date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230253/fukushimako-ur-kutsatua-itsasora-isurtzea-babestu-du-nbek.htm | Mundua | Fukushimako ur kutsatua itsasora isurtzea babestu du NBEk | IAEAk kaleratutako txostenaren arabera, Japoniako Gobernuak hartutako neurriek «bat egiten dute nazioarteko segurtasun estandarrekin». Tokio uda honetan da hastekoa ura isurtzen. | Fukushimako ur kutsatua itsasora isurtzea babestu du NBEk. IAEAk kaleratutako txostenaren arabera, Japoniako Gobernuak hartutako neurriek «bat egiten dute nazioarteko segurtasun estandarrekin». Tokio uda honetan da hastekoa ura isurtzen. | Fukushimako zentral nuklearreko ur kutsatuak itsasora isurtzeko Japoniako Gobernuak ondutako plana babestu du IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundeak. NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia horrek bi urtez aztertu du Tokioren proposamena, eta, gaur plazaratutako txostenean Rafael Grossi zuzendari nagusiak nabarmendu duenez, Asiako herrialdeak hartutako neurriek «bat egiten dute nazioarteko segurtasun estandarrekin».
Zentraleko biltegietan dago Ozeano Barera isurtzekoak diren ura, eta, azken urteetan, Tokiok 2019an egindako iragarpenak ekarri du Japoniako arrantza sektorearen eta Txinaren zein Hego Korearen haserrea —plana indargabetzeko eskatu dio Pekinek gaur Tokiori—, besteak beste. Kezka adierazi izan dute isurketak ingurumenean eta giza osasunean eragin ditzakeen kalteen inguruan. Baina IAEAk azaldu du «apurka-apurka eta era kontrolatuan» egingo diren tona litroen isurketek «inpaktu erradiologiko hutsala» izango dutela ingurumenean eta giza osasunean.
IAEAko burua bidaia ofiziala egiten ari da Japonian. Atzo iritsi zen, eta ostiralera arte da han egotekoa. Hain zuzen, Fumio Kishida herrialdeko lehen ministroarekin bildu eta gero eman dute txostenaren berri, eta Kishidak berak batzarraren ondoren egin duen agerraldian azpimarratu nahi izan du ez dutela ahalbidetuko ingurumena eta «mundu guztiko pertsonen osasuna» arriskuan jar dezakeen isurketarik. Uda honetan dira isurketa horiekin hastekoak.
Hondakin erradioaktiboz kutsatuta dago zentraleko ura, erabili izan baitute bai erreaktoreak hozteko, bai instalazio nuklearren barruan iragazteko. Zentraleko edukiontzietan 1,29 milioi metro kubiko inguru daude pilatuta. 2011ko martxoaren 11n gertatutako lurrikarak eta tsunamiak bete-betean jo zuten instalazioa.
Pilatutako ur hori prozesatze sistema batekin ari dira tratatzen, eta, Japoniako Gobernuaren arabera, arriskutsuak izan daitezkeen material erradioaktiboak deuseztatzen ditu. Tritioa, ordea, ez: hidrogenoaren isotopo bat da, eta ez dute jotzen estrontzioa edo plutonioa bezain arriskutsutzat. Tokiok eta Tepco konpainiak, zentralaren jabeak, ura itsasoratzeko erabakia hartu zuten, argudiatuta ez zutela ura biltegiratzen jarraitzeko tokirik.
'El Niño'-k ekarriko duena
Zazpi urteren ostean aurrenekoz, El Niño klima fenomenoa sortzen duten baldintzak detektatu dituzte Ozeano Barean, eta Munduko Meteorologia Agentziak ohartarazi du horrek ziurrenik «bero muturrekoagoa» eragingo duela munduko toki askotan. NBEren agentzia horrek zehaztu duenez, batez ere datozen hiru hilabeteetan igoko dira tenperaturak, baina igoera horrek urte bukaerara arte eutsiko dio.
Azken aldiz 2016an izendatu zuten Ozeano Barean itsaslaster beroa sortzen duen klima fenomenoa, eta urte hura da, hain zuzen, inoiz erregistratutako beroena. Munduko Meteorologia Agentziak adierazi du aurreikusten dutela, besteak beste, Australian eta Hego Amerikan lehorteak izatea. Agentziak gogorarazi du, bide batez, mundu guztiko gobernuek hartu beharko lituzketela fenomeno horrek herritarren osasunean, ekosistemetan eta ingurumenean eragingo dituen ondorioak apaltzeko neurriak. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230254/ultraeskuinaren-inpunitatea-salatu-dute-ion-aranbururen-familiarteko-eta-lagunek.htm | Politika | Ultraeskuinaren «inpunitatea» salatu dute Ion Aranbururen familiarteko eta lagunek | Instituzioen elkartasun keinurik ez dutela izan salatu dute familiak eta lagunek. Erantzukizunak eskatu dituzte, eta segurtasun indarren jarrera deitoratu. Donostiako ZIUra lekualdatu dute Aranburu. | Ultraeskuinaren «inpunitatea» salatu dute Ion Aranbururen familiarteko eta lagunek. Instituzioen elkartasun keinurik ez dutela izan salatu dute familiak eta lagunek. Erantzukizunak eskatu dituzte, eta segurtasun indarren jarrera deitoratu. Donostiako ZIUra lekualdatu dute Aranburu. | Ion Aranburu donostiarraren familiarteko eta lagunek salatu dute, ohar baten bidez, inork ez duela hartu hark pairatutako erasoaren erantzukizuna. Ondorio falta horren atzean «ultraeskuinaren inpunitatea» dagoela iritzi diote, eta, horrekin batera, gaitzetsi dute ez dutela jaso instituzioen elkartasunik: «Familiak ez du horien aldetik elkartasun dei bakar bat jaso, bigarren mailako biztanle bagina bezala». Donostiako ZIUan dago dagoeneko Aranburu, eta adierazi dute «ondo» eboluzionatzen ari dela.
Sorian egin zioten eraso Aranbururi (Espainia), futbol partida bat ikustera joana zela. Lagun batzuekin hango taberna bateko terrazan zegoela eraso zioten. «Giro onean» zeuden, baina, familiartekoek azaldu dutenez, autobus batetik ultrak atera ziren orduan, «harriekin, botilekin eta makilekin armatuta». Hori ikusirik, Ion Aranburu ihes egiten saiatu zen, baina kalearen beste aldetik zetozen ultrekin egin zuen topo. Jipoiaren ondoren, ihes egin zuten ultrek.
«Bertan zeuden pertsonen eta anbulantziako langileen laguntza soilik jaso zuen. Besteek, ordea, Poliziaren laguntza izan zuten handik ateratzeko garaian. Zergatik ez ziren Ion laguntzera gelditu? Zergatik utzi zieten haiei besterik gabe ihes egiten?», deitoratu dute oharrean. Gaineratu dute segurtasun indarrek bazekitela talde horiek zezenketa bat egiteko elkartzekoak zirela, baita futbol partida garrantzitsu bat jokatzekoak zirela ere, baina ez zutela segurtasun neurri gehiago jarri.
«Beste behin, ultraeskuinak inpunitate osoz jardun du: kale hartan armaturik sartzen utzi zitzaien, lasai joaten lagundu zitzaien, eta, egun, ez du inork Ioni egindakoa ordaindu», adierazi dute. Bide horretatik, Poliziaren «konpetentzia falta eta pasibotasuna» salatu dute, eta jakinarazi dute asmoa dutela gertatutakoaren ikerketa «azken muturreraino» eramateko, harik Polizien arduraduna eta erasotzaileak «akusatuen aulkietan eserita» ikusi arte. Izan ere, esan dutenez, polizia etxean «ezbaian» jarri zuten Aranburu: «Han zertan zebilen etengabe galdetzen zuten, berari gertatutakoaren errua edo erantzukizuna berak izan balu bezala». |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230255/el-conquistador-del-caribe-ren-finalak-269ko-kuota-izan-du.htm | Bizigiro | ‘El conquistador del Caribe’-ren finalak %26,9ko kuota izan du | Frantziako Tourreko lehen etapak %19,1eko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %40,2koa—. ETB1ek %2,2ko kuota izan du ekainean. | ‘El conquistador del Caribe’-ren finalak %26,9ko kuota izan du. Frantziako Tourreko lehen etapak %19,1eko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %40,2koa—. ETB1ek %2,2ko kuota izan du ekainean. | Alejandro Lopez de Silanes Locuras Miranda de Ebroko (Espainia) lehiakideak irabazi du El conquistador del Caribe saioaren hemeretzigarren edizioa. Ikurrin preziatua eta 20.000 euroko saria eraman ditu; programan zehar sei duelo gainditu zituen —saioko marka ezarri du—, eta Limongo ur jauzietan (Dominikar Errepublika) bizkorrena izan zen. ETB2ko emanaldia 22:20ean hasi zen, eta 01:45ean amaitu, eta %26,9ko ikusle kuota lortu zuen. 324.000 ikus-entzulek egin zuten bat tarteren batean ETB2ko saioarekin. 2021eko finalak %38,1eko ikusle kuota izan zuen, eta iazko finalak, %28,8ko kuota. Hartaz, aurreko bi urteetan baino datu txikiagoa izan du aurtengo finalak.
ETBko gaztelaniazko katearen saio horren hemeretzigarren edizioak %25,3ko batez besteko kuota izan du. 25 atal izan ditu denboraldiak, eta gazteen artean duen harrera beroa da oso: 13-24 urte arteko ikus-entzuleen artean, %45eko batez besteko ikusle kuota du.
Astelehen gaueko finalean garaipena lortu eta gero, Locuras-k ezkontzako eraztuna atera zion bikotekideari, eta ezkontzeko eskatu. Haien senideen emoziozko negar malkoen artean ospatu zuten garaipena. Miranda de Ebroko lagun ugari joan ziren Donostian ospatu zen finalera.
Beste ezusteko bat ere izan zen El conquistador del Caribe-ko finalean: Julian Iantzik amaieran iragarri zuen hogeigarren denboraldia egongo dela ETB2n, baina bera ez dela aurkezle arituko —Lur Errekondok jarraituko du—. Hain zuzen ere, TVEren Conquis grabatzen hasi berriak dira Dominikar Errepublikan, eta Iantzik Espainiako kate publikoaren bertsioa aurkeztuko du, Raquel Sanchez Silvarekin batera —ETB2 katean saioa egiten duen ekoiztetxe berak egingo du programa, eta ekoizle eragilea Patxi Alonso izango da—. Irailean estreinatuko du La1k Conquis-en bertsio berri hori, eta urtarrilean hasiko da ETB2n hogeigarren denboraldia. Iantzik hemeretzi urtez aurkeztu du ETB2ko reality-a.
El conquistador del Caribe-ren aurtengo edizioari azkeneko atal bat gelditzen zaio: gaur gauean saio berezi bat egingo dute Miramongo platoan. Bertan jakingo da zein den ikus-entzuleen lehiakiderik kutunena. Era berean, platoan izango dira Locuras eta beste hiru finalistak. Baita beste 32 lehiakideak ere.
Tourrak, ikusle datu handiak ETB1 katea Frantziako Tourreko etapak ematen ari da egunotan, eta ahalegin berezia egin du Euskal Herria zeharkatu duten etapetan. Ikusle datuak ere oso handiak izan dira: lehen etapak, Bilbon hasi eta hiri hartan bertan amaitu zenak, %19,1eko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, %40,2koa—; bigarren etapa Gasteizen hasi eta Donostian amaitu zen, eta %11,1ko ikusle kuota izan zuen —euskaldunen artean, %21,8koa—. 347.000 ikus-entzulek egin zuten bat noizbait ETBko emankizunarekin; eta hirugarren etapak, Zornotzan (Bizkaia) hasi eta Baionan amaitu zenak, %9,5ko ikusle kuota lortu zuen —euskaldunen artean, 19,3koa—.
Aipatzekoa da, bestalde, Tourreko lehen hiru etapetan ETB2k ere eman zuela Tourra, euskaraz, 14:00etatik 15:00etara —ETB1en Gaur egun albistegia ematen ari ziren ordutegian—. Asteburuan, bestalde, EITBren webgunean 160.204 erabiltzaile izan zituzten txirrindularitza probarekin lotutako edukiek.
Bestalde, ekainean ETB1ek %2,2ko batez besteko ikusle kuota lortu du; ETB2k %8,9koa izan du; ETB3k, %0,2koa; eta ETB4k, %0,9koa.
Kantar Media enpresak 2022-2023ko denboraldi osoko datuak ere eman ditu, eta horietan ETB2ren beherakada antzematen da: ikasturte osoan %8,3ko ikusle kuota bereganatu du, aurreko urtean baino puntu bat eta hamarren bat gutxiago. ETB1ek %2ko ikusle kuota izan du denboraldi honetan, aurreko urtean baino hiru hamarren gutxiago. ETB3 katea, berriz, bere horretan mantendu da: %0,2ko kuota. Haurrei zuzendutako kanalen artean ikusle gutxien duena da euskarazkoa.
Katalanezko TV3 kate publikoak %14,2ko kuota lortu du ikasturte honetan —hamarren bat igo da—. Espainian Antena3 da lider, eta Tele5k inoizko daturik txikiena izan du. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230256/eh-bilduk-aurpegiratu-dio-eajri-ppren-babes-justifikaezina-bilatzea-eta-jasotzea.htm | Politika | EH Bilduk aurpegiratu dio EAJri «PPren babes justifikaezina bilatzea eta jasotzea» | Koalizioko Gipuzkoako zerrendaburu Mertxe Aipuruak gogora ekarri du «PP ultraeskuinarekin atzerapausoak adosten ari den bitartean» eskuratu dutela EAJk eta PSEk haren babesa, «geldiezina den aldaketa politikoa eteteko». | EH Bilduk aurpegiratu dio EAJri «PPren babes justifikaezina bilatzea eta jasotzea». Koalizioko Gipuzkoako zerrendaburu Mertxe Aipuruak gogora ekarri du «PP ultraeskuinarekin atzerapausoak adosten ari den bitartean» eskuratu dutela EAJk eta PSEk haren babesa, «geldiezina den aldaketa politikoa eteteko». | EH Bildu Gipuzkoako lehen indar politikoa dela, eta koalizioa «konfiantza osoarekin» lehiatuko dela Espainiako Gorteetarako uztailaren 23ko bozetan: horixe azaldu du Gipuzkoako zerrendaburu Mertxe Aizpuruak gaur, Donostian. Eta erantsi du EH Bilduk Gipuzkoan duen lidergoa ez dela aldatuko, «batzuk eta besteak saiatu diren arren azken asteetan aldaketa politiko hori galarazten, kosta ahala kosta». Adierazi du Espainiako eskuinarekin itunak egiteaz baliatu direla EH Bilduk goberna ez dezan. «Itun horiek ez dute islatzen Gipuzkoako gizartearen gehiengoaren nahia. Gipuzkoarrek garbi hitz egin zuten maiatzaren 28ko hauteskundeetan».
Aizpuruak uste du Gipuzkoak «ahots abertzale eta aurrerakoia» behar duela Madrilen, eta, horregatik, hautesleei eskatu die jarrai dezatela «aldaketa politikoa sendotzen». Espainiako eskuinarekin «inolako zalantzarik izango ez duen indarra» da koalizio abertzalea, Gipuzkoako hautagaiaren arabera: «Ulertezina eta justifikaezina da PPren babesa bilatzea eta jasotzea, are gehiago ultraeskuinarekin atzerapausoak adosten ari diren bitartean».
Voxen eta PPren eskuin muturra besteak beste berdintasun politikak baliogabetzen ari dela ohartarazi du Aizpuruak. «Uste dugu herritarrek kontuan hartuko dutela PPren babesa bilatu izana Euskal Herriko zenbait udalerritan geldiezina den aldaketa eteteko». EAJ eta PSE-EE aipatu gabe, PPk horiei emandako babesari erreparatu dio EH Bilduko Gipuzkoako zerrendaburuak. «Gure eskuan dagoen guztia egingo dugu eskuinak eta eskuin muturrak goberna ez dezaten», esan du, aditzera emanez PSOEk buru lukeen balizko gobernu bat babesteko prest legokeela koalizio subiranista berriro. «Azken lau urte hauetan erakutsi dugu gai garela akordioak lortzeko eskubideak eta askatasunak zabaltzeko, eta euskal herritarrentzat onuragarriak diren itunak egiteko».
Pentsioak igotzeko akordioak, etxebizitzaren eta memoria demokratikoaren ataletan egindakoak, eta bankuei eta energia konpainiei ezarritako zergak ekarri ditu gogora Aizpuruak. Gaur bertan, Espainiako Ministro Kontseiluak onartu duen beste akinaldi bati ere erreparatu dio, talidomidaren biktimei laguntzeko arauari; «izan ere, biktima horientzako zegoen diru aurrekontua hamabi milioi euro handitzea lortu dugu», esan du Kongresurako hautagaiak.
Laburbilduz, EH Bilduk uste du udal eta foru hauteskundeetan «hasitako ziklo politiko berriari jarraipena emateko erronka» duela aurrez aurre uztailaren 23ko bozetan. Koalizioarentzat, beraz, maiatzeko hauteskundeen bigarren itzulia litzateke U-23ko deialdia. «Esku-eskura dugu, eta ez dugu zalantzarik: oraingoan ere Gipuzkoak indar aurrerakoi eta abertzalearen alde egingo du». |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230257/korsikako-nazionalistek-keinuak-egin-dituzte-autonomiaren-gaian-ados-jartzeko.htm | Mundua | Korsikako nazionalistek keinuak egin dituzte autonomiaren gaian ados jartzeko | Asanblea irlaren etorkizun instituzionalari buruzko ezohiko saioa egiten ari da; baliteke bihar jarraitzea. Alderdi guztiek aurkeztu dituzte eztabaidarako testuak, eta, oraingoz, kolokan dago deliberazio komun bat onartzeko Simeoniren asmoa. | Korsikako nazionalistek keinuak egin dituzte autonomiaren gaian ados jartzeko. Asanblea irlaren etorkizun instituzionalari buruzko ezohiko saioa egiten ari da; baliteke bihar jarraitzea. Alderdi guztiek aurkeztu dituzte eztabaidarako testuak, eta, oraingoz, kolokan dago deliberazio komun bat onartzeko Simeoniren asmoa. | Gilles Simeoni Korsikako gobernuburua irribarretsu agertu da Asanblean. Banan-banan agurtu ditu bere talde parlamentarioko lurralde kontseilariak, baita oposizioko batzuk ere; autonomistak, independentistak eta eskuinekoak. Une horretan jakitun zegoen alderdi guztiek norbere testua aurkeztu eta defendatzeko asmoa dutela —sei, denera—; adostasuna eta batasuna lortzeko helburua, hortaz, zaildu egin zaio lehen ordutik. Baina asteotako adierazpenek agerian utzi zuten jokaleku hori nahiko ziurra zela, eta Simeoni prestatu egin da horretarako. Marie-Antoinette Maupertuis parlamentuko presidenteak egin du lehen aitortza: «eztabaidatu» egin behar dute, «asko», eta baliteke gaurko ezohiko saioa «nahikoa ez izatea». Eta berehala jo du bide horretatik Korsikako gobernuburuak, baina arreta «arduran», «erantzukizunean» eta «une garrantzitsua» delako ideietan jarrita. Simeonik «itxaropen keinu indartsu bat» eskatu du Korsikako herritarrentzat, emozioz beteriko hitzaldi luze —50 minutukoa—, politiko eta tekniko batean; aspaldi ez bezala agertu da, seriostasun handia erakutsi baitu, baina ohi baino handiagoa. «Orainaldiari eta eraikitzea bokazio dugun etorkizunari buruzko mezu argi bat bidali behar dugu ezohiko saio honen ondoren; korsikarrei, eta Parisi».
Hasiera-hasieratik, Korsikako gobernuburuak ez du ezkutatu gaurko asmoa, helburua, eta, batez ere erronka: oposizioa konbentzitu nahi duela, autonomia legegileari buruzko eskaria aho batezkoa izateko. Ezinezkoa du eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa limurtzea; hortaz, mugimendu nazionalistaren batasuna lortu nahi du, deliberazio komun baten bitartez islatuko litzatekeena. Eta horregatik ekin dio, hitzaldiaren bigarren partean, autonomistek eta independentistek egin dizkioten kritikei erantzuteari; batzuetan, autokritika eginda, eta beste batzuetan, ez hainbeste, edo batere ez. Baina, betiere, horiei eskua luzatuta.
Simeonik formalki aurkeztu eta defendatu du duela egun batzuk argitara atera zuen Autonomia txostena. Korsikako gobernuburuak nahi du testu horren edukia izatea deliberazio komunaren oinarria; horretan jaso baititu estatutu berrirako argudioak, estatus horren edukia eta hori arautzeko bide konstituzionala. «Autonomia da irtenbide politiko globalaren deklinabide instituzionala», txosten horretan azaldu duenez. Eta gaurko saioan berretsi du estatutu berriak mugimendu nazionalistaren aldarrikapen historikoak jaso behar dituela: autonomia legegilea, korsikeraren koofizialtasuna, Korsikako herriaren aitortza eta egoiliar estatusa, besteak beste.
«Autonomia guztia nahi dugu, eta autonomia besterik ez», argudiatu du Simeonik. Hau da: estatuaren erregalia eskumenak —moneta, atzerri politika, ordena publikoa...— ez diren guztiek «bokazioa dute Korsikako Kolektibitatearen eskumenen parte izateko». Hori argi zehazteko ahalegina egin du agintari autonomistak, batez ere oposizioko nazionalistei begira; eta proposatu die botere horiei buruzko egutegi bat elkarrekin finkatzea, bakoitza noiz jasoko luketen jakite aldera. Fiskalitateaz ere aritu da, zergak biltzeko eskumena lortzeaz, hori litzatekeelakoan neurri funtsezko bat eta oinarri bat sistema autonomikoarentzat. Hori guztia nola islatu? Frantziako Gobernuarekin adosturiko akordio politiko baten bitartez, gerora Korsikako herritarrek erreferendum baten bidez baieztatu ala ezeztatuko luketena.
Uhartearen autonomiari buruzko prozesua eta negoziazioak Yvan Colonna militante independentistaren heriotzaren ondoren hasi ziren, Simeonik gogorarazi duen modura —iragan urteko martxoaren 2an jipoitu zuten, kartzelan, eta hilabete horretako 22an hil zen—. «Hona iritsi gara hilketa horrek Korsika altxatu zuelako, haserrea eragin zuelako». Eta kasualitate bat, teorian: duela hogei urte atxilotu zuten Colonna, 2003ko uztailaren 4an, Claude Erignac prefeta hiltzea leporatuta. «Bizitza eta askatasuna sakrifikatu zutenez oroitzen naiz», esan du Korsikako gobernuburuak, eta, gero, Erignaci ere omenaldi bat egin dio: «Gerald Darmaninek [Frantziako Barne ministroak] 2023ko otsailaren 6an esandakoa errepikatuko dut: garaia da jarraipenaren hasiera elkarrekin inauguratzeko».
Eta «bokazio historiko» hori duen prozesuari buruzko zalantzak berehala hasi dira oposizioan. Un Soffiu Novu eskuin erregionalistaren eta eskuin jakobinoaren talde parlamentarioko presidentekide Jean-Martin Mondoloni kritiko agertu da autonomiari buruzko prozesuaren lan metodoarekin, eta, batez ere, Simeoniren asmoekin. Mondolonik defendatu du, berriz ere, beren lehentasuna ez dela autonomia legegilea lortzea, legeak moldatzeko eskumena baizik, horiek «Korsikaren errealitatera» egokitzeko, beharrezkoa balitz.
«Uztail hasiera da, eta oraindik ez dugu egin garrantzitsuena: orain ditugun eskumenei buruzko bilana», esan du lurralde kontseilari eskuindarrak, Korsikako gobernuburuaren agintaldiari kritika eginez. Horregatik mugatuko dira legeak moldatzeko ideiara, eta, horretarako, Frantziako Konstituzioa erreformatzearen alde leudeke. «Guk jendearen bizitza hobetu nahi dugu. Erakundeen ikuspuntutik, zure biografiak zertan erakusten du zuek definitzen duzuen autonomiak hori lortuko duela?», egin dio galdera Mondolinik Simeoniri. «Ezerk ez du frogatzen zuk nahi duzun estatutuak korsikarren ongizatea hobetuko duenik».
2024ko erreformak
Frantziako Gobernuak Korsikarentzako autonomia legegilea onartuko balu ere, gerora —Asanblea eta Senatua elkartzen direnean— beharrezkoa litzateke Frantziako Kongresuaren hiru bostenaren babesa; hori Frantziako Konstituzioaren —Korsikaren autonomia titulu batean aipatzea nahi du Simeonik, artikulu bakarrean beharrean— eta erakundeen erreforma egitean bozkatuko lukete, 2024an, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen asmoen arabera. Macron hilaren 14an mintzatuko da horretaz, eta orduan baieztatuko ala ezeztatuko du Korsikako Asanbleak egingo duen proposamena onartuko duen.
Prozesu horretan bada, ordea, arrisku bat: Frantziako presidenteak eta haren aliatu parlamentarioek ez dutela gehiengo osorik. Eta horrek ez du ezer bermatzen, Mondolinik oroitarazi duen modura: «Zer egin behar dugu, hori existituko ez balitz bezala aritu? 24 orduan adostasun artifizial bat egin behar dugu, gero gerokoak gertatzeko?».
Autonomia eztabaidaren erdigunean egon arren, Frantziako Estatuaren aurrean izan beharreko jarrera ere hizpidera ekarri dute hainbat lurralde kontseilarik. Core in Fronte independentistako Paul Quastanak mugimendu nazionalistaren tamanta strada (bidea luzea izan da) esaldi ezaguna berreskuratu du, eta batasunerako deia egin die gainontzeko nazionalistei. «Lau alderdi [nazionalista] gaude hemen. Hau kasinoan bezala izango da: palanka mugituko dugu, eta lau lerroak lerrokatuta egotea beharko dugu. Hori egin ezean, kolektiboki galduko dugu».
Quastanak esanak atariko bat izan dira gerora Paul-Felix Benedettik adierazi dituenarentzat. Core in Fronteren buruzagiarentzat, independentista sutsuarentzat, autonomia legegilea «emantzipaziorako lehen etapa» izango da, eta, horregatik, «bide komun» hori egitearen alde agertu da. «Ideiak ez daude pentsatzeko, horiek bizitzeko baizik». Benedettik, balizko deliberazio komunari begira, esan du saiatu direla jarrera «maximalistarik» ez izaten, eta, aldarrikapen historikoak aipatzeaz gain, adierazi du gatazka politikoa eta hamarkadotako «borroka» amaitzeko pausoak ere eman beharko dituztela; besteak beste, zigor auzien afera landuta. Eta harago joateko aukera ere bildu nahi du Core in Fronteren buruak: «Eboluzioa, autodeterminazioa».
PNC Korsikako Nazioaren Alderdia autonomistako Jean-Christophe Angelini tentuz mintzatu da; adierazi du «konpromiso baten terminoak» zehaztuko dituztela gaur, baina ohartarazi du ez dela «ezer amaituko». Angelini izan da Simeoniren kritiko handietako bat, batez ere Korsikako gobernuburuak nazionalisten Pe a Corsica koalizioa (2015-2021) hautsi zuenetik, eta gaur ere agerian geratu da hori, adierazi baitio ez duela nahikoa lan egin batasuna lortzeko.
Halere, atea ireki dio ados jartzeari: «Nik uste dut botere legegilea behar dugula. Eztabaidatuko dugu. Baina hitz egin behar dugu; mugimendu nazionalaren batasuna garrantzitsua da, nahiz eta badakigun zein den azken urteetako esperientzia». Hori bai, ohartarazi du ez duela nahi «jakobinismo lokalik» balizko sistema berri horretan, eta ezinbestekotzat jo du finantzen arloan Korsika «indartsu» izatea; eta, aldarrikapen historikoei erreferentzia eginez, Korsikako herriaren aitortza.
Ezkorrena Josepha Giacometti-Piredda lurralde kontseilaria izan da, Corsica Libera independentistakoa. Alderdi horrek, ezohiko saioa hasi aurretik, jakinarazi du ez duela bat egingo Simeoniren proposamenarekin, nahikoa ez delakoan, uste baitu Macronek jarritako marra gorriak bere egiten dituela: Korsikak Frantziako Errepublikan jarraitu behar duela, eta ez dituztela herritarren «bi maila» sortuko. Eta, hain zuzen ere, Giacometti-Pireddak horixe berretsi du Asanblean egindako hitzaldietan, argudiatu baitu autonomiari buruzko prozesuak ez duela «izaera historikorik».
«Autonomista ez-nazionalista»
Un Soffiu Novuko lurralde kontseilari Pierre Ghiongak bere izenean egin du azken proposamena, «autonomista ez-nazionalista» modura. Eta, hori kontuan harturik, esan du balizko autonomia estatutua bidearen amaiera izango litzatekeela harentzat: «Zergatik? Ez dudalako sinesten Korsikaren independentziaren bideragarritasunean».
Ghiongaren ustetan, Korsikaren «geografiak, geopolitikak, bi hizkuntzek eta kulturak» agerian uzten dute uharteak autonomia legegilea behar duela. Korsikako herriaren aitortzaren alde egin du, betiere, «Frantziako herriaren parte» bada, eta korsikeraren koofizialtasuna ere defendatu du, baita egoiliar estatusa ere. Baliteke, hortaz, mugimendu nazionalistarekin ados jartzea afera askotan.
Korsikako Parlamentuaren ezohiko saioa, gauza guztien gainetik, barrura begirakoa izaten ari da, kanporakoa bainoago. Korsikako gobernuburuaren eta haren alderdi Femu a Corsicakoen mezua, oro har, zera izan da orduotan: Korsikak bere burua gobernatu behar duela, autonomia legegilearen bitartez.
Erreferentziaz eta keinuz beterikoa ere bada bilkura hori; kasurako, Danielle Antonini lurralde kontseilariak Autonomia dioen elastiko laranja darama soinean. Ez da edonolakoa, Edmond Simeoni Korsikako nazionalismoaren buruzagi historiko eta egungo gobernuburuaren aitak hori bera baitzeraman 1975eko udan Alerian (Korsika) egin zuten protesta ezagunean.
Korsikako autonomistek eta independentistek, oro har, batasunerako keinuak egin dituzte, baina desadostasunak oraindik handiak dira. Asanbleako saioa eten egin dute —bihar 11:00etan jarraituko du—, eta lau talde parlamentario nazionalistak eta Ghionga negoziazioetan murgilduta daude, deliberazio komun bat adosteko. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230258/poloniak-erreferendum-bidez-erabakiko-du-europako-batasuneko-migrazio-planaz.htm | Mundua | Poloniak erreferendum bidez erabakiko du Europako Batasuneko migrazio planaz | Mateusz Morawiecki lehen ministroak iragarri du hauteskunde orokorren egun berean egingo dutela galdeketa; udazkenerako daude aurreikusita. | Poloniak erreferendum bidez erabakiko du Europako Batasuneko migrazio planaz. Mateusz Morawiecki lehen ministroak iragarri du hauteskunde orokorren egun berean egingo dutela galdeketa; udazkenerako daude aurreikusita. | Poloniako Gobernuak erreferendum baten bidez erabaki nahi du EB Europako Batasunak adosturiko migrazio planaz, hauteskunde orokorren egun berean, udazkenean. EBko estatu kideek sortutako migrazio planaren aurka agertu da Varsovia.
Duela astebete, Jaroslaw Kaczynski PiS Legea eta Justiziako buru eta ministrordeak galdeketaren ideia hizpidera ekarri zuen behe ganberan: «Poloniak erabaki beharreko zerbait da. Europako Batasuneko herrialdeen subiranotasunaren aurkako plan bat da hau». Kaczynskik Poloniaren aurkako «burlatzat» jo zuen EBren ekinaldia, Poloniak jada 2,2 milioi errefuxiatu jaso ditu eta Ukrainatik.
Atzo, Mateusz Morawiecki lehen ministroak, prentsaurreko batean, errealitate bihurtu zuen Kaczynskiren proposamena: «Hauteskunde orokorrak eta erreferenduma egun berean egingo ditugu, kostuak txikiagoak izan daitezen». Morawieckik adierazi zuen ez dagoela ados migrazio planarekin: «Oso arriskutsua da mugak horrela irekitzea: aukera paregabea da giza trafikoan dabilen jendearentzat. Horrez gain, terroristak gure herrialdean sartzeko arrisku handia dago».
Zbigniew Ziobro Justizia ministroak, behe ganberan hark ere, planaren arriskuez hitz egin zuen: «Migrazio neurri hauek indarrean sartzen badira, gure hiriak komunitate oldarkorrez beteko lirateke, eta ghettoak sortuko lirateke».
IBRiS gizarte eta merkatu azterketarako institutuak Rzeczspospolita egunkariarentzat egindako inkesten arabera, erreferendumaren erabakia oso bananduta dago. Inkestek diote %50,3 planaren alde daudela, eta beste %49,7 aurka.
Poloniarekin batera, Hungaria izan da EBko migrazio neurrien aurka agertu den gobernu bakarra. Estatu kideek 30.000 asilo eskatzaile banatzea adostu dute, eta ukatutako errefuxiatu bakoitzarengatik 20.000 euroko isuna ordaindu beharko du herrialde bakoitzak. Viktor Orban lehen ministroak bere Facebook orrian publikatu zuen neurri horiek «onartezinak» direla. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230259/euskadiko-federazioa-laquoitxaropentsu-eta-zuhurraquo-dago-nazioartekoaren-batzarrari-begira.htm | Kirola | Euskadiko Federazioa «itxaropentsu eta zuhur» dago Nazioartekoaren batzarrari begira | Euskadiko Federazioko ordezkariek denbora daramate lanean uztailaren 29an Mexiko Hirian egingo den ezohiko batzarrean ahalik eta babes gehien lortzeko. | Euskadiko Federazioa «itxaropentsu eta zuhur» dago Nazioartekoaren batzarrari begira. Euskadiko Federazioko ordezkariek denbora daramate lanean uztailaren 29an Mexiko Hirian egingo den ezohiko batzarrean ahalik eta babes gehien lortzeko. | Uztailaren 29a baliteke egun historikoa izatea euskal pilotarentzat. Egun horretan, Nazioarteko Pilota Federazioak ezohiko batzarra egingo du Mexiko Hirian, eta horretan bozkatuko dute Euskadiko Pilota Federazioa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Mexikon 11:00ak direnean hasiko da batzarra, Euskal Herrian 19:00ak direnean.
Bigarren aldiz bozkatuko dute Euskadiko Federazioa Nazioartekoaren kide gisa onartu edo ez. 2002ko abuztuaren 26an egin zuten lehen aldiz, Iruñean, han jokatu zen Munduko Txapelketaren harira. Venezuelak egin zuen proposamena, baina batzarrak ezezkoa eman zion.
Baina, oraingoan, itxaropentsu egoteko arrazoiak daude. Atzo gertatukoa da bat. Xavier Cazaubon Nazioarteko Federazioko presidenteak erakundearen idazkari nagusi kargutik kendu du Julian Garcia Angulo Espainiakoaren presidentea, Euskadikoaren kontrako kanpaina egiteagatik.
Mexiko Hirian sinaturiko gutunean eman du Cazaubonek erabakiaren berri, Garcia Angulori zuzenduriko testuan. «2023ko apirilaren 13tik Nazioarteko Pilota Federazioari eraso egiten aritu zara, eta, zehazki, neuri», azaldu du Cazaubonek. Presidenteak Espainiakoaren buruari gogoratu dio Nazioarteko Federazioak apirilaren 10ean «aho batez» erabaki zuela ezohiko batzarrera deitzea Euskadiko Federazioa kide gisa onartzeko estatutuak aldatu edo ez erabakitzeko. Batzarrera deitze hutsak «eraso eta mehatxu olde» bat eragin zuela azaldu du Cazaubonek. «Isilik egon naiz zure laido eta difamazioen aurrean».
Baina Garcia Angulok Nazioarteko Federazioaren kideei bidaliriko azkeneko agirian erakundearen 44. artikuluak idazkari nagusiari ematen dizkion eskumenak gainditu dituela iritzita, hura kargugabetu du presidenteak. Apirilaren 13tik erakundeari egunero eraso izana egotzi dio Garcia Angulori, eta beste herrialdeetako federazioei ere mehatxu egitea leporatu dio. «Sentitzen dut erabaki hau hartu behar izatea».
Garcia Angulok egin dizkio kritika zorrotzenak Euskadiko Federazioak egindako eskaerari eta haren aurrean Nazioartekoak hartutako erabakiari. Hala, apirilean, Nazioartekoak uztailean ezohiko batzarra egingo zuela esan eta berehala, Garcia Angulok esan zuen ezetz bozkatuko duela, Euskadiko Federazioa sartzeak Espainiako Federazioari eta Espainiari «eraso» egiten diola argudiatuta. Idazkari nagusi izateari utzi arren, Espainiakoaren burua da oraindik ere, eta argi dago kontrako botoa emango duela bozketan.
Badira itxaropentsu egoteko beste arrazoi batzuk; nagusia, Nazioarteko Federazioak ezohiko batzarra egingo duela, eta horretan bozkatuko duela Euskadikoa onartzeko estatutuak aldatu edo ez. Euskadiko Federazioak bitan egin zion aurretik eskaera, eta ez batean ez bestean ez zuen erantzunik jaso. Hori gutxi ez, eta Nazioartekoaren presidenteak berak proposatuta jorratu dute gaia. Aldaketa esanguratsua da hori.
Gai zerrenda da itxaropentsu egoteko beste arrazoi bat. Hasiera batean, gai bakarra izango zuen ezohiko batzarrak: Euskadiko Federazioa onartzeko estatutuak aldatu edo ez bozkatzea. Baina bigarren gai bat sartu dute zerrendan: estatutuak aldatzea onartuz gero, jarraian bozkatuko lukete Euskadiko Federazioa onartu edo ez. Hau da, Euskadikoa ofizial izan daiteke egun horretan bertan. Hala izango balitz, Euskadiko Federazioko pilotariek nazioarteko txapelketa guztiak jokatuko lituzkete, Munduko Txapelketatik hasita. 2026an jokatuko da hurrengo ekitaldia, San Luisen (Argentina). 2030ekoa, berriz, Euskal Herrian izango da.
Bozketaren nondik norakoak
Estatutuen aldaketa onartzeko, bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da. 33 herrialdek dute ordezkaritza, eta hamabostek bozkatzen dute; bakoitzak boto kopuru jakin bat du, azken munduko txapelketan parte hartutako diziplinen araberakoa: Espainiak, Frantziak eta Mexikok bederatzi dituzte, eta Kubak eta Argentinak zortzi, besteak beste. 76 dira guztira. Lehen bozketaren babes bera beharko luke balizko bigarren bozketak, Euskadikoa onartu edo ez erabakiko lukeenak.
Euskadiko Federazioko ordezkariek denbora daramate lanean ahalik eta babes gehien lortzeko. «Itxaropentsu» daude, baina «zuhur» jokatu nahi dute.
Espainiako Kongresuak Kirolaren Legea onartu eta zortzi hilabetera etorri da berria. EAJk baiezkoa eman zion legeari, PSOErekin ituna egin ostean. Urrian eman zuten itunaren berri, Miarritzen (Lapurdi) Munduko Txapelketa jokatzen ari zela, eta azaroan onartu zuten legea. Hartan, nazioartean ofizialki lehiatu ahal izateko selekzioek bete beharreko baldintzak zehaztu zituzten. Horren arabera, «autonomia erkidego» bateko selekzioak nazioarteko txapelketetan lehiatu ahalko dira kirolak lurralde horretan «sustrai historikoak» baldin baditu, kirol bakoitzari dagokion nazioarteko federazioak onartzen badu, eta «autonomia erkidego» horretako federazioa Espainiakoa baino lehen sortu bazen. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230260/espainiako-gobernuak-40-milioi-eurorekin-lagunduko-du-urdaibaiko-guggenheim.htm | Kultura | Espainiako Gobernuak 40 milioi eurorekin lagunduko du Urdaibaiko Guggenheim | Bizkaiko Foru Aldundiarekin lortutako hitzarmenaren ondorio da erabakia. | Espainiako Gobernuak 40 milioi eurorekin lagunduko du Urdaibaiko Guggenheim. Bizkaiko Foru Aldundiarekin lortutako hitzarmenaren ondorio da erabakia. | Espainiako Gobernuak 40 milioi euroko diru laguntza emango du, Urdaibaiko estuarioan «garapen iraunkorreko jarduera bereziak bultzatzeko» ekintzetarako. Ekintza horien artean dago biosfera erreserba horretan Guggenheim museoa egitea. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak eta Bizkaiko Foru Aldundiko Gobernu Kontseiluak gaur bertan onartu dute diru sail hori emateko hitzarmena.
Foru Aldundiak jakinarazi duenez, akordioaren helburua da «Urdaibaiko biosfera erreserba naturalaren inguruko natur balioak indartzea, eta, antzinako industria kokalekuen ordez, ingurumena errespetatzen duten eta ingurumena integratzen duten guneak ezartzea».
Bizkaiko diputazioaren arabera, «ingurumen jarduerak Urdaibaiko Guggenheim museoaren hedapenaren funtsezko parte dira, eta, besteak beste, 63.570 metro koadrotik gorako lurzorua deskontaminatzea, Muruetako itsasadarraren fluxu naturala lehengoratzea eta espazioak birnaturalizatzea ekarriko dute», zehazten du hitzarmenak.
Orain dela aste batzuk, New Yorkeko arkitektura estudio batek azterketa bat aurkeztu zuen Guggenheim museoa Muruetako ontziolara eta Gernikako Dalia enpresara zabaltzeak ekarriko lukeen kostuaren gainean. Haren arabera, Guggenheimen hedatzea 128 milioi euro inguru kostatuko litzateke.
Bizkaiko Foru Aldundiak bere aurrekontuko 40 milioi euro gorde ditu jada Urdaibaiko Guggenheimen proiektuarentzat, eta, Espainiako Gobernuaren ekarpena lotuta, Eusko Jaurlaritzak proiektuarentzat beste diru sail bat onartzea faltako da.
Espainiako Gobernuak diru laguntza eman arren, ez da sartuko Guggenheim kudeatzen duen fundazioan, zeina Bizkaiko Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak eta Solomon Guggenheim fundazioak osatzen duten. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230261/arabako-diputatuek-karguaren-zina-egin-dute.htm | Politika | Arabako diputatuek karguaren zina egin dute | EAJren eta PSE-EEren artean adostutako «bide orri argia» duen foru gobernu bat izango da, ahaldun nagusiak esan duenez. Halere, prest egongo da beste taldeen proposamenak onartzeko . | Arabako diputatuek karguaren zina egin dute. EAJren eta PSE-EEren artean adostutako «bide orri argia» duen foru gobernu bat izango da, ahaldun nagusiak esan duenez. Halere, prest egongo da beste taldeen proposamenak onartzeko . | Arabako Foru Aldundiko bederatzi diputatuek euren karguaren zina egin dute gaur batzar nagusietan: sei emakumek eta hiru gizonek. Datozen lau urteotan gidatuko dute Arabako foru gobernua, Ramiro Gonzalez dutela buru. Sei diputatu jeltzalek eta hiru sozialistek «hitzeman» dute «Arabako foruak, ohitura eta usadio onak» gordeko dituztela, «autogobernu eta askatasunaren seinale» direlako.
Cristina Gonzalez Enplegu, Merkataritza, Turismo eta Foru Administrazioko diputatua izan da lehenengoa hitz horiek esaten. Itziar Gonzalo de Zuazo, Ogasun, Finantza eta Aurrekontu arduraduna izan da hurrengoa. Karguaren zina egin dute gainontzeko diputatuek ere. Jone Berriozabal izango da Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Sailaren arduraduna; Saray Zarate arduratuko da Ekonomiaren Garapenaz eta Berrikuntzaz; Gorka Urtaran ere, azken bi agintaldietan alkate izandakoak, zina egin du Gizarte Politiketako arduradun bezala; Jon Nogales Mugikortasun Jasangarrien eta Bide Azpiegituren foru diputatua izango da; Anartz Gorrotxategik Lurralde Orekako eta Lurralde Antolaketaren ardura izango du; Amaia Barredo Iraunkortasuneko, Nekazaritzako eta Natura Inguruneko foru diputatua izango da, eta Ana de Val izan da zina egiten azkena, zeina Kulturaz eta Kirolaz arduratuko baita.
Ramiro Gonzalezek adierazi du gaur «etapa berri bat» hasiko dela. Ez da ahaztu, baina, azken foru gobernuko kideekin. «Eskerrak» eman dizkie «egoera zailean lan handia» egiteagatik. Gaineratu du orain talde berriari dagokiola azken foru gobernuaren «ekintza, egitasmo eta proiektuak ixtea». Talde berriaren buru izateaz «harro» dagoela adierazi du, eta foru gobernu berriak «erronka handiak» izango dituela erantsi.
Gonzalezen esanetan, EAJren eta PSE-EEren artean adostutako «bide orri argia» duen foru gobernu bat izango da. Halere, beste talde batzuetatik datozen proposamenak onartzeko prest dagoen gobernu bat dela argitu du. «Lankidetza, elkarrizketa eta adostasuna» izango dira talde berriaren ezaugarriak. Lankidetza azpimarratu du, bai gobernuaren barruan, bai gainontzeko instituzioekin eta gizarte osoarekin ere. Gainontzeko alderdi politikoekiko «elkarrizketa eta adostasuna» ardatz hartuko dituela esan du, denon artean Arabak «aurrera» egin dezan.
