko irudiek «oso argi» erakusten dutela polizia bat gazte bat «odol hotzean» hiltzen. Gaineratu du hildakoaren familiak Poliziaren kontrako salaketa bat aurkeztu duela «gezurra» esatea egotzita; izan ere, hasieran adierazi zuen gidariak autoarekin harrapatu nahi izan zituela. Fiskaltzak ikerketa bat abiatu du, dena den, gaztearen aurka, kontrol batean ez gelditzeagatik.
Hildakoaren amak, berriz, bihar manifestatzera dei egin du Nanterreko Prefekturaren aurrean, 14:00etan, eta semearen aldeko «errebolta bat» eskatu du.
Iaz hamahiru pertsona hil ziren agenteen tiroengatik, Frantziako errepideetan Poliziak egindako kontroletan. Atzokoa da aurtengo bigarrena. Duela bi urte hiru pertsona hil zituzten modu horretan, eta 2020an beste bi. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230011/euroguneko-bankuek-477000-milioi-euro-itzuliko-dizkiote-gaur-ebzri.htm | Ekonomia | Euroguneko bankuek 477.000 milioi euro itzuliko dizkiote gaur EBZri | Likidezia beharrak gordailuen truke gehiago ordaintzera eraman beharko lituzke finantza erakundeak, orain arte ez baitute egin. | Euroguneko bankuek 477.000 milioi euro itzuliko dizkiote gaur EBZri. Likidezia beharrak gordailuen truke gehiago ordaintzera eraman beharko lituzke finantza erakundeak, orain arte ez baitute egin. | Ordainketa eguna da gaur euroguneko bankuentzat. 477.000 milioi euro bueltatu behar dizkiote gaur Europako Banku Zentralari, Euskal Herriko barne produktu gordina halako bost, gutxi gorabehera. Pandemiaren okerrenean maileguak eman ahal izateko asmoz EBZk utzitako dirua da, eta gehien-gehienek arazo handirik gabe itzultzea espero da.
Baina ikusmina herritarren patriketan izan dezakeen ondorioetan dago. Izan ere, EBZren laguntzarik gabe, likidezia behar duten bankuek ohiko bidera itzuli beharko dute dirua eskuratzeko, hau da, aurrezkia biltzera. Eta bide bat eta bakarra dago aurrezleak erakartzeko: interes handiagoak ordaintzea.
Koronabirusak ekonomia geratu zuenean, baina baita aurretik ere, EBZk gauzak asko erraztu zizkien bere eremuko bankuei, ahoskatzeko zaila den laburdura baten bidez: TLTRO edo Targeted Longer-Term Refinancing Operations. Hau da, epe luzeko finantzaketa operazioak. Nahi beste diru utzi zien, merke, bankuek nahikoa izan zezaten herritarrei eta enpresei maileguak emateko eta jarduera ekonomikoari eusteko.
Bere funtzioa bete du diru horrek, finantza krisirik ez baita izan eta bankuek ongi eutsi baitiote ekaitzari, maileguen truke interes tasa txikia jasotzen zuten arren. TLTRO enkanteen bidez dirua eskuratzeko EBZtik kobratzera iritsi ziren bankuak: —%1eko interesa izan zuen 2020ko ekaineko TLTROk, inoizko handiena, 1,3 bilioi banatu baitzituen.
Gordailuen interes txikiak
Baina orain testuingurua beste bat da. EBZk interes tasak bizkor igo ahala, bankuek ere azkar igo dituzte beren bezeroei kobratzen dizkieten interesak, eta beren irabaziak aise loditu dituzte. Motelago jokatu dute aurrezkiak saritzean, diru freskoaren beharrik ez zutelako. Horrela, apirileko azken datuek diote aurrezkien interesak %2,27ra baizik ez direla heldu eurogunean.
Baina kopuru hori are txikiagoa da Hego Euskal Herrian eta Espainian: soilik %1,33ko interesa pagatzen zuten aurrezkiaren truke. Kopuru hori handitzeko eskatu die bankuei Nadia Calviño Ekonomia ministroak, baina oraingoz entzungor egin diete erakunde handiek, oraindik likidezia handia dutelako. Erakunde txikiagoak edo Espainiako merkatuan sartu nahi duten atzerrikoak, ordea, hasi dira interes handiagoak eskaintzen. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230012/errusiaren-eraso-batek-gutxienez-11-pertsona-hil-ditu-kramatorsken.htm | Mundua | Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Kramatorsken | Hirurogeitik gora pertsona zauritu dituzte Moskuk Donetskeko hiriko jatetxe bati jaurtitako misilek; hildakoen artean hiru adingabe daude. Kieven arabera, kontraerasoaren «emaitza nagusiak» iristeko daude. | Errusiaren eraso batek gutxienez 11 pertsona hil ditu Kramatorsken. Hirurogeitik gora pertsona zauritu dituzte Moskuk Donetskeko hiriko jatetxe bati jaurtitako misilek; hildakoen artean hiru adingabe daude. Kieven arabera, kontraerasoaren «emaitza nagusiak» iristeko daude. | Errusian urak zertxobait baretu diren honetan, Kieven eta Moskuren arteko borrokak gogortu egin dira gerra frontean. Esaterako, Errusiako indarrek bi misilekin eraso diote Donetsk eskualdeko Kramatorsk hiriko jatetxe bati, eta gutxienez 11 pertsona hil ditu, tartean hiru adingabe, Kyiv Post egunkariak hiriko alkate Oleksandr Gontxarenkoren adierazpena jaso duenez. Gontxarenkok azaldu du atzo gauean izan zela erasoa, eta jendea hil ez ezik 60 lagun baino gehiago ere zauritu zituela. Erreskate taldeek uste dute litekeena dela hildako gehiago egotea eraikinaren hondakinen artean.
Erasoa gertatu eta gutxira, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik gogor gaitzetsi zuen, herritarrei igorritako mezu batean. «Errusiak gerran galtzea eta auzipetzea merezi du». Eta, gaur, Ukrainako zerbitzu sekretuek esan dute pertsona bat atxilotu dutela Kramatorskeko erasoarekin lotura duelakoan; operazioan atzemandakoa «Errusiako zerbitzu berezietako agente bat» da. «Errusiako Federazioko agenteak, zalantzarik gabe, Ukrainako auzitegi batetik igaro beharko du», ziurtatu du Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko buru Vasil Maliukek.
Bada, Kramatorsken gertatutakoaren harira, Kremlinek esan du Errusiak helburu militarrei bakarrik erasotzen diela, eta ez zibilei. Hala nabarmendu du Dmitri Peskov gobernuko bozeramaileak eguneroko prentsaurrekoan. Gainera, errefusatu egin du NBE Nazio Batuen Erakundeak kaleratutako txosten bat, jasotzen duena Errusiak haurren eskubideak urratzen dituela. NBEk Moskuri egozten dio iazko otsailetik zortziehun zibil baino gehiago atxilotzea, horietako batzuk haurrak. Peskovek, berriz, nabarmendu du indar errusiarrek haurrak babesteko neurriak hartu dituztela, gatazka guneetatik ateraz, besteak beste.
Bestalde, Moskuko indarrek beste hiru pertsona hil dituzte Kharkiv probintziako Vovtxanski Khutori hirian egindako eraso batean, bertako alkateak Telegramen jakinarazi duenez. Errusiak ez ezik Kievek ere egin ditu erasoak; horietako bat Lisitxansken, Luhansk eskualdean. Hiriko Poliziako bozeramaile batek salatu du Ukrainako indarrek HIMARS misilak jaurti dituztela etxebizitza zibilen aurka. «Hainbat eraikin hondatu dituzte, eta egiaztatzen ari gara ea biktimarik izan den». TASS Errusiako berri agentziaren arabera, zortziehun Himars misil inguru bota dituzte Ukrainako tropek Luhanskeko herri errepublikan azken urtean, eta 90 zibil baino gehiago hil dituzte.
Bien bitartean, Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek esan du armadak «aurrerapen batzuk» egin dituela gerra frontean. Halere, gogorarazi du Kieven kontraerasoaren «emaitza nagusiak» iristeko daudela «oraindik»: «Gertatzen denean, mundu guztiak ikusiko du», adierazi du Financial Times egunkariari emandako elkarrizketa batean. Halaber, gezurtatu egin ditu hedabideek tropa ukrainarren aurrerapen motelaren inguruan emandako informazioa. Ministroaren arabera, «oraindik ez dute operazioan parte hartu» erreserba nagusiek, Mendebaldeko estatuetan trebatu berri diren eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko tankeekin armatuta dauden brigadak barne.