«Arabar guztien zerbitzuan» dagoen gobernua izango da, azpimarratu duenez. «Araba lurralde oparoago eta bateratuagoa» izan dadin lan egingo duela hitzeman du, «pertsona guztiek bizi proiektu duina eduki dezaten». Gobernu «kontinuista» izango da «indartsu» egin dituen politiketan, baina «eraldatzailea» eskakizun berriei aurre egiteko. Arabak «bizi kalitatean lidergoa» izan dezan jarraituko dute lanean bihar bertan 13:00etan hasiko den Gobernu Kontseiluan. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230262/sute-bat-izan-da-zubietako-erraustegiko-hondakin-handien-hobian.htm | Gizartea | Sute bat izan da Zubietako erraustegiko hondakin handien hobian | 07:45ean piztu da sua, eta erraustegiaren baliabideekin itzali dutela jakinarazi du GHK-k. GuraSOSek esan du instalazioetan piztutako laugarren sutea dela. | Sute bat izan da Zubietako erraustegiko hondakin handien hobian. 07:45ean piztu da sua, eta erraustegiaren baliabideekin itzali dutela jakinarazi du GHK-k. GuraSOSek esan du instalazioetan piztutako laugarren sutea dela. | Zubietako erraustegian sute bat izan da goizean, eta ke laino handi bat begi bistan izan dute inguruko bizilagunek ordu batzuetan. Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak jakinarazi duenez (GHK), mankomunitateren batek material «sukoia» bota du bolumen handiko hondakinen hobian, eta han hartu du su. GHKren arabera, 07:45ean piztu da sua, eta 10:00ak arte egon da piztuta. Jakinarazi du «sute txikia» izan dela eta erraustegiaren beraren baliabideekin itzali dutela.
GuraSOSek kritikatu egin du GHKren prozedura. Izan ere, ez zaio zilegi iruditu errua mankomunitateei botatzea, GHKri baitagokio instalazioetara sartzen diren hondakinak kontrolatzea. GuraSOSek gogorarazi du gai industrialak eta hondakinik arriskutsuenak egoten direla hondakin handien hobian. Alde horretatik, kalterik ez dela izan esatea ere kritikatu du. «Keak berak sortzen du kaltea. Ez al da kalte nahikoa biztanleen osasuna eta segurtasuna?».
GuraSOSek ohar hau ere bidali dio GHKri: «Zer material eta zer kantitate erre den jakin nahi dugu, eta baita zer substantzia arriskutsu isuri diren ere. Eta zergatik ez zaien abisatu herritarrei, edota 112ra deitu den, baimenak agintzen duen bezala». |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230263/ezusteko-batzuk-gorabehera-jaurlaritzak-ontzat-jo-du-tourra.htm | Gizartea | Ezusteko batzuk gorabehera, Jaurlaritzak ontzat jo du Tourra | Gertatu diren ezustekoak «anekdotikoak» izan direla esan du Erkorekak, eta segurtasun profesionalen eta herritarren jarrera goraipatu du. | Ezusteko batzuk gorabehera, Jaurlaritzak ontzat jo du Tourra. Gertatu diren ezustekoak «anekdotikoak» izan direla esan du Erkorekak, eta segurtasun profesionalen eta herritarren jarrera goraipatu du. | Eusko Jaurlaritzaren segurtasun dispositiboak Frantziako Tourraren irteerari «arrakastaz» aurre egin diola azaldu du Erkoreka Jaurlaritzako lehendakariorde eta segurtasun sailburuak. Eskerrak eman dizkie «inoiz ez bezalako erronka» horri «hutsik gabe» erantzun dioten profesional guztiei, eta aipamen berezia egin dio Ertzaintzari: «Ertzaintzak berriz ere egiaztatu du Polizia integrala eta gaitua dela».
Halere, grand depart-ak izan ditu zenbait gorabehera ere. Erkorekak «anekdotiko gisa definitu ditu» gertakari horiek. Tartean, bigarren eta hirugarren etapetan txirrindulariek izan zituzten zulatuak ikertzen ari direla adierazi du. Txintxetek eragin zituzten ezbehar horiek, eta «atzean zerbait ote dagoen eta arrazoiak zentzuk diren» aztertzen ari direla jakinarazi du segurtasun sailburuak.
Bestalde, Morgan (Bizkaia) lasterketari «boikot» egiteko saiakera bat egon zela ere baieztatu du Erkorekak: «Kateatzeko asmoa zuten. Kateak zeramatzaten, eta elkarren artean lotzeko osagaiak ere bai». Horren harira, «Jarki antolakundeari lotutako» hemeretzi gazte identifikatu zituztela adierazi du, eta horietatik hamaika inputatu. Boikot saiakera aldez aurretik eragotzi izana goraipatu du, eta inteligentzia eta informazio zerbitzuen lana goraipatu du.
Orokorrean, ordea, ezbehar «aipagarririk» ez dela gertatu nabarmendu du Erkorekak, eta herritarren jarrera eskertu du Jaurlaritzak. Portaera "eredugarria" izan dutela nabarmendu du segurtasun sailburuak: «Mugikortasunean eragozpenak izan dituzte, baina herritarrek ulertu dute». Bingen Zupiria Jaurlaritzako eledunak ere eskertu du euskaldunen jokabidea. 1992an Tourra Donostiatik irten zeneko egoera oraingoarekin alderatuta, lasterketa elkarbizitzan emandako aurrerapausoen erakusgarria izan dela adierazi du: «Ikusitakoa erreferentziazkoa da gure gizartearen eboluzioa erakusteko».
Gure Esku, «hunkituta»
Tourreko lehen hiru etapetan antolatutako ekintzak ontzat jo ditu Gure Esku-k. Euskal herritarrek «harrotasuna eta euskal izaera» erakutsi dutela nabarmendu du Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileak. Bizitakoa «hunkigarria» izan dela adierazi du Etxaburuk, eta nabarmendu du «herri izaera hori» islatu behar dela burujabetza osoa lortzeko bidean.
Bestalde, gogorarazi du horrelako ekintzak ez direla «tarteko helmugak» baino, eta «lanean jarraitu behar» dela Euskal Herriak bere «etorkizuna libre erabaki dezan». Bihar, Frantziako Tourra Euskal Herritik igaroko da berriro ere, Zuberoatik. Gure Esku bertan izango da, eta herritarrei bertaratzeko deia egin die Etxaburuk: "Gure herria zazpi lurraldez osaturiko herria dela erakusteko". |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230264/donibane-lohizuneko-poliklinikako-zuzendari-ohia-zigortu-dute-dirua-desbideratzeagatik.htm | Gizartea | Donibane Lohizuneko poliklinikako zuzendari ohia zigortu dute, dirua desbideratzeagatik | 2015 eta 2018 artean 340.000 euro bereganatu zituela ebatzi du Baionako Auzitegiak. Hamar hilabeteko kartzela zigorra eman diote, gibelapenarekin. | Donibane Lohizuneko poliklinikako zuzendari ohia zigortu dute, dirua desbideratzeagatik. 2015 eta 2018 artean 340.000 euro bereganatu zituela ebatzi du Baionako Auzitegiak. Hamar hilabeteko kartzela zigorra eman diote, gibelapenarekin. | Nicole Ithurria Donibane Lohizuneko (Lapurdi) poliklinikako zuzendari ohia erruduntzat jo du Baionako Auzitegiak. 2015 eta 2018 artean 340.000 euro bereganatu zituela ebatzi du epaimahaiak. Erretiroa hartu zuenean, kontuak ikuskatzen hasi zen langileetako bat; orduan ikusi zuen Ithurriak bere buruari zuzendutako txekeak izenpetu zituela urteetan. Egindakoa aitortu zuen epaiketan, zirkulu zikoitz batean erori zela esplikatuta.
Baionako Auzitegiak hamar hilabeteko kartzela zigorra eman dio zuzendari ohiari, gibelapenarekin; bost urtean gisa bereko deliturik egiten ez badu, ez ditu bete beharko. Horrez gain, 10.000 euroko isuna ere ezarri diote. Aurreko legealdian finantzen axuanta izan zen Donibane Lohizuneko herriko etxean; bost urteko inhabilitazioa ere eman dio auzitegiak. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230265/tourreko-5-etapan-30-kilometroko-sartu-irtena-egingo-dute-zuberoan.htm | Kirola | Tourreko 5. etapan 30 kilometroko sartu-irtena egingo dute Zuberoan | Txirrindulariak Zuberoan ibiliko dira bosgarren etapan: Montoritik sartuko dira, eta Garateko lepoa igarota irten. | Tourreko 5. etapan 30 kilometroko sartu-irtena egingo dute Zuberoan. Txirrindulariak Zuberoan ibiliko dira bosgarren etapan: Montoritik sartuko dira, eta Garateko lepoa igarota irten. | Frantziako Tourraren laugarren etapa aldi honetan Euskal Herritik pasatzen ez den lehen etapa izan da. Hala ere, bosgarren etapan tropela berriro pasatuko da Euskal Herritik: Zuberoan ibiliko da, hain zuzen ere. Pauetik hasiko da etapa, eta Larunsen bukatu: txirrindulariek 162,7 kilometro egingo dituzte guztira. Tropela Montorin sartuko da Euskal Herrian, 54,6. kilometroan, 14:35 aldera. Euskal Herriak Garateko lepoan esango dio agur aurtengo Frantziako Tourrari, helmugatik 79 kilometrora, 15:28an gutxi gorabehera.
Euskal Herrian hasitako lehen hiru etapak arrakasta handia izan dute, eta harrera beroa. Askok pentsatzen dute Tourrak jada Euskal Herria utzi duela, baina oraindik bosgarren etapa falta da. Etapa horretan, tropelak Montori, Atharratze, Liginaga, Ligi, Urdatx, Kakuetako arroila eta Garateko lepoa pasatuko ditu. Guztira, 30 kilometro inguru, ordubete eskas.
Igoera handiak izango dira etapa horretan. Urdatxetik ateratzean, 15,2 kilometroko igoera izango dute Soudet mendateko tontorreraino (%7,2ko pendiza), eta ,136,5. kilometroan, lehen mailako igoera, Marie Blanque mendatera: 7,7 kilometroko igoera da (%8,6ko pendiza).
2015eko Tourrean eta 2020koan Zuberoan egindako sartu-irtenen parekoa izango da aurtengoa. 2015ean, Tarbetik San Martingo Harrirako etapan, Chris Froomek irabazi zuen, eta jendetza bildu zen lasterketa ikusteko, Maulen eta Atharratzen batez ere. Marcel Queheilleri omenaldia egin zioten, lau aldiz parte hartu baitzuen Frantziako Tourrean. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230266/espainiak-laguntzak-onartu-ditu-talidomidaren-biktimentzat.htm | Gizartea | Espainiak laguntzak onartu ditu talidomidaren biktimentzat | Botika hori erruz errezetatu zitzaien andre haurdunei 50eko eta 60ko hamarraldietan, eta malformazioekin jaio ziren milaka ume; laguntzak oraindik urriak dira, eta Jone Belarra ministroak aitortu du badagoela zeregina | Espainiak laguntzak onartu ditu talidomidaren biktimentzat. Botika hori erruz errezetatu zitzaien andre haurdunei 50eko eta 60ko hamarraldietan, eta malformazioekin jaio ziren milaka ume; laguntzak oraindik urriak dira, eta Jone Belarra ministroak aitortu du badagoela zeregina | Alemaniako Grunenthal botika etxeak 1957an atera zuen merkatura talidomida. Hainbat izen komertzialekin saldu zen Europan eta Afrikako zenbait herrialdetan printzipio aktibo hori. AEBetan ez zioten inoiz onespenik eman. 1959an, botika horrek eragiten zituen arazoen gainean ohartarazten hasi ziren hainbat aditu. 1962rako, egiaztatu zuten sendagaiak ondorio larriak eragiten zituela enbrioietan, eta, ondorioz, ume malformaziodunak izaten zituztela botika horiek hartutako andreek. Arazoen berri izanda ere, herrialde denek ez zuten berehala erretiratu botika, eta erruz errezetatu zen oraindik 60ko eta 70eko hamarraldietan. Kaltetuen elkarte Avitek sarritan salatu du Espainia izan zela azkenetarikoa botika erretiratzen. Biktimentzako laguntza ekonomikoak onetsi ditu Ministroen Kontseiluak gaur.
Karlos III.a ikerketa zentroan ehunka biktima aztertu dituzte, eta 130 pertsonako errolda bat ondu dute; horiek eskatu ahal izango dituzte laguntzak. Giza Eskubideen ministro Ione Belarrak onartu du Espainia izan dela tankerako laguntzak bideratzen azkenetariko herrialdea, eta esan du laguntza horien alde egitea «justizia» egiteko bide bat dela. Ministroak aitortu du oraindik lan handia egin behar dela biktimekiko «zorra» ordaintzeko, baina uste du gaurkoa urrats erabakigarria dela. Nabarmendu du botikaren ondorioz malformazioak izan dituztenek eta haien senideek egin duten borrokaren ondorioa izan dela, hein handi batean, erabakia.
Laguntzak biktima bakoitzaren mendekotasun mailaren arabera ebatziko dira. Aintzat hartzeko moduko albistea da orain arte 24 biktimak bakarrik jaso zituztelako laguntzak. Oso gutxi ziren. Avite elkartearen arabera, orain ere laguntza jaso gabe geratuko dira ehunka pertsona. Euskal Herrian ere badira talidomidaren ondorioz malformazioekin jaiotako pertsonak; gehienek urteak egin zituzten ahaztuta, zer zuten ere jakin gabe. Jada nagusiak zirela jakin zuten gehienek zein zen beren malformazioaren motiboa. Hainbatek arazoak izan dituzte egiaztatzeko bidean.
1977ra arte
Botika noiz arte eman zen egiaztatzeko errezetak bilduak dituzte Avite elkartean, eta azkena 1977koa da. Ordurako, zenbait herrialdetan kaltetuek bazuten biktimen aitortza. Alemanian, esaterako, 1971rako onartua zuten okerra, eta laguntzak ebatzi zituzten malformazioak zituzten umeen familientzat. Egun, ospitaleetan-eta erabiltzen da oraindik talidomida, besteak beste minbizia tratatzeko, baina era kontrolatu batean. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230267/douglasek-10000-euro-ordaindu-beharko-dizkio-elari-greba-eskubidea-urratzeagatik.htm | Ekonomia | Douglasek 10.000 euro ordaindu beharko dizkio ELAri greba eskubidea urratzeagatik | Grebalariak ordezkatzeko kontratazioak egin zituen enpresak | Douglasek 10.000 euro ordaindu beharko dizkio ELAri greba eskubidea urratzeagatik. Grebalariak ordezkatzeko kontratazioak egin zituen enpresak | EAEko Justizia Auzitegi nagusiak atzera bota du Douglas lurrindegi katearen helegitea, eta ordaindu egin beharko du enplegua erregulatzeko espedientea (EE) ezarri eta gero ELAk deituriko greba oztopatzeagatik.
Ekainaren 27an egin zen epaiketa, eta EAEko Justizia Auzitegi Nazionalak berretsi egin zuen Douglas enpresak ELA sindikatuari ordaindu beharreko 10.000 euroko kalte ordaina. Lurrindegi katea enplegua erregulatzeko espedientea (EE) ezartzeko negoziazioetan zela, ELAk greba mugagabera deitu zuen Bizkaiko dendetan, Douglaseko kaleratzeak eragozteko helburuarekin. Multinazionalak langileen grebarako eskubidea urratu zuen, grebalariak ordezkatzeko kontratazioak egin zituelako, eta ELAk salaketa jarri zuen horren aurka 2022ko apirilean.
Douglasen EEa
Lurrindegi kateak EEa ezartzeak 120 langile kaleratzea eragin zuen Hego Euskal Herrian, gainontzeko langileen lan baldintzak okertzeaz gain. CCOO eta UGT sindikatuek EEa adostu zuten enpresarekin, baina ELA kanporatua izan zen. Euskal sindikatuaren arabera, haren askatasun sindikala urratu zuten, eta egoerari buelta emateko deitu zuten grebara. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230268/gaitzespena-eragin-du-miarritzek-indarkeria-matxistagatik-zigortutako-bat-fitxatu-izanak.htm | Kirola | Gaitzespena eragin du Miarritzek indarkeria matxistagatik zigortutako bat fitxatu izanak | Miarritzeko Mutilak zaleen taldeak iragarri du ez dela Aguilerara joango Mohamed Haouasek taldean jokatzen duen bitartean. Jokalaria Clermontetik eta Frantziako selekziotik kanporatu dute bere bikotekidea jotzeagatik. | Gaitzespena eragin du Miarritzek indarkeria matxistagatik zigortutako bat fitxatu izanak. Miarritzeko Mutilak zaleen taldeak iragarri du ez dela Aguilerara joango Mohamed Haouasek taldean jokatzen duen bitartean. Jokalaria Clermontetik eta Frantziako selekziotik kanporatu dute bere bikotekidea jotzeagatik. | Mohamed Haouas (Le Havre, Frantzia, 1994) fitxatu izanak hautsak harrotu ditu Miarritzen. Errugbi jokalariari urtebeteko kartzela zigorra ezarri zioten joan den maiatzaren 30ean, bere emaztea jotzeagatik merkataritza gune baten kanpoaldean. Jokalariak Top 14ko Clermont taldean jokatu behar zuen datorren denboraldian (Montpellierren ibili da orain arte), baina talde horrek bertan behera utzi du hiru urterako sinatu zuten kontratua. Frantziako selekziotik ere kanporatu dute. Frantziako Errugbi Federazioaren iritziz, Haouasen portaera «onartezina da gure nazioa nazioartean ordezkatzen duen batentzat». Miarritzek, ordea, ez ikusiarena egin, eta bi urterako fitxatu du.
Bere emaztearena, gainera, ez da Haouasek epaitegietan izan duen afera bakarra. Bi zigor gehiago ditu, 2014ko bi kontugatik: iazko otsailean 18 hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten tabako lapurreta batzuk egiteagatik, eta, aurtengo ekainaren 30ean, berriz, diskoteka batetik irten ostean izandako borroka bategatik zigortu zuten. Bere abokatuak erabaki horiei alegazioak jarri izan ez balizkie, kartzelan egongo zen orain. Printzipioz, epaileak udazkenean hartuko du azken erabakia.
Klubaren erabakiak gaitzespena eragin du Miarritzen. Maider Arostegi alkateak haserre hitz egin du. «Jota nago, Haouase fitxatu dutela eta. Begi bistakoa da jokalari bikaina dela, baina modu horretako jarrerek ez dute bat egiten kirolaren eta errugbiaren balioekin. Harritu egin nau Miarritzek Frantziako federazioarenaren aurkako erabakia hartu izanak», esan du Mediabask-i egindako adierazpenetan. «Kezka sortzen dit emakumeei eta gazteei bidaltzen ari garen mezuak».
Zalerik ez
Max Brisson senatariak, berriz, adierazi du jokalari hori fitxatu izana «irain bat» dela klubarentzat, haren historiarentzat, haren balioentzat, eta etorkizunean hango hezitzaile izango direnentzat: «Ez dago dena onartzerik».
Gainera, eskerrak eman dizkio Miarritzeko Mutilak zaletu taldeari. Hark gutun bat plazaratu du, esanez, Haouasek taldean jarraitzen duen bitartean, ez direla klubeko bazkide izango eta ez direla Aguilerara joango. Gainontzeko zaleei erabaki bera hartzeko deia luzatu diete: «Haouasen jarrera gure balioen erabat aurkakoa da, eta haiekin erabat bateraezina. Jokalari hori taldean dagoen artean, Aguileran ez da izango banderarik eta danborrik».
Beste aldean, Louis-Vincent Gavek, Miarritze errugbi taldeko presidenteak, gutun baten bidez erantzun die kritikei. «Badakit Haouas fitxatu izanak asaldatu egin dituela batzuk; agian, duela lau urte Steffon Armitage fitxatu genuenean baino gehiago [sei hilabeteko zigorra ezarri zioten hari indarkeria matxistagatik]», hasi da. Haserrea adieraziz hainbat mezu jaso dituela azaldu du, baina eskerrak eman dizkie idatzi diotenei: «Ulertzen dut jarraitzaileen sentimendua, baina ez nator bat haiekin».
Zergatia esplikatu du: «Gure gizartearen oinarririk garrantzitsuenetako bat barkamena da. Mohamed Haouas fitxatu aurretik haren emaztearekin hitz egin genuen, eta eskerrak eman zizkigun berriz hasteko aukera bat emateagatik. Horrek ez du esan nahi gertatutakoa gaitzesten ez dugunik; gure gertukoak, ordea, ez ditugu epaitu behar. Pertsona bat errudun izan daiteke, eta zigorra merezi du, baina inoiz ez da erabat gaiztoa izango. Bekatua higuingarria da, bekataria ez», amaitu du.
Borrokalaria
Kirol ikuspegitik bakarrik begiratuta, Haouas fitxatzea ikusgarria da gaur egun bigarren mailan dagoen Miarritzerentzat. 1,85 metro eta 123 kilo den jokalariak sei urtez jokatu du Top 14an Montpellierrekin, eta hamasei bider Frantziako selekzioarekin, berriki kanporatu duten arte. Ondo bidean, irailean Frantzian jokatuko den Munduko Kopan izango zen.
Zelaian ere borrokazalea da 29 urteko jokalaria: 2020. urtean hiru asteko zigorra ezarri zioten Eskoziako selekzioko jokalari bati ukabilkada bat emateagatik, eta, aurtengo otsailean, Frantziako selekzioarekin bi aldiz txartel gorria ikusi duen lehen jokalaria bilakatu zen. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230269/ehuk-lanaldi-osoko-ordezkapenak-murriztu-dituela-salatu-dute.htm | Gizartea | EHUk lanaldi osoko ordezkapenak murriztu dituela salatu dute | EHUko irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin dute, eta EHUri eskatu diote prekarizazio asmoak zuzentzeko. | EHUk lanaldi osoko ordezkapenak murriztu dituela salatu dute. EHUko irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin dute, eta EHUri eskatu diote prekarizazio asmoak zuzentzeko. | Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleek eta ikertzaileek elkarretaratzea egin dute gaur goizean Bizkaia aretoaren aurrean (Bilbo), barruan klaustroa bilduta zegoela baliatuta. Salatu dute EHUko errektore taldea «era murritzean» aplikatzen ari dela martxoan indarrean sartu zen Espainiako Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren (LOSU) 80. artikulua. Horren bidez irakasleen eta ikertzaileen lanaldi osoko ordezkapenak desagerrarazten ari direla azaldu dute.
«Prekaritatea gelditu» eta «Baldintza duinak ordezkoentzat» oihu eginez ekin diote irakasleek elkarretaratzeari. Izan ere, legearen ondorioz, ordezkoek hilabetean 800 euroko soldata jasotzen dute gehienez. EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean ordezko irakaslea da Galder Sierra Zapirain, eta azaldu du egoerak irakasle guztiei kalte egin diezaiekeela: «Uste dugu egoera jasanezina izango dela bai ordezkoentzat, bai irakasle guztientzat, gerta baitaiteke jendeari lan poltsatik deitzen diotenean horrelako eskaintzei uko egitea».
Egoera ikusita, hurrengo ikasturtea «problematikoa» izateko arriskua dagoela adierazi du Sierrak. Hori hala izan ez dadin, elkartu diren irakasleek eta ikertzaileek errektoretza taldeari eskatu diote atzera egiteko eta lanaldi osoko kontratuei eusteko.
Ikasleen arautegi berria
Bitartean, Bizkaia aretoaren barruan, Euskal Herriko Unibertsitatearen klaustroak ikasleen arau hausteen eta zigorren inguruko arautegi berria onartu du. Arautegi horrek hiru mailatan sailkatzen ditu arau hausteak: oso larriak, larriak edo arinak izan daitezke. Jokabide hauek hartuko dira «oso larritzat», besteak beste: hasiberrien txantxak, indarkeria fisikoa, hitzezko indarkeria, sexu jazarpena, EHUren ondare historikoa edo kulturala suntsitzea eta plagioa. Jardunik larrienak ikaslea unibertsitatetik aldi baterako kanporatuz zigortu daitezke. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230270/bihar-hasiko-da-hendaiako-guitaralde-jaialdia.htm | Kultura | Bihar hasiko da Hendaiako Guitaralde jaialdia | Festibalaren XII. aldia da aurtengoa, eta Robben Ford, Diane Tell eta Thomas Fersen dira izen handiak. Larunbatera arte iraungo du. | Bihar hasiko da Hendaiako Guitaralde jaialdia. Festibalaren XII. aldia da aurtengoa, eta Robben Ford, Diane Tell eta Thomas Fersen dira izen handiak. Larunbatera arte iraungo du. | Hamabi urte daramatza Hendaiako (Lapurdi) Guitaralde jaialdiak nazioarteko gitarra jotzaile ezagun eta hasiberriak biltzen, eta hala egingo du aurten ere. Egitaraua «ederra» izango dela aurreratu dute antolatzaileek, artisten emanaldiez gain, bestelako eskaintzak ere izango direlako. Paco de Lucía, légende du flamenco dokumentalak emango dio bihar hasiera jaialdiari, 18:00etan, eta Thomas Fersenek emango du larunbatean azken kontzertua, 22:30ean. Tartean, askotariko estiloak entzun ahal izango ditu publikoak: «Jazza, klasikoa, popa edota Afrikako musika».
Pablo Arrietak eta Jean Marie Ekaik emango dute bihar festibaleko lehen kontzertua, 19:30ean, Les Varietes zineman. Guitaralden aurretik aritu dira biak, eta, aurten, Nire gitartxoari diskoa aurkeztuko dute. Elkarrekin egin duten lehen albuma da, eta Bernardo Atxagak berak hitzak jarri dizkie zenbait abestiri.
Habanako Duo Jade taldeak emango dio hasiera jaialdiaren bigarren egunari. Gitarra bakarra joko dute, baina bi ahots izango dira oholtza gainean: Yanaysa Prieto eta Maigret Bourricaudy. Ines Osinagarekin kolaboratu zuten Itsasoa da bide bakarra diskoan, eta Kubako musika tradizionalean oinarritutako EP berria aurkeztuko dute oraingoan. Antolatzaileen arabera, «mojito batekin gozatzeko une polita» izango da haien kontzertua.
21:30etik aurrera, beste hiru emanaldi izango dira: Patrick Manouguianek, Alyscek eta Moh Kouyatek joko dute. «Epe luzeko ospea» izango duten artistak dira hirurak, baina bere estilo propioa du bakoitzak. Abeslari ospetsuen luxuzko sideman-a izan da Manouguian denbora luzez; popa, folka eta elektronikoa nahastea gustatzen zaio Alysceri; eta Ginea aldeko musika tradizionala eta egungo musika modernoa batzen ditu Kouyatek bere musikan.
Maite Larburu eta Robben Ford dira ostiralean joko duten artisten artean ezagunenak. 21:00etan igoko da Larburu oholtza gainera, eta Krak haren azken diskoaren kantak interpretatuko ditu. Musika esperimentalarekin jolastuko du, eta, horretarako, bi musikari izango ditu kide: Ander Zulaika bateria eta perkusio jotzailea eta Carlos Taroncher klarinete eta baxu jotzailea. Haien ostean joko du Fordek, 22:30ean. Honnet anaiekin arituko da bera, eta jazz erritmoak joko dituzte.
Aurtengo jaialdiko bi izarrek itxiko dute larunbatean jaialdia; Diane Tellek eta Thomas Fersenek. Haiku bere hamalaugarren diskoan zehar «ibilbide erromantikoa» egingo du Tellek eta, bide horretan, hainbat balada interpretatuko ditu. 21:00etan joko du, Gaztelu Zahar pilotalekuan, eta haren ostean arituko da Fersen leku berean, 22:30ean. Gitarra eta ukelelea bateratuz, haurtzaroko garaietara eraman nahi du Fersenek publikoa, eta Lewis Carroll idazlearen irudimenezko lurraldeak bisitatzea izango du helburu nagusi.
Bestelako eskaintzak
Aurten bigarrenez, gainera, Arrabitegileen Azoka antolatuko dute, non publikoak tokiko eskulangileekin hitz egiteko aukera izango duen. Beste askorekin batera, Xabina Larralde, Sergio Callejo eta Stephane Bivalski artisauak izango dira azokan. Ostiralean izango da, 14:00etatik 18:30era, eta larunbatean 10:00etatik 12:30era eta 14:00etatik 18:30era.
Horrez gain, Moh Kouyate musikariak gitarra jotzen ikasteko eskola magistrala emango du ostiralean, goizeko hamaiketan eta arratsaldeko hiruretan. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230271/irmoa-da-urtxuegiari-ezarritako-hemezortzi-urteko-inhabilitazioa.htm | Politika | Irmoa da Urtxuegiari ezarritako hemezortzi urteko inhabilitazioa | Lasarte-Oriako alkate ohiak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin akordioa egin zuen maiatzean. 2.160 euroko isuna ordaindu beharko du. | Irmoa da Urtxuegiari ezarritako hemezortzi urteko inhabilitazioa. Lasarte-Oriako alkate ohiak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin akordioa egin zuen maiatzean. 2.160 euroko isuna ordaindu beharko du. | Maiatzean plazaratu zuten Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) alkate ohi Ana Urtxuegia sozialistak fiskaltzarekin eta akusazio partikularrarekin egindako akordioa, eta Gipuzkoako Auzitegiaren sinadura du jada. Hala, ahozko epaiketa bertan behera geratu da. Urtxuegiak hemezortzi urteko inhabilitazioa eta 2.160 euroko isuna onartu ditu, prebarikazioaren eta funts publikoak bidegabe erabiltzearen delituengatik.
Akordioan jasota dagoenez, Urtxuegiak onartu egin du Nikaraguako Somoto hirira bideratutako udal funtsekin prebarikatu zuela eta funts haiek bidegabe erabili zituela, baina bai akusatuak bai akusazioek baztertu egin dute Urtxuegia delitu horiei esker «aberastu» izana, eta, ondorioz ez du espetxe zigorrik jaso. Zehazki, Lasarte-Oriako Udalean bi milioi euro baino gehiago eman zizkien alkate ohiak Somotoko hiru erakunderi —LOSSB Lasarte-Oria-Somoto Senidetzearen Bulegoa, Asodecom eta Somotoko alkatetza— 2000 eta 2009 bitartean, garapenera bideratutako proiektuak sustatzeko diru laguntza gisa.
Argitaratutako informazioaren arabera, LOSSB entitateak ez zuen izaera juridikorik ere; 2008an desegin zen, eta, haren ordez, Somoto fundazioa eratu zuten bi udalerrietako alkateek. Asodecom elkarteari emandako dirua, berriz, Somotoko enpresaburu handiak aberasteko erabili zela argitaratu zuen Diagonal aldizkariak, eta gehitu Somotoko alkate eta Urtxuegiaren bikotekidea zela haren arduradun nagusia. Noticias taldeko egunkariek, berriz, 2011n argitaratu zuten Urtxuegiaren izenean zeuden sei lursail eta higiezin topatu zituztela Somoton; tartean, milioi bat metro koadroko etxalde bat.
Urtxuegia 24 urtez izan zen Lasarte-Oriako alkate, 2010era arte; Patxi Lopezen Eusko Jaurlaritzako SPRI erakundeko Txileko eta Peruko ordezkari izendatu zuten. Ordurako, oposizioak balizko irregulartasunen inguruko ikerketa bat sustatu zuen udalean, baina PSE-EEk eta PPk zuten gehiengo osoa baliatu zuten txosten baten ondorioztatzeko alkate ohiak ez zuela deliturik egin diru laguntzei lotuta; nahiz eta onartu zuten kudeaketa ez zela legezkoa izan.
2011ko udal hauteskundeen ostean, ordea, EH Bilduk, EAJk eta Lasarte-Oriako Herritar Plataformak berriz heldu zioten auziari. Zubizarreta Consulting taldeak ondutako txosten batek «irregulartasun ugari» atzeman zituen, eta udalak auzitara eraman zuen afera. «Alkatetzarenak ez diren zenbait eskumen erabili zituen Urtxuegiak urte horietan: lokal bat erosi, ondasunak eman, lan kontratuak sinatu... Hori guztia prozeduratik kanpo egin zen», adierazi zuen orduko alkate Pablo Barriok (EH Bildu).
Horiek hala, Urtxuegia inputatu gisa deklaratzera deitu zuten 2015ean. Orduan, epaileak adierazi zuen «irregulartasun formalak» egin zirela, proiektu lagunduetako «zati garrantzitsuak» ez zirela justifikatu eta «funts publikoak modu ilunean desbideratu» zirela; beraz, ebatzi zuen «nahikoa zantzu eta arrazoi» prozedura abiatzeko. Halere, auzia artxibatu zuen behin-behinean, Nikaraguaren kolaborazio judizialik gabe aurrera egiteko zailtasunak argudiatuta. Lasarte-Oriako Udalak helegitea jarri zion erabakiari, EH Bilduren, EAJren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin, eta 2021eko maiatzean Gipuzkoako Auzitegiak berriz ireki zuen auzia; orain arte martxan egon dena.
Lasarte-Oriako EH Bilduk maiatzean leporatu zion PSE-EEri prozesua «oztopatu» izana, eta Urtxuegiak egindakoaren gaineko «erantzukizuna hartzeko» eta «gaiari buruzko gogoeta zintzoa egiteko» eskatu zien sozialistei. Horiek, baina, adierazi zuten udal gobernutik zein oposiziotik lan egin zutela auzia argitzeko. Gipuzkoako PSE-EEk, berriz, adierazi zuen aldeen akordioaren berri izan ostean ekin ziola Urtxuegiari militantzia eteteko kautelazko prozedurari, eta auzitegiak akordioa berretsi ondoren etenaraziko zuola behin betiko haren militantzia. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230272/adineko-lau-emakumetik-batek-indarkeria-matxista-jasan-du-emakunderen-ikerketa-baten-arabera.htm | Gizartea | Adineko lau emakumetik batek indarkeria matxista jasan du, Emakunderen ikerketa baten arabera | Andre edadetuek jasaten duten genero indarkeria aztertu dute Iratxe Herrerok eta Carlos Diaz de Argandoñak. Ohartarazi dute fenomeno ikusezina dela, eta horrek detektatzea zailtzen duela. | Adineko lau emakumetik batek indarkeria matxista jasan du, Emakunderen ikerketa baten arabera. Andre edadetuek jasaten duten genero indarkeria aztertu dute Iratxe Herrerok eta Carlos Diaz de Argandoñak. Ohartarazi dute fenomeno ikusezina dela, eta horrek detektatzea zailtzen duela. | 65 urtetik gorako lau emakumeetatik batek indarkeria matxista jasan izan du Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan, Emakunderen azterlan batek ondorioztatu duenez. Adineko andreen pairatzen duten bortizkeria ikusezina dela ohartarazi dute Genero indarkeria eta adineko emakumeak Euskal Autonomia Erkidegoan: zaurgarritasun ezkutua agerian uzten ikerketan, eta haren dimentsioaren kalkulu bat egin dute: %23,4k pairatu dute bizitzan zehar, hau da, 67.000 emakumek baino gehiagok, eta egun 16.500 andre inguru ari dira pairatzen, %5,7.
Iratxe Herrero Zarate gerontokriminologoak eta Carlos Diaz de Argandoña Fernandez politologoak egin dute ikerketa, Emakunderen beka baten bitartez. Gaur goizean aurkeztu dute, Gasteizen, Miren Elgarresta Emakundeko zuzendariarekin batera. Elgarrestak nabarmendu du adineko emakumeak «bereziki zaurgarriak« direla bortizkeria matxistaren aurrean, haien adinarekin lotutako faktoreen ondorioz: «Askok ez dute autonomia ekonomikorik izan bizi osoan, edo senarrei baimena eskatu behar izan diete lanera joateko«. Hain zuzen, Herrerok azaldu du lanaren helburua izan dela biktimen azterketan adinaren perspektiba txertatzea: «Fenomeno ezezaguna eta ahaztua da».
Izan ere, adinkeriak eragin handia du gizarteak indarkeria matxistaren biktimen inguruan duen iruditerian: estereotipoen eraginez, adineko pertsonak baztertu egiten dira. «Iruditeria sozialean emakume gazteak irudikatzen dituzte biktima gisa, edo hiltzen dituzten emakumeak; eta adinekoak ez dira identifikatuak sentitzen», adierazi du Diaz de Argandoñak. Tratu txarrak ematen dituzten gizonengan ere eragina du adinkeriak, baina, Herreroren arabera, haiengan ondorio positibo bat du: «Adinekoen inguruan onkeriazko aurreiritziak izaten ditugu; beraz, zaila da irudikatzea gizon edadetu bat indarkeria erabiltzen».
Are: askotan, biktimen seme-alabek ere ez dute sinesten haien aitak amari tratu txarrak ematen dizkiola, eta horrek indarkeria antzematea zailtzen du. Hala, ikerlanak nabarmendu du andre horiek «urte luzeetan» jasaten dutela indarkeria eta, ondorioz, «normalizatu» egiten dutela: «Barneratuta daukate haien emazte eta ama rolei eusteko obligazioa, haien identitatea eta prestigio soziala definitzen duelako; beraz, funtzio horietatik aldentzea zailagoa denez, halako bizipenekiko onarpen handiagoa garatzen dute», azaldu du Diaz de Argandoñak. Bikote harremana haustea ere zailagoa zaie: «Beste adinetako biktimek baino kezka handiagoa agertzen dute senarren egoerarekin: ‘Zer gertatuko zaio ni joaten banaiz?’. Ondorioz, askotan harremana ez da eteten bietako bat hiltzen den arte».
Ikusezintasun bikoitza
Era berean, ikerketaren arabera, adineko emakumeek bikoiztuta pairatzen dute ikusezintasuna: batetik, gizarte oso matxista batean heziak izateak duen eraginagatik, gaztaroan normaltzat jotzen ziren jarrerak eta genero rolak barneratu zituztelako; eta, bestetik, gaur egungo adinkeriak ere ikusezin bihurtzen dituztelako, eta erreferenterik ere ez dutelako.
Ikerlariek nabarmendu dute 65 urtetik gorako emakumeen errealitatea askotarikoa dela, baina badaudela hainbat arrisku faktore, genero indarkeriarekin lotuta. Bereziki zaurgarriak dira «laugarren adinekoak», hau da, emakume oso zaharrak, landa eremuan bizi direnak eta laguntza elkarteetara edo arreta baliabideetara joaten ez direnak. Senarrek erretiroa hartzea ere arriskua areagotu dezake, etxean denbora gehiago igarotzen dutelako erasotzaileek.
«Indarkeria ikusezina izateak erantzun soziala zailtzen du; erantzun hori ere emakume horiei egokitu behar zaie», gehitu du Herrerok. Hori dela eta, Emakundeko zuzendariak esan du halako ikerlanak garrantzitsuak direla, besteak beste, emakumeei baliabide espezializatuak eskaintzeko. Ildo horretan, elkarteak funtsezkoak direla azpimarratu du Elgarrestak, biktimentzako konfiantza giroak sortzeko, harremanak egiteko eta baita kasuak identifikatzeko ere. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230273/jasper-philipsenek-irabazi-du-berriro-frantziako-tourrean.htm | Kirola | Jasper Philipsenek irabazi du berriro Frantziako Tourrean | Bezperan egin bezala, Alpecin taldeko txirrindulari flandriarra izan da azkarrena esprintean. Eroriko dezente izan dira azken metroetan. Ez da aldaketa aipagarririk egon sailkapen nagusian | Jasper Philipsenek irabazi du berriro Frantziako Tourrean. Bezperan egin bezala, Alpecin taldeko txirrindulari flandriarra izan da azkarrena esprintean. Eroriko dezente izan dira azken metroetan. Ez da aldaketa aipagarririk egon sailkapen nagusian | Frantziako Tourreko esprintek nagusi bat dute orain arte: Jasper Philipsen. Tropel osoa elkarrekin iritsi den bi etapetan gailendu da Alpecin taldeko esprinter flandriarra: atzo, hura izan zen azkarrena Baionan, eta gaur, bera izan da berriro bizkorrena, Nogaroko zirkuituko helmugan (Okzitania). Caleb Ewan australiarra (Lotto) eta Phil Bauhaus alemaniarra (Bahrain) izan ditu berriz atzetik, bigarren eta hirugarren, hurrenez hurren. Bezperan, Bauhaus izan zen bigarren, eta Ewan, hirugarren. Eroriko dezente izan dira azken metroetan; adibidez, Fabio Jakobsen esprinter herbeheretarra (Soudal) erori da.
Sailkapen nagusian ez da aldaketa aipagarririk egon, eta Adam Yates ingelesak (UAE) eutsi egin dio lidergoari. Etapak ezer gutxi eman du; Benoit Cosnefroy (Ag2r) eta Anthony Delaplace (Arke) frantziarrek 60 kilometrotan egindako ahalegin antzua besterik ez. Tropelak lasai hartu du haren egitekoa denbora askoan.
Itxuraz, bestelakoa espero da bihar, bosgarren etapan, Pirinioetako aurrenekoan. Tourra Euskal Herritik igaroko da berriro. 33 kilometro eskaseko barnealdi txikia egingo du Zuberoan. Etapa Pauen (Okzitania) hasiko da, eta Montoritik sartuko da Zuberoara. Atharratze, Liginaga-Astüe, Ligi-Atherei eta Santa Grazi herriak pasatu ondoren, txirrindulariek Soudet mailaz kanpoko mendatea igoko dute: 15,1 kilometroko luzera du, eta %7,2ko batez besteko pendiza. Gero, beste bi mendate igoko dituzte: Ichere Hirugarren Mailakoa (4,2 km eta %7) eta Marie Blanque Lehen Mailakoa (7,7 km eta %8,6). Azken horren tontorretik Larunseko (Okzitania) helmugara 18,5 kilometro besterik ez daude. Mendiko lehen etapa da, Pirinioetako aurrenekoa. Lehia espero da.
Italiako Giroan, berriz, Antonia Niedermaier alemaniarrak (Canyon) irabazi du gaur bosgarren etapa. Annemiek van Vleuten herbeheretarra (Movistar) bigarren izan da, eta lidergoan sendotu da. 2.07 ateratzen dio orain Niedermaierri. Ane Santesteban (Jayco) bederatzigarrena da, 4.55era. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230274/uefako-apelazio-batzordeak-atzera-bota-du-osasunak-aurkeztutako-helegitea.htm | Kirola | UEFAko Apelazio Batzordeak atzera bota du Osasunak aurkeztutako helegitea | Europako Federazioak berretsi egin du haren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek Osasuna zigortzeko egindako proposamena. Klubak TASera joko du. «Gure eskubideen aurkako erasoa da», salatu dute. | UEFAko Apelazio Batzordeak atzera bota du Osasunak aurkeztutako helegitea. Europako Federazioak berretsi egin du haren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek Osasuna zigortzeko egindako proposamena. Klubak TASera joko du. «Gure eskubideen aurkako erasoa da», salatu dute. | Osasunak beste muturreko bat jaso du. Ez du ezustean harrapatu, baina horrek ez du esan nahi gogorra ez denik. Nafarroako klubak ez zuen itxaropen handirik Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Apelazio Batzordean aurkeztutako helegitearekin. Zail ikusten zuten Apelazio Batzordeak haren Kontrol, Etika eta Diziplina Batzordeko ikuskatzaileek proposatutako zigorra bertan behera uztea.
Eta halaxe gertatu da: Apelazio Batzordeak atzera bota du Osasunak Konferentzia liga ez jokatzeko zigorraren aurka aurkeztutako helegitea. Hau da, bere egin du ikuskatzaileek egindako txostena. Haien arabera, Nafarroako taldeak ezin du Konferentzia liga jokatu, klubaren agintari izandako batzuk 2013-2014ko denboraldiko Espainiako Lehen Mailako bi partidaren emaitzak adostu zituztelako.
Apelazio Batzordeak Osasunak aurkeztutako helegitea atzera bota eta gero, klubari aukera bakarra geratzen zaio datorren denboraldian Konferentzia liga jokatu ahal izateko. Kirola Arbitratzeko Epaitegiak (TAS) arrazoia ematea da. Emango balio, behin betikoa litzateke, eta Europako kluben arteko lehiaketa bat jokatuko luke hamasei urteren ostean. Osasunak jada iragarri du TASera joko duela. «Gure eskubideen aurkako erasoa da», azpimarratu dute. Behin erakunde horretan helegitea aurkeztuta, zain geratuko da. Abuztuaren 7an zozkatuko dute Konferentzia liga. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230275/erruduntzat-jo-dute-mixel-etxebeste-mauleko-auzapez-ohia.htm | Politika | Erruduntzat jo dute Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia | Agerria hotelaren aferan dokumentu bat faltsutu izana onartu zuen epaiketan. Lau hilabeteko kartzela zigorra eta 5.000 euroko isuna ezarri dizkiote, biak gibelapenarekin. | Erruduntzat jo dute Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia. Agerria hotelaren aferan dokumentu bat faltsutu izana onartu zuen epaiketan. Lau hilabeteko kartzela zigorra eta 5.000 euroko isuna ezarri dizkiote, biak gibelapenarekin. | Mixel Etxebeste Mauleko auzapez ohia kondenatu du Paueko Zigor Auzitegiak, Agerria hotelaren kudeaketagatik. Ekain hasieran egin zioten epaiketan, onartu zuen Agerria hotelarentzat 450.000 euroko mailegua lortzeko hura kudeatzen zuen ekonomia mistoko sozietatearen akta faltsu bat idatzi zuela. Lau hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio epaileak, gibelapenarekin. Baita 5.000 euroko isuna ere, erdia gibelapenarekin. Bost urteko epean gisa bereko deliturik egiten ez badu, gibelapenezko zigorrak ez ditu bete beharko. Horrez gain, urte batez debekatua izanen du edozein enpresa kudeatzea.