Uztailaren 11n eta 12an Vilniusen (Lituania) egitekoa den NATOren goi bilera gerturatzen ari den honetan, Reznikovek berretsi du Ukraina prest dagoela aliantzara batzeko, baina onartu du «ezinezkoa» dela liskarrak amaitu baino lehen gauzatzea hori. «Badakigu fase bero batean nekez har daitekeela aho batez erabaki politiko bat. Baina [bidal daiteke] keinu argiren bat», zehaztu du. Hain zuzen, goi bileraren harira, Lituaniako presidente Gitanas Nauseda eta Andrzej Duda Poloniakoa Zelenskirekin izan dira gaur, Kieven, Ukrainako Konstituzioaren 27. urteurrenaren testuinguruan. Nausedak eta Dudak Ukrainari NATOn sartzeko babesa helarazi diote, eta Lituaniako estatuburuak iragarri du NASAMS aireko defentsa sistemak erosi dituela —9,8 milioi euroren truke—, Kievi emateko.
Matxinadaren osteko ikerketa
Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruzagi Jevgeni Prigozhinek Errusiako buruzagitza militarraren aurka matxinatzeko asmoen berri bazuen Errusiako jeneral Sergei Surovikinek, The New York Times-ek gaur jakinarazi duenez. Egunkariak AEBetako funtzionarioak aipatzen ditu iturri gisa, eta adierazi du inteligentzia zerbitzua saiatzen ari dela Prigozhinek zer-nolako babesa izan zuen Errusiako armadaren buruzagitzan, eta Surovikinek joan den asteburuan Defentsa Ministerioaren aurkako matxinada prestatzen lagundu ote zuen.
Ikusi gehiago: Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu du Kremlinek
Surovikin, Errusiako tropen buru ohia izan zena Ukrainan, buruzagi militar «errespetatua» da, eta Moskuren defentsa sendotzen lagundu zuen iazko Ukrainako kontraerasoaren ondoren, New York Times-ek aipatzen dituen analisten arabera. Buruzagi militarra urtarrilean ordezkatu zuen Kremlinek, baina bere eragina mantendu zuen gerra operazioen zuzendaritzan, eta militarren artean pertsona ezaguna da oraindik ere, New Yorkeko egunkariak gaineratu duenez.
Kremlinek, berriz, gezurtatu egin du New York Times-ek kaleratutako informazioa, eta «espekulaziotzat» jo du. «Gertakari horien inguruak espekulazio eta uste asko izango dira orain. Nire aburuz, hori adibide horietako bat da», esan du Peskovek. Matxinadarekin lotuta, halaber, Kremlineko eledunak nabarmendu du Moskuk «erabat» babesten duela Bielorrusiako presidente Aleksandr Lukaxenkok Wagnerren matxinada gerarazteko izan zuen posizioa.
Ostera, Etxe Zuriko maizter Joe Bidenen esanetan, talde paramilitarraren ekintzak «gehiago ahuldu» du Errusiako presidente Vladimir Putin. Washingtonetik Chicagora joan aurreko agerraldian, Bidenek zehaztu du «zaila» dela matxinadak Putini nola eragin dion jakitea, baina uste du Ukrainako gerra «argi eta garbi galtzen» ari dela. «Etxean bertan galtzen ari da, eta munduko paria bat bihurtzen ari da», erantsi du.
Suedia NATOn noiz sartuko den zehaztu gabe
Suediako lehen ministro Ulf Kristerssonek gaur adierazi duenez, Suediak NATOn sartu nahi du datorren hilean egitekoa den NATOren goi bileran edota batzarraren aurretik, baina ez da ziurra ordurako aliantzara batzeko azken urratsa egingo duenik. Stockholmek eta Helsinkik urte luzeko neutraltasun estatusa utzi zuten Errusiak iaz Ukrainan abiatutako inbasioaren ondotik, NATOrekin bat eginez segurtasuna handiagoa lortzeko asmoz. Finlandia erakundeko kide bihurtu zen apirilean, baina prozesua motelago doakio Suediari.
Hain zuzen, Stockholmek aliantzaren goi bileran bertan sartzea proposatu du, eta, nahiz eta beste kide gehienen babes irmoa izan —AEBena barne—, Turkiak eta Hungariak ez dute onartu NATOko kide izateko eskaera. Kristerssonek, ordea, bereari eutsi dio: «Suedia NATOko kide bihurtuko da». SVT telebista publikoan egindako elkarrizketa batean egin ditu adierazpenok lehen ministroak. «Inork ez du agindu zehazki Vilniusko goi bileran edo aurretik gertatuko denik, nahiz eta hori izan gure anbizioa denbora guztian. Eta anbizio horretan bat gatoz NATOko gainerako herrialde guztiekin ere».