Mauleko Herriko Etxea parte zibil gisa aurkeztu zen auzian, eta haren eskaera onartu du auzitegiak. Etxebestek 115.000 euro eman beharko ditu kalte ordainetarako. Auzapez ohiaren abokatuak Sud Ouest-i egindako adierazpenen arabera, dei eginen diote auzitegiaren erabakiari. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230276/maitaldia-festibala-berriz-abiatuko-da-irailean.htm | Kultura | Maitaldia festibala berriz abiatuko da irailean | Miarritzeko dantza jaialdiaren 33. edizioa irailaren 7tik 17ra eginen dute. Udalerriaz harago, Euskal Herriko beste hainbat herriren hunkitzeko xedea du. | Maitaldia festibala berriz abiatuko da irailean. Miarritzeko dantza jaialdiaren 33. edizioa irailaren 7tik 17ra eginen dute. Udalerriaz harago, Euskal Herriko beste hainbat herriren hunkitzeko xedea du. | Maitaldia dantza festibalaren 33. edizioa aurkeztu dute goizean, Miarritzen (Lapurdin). Irailaren 7tik 17ra bitartean; guztira, 93 proposamen bilduko ditu jaialdiak, 250 artistaren eskutik, eta, Miarritzen ez ezik, Ipar Euskal Herriko hamar herritan ere erakutsiko ditu, baita Errenterian (Gipuzkoa) ere. Antolatzaileek jaialdiaren «historiari fidela den edizio bat» defendatu dute, herrien arteko harremanen eta ikuskizunen idazketa eta estetika aniztasunaren garrantzia azpimarratuta.
Maitaldian izango diren euskal ekoizpenetan Euskal Herriari lotzen zaizkion gaiei eta kulturaren ezaugarriei helduko dietela azaldu dute. Ahotsak obra, esaterako, festibalaren hirugarren egunean aurkeztuko dute, larunbatez. Ziomara Hormaetxe koreografoak pentsatu duen obra da; sortzez gernikarra da, eta bere herriak jasan zuen bonbardaketako azken lekukoen testigantzetatik osatu du Ahotsak.
EliralE konpainiak ere festibalean parte hartuko du, Pantxika Telleriak eramanik. Fuga! obrarekin «etorkizuneranzko atzera begirako bat» aurkeztuko du, hiru gizonek osatutako dantza taldearekin. Dantza garaikidearen filtrotik euskal sorkuntzari eta ondareari berriz lotzeko xedea duen emanaldia da.
Programazio zabala
Euskal taldeez harago, Maitaldian jasoko dituzten atzerriko konpainien izenak ere aitzinarazi dituzte, besteak beste, Italiako Aterballetto Dantzaren Fundazio Nazionala, Niza Mediterraneoko balleta, Rinheko Opera Nazionala eta Hessisches Staatsballet.
Malandain Balletak bere erroak Miarritzen izatearen garrantzia azpimarratu dute antolatzaileek. Horren harira, proiektu berezi bat ere muntatu dutela jakinarazi dute, aurtengo jaialdirako pentsatua. Festibalaren hamar egunetan, Bardozen (Lapurdi), Donibane-Garazin eta Maulen emanen dute Mosaïque obra. Gainera, Thierry Malandainen Cendrillon «ballet enblematikoa» Niza Mediterraneoko balletak emanen du festibalean. Izan ere, obra hori Thierry Malandainen best-seller gisa definitu dute, mundu osoan 200 emanaldi baino gehiago egin dituela eta.
«Kodeez askatzen den gazteriaren» promozioa ere egin nahi dutela adierazi dute antolatzaileek. Bide horretatik, aktualitatea eta gaur egungo gizartearen problematikak lantzen dituzten dantza obrak ere programatu dituzte. Besteak beste, Olivia Grandvillen Débandade dantza garaikideko proposamena aipatu dute, maskulinitatearen gaia jorratzen duena. Baita Kiyan Khoshoieren Grand Écart ere, dantza eta umorea nahasten dituena langileen baldintzak ikuskizunaren zentroan jarriz. Eta Wiesbadeneko Darmstadt balletaren Gerade NOW! obra ere bai, Greta Thunbergen artikulu batek inspiratu duena.
Dantzaz harago
Maitaldia festibalak dantza ikuskizunez haragoko programazio bat eskaintzeko asmoa ere badu. Erraterako, festibalak irauten duen bitartean, filmen emanaldiak, konferentziak, hitzaldiak eta tailerrak ere antolatuak izanen dira, betiere, dantzaren inguruan.
Gainera, festibalak izanen duen dimentsio «ekoarduratsua» eta solidarioa aldarrikatu dute. Ekonomia lokal eta zirkularra sustatu nahi dute, besteak beste, artisten eta publikoaren garraio eragina murriztuz eta elkarren arteko gogoeta bat bultzatuz, besteak beste. Era berean, Beaver Dam konpainiak proposaturiko Yumé ikuskizunak, adibidez, natura kalteturik duen mundu bat eramango du eszenara, publiko gazte baten sentsibilizatzeko asmoz. Festibalari bukaera emateko, haurrei eta gurasoei begirako egun bat ere pentsatua izan da, itsasoen zaintzaren gaia ardatz izanen duena. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230305/puigdemontek-immunitatea-galdu-du-ebko-justizia-auzitegiak-suplikatorioa-onartuta.htm | Mundua | Puigdemontek immunitatea galdu du, EBko Justizia Auzitegiak suplikatorioa onartuta | Epaiak bidea irekiko dio Espainiako Auzitegi Gorenari Kataluniako presidente ohiaren eta Comin eta Ponsatiren kontrako euroaginduak berriz igortzeko. Defentsaren ustez, agindu horiek ez dute ibilbiderik izango. | Puigdemontek immunitatea galdu du, EBko Justizia Auzitegiak suplikatorioa onartuta. Epaiak bidea irekiko dio Espainiako Auzitegi Gorenari Kataluniako presidente ohiaren eta Comin eta Ponsatiren kontrako euroaginduak berriz igortzeko. Defentsaren ustez, agindu horiek ez dute ibilbiderik izango. | Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak eurodiputatu gisa dagokion immunitatea galdu du, Europako Batasuneko (EB) Justizia Auzitegiak gaur goizean jakinarazi duen epaiaren ondorioz. Harekin batera, immunitatea galduko dute Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako kontseilari ohi eta eurodiputatuek ere. Epaileek ontzat eman dute Europako Parlamentuak, Espainiako justiziaren eskariz, hiru politikari independentisten aurka onartu zuen suplikatorioa.
Manuel Llarena Espainiako magistratuak egin zuen suplikatorio eskea, Puigdemont, Comin eta Ponsati Espainiaratu ahal izateko eta hango Auzitegi Gorenean epaitzeko, Kataluniako 2017ko autodeterminazio erreferendumarengatik. Parlamentuak 2021eko martxoan onartu zuen, botoen %57rekin —halako bozketa batean inoiz izan den babesik txikiena—.
Europarlamentuak suplikatorioa onartu arren, Kataluniako eurodiputatuek indarrean izan dute immunitatea, behin-behinean, EBko Justizia Auzitegiak epaia eman arte. Gaurko erabakia auzitegiaren lehen instantziako organoarena da, EBko Auzitegi Orokorrarena, eta, beraz, Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik aukera izango dute Europako Justizia Auzitegira jotzeko, instantzia gorenera. Harena izango da azken hitza.
Eurodiputatu independentisten abokatu Gonzalo Boyek aurreratu du Auzitegi Orokorraren argudioak aztertuko dituztela eta kasazio helegitea aurkeztuko dutela Europako Justizia Auzitegiak epaia berrikus dezan. Bi hilabete izango dituzte horretarako, eta epaileek sei hilabete izango dituzte auzia aztertzeko. Ikusi beharko da instantzia gorenak europarlamentariei immunitatea behin-behinean mantenduko dien azken erabakia hartu artean.
Epaia argitara atera eta minutu gutxira, Puigdemontek ere nabarmendu du, Twitter bidez, bidea ez dela amaitu. «Bukaerara arte defendatuko ditugu gure oinarrizko eskubideak, kataluniarren eta europarren oinarrizko eskubideak ere badirenak». Dena den, atsekabea agertu du, Luxenburgoren epaiarekin «disidentzia politikoa» Europan «mehatxatuagoa» dagoela iritzita. «Estatuei deseroso zaizkien kausak defendatzen ditugun gutxiengo politikook zailtasun handiagoak izango ditugu gure eskubideak gauzatzeko, epai hau atzera botatzen ez bada».
Ordu batzuk geroago, prentsaurreko bat egin dute hiru europarlamentariek eta beraien abokatuak Europako Parlamentuan. Auzitegi Orokorraren gaurko epaia iraultzeko nahikoa oinarri badutela adierazi dute. Nabarmendu dutenez, «oinarrizko eskubideen defentsa sendoago bat» espero dute Europako Justizia Auzitegiaren aldetik.
Orain arteko prozesuan, Boyek auzitegiaren aurrean adierazi du Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren kontrako suplikatorioak «irregulartasun ugari» izan zituela, politikari independentistei jazartzeko jarri zuela abian Espainiako Auzitegi Gorenak. Epaileek, baina, ukatu egin dituzte baieztapen horiei eusteko aurkeztutako argudioak. Horien artean, suplikatorioa aztertu zuen Auzi Juridikoen batzordearen inpartzialtasunari buruzko salaketa. Boyek nabarmendu izan du batzorde horretako presidentea Adrian Vazquez zela, Ciutadans alderdikoa, eta batzordeko ponentea Angel Djambazki Bulgariako diputatu neonazia, Voxen talde parlamentario berekoa. Azken alderdi hori herri akusazio izan zen Kataluniako buruzagi independentisten kontrako epaiketan. Auzitegiaren esanetan, ezin daiteke eurodiputatuen inpartzialtasuna exijitu, horiek beren funtzioa batzordearen lanetara mugatzea baizik. Epaileek ebatzi dutenez, gainera, Europako Parlamentuari ez dagokio Espainiaren ekintza judizialen legezkotasuna aztertzea.
Espainiako Gobernua gustura agertu da Luxenburgok hartu duen erabakiarekin. Moncloaren bozeramaile Isabel Rodriguezen arabera, epaileek berretsi egin dute Madrilen jarrera. «[Gobernuak] Beti adierazi du [Puigdemontek, Cominek eta Ponsatik] kontuan eman behar dituztela Espainiako justiziaren aurrean».
Euroaginduentzako oinarri
Luxenburgoko auzitegiaren gaurko epaiarekin, Llarenak euskarri bat izango du berriro ere Puigdemonten, Cominen eta Ponsatiren aurkako euroaginduak igortzeko —gaur egun, soilik Espainian dago indarrean horien aurkako atxilotze agindua—. Hala ere, ez dago argi horiek Espainiaratzeko helburua lortuko lukeen.
Batetik, Kataluniako politikari erbesteratuen aurkako akusazioa aldatu egin delako, Espainiako Gobernuak sezesio delitua ezabatu zuenez gero. Gorenak jada ez die sedizioa leporatzen, baizik eta, Puigdemonti eta Comini, diru publikoaren erabilera bidegabe larria —hamabi urteraionko espetxe zigorra— eta desobedientzia —bi urterainoko kartzela—, eta Ponsatirei, berriz, desobedientzia soilik. Kontua da, defentsaren ustez, Llarenak beste suplikatorio bat eskatu beharko lukeela, hiru politikarien aurka. Boyek ohartarazi du parlamentariei immunitatea eteteko prozedura bakoitza akusazio jakin batzuei lotuta dagoela, eta onartu zuen suplikatorioaren oinarria jada ez dela existitzen.
Bestetik, defentsaren iritziz, EBko Justizia Auzitegiak Llarenaren galdera batzuei erantzunez eman zuen ebazpena oinarri bat izan daiteke Espainiaratze eskeak baztertzeko. Boyek aurreratu duenez, Luxenburgok ebatzitakoak bide ematen dio argudiatzeko Gorenak ez duela eskumenik Puigdemont, Comin eta Ponsati epaitzeko. Hain justu, hori izan zen Belgikak arrazoitu zuena Lluis Puig Kataluniako kontseilari ohiaren aurkako euroagindua baztertu zuenean. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230306/itzali-dute-basauriko-iberdrolako-estazioan-piztutako-sua.htm | Gizartea | Itzali dute Basauriko Iberdrolako estazioan piztutako sua | Gauerdian piztu zen. Ez da inor zauritu, baina instalazioa hondatuta geratu da. San Miguel auzoko bizilagunei eskatu diete leihorik ez irekitzeko sua guztiz itzali arte, kea dela eta. | Itzali dute Basauriko Iberdrolako estazioan piztutako sua. Gauerdian piztu zen. Ez da inor zauritu, baina instalazioa hondatuta geratu da. San Miguel auzoko bizilagunei eskatu diete leihorik ez irekitzeko sua guztiz itzali arte, kea dela eta. | Basauriko (Bizkaia) Iberdrolan piztutako sutea itzali dutela jakinarazi die enpresak berri agentziei. Suak 3.000 bat bezeroren hornikuntza eten du hainbat orduz gauean. Goizeko bederatzietarako, guztiz berrezarri da, sare adimendunei eta gertuko azpiestazioei esker. Sutearen jatorria zein izan den ikertzen ari dira.
Goizeko bederatzietan lortu dute kontrolatzea suhiltzaileek. Sutea hasi zenean, suhiltzaileak, Ertzaintza eta Iberdrolako teknikariak joan ziren estaziora. Iberdrolako kideak kalteak ebaluatzen ari dira, konpontzea zenbat kostatuko den jakiteko. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230307/susana-talayero-nadia-barkate-eta-anti-liburu-denda-dira-2023ko-gure-artea-saridunak.htm | Kultura | Susana Talayero, Nadia Barkate eta Anti liburu denda dira 2023ko Gure Artea saridunak | Ibilbide artistikoagatik saritu dute Talayero; Barkate, berriz, sormen jarduera aitortzeko modalitatean saritu dute; eta Anti liburu denda, ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik. Sariak emateko ekitaldia udazkenean egingo dute, Donostiako San Telmo museoan. | Susana Talayero, Nadia Barkate eta Anti liburu denda dira 2023ko Gure Artea saridunak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Talayero; Barkate, berriz, sormen jarduera aitortzeko modalitatean saritu dute; eta Anti liburu denda, ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik. Sariak emateko ekitaldia udazkenean egingo dute, Donostiako San Telmo museoan. | Susana Talayero eta Nadia Barkate artistek eta Anti liburu dendak jasoko dituzte aurtengo Gure Artea sariak. Eusko Jaurlaritzak arte plastikoen eta ikusizko arteen arloan egindako lanaren aitortza gisa banatzen ditu sariok, urtero, eta Bingen Zupiria Kultura sailburuak jakinarazi du nor diren aurtengo sarituak, Iñaki Imaz epaimahaiburuaren laguntzaz. Gaur goizean Bilboko Guggenheim museoan egindako agerraldian izan dira Talayero, Barkate eta Javier Nevado Anti liburu dendako burua, eta hirurek zinez eskertu dute egindako aitortza. Sariak banatzeko ekitaldia udazkenean egingo dute, Donostiako San Telmo museoan. Irabazle bakoitzak 20.000 euro jasoko ditu.
Zupiriak azaldu duenez, hiru helburu dituzte Gure Artea sariek: artearen arloko profesionalei aitortza egitea, batetik; artista horiek gizarteari egiten dioten ekarpena azpimarratzea, bestetik; eta euskal artea munduan zabaltzea, azkenik. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Talayero; sormen jarduera aitortzeko modalitatean, berriz, Barkate; eta ikusizko arteak bultzatzeko egin duen lanagatik Nevado. Imazekin batera, Aimar Arriolak, Nora Aurrekoetxeak, Rakel Esparzak eta Miren Vadillok osatu dute aurtengo epaimahaia.
Hiru sari, hiru errealitate
Artearen munduan 30 bat urteko ibilbidea du egina Talayerok, eta, Imazen arabera, «dedikazioaren eta iraunkortasunaren sinonimoa» da artista. Sortzaile bilbotarrak Erroman egin zituen hasierako urteak, eta haren lan egiteko modua nabarmendu du epaimahaiburuak: «Aurkitutako euskarriekin eta materialekin egindako lana da, ez aurrez pentsatutako edo programatutako gai gisa, baizik eta inguruan duen horretara irekita egotearen ondorio gisa». Era berean, artistaren sorkuntza lana bakarkako lanetik harago doala gaineratu du: «Euskal artearen testuinguruari sekulako ekarpena egin dio lankidetzaren eta esperientzia kolektiboen bitartez».
Barkatek, berriz, duela hamarkada bat ekin zion bere ibilbide artistikoari. Marrazkia lantzen du batez ere. «Esan daiteke bere lan guztia marrazki bakarra dela. Irudi handi bat edo fikzio handi bat bezalakoa da, etengabe eraikitzen ari dena, mundu propio bati gorputza eta irudia emanez». Bereziki, Bilboko Rekalde aretoan eta Carreras Mugica galerian egindako erakusketak nabarmendu ditu epaimahaiak.
Azkenik, duela 20 urte zabaldu zuten Anti liburu denda, Bilboko San Frantzisko auzoan. «Letren, pentsamenduaren eta arte plastiko eta ikusizko artearen topaleku funtsezkoa bihurtu da», esan du Imazek. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230308/israelgo-armadak-bukatutzat-eman-du-jeninen-egindako-operazioa.htm | Mundua | Israelgo armadak bukatutzat eman du Jeninen egindako operazioa | Gazatik suziriak jaurti dituzte, eta Israelek Hamasen azpiegitura militarra bonbardatuz erantzun du. Palestinako lehen ministroak azken 48 orduetako «inbasio militarra» salatu du. | Israelgo armadak bukatutzat eman du Jeninen egindako operazioa. Gazatik suziriak jaurti dituzte, eta Israelek Hamasen azpiegitura militarra bonbardatuz erantzun du. Palestinako lehen ministroak azken 48 orduetako «inbasio militarra» salatu du. | Azkeneko bi hamarkadetan Zisjordania okupatuan egindako operazio handiena bukatutzat eman du Israelgo armadak. Hala jakinarazi du gaur militarren bozeramaile batek, hango hedabideek jaso dutenez. 48 bat ordu iraun du Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egindako «terrorismoaren aurkako operazioak», eta, tarte horretan, Israelek kokagunea bonbardatu du, eta blindatuak eta milaka soldadu hedatu ditu. Horren guztiaren ondorioa izan da hamabi palestinar hil dituztela, eta ehun inguru zauritu. Datu horiek eman ditu Palestinako Osasun Ministerioak. Israelen esanetan, bestalde, 30 bat pertsona atxilotu dituzte.
Eta tropak Jenindik erretiratzen ari ziren bitartean, gaur goizaldean, Gazatik Israelera bost suziri jaurti dituzte. Tel Aviven arabera, erorarazi egin dituzte, eta erantzun du Hamasek Gazan dituen azpiegitura militarrak bonbardatuz. Talde islamistak du Gazaren kontrola, eta Israelgo Gobernuak han gertatzen den guztiaren erantzule egin ohi du. Horren harira, erretiratzear zirela soldadu bat tiroz hil dutela adierazi du armadak.
Hamasen iritziz, hain zuzen, «garaipen bat» da Israelgo indarrak Jenindik ateratzea. «Haien porrotaren iragarpena da», nabarmendu du, ohar batean. Antzera mintzatu da Palestinako Jihad Islamikoa ere, bideo baten bidez, eta «Zisjordaniako eta Jeningo erresistentzia» azpimarratu ditu, baita hangotarren «erabakitasun paregabea» ere.
Palestinako lehen ministro Mohammad Xtayyehk Israelen «inbasio militarra» salatu du. «Israel nazioartean aitortua da gure herriaren eta gure lurraren potentzia okupatzaile gisa», idatzi du Twitterreko bere kontuan. Gogorarazi du, bide batez, 12.000 palestinar inguru daudela Jeninen kilometro koadro erdi batean. 3.000 inguruk handik ihes egin dute azkeneko bi egunetan, baina itzultzen hasi dira. Nazioarteko hedabideek adierazi dute hasi direla berrezartzen argindarraren eta uraren hornidura, Israelen erasoaldiaren ondorioz etenda gelditua baitzen.
Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak armadaren «misioa» defendatu zuen atzo. «Ez dugu utziko Jenin berriro izatea terrorismoaren gotorleku bat», adierazi zuen. Izan ere, Israelgo agintariek esaten dute urte hasieratik 50 bat eraso egin dituztela errefuxiatuen kanpalekutik. Hain zuzen, gobernuaren sektore muturrekoena aritu da eskatzen armadaren operazioa.
Aurten 156 palestinar hil ditu Israelgo armadak Zisjordanian: bigarren intifadaz (2000-2005) geroztik hildako gehien. Aldi berean, Palestinako talde armatuek 26 israeldar hil dituzte urtearen lehendabiziko sei hilabeteetan; gehienak, kolonoak. Tentsioak nabarmen egin du gora ekainaren 19tik. Izan ere, Israelgo armadak Jeninen egindako sarekada batean zazpi palestinar hil zituen, eta 90 bat zauritu. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230309/emazte-laborariak-argitan-aurtengo-lurraman.htm | Ekonomia | Emazte laborariak argitan aurtengo Lurraman | Azaroaren 10etik 12ra bitarte eginen da Lurrama. Jakinarazi dute 2023ko aldiaren kari «emazte laborariak argitan» gaiaren inguruan lanean arituko direla. Programazioa ere iragarri dute. | Emazte laborariak argitan aurtengo Lurraman. Azaroaren 10etik 12ra bitarte eginen da Lurrama. Jakinarazi dute 2023ko aldiaren kari «emazte laborariak argitan» gaiaren inguruan lanean arituko direla. Programazioa ere iragarri dute. | «Zergatik ezarri argitan emazte laborariak?» galderari erantzun diote Lurramaren antolatzaileek. Kausa feminista eszena aitzinean lekua egiten ari den honetan, «emazteen genero estereotipoak deskonposatzeko lana» funtsezkoa dela azpimarratu dute, eta mugimendu horretan parte hartu nahi dutela zehaztu.
Ipar Euskal Herrian, 2022an, %38 ziren laborantzan instalaturiko emazteak; 2010ean, ordea, %25 baino ez. Azaldu dutenez, datuek goranzko joera hartu dute, etxaldeen sistemaren dibertsifikazioari esker. Bikoteen arteko GAEC Ustiapen Komuneko Laborantza Elkarteen sorrerak aipatu dituzte adibide gisa: egitura juridiko horren bidez, emazteak ere etxaldearen parte dira. Etxaldeetako eraldaketak ere prozesu horretan laguntzen du, Lurramaren laguntzaileen arabera.
La Via Campesina gomita
Aurtengo Lurramaren amabitxia La Via Campesinaren koordinazioko kide Morgan Ody izanen da. Baratzezaina da Morbihanen (Frantzia), eta badu hamar urte baino gehiago Laborantza Konfederazioa sindikatuko kide dela; emazteen komisioan ere aritu da luzaz.
«Eskualde gomita» ere izanen du Lurramak. Aurten, Frantzia ekialdeko Franche Comte eskualdea da gomita. Besteak beste, montbeliarde arrazako behien esnea, hartatik ekoiztu gasna, eta arnoa aitzineratuko dira.
Eskaintza zabaleko asteburua
Hiru egun iraunen du aurtengo Lurramak, ohidura den bezala. Azaroaren 10etik 12ra, laborariak Miarritzeko (Lapurdi) Irati gelan bilduko dira, eta bisitariei harrera eginen diete mozkinak eta kabalak aurkeztuz. Bestalde, emazteen eta laborantzaren gaia jorratzeko hainbat ekitaldi izanen dira bertaratuko direnen zerbitzuko: liburu aurkezpen bat, filma proiekzioak, eztabaidak eta hitzaldiak prestatu dituzte. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230310/orhi-gure-lehen-bi-milakoa.htm | albisteak | Orhi, gure lehen bi milakoa | Orhi mendiak badu bere izena letra larriz idazteko nahiko arrazoi; izan ere, Bizkaiko golkotik abiatuta, bi mila metroak gainditzen dituen lehenengo mendia dugu, eta, ondorioz, goi mendien zerrendan sailkatzen lehenengoa. Izaki mitologiko askoren bizileku ere bada Orhi. | Orhi, gure lehen bi milakoa. Orhi mendiak badu bere izena letra larriz idazteko nahiko arrazoi; izan ere, Bizkaiko golkotik abiatuta, bi mila metroak gainditzen dituen lehenengo mendia dugu, eta, ondorioz, goi mendien zerrendan sailkatzen lehenengoa. Izaki mitologiko askoren bizileku ere bada Orhi. | Inguruko mendien artean ere garaiena da Orhi. Beraz, gailurretik edozein aldetara begiratuta, sekulako ikuspegia duen mendi baten aurrean gaude. Tontorrera iristeko hainbat bide daude, baina ohikoena Larraineko mendatetik abiatzen dena da, zailtasun gutxikoa eta laburrena.
Mendatetik abiatuta, bi bide nagusi daude: ertzekoa eta ipar-mendebaldekoa. Gure txangoan, ertzeko bidetik joan gara, eta itzulia beste bidetik egin dugu, kamerak bi bideak grabatu zitzan, eta ibilbide birtualean bata zein bestea ikus dezazuen.
Berezko argudio nahiko badira ere hara gerturatzeko, txangoak eremu magiko bat du agertoki. Betidanik kondairek xarma berezia eman izan ohi diote Euskal Herriko zenbait gune, mendi eta basori. Bereziki Orhipean.
Mariren egoitzetako bat omen da Orhi, eta Basajaun eta Basandere ere bertan bizi omen dira, haitzulo batean. Baina zenbat eta beherago joan eta baso eta herrietara gerturatu, orduan eta izaki mitologiko gehiagoren izenak agertzen dira liburuetan, bai mugaren alde batean zein bestean.
Beraz, goizpasa eder bat egin nahian bazaudete, irakur itzazue inguruko kondairak, eta bidean zein tontorrean ume eta gaztetxoei kontatu. Esan ohi da izena duen guzia badela, nahiz eta guk bidean izaki mitologikorik ez dugun ikusi. Hala ere, batek daki Orhiko bideek oraindik zer sekretu gordetzen dituzten...
Larraine-Orhitxipia
Zuberoa eta Nafarroa Garaia banatzen dituen Larraineko lepoan ezarritako mugaren ondoko aparkalekuan dugu gaurko eguneko abiapuntua. Errepidearen iparrean dagoen lautadatik abiatuta, ipar-mendebalderantz joko dugu, Orhitxipiaren aurreko muinoaren ezkerralderantz doan ageriko mendi bidetik.
Gandorreko bideari jarraituko diogu, honen ertza eta hesiaren artean muinoaren oinera iritsi arte. Bideak ezkerraldetik inguratzen du gaina, iparrerantz hegalean gora bira luze bat eginez.
Norabidea mantenduko dugu Orhitxipiaren aurreko lepotxoaren aurrean, mendi bideak eta orain arte ezkerraldean izan dugun hesiak bat egiten duten arte. Ataka igaro eta mazelan gora jarraituko dugu aurrean dugun harkaitz zerrendaren azpian kokatuz. Zerrenda gainditu ahal izateko, hormaren etenune batean dagoen arrapala baliatuko dugu. Aparteko zailtasunik gabe gaindituko dugu maila hori. Eskuin aldean bada kable bidezko eskudel bat harkaitz-plakaren gaineko pasabidea babesteko, bereziki baliagarria lurra bustita bada edota izotzak hartuta.
Orhitxipiaren gailurra eskuin aldean utzita, honen eta Orhi mendiaren arteko lepotxorantz jarraituko dugu, hegala erabat moztuz. Bidebanatzean, goitik doan bidea hartuko dugu, Orhi mendiaren igoera ertzeko bidetik eginen dugu eta. Metro gutxiren buruan, lepotxora iritsi aurretik, beste bidebanatze batekin egiten dugu topo.
Orhitxipia-Orhi
Bidebanatze honek Orhi mendira doazen bi bideak ere lotzen ditu. Eskuin aldetik joanez gero, ertzeko bidetik joateko aukera dugu. Ezkerraldetik, berriz, ipar-mendebaldeko hegalari jarraitzen dio bideak.
Ertzeko bidea
Eskuin aldeko bideari jarraituz, iparrera bira txiki bat egingo dugu, eta Orhi eta Orhitxipiaren arteko lepotxora iritsiko gara. Ertzetik metro gutxi batzuk egin, eta azkeneko aldaparen oinera gerturatuko gara. Bideak ertzetik metro batzuetara gora egiten du, alde batetik bestera malda gogorretik. Aldapa handia den arren, lurra lehor dagoela zolek ederki eusten diote, eta laster batean ertzaren goialdera iritsiko gara. Hemendik gailurrerako bidea lasai eta eroso egingo dugu, inguruan dugun ikuspegiaz gozatuz.
Ipar-mendebaldeko bidea
Bidebanatzean ezkerraldetik jarraituz, bideak diagonal luze bat egiten du IM norabidean, eta bizkarraren gainean dagoen lepo txiki batera iristen da. Lepoan isurialdea aldatu, eta IE norabidean gora jarraitu behar da, gogorra den arren, ertzeko bidea baino malda lasaiago batetik. Hegala mozten duen diagonal luzea ia gailurreraino iristen da, eta, pare bat bihurgunetan sigi-saga egin ostean, tontorreraino garamatza.
Gailurreko ikuspegia
Orhi mendiak duen ikuspegia paregabea da. Mendikatearen lehenengo bi milakoa izateaz gaiz, inguruko mendien artean garaiena dugunez, berezko talaia baten aurrean gaudela esan genezake.
Eguna garbi dagoenean, ekialderantz Aragoi eta Frantziako Pirinioetako gertuko mendiak ikus daitezke, Nafarroako gailurrik gorenekin batera.
Hegoalderantz urrunean, Moncayo ikus daiteke, eta, mendebalderantz begiak zuzendu ahala, San Lorenzo, Palomares, Berian, Gorbeia, Hautza, Larhun eta, noski, Bizkaiko Golkoa.
Iparrerantz jarraituz, nola ez, Iparraldeko mendi eta haranetatik hasita, Frantziako lautada zabalek zeruertzarekin bat egiten duten arte. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230311/puigdemontek-uste-du-oinarri-nahikoa-dutela-epaia-iraultzeko.htm | Mundua | Puigdemontek uste du oinarri nahikoa dutela epaia iraultzeko | Gonzalo Boye abokatuaren esanetan, EBko Auzitegi Orokorraren erabakiak «ahulgune asko» ditu. | Puigdemontek uste du oinarri nahikoa dutela epaia iraultzeko. Gonzalo Boye abokatuaren esanetan, EBko Auzitegi Orokorraren erabakiak «ahulgune asko» ditu. | Ez da izan espero zuten sententzia, baina «prest» daude egoera berrirako. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak mezu horrekin hasi du prentsaurrekoa, Europako Batasuneko (EB) Justizia Auzitegiak haren eurodiputatu immunitatea eta Toni Comin eta Clara Ponsati Kataluniako kontseilari ohiena indargabetu ostean.
Puigdemontek nabarmendu du erbestean denetik Luxenburgoko auzitegian izan dituen prozesuetan EBko Auzitegi Orokorrak behin ere ez duela bere aldeko erabaki bat eman —EBko Justizia Auzitegiaren lehen instantzia da—, baina behin baino gehiagotan lortu dutela haren ebazpenei buelta ematea Europako Justizia Auzitegian —instantzia gorenean—. Kasu honetan ere hala gertatzea espero du, eta helegitea aurkeztuko dutela berretsi du. Bi hilabete izango dituzte horretarako, eta auzitegiak, berriz, sei hilabete gaurko epaia berrikusteko.
Kataluniako presidente ohiak ziurtatu du «arrazoiz gainezka» daudela, eta gaurko sententziak helegiterako helduleku batzuk eskaintzen dituela. Europako Justizia Auzitegiak gaurko epaia zuzentzea garrantzi handikoa da, haren iritziz. «Oinarrizko eskubideei buruz ari gara, Europako demokraziari buruz ari gara, disidentzia politikoaren eskubideez».
Cominen ustez, Auzitegi Orokorra «ez da ausartu» Kataluniako eurodiputatu independentistek aurkeztu dituzten argudioak onartzera. Baina adierazi du lehen instantziako auzitegi hori «administratiboa» dela, eta espero izatekoa dela Europako Justizia Auzitegiak «sendoago egitea oinarrizko eskubideen alde». «Ikusiko dugu».
Azaldu duenez, sententziak argi uzten du Espainiako Auzitegi Gorenak haien aurkako euroagindu bat igorriko balu ez litzatekeela eraginkorra izango. Eurodiputatuek ohartarazi dute Europako Parlamentuak beste suplikatorio bat onartu beharko lukeela aurretik, haien kontrako akusazioa beste delitu batzuetan oinarritzen delako, Espainiak zigor kodea erreformatu izanaren ondorioz. Ideia bera nabarmendu du eurodiputatuen abokatu Gonzalo Boyek ere.
Puigdemonti, Comini eta Ponsatiri sedizioa eta desobedientzia leporatzen zizkieten hasieran, baina sedizio delitua ezabatu egin zuen erreformak, eta diru publikoaren erabilera bidegabe larria eta desobedientzia egozten dizkiete orain Puigdemonti eta Comini, eta desobedientzia soilik Ponsatiri.
Europarlamentuan beste suplikatorio baterako prozesua hasiko balitz, jokaleku mesedegarria litzateke, Cominen iritziz. Adierazi du lehen suplikatorioari buruzko eztabaidan «garaipen politiko bat» lortu zutela, ganberak «inoiz baino zatituago» onartu zuelako beraien immunitatea indargabetzea. Azpimarratu du garrantzitsua dela «epe motzeko partida» hori ondo jokatzea.
Sententziak «ahulgune handiak» dituela ohartarazi du Boyek. Horien artean, «[Europako] Justizia Auzitegiak argitu zituen gauzei ez ikusiarena egitea. Esaterako, Espainiako Auzitegi Orokorra ez dela kasu honetarako legeak ezartzen duen auzitegi eskuduna». Beste adibide bat ere jarri du. Auzitegi Orokorraren epaiak dio ez dela egoki zalantzan jartzea suplikatorioa aztertu zuen Auzi Judizialen batzordearen inpartzialtasuna. «Justizia Auzitegiak hura zalantzan jar zitekeela esan zuen, eta bazeudela horretarako zantzuak. Adierazi zuen Auzitegi Orokorrak aztertu behar zituela zantzu horiek». Boye ere konbentzituta agertu da badutela oinarri bat gaurko epaia atzera botatzeko.
Bestalde, Ponsatik agerian utzi du zenbait auzi politikotan ez dagoela ados Puigdemontekin eta Cominekin. Salatu du ez dela irtenbiderik izango erbesteratuentzat, ez «gobernu autonomikoen» eskutik, ez Espainiako Gobernuaren eta Generalitatearen arteko elkarrizketa mahaien bidez, ezta «taktika judizialek» arrakasta izanda ere. Ponsatiren esanetan, Kataluniak independentzia lortzen duenean soilik lortuko dute erbesteratuek askatasuna. Ilusioak elikatzeari uzteko eskatu du. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230312/gastronomia-izango-da-etbren-plater-nagusia-udan.htm | Bizigiro | Gastronomia izango da ETBren plater nagusia udan | ETB1ek Gastronomadak estreinatuko du igandean. ETB2k Baserri Gourmet, Tupper Club eta A bocados emango ditu udan. | Gastronomia izango da ETBren plater nagusia udan. ETB1ek Gastronomadak estreinatuko du igandean. ETB2k Baserri Gourmet, Tupper Club eta A bocados emango ditu udan. | Lehendik ere baziren ETBn gastronomiarekin eta sukaldaritzarekin lotutako saioak, eta, uda honetan, sukaldearen bueltako emankizun ugarik beteko dute programazioa. Igande honetan, esate baterako, ETB1ek Gastronomadak saioa estreinatuko du. Hartan, Javi Rivero sukaldariak kozinatutako menu bat dastatuko dute hiru bikotek, eta, ondoren, plater horiek egiten ahalegindu beharko dute. Egoitz Txurrukak aurkeztuko du programa.
ETBk udako programazioa aurkeztu du gaur Donostian, Pasealeku Berrian. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak iragarri duenez, gastronomiarekin lotutako saio gehiago izango dira udako programazioan: hilaren 13an, Baserri Gourmet estreinatuko dute ETB2n —jatetxe bihurtu diren baserrietan barna ibiliko da Julius Bernet aurkezlea—; kate berean, Tupper Club saioaren laugarren denboraldia iritsiko da hilaren 17an; eta A Bocados kalean egingo dute udan, sukaldaritza platotik irtenda. ETB1eko Joseba Argiñano Sukalerrian saioa ere kalean egingo dute, urtarora egokituta.
Zigor Iturrietak Chiloé lasterka munduan saioaren denboraldi berria gidatuko du. Bisitatutako lekuetako lasterketetan parte hartuko du, eta tokian tokiko gastronomia dastatzeko aukera ere izango du.
Jaiak eta kirolak Iparragirrek nabarmendu duenez, udako programazioan zuzenekoak, jaiak eta kirolak izango dira; gastronomiaz gain, izango da bestelakorik, beraz. ETBko zuzendariak azaldu du Frantziako Tourra ematea «erronka handia» izan dela, eta «oso-oso pozik» daudela egindako lanarekin eta ikusleen erantzunarekin. Aurreko asteburuan, milioi erdi herritarrek baino gehiagok bat egin zuten ETBrekin txirrindularitza proba ikusteko.
Tourrak hilaren 23ra arte iraungo du, Joseba Urkiola EITBko Kiroletako zuzendariak gogoratu duenez. Gainera, Donostiako Klasikoa, Getxoko Sari Nagusia, Poloniako Tourra eta Burgosko Itzulia emango ditu ETB1ek.
Pilota eta arrauna izango dira beste bi kirol izarrak udan. Estropaden emankizunetan, Sara Gandara kazetariaren tokia Eriz Hernandezek beteko du. Hernandezek honakoa iragarri du: «Minikamerak izango ditugu traineru bakoitzean, eta, horrekin, bakoitzak bere trainerua ikusi ahalko du etxetik».
Jaiei dagokienez, Iruñeko sanferminetako txupinazoa zuzenean emango du ETB1ek, eta Ilaski Serrano arituko da aurkezle lanetan. Han izango da Iban Garate ere, eta, datozen egunetan, Garate bera ariko da entzierroen emanaldia aurkezten: «Erronka polita izango da. Iaz, bost ikusletik batek ikusi zuen entzierroa euskaraz, eta espero dugu aurten beste hainbeste edo gehiago izatea».
Donostiako eta Bilboko jaietan, abuztuan, suak emango dituzte, Serranok eta Agustin Ezenarrok aurkeztuta. Berrikuntza gisa, Ezenarrok iragarri du zerutik hartutako irudi «ikusgarriak» emango dituztela, eta ikus-entzuleek suei puntuak emateko aukera izango dutela. Jaiekin bat eginez, era berean, Lau teilatu egitasmoko kontzertuak emango dituzte.
Udako programazioaren beste berrikuntza bat Gora bihotzak saioa da. Aste honetan hasi dira ematen, ETB1en —21:30etik 22:30era ikusi ahalko da, astelehenetik ostegunera—, eta Miren Nogales eta Julen Telleria dira aurkezleak.
ETB2 kateak, berriz, Aupa hi saioa estreinatuko du hilaren 12an. Julen Axpek furgoneta bat izan du bizileku azkeneko lau urteetan, eta batetik bestera bizi dituen gorabeherak kontatuko ditu programan.
Abuztuaren 21etik aurrera, Klaudio Landak Dinero a saco lehiaketa berria aurkeztuko du ETB2n —BBCren formatu bat egokitu dute—. Landak iragarri duenez, zinta garraiatzaile batzuetan diru poltsa batzuk egongo dira, eta lehiakideek bizkor pentsatu beharko dituzte galderen erantzunak. Astero hamar lehiakide egongo dira, eta 10.000 euro irabazten saiatuko dira.
Ez dute gaur aurkeztu, baina irailaren 14an iritsiko da ETB1era euskal zinemari eskainitako Zinea zetaz saio berria. Itziar Ituño eta Eneko Sagardoi izango dira aurkezleak. Berrikuntza gehiago helduko dira irailean. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230313/gasteizko-jaietan-euskal-presoen-eskubideen-alde-mobilizatzeko-deia-egin-dute.htm | Politika | Gasteizko jaietan euskal presoen eskubideen alde mobilizatzeko deia egin dute | Sarek eta Etxerat-ek manifestazio bat egingo dute abuztuaren 5ean, salbuespen legedia amai dadila eskatzeko. | Gasteizko jaietan euskal presoen eskubideen alde mobilizatzeko deia egin dute. Sarek eta Etxerat-ek manifestazio bat egingo dute abuztuaren 5ean, salbuespen legedia amai dadila eskatzeko. | Sare Herritarrak eta Etxerat-ek dei egin dute Gasteizko jaietan «preso, iheslari eta deportatuen eskubideen alde» mobilizatzera. Abuztuaren 5ean egingo dute, Andre Maria Zuriaren jaien bigarren egunean: 20:00etan abiatuko dute manifestazioa, Andre Maria Zuriaren plazatik. «Askotan esan dugu ez dugula inongo pribilegiorik eskatzen: salbuespena indargabetu eta lege arrunta aplikatuz, euskal preso guztiak etxera bidean jartzeko unea da», argudiatu dute deitzaileek, Arabako hiriburuko zenbait eragilerekin batera egindako agerraldian.
Presoen eskubideen aldeko plataformek azaldu dute 34 urte egin dituztela Espainiako Gobernuak aplikatutako urruntze politikaren kontra mobilizatzen, «ankerra eta gizagabea zelako». Hura martxoan amaitu zen, baina eragileek nabarmendu dute salbuespen neurriak ez zirela eten erabaki harekin batera. Izan ere, salatu dute «etxerako bidea oztopatzen» duten legeek indarrean jarraitzen dutela, eta Espainiako Auzitegi Nazionalaren «erasoak» eta «mendekuan oinarritutako jarrerak» presente daudela. «Konponbidea zapuztu eta herri hau iraganean iltzatu nahi dute».
Gradu erregresioak jarri dituzte adibidetzat. Izan ere, Sareren kontaketaren arabera, azken urteetan onartutako 34 gradu progresioetatik hogeiren kontra egin du Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak, eta, hamalau kasutan, gradu erregresioaren alde egin du auzitegiak. Jose Mari Novoaren kasua da auzitegiaren esku daudenetako bat. Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailak hirugarren gradua ematearen alde egin zuen, baina fiskalak erabakiaren kontrako helegitea aurkeztu zuen, ekainean. Auzitegi Gorenaren doktrina tarteko, helegite hura nahikoa izan zen Novoa Zaballako espetxera itzultzeko, progresioa behin-behinean etenda.
Horren aurrean, Etxera leloaren alde egin dute, eta hura «kalean ikusarazteko eta ozen aldarrikatzeko» deia egin dute: «Elkarbizitzan aurrera urratsak egiteko, konponbidean jarri behar dugulako preso, iheslari eta deportatuen auzia». |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230314/etxeko-langileek-langabezia-saria-jasotzeko-baldintzak-arindu-ditu-bilboko-lan-arloko-epaitegiak.htm | Ekonomia | Etxeko langileek langabezia saria jasotzeko baldintzak arindu ditu Bilboko lan arloko epaitegiak | 2022ko urriaren 1a baino lehenagoko kotizazio aldiak aintzat hartu beharko dira etxeko langileek 52 urtetik gorako langabezia subsidioa eskatzean. Bilboko lan arloko epaitegiak arrazoia eman dio LAB sindikatuari. | Etxeko langileek langabezia saria jasotzeko baldintzak arindu ditu Bilboko lan arloko epaitegiak. 2022ko urriaren 1a baino lehenagoko kotizazio aldiak aintzat hartu beharko dira etxeko langileek 52 urtetik gorako langabezia subsidioa eskatzean. Bilboko lan arloko epaitegiak arrazoia eman dio LAB sindikatuari. | Etxeko langileek 52 urtetik gorakoentzako langabezia saria jasotzeko baldintzak aztertzean 2022ko urriaren 1a baino lehenagoko kotizazio aldiak aintzat hartu behar direla ebatzi du Bilboko lan arloko 6. epaitegiak. Ebazpena ez da irmoa; izan ere, Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoak helegitea jarri du, eta Bilboko Auzitegi Gorenaren esku geratu da erabakia. LAB sindikatuak auzitara eramaniko kasu baten ondorioa da ebazpena.