Ankarak, ostera, esana du «terroristatzat» jotzen dituen taldeetako kideak daudela Eskandinaviako herrialde horretan, hots, PKK Kurdistango Langileen Alderdikoak eta YPG Herriaren Babes Unitateetakoak —Suediak ukatu egiten du akusazio hori—, eta haien estradizioa eskatzen duela, Stockholmen atxikimendua berretsi aurretik. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogan, gainera, haserre azaldu da batez ere Suedian turkiarren aurka egindako manifestazioengatik.
Bada, NATOk Suedia goi bilera egin aurretik aliantzan sartzea nahi du, eta, horretarako, bi aldeetako ordezkariei eskatu die bilera bat egin dezatela, ados jar daitezen. Akordioa lortu dutenak aliantza militarreko 31 kide izan dira, Jens Stoltenbergek beste urtebetez idazkari nagusi izaten jarrai dezan, Norvegiako Verdens Gang egunkariak gaur jakitera eman duenez. Stoltenbergek oraindik ez du ofizialki onartu kargua luzatzea, baina aurki baieztatuko duela espero da. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230013/etxebizitzaren-gastuak-eta-elikagaiak-familien-aurrekontuaren-erdia-dira.htm | Ekonomia | Etxebizitzaren gastuak eta elikagaiak familien aurrekontuaren erdia dira | Eustaten arabera, etxeetako batez besteko gastua 35.445 eurokoa izan zen iaz, 2021ean baino %7,5 gehiago. Ostalaritza gastuak handitu ziren gehien. | Etxebizitzaren gastuak eta elikagaiak familien aurrekontuaren erdia dira. Eustaten arabera, etxeetako batez besteko gastua 35.445 eurokoa izan zen iaz, 2021ean baino %7,5 gehiago. Ostalaritza gastuak handitu ziren gehien. | Inflazioaren pisua antzematen ari da familien gastuan. Eustaten arabera, 2022an gehien garestitu ziren ataletan —energia eta elikagaiak— egindako gastua etxeetako aurrekontuen %50,5 eraman zuten; 2019an, %47,6 izan zen.
Eustatek dioenez, familia baten batez besteko gastua 35.445 eurokoa izan zen iaz; 2021ean baino %7,5 gehiago da hori, baina kontuan hartu behar da 2021ean pandemiaren ondorioz debeku asko izan zirela indarrean, eta inflazioa urte amaieran baizik ez zela azaldu.
Gauzak horrela, ez da harritzekoa 2021etik 2022ra gehien handitu zen gastua jatetxeetan eta hoteletan egindakoa izatea (+%32,9), eta gehien jaitsitakoa, berriz, etxean kontsumitutako edari alkoholdunena eta tabakoarena izatea (-%15,6).
Gastu nagusia, ordea, etxebizitzari lotutakoa da: hipotekak, alokairuak eta ura, argindarra, eta gasa ordaintzeak jaten du gastuaren %35, eta haren atzetik daude elikagaiak (%15,5).
Ostalaritza da gasturik handienetan hirugarrena (%11,1), eta haren atzetik datoz garraioak (%9,7).
Familien aurrekontuaren zati txikiagoa eramaten dute gainontzekoek: altzariak eta etxeko artikuluak (%4,4), aisia eta kultura (%4,2), jantziak eta oinetakoak (%4), osasuna (%3,4), komunikazioak (%2,6), irakaskuntza (%2,1), edari alkoholdunak eta tabakoa (%1,1), eta bestelako ondasunak eta zerbitzuak (%6,8). |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230014/bolsonaro-inhabilitatzeko-eskatu-du-haren-kontrako-auziko-instrukzio-epaileak.htm | Mundua | Bolsonaro inhabilitatzeko eskatu du haren kontrako auziko instrukzio epaileak | Iazko hauteskundeen atarian boterekeriaz jokatzea egotzita ari dira epaitzen Brasilgo presidente ohia. Beste sei magistratu beren ebazpenak plazaratzekoak dira bihar, | Bolsonaro inhabilitatzeko eskatu du haren kontrako auziko instrukzio epaileak. Iazko hauteskundeen atarian boterekeriaz jokatzea egotzita ari dira epaitzen Brasilgo presidente ohia. Beste sei magistratu beren ebazpenak plazaratzekoak dira bihar, | Brasilen iaz egindako presidentetzarako hauteskundeen atarian boterekeriaz aritzea leporatuta epaitzen ari dira Jair Bolsonaro Hauteskunde Auzitegian, eta Benedito Gonçalves auziko instrukzio epaileak erruduntzat jo du herrialdeko presidente ohia (2019-2023); horrenbestez, hura zortzi urtez inhabilitatzearen alde bozkatu zuen, atzo, epaiketaren bigarren auzi saioan. Azkenean erruduna dela deliberatzen badute, ezingo luke aurkeztu 2026an egitekoak dira presidentetzarako bozetara.
Gonçalvesen arabera, Bolsonarok estatuburu posizioa baliatu zuen «hauteskunde giroa degradatzeko», eta, aldi berean, «paranoia kolektiboko egoera bat sustatzeko». Hori bultzatu zuen, instrukzio epailearen txostenak jaso duenez, «informazio faltsuekin eta gezur izugarriekin» fabrikatzeko «konspirazioaren teoriak». Hau nabarmendu du Gonçalvesek. «Ez da posible begiak ixtea, ez diskurtso biolentoen eragin antidemokratikoen aurrean, ez hauteskunde justiziaren sinesgarritasuna zalantzan jartzen duten gezurren aurrean».
Bihar dira egitekoak epaiketaren hirugarren auzi saioa, eta, hasiera batean, epaimahaiko beste sei magistratuak auziaren beren irakurketak plazaratzekoak dira. Alderdi Demokratiko Laboristaren salaketa batek abiarazi zuen prozesua, eta ernaimuna du Bolsonarok iazko uztailaren 18an egindako batzar batean. Atzerriko herrialdeetako 50 bat enbaxadore deitu zituen presidentetzaren jauregian egindako bilera batera, eta, ikerketaren arabera, hori erabili zuen «larriki» egiteko hauteskunde sistemaren aurka, horri egotziz, frogarik gabe, Luiz Inacio da Silva Lula orduan presidentegaia zenaren —presidentea da egun— alde egitea.
Batzar hura «gaitzesgarria» izan zen Gonçalvesen arabera, eta gogoratu du zuzenean eman zutela Brasilgo telebista publikoan eta presidente zenaren sare sozialetan. Urrian egin zituzten bozak, eta, gutxigatik eta bigarren itzulian izan bazen ere, Bolsonarok galdu egin zituen, eta Lula presidentetzara itzuli zen hamarkada bat pasa geroago.
Bolsonaroren hitzetan, errugabea da. Nolanahi ere, martxan den auziak erruduntzat hartuko ez balute ere, auzitegi berean bere kontrako beste hamasei salaketa daude jarrita, besteak beste, boterekeriagatik eta bere kontrario politikoen aurka desinformazioa zabaltzeagatik |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230015/jaurlaritzak-abian-jarriko-du-sexu-transmisiozko-infekzioei-buruzko-informazio-kanpaina.htm | Gizartea | Jaurlaritzak abian jarriko du sexu transmisiozko infekzioei buruzko informazio kanpaina | Egitasmoan infekzio bakoitzari Tinder plataformako profil bana egokitu zaio, eta irudiei «Ez egin matchik STIekin» esaldia gehitu diete | Jaurlaritzak abian jarriko du sexu transmisiozko infekzioei buruzko informazio kanpaina. Egitasmoan infekzio bakoitzari Tinder plataformako profil bana egokitu zaio, eta irudiei «Ez egin matchik STIekin» esaldia gehitu diete | Eusko Jaurlaritzak sexu transmisiozko infekzioei (STI) lotutako informazio eta sentsibilizazio kanpaina bat abiatuko du uda hasieran. Egitasmo horren bidez preserbatiboa erabiltzeko beharra azpimarratuko dute, infekzio horiek ez transmititzeko «metodorik eraginkorren» gisa. Kanpainan, infekzio bakoitzak Tinder aplikazioko profil bana izanen du, eta, irudi horiekin batera, «Ez egin match STIekin» esaldia idatziko dute.
Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur egin du egitasmoaren aurkezpena. Horrekin batera, Hiesaren eta STIen Euskal Planaren Memoria 2022 aurkeztu du. Azaldu du dokumentu horretan bildu dutela STIen «hazkundea iraunkorra» izan dela 2000tik, eta hortaz erabaki dutela kanpaina martxan jartzea.