Iazko urriaren 1a arte, Hego Euskal Herriko etxeko langileek ezinezkoa zuten langabezia sarirako kotizatzea. Egun horretan sartu zen indarrean etxeko langileei langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortzen zien lege dekretua. Hori, baina, ez zen muga bakarra: 52 urtetik gorakoen langabezia subsidioa kalkulatzerakoan, ez ziren kontuan hartzen ordura arteko kotizazio aldiak.
Baina zer da 52 urtetik gorakoen langabezia subsidioa? Langabezia dirusaria agortu duten 52 urtetik gorakoek eskatu dezaketen diru aguntza bat da. Diru sari hori jasotzeko, eskatzaileak baldintza hauek bete behar ditu: aktiboki lan bila aritzea, hamabost urte kotizatu izana, eta langabeziagatik gutxienez sei urte kotizatu izana. Ebazpen honek azken puntu horri eragiten dio. Orain arte, etxeko langileentzat ezinezkoa zen antzinatasun hori pilatzea.
Kasuaren xehetasunak LAB sindikatuak etxeko langile baten egoera eraman du Bilboko lan arloko epaitegira. Langile horrek 52 urtetik gorakoentzako diru saria jasotzeko baldintzak betetzen zituen, bat izan ezik: langabeziarako kotizatutako urteak. Baina, etxeko langileen erregimen berezian kotizatutako urteak kontuan hartuz gero, «sobran» betetzen zuen baldintza hori.
Horiek horrela, LAB Europako Batasuneko Auzitegi Gorenaren 2022ko otsailaren 24ko epaian oinarritu zen auzitara jotzeko. Ebazpenak zioen etxeko langileek langabezia sari hori ez izatea dakarren xedapen oro 79/7 zuzentarauaren aurkakoa izango zela, eta nazioko epaileak ebazpena nola aplikatu behar zuen azaltzen zuen. Zuzentarau horren arabera, Gizarte Segurantzak ezin du gizonezkoen eta emakumezkoen arteko bereizketarik egin. Gainera, azpimarratzen zuen baztertzailea dela etxeko langileek langabezia saria ez izatea.
Mariana Urcuyo, LAB sindikatuko etxeko langileen atal sindikaleko arduradunak adierazi du ebazpen «oso garrantzitsua» dela, eta etxeko langileen eskubideen alde borrokan jarraitzeko beste arrazoi bat dela. Adierazi du etxeko langileak beren eskubideen aldeko etengabeko borrokan bizi direla, eta uste du «harrigarria» izan beharko lukeela 2023an eskubide horien alde borrokatzen jarraitu behar izateak.
LABi dagokionez, Ainhize Muniozguren abokatuak azaldu du sindikatuak urteak daramatzala etxeko langileen kolektiboa antolatzen, eta bidea «oparoa» izan den arren, esan du oraindik bide «luzea» dagoela egiteko. Ebazpenaren garrantzia nabarmendu du, eta erantsi du etxeko langileek pairatzen duten diskriminazioa eraisteko borrokatuko direla. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230315/eepk-1930000-euro-banatu-ditu-euskararen-alorreko-eragileen-artean.htm | Gizartea | EEPk 1.930.000 euro banatu ditu euskararen alorreko eragileen artean | Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean, EEP Euskararen Erakunde Publikoak euskararen alorrean diharduten eragileen sustatzeko hartu erabakiak aurkeztu ditu. | EEPk 1.930.000 euro banatu ditu euskararen alorreko eragileen artean. Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean, EEP Euskararen Erakunde Publikoak euskararen alorrean diharduten eragileen sustatzeko hartu erabakiak aurkeztu ditu. | 2023ko, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak eragile pribatuentzat osatu lankidetzarako funtsa 1.930.00 eurokoa da, 2017tik hein berekoa. Euskararen Erakunde Publikoak 1.530.000 euroko ekarpena egiten du, eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, berriz, 400.000 eurokoa.
Lankidetzarako funts hori bi diru multzotan banatua da. Alde batetik, Ipar Euskal Herriko hamalau eragile jakinen laguntzeko, 1.793.000 euro pentsatuak dira, 2023rako balio duen hitzarmenean oinarriturik. Horien barnean, euskarazko irakaskuntzan lanean dihardutenak sartzen dira, hedabideak, aisialdi alorreko jardueretan ari direnak, eta bizitza sozialaren alorra. Bestalde, geratzen diren 136.500 euroak beste hainbat eragileri banatzen zaizkie, hizkuntza-jarduera proiektuaren bidez. Horien barnean, lehen haurtzaroko harrera arloa, helduen euskalduntzearen arloa, irakaskuntza artistikoaren eta kirolaren arloak, hedabideena eta bizitza sozialarena, berriz ere, eta, argitalpenaren alorra, bukatzeko.
2007an formalizatu zen hitzarmenetik hamabost urte berantago, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak elkarlanean jarraitzen dute. Duela bi urte, hizkuntza politikaren alorreko mugaz gaindiko lankidetza esparrua berritu zuten 2021-2025 epealdirako. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230316/arabako-ingurumen-diputatu-amaia-barredo-ikertzen-ari-dira-prebarikazioa-dela-eta.htm | Politika | Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredo ikertzen ari dira, prebarikazioa dela eta | Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuordea zela Bergarako hondakin instalazio baten kudeaketan ustez egindako irregulartasunengatik ikertzen ari da fiskaltza. | Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredo ikertzen ari dira, prebarikazioa dela eta. Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuordea zela Bergarako hondakin instalazio baten kudeaketan ustez egindako irregulartasunengatik ikertzen ari da fiskaltza. | Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredo ikertzen ari dira, ustezko prebarikazio delitu batengatik. Bergaran (Gipuzkoa) hondakinak balorizatzeko instalazio baten inguruan ustez egindako delitu batengatik ari dira ikertzen. Ecologistas en Accion taldeak egin zuen salaketa, proiektua onartzeko garaian ustez egindako irregulartasunengatik. Fiskaltzak jakinarazi berri du ezen, hasierako ikerketa baten ondoren, prebarikazio administratiboaren delitu baten zantzuak aurkitu dituela Barredoren kudeaketan. Prebarikazio administratiboaren delituak ez dakar espetxe zigorrik, baina bai kargu publikoa betetzeko debekua.
Ecologistas en Accion taldeak jakinarazi duenez (Ekologistak Martxan Euskal Herriko taldearekin konfederatuta dago), salaketa 2022ko apirilean jarri zuen, proiektu horren aurkako Larramendiko Arnasa Plataformako bizilagunekin batera, paper fabriketako hondakinak balorizatzeko planta bat sortzeko baimena emateagatik; zehazki,«industriarako karga mineralak ekologikoki ekoizteko» planta bat sortzeko baimena emateagatik. Valogreene Paper BC, SL enpresak (jatorrizko enpresa: Greene Waste To Energy, SL) Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailari ingurumen baimen bateratua (IBB) ematea eskatu zion 2021eko abuztuan, «kareharrizko materiala ekoizteko» jarduerarako, Bergaran, Larramendi industrialdean. Horretarako, hasierako proiektu bat aurkeztu zuen. Hala ere, jendaurrean jarritako dokumentazioan, salaketan jasotzen denez, «2021eko ekaineko eskaeran aurkeztutakoaz bestelako proiektu bat aurkeztu zuten». Zehazki, paper fabriketan 155.060 tona lohi eta hondakin erraustea planteatzen zuten.
Funtsezko aldaketa baten aurka, Bergarako Udalak kontrako ebazpena eman zuen, baina Jaurlaritzak ez zion men egin, eta aurrera egin zuen baimenarekin, salatzaileek diotenez. 2023ko otsailean zabaldu zuten salaketa, eta zera adierazi zuten: «Eusko Jaurlaritzak Valogreene Paper proiektuarekin izan duen jarrera ez da neutrala izan; aitzitik, ekimen horri emandako laguntza osoa izan da, hainbat arlotan: laguntzak eta diru laguntzak, eta erakundeen eta komunikazioaren babesa».
Gainera, Ecologistas en Accion taldeak administrazioarekiko auzi errekurtsoa jarri du Valogreene Paper BC SL enpresari emandako baimenaren aurka. Baimen hori Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusia ikertzen ari da.
Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde zen Barredo ustez prebarikatu zuenean. Herenegun izendatu zuten Arabako Foru Aldundiko Iraunkortasuneko, Nekazaritzako eta Natura Inguruneko diputatu. Javier Agirre Jaurlaritzako Ingurumen Kalitate zuzendaria ere ikertzen ari dira auzi beragatik. Biek jarraitzen dute beren karguan. Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak berretsi du ikerketa abian dagoela, baina ez duela datu gehiagorik.
Alderdiek agerraldia eskatu dute
Arabako PPk jakinarazi du Gonzalez ahaldun nagusiaren eta Barredoren beraren agerraldia eskatuko duela, azalpenak eman ditzaten. Haien hitzetan, «sinestezina» da Barredo ikertzen ari zirela jakinda ere diputatu izendatu izana sail «handi» baten.
Elkarrekin Arabak ere eskatu du ahaldun nagusiak agerraldia egin dezala «urgentziaz», Barredoren izendapenari buruzko azalpenak emateko. Batzarkide taldeak adierazi du «ironikoa» iruditzen zaiola Batzorde Etikoa ikertzen ari zen pertsona bati eman izana diputatu postua. Jakin nahi dute Gonzalez eta haren gobernua jakinaren gainean ote zeuden.
Ikerketaren emaitzaren zain egongo direla adierazi du David Rodriguez Elkarrekin Arabako bozeramaileak. Akusazio «larriak» iruditzen zaizkio, ingurumen arloarekin zerikusia duen proiektu bat delako. Uste du hori dela «gakoa»: «Akusazioa egia balitz, argi geratuko litzateke ez dela gai kargu publiko bat betetzeko, baina are gutxiago ingurumenari dagokion bat». |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230317/elkarretaratzea-eginen-dute-irun-eta-hendaia-arteko-oinezko-zubia-ireki-dezaten.htm | Politika | Elkarretaratzea eginen dute Irun eta Hendaia arteko oinezko zubia ireki dezaten | Eragile andanak bat egin du Santiago zubia irekitzeko eskaerarekin, 'Mugak apurtu, zubiak eraiki' lelopean. EH Baik mozio bat aurkeztuko du Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseiluan. | Elkarretaratzea eginen dute Irun eta Hendaia arteko oinezko zubia ireki dezaten. Eragile andanak bat egin du Santiago zubia irekitzeko eskaerarekin, 'Mugak apurtu, zubiak eraiki' lelopean. EH Baik mozio bat aurkeztuko du Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseiluan. | Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) lotzen dituen oinezko zubia irekitzeko eskatuko dute bihar eragile andanak. 2021eko urtarrilean, Pirinio Atlantikoetako prefeturak eman zuen mugetako zortzi pasabide hesteko agindua, eta ordutik ez dute berriz ireki, astelehenean izan ezik, Frantziako Tourra iragateko denboran barrerak kendu baitzituzten. Jose Antoni Santano Irungo auzapezak eta Kotte Ezenarro Hendaiakoak gogor salatu zuten egoera, eta Gerlard Darmanin Frantziako Barne ministroari idatziko diola jakinarazi zuen Ezenarrok.
Bihar, elkarretaratzea eginen dute eragileek, Elkartasunak Eraiki eta Mugak apurtu, zubiak eraiki! lelopean, inor ez dela ilegala aldarrikatzeko. Hauek dira deialdia egin dutenak: Bidasoa Etorkinekin, Irungo Harrera Sarea, Diakite-Etorkinekin federazioa, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Bagera, SOS Arrazakeria, Bizi, LAB, FSU, Solidaires, EH Bai, EELV, NPA eta Mugak Zabalduz karabana.
Horrez gain, EH Baik mozio bat aurkeztuko du ostiralean Pinirio Atlantikoetako Departamenduaren kontseiluan. Muga itxia atxikitzeak migratzaileak «arriskuan» ematen dituela erranen dute Annie Poveda eta Iker Elizaldek, eta laguntza ekartzen duten eragileek pairatzen duten «errepresioa« salatuko dute. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230318/negu-hurbilak-filma-locarnoko-zinemaldian-estreinatuko-dute.htm | Kultura | 'Negu hurbilak' filma Locarnoko Zinemaldian estreinatuko dute | Negu kolektiboak zuzendu du lana: Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofrek eta Adria Rocak. Cineasti del Presente zuzendari berrien sailean lehiatuko da, abuztuan. | 'Negu hurbilak' filma Locarnoko Zinemaldian estreinatuko dute. Negu kolektiboak zuzendu du lana: Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofrek eta Adria Rocak. Cineasti del Presente zuzendari berrien sailean lehiatuko da, abuztuan. | Euskarazko film luze bat munduko zinemaldirik garrantzitsuenetako batean estreinatuko dute: Negu hurbilak, Locarnoko 76. Zinemaldian (Suitza). «Bakartzeari, itxaroteari eta nortasun irrikari» buruzko lan bat da, eta ihesaldi baten historia kontatzen du. Zubietan (Nafarroa) filmatu dute, eta herritarrak aritu dira aktore; Jone Laspiur protagonista da aktore profesional bakarra (Ane, Akelarre). Abuztuaren 2tik 12ra egingo dute jaialdia, eta filmaren lehen emanaldia hilaren 9an izango da.
Negu kolektiboak zuzendu du filma, Bartzelonako ESCAC zinema eskolan elkartutako lau lagunek: Ekain Albitek, Mikel Ibargurenek, Nicolau Mallofrek eta Adria Rocak. Beren fikziozko lehen film luzea da. Maluta Films eta Cornelius Films etxeek ekoitzi dute, eta, besteak beste, Bartzelonako D'A eta L'Alternativa jaialdietako industria sailetan parte hartu du.
Locarnoko Zinemaldian, Cineasti del Presente sailean lehiatuko da: mundu osoko zinemagileen lehen eta bigarren filmak biltzen ditu sailak. Lau sari banatuko dituzte horien artean: Urrezko Lehoinabarra, zuzendaririk onenaren saria eta aktorerik onenaren bi sari.
Filmaren sinopsiak kontatzen duenez, ETAk bere jarduera armatua behin betiko amaituko zuela jakinarazi zuen unean abiatzen da istorioa: «Emakumezko gazte bat ihesi doa helburu argi batekin: muga zeharkatzea, bai baitaki hala etxetik urrundu ahal izango dela, jaioterrian ez baitago seguru». Ihesean doala iritsiko da Zubietara, «antzinako mitoek eta gaur egungo gatazkek» bat egiten duten mugako herrira. Ihesaldia uste baino gehiago luzatuko eta nahasiko da.
Negu hurbilak-en aurretik, beste proiektu labur batzuk landu ditu Negu kolektiboak: Erroitz laburra, Uhara film ertaina —16 mm-tan filmatua— eta Katalunian egindako beste zenbait lan; besteak beste, A rabassa morta.
Izen handiak Sail Ofizialean
Locarnoko Zinemaldiko Sail Ofizialean parte hartuko duten filmen berri ere eman dute gaur. Besteak beste, Lav Diazen Essential Truths of the Lake, Laura Ferresen La imatge permanent, Radu Juderen Nu astepta prea mult de la sfarsitul lumii, Sylvain Georgeren Nuit obscure - Au revoir ici, n'importe où eta Quentin Dupieuxen Yannick lanak izango dira han. Paul Vecchiali zenaren Bonjour la langue filma ere pantailaratuko dute, lehiaketatik kanpo —joan den urtarrilean hil zen, 92 urterekin—. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230319/etxanobe-jeltzalea-hautatu-dute-bizkaiko-ahaldun-nagusi.htm | Politika | Etxanobe jeltzalea hautatu dute Bizkaiko ahaldun nagusi | EAJren eta PSE-EEren botoak bildu ditu, 31 orotara | Etxanobe jeltzalea hautatu dute Bizkaiko ahaldun nagusi. EAJren eta PSE-EEren botoak bildu ditu, 31 orotara | Elixabete Etxanobe jeltzalea hautatu dute Bizkaiko ahaldun nagusi, Batzar Nagusiek Gernikako juntetxean egindako bilkuran. 26 boto behar zituen Etxanobek horretarako, eta 31 lortu ditu: EAJren 23 batzarkideenak, eta PSE-EEren zortzienak. Beste hautagaiak, EH Bilduko Iker Casanovak, bere taldekideen botoak baino ez ditu jaso. PP eta Elkarrekin Bizkaia taldeetako batzarkideek boto zuria eman dute. Hasieran, PPko Raquel Gonzalezek ere aurkeztua zuen hautagaitza, baina saioa hasi orduko erretiratu egin du.
Bozketa amaituta, Etxanobek, oso hunkituta, zin egin du Gernikako arbolaren azpian, eta, ohi bezala, Jose Antonio Agirre lehendakariak 1936an erabilitako berbak baliatu ditu horretarako.
Ahaldun nagusia hautatzeko saioan, bi hautagaiek euren gobernu programak azaldu dituzte. Etxanobek esan du «pertsona guztien ongizatea bermatuko duen gizarte kohesionatu, solidario eta aurreratua» lortu nahi duela gobernu jardueraren bidez, eta «herritarrei erantzungo dien hurbileko erakunde» bilakatu nahi duela aldundia.
Esan duenez, Bizkaiak aurrera egin du azken zortzi urteotan: «Bizkaiak erakunde indartsuak dauzka, kalitatezko zerbitzu publikoak, azpiegitura onak eta hirugarren sektorearekin batera jositako segurtasun sarea». Hala ere, erronkak handiak direla nabarmendu du, eta horiei aurre egiteko bere programan agertzen diren proposamenak aletu ditu.
Gizarte babesaren arloan, «hirugarren sektorearekin elkarlana indartzea» proposatu du, eta iragarri du EtxeTIC zentro berriak zabalduko dituztela, eta bi zahar etxe berri, 120 lekurekin, Sestaon eta Abadiñon. Berdintasunaren esparruan soldata arrakalaren eta kristalezko sabaien kontra egingo duela zin egin du, eta «ongizate ekonomikoa eta enplegua sortzea» bere gobernuarentzat lehentasuna izango dela azaldu du.
Fiskalitateari dagokionez, Etxanobek esan du «zerga sistema bidezko eta progresiboa» nahi duela, eta iragarri du «hausnarketa» egingo dutela egin beharreko aldaketen inguruan, «betiere kontuan hartuta edozein aldaketak dagoena hobetzeko balio behar duela, eta ez arriskuan jartzeko».
Mugikortasunaren arloan, garraio publikoa sustatzea, metroaren 4. eta 5. lineak bultzatzea eta errepide sarea itsasadarraren azpitik joango den tunelarekin osatzea izango dira ardatz nagusiak. Klima larrialdiaren kontra egitea eta Gernikan Guggenheim museoaren bigarren egoitza eraikitzea ere lehentasunen artean daude.
Munduan aldaketak
EH Bilduren Iker Casanovak esan du mundua «aldaketan murgilduta» dagoela, eta horren aurrean herritarrek «segurtasuna» lortu nahi izaten dutela: «Amaitu da globalizazio neoliberalaren garaia; eredu horrek porrot egin du. Eta, porrot hori baliatuz, faxismoaren mamua agertu da, zalantzei gezurrezko erantzunak emanez».
Casanovaren ustez, garai berri horrek «politika egiteko molde berriak» eskatzen ditu: «Batzuek pribilegiotik ulertzen dute politika. Arduradun politikoen soldata handiek, ate birakariek, kontratuak beti ohiko enpresen esku uzteak, lagunkeriak eta abarrek kalte egiten diote politikari».
Baina, molde berriak ez ezik, «eduki berriak» ere proposatu ditu Casanovak bere gobernu programan. Fiskalitatearen arloan, «aberastasunaren banaketa gero eta bidegabeagoa» amaitu eta politika fiskala aldatzeko neurriak «luze gabe» aurkeztuko dituztela iragarri du; industria politika sustatzea proposatu du, baliabideen %3 ikerketara eta garapenera bideratzeko «lurralde ituna» eginda, eta azpiegituretan «paradigma aldatzea», mugitzeko beharra gutxitzea eta garraio publikoak sustatzea galdegin du.
Ezkerreko indarrei mezua bidaliz amaitu du Casanovak hitzaldia: «Bizkaian aldaketarako gogoa dago, eta ezkerreko indarrek erabaki beharko dute etorkizunean non kokatu nahi duten. Ezkerreko gehiengo bat eraikitzea hautatzen badute, elkarrekin egingo dugu topo».
Talde politikoetako bozeramaileen txandan, Elkarrekin Bizkaia taldeko Eneritz Madariagak eta EH Bilduko Bea Ilardiak «PPrekin ituna egitea» aurpegiratu diete EAJri eta PSE-EEri. Madariagaren ustez, itun hori «agerian» geratu zen Bizkaiko Batzar Nagusietako mahaia eratu zenean, eta Ilardiaren iritziz itunaren ondorioa izan da PPk ahaldun nagusi izateko hautagaitza erretiratu izana «EAJrekin eta PSE-EErekin aurrez aurre ez paratzeko». Ituna dagoela ukatu du EAJren eledun Jesus Lekerikabeaskoak, eta EH Bilduri leporatu dio programa bat edukitzea gobernatzen dituen erakundeetan, eta beste bat oposizioa egiten duen lekuetan: «Hemen bi proposamen entzun ditugu: bat hitzetan geldituko da, eta bestea ekintzetan gauzatuko da».
PSE-EEko eledun Goyo Zurrok, berriz, esan du herritarrek «desberdinen arteko akordioak eta gobernu egonkorrak» eskatu dituztela azken hauteskundeetan, eta sozialistek aintzat hartu dutela eskaera hori.
Arratsaldean egingo da ahaldun nagusia aukeratzeko bozketa. 26 boto behar dira horretarako, eta EAJk eta PSE-EEk 31 dituzte bien artean. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230321/hego-euskal-herriko-alderdi-politikoek-bihar-abiatuko-dute-hauteskunde-kanpaina-gehienek-bizkaian.htm | Politika | Hego Euskal Herriko alderdi politikoek bihar abiatuko dute hauteskunde kanpaina, gehienek Bizkaian | EAJk, EH Bilduk eta PSEk Bilbon egingo dute Espainiako Gorteetarako kanpaina hasteko ekitaldia. Sumarrek Santurtzin (Bizkaia) ekingo dio kanpainari; PPk, Donostian, eta UPNk, Iruñean. | Hego Euskal Herriko alderdi politikoek bihar abiatuko dute hauteskunde kanpaina, gehienek Bizkaian. EAJk, EH Bilduk eta PSEk Bilbon egingo dute Espainiako Gorteetarako kanpaina hasteko ekitaldia. Sumarrek Santurtzin (Bizkaia) ekingo dio kanpainari; PPk, Donostian, eta UPNk, Iruñean. | Iruñean San Fermin jaiak hasiko dira bihar, baina beste suziri bat ere jaurtiko dute. Uztailaren 23ko hauteskude kanpaina ere bihar bertan hasiko baita. Madrilgo Senaturako eta Kongresurako bozak eskatzeari ekingo diote alderdi guztiek. Bizkaian dago jokoan eserleku gehien, eta lurralde hori hautatu dute lau alderdik kanpainari ekiteko.
EAJk Bilbon emango dio hasiera hauteskunde kanpainari. Sabin Etxearen aurrean egingo dute ekitaldia, Albiako lorategietan, 21:00etan. Bertan izango dira Gipuzkoa, Bizkai eta Arabako zerrendaburuak, Euskadi Buru Batzarreko lehendakari Andoni Ortuzarrekin batera. Bizkaiko hiriburuan egingo dute ekitaldia PSEkoek ere. 18:30ean batuko dira Kongresurako hiru zerrendaburuak eta Eneko Andueza alderdiko idazkari nagusia, Itsasmuseum aurreko plazan.
EH Bilduk ere Bilbo aukeratu du kanpaina hasteko. Naxako geltoki zaharrean egingo dute ekitaldia, eta bertan parte hartuko dute Arnaldo Otegi koalizioko koordinatzaile nagusiak, Mertxe Aizpurua Gipuzkoako zerrendaburuak eta Oskar Matute Bizkaikoak. Sumar alderdiak ere Bizkaian hasiko du kanpaina, Santurtziko Oriol Jauregia hotelean, 18:00etan. Kongresurako Bizkaiko bi hautagaik, Lander Martinezek eta Lorena Viciosok, eta Gipuzkoa eta Arabako zerrendaburuek hartuko dute parte. Bestalde, PP izango da kanpainari Gipuzkoan ekingo dion alderdi bakarra, Donostian egingo dute ekitaldia.
Nafarroan, San Fermin jaien hasierarekin egingo du bat kanpainaren lehen egunak. Iruñean egongo den jendetza baliatuz, alderdiek hiriburuan egingo dituzte ekitaldiak. UPNk arratsaldeko zazpietan jaurtiko du kanpainaren suziria. Takoneran egingo dute ekitaldia, eta bertan egongo dira Senaturako eta Kongresurako hautagaiak, Javier Esparza alderdiko lehendakariarekin batera.
Geroa Bai «Gorteetara ordezkaritza plurala eta aurrerakoia eraman dezakeen Nafarroako formakuntza politikoa» dela esan du gaur Maria Solana Diputatuen Kongresurako hautagaiak. «Estatu mailako alderdien dinamiketan nahastu gabe» Nafarroaren interesak defendatuko dituen alderdi gisa aurkeztu du. Halere, Nafarroako gainerako alderdiek bezala, ez dute jakinarazi noiz egingo duten kanpaina hasteko ekitaldia.
EH Bilduk, gaur aurkezpena
EH Bilduk Bilbon egingo du lehen ekitaldia, baina ostiralean Nafarroan izango dira. San Fermin egunez Iruñeko O plazan Bel Pozueta Kongresurako hautagaiarekin argazkia ateratzeko deia egin dute.
Hasiera ofiziala egin aurretik, ordea, gaur aurkeztu dute kanpaina. Kongresurako eta senaturako hautagaiak Sestaon (Bizkaia) elkartu dira. Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak eta Mertxe Aizpurua Gipuzkoako zerrendaburuak hartu dute hitza. «Berriro egingo dugu» lelopean, Hego Euskal Herriko «alderdi bozkatuena» izan daitezkeen esperantzarekin ekingo diote kanpainari.
«Bi blokeren artean» hautua egin behar dela azaldu du Otegik: «Mehatxu orokorra dago, eta hori PP-Voxen eskutik dator. Baina badago esperantzaren blokea ordezkatzen duen ezker subiranista». Aizpuruak, bestalde, Madrilen orain arte egin duten lana goraipatu du: «Aurrerapen handiak lortu ditugu euskal gizartearen bizitza hobetzeko. Pentsioak handitzetik alokairuak arautzeraino, gure memoria demokratikoa ahaztu gabe eta gure autogobernua zabalduz».
Maiatzaren 28an herritarren partetik jasotako «indar geldiezina» eskertu, eta horrekin aurrera jarraituko dutela azaldu du Kongresurako Gipuzkoako hautagaiak. Gainera, jakinarazi du kanpainan zenbait ekitalditan parte hartuko dutela Kataluniako Esquerra Republicanako kideekin. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230322/inoiz-erregistratutako-egunik-beroena-neurtu-dute.htm | Mundua | Inoiz erregistratutako egunik beroena neurtu dute | Munduko tenperatura orokorraren batezbestekoa 17,18 gradura iritsi zen. | Inoiz erregistratutako egunik beroena neurtu dute. Munduko tenperatura orokorraren batezbestekoa 17,18 gradura iritsi zen. | Munduko batez besteko tenperaturaren erregistroak daudenetik jaso den tenperaturarik beroena erregistratu zen atzo: 17,18 gradu. NCEP Ameriketako Estatu Batuetako Ingurumen Iragarpenen Agentzia Nazionalak argitaratutako datuek errekor historikoa ezarri zuten astelehenean, 17,01 gradu neurtuta, baina atzokoak marka hori gainditu zuen.
El Niño klima fenomenoaren etorrerak eta berotze globalak eragin dituzte datu horiek. El Niño-k asko igotzen ditu Pazifikoko uretako tenperaturak, eta, ondorioz, handitu egiten da munduko batez besteko tenperatura orokorra. Tenperatura handien eraginak argiak dira munduan. Ameriketako Estatu Batuetan, bero bolada handi baten ondorioz, 46 gradura heldu dira, eta hamalau pertsona hil dira beroaren eraginez Texas estatuan. Asia ekialdean ere beroak kalte handiak eragin ditu azken asteotan, 40 graduak gaindituta. Afrika iparraldean, 50 gradutik gertu daude.
«Berotze globalaren eragina heriotza zigorra da gure munduko gizarte eta ekosistementzat», esan du Friederike Ottok, Ingurumen eta Klima Aldaketarako Grantham institutuko klima zientzialari batek, Al Jazeera telebistan. Robert Rohde klima aldaketako adituak fenomeno honen arriskuen berri eman du bere Twitter kontuan: «El Niño -rekineta berotze globalaren eraginarekin, hurrengo asteetan seguruenik berriro ere errekorra hainbat alditan gaindituko da».
El Niño, azkeneko aldiz, 2016. urtean detektatu zen Ozeano Barean. 16,92 graduraino igo ziren tenperaturak, hau da, zazpi urtean 0,26 gradu igo da. NCEPren datuak 1979tik aurrerakoak dira, baina, aurrez erregistrorik ez egonda ere, adituek diote atzoko 17,18 graduko batezbestekoa inoizko handiena izan daitekeela. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230323/europako-batasunak-ehungintzan-ekonomia-zirkularra-bultzatzeko-neurriak-proposatu-ditu.htm | Ekonomia | Europako Batasunak ehungintzan ekonomia zirkularra bultzatzeko neurriak proposatu ditu | Europako Batzordeak arropa birziklatzera eta janaria alferrik ez galtzera behartu nahi ditu estatu kideak | Europako Batasunak ehungintzan ekonomia zirkularra bultzatzeko neurriak proposatu ditu. Europako Batzordeak arropa birziklatzera eta janaria alferrik ez galtzera behartu nahi ditu estatu kideak | “Kutsatzen duenak ordaindu egingo du”. Hala adierazi du gaur Virginijus Sinkeviciusek, Europako ingurumen komisarioak. Europako Batzordeak neurri sorta bat aurkeztu du gaur, ekonomia zirkularra bermatzeko eta herrialdeak birziklatzera behartzeko. Ehungintzan izango du eragina bereziki, baina indarrean jartzeko, aurretik, Europako Parlamentuak eta estatu kideek proposamenak onartu beharko dituzte. Behin betiko araudia 2024ko ekainerako indarrean egotea espero dute.
Ehungintza industriak eragin handia du ingurumenean; izan ere, ingurune inpakturik handiena duten sektoreetatik laugarrena da, eta EBan erabiltzen den arroparen %78 zabortegietara bota edo erraustegietan erretzen da gaur egun. Arazo hori amaitzeko, berrerabiltzera eta birziklatzera zuzendutako produktuak egitera behartu nahi ditu Batzordeak enpresa ekoizleak, eta, hala egin ezean, ordainarazi egingo die.
Janaria ez botatzeko neurriak
Proposamen legegilean, ehungintzari ez ezik, janariari ere erreparatu diote. Europako Batzordearen arabera, urtero 59 milioi tona janari galtzen da alferrik, eta Bruselak proposatu du kantitate hori %30 murriztea 2030erako. Horretarako, norbanakoen ohiturak aldatzeaz gain, birziklapen ohitura onak dituzten herritarrak saritzeko eskatu die estatu kideei. Frantzian, Herbehereetan eta Alemanian jada martxan daude diru laguntza batzuk. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230324/elak-salatu-du-egoitza-batean-0615ean-jaikiarazten-dituztela-adinekoak.htm | Gizartea | ELAk salatu du egoitza batean 06:15ean jaikiarazten dituztela adinekoak | GRS kooperatibaren ardurapeko zentro batean gertatzen dela esan du, eta egoeraren berri eman diotela Gipuzkoako Diputazioari. | ELAk salatu du egoitza batean 06:15ean jaikiarazten dituztela adinekoak. GRS kooperatibaren ardurapeko zentro batean gertatzen dela esan du, eta egoeraren berri eman diotela Gipuzkoako Diputazioari. | Zahar etxeetako artarekin lotutako arazoen berri ematen ari da azkenaldian ELA sindikatua. Aste honetan bertan, Eusko Jaurlaritzak zahar etxeetarako ondu duen araudi berria baloratzeko agerraldi bat egin du, eta salatu hobekuntza erabakigarri baterako urratsak falta direla. Gaur, ohar baten bidez, Gipuzkoako egoitza bateko egoera salatu nahi izan du: esan duenez, langileek, zentroko arduradunen aginduei jarraituz, egoiliarrak 06:15ean jaikiarazten dituzte.
Adierazi duenez, Mondragon taldeko kooperatiba batek kudeatzen du egoitza, GRSk. Donostian dago, Egia auzoan. «Gaueko txandako langileek agindua jasoa dute 06:15ean adinekoak garbitzen hasteko. Ohikoa, beste egoitzetan, lan horietan 08:00etan hastea izaten da», azaldu du sindikatuak. Ordutegi horretara moldatu beharrak arazoak sortzen dituela esan du: adineko asko oraindik lo egoten dira garbitzen dituzten bitartean, eta jaikiarazi egiten dituzte, gero goizeko bederatziak arte gosaririk ematen ez bazaie ere. Adineko asko akitu egiten ditu hain goiz jaiki beharrak, eta horrek gero eragina du egunean zehar.
Langileek salatu dute, gainera, enpresako arduradunek eman dieten aginduaren ondorioz usu ezin dituztela behar bezala artatu egoiliarrak; izan ere, esan dutenez, garbitasun lanak egiten dituzten bitartean, ezin izaten diete erantzun adinekoen gainerako premiei. Horiek horrela, kooperatibako buruei ezinegona azaldu diete langileek, baina, sindikatuaren arabera, zuzendaritzak ez die batere jaramonik egin. «Zenbait txanda ez indartzeko egiten ari dira hori guztia, eta gaueko lantaldeari lan zama handia emateko», deitoratu du.
ELAk esan du egoeraren berri eman diotela Gipuzkoako Diputazioari. Langileek kexu gehiago ere badituztela adierazi du: «Lanaren antolaketa falta, lan zama handiak, egutegi kaskarrak eta ordainketa faltak». Nabarmendu du horrek guztiak eragina duela langileengan, eta ondorioak dituela egoiliarren artan ere. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230325/hindleyk-ezustekoa-eta-vingegaardek-erakustaldia.htm | Kirola | Hindleyk ezustekoa, eta Vingegaardek erakustaldia | Australiarrak etapa eta lidergoa lortu ditu Pirinioetan, Tourreko bosgarren etapan. Vingegaardek minutu baten aldea atera dio Pogacarri. Landa ahul aritu da, eta 3.13ra du orain lidergoa. | Hindleyk ezustekoa, eta Vingegaardek erakustaldia. Australiarrak etapa eta lidergoa lortu ditu Pirinioetan, Tourreko bosgarren etapan. Vingegaardek minutu baten aldea atera dio Pogacarri. Landa ahul aritu da, eta 3.13ra du orain lidergoa. | Pirinioetan jai egin du Jai Hindleyk (Bora): Tourreko lehen etapa menditsua bereganatu, eta maillot horia kendu dio Adam Yatesi (UAE). Beste faboritoekin buruz buru lehiatu ordez, eguneko ihesaldian sartuta lortu du saria Larunseko helmugan (Okzitania). Tropel itxurako multzo batek aurrea hartu dio tropelari, eta bertan sartu da australiarra. Gero, iheskideei aise gailendu zaie Marie Blanquen. Jonas Vingegaardek ere (Jumbo) erakustaldia egin du igoera horretan. Erasora jo du, eta atzean utzi du Tadej Pogacar (UAE). Hindley baino 34 segundo beranduago sartu da helmugan, eta 1.04 atera dio Pogacarri. Mikel Landa (Bahrain), berriz, 2.55era iritsi da, Pello Bilbao taldekidearekin batera.
Hindley besoak goian iritsi da Larunsera, eta Giulio Ciccone (Lidl) eta Felix Gall (Ag2r) izan ditu atzetik. Australiarrak gainsariak lortu ditu helmugan eta Marie Blanquen, eta, hala, sendo finkatu da lider poostuan. Bigarren Vingegaard dago, 47 segundora, eta hirugarren, Ciccone, 1.03ra. Pogacar seigarren ageri da orain, 1.40ra; eta Landa hamalaugarren, 3.13ko atzerapena pilatuta.
Atzo txangoa, eta gaur, lehiarako gogoa: suhartasun handiz abiatu dira txirrindulariak Pauetik (Okzitania). Erasoari erasoa lotu zioten, eta trumilka egin dute alde tropeletik. Jendetsuak ez ezik, maila handikoak izan dira ihesaldia osatzeko saiakerak. Bada, bi ezaugarri horiek uztartu ditu lasterketa buruan finkatu den multzoak: 36 txirrindularik osatu dute, eta horien artean ziren Gall, Ciccone eta Mads Pedersen (Trek), Julian Alaphilippe (Soudal), Wout van Aert (Jumbo), Daniel Felipe Martinez eta Omar Fraile (Ineos), Matteo Jorgenson (Movistar), Rigoberto Uran (Education) eta Valentin Madouas (Groupama); baita Hindley ere, Tourreko podiumera igotzeko hautagai nagusietako bat izan arren. Atezuan jarri ditu beste liderren taldeak, baina tropelean ez da aparteko larridurarik nabaritu.
Van Aert, Pedersen eta Victor Campenaertsek (Lotto) lasterketa buruan iritsi dira Zuberoara. Soudet zetorkien berehala, aurtengo Tourrean igo beharreko mailaz kanpoko lehen mendatea (15 kilometro eta %7,2ko pendiza). Magalean minutu bateko errenta ateratzen zien iheskideei; tropela, berriz, ia hiru minutura zegoen. Pedersen ezinean gelditu da, eta Garateko lepotik igaro eta Zuberoa atzean utzita, harrapatu egin dituzte Van Aert eta Campenaerts. Gallek eraso egin du Soudeteko tontorrera bidean, eta puntu sorta ederra bildu. Mendiko lider jarri da. Berehala iritsi dira gora beste hainbat iheslari. Tropela, aitzitik, lau minutuko atzerapenarekin pasatu da gailurretik.
Soudetek sufriarazi egin die esprinterrei, baita Victor Lafayri ere (Cofidis), Euskal Herriko etapetan gehien nabarmendu diren ziklistetako bati. UAE taldea ari zen erritmoa jartzen. Igoerak, halaber, zatikatu egin du aurreko saila, eta, jaitsiera bukatuta, hemezortzi ziklista geratzen ziren; hots, hasiera batean ihes egin dutenen erdiak. Frailek galbahea igaro du. Hurrengo mendatea Ichere zen, hirugarren mailakoa, eta aurrea hartuta iritsi da Krists Neilands (Israel). Harekin bat egin dute Van Aertek eta Alaphilippek.
Etapak Marie Blanquen egin du eztanda. Frailek erruz egin du lan, baita Ag2r taldeak ere, eta mendatearen azken zati beldurgarrira iritsita, garaipenaren bila abiatu dira Gall eta Hindley. Australiarra bakarrik gelditu da gailurrera iritsi baino bi kilometro lehenago, eta bakardadean gozatuz egin ditu goitik helmugaraino gelditzen ziren hemezortzi kilometroak. Hautagaien multzoan, berriz, ekimena hartu du Jumbo taldeak, eta Vingegaarden erasoa prestatu. Danimarkarrak piztutako suak erre egin du Pogacar. Jumboko liderrak bat egin du Buchmann, Ciccone eta Gallekin. Pogacar, berriz, Yates anaiekin, David Gaudurekin (Groupama) eta Mattias Skjelmoserekin (Lidl) helmugaratu da, besteak beste.
Bihar beste etapa menditsu bat jokatuko dute Pirinioetan. 144 kilometroko saioa izango da, eta amaieran Aspin, Tourmalet eta Cauterets igoko dituzte. Hautagaiak nor baino nor gehiago ariko dira beste behin, eta baliteke ihesaldiak zeresana ematea berriro. |
2023-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/230326/arretazko-grebara-deitu-du-ertzainak-borrokan-kolektiboak.htm | Politika | Arretazko grebara deitu du Ertzainak Borrokan kolektiboak | Lankideak deitu ditu «arau hauste administratiboen» aurka «gogorrago» lan egitera. | Arretazko grebara deitu du Ertzainak Borrokan kolektiboak. Lankideak deitu ditu «arau hauste administratiboen» aurka «gogorrago» lan egitera. | Igaro da Frantziako Tourra Euskal Herritik, baina Ertzaintzako sindikatuek eta Ertzainak Borrokan kolektiboak Eusko Jaurlaritzarekin duen gatazka ez da atzean geratu. Atzo, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailburuak azaldu zuen urteko garai honetan ohikoa den baino ertzain gehiago ez zirela lanera agertu, eta zergatia ikertzen ari direla. Ertzaintza Borrokan taldeak, berriz, arretazko greba egitea iradoki du sare sozialetan zabaldutako mezu batean.
«[Erkorekari] Transmititu nahi diogu profesional handiak izan garela, bagarela eta izango garela. Horregatik, kolektiboa animatu nahi dugu eguneroko zereginekin are finago jokatzera eta are gogorrago jardutera eguneroko lanetan, delituen eta arau hauste administratiboen aurak gogorrago borrokatzeko, gure profesionaltasunaz harro egon daitezen», dio oharrak.
Atzo, ohar batean, sindikatuek kritikatu egin zuten jazotakoaren gainean Jaurlaritzak eginiko balorazioa. Orain beste egun bati begira jarri direla esan zuten: uztailaren 23ko bozetan zer egin aztertzen ari dira. Jaurlaritzari egotzi diote «bizkarra» ematea ertzainei. Gainera, autoekin karabana bat egingo dute ostiral arratsaldean Donostian. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230348/alfredo-de-miguel-zaballako-espetxean-sartu-da.htm | Politika | Alfredo de Miguel Zaballako espetxean sartu da | Hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten iruzurragatik eta ustelkeriagatik, eta gaur goizean aurkeztu da kartzelan, kondena betetzeko. Atzo, Koldo Otxandiano bere kabuz sartu zen espetxe hartan bertan. | Alfredo de Miguel Zaballako espetxean sartu da. Hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten iruzurragatik eta ustelkeriagatik, eta gaur goizean aurkeztu da kartzelan, kondena betetzeko. Atzo, Koldo Otxandiano bere kabuz sartu zen espetxe hartan bertan. | Arabako Probintzia Auzitegiak astelehenean egin zien ohartarazpena EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Miguel eta Koldo Otxandianori: 72 orduko epea zuten kartzelan sartzeko, eta, bete ezean, «beharrezko aginduak» emango zizkien segurtasun indarrei bi kideak atxilotzeko eta espetxeratzeko. Bada, gaur goizean De Miguel Zaballako espetxean (Araba) sartu da, 09:25ean, auzitegiak kartzelan sartzeko emandako epemuga bete baino ordu batzuk lehenago. De Migueli hamabi urte eta lau hilabeteko zigorra ezarri zioten EAJk gobernatutako zenbait administrazioren kontratu publikoetan legez kanpoko komisioak kobratzeagatik eta prebarikazioa egiteagatik, baina, alegazioak tarteko, sei hilabete atzeratu du espetxeratzea. De Miguel auzian zigortutako beste batek ere, Koldo Otxandianok, atzo aurkeztu zuen bere burua espetxean, auzitegiaren abisua jasota. Zazpi urteko zigorra ezarri zion Arabako Probintzia Auzitegiak, besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea eta influentzia trafikoa leporatuta.
Zigorrak urte hasieran berretsi zituen Espainiako Auzitegi Gorenak, eta martxoan helarazi zion erabakia Arabako Probintzia Auzitegiari. Hark 24 orduan argitaratu zuen epaia irmo egiten zuen autoa, eta hamar eguneko epea ezarri zien De Migueli eta Otxandianori kartzelan sartzeko. Gauza bera agindu zien Aitor Telleria EAJko kide ohiari eta Xabier Sanchez Robles Eusko Jaurlaritzako Gazteriako zuzendari ohiari ere. Hala ere, Sanchez zen orain arte espetxean zegoen bakarra: maiatzaren 17an sartu zen espetxean, zazpi urte eta hilabete bateko zigorra betetzeko. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230349/bertako-elikagai-bikainak-donostiako-geuria-merkatuan.htm | albisteak | Bertako elikagai bikainak Donostiako Geuria merkatuan | Izozkiak, Geuria sukaldeko jakiak, barazkiak eta Euskal Herriko ekoizle txikien beste zenbait produktu eskura daitezke Mahala taldeak Donostian zabaldu berri duen Geuria merkatuan. Bertako elikagai natural bikainak eta osasungarriak. | Bertako elikagai bikainak Donostiako Geuria merkatuan. Izozkiak, Geuria sukaldeko jakiak, barazkiak eta Euskal Herriko ekoizle txikien beste zenbait produktu eskura daitezke Mahala taldeak Donostian zabaldu berri duen Geuria merkatuan. Bertako elikagai natural bikainak eta osasungarriak. | Kalitatezko produktuak eskaintzeaz gain, kalitatezko zerbitzua ematen dute Mahala taldeak Donostiako Bulebarrean zabaldu duen Geuria merkatuan. Izozkiak, bertako elikagaiak eta Geuria sukaldeko jakiak eskura daitezke bertan. Naturalak eta osasungarriak, bikainak.