Erran duenez, klamidia bidezko infekzioa da azkeneko urteetan nagusi bilakatu den sexu transmisiozko infekzioa: iaz 1.514 kasu egon ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrez gain, 2018 eta 2022 bitartean %177 gehiago dira gonorrearen diagnostikoak, eta %53 sifilisarenak.
Infekzio horiek gazteenei eragiten dietela baieztatu dute memorian: zehazki, diagnostikatzen den lau STItatik bat 15-24 urte bitarte detektatzen da. Hala, adin tarte horretan diagnostikatu ziren iaz klamidia kasuen %29,5, gonorrea kasuen %23 inguru eta sifilis kasuen %17.
GIBari dagokionez, 127 kasu egon ziren iaz Araba, Bizkaian eta Gipuzkoan. Diagnostikoen bataz bertzeko adina 38,3 urtekoa izan zen; eta detektatu zituzten infekzio berrien %57 baino gehiago berantiarrak izan ziren. Hiesaren kasuan, 2022an 26 kasu berri diagnostikatu zituzten, eta bataz bertzeko adina 45 urteren bueltakoa izan zen.
Osakidetzako guneak
Osakidetzak gaur jakitera eman duenez, osasun etxeen %86 inguruk orain arteko ordutegia mantenduko dute udan, edo, bertzela, arratsaldean ordu batzuk lehenago itxiko dute. Profesionalen atsedena eta udan egon daitezkeen pazienteen beharrak kontuan izanik hartu da erabakia. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230016/tourreko-kazetariei-prentsa-txosten-bat-banatu-die-gure-esku-k-euskal-herria-zer-den-azaltzeko.htm | Politika | Tourreko kazetariei prentsa txosten bat banatu die Gure Esku-k, Euskal Herria zer den azaltzeko | «Euskal Herria nazioartean proiektatzeko» baliatu nahi du elkarteak txirrindularitza probaren itzal handia. | Tourreko kazetariei prentsa txosten bat banatu die Gure Esku-k, Euskal Herria zer den azaltzeko. «Euskal Herria nazioartean proiektatzeko» baliatu nahi du elkarteak txirrindularitza probaren itzal handia. | Aurtengo Frantziako Tourreko lehen hiru etapak, uztailaren 1ean, 2an eta 3an, Euskal Herrian izango dira, hasieratik amaierara, eta Gure Eskuk Tourrak duen nazioarteko oihartzuna baliatu nahi du «Euskal Herria nazioartean proiektatzeko». Gure Eskuk zehazki azaldu duenez, «Europako txoko honetan zazpi lurraldez osatutako herri bat dagoela eta herri honek bere etorkizun politikoa erabaki nahi duela lau haizeetara zabaltzeko».
Hala, Gure Eskuko komunikazio taldeak Euskal Herrian Tourraz gozatzeko argibideak eta gomendioak izeneko prentsa dosierra sortu du egun hauetan Euskal Herrian egongo diren nazioarteko kazetariei banatzeko. «Atzo, nazioarteko taldeei eta prentsari posta elektronikoz helarazi genien, eta bai gaur eta bai ostiralean eskura emango diegu Bilbao Exhibition Center gunean dagoen prentsa aretoaren atarian», azaldu du Gure Esku-k. Dosier hori zazpi hizkuntzatan sortu du subiranismoaren aldeko elkarteak: katalanez, danieraz, inglesez, frantsesez, galizieraz, italieraz eta eslovenieraz.
Txosten horren lerroetako batzuk dira hauek: «Euskal Herria euskararen herria edo herrialdea da. Euskara Europako hizkuntza zaharrena da. Gaur egun, Espainiaren eta Frantziaren artean zatiturik dago, eta zazpi herrialde historikok osatzen dute: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa Garaia, Nafarroa Beherea eta Zuberoa. Iruñea da hiriburua, eta bere ikur nagusia ikurrina; bandera zuri, gorri eta berde bat, zeina errepide bazterretan sarritan ikusiko zenuen».
Era berean, hizkuntza bakoitzeko alean kazetariek euskaraz ere topatuko dute informazioa, «geure hizkuntza ezagutu dezaten». Dosierraren helburua da kazetariei aurreratzea, «modu oso bisualean», zer aurkituko duten errepidean hurrengo egunetan, «zergatik egongo diren hainbeste zale bide bazterrean ikurrina eskuan». Lehenik, Euskal Herriaren inguruko zertzelada orokorrak irakurri ahal izango dituzte (geografía, ekonomia, historia...), eta, ondoren, hainbat puntu landu ditu Gure Esku-k; hala nola Euskal Herriaren txirrindularitza zaletasuna, txirrindulari famatuenak, Tourrean parte hartuko duten Euskal Herriko txirrindulariak, kirolzaletasuna orokorrean, euskal kultura, bisitatzeko lekuak, euskarazko hiztegi laburra eta euskararen historia.