Geuria merkatuaren eginkizuna hiru arlotan dago oinarrituta. Izozkiak saltzea da bat, Mahalako izozkiak, irabiatuak eta baita pintxo izozkiak ere. «Pintxo izozkietan Mahalakoa bera da izozkia, eta osagaien artean, besteak beste, Errezilgo (Gipuzkoa) sagarra, Getariako (Gipuzkoa) eztia, Nafarroako intxaurrak eta Mutrikuko (Gipuzkoa) marmelada batzuk erabili ditugu. Euskal Herrian egindakoak dira guztiak. Horri garrantzia eman diogu, ikusten dugulako bertako produktua sustatu behar dugula», Jokin Arrospide Mahala taldeko arduradunaren hitzetan.
Geuria merkatuko beste gune batean elikagaiak daude: barazkiak, fruta, eztia, kontserbak, Mahalako txerrikiak eta esnekiak, Euskal Herriko ekoizle txikien beste zenbait produktu natural, eta Geuria sukaldeko jakiak. «Mahala baserrian ekoizten ditugun produktuak hemen daude, eta horiez gain, adibidez, Hernaniko (Gipuzkoa) baserri bateko barazki ekologikoak daude. Gure helburua da ahalik eta produktu gertukoena, ahalik eta naturalena bultzatzea. Horrela, Gipuzkoan zerbait falta bada, Nafarroara joango gara, eta Nafarroan falta bada, agian Errioxara».
Geuria sukaldeko janaria egiteko prozesua eta osagaiak arretaz zaintzen dituzte. «Gure erara prestatzen dugu, %100 bertako produktuekin, eta Geuria sukaldea deitzen diogun janari desberdin batzuk sortu ditugu, jendeak eguneroko janaria etxera eraman dezan, erosotasun guztiarekin. Betiko produktua egitera Joan gara, inongo osagai edo ongailu arrarorik gabe, kalitatezko sukaldaritza eta jakiek zapore gozoa izan dezaten bilatuz». Horretarako, besteak beste, Baztango (Nafarroa) haragia eta Leitzako (Nafarroa) barazkiak erabiltzen dituzte, eta olioa, gatza eta gainerako osagai guztiak ere Euskal Herrikoak dira.
Hirugarren gunean, sotoan, espazio bat daukate nekazaritza kulturari buruzko ekitaldiak egiteko: hitzaldiak, prestakuntza saioak eta beste zenbait jarduera. «Garai hauetan ezin dugu ahaztu nekazaritzak eduki behar duen pisua; izan ere, ematen du nekazaritza eta natura ordezka daitezkeela. Teknologia berriak kontuan izan beharko dira, baina oso garbi dago natura dela denon ama».
Baserriak eta ekoizle txikien lana funtsezkoak dira, Arrospideren aburuz: «Azken batean, gure nahia da gure herria indartzea. Gure baserria bizirik mantendu nahi dugu, beharra ikusten dugu. Saltoki txikiak desagertzen ari dira, soka eteten ari da. Horregatik, proiektu hau da duela bi urte buruan izan duguna, besteak beste, baserriak iraunarazteko, ondoko ekoizle txikiek aukera bat izan dezaten hemen salduz, eta uste dugu kontsumitzaileek ere aukera bikaina daukatela, nahi badute behintzat, erosketak hemen egiteko, kolaboratzeko eta elkarlan bat egiteko».
1996tik Mahalak duen filosofia laburbiltzen duen txartela. G.ARANBURU / FOKU
Euskararen erabilera sustatu
Euskararen erabilera sustatzea ere bada Geuria merkatuaren helburu bat. Horrela, izozki bat hartu edo erosketa bat egiterakoan, «Euskaraz eskatzeagatik, erosketa honen zatitxo bat euskararen alde emango dugu» esaldia ageriko zaio erosleari ordainagirian. «Jolas moduan, euskaraz eskatzea saritu egingo dugu. Urtea amaitzen denean balorazio bat egingo dugu, zenbat saldu den ikusi, eta horren %5 inguru euskaraz eskatu dutenen partea izango da. Euskarak beharra non daukan aztertu, eta laguntza emango dugu. Hainbat erakunde eta elkarterekin bilduko gara, eta aukera desberdinak azalduko direla uste dugu. Ez da izango dirutza izugarria, baina bakoitzak pixka bat jarriz gauza handiak egin daitezkeela uste dugu».
Horrela, Geuria merkatuko langileen artean inkesta bat egingo dute, zenbat bezerok euskaraz eskatu duten jakiteko, eta euskaraz eskatzea aintzat hartuko dute diru ekarpen hori egiteko.
Ordainagirian, «Eskerrik asko bertakoa kontsumitzeagatik» ere irakur daiteke. «Izan ere, kontsumitzaile zintzoei esker, Mahala hemen dago, bertako produktuak ekoizten, garai batean sistemak hori erraztu ez arren».
Bilbon ere badago Geuria merkatu bat. Mahalak duela hamar urte ireki zuen, hango Unamuno plazan. «Elikagaiak saltzen ditugu. Euskal Herriko produktuak dira %99, produktu batzuk ez baitaude Euskal Herrian, bananak, adibidez. Esperientzia harekin, Donostian beste Geuria merkatu bat ireki behar genuela erabaki genuen, Donostiara egokituta. Duela bospasei urte izozkiak egiten hasi ginen, eta izozkiak saltzeko toki bat behar genuela ikusi genuen, eta toki hori Donostian zegoela, kalean bertan».
Duela 27 urte, Leaburuko (Gipuzkoa) Mahala baserrian, bertako produktuak lantzen eta ekoizten hasi ziren. «Lehenago, gure gurasoek Tolosan (Gipuzkoa) saltzen zituzten barazkiak eta esnea, eta inoiz Donostiara ere joaten ziren saltzera. Horren segida da Mahalan egiten duguna. Alde batetik, ikusten genuelako baserri baten funtzioa zela produktua ahalik eta naturalena egitea, garaian garaira egokituta, egungo teknologiak baliatuta, eta bertan kontsumitzea, hau da, bertakoentzat egitea».
Horrela, Geuria merkatua Mahalak sustatutako jarduera bat da, Mahalaren filosofia hori bera izanik ardatz nagusia. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230350/bihar-hasiko-dira-bertso-udalekuak.htm | Kultura | Bihar hasiko dira bertso udalekuak | Hilaren bukaerara arte, ia berrehun bertsozale gazte elkartuko dira txandaz txanda Amaiurren (Nafarroa), Irañetan (Nafarroa), Zuhatzan (Araba) eta Larraulen (Gipuzkoa) | Bihar hasiko dira bertso udalekuak. Hilaren bukaerara arte, ia berrehun bertsozale gazte elkartuko dira txandaz txanda Amaiurren (Nafarroa), Irañetan (Nafarroa), Zuhatzan (Araba) eta Larraulen (Gipuzkoa) | Hogeita bost urte beteko dituzte aurten bertso udalekuek. 1998an egin zituzten lehen aldiz, Hazparnen (Lapurdi). Geroztik, Euskal Herri osoko haur eta gazteen bilgunea dira udaro. Aurten, hilaren 8tik 17ra egingo dute lehenengo txanda, Amaiurren (Nafarroa). Bertan bilduko dira 16-18 urte bitarteko gazteak. Hurrengo egunean hasiko dute astebeteko egonaldia, Irañetan (Nafarroa), 12-13 urte arteko gazteek. 24an bertan hasiko da Zuhatzako txanda (Araba), 9-11 urte bitartekoekin, eta, amaitzeko, 14-15 urteko gazteak Larraulgo (Gipuzkoa) aterpetxean elkartuko dira uztailaren 25etik 31ra.
Parte hartzaileek zuzeneko harremana izaten dute bertsolariekin. Txanda bakoitzean, bertso afaria egiten dute, eta horrek aukera ematen die gazteei erreferentetzat dauzkaten bertsolariak ezagutzeko, haiekin hitz egiteko eta baita bertsotan jarduteko ere. Hezitzaileak, oro har, zuzendari, begirale zein sukaldariak, bertso mundukoak izaten dira. Euskal Herri osoko gazteak biltzen dituzte bertso udalekuek, baina herrialdeka ere elkarteek barnetegiak antolatzen dituzte urtean zehar. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230351/horrela-kontatu-du-berriak-txupinazoa.htm | Bizigiro | Horrela kontatu du BERRIAk txupinazoa | Hasi dira sanferminak. Luis Sabalza Osasunako presidenteak bota du aurten jaiei hasiera emango dien suziria, eta Osasuna taldeak Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Apelazio Batzordean borrokan jarraitzeko asmoa duela berretsi du. Goizean goizetik, jendez betetzen ari dira Iruñeko Alde Zaharreko karrikak. | Horrela kontatu du BERRIAk txupinazoa. Hasi dira sanferminak. Luis Sabalza Osasunako presidenteak bota du aurten jaiei hasiera emango dien suziria, eta Osasuna taldeak Europako Futbol Federazioaren (UEFA) Apelazio Batzordean borrokan jarraitzeko asmoa duela berretsi du. Goizean goizetik, jendez betetzen ari dira Iruñeko Alde Zaharreko karrikak. | * Luis Sabalza Osasunako presidenteak bota du aurten txupinazoa.
* Enrique Maiaren agurra peñen pankartetan.
* Bihar egingo dute lehen entzierroa, La Palmosilla ganadutegiko zezenekin. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230352/melissa-aldana-arituko-da-gasteizko-jazzaldian-the-bad-plus-hirukotearen-ordez.htm | Kultura | Melissa Aldana arituko da Gasteizko Jazzaldian The Bad Plus hirukotearen ordez | Kandace Spings abeslari eta pianistarekin batera arituko da bihar, Grammy sarietarako izendatua izan den saxofoi jotzailea. | Melissa Aldana arituko da Gasteizko Jazzaldian The Bad Plus hirukotearen ordez. Kandace Spings abeslari eta pianistarekin batera arituko da bihar, Grammy sarietarako izendatua izan den saxofoi jotzailea. | Melissa Aldanak osatuko du biharko kartela Gasteizko Jazzaldian. The Bad Plus taldea zen aritzekoa, baina, Europan zehar egitekoak ziren bira bertan behera utzi dute familiako osasun arazo batengatik, gaur jakinarazi dutenez. Saxofoi jotzailea da Aldana, txiletarra eta jazzaren egungo eszenako izarretako bat. Berezia da musikarekiko duen begirada eta haren interpretazioetan nabarmentzen du hori, berebiziko apustua egiten baitu berrikuntzarako.
Etxetik datorkio saxofoiarekiko grina, haren aita Marcos Aldana ere instrumentuaren profesionala baita. Gasteizen aurkeztuko dituen abestiekin osatuko du seigarren diskoa, orain sortze eta grabatze lanetan ari dena. 12 stars (2022) disko arrakastatsuko kantuak ere interpretatuko ditu.
2017an izan zen azkenekoz Gasteize Aldana, aldi hartan, Woman to Woman proiektuaren kari aritu zen. Emakumeek osatutako zazpikoa izan zen orduan oholtzan: Renee Rosnes pianoan, Cecile McLorin Salvant abeslari, Anat Cohen klarinetearekin, Ingrid Jensen tronpetan, Noriko Ueda kontrabaxuan, Alison Miller baterian eta Aldana bera saxofoian.
Programazio aldaketa hau dela eta, Gasteizko Jazzaldiaren antolatzaileek sarrera itzultzeko edota beste egun batekoarekin aldatzeko aukera eman dute. Gasteizko turismo bulegoan daukaten bulegoan egin ahalko da, baita marketing@jazzvitoria.com helbidera idatzita ere. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230353/cafek-150-milioi-euroren-hiru-kontratu-lortu-ditu-italian.htm | Ekonomia | CAFek 150 milioi euroren hiru kontratu lortu ditu Italian | Cagliarirako 98 autobus elektriko egingo ditu, Napolirako sei metro unitate, eta Palermorako bederatzi tranbia. | CAFek 150 milioi euroren hiru kontratu lortu ditu Italian. Cagliarirako 98 autobus elektriko egingo ditu, Napolirako sei metro unitate, eta Palermorako bederatzi tranbia. | Italiako hiru hiritan ibiliko dira CAFen autobus elektrikoak eta trenak: Cagliarin, Napolin eta Palermon. Guztira 150 milioi baino gehiagoko kostua duten hiru kontratu sinatu ditu. Sardiniako hiriburu Cagliarirako 98 autobus elektriko egingo ditu, Napolirako sei metro unitate, eta Palermorako bederatzi tranbia.
CAFen filial batek egingo ditu Cagliagirako autobus elektrikoak, Solarisek. Aurretik ere egin ditu kontratuak hango operadorearekin. Aurki, hemezortzi autobus elektriko entregatuko ditu euskal multinazionalak. Italia da, hain justu, Solarisen merkatu nagusietako bat. Gaur egun, marka horretako 1.600 ibilgailu baino gehiago dabiltza hango errepideetan, eta haietako ia heren bat zero isurpeneko autobusak dira.
Horrez gain, CAFek akordioa sinatu du Napoli eskualdeko eta metropoli eremuko garraio publikoaren zerbitzuaz arduratzen den sozietatearekin. Sei metro unitate egingo ditu, parkeko piezen hornikuntzaz arduratuko da, eta ibilgailuen mantentze lanak egingo ditu hiru urtez. Aurretik beste lau unitate egin ditu operadore berarentzat.
Palermon, berriz, tranbiako hiru linea eraikiko du CAFek, Italiako Sis Scpa ingeniaritza enpresarekin batera, eta bederatzi unitate fabrikatuko ditu. Aurrera begira, beste 35 egiteko aukera jasotzen du kontratuak. Proiektuaren guztizko bolumena 400 milioi eurokoa da.
Azken asteetan beste bi kontraturen berri eman du CAFek. 190 milioi euroko bat Espainiako Renferekin eta 90 milioiko beste bat Londresko Metroarekin. Beasainen (Gipuzkoa) egoitza duen konpainiaren helburua da salmentak %60 handitzea datozen hiru urtean. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230354/prigozhin-errusiara-itzuli-dela-esan-du-lukaxenkok.htm | Mundua | Prigozhin Errusiara itzuli dela esan du Lukaxenkok | Kremlinek esan du ez direla ikertzen ari Wagnerreko burua non dabilen. Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz, sei zibil hil eta berrogei zauritu dira Lviven, Ukraina mendebaldean. | Prigozhin Errusiara itzuli dela esan du Lukaxenkok. Kremlinek esan du ez direla ikertzen ari Wagnerreko burua non dabilen. Errusiaren bonbardaketa baten ondorioz, sei zibil hil eta berrogei zauritu dira Lviven, Ukraina mendebaldean. | Jevgeni Prigozhin Wagner talde paramilitarreko burua jada ez dago Bielorrusian. Hala jakinarazi du gaur hango presidente Aleksandr Lukaxenkok. Belta berri agentziak jaso duenez, kazetariei esan die Errusiara itzuli dela, San Petersburgora, hain zuzen. Han du egoitza nagusia mertzenarioen taldeak. «Beharbada Moskura edo beste toki batera joan da, baina ez dago Bielorrusian», gaineratu du. Horri buruz galdetu dio Dmitri Peskov Kremlineko buruzagiari egunero egiten duen agerraldian, eta erantzun du ez direla ikertzen ari Prigozhin non dabilen.
Ikusi gehiago: Prigozhinen profila
Wagner taldea matxinatu egin zen ekainaren 24an, eta Bielorrusiak bitartekari lanak egin zituen haien eta Kremlinen artean. Lukaxenkok iragarri zuen ekainaren 27an Prigozhin Bielorrusiara iritsi zela. Orduz geroztik, audio bakanen baten bidez baino ez du bere burua plazaratu paramilitarren buruzagiak, eta Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguri egindako kritikak apaldu ditu.
Ikusi gehiago: Lukaxenkorekin negoziatu ostean, Moskurako martxa gelditu du Prigozhinek
Lukaxenkok nabarmendu du, gainera, Wagnerreko kideen birkokapenaren auzia konpondu gabe dagoela oraindik. Hala jaso du Errusiako TASS berri agentziak. Bielorrusiako presidenteak adierazi du Ukraina ekialdeko kanpaleku batzuetan daudela oraindik ere, Errusiak okupatutako eremu batean. Aintzat hartu behar da ekainaren 24ko altxamenduaren ondoren Vladimir Putin Errusiako presidenteak hiru aukera planteatu zizkiela Wagnerrekoei, matxinadagatik ez auzipetzearen truke: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea. Horren guztiaren harira, BBC Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak erreportaje bat kaleratu zuen lehengo astean, zeinaren arabera Wagner kideak errekrutatzen ari da oraindik ere.
Ikusi gehiago: Wagnerrek kideak errekrutatzen jarraitzen du
Gerrari berari dagokionez, Errusiako armadak goizaldean misilekin egindako bonbardaketa batek sei zibil hil eta berrogei baino gehiago zauritu ditu Lviv hirian, Ukraina mendebaldean. Misiletako batek etxebizitza bloke bat jo du, eta horren ondorioz izan dira hildakoak. Kieveko buruzagitza militarrak ohar batean jaso duenez, Moskuk hamar misil jaurti ditu Itsaso Beltzetik, eta horiek iparralderanzko norabidea hartu dute. «Bat-batean», baina, norabidez aldatu dute, eta mendebalderantz, Lviverantz, jo. Hamar misiletatik zazpi erorarazi ditu Ukrainak. Errusiako Defentsa Ministerioak azaldu du, ohar batean, erasoak Ukrainako armadaren baseak eta «atzerrian ekoiztutako ekipamendu militarra» zituela helburu.
Lviveko alkate Andrii Sadoviik agerraldi batean azpimarratu duenez, iazko otsailean Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik hiriak pairatutako erasorik «txikitzaileena» izan da gaurkoa. 35 eraikini egin die kalte; tartean, zenbait hezkuntza instituzioren egoitzei.
Bestalde, Donetskeko Fiskaltzak gaur jakinarazi duenez, Errusiako indarrek artilleriarekin egindako eraso batean pertsona bat hil eta beste lau lagun zauritu dira Torets hirian. Zaurituak ospitalera eraman behar izan dituztela erantsi du fiskaltzak, Facebooken.
Lviveko erasoa gertatu eta gutxira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak esan du Kieven erantzuna «irmoa» izango dela. Hori bai, AEBetako CNN telebista katean eman duen elkarrizketa batean onartu du duela hilabete inguru hasitako kontraerasoa «mantsotu» behar izan dutela, Errusiaren defentsarengatik. Mendebaldeko aliatuei leporatu die, gainera, armak «askoz ere lehenago» entregatu ez izana. Ukrainako estatuburua behin eta berriz ari da eskatzen arma gehiago; bai erasorako, baita defentsarako ere. Iruditzen zaio, esaterako, aliatuek emandako aireko defentsa sistemekin Kiev babestu dezatela, baina ez, ordea, herrialdea osorik. Eta, horren harira, Ukrainako buruzagitza militarrak F-16 gerra hegazkinak eskatu ditu Lviveko erasoaren berri emateko kaleratutako oharrean.
Zaporizhiako zentrala
IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak «beste sarbide bat» eskatu du, bere teknikariek eduki dezaten Zelenskik salatutakoa egiaztatzeko modua. Izan ere, asteartean esan zuen Errusiak «leherkarien antzeko objektuak» jarri dituela Zaporizhiako zentral nuklearreko teilatuetan. Kremlineko gezurtatu egin du. Moskuk du instalazioaren kontrola inbasioaren hasieratik. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230355/steilasek-salatu-du-hirurehun-familia-tokirik-gabe-geratu-direla-haurreskolak-partzuergoko-zentroetan.htm | Gizartea | Steilasek salatu du hirurehun familia tokirik gabe geratu direla Haurreskolak partzuergoko zentroetan | Sindikatuak adierazi du hiriguneetan, bereziki «eskola pribatuak» dauden tokietan, eskabidea egin duten hainbat sendik ez dutela izango haurrak eramateko erarik heldu den ikasturtean | Steilasek salatu du hirurehun familia tokirik gabe geratu direla Haurreskolak partzuergoko zentroetan. Sindikatuak adierazi du hiriguneetan, bereziki «eskola pribatuak» dauden tokietan, eskabidea egin duten hainbat sendik ez dutela izango haurrak eramateko erarik heldu den ikasturtean | Steilas sindikatuak ohar bat zabaldu du, Haurreskolak partzuergoko matrikulazio kanpainaren harira. Gogor kritikatu du EAJren jarrera: «Eusko Legebiltzarrean Haurreskolak partzuergoko doakotasuna eta matrikulazioaren igoera bolo-bolo zabaldu ditu, etekin politikoa ateratzeko asmoz». Izan ere, sindikatuaren arabera, ez da hartu zentroak indartzeko neurririk; kontrara, aurkako «noranzkoan» doazen neurriak hartu dira, eta horra ondorioa: «Hirurehun familia inguru gelditu dira ikaspostu gabe. Non eta haur eskola pribatuak dauden lekuetan».
Hezkuntza Sailak hartutako neurriak daude, sindikatuaren arabera, datu horren atzean. «Doakotasunarekin batera, ikasleak onartuak izateko baldintzak gogortu ditu, eta zerbitzuko ordutegiak murriztu ditu. Neurri horiekin, Hezkuntza Sailaren helburua da datorren ikasturtean langile kopurua ez handitzea, zerbitzua murriztearekin batera».
Egoera arrunt bestelakoa izan zitekeela nabarmendu du sindikatuak: «Europatik jaso ahalko liratekeen 11 miloi euroei uko egin ziela azaldu zuen Urkulluk Eusko Legebiltzarrean, 0-1 urteko haurrentzat ikaspostu publiko nahikoa zeudela argudiatuz». Martxoan, erabaki horrekiko desadostasuna adierazi zuen sindikatuak, eta kritikak erabateko zentzua zuela gogoratu nahi izan dute: «Orain, ikasle onartuen behin-behineko zerrendak argitaratu direnean, gure susmoak berretsi dira». Gabeziak horren erakusgarri direla uste dute: «Hiriguneetako Haurreskoletan ez dago behar beste ikaspostu, eta itxaron zerrendak luzeak dira».
Sindikatuak orain arteko eskeak berretsi nahi izan ditu horregatik. Baga: «Hiriguneetan eta herri handietan Haurreskolak partzuergoko eskaintza handitzea». Biga: «2023-24rako ikasleak onartzeko baldintza guztiak bertan behera uztea». Higa: «Partzuergoko zerbitzua kalitatezkoa izan dadin, behar beste hezitzaile eta kudeaketa langile kontratatzea». |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230356/bihar-eta-etzi-egingo-dute-mondra-amp-roll-punk-rock-jaialdia.htm | Kultura | Bihar eta etzi egingo dute Mondra & Roll punk-rock jaialdia | Perkele, The Interrupters, Sick of It All eta Buzzcocks taldeak ariko dira, besteak beste. | Bihar eta etzi egingo dute Mondra & Roll punk-rock jaialdia. Perkele, The Interrupters, Sick of It All eta Buzzcocks taldeak ariko dira, besteak beste. | Joan den urtean egin zuten lehenengoz Mondra & Roll jaialdia, Arrasaten (Gipuzkoa). Europako hardcore punk jaialdien artean «erreferentziazko jaialdia» izatea zen antolatzaileen asmoa, eta, helburua lortzeko bidean, bigarrenez egingo dute aurten. Bihar eta etzi izango da, Monterron parkean.
Perkele izango da biharko kartelburuetako bat. Antolatzaileen arabera, «Euskal Herriko talde maitatuenetako bat» da Suediako talde hori. Street-punka egiten dute, eta Leaders Of Tomorrow euren ibilbideko azken lana aurkeztuko dute.
Sick of It All taldearen txanda ere bihar izango da. Taldea sortu zutenetik, 1986. urtean, New Yorkeko (AEB) hardcore punk mugimenduaren ordezkaririk nabarmenetakoa da.
Bad Manners taldeari esker, berriz, ska doinuek beteko dute Arrasate. 1976an sortu zen talde ingelesa. Ska musikaren sugarra hamarkada askotan bizirik mantentzeaz arduratu dira, eta horretan aritzen dira gaur egun ere. Two Tone ska mugimenduaren ordezkariak dira.
Agur esateko biraren barruan, bestalde, UK Subs taldeak ere geldialdia egingo du Monterron parkean. Charli Harperren gidaritzapean, Nicky Garratt gitarra jotzailea, Alvin Gibbs baxu jotzailea eta Jamie Oliver bateria jotzailea ariko dira taula gainean. Euskal Herrian egingo duten azken emanaldia izango da, ziurrenik.
Larunbateko egitaraua ere indartsu dator: The Interrupters taldea izango da proposamen nagusietako bat. Punk rock mugimenduan «boladan dagoen taldea» da, antolatzaileen hitzetan: «Monterron parkea hankaz gora jarriko dute».
Buzzcoks punk taldea ere egun horretan ariko da. Pete Shelleyk 1976an sortu zuen taldea, Howard Devotorekin batera, eta berehala bihurtu ziren punk eztandaren talde garrantzitsuenetako bat.
Hamar urteko etenaren ostean, berriz, berriro ere elkartu da Subterranean Kids taldea. Horiek ere izango dira Arrasaten. Baita Svetlanas, Maid of Ace eta Hell Beer Boys taldeak ere.
Nazioarteko taldeez gainera, Euskal Herriko proposamenak ere badaude egitarauan. Hala nola Agur, Arcada Social eta Rotten XIII.
EGITARAUA:
Bihar:
- 18:30: Agur - 19:15: Special Crew - 20:15: Rotten XIII - 21:20: UK Subs - 22:30: Perkele - 23:50: Sick Of It All - 01:10: Bad Manners
Etzi:
- 18:30: Maid Of Ace - 19:15: Svetlanas - 20:00: Hell Beer Boys - 21:05: Subterranean Kids - 22:10: Buzzcocks - 23:20: Arkada Social - 00:45: The Interrupters |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230357/jabier-larranaga-kutxabankera-itzuliko-da-gipuzkoako-aldundia-utzi-ostean.htm | Ekonomia | Jabier Larrañaga Kutxabankera itzuliko da, Gipuzkoako Aldundia utzi ostean | Finantza erakundeak Txikizkako Negozioaren eta Handizkako Bankaren zuzendaritzak berrantolatu ditu | Jabier Larrañaga Kutxabankera itzuliko da, Gipuzkoako Aldundia utzi ostean. Finantza erakundeak Txikizkako Negozioaren eta Handizkako Bankaren zuzendaritzak berrantolatu ditu | Jabier Larrañaga, Gipuzkoako Ogasuneko diputatua 2015-2019ko urteetan eta Sustapen Ekonomikoko diputatua 2019-2023ko urteetan, Kutxabankera itzuliko da. Bankuko enpresa arloko arduraduna izango da, Anton Arriola buru duen zuzendaritza berriak bultzatu nahi duen sail nagusietako bateko burua. Bankuko zuzendaritzak berritzeko prozesuaren barruan egin da izendapena.
Elkarrizketa. Jabier Larrañaga: «Burtsan kotizatzea da erabakiguneak errotzeko era onena»
Finantza erakundeak Txikizkako Negozioaren eta Handizkako Bankaren zuzendaritzen berrantolaketa egin du. Ohar batean azaldu duenez, antolamendu egituraren eredu berri bat jarri du martxan, bankuaren «hazkundea eta errentagarritasuna hobetzeko helburu estrategikoari» erantzuteko. Azpimarratu duenenez, entitateak «etxeko pertsonen» aldeko apustua egin du kasu guztietan, «emakumeen presentzia garrantzitsuarekin, finantza alorrean esperientzia handia duen taldea hautatuz, eta Kutxabankeko zuzendaritza berria egiten ari den belaunaldi aldaketaren aldeko joerarekin bat eginez».
Txikizkako sareak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurralde zuzendaritzak berritu ditu, baita Hedapenekoa ere, eta Espainiako Cordobako eta Jaengo eta Banka Pertsonaleko sareena.
Hala, Axier Urrestik hartuko du Arabako zuzendaritza, Juan Mari Bilbaok Bizkaikoa, eta Marta Madinabeitiak Gipuzkoakoa. Jorge Morquecho izango da hedapen sarearen buru berria, eta Conchi Adamek hartuko du Kordobako eta Jaengo sarea.
Bestalde, Olatz Mancebo izango da Kutxabankeko Banka Pertsonaleko zuzendari berria. Kutxabank Seguros filialaren zuzendari nagusia Ines Monguilot izango da, orain arte Marketin eta Publizitate Arloko zuzendaria izan dena, eta atal hori Rafa Arberasek gidatuko du orain.
Jabier Larrañaga arduratuko da enpresen arloaz, eta Javier Batllok bere gain hartuko du Banka Korporatiboko zuzendaritza. Finantza erakundeak ehun ekonomikoa eta enpresak sustatzeko eta erakundeak babesteko duen konpromiso estrategikoa indartzea izango da haren helburua. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230358/korsikako-asanbleak-autonomia-legegilea-eskatu-du.htm | Mundua | Korsikako Asanbleak autonomia legegilea eskatu du | Parlamentuak mugimendu nazionalistaren deliberazio komuna onartu du; Corsica Libera abstenitu egin da. Orain, Macroni dagokio proposamenari baiezkoa ematen ote dion jakinaraztea. | Korsikako Asanbleak autonomia legegilea eskatu du. Parlamentuak mugimendu nazionalistaren deliberazio komuna onartu du; Corsica Libera abstenitu egin da. Orain, Macroni dagokio proposamenari baiezkoa ematen ote dion jakinaraztea. | Mende erdiko «borroka», mende erdiko «gatazka», eta «sakrifizioak, nekeak». Korsikako mugimendu nazionalistak, bere osotasunean, emozio handiz bizi izan du, eta iraganari etengabe erreferentzia eginez, uhartearen historiako mugarrietako bat. «Txosten hau gurea da, gu denona. Baina zera esateko gogoa dut: jada ez dela gurea. Hamarkadotan herri hau aitortua izan dadin borrokatu direnena da», esan zuen atzo gauean Gilles Simeoni gobernuburuak, gauerdirako pare bat ordu falta zirenean, eta jada bazekienean deliberazio komuna onartzear zeudela. Mezu indartsu bat da Frantziako Gobernuarentzat: uharteak autonomia legegilea eskatu dio, orain arteko babesik handienarekin. Eta garaipen bat da autonomistentzat eta independentistentzat, behin-behinekoa bada ere, batasun irudia erakutsi baitute.
Korsikako mugimendu nazionalista, azken urteotan hainbatetan gertatu den modura, gai izan da, egoerak hala eskatuta, desberdintasunak alde batera utzi eta ideia berberaren inguruan elkartzeko. Finean, bat egiten baitzuten aldarrikapen historikoak eskatzeko beharraren inguruan, eta, ez zegoen, praktikan, zailtasun handirik horren harira; xehetasunak, hitzak, ideiak adierazteko modua, hori zen zailena, eta, aldi berean, ez hain zaila. Baina egin beharreko lana zen: eztabaidatu eta ados jartzea. Eta, gainera, denek zekiten ezin zutela inola ere galdu hilabeteotan irekitako atea, sortutako aukera.
Simeonik idatzi du autonomia legegilea eskatzeko deliberazioa, PNC Korsikako Nazioaren Alderdia autonomistako Jean Christophe Angelinirekin eta Core in Fronte independentistako Paul-Felix Benedettirekin batera. Baina ez dira bakarrak izan, Corsica Liberako Josepha Giacometti-Pireddaren eta eskuinaren Un Soffiu Novuko Pierre Ghionga —«autonomista ez-nazionalista» da— lurralde kontseilarien ekarpenak ere bere egin baitituzte. Eta bi ordezkari politiko horiek izan dira, hain justu, gaurko ordu txikietan amaitu den saioko protagonistetako batzuk: Giacometti-Piredda, abstenitu egin zelako —argudiatuta testuan Parisen «marra gorri batzuk» jaso dituztela—, eta Ghionga, alde bozkatu zuelako. Denera, 46 botoren babesa, 63tik; kontra bozkatu zuena Un Soffiu Novu izan zen.
Eskuin erregionalista eta eskuin jakobinoa biltzen dituen talde parlamentario hori izan zen beste protagonistetako bat. Jakina zen barne desadostasunak dituela autonomia legegilearen inguruan, eta, azkenean, bere testua aurkeztea erabaki zuen, minimalistagoa, legeak egokitzeko boterea eskatzera mugatu baitzen. Asanbleako saioari berriz ekitean etorri zen albistea: Un Soffiu Novuko presidentekide Jean-Martin Mondolonik «elkarri ez eraso egiteko akordio bat» eskatu zien nazionalistei, baina horiek, azkenean, ezezkoa eman zioten, PNCk izan ezik —abstenitu egin zen, «dibertsitatea errespetatzeko»—. Asanbleak, hortaz, ez zuen onartu eskuinaren proposamena.
Mondoloni, noski, asko haserretu zen, baita talde parlamentarioko beste presidentekide Valerie Bozzi ere; horren erakusgarri, saioari berriz ekitear zirela biek nahiko eztabaida sutsuak izan zituzten Ghiongarekin. Lurralde kontseilari horrek, bere botoa azaltzeko agerraldia egin zuenean, jakinarazi zuen Un Soffiu Novutik ateratzeko erabakia hartu zuela.
Talde parlamentario horren kritikei erantzunez, Simeoni argi mintzatu zen: ez zuen nahi Parisi bi testu bidaltzea, batez ere edukiagatik —autonomia legegilea eta legeak egokitzeko eskumena—, uste baitu atea irekiko ziola Macroni anbiziorik txikiena duena onartzeko, eta nazionalistena baztertzeko.
Aldarrikapen historikoak jaso dituzte
Korsikako Asanbleak onarturiko deliberazioak bost atal ditu, 24 artikulutan banatuta; baina, oro har, hiru ideia nabarmentzen dira.
Lehenik, autonomia legegilea biltzen duen estatutu bat eskatzen dio Frantziako Estatuari, eta horren helburuak zerrendatzen ditu: Korsikako herriaren aitortza, korsikeraren koofizialtasuna eta egoiliar estatusa, adibidez. Bigarrenik, ibilbide konstituzional bat proposatzen du hori guztia indarrean sartzeko: titulu bat Frantziako Konstituzioan, estatutua biltzen duen lege organiko bat eta Korsikako herritarrak erreferendum baten bidez kontsultatzea. Eta, hirugarrenik, autonomia estatutua «progresiboki» sartzea indarrean, Parisekin finkaturiko egutegi baten bitartez.
Uhartearen autonomiari buruzko prozesua Yvan Colonna militante independentistaren heriotzaren ondoren hasi zen; Colonna iragan urteko martxoaren 2an jipoitu zuten, espetxean, eta hilabete horretako 22an hil zen. Gertakari horrek haserre handia eragin zuen Korsikan, manifestazioak ugaritu egin ziren hainbat astez, eta, azkenean, Parisek onartu egin zuen autonomiaz negoziatzea, «taburik gabe».
Orain, ikusteko dago Emmanuel Macron Frantziako presidenteak baiezkoa ala ezezkoa emango dion Korsikako Asanblearen eskariari. Macron hilaren 14an mintzatzekoa da konstituzioaren eta erakundeen erreformaz, eta, printzipioz, agerraldi horretan aipatuko du uhartearen etorkizun instituzionala. Frantziako estatuburuak autonomia legegilea onartuko balu ere, gerora beharrezkoa litzateke Frantziako Kongresuaren hiru bostenen babesa; teorian, 2024an egingo lukete bozketa. Eta kontuan harturik Macronek eta haren aliatu parlamentarioek ez dutela gehiengo osorik, ez dago ezer bermatuta.
Hori bai, baliteke Nahel gaztearen hilketak, eta, oro har, Frantziaren barne egoerak ere baldintzatzea egutegia, negoziazio prozesuan hainbatetan gertatu den modura. Gerald Darmanin Barne ministro eta gobernuaren negoziatzailea, esaterako, Korsikara joatekoa zen ekain amaieran, baina, azkenean, ez du egin bidaia hori; baliteke Macronen agerraldiaren ondoren itzultzea.
Edonola ere, autonomia legegileari buruzko deliberazioa onartu izana «borroka nazionalista luze baten» amaiera da, Simeoniren ustez. Eta, orain, Frantziako Gobernuaren teilatuan jarri du pilota. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230359/osasunari-txalo-upnri-txistu.htm | Gizartea | Osasunari txalo, UPNri txistu | Osasunako presidente Luis Sabalzak jaurti du suziria txupinazoa. Ikurrina eta Nafarroako bandera presente egon dira plazan. | Osasunari txalo, UPNri txistu. Osasunako presidente Luis Sabalzak jaurti du suziria txupinazoa. Ikurrina eta Nafarroako bandera presente egon dira plazan. | UPNri aurpegian eztanda egin dio suziriak. Cristina Ibarrola alkate berriak ahaleginak eta bi egin ditu festen hasieraren xehetasun denak kontrolpean izateko: goizean goizetik, droneak eta helikopteroak zebiltzan Iruñeko Alde Zaharra zaintzen, inoiz baino polizia eta segurtasun neurri gehiago jarriak zituzten Udaletxe plazaren inguruko kaleetan, eta teilatuetan ere udaltzainak ikusten ziren, duela hamar urte ikurrin erraldoiarekin gertatutakoa berriz gerta ez zedin. Eta, hala ere, ez du lortu. Eskuinak ezin izan du galarazi ikurrinaren presentzia. Beste behin ere, herritarrek plazara eraman dute udaletxeko balkoian debeku dena: ikurrin, Nafarroako bandera eta euskal presoen aldeko pankarta erraldoiak zabaldu dituzte, 2023ko sanferminei ongietorria egiteko.
Eguerdirako minutu gutxi falta zirela, leporaino beteta zegoen plaza. Plastikozko sangria botila merkeak eta publizitate baloi handiak gora eta behera zebiltzan, jende olatuek kulunkatuta. Udaletxeko balkoiko ateak zabaldu direnean, orro egin du jendetzak. 11:58. Jendaurrera atera dira Osasunako ordezkariak: Luis Sabalza presidentea lehenik, eta Jagoba Arrasate entrenatzailea eta David Garcia eta Unai Garcia kapitainak gero. Txalo egin die jendeak, eta entrenatzailearen izena abesten hasi dira zaleak. UEFAren aurkako pankarta ugari ere atera ditu jendeak, Osasuna Konferentzia Ligatik kanpo utzi izana txarresteko: «UEFA = mafia», «Indartsu ahularekin, ahul indartsuarekin» eta «Justizia» irakur zitekeen.
Sabalzarekin eta Arrasaterekin batera, Ibarrola alkatea agertu da balkoian, irribarretsu. Txistuak ozendu egin dira orduan, gainerako zarata denak estali arte, eta plazan bildutako jendetza goizean gehien errepikatu den leloa oihukatzen hasi da: «UPN kanpora!». Argi eta ozen entzuten zen. Ibarrolak, alta, hasieratik erakutsitako irribarreari eutsi dio une oro. 11:59. Harekin batera, udaletxean izan dira talde politiko guztietako zinegotziak, Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Unai Hualde parlamentuko presidentea, Alejandro Toquero Tuterako alkatea (UPN) eta baita Iruñeko alkate ohi Yolanda Barcina ere.
Ikusi gehiago: Txupinazoaren kontaketa, zuzenean
Eskuak gora. Zapi gorriak airera. 12:00ek jo dute udaletxeko erlojuan, eta ohiko diosala egin die Sabalzak bertaratuei, gaztelaniaz eta euskaraz: «Iruindarrok, gora San Fermin!». Bigarren zati bat ere gehitu dio oihuari, ordea: «Ez dugu amore emanen! Aupa Osasuna!». Metxa piztu, eta zerua urratu du suziriak. Pun! Algara batean bildu da plazako jendetza, txalo eta oihu artean. Talde gorritxoaren alde kantari hasi dira asko, baina ez dira alkateaz ahaztu: «UPN kanpora!» leloari lotu zaizkio berriro.
Piztu da festa Iruñean, hilaren 14ko gauerdira arte itzaliko ez den sua. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230360/txupinazoan-63-urteko-emakume-bat-hil-da-gazteluko-plazan.htm | Gizartea | Txupinazoan 63 urteko emakume bat hil da, Gazteluko plazan | Bihotzeko baten ondorioz hil da. Larrialdi zerbitzuak berehala iritsi dira ezbeharra gertatu den lekura, baina ezin izan dute suspertu emakumea. | Txupinazoan 63 urteko emakume bat hil da, Gazteluko plazan. Bihotzeko baten ondorioz hil da. Larrialdi zerbitzuak berehala iritsi dira ezbeharra gertatu den lekura, baina ezin izan dute suspertu emakumea. | Azkar heldu da sanferminetako lehen albiste txarra: Iruñeko Gazteluko plazan 63 urteko emakume bat hil da, bihotzeko baten ondorioz, txupinazoan. Ezbeharra 11:00 aldera gertatu da.
DYAk plazan bertan zuen postura joan da emakumea, ondoezik zegoela abisatzeko. Horren ostean izan du bihotzekoa; larrialdi zerbitzuek berehala artatu dute, baina ezin izan dute suspertu. Udaltzaingoak eta ehorztetxe bateko langileek atera dute gorpua plazatik. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230361/arana-klinikan-errefuxiatuentzako-zentroa-nork-eraikiko-duen-ebatzi-dute.htm | Gizartea | Arana klinikan errefuxiatuentzako zentroa nork eraikiko duen ebatzi dute | Migraziotarako Estatu Idazkaritzak Seranco enpresari eman dio lana; asmoa da 350 iheslariri harrera egiteko zentro bat eraikitzea | Arana klinikan errefuxiatuentzako zentroa nork eraikiko duen ebatzi dute. Migraziotarako Estatu Idazkaritzak Seranco enpresari eman dio lana; asmoa da 350 iheslariri harrera egiteko zentro bat eraikitzea | Seranco enpresak egingo ditu Gasteizko klinika zaharrean errefuxiatuentzako zentroa eraikitzeko lanak. Espainiako Gobernuak proposatutako proiektua da, 350 iheslariri harrera egiteko pentsatua. Migraziotarako Estatu Idazkaritzak ebatzi du obrak nork egingo dituen, eta hamalau milioi euroan egitea da asmoa.
Aurka mintzatu izan da EAJ, eta, polemika baretzeko ahaleginak egin badira ere, proiektua liskar iturri izan da PSE-EErekin dituen hartu-emanetan. EAJren antzera, beste talde politikoek ere kritikak egin dizkiote PSE-EEri egitasmoaren harira. Eta auzo elkarteen partetik-eta ere, aurkako mezuak izan dira. Errefuxiatuei harrera egiteko halako zentro handiak egokiak ote diren: hori da kezketako bat.
Otsailean onartu zen lizitazioa, lanentzako 14,6 milioi euro adjudikatuta. Hautatu duten enpresak diru gutxiagorengatik egingo dituela agindu du. Eman diren irizpideen arabera, lau hilabete izango ditu egitasmoa zer-nolakoa izango den erredaktatzeko, eta hamabi hilabete lanak egiteko.
Serancorekin batera, beste bi enpresak aurkeztu dute proiektua harrera zentroa egiteko. Obrak esleitzeko atera duen agirian, administrazioak nabarmendu du hautatutako enpresa egokitu dela ondoen ezarritako «irizpideetara». Onartu dute ekonomikoki oraindik ere apalagoa zela beste egitasmo bat, Amenabar eraikuntza enpresak aurkeztutakoa, baina esan dute ezarritako irizpideak ez zirela ondo betetzen egitasmo hartan, eta horregatik utzi zutela kanpoan. Aurkeztutako beste enpresa Zikoitz izan zen, baina garestiagoa zela zehaztu dute, eta egin den azterketan balorazio txarragoa lortu zuela. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230362/amaia-barredok-agerraldia-egingo-du-arabako-batzar-nagusietan.htm | Politika | Amaia Barredok agerraldia egingo du Arabako Batzar Nagusietan | Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak espero du ikerketak «bere bidea» egingo duela eta salaketa artxibatuko dutela. | Amaia Barredok agerraldia egingo du Arabako Batzar Nagusietan. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak espero du ikerketak «bere bidea» egingo duela eta salaketa artxibatuko dutela. | Arabako Ingurumen diputatu Amaia Barredok agerraldia egingo du Arabako Batzar Nagusietan, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuorde zenean «garbi jokatu» zuela adierazteko, Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak jakinarazi duenez. Barredok berak eskatu du agerraldia, eta azalpenak «gardentasun osoz» emango dituela adierazi du. Sailburuordea zela Bergarako hondakin instalazio baten kudeaketan ustez egindako irregulartasunengatik ikertzen ari da fiskaltza.
Ahaldun nagusiak ziurtatu du Barredok lizentzia emateko erabakia hartu zuenean Eusko Jaurlaritzaren txosten juridikoak «egokiak» zirela. Gonzalezen esanetan, hartutako erabakia legeak babesten zuelako «uste osoa» zeukan Barredok. «Ikerketak bere bidea egin dezan utzi behar dugu, eta espero dut azkenean salaketa artxibatuko dutela».
Gehitu du ahozko epaiketara heltzen bada Arabako Ingurumen diputatu izateari utzi beharko diola. Hala ere, ahaldun nagusiak nabarmendu du erakundeetako ordezkariek «lasai» egon behar dutela erabakiak teknikoen irizpideen eta juristen txostenen arabera hartzen direnean: «Horrela aritu zen Barredo, egiten ari zen hori legeak babesten zuelako uste osoan».
Gonzalezek jakinarazi duenez, Barredok ez zuen EAJ jakinaren gainean jarri ez ziolako «garrantzirik» eman: «Uste zuen ez zela gai garrantzitsua, kontuan izanda erabakia gobernuaren beraren txosten juridikoarekin eta gobernuko abokatuekin hartu zela, alegia, legezkotasun berme guztiekin».
Auziaren garrantziaz geroago ohartu direla aitortu du ahaldun nagusiak, eta ezin dela ezkutatu: «Niri zera dagokit, ahaldun nagusi moduan: gertatukoaren egia ekartzea eta lasaitasun osoz behar diren azalpenak ematea, bai gizarteari eta baita batzar nagusiei eta oposizioari ere».
Oposizioaren agerraldi eskaeren harira, Gonzalezek gogorarazi du Arabako Foru Gobernuko kideek astearte honetan bertan hartu zutela kargua. Deitoratu egin du gobernuari ehun eguneko tartea utzi ez izana: «Egungo politikan ez dago arnasteko denborarik ere». |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230364/bertan-behera-utzi-dituzte-iruneko-herriko-tabernako-kultur-ekitaldiak-udalak-isunak-jartzeko-mehatxua-egin-ostean.htm | Politika | Bertan behera utzi dituzte Iruñeko Herriko Tabernako kultur ekitaldiak, udalak isunak jartzeko mehatxua egin ostean | Nafarroako Hauteskunde Batzordeak galarazi egin dio EH Bilduri biharko antolatua zuen kanpainako ekitaldi bat egitea. Arnaldo Otegi eledunak eskatu du «probokazioan» ez erortzeko. | Bertan behera utzi dituzte Iruñeko Herriko Tabernako kultur ekitaldiak, udalak isunak jartzeko mehatxua egin ostean. Nafarroako Hauteskunde Batzordeak galarazi egin dio EH Bilduri biharko antolatua zuen kanpainako ekitaldi bat egitea. Arnaldo Otegi eledunak eskatu du «probokazioan» ez erortzeko. | Sanferminetarako kultur egitaraua prestatua zuen Iruñeko Carmen kaleko Herriko Tabernak, baina bertan behera utzi dutela iragarri zuten atzo, Iruñeko Udaltzaingoak ohartarazi ostean ekitaldi bakoitzeko 60.000 eurorainoko isunak jar diezazkieketela.
Besteak beste, musika ekitaldiak egitekoak zituzten tabernan, gaurtik aurrera. Haatik, atzo zabaldu zuten ohar batean diotenez, Udaltzaingoaren bisita eduki zuten atzo eguerdian. Egitaraua gauzatuz gero, «6.000 eta 60.000 euro arteko isunekin mehatxatu gaituzte» egindako «ekitaldi bakoitzagatik», azaldu dutenez.
Esan dutenez, Iruñeko Herriko Tabernak jatetxe eta taberna zerbitzuak eskaintzeko baimena du, baina gogoratu dute «auzoan txertatutako proiektua» dela, «auzoari bizia eman nahi diona».
Antolaturikoak auzoekin adostu dituztela gaineratu dute, eta martxoaren 7an egin zutela azkeneko bilera haiekin. Horretan adostu zuten, esaterako, txarangen saioak moldatzea, zarata txikiagoa izan zedin. «Gure ustez, Herriko Tabernak antolatutako eskaintza kulturalak ez du inor molestatzen; kontrara, ekarpena egiten dio bestelako jai eredu herrikoi bati».
Tabernako arduradunek adierazi dutenez, 15 urte daramate kultur egitaraua antolatzen sanferminetarako, eta «jaiez gozatzeko txoko euskaldun eta herritar bat» eraiki dute.
Debekuaren harira, elkartasuna eskatu diete herritarrei, eta kultur eskaintzaz gozatzerik egongo ez bada ere, «eskaintza gastronomiko zabalaz» baliatzeko iradoki diete.
EH Bilduren aurkako debekua
Iruñeko Herriko Tabernaren ekitaldiak ez dira azken orduetan galarazi dituzten bakarrak. EH Bilduk argazkia ateratzeko saio batera deitua zuen, biharko, O-ko plazan, hauteskunde kanpainaren hasieraren harira. Baina Nafarroako Hauteskunde Batzordeak debekatu egin du. Adolfo Araiz EH Bilduko Nafarroako legebiltzarkideak sare sozialetan salatu du emana zutela ekitaldirako baimena. «Euren erabakia atzera bota dute. Probokatu nahi al dute?», adierazi du.
«Zer bilatzen dute?», galdetu du Arnaldo Otegi koalizioko buruak, eta «probokazioan» ez erortzeko eskatu.
Ikusteko dago erabakiok giroa are gehiago nahastuko duten Iruñean. Izan ere, ekainaren 17an UPNko Cristina Ibarrola izendatu zuten Iruñeko alkate, PSNk EH Bilduri ezarritako betoaren ondorioz, koalizio abertzalea izan arren udal hauteskundeetan boto gehien lortu zuena.
Bihar, San Fermin eguneko prozesioa egingo da, eta aurrekoetan istiluak gertatu izan dira agintarien segizioa Curia kaletik igarotzean. Iaz, hainbat pertsona atxilotu zituzten, «udalbatzari eraso egitea» egotzita. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230365/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-ezeztatu-egin-du-udalek-euskara-hutsean-jardun-ahal-izatea.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezeztatu egin du udalek euskara hutsean jardun ahal izatea | Ebatzi du EAEko udal legeak hizkuntzaren gainean emandako hainbat irizpidek «bidegabeki» urratzen dutela «oreka linguistikoa»; idatzizko agiriei buruzkoa da | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezeztatu egin du udalek euskara hutsean jardun ahal izatea. Ebatzi du EAEko udal legeak hizkuntzaren gainean emandako hainbat irizpidek «bidegabeki» urratzen dutela «oreka linguistikoa»; idatzizko agiriei buruzkoa da | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezeztatu egin du Euskal Autonomia Erkidegoko udal legeak udalei euskara hutsean jarduteko ematen dien modua; uste du «era bidegabean» urratzen duela horrek «oreka linguistikoa». Kritikatu egin du euskararen «aldeko» hautua, hizkuntza eskubideen kontrakoa dela argudiatuta. Sententziaren arabera, zera da onartu ezin dena: gaztelania erabili ahal izateko argudiatu behar izatea norbaitek ez dakiela euskaraz. Hori da Konstituzioa urratzen duena eta, beraz, kontrako epaiaren arrazoibide nagusia. Bi hizkuntzen arteko desorekaren abiaburua da, Auzitegi Konstituzionalaren arabera, gaztelania erabiltzeko «baldintzak» ezartzea; uste du horrek ez duela uzten hizkuntza «libre hautatzen». Epaian esan dute ez daudela «hizkuntza koofizialak» sustatzeko neurrien kontra, Konstituzioak berak tankera horretako neurriak hobesten dituela jarri dute, baina botere publikoek ezin dute «lehenetsi» hizkuntza «koofizial» bat. Eta udal legearen akatsa hori dela adierazi dute: leheneste hori. Izan ere, era ematen du udalaren barruko funtzionamendurako deialdiak, gai ordenak, mozioak eta antzeko beste hainbat testu soilik euskaraz egiteko, baldin eta denek euskara badakite. Eta, sententziaren arabera, «era bereizi gabean» izan behar da hizkuntza bat edo bestea hautatzeko modua, inolako argibiderik eman gabe. Zentzu horretan, udal legeak euskara ez den beste hizkuntza bat erabiltzeko ezartzen dituen «formalismoak» arbuiagarriak direla esan du. Ez dute aho batez onartu sententzia; kontrako bi boto izan ditu. Iñigo Urrutia legelaria da, aditua hizkuntza eskubideekin lotutako gaietan, eta epaiaren irakurketa kritikoa egin du. Albistearen gaineko erreakzioetan «marra gorriaren» metafora erabili dute hainbat eragilek, eta irudi hori guztiz egokia dela argudiatu du. Areago Auzitegi Konstituzionalak «40 urte atzera» egin duela esan du. Epaia justu da legearen 6.2 artikuluaren kontrakoa; udalen barne funtzionamenduan agiri hainbat euskara hutsez egiteko bidea ematen du. Hori legezkoa dela adierazi du, eta kontra egite aldera, «interpretazio oker batean oinarrituta», artikulu horretan egiten den zehaztapen bati erreparatu diola Auzitegi Konstituzionalak: hain justu, legean esaten da euskara hutsezko erabilera egin daitekeela zinegotzi denek hizkuntza ulertzen badute; hori hartu du oinarri ebazpenak. Argudio «ahulak» Urrutiak esan du «ahula» dela berez sententzia argudio juridikoetan, baina ez ondorioetan, eta euskararen «ofizialtasuna» bera auzitan jartzeko bidea ireki duela: «Euskara bigarren mailako hizkuntza bihurtzen du». Eta nabarmendu du udal legea gaizki ulertuta egin duela hori, esaten duena desitxuratuta: izan ere, lege horrekin «hizkuntza hautua» ez dela «auzitan» jartzen zehaztu du. «Gaztelania erabiltzeko eskubidea ez du mugatu udal legeak; Auzitegi Konstituzionalak gaizki interpretatu du». Eta sententziak izan ditzakeen ondorioen larriaz ohartarazi nahi du: «Interpretazio horren arabera, udalek ez dute inolako lehentasunik ematerik euskarari». Lehengora dator, horrek dakarren larritasunera: hamarralditako atzerapena ikusten du. Udal legeak adostasun zabala lortu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta udalerrietan hizkuntza eskubideak garatzeko ateak ireki zituen. Besteak beste, udalei aitortu zien hizkuntza politikarako eskumena, kontratuetan hizkuntza irizpideak sartzeko aukera, erabat euskaraz egindako dokumentuak balekotzat jotzeko eskubidea, eta hirigintza planek euskararentzat duten eragina aztertu beharra ere ezarri zuen.Goretsi egin du Urrutiak legearen atzean egon zen «adostasun politiko zabala» eta horren kontra orain epaien bidez ezin dela egin adierazi du. «Atera kontuak, Euskararen Legea bera baino adostasun zabalagoa izan zuen legeak». EAEko Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak, Voxek aurkezturiko helegite bati erantzunez, zalantzak agertu zituen udal legearen 6.2 artikuluaz; hori izan zen sententziaren ernamuina. Auzibidearen harira, Eusko Jaurlaritzak argudiatu izan du udal legea, eta zehazki euskararen erabilera arautzen duen artikulua, ez dela Espainiako Konstituzioaren kontrakoa, ez duelako euskara «gaztelaniaren gainetik» jartzen. Bat dator Urrutia. Auzitegi Konstituzionala Espainiako ordenamendu juridikoaren pieza funtsezkoa da, gorena, eta sententziak honen bitartez epaileek berriz ere «hizkuntza politika» egin nahi izana oso larria dela gogoratu du: «Benetan larria da. Auzitegi Konstituzionala hasi da hizkuntza politika egiten; ezin du hori egin». Soka luzea da Baina ez da deus berria. Euskararen erabileraren eta normalizazioaren aldeko neurrien kontra ebatzitako beste askoren segidan dator epai hau: soka luzea da, eta korapiloz beteta dago. Horiek horrela, «oldarraldi judizialaz» ari dira euskalgintzaren inguruko eragile ugari, eta halakoei aurre egiteko neurriak eskatzen ari dira: egiturazko aldaketak. Arlo publikoan ari diren langileen hizkuntza irizpideen kontrakoak izan dira epai horietako batzuk, eta egon dira administrazio publikoarekin diharduten enpresei ezarritako hizkuntza irizpideen aurkakoak ere. Aurrez ere Auzitegi Konstituzionalak autonomia erkidegoen «eskumenak» mugatzeko ebazpenak ebatzi izan dituela gogoratu du Urrutiak, Kataluniara begira erabaki direla, adibidez, sententzia horietako hainbat, eta joera horri lotuta etorri dela ebazpen hau ere. Gogora ekartzekoa da lehendik ere da eztabaida luzeak eragin izan dituztela udal agiriak euskaraz egiteko jarritako oztopoek. Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburu zenean, Carlos Urkijo EAEko gobernu ordezkariak bide propioa egin zuen zuen aktak euskaraz idazten zituzten udalen aurka. Haien erabakien berri gaztelaniazko itzulpenik gabe ematen zioten udalen dokumentuak ez-hartutzat jotzen hasi zen, eta, agiri horiek bidaltzea derrigorrezkoa zenez, legea |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230366/metak-threads-sare-soziala-sortu-du-twitterri-aurre-egiteko.htm | Bizigiro | Metak Threads sare soziala sortu du, Twitterri aurre egiteko | Sare sozial berriak Twitterren funtzionamendu bera du. Aurreneko zazpi orduetan, aplikazioak hamar milioi deskarga izan ditu. | Metak Threads sare soziala sortu du, Twitterri aurre egiteko. Sare sozial berriak Twitterren funtzionamendu bera du. Aurreneko zazpi orduetan, aplikazioak hamar milioi deskarga izan ditu. | Urak nahasi doaz Twitter sare sozialean, azkeneko egunetan erabiltzaileentzat zenbait muga ezarri eta gero; ohiko erabiltzaileek egunean 1.000 txio ikus ditzakete, baina ez gehiago —sortu berriak diren kontuek 500 txioko muga dute—. Eta kontu egiaztatua, hau da, ordainpekoa dutenek 10.000 txioko muga dute. Elon Musk jabe den enpresak adierazi du bot-ei aurre egiteko hartu duela erabakia. Lehiakide indartsu bati aurre egin beharko dio orain: Metak Threads sare soziala sortu du, Twitterren xede eta funtzionamendu berarekin.
Ikusmina piztu du Metaren —Facebook eta Instagram sareen enpresa— aplikazio berriak: martxan izan den lehen zazpi orduetan, hamar milioi deskarga baino gehiago izan ditu. Munduko ehun herrialdetan erabil daiteke jada. Baina ez Europako Batasuneko herrialde gehienetan, ez baitago onetsia datuak babesteko arautegian.
Mark Zuckerberg Metako presidenteak berriki adierazi du helburua dela Threads-ek mila milioi erabiltzaile baino gehiago izatea. «Nahiz eta horrek bere denbora beharko duen».
Threads hitzak hariak esan nahi du ingelesez. Haren interfazea Twitterrek duenaren oso-oso antzekoa da. Bestalde, Instagramekin lotua dago: Threads erabiltzen duenak Instagrameko kontu bera erabil dezake —erabiltzailearen izen eta argazki bera ageri dira sare sozial berrian—. Gainera, lehendik Instagramen jarraitzen diren kontuei automatikoki jarraitu ahal zaie Threads sare berrian. Testuak idazteko orduan, mezu bakoitzaren muga 500 karakterekoa da. Argazkiak eta bideoak —bost minutu artekoak— txerta daitezke mezuetan.
Twitterren gertatzen den moduan, erabiltzaileak jarraitzen dien kontuen mezuak edo hariak ageriko dira pantaila nagusian. Eta argitaratzen diren mezuak erraz zabaldu daitezke, erantzunak jaso daitezke, eta beste erabiltzaileek like edo bihotza eman diezaiokete mezu bakoitzari. Dena den, erabiltzaileek aukera dute kontrolatzeko nork aipatzen dituen edo nork erantzuten dien. Instagramen blokeatzen diren kontuak ere automatikoki blokeatuta agertuko dira Threads sare berrian.
Threads sareak Instagramen argibide berak ditu, «segurtasuna eta pribatutasuna» bermatzeko asmoz. Hain zuzen ere, Twitterren sortzaile Jack Dorseyk eta konpainiaren jabe Elon Muskek salatu dute Threads-ek erabiltzaileen «datu delikatu» guztiak bilduko dituela, osasun egoera, finantzak eta kontaktuak, besteak beste.
Threads-ek ActivityPub protokoloa integratuko du hemendik gutxira. Horri esker, luze gabe Mastodonekin eta beste sare sozial deszentralizatu batzuekin konektatzeko aukera izango du. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230367/frantziako-tourra-euskal-herrian-ibili-dela-argi-geratu-da-gure-esku-ren-ustez.htm | Politika | Frantziako Tourra Euskal Herrian ibili dela «argi» geratu da, Gure Esku-ren ustez | 'Euskal Herria munduan-Euskal Herriak erabaki' kanpainaren inguruko balorazioa egin du gaur Gure Esku-k. «Pozik» agertu dira jendeak emandako erantzunarekin, eta Espainiako Vueltarako mobilizazioak prestatzen dabiltzala aurreratu dute. | Frantziako Tourra Euskal Herrian ibili dela «argi» geratu da, Gure Esku-ren ustez. 'Euskal Herria munduan-Euskal Herriak erabaki' kanpainaren inguruko balorazioa egin du gaur Gure Esku-k. «Pozik» agertu dira jendeak emandako erantzunarekin, eta Espainiako Vueltarako mobilizazioak prestatzen dabiltzala aurreratu dute. | Frantziako Tourra lau egunez nondik ibili den argi geratu dela nabarmendu du Gure Esku-k; euskal herritarrek Euskal Herria denen ahotan jartzea lortu dutela goraipatu dute. Euskal Herria munduan-Euskal Herriak erabaki kanpainaren balorazioa egin dute, gaur goizean, Bilbon. Kanpainaren emaitzak «zoriontsuak» izan direla adierazi du Gure Esku-ko bozeramaile Josu Etxaburuk, eta lanean jarraitzeko gogoz daudela azpimarratu du.
Ikurrin uholde bat sortu eta Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria lau haizeetara zabaltzeko, Gure Esku Frantziako Tourraren «oihartzun mediatikoaz baliatu» da mobilizazio deiek iraun duten lau egunetan. «Euskaldunon mezua mundu osora» iritsi izana herri oso baten elkarlanaren emaitza dela goraipatu dute: «Munduari ez ezik, geure buruari ere gogorarazi diogu ezinezkoak diruditen gauzak posible egiteko gaitasuna dugula elkarrekin aritzen bagara». Elkarlanak «burujabeago» egiten dituela esan du Etxaburuk, eta aurreratu du hurrengo erronkei ere denon arteko lanarekin erantzungo diotela.
Kanpainak izandako erantzunak «pedalkadaz pedalkada aurrerantz» doazela konturarazi ditu mugimenduko antolatzaileak, eta «herri gisa» erronkei aurre egiteko «gai» direla oihukatu dute. Errepide izkinetan ikusi diren ikurrinak «burujabe» izan nahi duen herri baten «ikur» gisa aurkeztu ditu Gure Esku-k.
Mobilizazioak Espainiako Vueltan
Jarduerek izan duten erantzunarekin «pozik» agertu badira ere, erronka berriei aurre egiteko garaia iritsi dela aurreratu du Gure Esku-k. Hori dela eta, irailean Espainiako Vuelta Nafarroatik pasatuko dela baliatuz, hainbat jarduera antolatuko dituzte; irailaren 9ko etapa Larra-Belaguan amaituko da, eta irailaren 10ekoa, Iruñetik irten eta Lekunberrin amaituko da. Egun bietan antolatuko dira hainbat ekintza, betiere Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearen aldarrikapena ardatz izanda.
Balorazioa bukatzeko, Gure Esku-k etorkizunerako hausnarketa bat zabaldu du: «Tourrean egindako ekimenetan, etapaz etapa, hasieratik helmugara, argi utzi dugu: erabaki nahi duen herri bat gara, harrera herria, gure artean ez dugu mugarik nahi, eta, gaurko helmuga abiapuntutzat hartuta, burujabetza osoa lortu arte, bidean jarraituko dugu». Azaldu dute gaurko balorazioarekin bukaera eman diotela Tourraren inguruan egindako kanpainari. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230368/tourraren-bigarren-egunean-gaixoaldian-zeuden-1190-ertzain.htm | Politika | Tourraren bigarren egunean gaixoaldian zeuden 1.190 ertzain | Lantalde osoaren %15ek zuen gaixo agiria. Erdiak baino gehiago Brigada Mugikorreko kideak ziren, Erkorekaren arabera. | Tourraren bigarren egunean gaixoaldian zeuden 1.190 ertzain. Lantalde osoaren %15ek zuen gaixo agiria. Erdiak baino gehiago Brigada Mugikorreko kideak ziren, Erkorekaren arabera. | Ertzaintzan izandako gaixo agiri uholdearekin kezkatuta dago Josu Erkoreka, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua. ETBn egin dioten elkarrizketa batean eman du datua: Frantziako Tourraren bigarren egunean, joan den igandean, 1.190 ertzain ez ziren lanera agertu, gaixo agiria zutelako. Lantalde osoaren %15 da hori. Horregatik, jakinarazi du ikertu egingo dutela Tourra Euskal Herritik igaro den hiru egunetan izandako «gaixoaldien gehiegizko igoera», lan osasunaren ikuspegitik.
Datuak nabarmenak dira. Sailburuak azaldu duenez, ekainaren 26an, astelehena, 676 ertzain zeuden gaixoaldian, lantaldearen %9 inguru; «ohiko kopurua». Igandean, berriz, ia horiek halako bi izan ziren lanera azaldu ez ziren poliziak. Goraldia, gainera, «berehala» apaldu zen lasterketa Bizkaitik eta Gipuzkoatik atera zenean, Erkorekaren arabera.
Hutsune gehien non izan ziren ere esan du: Brigada Mugikorreko Unitatean. Talde horretako agenteen erdiak baino gehiago ez ziren lanean izan igandean. Trafikoaz arduratzen diren ertzainak, ordea, lanean ziren ia denak. Horri esker diseinatu zuten dispositiboaren behar guztiak bete ahal izan zituztela baieztatu du sailburuak.
Pandemia ezezaguna
Gaixoaldien zergatiaz galdetuta, ironiaz erantzun du: «Litekeena da egun berberetan eta unitate berberetan kontzentratu diren gaixoaldiak ezagutzen ez dugun pandemiaren baten ondorio izatea». Gehitu du bere sailaren ardura dela arrazoiak zeintzuk izan diren argitzea: «Sinetsi nahi ez dudan aukera da agenteek gaixo agiriak eskatzeko legeari iruzur egin diotela». Dena den, esan du lan osasunaz arduratzen den zerbitzuak interpretatu beharko duela gertatutakoa.
Azkenik, Tourra oztopatzeko bi saiakeren inguruan jardun du Erkorekak, eta adierazi du ikerketak aurrera doazela. Batetik, Ertzaintza 11 lagun ikertzen ari da Morgako gainean (Bizkaia) lasterketa oztopatzeko asmoa zutelakoan; bestetik, argitu nahian dabiltza nork bota zituen txintxetak errepidera Hernanin eta Gipuzkoako beste toki batean.
Sindikatuek, arretazko grebari ez
Azken asteetan, Frantziako Tourrari boikot egitearekin mehatxu egin du Ertzainak Borrokan kolektiboak; atzo, berriz, arretazko grebara deitu zuen. Lankideak deitu zituen «arau hauste administratiboen» aurka «gogorrago» lan egitera. Horri erantzunez, Ertzaintzako gehiengo sindikalak —Erne, Esan eta Sipe sindikatuek— esan du deialdi horrek ez duela zentzurik: «Ertzainon lana beti da arduratsua eta legeari lotua».
«Kolektibo honek egunero betetzen ditu bere eginbehar guztiak, Frantziako Tourra Euskal Herrian izan den egunetan erakutsi dugun moduan», jarraitu dute.
Azkenik, Erkorekaren jarrera gaitzetsi dute, eta eskatu diote negoziazioei heltzeko eta hedabideetan «ertzainei egiten ari den erasoak» eteteko: «Tourrean benetako profesionalak nortzuk diren erakutsi dutenak ertzainak dira». |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230369/vingegaard-lider-jarri-da-baina-etapa-irabazi-dio-pogacarrek.htm | Kirola | Vingegaard lider jarri da, baina etapa irabazi dio Pogacarrek | Esloveniarra bere onera etorri da Tourreko seigarren etapan, eta 28 segundo atera dizkio maillot horiaren jabe berriari. Hindleyk erantzi egin behar izan du, 2.39 galdu eta gero. Landak sufritu egin du berriro | Vingegaard lider jarri da, baina etapa irabazi dio Pogacarrek. Esloveniarra bere onera etorri da Tourreko seigarren etapan, eta 28 segundo atera dizkio maillot horiaren jabe berriari. Hindleyk erantzi egin behar izan du, 2.39 galdu eta gero. Landak sufritu egin du berriro | Tourra gaur bertan irabazten saiatu da Jonas Vingegaard (Jumbo). Pirinioetako bigarren etapa jokatu dute, eta bezperan Tadej Pogacarrek (UAE) sufritu egin zuela ikusirik, hordagoa jotzea erabaki du iazko Tourreko garaileak. Pogacar, baina, hor dago. Talentu handia eta txapeldun izaera dauka, eta buelta eman dio Marie Blanqueko ezinari. Tinko eutsi die Vingegaarden ekinaldiei, Tourmaleten nahiz Cauteretsen, eta eskapo egin du helmugarako hiru kilometroren faltan. Gainsariak tarteko, 28 segundo atera dizkio Jumbo taldeko liderrari. Horiz jantzi da hura, baina gogotik egin beharko du lan Pogacar azpiratzeko. Jai Hindleyk (Bora) lidergoa galdu du, eta garaipenaren lehiatik urrundu da, 2.39 galdu ondoren. Are atzerapen handiagoa izan du Mikel Landak (Bahrain): 3.41era sartu da. Pello Bilbao (Bahrain) alboan izan du, atzo bezala.
Podiuma oso zail jarri zaio Landari: 11. dago, 5.49ra. Vingegaard eta Pogacar lehen bi postuetan daude jada, eta ez dirudi inork hortik aterako dituenik. 25 segundo eskaseko aldea dago bien artean. Hirugarren Hindley dago, 1.34ra; laugarren Simon Yates (Jayco), 3.14ra; eta bosgarren Carlos Rodriguez (Ineos), 3.30era.
Kalitatezko beste ihesaldi jendetsu bat osatu da gaurko etapan. Guztira hogei txirrindulari elkartu dira lasterketa buruan; batzuek garaipena zuten jomugan, baina beste batzuek helburu estrategikoak zituzten: kasurako, Wout van Aertek (Jumbo) eta Matteo Trentinek (UAE). Haiekin batera jardun dute Neilson Powlessek (Education), Julian Alaphilippek (Soudal), Michal Kwiatkowskik (Ineos), Tobias Johannessenek (Uno-X) eta Ruben Guerreiro eta Gorka Izagirrek (Movistar), besteak beste.
Kate motzean lotu ditu tropelak. Bora taldeak hartu du aginte makila, eta hiru minutuan egonkortu du iheslariekiko aldea. Apenas zegoen zailtasunik lehen 55 kilometroetan; hirugarren mailako Capvern-les Bains besterik ez. Alabaina, hiru mendate handi zituzten zain. Aspin zen aurrenekoa, eta mugimendu taktiko bitxi bat ikusi da aurrean zein atzean: Van Aertek soka tenkatu du ihesaldian, eta aldi berean, haren taldekideak tiraka hasi dira tropelean, Boraren erritmoa ez baitzen komeni bezain bizia.
Tourmalet zen hurrengo mendatea, eta magalera lau minutu eta erdiko abantailarekin iritsi dira ihes egindako ziklistak, Aspineko jaitsieran arrakala handitu eta gero. Haizeak asko jo dio Van Aerti, eta aurpegia emanez egin du Tourmaleteko igoera osoa. Soilik Kwiatkowskik, Johannessenek, Guerreirok eta James Shawk (Education) jarraitu ahal izan diote. Ihesaldia tontorrera bizirik iritsi zedin nahi zuen flandriarrak, gero Vingegaardi zubi lana egiteko.
Plana erabat burutzeko, eraso egin beharra zeukan Jumbo Visma taldeko buruzagiak, eta Pogacar atzean utzi. Helmugarako 50 kilometro luze gelditzen ziren, baina merezi zuen arriskuak; lasterketa ia erabakita utzi zezakeen. Bada, erritmo aldaketa egin dute Wilco Keldermanek eta Sepp Kussek, eta Vingegaarden oldarra etorri da gero, gailurretik bi kilometrora. Ordea, gaur danimarkarrari ihardesteko gauza izan da Pogacar. Hindley, ordea, atzean gelditua zen Vingegaardek erasoa jo zuenerako. Beste faboritoen multzoan gerizpetu behar izan du; Tourmalet gainean bi minutu zituzten galduak bi piztiekin.
Jaitsieran estu hartu du Vingegaardek Pogacar. Esloveniarra ez zegoen eroso, ziur aski esku-muturreko lesioaren ondorioz. Besoa luzatzeko keinua egin du Van Aert harrapatu orduko. Flandriarra tiraka hasi zen berehala, eta berandu gabe egin zuten bat ihesaldian arrakasta izateko itxaropena izaten jarraitzen zutenekin.
Cauteretsen, espero zena gertatu da: besteen gainetik nabarmendu dira Vingegaard eta Pogacar. Van Aertek erritmoa jarri, eta danimarkarrak sua piztu du 4,6 kilometroren faltan. Ordea, orduan ere ezin izan du Pogacar azpiratu, eta esloveniarrak ordaina eman dio helmugarako 2,7 kilometro gelditzen zirela. Vingegaard 24 segundora helmugaratu da, eta Johannessen 1.22ra, hirugarren postuan. Beste hautagaietan onenak Hindley, Rodriguez eta Simon Yates izan dira, ia hiru minutu galduta. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230370/eragileek-euskararen-kontrako-eraso-larritzat-jo-dute-epaia.htm | Gizartea | Eragileek euskararen kontrako eraso larritzat jo dute epaia | Jaurlaritzak euskararen kontrako mespretxutzat hartu du erabakia, eta eragileek, kezkaz, udalek normalizaziorako dituzten eskumenak indargabetuz gero euskararen biziberritzea bera arriskuan delako. | Eragileek euskararen kontrako eraso larritzat jo dute epaia. Jaurlaritzak euskararen kontrako mespretxutzat hartu du erabakia, eta eragileek, kezkaz, udalek normalizaziorako dituzten eskumenak indargabetuz gero euskararen biziberritzea bera arriskuan delako. | Auzitegietatik aldiro hizkuntza eskubideak murrizteko marra gorriak gaindituz doazen ustea are eta gehiago zabaldu da Espainiako Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi duen epaiarekin. Eusko Jaurlaritzak «euskararen etengabeko judizializazioa» salatu eta «autogobernua errespetatzeko» eskatu du, ohar bidez. Euskalgintzako eragileek onartezintzat jo dute epaia, eta azaroaren 4an Kontseiluak Bilborako egin duen deia berritzera jo dute.
Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuarentzat euskararen kontrako «mespretxuzko» erabakia da. Azken lau hamarkadetan gai horren inguruko adostasun sozial zabala egon da, Garamendiren esanetan, eta Auzitegi Konstituzionalak autogobernua higatzen du, Eusko Legebiltzarrean gehiengoz hartutako erabaki baten kontra eginda.
Garamendiren ustez, udal legeak ez du euskararen nagusitasuna ezartzen gaztelaniaren gainean, eta gogoratzen du Konstituzionalak berak ere ebatzia duela tokiko erakundeek euskara eta gaztelania normal erabil dezaketela. Euskararen judizializazioa gaitzetsi du.
Idurre Eskisabel Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak gogoratu du oldarraldi judizial hori ez dela berria. Horrek, hizkuntza eskubideak jomugan jartzeaz gain, euskararen biziberritze prozesuetan ere eragin zuzena du, haren esanetan.
Udal legeak adostasun zabala lortu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta udalerrietan hizkuntza eskubideak garatzeko ateak ireki zituen. Jardun horri eragingo dio epaiak bete-betean. Eskisabelek udal horien garrantzia azpimarratu du, dituzten ezaugarri soziolinguistikoengatik eta jardunbideengatik euskararen normalizazio eta biziberritze prozesuetan «trakzio indar handia egiten dutelako».
Voxen eskutik
Epaiak kontrako bi boto partikular izan ditu. Boto partikular horietan zehazten dute erakunde autonomikoek eta tokiko erakundeek badutela eskubidea egoera zaurgarrian ikusten duten hizkuntza ofizialaren aldeko neurriak hartzeko. «Hau da kasua, dekretu horretan abiaburuan esaten delako esplizituki euskara hizkuntza gutxiagotua dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; Europako hizkuntz eskubideen gutunari ere erreferentzia egiten zaio, eta aipatzen da zaurgarritasun horretan dauden hizkuntzen aldeko eskumena badutela, eta zilegitasuna aitortzen zaio normalizazio helburu horrekin». Espainiako Konstituzioaren arabera onargarria eta zilegia ere badela diote boto partikularra eman duten bi magistratuek, «baina gehiengoaren iritzia bestelakoa da, espainiarraren nagusitasunean oinarritzen dena».
Eskisabelek esan du ez dela ahaztekoa nola iritsi den Konstituzionalera: Vox alderdiaren eskutik, hau da, Eusko Legebiltzarrean ordezkari bat eta udaletan batere ordezkaririk ez duen alderdi baten eskutik.
Azaroaren 4an Bilboko kaleak betetzera deitu du Kontseiluak, eta zenbait euskaltzalek bat egin dute dei horrekin sareetan; Uemak, esate baterako. Uemaren ustez, hau ez da euskararen aurkako oldarraldiaren beste katebegi bat soilik. «Hau marra gorriak gainditzen dituen erabaki larria da». Horregatik, agerraldi jendetsu bat egitera deitu du biharko, alkateekin eta hautetsiekin, Usurbilen (Gipuzkoa).
Euskaltzaleen Topaguneak ere azaroaren 4ko deia ekarri du gogora: «Oldarraldi atzerakoi eta erdalzalea indartzen duen erabaki hori EAEko udal legearen kontrako epaia jauzi kualitatibo larria da», Topagunearen esanetan.
LAB sindikatuaren irudiko ere, «jauzi kualitatibo larria» ematen du epaiak, «erakusten duelako euskaldunok ezin dugula modu burujabean aplikatu euskararen egoerak eta euskaldunon hizkuntza eskubideek behar duten hizkuntza politika egokia».
Carlos Iturgaitz EAEko PPko buruarentzat, berriz, «albiste zoragarria da, lekuz kanpo zegoen inposaketa bat» amaitzen duelako. |
2023-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/230371/kazkabarrak-gogor-astindu-du-gasteiz.htm | Gizartea | Kazkabarrak gogor astindu du Gasteiz | Abisu horia emana zegoen Hego Euskal Herri osoan, eta denboraleak Arabako hiriburua astindu du bereziki. Auto pilaketak izan dira Iruñera bidean ere. | Kazkabarrak gogor astindu du Gasteiz. Abisu horia emana zegoen Hego Euskal Herri osoan, eta denboraleak Arabako hiriburua astindu du bereziki. Auto pilaketak izan dira Iruñera bidean ere. | Kazkabarraren eta euriaren astinduak geroz eta ohikoagoak bihurtzen ari dira Euskal Herrian. Azken hilabeteetan, sonatuak izan dira Bortzirietan eta Urumealdean (Nafarroa) maiatzean botatako zaparradak, eta Zumaian ekainean jausi ziren txingor aleak. Gaur Gasteizek hartu du astindua. Abisu horia emana zegoen gaurko Hego Euskal Herrian, eta kaltetu nagusia Arabako hiriburua izan da. Zaragozan (Espainia) uholde ikusgarriak eragin ditu euri jasak.
Euskalmetek jakinarazi duenez, Arkautin (Gasteiz) ordubetean metro karratuko 26,7 litro ur erregistratu ditu gaur arratsaldean. Barrundian ere (Araba) antzekoak izan dira datuak. Meteorologia agentziak esan du 21:00ak arte espero zirela prezipitazio gogorrenak, nagusiki Araban eta Gipuzkoa barnealdean.
Gasteizen txingor aleak erori dira 20:00ak aldera, baina baita Euskal Herriko beste hainbat tokitan ere. Sanferminei eragin die denboraleak; A-15 errepidetik Iruñera bidean ziren hainbatek geldialdiak egin behar izan dituzte errepide ertzean, gidatzea ezinezkoa zelako. Itza parean (Nafarroa) auto pilaketak izan dira.
Biharko, berriz, erabat kontrakoa da eguraldiaren iragarpena. Alerta horia aktibatu dute, baina tenperatura altuengatik, nagusiki 13:00etatik 18:00etara. Kostan 33 graduraino helduko dira termometroak, eta barnealdean, 34raino. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230400/entzierro-garbia-izan-da-aurtengo-lehenengoa.htm | Bizigiro | Entzierro garbia izan da aurtengo lehenengoa | La Palmosilla ganadutegiko zezenek bi minutu eta 32 segundoan osatu dute ibilbidea. Sakabanatu egin dira hiru zezen Estafetan. Lau zauritu eraman dituzte ospitalera. | Entzierro garbia izan da aurtengo lehenengoa. La Palmosilla ganadutegiko zezenek bi minutu eta 32 segundoan osatu dute ibilbidea. Sakabanatu egin dira hiru zezen Estafetan. Lau zauritu eraman dituzte ospitalera. | La Palmosilla ganadutegiko zezenekin hasi dira aurtengo entzierroak. Entzierro garbia izan da. Garbia, eta polita korrikalarientzat. Izan ere, zezen bat aurretik jarri da San Domingo aldapan, eta atzean geratu direnak Estafetan sakabanatu direnez, horiek ere euren aurrean korrika egiteko aukera eman diete korrikalariei.
Joaldunak joan dira San Domingon buru, baina zezen bat berehala jarri da horien buru, eta entzierroko ibilbide guztia egin du hala. Beste zezenak joaldunek babesean joan dira Mercaderesko bihurgunera arte, baina Estafeta hasieran erori egin dira hiru, eta hortik aurrera korrikalariak haien artean sartu ahal izan dira, sakabanatu egin baitira.
Ez da bereziki lasterketa azkarra izan; batez ere, zezen bat atzean geratu delako. 2:32 segundo iraun du. Erorikoak izan dira, ordea, eta zezen plazarako sarreran estu ibili da bat baino gehiago. Ondoren jakinarazi dutenez, lau zauritu eraman dituzte ospitalera. Horietako bat aurpegian zauritu da, eta beste bat, orkatilan.
San Fermin eguna izaki, Susana Nagorek jota bat kantatu du San Ferminen irudia dagoen tokian, entzierroa hasi aurretik, San Domingo aldapan. Hirugarren aldia zuten La Palmosillako zezenek Iruñeko kaleetan. 2019an aritu ziren lehen aldiz, eta iaz bigarrenez. 2022an oso azkar egin zuten zezen plazarako bidea. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230401/galbahea-kongresuko-bideari.htm | Politika | GALBAHEA KONGRESUKO BIDEARI | Onintza Enbeitak eta Nagua Albak ibilbide laburra baina bizia egin zuten politikan. Espainiako Kongresuan egin zuten topo, Sanchezen 2015-2016ko legealdi laburrean. Enbeita EH Bilduko diputatua izan zen; Alba, Podemosekoa. Ez dute ahazteko hango giro bortitza, eta bidean ikasia. | GALBAHEA KONGRESUKO BIDEARI. Onintza Enbeitak eta Nagua Albak ibilbide laburra baina bizia egin zuten politikan. Espainiako Kongresuan egin zuten topo, Sanchezen 2015-2016ko legealdi laburrean. Enbeita EH Bilduko diputatua izan zen; Alba, Podemosekoa. Ez dute ahazteko hango giro bortitza, eta bidean ikasia. | Emakume eta gazte zirela joan ziren bi lehoik harrera egiten duten kongresu batera, Madrilgora. Parlamentu hartarako bozen atarian, orduko bizipenez eta irakaspenez mintzatu dira Nagua Alba eta Onintza Enbeita BERRIArekin, Eibarren, UEUren egoitza nagusian, Markeskua jauregian.
Onintza, Iñaki Antiguedaden tokia hartuta iritsi zinen Kongresura, 2011n, bateraezintasuna ezarri ziotelako Antiguedadi.
ONINTZA ENBEITA: Proposamena egin zidaten, eta, asko pentsatu gabe, baietz esan nuen. Atzera begira ibilbide guztia kontuan hartzen dudanean, denak du garrantzia: iristeko moduak, joateko moduak, eta tartean egindakoak. Han, sentsazioa da zain daudela zuk hanka noiz sartuko, harrapatzeko, eta ez zaiela batere inporta zuk zer daukazun esateko. Konparazioak sekula ez dira onak, baina, gainera, nire kasuan, konparatzen bazaituzte inbestidura saioko diskurtso on bat egin zuen gizon heldu batekin, galtzen ateratzen zara. Horrela hasi nintzen; nahiz eta taldeak zuregan konfiantza jarri, taldetik kanpo bazegoen zurrumurru hori, neska gazte bertsolari batek zer egingo zuen politikan egondako gizon heldu katedratiko baten ondoan. Leku askotan nabaritu nuen hori.
Nagua, zu diputatu gazteena izan zinen 2015eko legealdian?
NAGUA ALBA: Hogeita bostekin sartu nintzen. Agian horregatik sartu nintzen; ausartegi izan nintzen. Ondo gogoratzen dut nolako beldurra sentitu nuen, kanpainan eta kongresuan. Batez ere, paternalismo izugarria sumatu nuen, eta etengabe demostratu behar nuen hor egoteko zilegitasuna nuela. Etengabe eskatzen dizute hori, gaztea zarenean eta, bereziki, emakumea bazara. Egunero zure lekua okupatu behar duzu. Nabaria da hemizikloari ez zaiola askorik inporta zer esaten ari zaren, zarata etengabe entzuten duzu, eta, bestalde, bortizkeria sumatzen duzu. Oso latza da espazio horretan eta giro horretan lan egitea.
Hedabideetako giroak nola eragin zizuen?
Onintza Enbeita. Jaizki Fontaneda, FOKU
ENBEITA: Madrilera nindoan alderdi ezkertiar independentista baten ordezkari gisa, eta borroka armatuaren arrastoa orain baino askoz ere gertuago zegoen. Banekien kazetari askorentzat banuela estigma hori. Gainera, emakumea eta lodia nintzen; nire bizitzan egin ditudan gauzetan, inoiz ez naiz egon politen eta normatiboen bandoan: beti egon naiz itsusien bandoan. Gauzak txarto atera direnean, nire gorputza beti izan da jomuga, eskolan, bertsolaritzan, eta, ziurrenik, egin ditudan gauza guztietan. Estigma horiekin guztiekin nindoan. Beldur hori baneukan. Baina zure diskurtsoa esan behar duzu, eta beldurrarengatik ezin zara isildu. Hedabideak etortzean, nabaritzen duzu tentsioan zaudela. Tentsio hori ikaragarria da, mugatu egiten duelako zure egunerokoa, naturaltasuna, freskotasuna. Alderdiek zure diskurtsoa egokitzen dute, baina prentsa mediatikoak erabat estutzen zaitu, eta esan edo egingo zenituzkeen gauza asko ez dituzu egiten.
ALBA: Nik kontraste handia ikusi nuen Euskal Herriko eta estatu mailako hedabideen artean. Une hartan, Kongresuan, bazeuden Euskal Herriko hedabideak, eta tratua errazagoa eta gertukoagoa zen. Gero, estatu mailako hedabideetako tertulietan parte hartzen hasi nintzen, eta askoz ere jarrera bortitzagoa zen espazio hartan, Euskal Herrikoetan baino.
ENBEITA: Tertulien generoa debekatu egingo nuke. Ni tertulia askotara joan naiz ETB1en eta ETB2n, batez ere Madrildik itzuli eta gero. Euskarazkoan, giroa askoz ere errezagoa zen, baina gaztelaniazkoan... Zer autoritate daukate telebistan, irratian eta hedabidetan bizi diren pertsonaia batzuek? Onartzen zaie autoritate hori, eta erabat zapalduta ateratzen zara handik.
ALBA: Eta gizonak izan ohi dira.
ENBEITA: Beti, beti. Oso gutxitan sentitu izan naiz telebistako zenbait tertuliatan sentitu naizen bezain egurtuta.
Kongresura itzulita. 2015a: PP ustelkeria auziz inguratua, eta, Kataluniako auzia bor-bor, galdeketara deitu zuten. Nola gogoratzen duzue giroa?
ENBEITA: Gurtellen auzia lehertu zenean, Madrilen geunden. Urduritasun handia zegoen PPn. Baina hortik hamabost egunera, bat-batean baretu zen dena, oihanetako pelikuletan bezala. Oihaneko zarata entzuten da, eta konturatzen zara bat-batean dena isiltzen dela, eta kito, ez da ezer gertatu. Non dago Barcenas? Paperak? Non dago ordenagailua? Eta Suitzako diruak?
ALBA: Bueno, azkenean bota genituen horregatik. Baina inpunitate giro handia zegoen. Oso azkar amortizatzen dira halako kasuak. Gogoratzen dut zer urduri zegoen bipartidismoa, PSOE eta PP berriro mapa politikoan kokatu behar zirelako, alderdi berriak sartu ginelako kongresuan. Bereziki hori gogoratzen dut: ziklo berri bat hasi zen sentsazioa gero, zentsura mozioarekin iritsi zena.