Gure Eskuren berri emateko ere bai
Amaitzeko, txostenean, Gure Esku zer den ere azaldu du; hau da, «erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamika herritarra» dela, «eragile autonomo eta autofinantzatua», bazkideen sostenguari esker aurrera egiten duena, eta haren helburua dela «Euskal Herriko lurraldeetan etorkizun politikoa erreferendum bidez libre eta demokratikoki erabakitzea».
Gure Esku-k uste du Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea nazioartean zabaltzeko «aukera paregabea» dela Tourra. Herritarrek Euskal Herriak erabaki – Basques decide mezua duen ikurrina eskuan aterako dira bide bazterretara, elkarteak aurreratu duenez: «Irteera eta helmugetako ekimenetan parte hartuko dugu gureesku.eus orrian izena emanez eta, uztailaren 3an, Bidasoan guztiok batera aldarrikatuko dugu gure herria zazpi lurraldez osatuta dagoela eta geure etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea egikaritu arte pedalkadaz pedalkada bidean jarraituko dugula».
Atzerriko kazetariei banatutako txostenean ere argi aletu dizkie Gure Esku-k Euskal Herriaren nortasunaren ingurukoak: «Euskal Herriak bere ahalegina berritu du une historiko bakoitzean bere izaera kolektiboa zaintzeko eta berritzeko. Espainiaren eta Frantziaren artean zatiturik egon arren, eta hiru administraziotan antolaturik dagoen arren, Erkidego autonomoek eta diputazioek euskal herritarrei eskaintzen diete ahalmen maila bat politika propioak garatzeko zenbait alorretan, adibidez, fiskalitatean eta hezkuntzan. Gaur egun, herri honek bere nortasunari eutsi dio, mendeetan, belaunaldi askok beren ezaugarri historiko eta kulturalei eusteko egindako ahaleginari esker, eta bere geroa erabakitzeko eskubidea izan nahi du, Europako beste herri batzuen moduan». |
2023-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/230017/toki-politak.htm | albisteak | Toki politak | Berastegi mendiz inguratuta dago, eta hainbat txango egin daitezke. Herrian, naturako elementuekin egindako parke bat zabaldu dute. | Toki politak. Berastegi mendiz inguratuta dago, eta hainbat txango egin daitezke. Herrian, naturako elementuekin egindako parke bat zabaldu dute. | Berastegi Tolosatik Leitzara doan errepideko Gipuzkoako azken herria da. Urto mendateko zelaigunean kokatuta dago, San Lorenzo, Ipuliño eta Gaztelumendi mendiez inguratuta. Mendi ingurune polita da, txango interesgarriak egiteko aproposa. Hainbat ibilbide ongi seinaleztatuak daude; webgunean ageri dira horiei buruzko xehetasunak: Berastegiko ikusmirak, Karobien bidea, Uliko bidea, Leitzarango bira, Herri itzulia zelaitik, Berastegi-Ugaldetxo eta Berastegi-Amezketa. Hezkuntza eta aisialdia lantzeko guneak Sormena landu, ingurumenaz gozatu eta hura errespetatzeko helburuarekin, parke bat zabaldu zuten iaz Ategi ostatuaren ondoan, Berastegiko Udalak duen lursail zati batean. Naturalak diren materialak dira nagusi, irudimena landuz erabil daitezkeenak. Horrez gain, udalaren beste eremu batean, berotegi bat jarri dute, Muñagorri ikastetxearekin elkarlanean, hezkuntza proiektu bat aurrera eramateko. Parke berria sortzeko, gunean bertan dauden zuhaitzak baliatu dituzte, eremuan zegoen lurra ere bai, eta naturako elementuak kokatu dituzte; besteak beste, enborrak. Modu berezi batean daude kokatuta, helburu pedagogiko bat dutelako, eta sormena landu eta psikomotrizitatea garatzeko. Horrela, haur bakoitzak bere erabilpena ematen dio espazio edo elementu bakoitzari, haren irudimenaren arabera. Parke horretan, txirrista bat ere jarri dute, baina inguru naturalean, lurrean kokatuta, eta jaistean hondarra duena. Udalak berotegi bat eraiki du herriko beste gune batean duen lursailean, parkearen helburu berak betetzeko asmoz. Besteak beste, ingurumena errespetatzea eta ingurumenaz gozatzea dira berotegiaren helburuak, baina badu beste bat ere: Muñagorri ikastetxearen hezkuntza proiektua aurrera eramateko gune bat izatea berotegia bera. Historia luzea duen herria Berastegiri buruzko lehen aipamen idatziak XI. mendekoak dira. 1374. urtean, Tolosa herriarekin elkartu zen, baina bere administrazio independentea mantenduz. 