Rajoyren legealdian, besteak beste, aborturako eskubidea mugatu zen. PP eta Vox itunak egiten ari diren tokietan, emakumeen eskubideen aurkako neurriak ari dira hartzen lehenik. Eta iragan den legealdian ere, gai arantzatsuenetakoa izan da soilik baietz da baietz legea. Zer dago horren guztiaren atzean?
ENBEITA: Beldurra ematen didana da zenbat kosta zaigun guri erabaki feminista batzuk esparru politikora eramatea, eta kontrako erabakiak zein erraz hartzen diren. Guri hainbeste kosta ostean, norbaitek esan du hitz magikoa: feminismoa mainstream da, eta, orduan, orain guaia da matxista izatea. Kongresuan, adibidez, hirurehunen artean diskurtso feministak hiru badira, grazia egiten du, baina hogei badira, neurriak hartzen dira alderdietan eta alderdietatik kanpo. Uste dut azken legealdian gauza batzuetan ausardia egon dela neurri batzuk hartzeko, baina, beste batzuetan, ikusten dut zein bakarrik gera zaitezkeen neurri horiek hartzeko orduan. Eta bakarrik geratzen zarenean, emakumea bazara eta diskurtso feminista baduzu, zure alderdiak ere bizkarra ematen dizu. Neurri batean, horrela interpretatzen dut Espainiako politikan gertatzen ari diren zenbait gauza.
ALBA: Nire ustez, azken legealdi honetan inoiz baino urrats ausartagoak egin dira. Baina, oraindik ere, lan handia eta neketsua behar da eskubideak konkistatzeko. Asko kostatzen da eskubideak konkistatzea, baina oso erraz gal litezke. Arrisku hori badago hurrengo legealdirako. Bi aldagaik kezkatzen naute: batetik, gizartera begira, ematen du antisistema eta modernoa izatea matxista izatea dela; bestetik, alderdien erabakiek ardura handia izan dute, eta ez bakarrik eskuinekoek, ezkerrekoek ere bai. Soilik baietz da baietz legean, sozialistek popularren eta Voxen markoa erosi zuten. Ezkerrak hori egiten duenean, atzerapausoak errazten ditu. Alderdi batean feminista izatea oso zaila da, nahiz eta ezkerreko alderdia izan; izan ere, alderdi barruan borrokatu behar duzu lehenengo, gero kanpoan borrokatzeko. Horrek asko nekatzen du. Horregatik, nabaria da nola emakumeek askoz ere denbora gutxiago pasatzen dugun politikan gizonezkoek baino.
ENBEITA: Faxismoak oso argi dauka zer egin nahi duen etorkinekin, emakumeekin, LGTBI kolektiboarekin... Nahi dute gizarte bat familia eredu jakin batekin, erlijio jakin batekin, eskola eredu batekin. Nik uste dut ezkerraren akatsa dela bere buruari mugak jartzea, gizartea atzerago dagoela uste izatea.
ALBA: Bai, eta gainera, nire ustez, orain zera behar da: proiektu jakinak aurkeztea eta jendeari ilusioa piztea.
Zer iruditu zaizue Podemosen eta Sumarren artean gertatutakoa?
ALBA: Nire ustez, oso beharrezkoa zen itun hori. Ezkerra batu egin behar zen. Negoziazioa gehiegi luzatu da. Politikan beti egongo da botere banaketa, eta normala da. Gardentasuna garrantzitsua da. Baina hori ezin da izan gauza bakarra, eta ez da izan gauza bakarra. Ezkerrak proiektuak aurkeztu behar ditu, herritarrek horizonteak behar dituzte-eta, itxaropena behar dute-eta. Eserlekuetara mugatzen bada eztabaida, horrek antipolitika sustatzen du.
ENBEITA: Kanpotik segitu dut eztabaida, baina iruditzen zait Podemos-Sumarren proiektatu den irudia izan dela ego handia duten bi emakume lehian zeudela. Eta hori baino gauza gehiago izan dela esango nuke. Erabat ados nago Naguarekin. Behar dugu orokorrean, ez bakarrik Madrilgo hauteskundeetarako, herriz herri elkartu gauzak egiteko. Diskurtso faxistak gero eta leku handiagoa hartzen ari dira gutxien uste dugun lekuetan, eta beharrezkoa da proiektu komunak eraikitzea, auzoz auzo. Emakumeen eskubideak, langileenak, etorkinenak... horietaz ari garenean guardia jaisten dugun aldiro, terrenoa irabazten digute. Eta oso harrotuta daude. Aliantzak behar ditugu ahalik eta esparru gehienetan haiek geratzeko.
Zer analisi egiten duzue Madrilgo koalizio gobernuari buruz?
ALBA: Pandemiak asko markatu du. Krisi garaietan, aldaketak gertatzen dira beti. Eta zentzu batean edo bestean gerta daitezke: pribatizazioaren bidea azkartuz, edo gehiengoak babestuz eta zerbitzu publikoaren bidea indartuz. Azken lau urteotan, argi geratu da zein zen koalizio gobernuaren bidea: gehiengo soziala babestearena. Ausartago izateko aukera ere bazegoen, baina aurrerapauso handiak eman dira. Sinbolikoki oso garrantzitsua da demostratzea murrizketetan oinarritzen ez diren bestelako errezetak ere arrakastatsuak izan daitezkeela.
ENBEITA: Adibidez, Kataluniako egoerarekin aukera bat galdu da beste jokaleku baterako. Baina, Berdintasun Ministeriotik, esaterako, guztion onerako diren erabaki asko hartu dira. Erabaki ausart asko hartu dira, eta arretaz begiratu dut Madrilgo politika. Egia da pandemia bat pasatu dela. Urte gutxian gauza asko gertatu dira, eta eztabaida politikoa oso narrastua egon da.
Zer iritzi duzue eskuin muturraren normalizazioaz?
ALBA: Antipolitikaren garaia da hau, desinformazioarena. Uste dut Euskal Herria gizarte politizatua dela, eta horrek eragina du botoan, eta ezberdin bozkatzen da. Baina estatu mailan, jendea nekatua dago, eta askori nazka ematen dio politikak. Voxen diskurtsoa hortik elikatzen da. Antipolitika oso arriskutsua da; hortik munstroak datoz.
ENBEITA: Gaizki egindako trantsizio baten ostetik datorren arrastoa da. Badago jendea esaten duena: «Politikari guztiak berdinak dira». Hedatu egin da diskurtso hori. Uste dut, halere, Espainiako Estatuan beste faktore bat dagoela: ez dira hainbeste urte altxamendu faxistatik, ez dira hainbeste urte ezkertiarrak ziren guztiak garbitu zituztenetik; egin zen trantsizio txapuzero hura, eta faxistak izandakoak oso eroso bizi izan dira beste sigla batzuen azpian. Baina, batez ere, Kataluniako prozesu subiranistan aurrerapausoak ematearekin eta Podemosen sarrerarekin, jende hori deseroso sentitu zen lehen aldiz, eta berdin zaie faxistak direla onartzea.
ALBA: Kontua da ez direla horiek bakarrik.
ENBEITA: Ez, ez, noski.
ALBA: Gaizki dagoen jende horri identitate indartsu bat eskaintzen badiozu, eta aurkari bat ere bai —migranteak izan litezke, emakumeak edo beste norbait...—, antipolitika elikatzen duzu. Ezkerraren diskurtsoa konplexuagoa da, grisak daude, askotan kontraesanak, ñabardurak... baina eskuinaren diskurtsoa oso erraza da: aurkariak eta identitatea. Halere, badago aukera horri aurre egiteko, zaurgarriak diren pertsona horiei hitz egiteko eta alternatiba bat eskaintzeko.
Zatiketak ezkerrean azaleratu ohi dira gehiago, ezta?
ALBA: Ez dut uste Ayusoren eta Feijooren artean maitasun handia dagoenik. Kontua da ez direla publikoak.
ENBEITA: Baina eskuinean, bozkatzeko ordua iristen denean, helburua argi dago: Espainia bat bakarra, handia eta librea. Aberatsak ondo; pobreek ez digute inporta. Indar militarrak aurrera. Ezkerrean gehiago nahaspilatzen gara.
ALBA: Uste dut eztabaidak oso aberasgarriak direla, eta gardentasunez egin behar direla. Baina hasieratik ateratzen dira argitara, eta agian horrek kutsatzen du eztabaida. Askotan, emankorragoa da eztabaidak testuinguru intimoago batean egitea eta proposamena helduagoa dagoenean plazaratzea. Bestalde, askotan, eztabaida horietatik publikora ateratzen diren ideia nagusiak ez dira benetan gertatu denaren gauzarik garrantzitsuena. Adibidez, Sumarrekin gertatu dena: negoziazio bat egon da, eta hamabost indar diferente batu dira proiektu batera, baina azaleratu dena eta morbo handiena izan duena da nor egongo den zenbatgarrena ez dakit zer zerrendatan. Horrek kalte egiten dio eztabaidari. Nire ustez, badago aukera eztabaidaren markoa aldatzeko eta proiektuez hitz egiteko. Hori egin behar baita: politikaz aritu. Batzuetan, ezkerrak fokua galtzen du.
Nola egin hori modu eraikitzaileago batean?
ENBEITA: Uste dut klixe batzuekin hautsi behar dela. Lehenik eta behin, alderdiek ulertu behar dute zenbait kidek, nahiz eta alderdi berekoak izan, beste era batera hitz egin eta gauza batzuetan urrunago joan, horregatik ez diotela uzten proiektua konpartitzeari. Hori da konfiantza falta gainditzeko lehen pausoa. Nahiz eta zuk bizi guztian alderdi bati eman botoa eta alderdi batean militatu, ez duzu %100 ados egon beharrik alderdiak esaten duenarekin. Alderdi barruan ulertu behar da ipar bat izan arren gauzak egiteko modu ezberdinak egon litezkeela. Uste dut ez dela txarra, homogeneotasuna faltsua da-eta.
ALBA: Alderdiek gauza asko ikas ditzakete mugimendu feministatik. Bestelako lidergoak eraiki litezke; badaude beste modu batzuk boterea banatzeko. Onintzak aipatzen duena oso garrantzitsua da. Hasieran, Podemosen arazo handi bat izan zen hori. Bazirudien Podemos homogeneoa zela, eta ados ez zegoena traidorea zela. Horrek jendea kanporatzen du, eta eztabaida eragozten du. Eztabaidari lekua egin behar zaio.
Zenbateraino dute garrantzia halakoetan egoek eta pertsonalismoek? Nola bizi izan duzue?
ENBEITA: Esango nuke badutela garrantzia, eta, igual, beharrezkoak izango dira politikan bizirauteko. Ulertzen dut gizakiok liderrak behar ditugula, edo behintzat hori ulertarazten didate gertatzen diren gauzek. Baina igaro dira zazpi urte Madrilen ez nagoenetik eta Bildun kargurik ez daukadanetik, eta inpresioa daukat badaudela egoak ezkerretik eskuinera, eta inpresioa da Bildun ere egon zela horretatik. Pena ematen dit, ze, azkenean, neure buruari galdetzen diot: «Etxera etorri nintzen, edo etortzera gonbidatu ninduten?». Hori da galdera eternoa. Pena ematen dit geure burua ezkertiartzat aurkezteak eta gero ikusteak zer baloratzen den, nolako bozeramaileak nahi ditugun, zer baztertzen dugun. Ez naiz gaur egungoaz ari, zazpi urte pasatu dira-eta, baina iruditzen zait politika egiteko oso modu maskulinoak defendatzen direla, baita emakumeak jartzen gaituztenean ere. Eta ikusten dutenean beste era batera funtzionatzen duzula, pixka bat librea zarela diskurtso aldetik, nahiago duzula gauzak zure erara esan, mesfidantzak hasten dira. Egunero jartzen bazara ez dakit zenbat kazetariren aurrean pentsatuz zure alderdikoak ez direla fidatzen esango duzunaz, tentsio horri ezin zaio aurre egin. Uste dut beste gauza batzuk baloratu beharko genituzkeela. Karguak gehiago aldatu, mugitu...
ALBA: Agian, egoak baino gehiago, boterea da gakoa: nola kudeatzen den oso modu maskulinoan. EAEko Ahal Dugu-ko idazkari nagusi izan nintzenean, egunero sufritzen nuen boterea nuelako, eta botere horregatik egunero borrokatu behar nuelako. Kargua uzteko erabakia hartu nuen alderdi barneko liskarrak konpontzen pasatzen nituelako eguneroko ordu gehienak, eta ez gertatzen ari zenaren gainean hausnartzen. Kongresuan egin nahi nuen lan, eta ez nuen denborarik, alderdi barrua kudeatzen pasatzen nuelako denbora.
Horrek guztiak zenbateraino eragin dezake herritarrek politikaren inguruan duten desafekzioan?
ALBA: Eragin handia du, eta antipolitika elikatzen du. Ultraeskuinaren diskurtsoari ateak irekitzen dizkio.
ENBEITA: Jendea ez da inozoa. Nabaritzen da denek hitz egiten dutela hizkuntza berean, ez dagoela inor ezer ezberdina esaten duenik, kontzeptu diferenteak aipatzen dituenik, zenbat irauten duten batzuek eta besteek. 2015ean, Irantzu Varelak eta biok egin genuenean kanpaina, batek esan zidan ados zegoela egin genuen kanpainarekin, baina ez zigula botoa emango uste zuelako alderdiak ez zuela beteko diskurtso hori. Haserrea pasatu zait, baina etxera etorri nintzenean, ez nengoen batere ondo. Beti irudituko zait inkoherentzia izugarria zuk zure alderdikideak saltzea. Zure botere kuota ez galtzearren, gizon heterosexual zuri europarra zarelako, berdin izatea zer elikatzen ari zaren botere kuota hori ez galtzeko. Feminismoak erakutsi digu pertsonala politikoa dela, baina politikoa ere pertsonala da, eta apurtu egiten zaitu. Zu ere pertsona zara, eta, krak egiten duzuenean, ez dago bueltarik.
Nagua Alba. Jaizki Fontaneda, FOKU
ALBA: Egunerokoak harrapatzen zaitu, eta batzuetan haserre zaude, triste, baina ez dakizu zer den, ez duzu denborarik identifikatzeko. Legealdia amaitu zenean eta etxera itzuli nintzenean, ezinegon hori olatu bat bezala etorri zitzaidan gainera, eta oso zaila izan zen hori digeritzea. Perspektibarekin, gehiago pentsatu dut zer-nolako bortizkeria pairatzen genuen egunero hedabideetan, kongresuan eta baita alderdi barruan ere. Hori izan zen digeritzen zailena, alderdi barrukoa.
ENBEITA: Gaur egun politikan funtzionatzeko modua alderdiak dira. Tranpa ezin dugu egin.
ALBA: Bai, baina badaude moduak beste era batera egiteko.
ENBEITA: Horixe egin behar da.
ALBA: Itxaropena badago, baina zer gertatzen den erakutsi behar da. Alderdiak eta lidergoak aldatzen ari dira, eta hori da bidea. Mantsoa izango da, konplikatua, erresistentziak izango dira, baina hori izango da bidea, ziur naiz.
ENBEITA: EH Bilduri ematen diot botoa oraindik. Baina nik ez dut nahi jendeak pentsatzea «zer ondo, gureak jatorrak dira». Gureak ere gizonak dira, politika egiten dute, eta lehen lerroan daude. Eta gureek ere gauza asko egin dituzte gaizki. Eskuinetako zenbait alderditako emakumeekin parte hartu izan dudanean eztabaida batzuetan-eta, inbidia ematen didate. Esaten didate gizonek beti lagundu izan dietela, eta pentsatzen dut: «Nor engainatu nahi duzue? Edo nik egon nahi ez dudan beste nonbait egon nahi duzue politikan?». Horretaz ere hitz egin liteke, zer eskatzen diegun alderdiei.
ALBA: Eta kritikoa izanda ere leiala zara. Nik ere asko ikasi nuen Kongresuan. Oso oroitzapen latzak ditut, baina dibertigarriak ere bai. Ez nuke berriro egingo [kar, kar], baina esperientzia ona izan zen.
Nagua Alba eta Onintza Enbeita. Jaizki Fontaneda, FOKU
ENBEITA: Nik ere ez. Inkontziente joan nintzen, eta gaur egun ez nintzateke joango. Baina inon ahaldundu banaiz nire bizitzan, Madrilen ahaldundu nintzen. Zeure buruari ispiluaren aurrean esaten diozu: «Hemen daude hirurehun pertsona ez zaituztenak batere maite, eta berrehun eta askok gorroto zaituzte, baina zuk esateko daukazuna askoz ere interesgarriagoa da haiek esateko daukatena baino. Atera horra, eta aurrera». Neure burua legitimatzen ikasi nuen.
Zer pronostiko uztailaren 23rako?
ALBA: Nire ustez, badago aukera errealista bat koalizio gobernua berriz osatzeko. Azkenaldian, ezkerra behingoz ofentsiban ikusi dut, eta horrek eragina izan dezake ezkerreko boto emaileen mobilizazioan. Hori gakoa izango da. Nahiko baikor nago.
ENBEITA: Nik ez dut inoiz asmatzen, baina pentsatzen dut eskuina ez dela iritsiko iritsi nahi duen lekuraino. Uste dut PSOE-Sumar blokea izango dela bloke nagusia beste aliantza batzuekin aurrera egiteko. Halere, nola jarri behar izan duen eskuinak kanpaina batean Espainiako Estatuko ezkerrak diskurtso oldarkorrago bat egiteko. Iruditzen zait ezin zaiola utzi eskuinari hain etxeko atariraino hurbiltzen. Hurrengo lau urteak berriz ere funtsezkoak izango dira, eta lege batzuen aldaketak gotortu egin beharko dira. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230402/onintza-enbeita.htm | Onintza Enbeita | Onintza Enbeita. | Kazetaria ikasketaz, agroekologiari buruzko graduondoko bat egindakoa. Bertsolaritzan bide oparoa egiten ari da; Bizkaiko txapelduna izan zen 2018an. Ezker abertzaleari lotua egon da, eta zenbait kargu ere izan ditu: 2007 eta 2011 artean, EAE-ANVko zinegotzi izan zen Muxikan. 2012an, Amaiurren diputatu kargua hartu zuen Madrilen. 2015ean berriz aurkeztu zen bozetara, eta diputatu atera zen EH Bildurekin. Legealdi laburra izan zen. 2016an berriz izan ziren bozak, baina haietara ez zen aurkeztu, eta geroztik ez da aritu politikaren lehen lerroan. | ||
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230403/nagua-alba.htm | Nagua Alba | Nagua Alba. | Madrilen jaio eta orain lanagatik han bizi bada ere, gustura itzultzen da Donostiara, etxekoengana eta kuadrillarengana. Psikologiako lizentziaduna da. M-15eko mugimenduan murgilduta egon zen; Podemosen ernamuina izan zen hura. 2015eko Gorteetarako bozetan diputatua atera zen. 2016an, EAEko Ahal Dugu-ko idazkari nagusi izan zen urte eta erdiz. Legealdia amaituta utzi zuen alderdia. Amnesty Internationalen ari da egun, baina adi erreparatzen dio politikari. | ||
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230404/bbk-klima-abentura-ingurumen-sentsibilizazioa-sustatzeko-parke-tematiko-oso-dibertigarria.htm | albisteak | BBK Klima Abentura, ingurumen-sentsibilizazioa sustatzeko parke tematiko oso dibertigarria | Urdaibaiko Biosferan kokatuta dago, lehen familia-esperientzia parkea eta ingurumen-hezkuntzako zentroa da, eta klima aldaketaren aurkako jarduera globala modu ludikoan bultzatzea helburu duten jarduerak eskaintzen ditu. Baliabide interaktibo eta berritzaileen bidez esperientzia aktibo bat bizitzeko diseinatutako azpiegitura eta jarduera multzo bat du, eta ez zaituzte axolagabe utziko. | BBK Klima Abentura, ingurumen-sentsibilizazioa sustatzeko parke tematiko oso dibertigarria. Urdaibaiko Biosferan kokatuta dago, lehen familia-esperientzia parkea eta ingurumen-hezkuntzako zentroa da, eta klima aldaketaren aurkako jarduera globala modu ludikoan bultzatzea helburu duten jarduerak eskaintzen ditu. Baliabide interaktibo eta berritzaileen bidez esperientzia aktibo bat bizitzeko diseinatutako azpiegitura eta jarduera multzo bat du, eta ez zaituzte axolagabe utziko. | BBK Klima Abenturak ateak ireki ditu berriro uda honetarako instalazio eta esperientzia berriekin; izan ere, iazko harrera onaren ostean, BBK Urdaibai Zentroak Busturian (Bizkaia) dituen lurretan kokatutako parkeak ibilbide interaktibo ikusgarria eskaintzen die bisitariei, askotariko erronka deigarriz osatua.
Parkera sartu bezain laster, bisitariek iaz hainbesteko arrakasta izan zuen tirolina probatu ahal izango dute, eta aurten ere bertan izango da 180 metrorekin baino gehiagorekin eta bere bi zati zorabiagarriekin; baita rokodromoa eta erorketa librea ere.
Ikusmin handia sortzen duen beste atrakzioetako bat scape room delakoa da. Uda honetan, konpontzeko kasu berriak izango ditu, eta horiek erabiltzaileen asmamena probatuko dute, klima aldaketari eta jasangarritasunaren garrantziari buruz ikasten duten bitartean. Scape room horren helburua irtenbide sortzaileak aurkitzea da, eta erabaki informatuak hartzea, gizarte gisa ditugun ingurumen-erronkei aurre egiteko. Hasieratik, giro liluragarrian murgilduko dira, eta klima aldaketarekin lotutako igarkizunei eta erronkei aurre egin beharko diete.
Urak eta eguzkiak bizitzarako duten garrantzia azaltze aldera, BBK Klima Abenturak instalazio mekaniko ludikoak izango ditu kanpoko ibilbidean. Horietan, haurrek hainbat elementurekin jolastu eta elkarreragin ahal izango dute, eta, horrez gain, lau totem bidez aire zabaleko proiekzioak eta parkearen programazioari buruzko informazioa ikusi ahal izango dute.
Initi Playground (Artista: INITI) plataformako Save the Planet! joko kooperatiboa. BBK KLIMA ABENTURA
Klimaterpe, egundoko esperientzia
BBK Klima Abenturaren beste atrakzio nagusietako bat Klimaterpe da, naturarekin birkonektatzeko eta klima aldaketarekin zerikusia duen guztia ikasten jarraitzeko gunea. Barnean, bisitariek domo geodesiko bat aurkituko dute, errealitate hedatuko murgiltze-ingurunea eskaintzen du zoru dardarati, efektu atmosferiko eta 360 graduko pantaila handi batean ikus-entzunezko ekoizpenekin.
Atlas of a Changing Earth film laburra, Lurraren zientzietako film arrakastatsu eta sarituetan oinarritua, Diwoei BBK Klima Abenturan bizi diren izaki ñimiñoei buruzko lehen animazio-klipa, eta Cosmonaute Mission Rescue 360º, plastikoaren kontsumoaren ondorioak jorratzen dituen murgiltze-filma txikienentzat, dira bat baino gehiago aho zabalik utziko dituzten ekoizpenak.
Klimaterpek adin eta gustu guztietara egokitzen diren murgiltze-esperientziak ere eskaintzen ditu. Horietako bat In the Eyes of the Animal (Artista: Marshmallow Laser Feast) da. Esperientzia horretan, errealitate birtualeko kaskoak erabiliz, ikusleek paisaia esperimentatzen dute basoko lau izakiren âÂÂÂÂeltxoa, sorgin-orratza, igela eta hontzaâ begien bidez.
Hori gutxi balitz bezala, bisitariek esperientzia interaktiboak bizi ahal izango dituzte Initi Playground (Artista: INITI) plataformaren bidez. Plataforma hori LED pantaila handi batean gauzatzen da, eta mundu errealean joko birtualak integratzen ditu, edozein azalera ukimen anitzeko lau eremu bihurtuz. Save the Planet! joko kooperatiboa da horietako bat, Space Invaders eta Asteroids joko klasikoak bakar batean konbinatzen ditu, eta hor jokalariek elkarrekin lan egiten dute beren planeta seguru mantentzeko.
In the Eyes of the Animal (Artista: Marshmallow Laser Feast) esperientzian, errealitate birtualeko kaskoekin. BBK KLIMA ABENTURA
Ezagut ezazu uretako dibertsioa eta gozatu egun freskagarri batez igerilekuan
Aurten, BBK Klima Abenturak, nobedade gisa, igerilekua, Splash Park, uretako jolas eta atrakzio ugarirekin, eta BBK-k Urdaibaiko instalazioetan duen kirol-gunea ireki ditu, eta horrek dibertsioa eta entretenimendua nabarmen gehitzen ditu. Eta haratago joatea gustatzen zaizun horietakoa bazara eta esperientzia handitu nahi baduzu, bizikleta elektrikoak alokatzeko sistema bat du parkeak, Urdaibaiko kostalde osoan zehar mugitzeko aukera ematen duena, bai eta app interaktibo bat ere, jolasak eta informazio gehigarria eskaintzen dituena, dibertsio eta ikaskuntza gehiagoko geruza digital bat eskainiz 8-10 urtetik gorako umeentzat.
Sarrerak
Sarrerak hemen eros daitezke, eta Kutxabanken salmenta-kanaletan.
Prezioak:
• Orokorra: 8 €.
• Junior +12 (13-17 urte, biak barne): 6 €.
• Haurrak (6-12 urte, biak barne): 5 €.
• Murriztua (+65): 6 €.
• Scape room gela: 40 € (8 pertsona gehienez).
• Igerilekua: orokorra (18-65 urte) 3 €, 0-2 urte doan, haurrak (3-12 urte) 2 €, gazteak (13-17 urte, biak barne) 3 €, eta murriztua (+65 urte) 2 €. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230405/lizeo-publikoetan-tanpoiak-banatzeko-diru-laguntza-bozkatu-du-akitania-berriak.htm | Gizartea | Lizeo publikoetan tanpoiak banatzeko diru laguntza bozkatu du Akitania Berriak | 190.000 euroko diru laguntzarekin, galdea eginen duten lizeo publikoak hornituko dituzte. | Lizeo publikoetan tanpoiak banatzeko diru laguntza bozkatu du Akitania Berriak. 190.000 euroko diru laguntzarekin, galdea eginen duten lizeo publikoak hornituko dituzte. | Akitania Berriko eskualdeko kontseiluak «hilekoen prekaritateari» aitzin egiteko egitasmo bat plantan ezarri du: 190.000 euroko diru laguntza bat prestatu du eskualdeko lizeo publikoetan tanpoi eta zapi higieniko banatzaileak ezartzeko. Lizeo bakoitzak banatzailea ezartzeko galdea egin beharko dio eskualdeari, iraileko sartzetik aitzina.
Zehaztu dute ikastetxe bakoitzari dagokiola banatzailea non jarri erabakitzea. Gainera, ikastetxeetako erizainekin partaidetzan eraman nahi dute proiektua, hilekoaren eta, oro har, sexualitatearen gaia ikasleekin lantzeko. Helburutzat jarri dute kolegioetara ere hedatzea proiektua datozen urteetan. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230406/14-urteko-neska-baten-aurkako-sexu-erasoa-ikertzen-ari-dira-bilbon.htm | Gizartea | 14 urteko neska baten aurkako sexu erasoa ikertzen ari dira Bilbon | Bermeon beste eraso bat izan dela jakinarazi du udalak, azken asteetako hirugarrena; «irmo gaitzetsi» du. | 14 urteko neska baten aurkako sexu erasoa ikertzen ari dira Bilbon. Bermeon beste eraso bat izan dela jakinarazi du udalak, azken asteetako hirugarrena; «irmo gaitzetsi» du. | Ertzaintza Bilbon izandako sexu eraso bat ikertzen ari da. Salaketa ekainaren 30an jarri zen, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu duenez. Ez dute datu gehiago eman, baina El Correo egunkariak argitaratu du biktimak 14 urte dituela eta erasoa Mirafloresko zubipean gertatu zela; bi gaztek, labana bidez mehatxu egin, eta indar fisikoa erabili zuten emakumeari erasotzeko.
Bestalde, Bermeon (Bizkaia) izandako eraso sexista baten berri eman du udalak; gaur goizaldean gertatu da, eta azken asteetako hirugarrena da. Udalak «irmo gaitzetsi» du erasoa, eta adierazi du halakoak «onartezinak» direla. Mugimendu feministak mobilizatzeko deia egin du. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230407/ezarritako-gidoiari-jarraiki.htm | Kultura | Ezarritako gidoiari jarraiki | Harkaitz Canok (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1975) zuzenbide ikasketak egin zituen, baina idaztea izan du beti ogibide. Literatur genero ugari landu ditu: poesia (Kea behelainoan bezala, 1994; Pozaren erdia, 2022); narrazioa (Neguko zirkua, 2005; Beti oporretan, 2015); nobela (Pasaia blues, 1999; Twist, 2011; Fakirraren ahotsa, 2018); narrazioa (Piano gainean gosaltzen, 2000); saiakera (Zinea eta literatura. Begiaren ajeak, 2008); haur literatura (Orkestra lurtarra, 2013) eta baita komikia ere (Antzar eguna, 2019; Ni ez naiz Mikel Laboa, 2022). Sylvia Plath, Anne Sexton, Hanif Kureishi eta Raymond Carverren lanak euskaratu ditu, besteak beste. | Ezarritako gidoiari jarraiki. Harkaitz Canok (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1975) zuzenbide ikasketak egin zituen, baina idaztea izan du beti ogibide. Literatur genero ugari landu ditu: poesia (Kea behelainoan bezala, 1994; Pozaren erdia, 2022); narrazioa (Neguko zirkua, 2005; Beti oporretan, 2015); nobela (Pasaia blues, 1999; Twist, 2011; Fakirraren ahotsa, 2018); narrazioa (Piano gainean gosaltzen, 2000); saiakera (Zinea eta literatura. Begiaren ajeak, 2008); haur literatura (Orkestra lurtarra, 2013) eta baita komikia ere (Antzar eguna, 2019; Ni ez naiz Mikel Laboa, 2022). Sylvia Plath, Anne Sexton, Hanif Kureishi eta Raymond Carverren lanak euskaratu ditu, besteak beste. | Errugbi baloi batekin ez da sinesgarria. Hobe zerbait astunagoa. Anana bat balitz, demagun?», bota du zuzendariak.
Nola heltzen diozun da kontua, kokolo kaikua. Antzerki eskolan ez al zenuen ikasi gauza arinei astunagoak balira bezala eusten?
«Ananarena ideia ona izan liteke», esan du Erik-ek. Erik mintza, legearen hitza. Bera da izarra. Gaueko hamarrak hamar gutxi izanagatik, izorrai, telesaileko atrezzo arduradunak anana bat aurkitu beharko du, kosta lain kosta, jaioberriaren eszena gauerdia baino lehen grabatuko bada. Norbaitek zalantzarik balu, ni naiz atrezzo arduraduna. Bullit estilora gidatu behar izan dut erdiguneraino. Egun osoan zabalik den orotariko dendan erratza pasatzen ari da Oswaldo, eltxoak dabiltza fruta sailaren gainean aurreskua dantzatzen. Harriduraz entzun du nire eskaera. «Hau eraman zenezake, gaur jatekotan: bihar jada gozoegi egongo da». Kulebroietan lan egiten dut, zer kontatuko dit niri inork gauza gozoegiei buruz?
Trumoia. Autotik atera orduko harrapatu nau zaparradak. Aparkalekuko txartelik ez dudanez, mela-mela iritsi naiz platora. Et voilà, anana bat. «Anaren anana!», bota du Erikek. Falta zitzaidana. Eszena mutua da, baina zuzeneko soinuarekin grabatu nahi dute. Estudioa ez dago ondo isolatuta eta euri hotsa sartzen da mikroetatik. «Moztu!». Erik kaletik gabardina busti batekin sartzea proposatu du norbaitek, baina joan-eta-bila gabardina egoki bat. Atertu arte itxarongo dugu. Ez dauka berez konplikaziorik: Erik etxera iritsi da. Paula, orkidea zurbilaren kolore bereko kulunkaulkian dago lo, umea (anana) alboko sehaskan duela. Anana (umea) isilka lapurtu eta, Rothkoren koadro laranjaren ondotik pasatuz, alde egin behar du Erikek.
«Moztu!». Orain ere bada zerbait. «Ananaren gandorra ikusten da!». Anana ez bestea, meloi kaskamotza ekarri behar genuen, hara. Paulak besoetan hartu eta tapakiarekin estali du ananaren koroa berdea. Paulak badaki ananari ume bat balitz bezala heltzen. Erikek, ordea, anana bati bezala eusten dio. Paula eta Erik, bikote protagonista, emisioan hamar urte daramatzaten telesail guztien kanonari jarraiki, ez da elkarrekin batere ongi konpontzen, ez fikzioaren barruan eta ezta kanpoan ere.
Steve McQueen-en modura gidatu izanak eragin du nire Minian ondoriorik. Ez du arrankatu nahi. Ekaitz mehatxua kanpoan, autoaren motorra erlats. Erikek bere burua eskaini du, adeitasun susmagarriz.
«Mini horretaz fidatzea ere... Badakizu T. Rex taldeko Marc Bolan halako batean hil zela zuhaitz bat jota, 1977an?».
Erik, Efemeride Alaien Jauna!
«Hurbilduko zaitut nik, sartu».
BMWaren larruzko tapizeriaren usaina modu zorabiagarrian nahasi da Erikek azken hirurogei minutuetan besarkatu duen anana ustelaren lurrinarekin. Horri egotz diezaioket, besteak beste, bere gonbitari baiezkoa eman izana.
«Hartuko dugu azkena nire etxean?».
Baga, lehena ere hartu gabeak gara artean, eta biga, okaztagarria da galde moldea. Baina inozo honen apartamentua nolakoa izango ote den jakiteko morboa piztu zait.
Berandu iritsita ere inor ez gogaitzeko moduan, ongi olioztatuta dago sarraila. Argiaren giltzak zarata handiagoa atera du ia, atea zabaltzean egin duguna baino.
«Harrituta?».
Altzariak. Eskala. Proportzioa. Distantziak eta disposizioa. Rothkoren poster laranja leiho ondoan. Kulunkaulki zuria, orkidea bezain zurbil. Platoko egongela berbera.
«Horrela, platora joaten naizenean, etxean bezala sentitzen naiz».
Mutu geratu naiz hasieran. Berak segitu behar izan du:
«Txantxa da, neska. Gidoia askoz errazago ikasten dut modu honetan».
Serio ustean botatakoak txantxak baino bromosoago ateratzen zaizkion horietakoa da Erik. Labur esanda, motza. Nolabait aurkitu ditut hitz batzuk, bere pitzaduraren neurgarri:
«Logela ere… platoko iguala al da?».
Motza ni izan naiz oraingoan, ordea.
«Hainbesteko presa daukazu nirekin oheratzeko?».
2
Telebistako plato batean egon den edonork daki apartamentu horiek telebistan ikusita baino ez direla erakargarri. Inori ez litzaioke otuko dekoratu bat xehetasun guztiekin bere etxean berregitea. Zinemaren eta telesailen arteko ezberdintasuna horretantxe datza, hain zuzen: set-aren hondoko leihotik ikusten den paisaia faltsua izateaz gain, sabaiak ez dira existitzen; kamerak nekez egiten du gorantz, lepa-zurruna baita. Bai, jakina, badakit plataformek guztia aldatu dutela. Baina gure telebistaz ari naiz ni.
«Platoko sofa IKEAkoa da eta hau ez. Zortzi ezberdintasunetara jolas gaitezke, nahi baduzu».
«Paula egon al da inoiz hemen?».
Barre egin du Erikek, sudurraz izter biluziak laztantzen dizkidala.
«Etxean esan nahi duzu, ala izara artean?».
Ze arraiotan zabiltza, Ana? Nolatan pasa ahal izan duzu gaua zoro honekin? Lehenbailehen hanka egin behar zenuke. Eta, hala ere, ezin.
«Gidoigile izan nahi duzula entzun dut. Egia al da?».
Baiezkoa egin dut, zalantzati.
«Kazetaritza ikasi nuen, baina gehiago interesatzen zait fikzioa».
«Gure saioa agortuta dago... Gidoigileak behar ditugu. Esan, zuk nola jarraituko zenuke istorioa?».
«Ume lapurretarena ala bere etxean fikziozko platoa berreraiki duen aktore obsesiboarena?».
«Ez dira biak istorio berbera, ala?».
«Nik hauxe egingo nuke: bikote protagonista hona ekarri eta erabat alderantzizkoa litzatekeen trama bikoitz bat sortu. Fikzioan gaizki moldatzen zarete; hemen, ongi. Fikzioan umea lapurtzen diozue elkarri; hemen, ez daukazue haurrik, izateko asmoa baduzuen arren. Atalek aurrera egin ahala, zuen benetako trama gaiztotzen joango da eta fikziozkoa goxatzen. Bat-batean, fikzioan umea desagertu edo hil egingo litzateke, eta, paraleloki, zuek etxean adiskideturik agertuko zinatekete, haurdun zaudetela jakin berri duzuelako».
«Metafikzioa. Ez dago gaizki. Agian egin dezakegu zerbait…»
«Benetan?».
«Badakizu zer litzatekeen ideia ona orain? Anana apur bat, gosaltzeko».
«Serio ari zara?».
«Badago denda bat oso goiz zabaltzen dutena, hortxe, kalearen jiran. Saiatu atzokoa bezain gozoa ez ekartzen. Bitartean kafea egingo dut».
Esanekoa ni. Eta ergela. Anana erosi eta ziztuan itzuli naiz Eriken apartamentura. Kax-kax jo arren, erantzunik ez. Txirrinaren aukera hor zegoen. Baliatu egin dut. Atrezzo arduradunak beti jotzen du bi aldiz —baita hirutan ere, behar izanez gero—, baina berehala jabetu naiz sasikumeak ez zeukala atea zabaltzeko asmorik.
Psikopata urdea. Ananakada pare batez txikitu dizkiot BMWari atzerako-ispilu biak. Autoa ikusten duenean, ezarritako gidoiari jarraiki, jaioberri batek bezala egin behar luke negar. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230408/auto-elektrikoak-erosteko-laguntzak-handitu-dituzte.htm | Ekonomia | Auto elektrikoak erosteko laguntzak handitu dituzte | Jaurlaritzak beste 8,8 milioi jarriko ditu, eta 41,7 milioi izango dira guztira. Urtebete baino gutxiago duten bigarren eskuko autoak erosi ahalko dira. | Auto elektrikoak erosteko laguntzak handitu dituzte. Jaurlaritzak beste 8,8 milioi jarriko ditu, eta 41,7 milioi izango dira guztira. Urtebete baino gutxiago duten bigarren eskuko autoak erosi ahalko dira. | Energiaren Euskal Erakundeak (EEE) beste 8,8 milioi bideratuko ditu ibilgailu elektrikoak erosteko eta bateriak kargatzeko guneak instalatzeko diru laguntzetarako. EEEk zuzkidura gehigarri horren bidez jakinarazi duenez, Moves III planeko laguntzak 41,7 milioi eurorenak izango dira: 22,5 milioi ibilgailuak erosteko, eta 19,2 milioi kargalekuak jartzeko.
Europako Batasunaren Next Generation funtsetatik dator dirua, baina Madrilek banatzen du, eta autonomia erkidegoek kudeatzen dute.
Moves planak 7.000 eurorainoko laguntza ematen dio auto zaharra txatartegira eraman eta auto elektriko berria erosten duenari. Laguntza 4.500 eurokoa da auto hibrido entxufagarria erosten dutenentzat. Laguntza horiek %10 handiagoak dira herri txikietan bizi direnentzat. Ibilgailuak ez ezik, horiek norbere garajean kargatzeko tresnak eta instalazioaren %70-80 ere finantzatzen ditu Moves planak. Nafarroan, ogasunak %35eko zerga kenkaria egiten dio auto elektrikoa erosten duenari.
Bigarren eskukoak
Astelehenean jarriko da indarrean Moves III planaren barruan bigarren eskuko autoak ere erosteko aukera. Ibilgailu elektrikoak eta erregai pilakoak izan beharko dira, M1, N1, L3e, L4e eta L5e kategorietakoak, eta hamabi hilabeteko antzinatasuna izan beharko dute gehienez; titulartasuna fabrikatzaileak berak edo renting enpresa batek edo alokairu enpresa batek izan beharko du. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230409/jolasean-natura-maitatzen-ikasteko.htm | albisteak | Jolasean, natura maitatzen ikasteko | Sua Edizioak argitaletxeak haurrei zuzendutako Adi Natura bilduma jarri du martxan. Hiru liburu argitaratu dituzte oraingoz: Narrasean, Nork hil du trikua? eta Gazte naturalisten koadernoa, eta beste bi ere bidean dira. Seme-alabekin batera naturaz gozatzeko argitalpenak dira. | Jolasean, natura maitatzen ikasteko. Sua Edizioak argitaletxeak haurrei zuzendutako Adi Natura bilduma jarri du martxan. Hiru liburu argitaratu dituzte oraingoz: Narrasean, Nork hil du trikua? eta Gazte naturalisten koadernoa, eta beste bi ere bidean dira. Seme-alabekin batera naturaz gozatzeko argitalpenak dira. | Guraso askoren ahalegina izaten da seme-alabei, etxeko txikiei, mendia eta natura maitatzen irakastea. Begiak zabaltzea, erakustea eta irakastea gorostia zer den eta elorria zer den, txillarrak zer usain duen, basurdearen eta azeriaren hanka arrastoak nolakoak diren, enborretako ardagaiak zergatik hazten diren, bereiztea pagoa eta haritza, hagina eta artea... Natura erakustea eta irakastea, horixe da Sua argitaletxeak martxan jarri berri duen Adi Natura bildumaren helburua ere, oso argi izanda horretarako bidea zein den: jolasa. Hiru liburu argitaratu dituzte oraingoz. «Erakutsi eta irakatsi, hori da asmoa, baina betiere modu dibertigarrian. Eskoletan erabiltzeko material egokia da, baina ez dira ikasteko liburuak, aisialdian erabiltzeko baizik, umeak dibertitu daitezen, eta naturan jolasaren bidez barneratu daitezen», azaldu du Argiñe Areitio Sua Edizioak argitaletxeko zuzendariak.
Haurrak, oinez baino lehen, narrasean hasten dira mundua deskubritzen, eta bilduma honetako lehen liburuaren izenburua ere horixe da: Narrasean. Etxeko txikienei, 3 eta 6 urte arteko haurrei, zuzendutako argitalpena da. Etxea eta parkea, bi horiek dira adin horretako haurren jolas-eremuak eta gotorlekuak, eta haurrak askotan ohartzen ez badira ere, haietan animalia asko bizi da. Narrasean dabil haietako bat, baina ez da bere izenaz oroitzen, eta inguruko beste animalia batzuen laguntzarekin, azkenean nor den jakiten joango da. «Ipuin bat da abiapuntua, baina helburua bera da: dibertitzea, haurrak partaide sentiaraztea, haien jakin-mina piztea...», azaldu du Argiñe Areitiok.
Txiki-txikienek, kasu askotan, gurasoak izan beharko dituzte bidelagun, Narrasean liburuko ipuinean agertzen diren protagonistak, gure inguruko animalia horiek bereizteko: barea, zozoa, inurria, marigorringoa, kukurutxa... Eta gurasoek, haurrei ipuina irakurri ahala, eta liburuan ageri diren animaliei buruzko argibideak azaldu ahala, ikasi ere egingo dute, zenbat orban beltz dituen marigorringoak, edo zenbat hanka kukurutxak, sugandilek non demontre igarotzen duten negua, zer jaten duten txolarre lotsagabeek... «Haurrekin batera ikasteko eta gozatzeko liburua da», Areitioren esanetan.
Bigarren liburuak galdera bat dakar, argitu beharreko misterio bat: Nork hil du trikua? Eta hori etxeko irakurle txikiek argitu beharko dute. «Umeek liburuaren barnean sartu beharko dute. Hainbat jarduera eta jolas egin beharko dituzte, trikuek zer jaten duten, zer ohitura dituzten eta abar jakiteko. Eta jolas horien bidez, naturaren zikloak zein diren, klimarekin zer ari den gertatzen, zein diren trikuaren harrapakariak... hori guztia eta gehiago ere ikasiko dute». Ikasiko dute, halaber, hiriaren eta naturaren artean harreman estua dagoela, eta batak bestean eragin nabarmena duela. Klima-aldaketaren arazo larria, samur azalduta.
Gazteentzat eta helduentzat ere bai
Hirugarren liburua, Gazte naturalisten koadernoa, mardulagoa, osoagoa da. Koaderno bat, motxilan eramateko, animaliei eta zuhaitzei, lurrrari eta naturari buruzko jakingarriz betea. Haur eta gazteentzako hainbat jarduera jasotzen ditu liburuak: besteak beste, giza kamera bat edo landa-koaderno bat egingo dute, hegaztientzako janleku bat prestatuko dute edo aparteko zuhaitzak sailkatzen ikasiko dute. «Liburua haur eta gazteentzako da, berez, baina helduentzako ere egokia izan daiteke. Agertzen diren jarduerak umeekin egitekoak dira, baina familian gozatzeko liburu bat da, mendira familian goazenean naturari buruzko ikasketa prozesua elkarrekin gozatzeko eta errazteko tresna bat baita. Nagusi askok esan digute ‘zer liburu polita!’. Adin gabeko argitalpen bat da», Areitioren iritziz.