1615. urtean, hiribildu titulua jaso zuen. Herrian zenbait eraikin historiko daude. Plaza ondoan dagoen San Martinen parrokiako eliza eraikin gotiko bat da, XIII. mendeko aurrealdea duena. Ambrosio Bengoetxearen Errenazimentu garaiko erretaula bat dago elizan. Elizaren ondoan, Berastegi etxe-dorrea dago, Erdi Aroko gerra garaietako lekukoa, Errenazimentuan eraitsi eta berreraiki zena. Aurrealdean bi ezkutu ikus daitezke. |
2023-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/230018/arroila-ikusgarriak.htm | albisteak | Arroila ikusgarriak | Irunberrikoa eta Arbaiungoa dira Nafarroako arroila ikusgarrienetakoak. Naturaz gozatzeko eta hegaztiak ikusteko aukera eskaintzen dute. | Arroila ikusgarriak. Irunberrikoa eta Arbaiungoa dira Nafarroako arroila ikusgarrienetakoak. Naturaz gozatzeko eta hegaztiak ikusteko aukera eskaintzen dute. | Irunberriko eta Arbaiungo arroilak apartak dira paisaia ikusgarriez gozatzeko eta sai arreak eta beste zenbait hegazti ikusteko. Irunberri herrian Arroilen Interpretazio Zentroa dago, inguruko arroilei buruzko nondik norako guztiak ematen dituena. Nafarroako natur erreserba ederrenetako bat da Irunberriko arroila. Irati errekak milioika urtean kareharrian hondeatutako haitzartea da, Leire mendiaren mendebaldeko muturrean, Nafarroako Pirinioen oinetan. Orografia malkartsuari esker, Irunberriko arroila bakartuta egon da hainbat mendez, eta horrek eragin zuzena izan du inguruko floran eta faunan: bere horretan iraun dute, adibidez, arroilako horma gorrixketatik zintzilik dauden landare eta zuhaixka espezieek. Bestalde, hegazti harrapari handiek ere haitzen gainaldean egin dute habia. Azerien, basurdeen, azkonarren eta sai zurien babesleku da arroila. Landareei dagokienez, berriz, era askotako zuhaixkak hazten dira kareharrizko hormetako arrailetan: ezkaia, izpilikua eta elorri triska, besteak beste. Arroilaren sarreran eta irteeran, berriz, badira makalak, sahatsak eta lizarrak. Pasieran ibiltzeko aukera ederra eskaintzen du inguruak. Beste mendi zintzur batzuk ez bezala, Irunberrikoa aise egin daiteke oinez, harkaitzen oinean doan bide zabal batetik. Guztira 2,6 kilometro dira. Bidea seinaleztatua dago, erreka ondotik doa, eta argi artifizialik gabeko bi tunelen bitartez zeharkatzen du harkaitza: batak 167 metro ditu, eta besteak, berriz, 206. Azken tartean, bideak arroka inguratu eta Deabruaren Zubiaren arrastoetaraino iristen da. XVI. mendean eraikitako zubi horrek kondaira bati zor dio izena. Haren arabera, zubigileak laguntza eskatu zion deabruari zubi hura egiteko. Arbaiungo arroila Irunberritik gertu dago Arbaiungo arroila. Zaraitzu ibaiak Leire mendiarekin topo egitean zulatu duen zintzurra du. Nafarroako arroilarik ikusgarriena da, bai luzeena delako —ia sei kilometro luze—, bai 300 metro garai diren horma ikaragarriak dituelako. Isoko behatokia da mendi zintzurra ikusteko tokirik egokiena. Arroilaren amilburuan dago, Zaraitzu ibaiaren ur gainean, Irunberritik Ezkarozera doan NA-178 errepidearen ondoan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.