Ingurumenarekin zuzenean lotutako gaiak jorratzen dira liburuetan: energia, elikagaiak, klima aldaketa, ekologismoa, biodibertsitateak dituen mehatxuak, baliabide naturalak, hondakinak… «Horiez gain, guretzat oso garrantzitsua da paisaia kulturala ere. Euskal Herria osatzen duten dimentsio guztiak kontuan izatea. Eta begirada ere garrantzitsua da oso: elikadura burujabetza, feminismoa, kultur-transmisioa, ekologismoa, artea… Horien inguruko mezu zuzenik ez da ematen liburuetan, baina oinarrian hor daude, txikitatik barneratzen hasteko».
Aurten kaleratutako hiru tituluak dira bildumako lehenak, baina dagoeneko lantzen ari dira beste bi, eta 2024an emango dira argitara.
HIRU ARGITALPENAK
Egileak: Katti Olaizola Gabirondo, Jon Patxi Aiastui Iturbe, Paul Caballero Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma 3-6 urte bitarteko haurrentzat Salneurria: 11,50 € Orriak: 56
Sinopsia A zer komeria, egun baten esnatu, eta nor zaren ezin gogoratu! Hori gertatu zaio gure laguntxoari. Arnasa sakon hartu du, eta begiak luzatu ditu; luze-luze-luze eta zabal-zabal-zabalik. Zer demontre gertatu da? Nola heldu naiz ni honaino? Luzatu ditu berriz bi begiak gora-gora-gora eta garroak aurrera-aurrera-aurrera… Baina ezin ezer antzeman. Lagundu nahi diozu bilaketan? Ziur gauza interesgarri asko topa ditzakezula zuk ere liburu honen txoko ezkutuetan… Eta zure etxe inguruko animalia txiki pila bat ezagutu ere bai! Ea noraino zaramatzan bideak!
Egileak: Katti Olaizola Gabirondo, Jon Patxi Aiastui Iturbe, Paul Caballero Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma 8-10 urte bitarteko haurrentzat Salneurria: 9,50 € Orriak: 40
Sinopsia Triku bat agertu da hilik errepide ondoan. Zer gertatu ote zaio? Auto batek harrapatuko zuen? Harrapakariren batek? Itota edota gosez hilko zen? Galdera asko ditugu aurrean, baina erantzunak ere sarri galderen aldamenean izaten dira. Adi jarraitu arrastoei eta ea noraino zaramatzan bideak! Has gaitezen!
Egilea: Jonathan Rubines Argitaletxea: SUA Edizioak, ADI Natura bilduma Salneurria: 20 € Orriak: 160
Sinopsia Basora goaz. Eta motxilan koaderno hau eramango dugu. Etxetik irten baino lehen ere, koadernoko orrialdeetan murgildu gara, naturan zer aurkituko dugun irudikatu nahian. Horrela jakin dugu lurra bizitzaren fabrika dela, zuhaitzak landare hutsak baino askoz gehiago direla eta basoetan eta mendietan kuadrilla handia bizi dela. Liburu honek landare eta animalia espezieak ezagutzeko gakoak eskainiko dizkigu. Haien arrastoak non eta nola aurkitu erakutsiko digu, haien ohituren eta bizitokien berri eman. Azken batean, inguratzen gaituen naturarekiko jakin-mina piztuko digu. Eta hori garrantzitsua da, ezin baita maitatu ezagutzen ez dena. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230410/ehunmiliak-lasterketaren-hasiera-bi-orduz-atzeratu-dute.htm | Kirola | Ehunmiliak lasterketaren hasiera bi orduz atzeratu dute | Ekaitz arrisku handia dagoenez, probako antolatzaileek 20:00ak arte atzeratu dute hasiera. G2 Handiak eta Marimurumendi, berriz, ezarritako ordutegian hasiko dira. | Ehunmiliak lasterketaren hasiera bi orduz atzeratu dute. Ekaitz arrisku handia dagoenez, probako antolatzaileek 20:00ak arte atzeratu dute hasiera. G2 Handiak eta Marimurumendi, berriz, ezarritako ordutegian hasiko dira. | Ekaitz arrisku handia iragarria dago arratsalderako. Ondorioz, Ehunmiliak lasterketako antolakuntzak proba nagusia bi orduz atzeratzea erabaki du. 18:00etan hasi beharrean, 20:00etan ekingo diote. Ibilbideko kontrol puntuetako denbora mugak aldatuko direla ohartarazi dute antolatzaileek.
Ultra trail lasterketak hamabigarren aldia du gaurkoa. Ohiko denez, Beasaingo (Gipuzkoa) udaletxe plazatik abiatuko da 168 kilometroko lasterketa hori. 11.000 metroko desnibel positiboa du, eta 550 korrikalarik parte hartu ahal dute. Haien segurtasuna bermatzea lehenetsi dute antolatzaileek. Beste bi probak, G2 Handiak eta Marimurumendi, aurretik ezarritako ordutegian hasiko dira. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230411/parte-zaharrean-oso-maitatua-zen-jonpa.htm | Bizigiro | «Parte Zaharrean oso maitatua zen Jonpa» | Karmengo jaien atarian, bihar aurkeztuko dute Jonpa Albisu zenaren omenez egindako buruhandia. 2019ko abuztuaren 10ean hil zen Donostiako euskaltzale eta BERRIA egunkariko erredakzioko idazkaria. Jesus Garciak egin du buruhandia. | «Parte Zaharrean oso maitatua zen Jonpa». Karmengo jaien atarian, bihar aurkeztuko dute Jonpa Albisu zenaren omenez egindako buruhandia. 2019ko abuztuaren 10ean hil zen Donostiako euskaltzale eta BERRIA egunkariko erredakzioko idazkaria. Jesus Garciak egin du buruhandia. | "Karmenetako gaupaseroen dianan sortu zitzaigun ideia”. Iazko uztailaren 17an. Hala gogoratu du Gorka Sagastumek (Donostia, 1972). “‘Jonparen buruhandia egin behar dugu!’, aipatu genuen Donostiako Aquariumaren parean, muskuiluak jaten ari ginela”. Jonpa Albisuri buruz hizketan ari da Sagastume. Euskaltzalea, herrigintzan langile nekaezina eta Euskaldunon Egunkaria eta BERRIA egunkarietan erredakzioko idazkaria izan zen Albisu. 2019ko abuztuaren 10ean hil zen, minbizi baten eraginez, 53 urte zituela. “Ordurako eginda zeuden [Donostiako] Karmengo jaietako bi erraldoi berriak, eta, horri segika, beste zerbait egin genezakeela pentsatu genuen. ‘Zergatik ez?’, esan genuen. Auzotar batzuen artean aipatu, eta berehala jarri genuen dena martxan, inguruan kontraste handiegirik egin gabe”.
Bihar aurkeztuko dute buruhandi berria, Donostiako Trinitate plazan, 12:00etan. “Erraldoiekin entsegu ireki bat egingo dugu, kantu berri bat ere sortu dudalako erraldoien agurretan jotzeko, guk geure jaietan doinu propio bat izan dezagun”. Donostiako kaiko Karmengo jaien diana moduko bat izango da biharkoa —uztailaren 13tik 16ra izango dira jaiak—. “Auzoa mugitzen hasteko ekimen txiki bat izango da, eta hor aurkeztuko dugu Jonparen buruhandia”, azaldu du Sagastumek.
Karikatura eta kartela
Proiektuaren oinarriari helduta, Unai Gaztelumendi marrazkilari eta bertsolariak Jonpa Albisuren karikatura bat egin zuen lehenik, eta horri tiraka sortu zuten Facebookeko profil bat: Jonparen buruhandia. Iazko urriaren 1ean ekin zioten kanpainari, karteltxo bat ere sortu zuten eta Donostiako Parte Zaharrean tabernaz taberna ibili dute ordutik, iazko abenduaren 3an erraldoiak kalera atera zituzten, abenduaren 18an babarrun jan bat ere antolatu zuten Bertso Txapelketa Nagusiko finalarekin bat eginda…
“Errazena izango zen geure artean elkartzea eta bakoitzak ehun euro jartzea”, aitortu du Sagastumek. “Baina auzotik eta auzoarentzat sortu nahi genuen zerbait”. BERRIAko lankide ohiek ere babes handia eman diote kanpainari. “Denei eskertu beharrean gaude, benetan. Parte Zaharrean oso ezaguna eta maitatua zen Jonpa, eta hala da oraindik ere. Eskuzabaltasuna da Jonpa”.
Hiruzpalau baiezko lortuta, Jesus Garciari proposatu zioten buruhandia egiteko. “Eta berehala eman zigun baiezkoa”, azaldu du Sagastumek. “Aurrekontu pixka bat” eskatzen du buruhandi baten proiektuak. “Baina horrelako gauza berezi bat egitean, dirua edo kostua izaten da gutxienekoa. Tipo elegante bat zen Jonpa, eta merezi zuen horrelako zerbait”. Albisu eurentzat “jai giroko erreferente bat” izan zela azpimarratu du Sagastumek. “Horregatik, jendea zirikatzen jarraitu beharra zeukala iruditzen zitzaigun”. Proiektuaren sustatzaileak badaki “baten bati” ez zaiola gehiegi gustatu egitasmoa. “Eta barkamena eskatzen dugu. Baina maitasunetik sortutako proiektu bat izan da, modu inpultsiboan sortua”.
Erraldoi eta buruhandiekin festarik festa dultzaina jotzen ibiltzen da Sagastume. “Horregatik, makina bat aldiz eman zigun jaten guri ere. Hortxe egoten zen beti, Arrano Beltza elkartean, bere marmitakoarekin; oso goxoa egiten zuen!”.
Proiektuaren sustatzaileek Karmengo jaietako konpartsari oparituko diote buruhandia. “Beraz, haiek erabakiko dute Jonpa non eta noiz aterako duten, baina buruhandi eta erraldoiak ateratzen direnean, hura ere kalean izango da, ziur”. Sagastumek badaki Albisuk “simaur nahasle” deituko ziola proiektuaren berri izan balu. “Hala deitzen zidan beti!”, esan du, barrez. “Denetik esango zidan, baina barre egingo zuen. Momentu asko bizi izan ditugu harekin, kontatu ezin direnak horietako asko; barregarriak eta hain barregarriak ez direnak”.
Jaien atarian, “gozatzeko eta auzokideak errespetatzeko” dei egin du Sagastumek. “Ez egin inolako tontakeriarik!”. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230412/harrera-familien-ofizio-ezezaguna.htm | Gizartea | Harrera familien ofizio ezezaguna | Paueko OAD elkarteak 120 haur laguntzen ditu, haien gurasoen eta harrera familien arteko zubi lana eginez. Ipar Euskal Herriko barnealdean beste ordezkaritza bat sortu nahi lukete, harrera familiak baino eskaera gehiago baitituzte. | Harrera familien ofizio ezezaguna. Paueko OAD elkarteak 120 haur laguntzen ditu, haien gurasoen eta harrera familien arteko zubi lana eginez. Ipar Euskal Herriko barnealdean beste ordezkaritza bat sortu nahi lukete, harrera familiak baino eskaera gehiago baitituzte. | Elizaren gerizpean antolatu izan dira historikoki haurrei bestelako aterpe bat eskaintzeko egiturak, eta santu edo apez izenak dituzte elkarte gehienek. Gaur egun, epaile batek manatzen du haur bat bere guraso biologikoengandik urrundu behar dela, eta, usu, harrera familia batean ezartzeko agintzen du. Departamenduko zerbitzu sozialek edo elkarteek kudeatzen dute segida; Jatsun, Notre Dame de Jatxou elkarteak; Okzitanian, berriz, Pauen, Oeuvre de l’Abbe Denis (OAD) elkarteak. Lehena, herriko etxe lapurtarraren esku da gaur egun; bigarrena, arrunt laikoa bilakatu da. Paueko elkarteak nahiko lukeena da azpimarratu Ipar Euskal Herriko barnealdean dagoen harrera familien eskasia, eta eskualdean garatu, beste ordezkaritza bat sortuz, kudeatzen ahal dituzten lekuak baino eskaera gehiago dituztelako.
Jatsu inguruko harrera familien kopuru txikia dela kausa, eta OAD elkarteak berak haurrak familietan ezartzeko Ipar Euskal Herritik eskaera anitz ukaiten dituenez, historikoki Biarnon lan egin duen elkartea euskal ordezkaritza baten sortzeaz gogoetatzen ari da. «Gurasoak Euskal Herrian direlarik haurrak Pauera ekartzen baditugu, zailtasunak sortzen dira bisitentzat eta. Ipar Euskal Herrian bada hutsune bat, gure partetik bederen», argitu du OAD elkarteko zuzendariak, Yannick Capotek. Sortu berrietatik 21 urte arteko 120 haurren ardura du haren elkarteak.
Capotek dioenez, Ipar Euskal Herriko barnealdean, eta bereziki laborantza munduan, harrera familiak sor daitezkeela sentitzen dute: «Ezagutarazi behar dugu ofizioa; ezezaguna da edo alde txarretik ezagutua, baina kristoren lana da. Diru gehigarria ekartzen du, zentzu anitz ematen du, eta bada beharra, eskaerak badirelako». Eskaera anitz, baina harrera familia guti.
Norbere etxeko langile
Ez da ofizio arrunta etxea kanpoko haurrei irekitzea. Duela hogei urte, familia-laguntzaile estatusa hartu zuen Chantal Benitok, gurasoen harategian koadro postua utzi eta gero. Pauetik Miarritzera etorri zen, eta bi haurren baimena ukaitetik hiru lekutara pasatu da; «Amaginarreba familia-laguntzailea zen aspalditik, eta ene senarrak ofizioa ezagutzen zuen; nik ofizioa aldatu nahi nuen, transmisioa egiten segitu», azaldu du. Baina ez da hain sinplea, urte osoan zazpi egunez eta 24 orenez egiten den lana ekarri baitzuen etxe barnera. «Ofizio eta bizi aldaketa bat» izan zela zehaztu du Benitok.
Elkarteak enplegatzen ditu familia laguntzaileak, lan kontratuekin, beren etxea haur eta gazteen aterpe bilaka dezaten. Ofizio «arras konplexua da, ñabarduraz josia», Capoten erranetan: «Familia laguntzaileak elkarteko langileak dira, baina espero dut ez direla sekula langile arruntak izanen». Benitok ere uste du anitz eman behar dela lan horretan: «Norbere buruan ongi sentitu behar da harrera egiteko, haur bati behar duena emateko, entzuteko, eta proposamenak egiteko». Capotek gehitu du, borobiltzeko, «ofizioa etxe barnera sartzen dutela, haien familiara, haien intimitatera».
Hasi zelarik, Benito bezala, emazteak ziren ofizioa egiten zuten gehienak; geroztik gizon gehiago eta bikote gehiago hasi dira, bakoitza bere leku baimenekin. Zentzua duen lan gisa saltzen du ofizioa elkarteko zuzendariak, baina berekin dakarren engaiamendua gutxietsi gabe: «Pertsonala eta profesionala etengabe nahasten dira. Oporrak hartzeko zuzena dute, baina haurrekin pasatzen dituzte. Ezin dugu haurra familiatik atera arropa zikina balitz bezala». OADk, adibidez, debekatzen du harrera familietan haurrik gabeko bakantzak Eguberriz hartzea. Bikotean bat baizik ez bada familia laguntzaile, Benitoren ustez, «erabaki komuna izan behar da, halere, eta haurrekin ere aipatua», etxeko guztientzat aldaketa ekartzen baitu.
Etxea aterpe bilakatzearekin, inplikazio handiko ofizioan ari dira familia laguntzaileak, baina ez hargatik, Benitok argitu duenez, bakartasunean: «Elkarteko hezitzaileak dena koordinatzen du. Haurraren, hezitzailearen eta nire artean da laguntzaren trilogia. Elkar trukean ari gara, bat bestearen osagarri. Nehork ezin luke laguntza ona ekarri bestearen lana gabe». Datuetan ikusten da elkarlan hori: OAD elkartean ari diren 104 langileetatik 75 familia laguntzaileak dira, eta besteak hezitzaile berezituak, laguntzaile sozialak, laguntza materiala ekartzen duten langileak, hiru psikologo gehi administrazioko langileak, eta beste.
Familiaren autoritatea
Epaile batek erabakitzen du haur bat babesteko hobe dela harrera familia batean ezartzea; halere, nekez deuseztatzen du guraso aginpidea. OAD, harrera familia, haurra eta haren gurasoak elkarlanera behartuak dira epaiketa ondotik. Capotek dioenez, horretan entseatzen dira bederen: «Epaituak izan dira, hori ez da gure esku, eta ez dugu errepikatuko epaiketa. Haien haurrari harrera egiteko hautatuak izan gara, eta ikusi behar da ea elkarri bizkarra ematen diogunez, ala egoera onartu eta elkarlanean ari garenez. Errazagoa da enetako erratea, haiendako entzutea baino», onartu du, dena den.
2007ko lege batekin, haur eta gurasoen arteko loturak indartzeko neurriak hartu zituzten Frantzian, xede gisa markatuz harrera familietatik, ahal dela, haurrak beren familiara itzultzea. Etxetik kanpo direlarik ere, gurasoek atxikitzen dute autoritatea, eta beren haurraren ibilbidean delibero guztien jabe dira gehien-gehienetan. Benitoren iritziz, gauza ona da, harrera familia ez baita ordezkoa, laguntzailea baizik: «Gurasoen lekua beti aintzat hartu behar da, epaiketarik egin gabe. Ez dituzte usu ikusten, baina guk haien presentzia bermatzen dugu».
Guraso eta familia laguntzaileen arteko zubi lana egiten duen OAD elkartearentzat, berriz, egoera bereziak sortzen ditu, autoritatea ez baita beti, dirudienez, haurraren onerako baliatzen. «Aita batek ez du nahi bere semeak medikamentu tratamendu bat ukan dezan, hiru haur psikiatrek determinatu dutelarik haurraren arazo psikikoentzat sendagaiak ezinbestekoak direla. Ondorioz, guk urrun joan behar dugu ibilbide administratiboan, epaileari txosten bat aurkezteraino, haurrak tratamendu hori ukan dezan aitaren deliberoaren gainetik. Hori soilik epaile batek egin lezake», erran du Capotek, adibide bat eman nahian. Frantziako Estatuko legedian, halere, haurraren ongizatea da beti gailentzen dena.
Etengabe izaten dira harremanetan haurrak eta haien familiak, hausturarik ez sortzeko. «Haur orok behar du garatu bere familia ezagutuz, bera artatzeko gai izan dadin edo ez: ez delarik gai, haurra ohartu behar da, familia idealaren dolua egiteko eta ahal bezain lasaiki handitzeko», Capoten erranetan. Harrera familia eta gurasoen arteko harremanak ere, duela bi hamarkada ez bezala, geroz eta ohikoagoak dira; bederen, haien haurra beste etxe batean ezarria dela onartzen dutenen kasuan. Benitoren bizipenetan, «gurasoak lasaitzen dira ikusten dutenean nor den haien haurraz axolatzen».
Etxera itzultzea helburu
Legeak bakarrik ez, elkarte eta harrera familiek ere helburutzat daukate haurra familiara itzultzeko baldintza egokiak sortzea, usu posible ez bada ere. OAD elkartearen barruan, preseski xede horrekin, bada zerbitzu berezi bat gurasoak laguntzeko, «bereziki zailtasunik handienak dituztenak», Capotek zehaztu duenez.
«Batere» zientifikoa ez den datu batean bermatuz, elkarteko zuzendariak kalkulatzen du ehun haurretatik hogeik «bortizkeria eta sexu erasoak» jasan dituztela. Besteek hezkuntzan gabeziak ukan dituzte, eta, OAD elkarteko zuzendariaren arabera, «gabezia larriak dira, babes neurriak ezartzen zaizkielako, baina ez da, halere, tratu txarra. Esperantza ukaiten ahal dugu gurasoak laguntzen ahal ditugula, zergatik ez, haurra familiara itzultzeko».
Ez elkarteburuak, ez familia laguntzaileak ez dute mundu idiliko baten itxura marrazten. Benitok, bere hogei urteko esperientzian, gogoan ditu familiara itzuli zirenen bi kasu ezkor: «Banituen anai-arrebak teorian epe luzerako; gurasoek eskaerak egin, eta familiara itzuli ziren. Sei hilabete berantago berriz harrera familia batean ziren, eta gure lekuak hartuak ziren», kontatu du, familia batetik bestera ibiltzen diren kasuak aipatzeko.
Capot ere argi mintzo da, eta onartzen du bere elkartetik pasatu diren haur gehienak ez direla gurasoengana itzultzen: «Gertatzen da, baina guti». Itzultzen diren haurrak ere, zuzendariak argi du ez direla familia «ideal» batera itzultzen, baina «zer da familia ideala»?, galdetu du. «Ez dira familiara itzultzen ongi direlako, baizik eta ez delako gehiago lanjerosa haurrarentzat».
Laguntzaren rola
Ñabarduraz betea den ofizioan, deus ez da, beraz, zuri edo beltz. Chantal Benitok bere lana egin nahi luketen beste pertsonei pentsatzean, errepikatzen du ez dela denen esku, eta zaila dela laguntzailearen rola definitzea: «Dena ematen dugu, baina hastapenetik badakigu gure lekuan egon behar dugula, eta epe mugatu baterako dela». Sentimenduak, dena den, ez dira bazter utzi behar, haren erranetan: «Beharrik afektua badela, sentimenduak badirela…; anitz ematen dugu, baina anitz ematen digute. Etxetik joaten direlarik urraketak dira, baina ofizioaren parte dira. Badakiguino gero bide eginen dutela, norbere haurrak joaten uztea bezala da».
120
OAD ELKARTEAN DAUDEN HAURRAK
75 familia laguntzailek beren etxeetan laguntzen dituzte 120 haurrak, OAD elkartearen sostenguarekin. Urtean 150 eskaera izaten dira —tartean, Ipar Euskal Herrikoak—, baina ez dira aski harrera familia guztiei ihardetsi ahal izateko. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230413/cristi-puiu-joachim-lafosse-eta-martin-rejtman-zinemaldiko-sail-ofizialean.htm | Kultura | Cristi Puiu, Joachim Lafosse eta Martin Rejtman Zinemaldiko Sail Ofizialean | Raven Jackson zinemagileak 'All Dirt Roads Taste of Salt' bere lehenengo film luzea aurkeztuko du; Donostian landu zuen, Ikusmira Berriak programaren barruan. | Cristi Puiu, Joachim Lafosse eta Martin Rejtman Zinemaldiko Sail Ofizialean. Raven Jackson zinemagileak 'All Dirt Roads Taste of Salt' bere lehenengo film luzea aurkeztuko du; Donostian landu zuen, Ikusmira Berriak programaren barruan. | Datorren irailaren 22tik 30era egingo dute Donostiako 71. Zinemaldia, eta Sail Ofizialeko lehian parte hartuko duten zazpi filmen berri eman dute gaur. Maria Alche eta Benjamin Naishtat, Robin Campillo, Joachim Lafosse, Noah Pritzker, Cristi Puiu eta Martin Rejtman zinemagileek beren film berriak aurkeztuko dituzte. Gainera, Raven Jacksonek bere lehen lan luzea erakutsiko du; Ikusmira Berriak egonaldi programan landu zuen —Donostiako Zinemaldiak, Tabakalerak eta Elias Kerejeta Zine Eskolak antolatzen dute—, filma proiektu fasean zegoenean.
Errumaniako zinemagilerik entzutetsuenetako bat da Puiu: haren filmak Cannesko eta Berlingo zinemaldietan saritu izan dituzte, besteak beste. MMXX aurkeztuko du Donostian; historiaren bidegurutzean harrapatutako arima alderrai sorta baten ibilerak kontatuko ditu, sinopsiaren arabera. Moartea domnului Lazarescu (2005), Sieranevada (2016) eta Malmkrog (2020) dira haren lanik ezagunenak.
Lafosse belgikarrak bere hamargarren film luzea aurkeztuko du lehiaketa ofizialean: Un silence. Emmanuelle Devos eta Daniel Auteuil ditu protagonista. Egileak zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen Les chevaliers blancs lanarekin (2015). Nue propriété-k egin zuen ezagun (2006), eta harenak dira À perdre la raison (2012), L'économie du couple (2016) eta Les intranquilles ere (2021).
Krisi betean dagoen yoga irakasle baten istorioa kontatzen du Rejtman argentinarraren La práctica pelikulak. Zinemagilea Locarnon lehiatu zen Dos disparos filmarekin (2014), eta lan hauek egin zituen aurretik: Rapado (1992), Silvia Prieto (1999) eta Los guantes mágicos (2003).
Alche eta Naishtat argentinarrek elkarrekin zuzendu dute Puan. Film horretan, unibertsitateko katedra batek bi irakasleren arteko lehia piztuko du (Marcelo Subiotto eta Leonardo Sbaraglia). Alchek Horizontes saria eskuratu zuen Zinemaldian bere lehen film luzearekin (Familia sumergida, 2018), eta, gainera, Ikusmira Berriak programako egoiliarra da aurten. Naishtatek, berriz, zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen Rojo filmarekin (2018).
2017an, Campillo frantziarraren 120 battements par minute filmak Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuen Cannesko Zinemaldian. Gidoilari aritu izan da batez ere, Laurent Canteten Entre les murs (2008) eta L'atelier lanetan, besteak beste. Orain, lehendabizikoz lehiatuko da Donostian, Frantziak kolonizatutako Madagaskar uhartean girotutako L'île rouge filmarekin.
Quitters (2015) pelikularekin debuta egin ondoren, Pritzker estatubatuarrak bere bigarren film luzea aurkeztuko du Zinemaldian: Ex-Husbands. Bi dibortziotatik abiatuta, familia bateko gizon batzuek gorabehera sentimentalak islatzen ditu lanak.
Azkenik, Jackson estatubatuarrak bere lehen luzea aurkeztuko du: All Dirt Roads Taste of Salt. 2018an, zinemagileak Nest sailean parte hartu zuen, zinema ikasleen nazioarteko film laburren lehiaketan, Nettles lanarekin. Ikusmira Berriak programan garatu zuen film berriaren proiektua: Mississippiko emakume baten bizitzaren esplorazio liriko bat. Sundanceko Zinemaldian estreinatu zuten aurten.
Bardem eta Teshigahara
Donostiako 71. Zinemaldiaren programazioko lehen izenak besterik ez dira gaurkoak; datozen asteetan film gehiagoren berri emango dute. Orain arte, bi albiste izan dira: Javier Bardemek jasoko du Donostia sarietako bat jaialdiaren inaugurazio ekitaldian —aktorea bera ageri da Zinemaldiaren kartel ofizialean—, eta Hiroshi Teshigahara zinemagile japoniarraren filmografia osoa pantailaratuko dute hari eskainitako atzera begirakoan. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230414/eajk-lehentasuntzat-jo-du-autogobernuaren-defentsa.htm | Politika | EAJk lehentasuntzat jo du «autogobernuaren defentsa» | Aitor Estebanek aurkeztu du uztailaren 23ko bozetarako programa. Kontzertu ekonomikoaren ahalmena handitzeko eskatu du. | EAJk lehentasuntzat jo du «autogobernuaren defentsa». Aitor Estebanek aurkeztu du uztailaren 23ko bozetarako programa. Kontzertu ekonomikoaren ahalmena handitzeko eskatu du. | Uztailaren 23ra begira prestatutako hauteskunde programa aurkeztu du EAJk, Gasteizen egindako ekitaldi batean. Aitor Esteban Espainiako Kongresuko eledun eta Bizkaiko hautagaiak adierazi du «Euskaditik eta Euskadirentzat» egindako egitasmo bat dela, eta haren muina «nortasuna» dela: «Inoren menpean egon barik, Euskadiri baino ez gatzaizkio leialak». Horiek horrela, eskumenen transferentzian urratsak egitea eta «autogobernua defendatzea» jarri dute lehentasunen artean.
«Asko dago jokoan Euskadirentzat, eta garrantzitsua da Euskadiren ahotsa Madrilen presente egotea datozen lau urteetan», esan du jeltzaleen bozeramaileak. Izan ere, adierazi du botoen balioa ez dela mugatzen gobernuburu bat aukeratzera, eta beharrezkoa dela datozen urteetako agendan zenbait gai txertatzea.
Agenda horretan ezarri nahi dituzten gaien artean daude autogobernuaren defentsari eta sustapenari lotutako zenbait, nahiz eta jakitun dagoen haren «kontrako haizea» irits daitekeela. Besteak beste, autogobernu fiskal bat eskatu du Estebanek: «Guk erakunde saneatuak ditugu; bereaz, arau fiskalek ezberdinak izan behar dute Euskadirentzat». Era berean, nabarmendu du kontzertu ekonomikoak ahalmen handiagoa izan behar duela, foru aldundiek zenbait zerga moldatzeko aukera izan dezaten; esaterako, ile apaindegietako BEZa jaisteko nahia adierazi du, «sektore prekarizatua» delako.
Espainiako Gobernu berriarekin negoziatu nahi ditu Gernikako Estatutuan jasota dauden baina oraindik Espainiako Gobernuaren esku dauden zenbait eskumen ere. Nagusiki garraio azpiegiturez aritu da, eta aipamena egin dio aldiriko trenen eskumena eskualdatzeari, AHT abiadura handiko trenaren inguruko akordioak lortzeari, eta aireportuen eskumena berenganatzeari.
Datorren legealdiari begira, jeltzaleak adierazi du ezin dela ukatu «inboluzio arriskua» dagoela eskubide eta askatasunei dagokienez ere, eta horri erantzun egin behar zaiola. Hala, EAJk berriz jarri nahi ditu mahai gainean azken legealdian Espainiako Kongresuan eztabaidagai izan diren zenbait gai. Estebanek gogoratu du eurek aurkeztu zutela mozal legea erreformatzeko proposamena, nahiz eta hura aurrera ez atera.
Bidean geratu den beste erreforma bat da Sekretu Ofizialen Legearena. EAJk bi proposamen aurkeztu zituen, hura eta CNI kontrolatzeko legea erreformatzeko, eta Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezek lehena aldatzeko konpromisoa adierazi zuen. Horretarako, ordea, proposamen propio batetik abiatu nahi zuen Sanchezek, inoiz iritsiko ez zen proposamen batetik. Horiek horrela, aldaketarik ezaren «errua» Espainiako Gobernuari bota dio Estebanek.
Euskarari «zor zaiona»
Euskarari dagokionez, «errespetua» eskatu du, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren azken ebazpena kritikatuta. Hala, adierazi du lan egingo dutela estatuak euskara bere egin dezan «instantzia guztietan», eta hizkuntza horri «zor zaion dirua» eman diezaion. Izan ere, jeltzaleak txarretsi du Espainiako Gobernuak Europako funtsetatik 1.350 milioi euro bideratu dituela gaztelaniara, eta bi milioi besterik ez euskarara: «Ematen du erdara dela gutxitua».
Arlo ekonomikoan, Estebanek adierazi du beharrezkoa dela arlo digitalean oinarritutako berrindustrializazio prozesu bat, eta ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoak erabili behar direla etorkizuneko «ongizate ekonomikoa» bermatzeko. Gizarte politikei dagokienez, berriz, adierazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak estatukoak baino hobeak direla baina ezin dela horrekin «konformatu». Gehitu du «aberastasuna hobeto banatzeko eta gizarte justiziaren aldeko» neurriak babestuko dituztela. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230415/pirinio-atlantikoetako-departamendu-kontseiluak-mugak-irekitzeko-eskatu-du.htm | Gizartea | Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak mugak irekitzeko eskatu du | Hautetsiek aho batez onartu dute EH Baiko Annie Povedak eta Iker Elizaldek aurkeztu duten mozioa. | Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluak mugak irekitzeko eskatu du. Hautetsiek aho batez onartu dute EH Baiko Annie Povedak eta Iker Elizaldek aurkeztu duten mozioa. | Pirinio Atlantikoetako Departamenduko kontseilariek aho batez eskatu dute Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko mugak irekitzeko. Oraino ere, lau pasabide hetsiak dira: Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko oinezko zubia, Izpegiko (Baigorri, Nafarroa Beherea) lepoa, Aldudeko (Nafarroa Beherea) pasabidea, eta Larrainekoa (Zuberoa). Annie Poveda eta Iker Elizalde EH Baiko hautetsiek aurkeztu dute mozioa, eta denek onartu dute.
Argudiatu dute muga inguruko herritarrei kalte egiten diela hetsierak, eta, gainera, Schengen espazioaren barnean Frantziari ez dagokiola mugak hestea. Pirinio Atlantikoetako prefetari helarazi diote mozioa.
Irun eta Hendaia arteko oinezko zubia tarte labur batez ireki izanak hautsak harrotu ditu azken egunotan. Frantziako Tourraren karietara ireki ondotik, berehala berriz hetsi zuten. Protesta egin zuten atzo eragileek erabakia salatzeko, eta, egun, beste elkarretaratze bat izanen da zubian, Irungo eta Hendaiako herriko etxeek deituta. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230416/udal-alderdi-guztiekin-jarri-nahi-dugu-ados.htm | Politika | «Udal alderdi guztiekin jarri nahi dugu ados» | Mireia Elkoroiribe EAJko kidea da Durangoko alkate berria, duela hiru astetik. PPren babes erabakigarria jaso zuen, baina esan du beste taldeekin ere saiatuko dela akordioak lortzen. | «Udal alderdi guztiekin jarri nahi dugu ados». Mireia Elkoroiribe EAJko kidea da Durangoko alkate berria, duela hiru astetik. PPren babes erabakigarria jaso zuen, baina esan du beste taldeekin ere saiatuko dela akordioak lortzen. | Aldaketa egon da Durangoko alkatetzan, EH Bilduren partez EAJ jarrita: Mireia Elkoroiribe (Abadiño, 1975); 21 urte zituenetik Durangon bizi da. 2019an bezala, udal hauteskundeetan boto gehien lortu dituzten taldeen artean bigarrenak hartu du alkatetza, EAEko ohiko bazkide PSE-EEren babesa ez ezik, PPrena ere jasota, ekainaren 17ko osoko bilkuran. Durangon egon zen arretagune politiko nagusietakoa. Gobernu akordioa egin berri dute EAJk eta PSE-EEk.
Ikusi gehiago: Igor Enparan, Hondarribiko alkatea: «Gobernantza eredu berri bat sortu nahi dugu Hondarribian»
Ikusi gehiago: Berta Arizkun, Burlatako alkatea: «Gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu»
Zortzi hautetsi dauzka EAJk, eta bi PSE-EEk. Ez duzue gehiengo osorik. Zein talderen bila joango zara aurrekontua-eta onartzeko?
Egia esan, gu oso ohituta gaude akordioak lortzen. Guk Durangon aspalditik ez dugu gobernatu gehiengo osoarekin. Orain ere gutxiengoan gaude gobernuan, eta udal alderdi guztiekin jarri nahi dugu ados. Arlo batzuetan, errazago jarriko gara ados EH Bildurekin, eta besteetan, agian, PPrekin eta Herriaren Eskubidea taldearekin.
Zer harreman duzue EH Bildurekin? Hark lortu zituen boto gehien hauteskundeetan. Minduta sumatu al duzu alkatetza ez daukalako?
Guk uste dugu aukera egongo dela ados jartzeko; batez ere, programak ikusita, hainbat eta hainbat gauza komun dugulako. Denok dugu helburu bera: Durango hobetzea eta durangarron bizi kalitatea hobetzea. Eta beste guztiaz, ahaztu.
Baina zer giro sumatzen duzu?
Duela lau urte, alderantzizkoa gertatu zen: guk irabazi genituen hauteskundeak, eta oposizioan gelditu ginen, aritmetikak ez zigulako ahalbidetu alkatetza eskuratzea. Orain, EH Bilduk irabazi du, baina aritmetikak ez dio eman, eta guri, bai. Horrek, hasieran, mina ematen du, baina berriz jarri behar duzu zure lekuan. EAJk erantzukizunez egin zuen oposizioa, proposamenak-eta eginez. Jarrera bera espero dugu EH Bilduren aldetik.
Alkatearen inbestidura saioan erabakigarria izan zen PPren botoa. Hori lortu nahi al zenuen?
Gu talde guztiekin jarri ginen harremanetan; alkatetzan egon ginen aurreko aldian ere denekin izan genuen harremana. Bestalde, ez zen ustekabea izan PPk gure alde bozkatzea, PPren hautagaiak kanpainan iragarri zuelako zer izango zen bere botoa inbestiduran. Esan dut EH Bildurekin baditugula gauzak komun batzuk, eta PPrekin ere baditugu, eta identifikatuak dauzkagu haiekin izandako harremanetan. Gainera, lehen ere jaso izan dugu PPren babesa, akordioak-eta lortuz. Herriaren Eskubideak ere akordioak lortzeko aukera aipatu digu.
Lehen aldiz, EAJk ez ditu irabazi udal hauteskundeak Durangon. Zer azterketa egin duzue?
EH Bilduk indar handia duela erakutsi du; ez bakarrik Durangon, Euskadin ere bai orokorrean. Gobernuan zaudenean, normalean lehen urteek norberaren alde jokatzen dute. Bestalde, bere bazkideen kontura igo da asko EH Bildu. Durangon, adibidez, Elkarrekin Podemos eta Herriaren Eskubidea asko jaitsi dira, eta horko boto asko EH Bildura joan da.
EAJk egin al du autokritikarik?
Bai, egin dugu. Akatsetatik ere ikasten saiatzen gara beti. Oso argi dugu legealdi honetan ateak zabalik gobernatuko dugula, herritarrekin, haiek entzuten. Baina lasai gaude. Duela zortzi urteko boto kopuru berbera izan dugu orain [2015ean 5.089 eta aurten 5.081]. Beraz, ez dago joera bat edo antzekorik, baizik eta egoera zehatz baten emaitza izan da Durangokoa.
Zer ardatz ditu zure gobernuak?
Bost ditugu: ekonomia eta enplegua, herritarrek bizitza proiektua garatzeko; kalitatezko zerbitzu publikoak, osasun arloari garrantzi handia emanda; politika sozialak denentzat, eta pertsona nagusiek arreta berezia izango dute; hiri bizigarriagoa eta iraunkorragoa, etxebizitza babestuak bultzatuz eta; eta udal irekia eta gobernu gardena.
Gobernuko kideen soldaten inguruan polemika piztu da. EH Bilduk esan du zureak, alkatearenak, urtean ia 31.000 euroko igoera duela.
Eudelek irizpideak zehazten ditu, eta horixe begiratu du lehenengo. Biztanleriaren arabera jartzen ditu soldatak. Durangori 20.000-50.000 biztanle arteko sailkapenekoak dagozkio; alkateari, urtean 85.000 eurokoa. Hori asko dela irudituta, Eudelen beheko maila hartu dugu erreferentzia modura: hau da, 10.000-20.000 biztanlekoa. 77.928 euroko soldata izango dut. Hori da nik nire aurreko lanpostuan neukan soldata —Jaurlaritzako zuzendari postu batekoa—, eta iruditzen zaigu parametro ona dela: lehen neukan soldata eta tokatzen zaiguna baino maila bat beheragokoa. Gainera, gobernu taldearen kostu totala EH Bilduren garaikoa baino txikiagoa da.
EAEko Auzitegi Nagusiak legez kanpokotzat jo du trenbidearen orubeko bost etxebizitza dorreen proiektua. EAJ alkatetzan zegoeneko egitasmoa zen.
Proiektu bideragarri bat egin nahi dugu, ahalik eta lasterrena.
Ez tankera horretakoa, beraz?
Epaiak dioena da ez zirela kontuan hartu etxebizitza babestuen ehunekoak. Hori aintzat hartuko dugu. Bideragarria diodanean da juridikoki bideragarria, batetik; eta ekonomikoki bideragarria, bestetik. Argi dugu eraikinaren altuera jaitsi egin behar dela, aspaldi esan genuen moduan, eta herritarren parte hartzearekin egingo dugu prozesua.
Durangon Gaitasun Handiko Osasun Zentroa egin nahi duzue, ez erietxe bat, herriko eragile batzuek eskatu bezala. Zergatik?
Ez dugu ospitaleratzeen beharrik ikusten, ez baitago arazorik inguruko ospitaleetan. Zerbitzu berriak behar ditugu. Adibidez, Durangon, mamografiakoa.
Kiroldegian langileak greban daude. Konpontzeko aukerarik ba al da?
Bai. Jadanik batzartu gara parte desberdinekin. Borondate osoa dugu greba hau ahalik eta lasterrena amaitzeko. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230417/inoizko-ekainik-beroena-izan-da-aurtengoa-munduan.htm | Mundua | Inoizko ekainik beroena izan da aurtengoa munduan | 1991-2020 aldiko batezbestekoa baino 0,5 gradu beroagoa izan da, Copernicusen arabera. Ekainean, halaber, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratu ditu ozeanoetako ur azalean. Brasilgo Amazoniako deforestazioa %33,6 apaldu da lehen seihilekoan. | Inoizko ekainik beroena izan da aurtengoa munduan. 1991-2020 aldiko batezbestekoa baino 0,5 gradu beroagoa izan da, Copernicusen arabera. Ekainean, halaber, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratu ditu ozeanoetako ur azalean. Brasilgo Amazoniako deforestazioa %33,6 apaldu da lehen seihilekoan. | Copernicus EB Europako Batasunak klima aldaketa aztertzeko sorturiko zerbitzuak hilabetero kaleratzen ditu klima aldaketari buruzko buletinak, lurrazaleko airearen tenperatura globalean, itsas izotzezko eremuan eta aldagai hidrologikoetan aztertutako aldaketen berri emateko. Bada, atzo argitaratutako txostenaren arabera, inoiz erregistraturiko ekainik beroena izan da aurtengoa, 1991-2020 aldiko batezbestekoa baino 0,5 gradu beroagoa —2019ko ekaineko datu historikoa gainditu du—.
Ikusi gehiago: Inoiz erregistratutako egunik beroena neurtu dute
Datuak gehiago xehatuta, Europa ipar-mendebaldean inoizko tenperaturarik beroenak jaso ditu hilabete horretan Copernicusek; baita Kanadan, AEB Ameriketako Estatu Batuetan, Mexikon, Asian eta Australia ekialdean ere. Aitzitik, ohi baino hotzagoa izan da Australia mendebaldean, AEBetako mendebaldean eta Errusia mendebaldean.
Horrez gain, Copernicusek gertutik aztertu ditu ozeanoen tenperatura aldaketak ere; besteak beste, El Niño klima fenomenoaren garapenarekin lotutakoak eta Ipar Ozeano Atlantikoko ezohiko tenperatura beroak. Hain zuzen, aurtengo maiatzean, inoizko tenperaturarik beroenak erregistratu zituen ur azalean, eta joera horrek, zehazki, bere hartan jarraitu zuen ekainean ere, aurreko hilabeteko datuak gainditzeraino.
EBk klima aldaketa aztertzeko zerbitzuak tenperatura benetan handiak jaso zituen bereziki Ipar Atlantikoko ur azalean, atmosferako luze gabeko ezohiko zirkulazioaren konbinazio batek eta ozeanoko luzera begirako aldaketek eraginda. Bestalde, muturreko bero boladak atzeman ziren Irlandaren, Erresuma Batuaren eta Itsaso Baltikoaren inguruan. Era berean, El Niño fenomenoak indartzen jarraitu zuen Ozeano Barearen ekialde tropikoan.
Copernicuseko zuzendari Carlo Buontemporen esanetan, Ipar Atlantikoko salbuespenezko baldintzek lurreko sistemaren konplexutasuna nabarmentzen dute, eta, beraz, munduko klima zaintzearen garrantziaz ohartarazi du. «Tokiko eta munduko aldakortasunaren eta klima joeren arteko elkarreragina funtsezkoa da arriskuak hobeto kudeatzeko eta egokitzapen politika eraginkorrak ezartzeko».
Olatua «kontrolatu ezinik»
Horrekin guztiarekin lotuta, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek atzo ohartarazi zuen klima aldaketaren olatua «kontrolatu ezinik» dagoela, astelehenean eta asteartean inoizko tenperatura erregistrorik beroenak jaso eta biharamunean. NCEP AEBetako Ingurumen Iragarpenen Agentzia Nazionalak argitaratutako datuek errekor historikoa ezarri zuten asteko lehen egunean, 17,01 gradu neurtuta; biharamunean, ordea, marka hori gainditu zuen: 17,18 gradu. Hori gutxi ez, eta litekeena da inoizko asterik beroena izatea oraingoa. «Beharrezkoak diren funtsezko neurriak atzeratzen jarraitzen badugu, uste dut hondamendi egoera batean sartuko garela», nabarmendu zuen Guterresek.
Brasilgo Amazoniako deforestazioa apaldu egin da
Brasilgo Amazoniako deforestazioa murrizteko konpromisoa hartu zuen Luiz Inacio da Silva Lula-k presidentetzako aginte makila eskuratu eta berehala. Bada, lehen emaitzak argitara atera dira: deforestazioa %33,6 murriztu da lehen seihilekoan, Brasilgo Gobernuak atzo gauean jakinarazi zuenez. Hain zuzen, 2030erako munduko oihan tropikal handienaren suntsiketa geldiaraztera konprometitu zen egungo estatuburua.
Ingurumen Ministerioak kaleratutako datuen arabera, 2.649 kilometro karratu oihan suntsitu zituzten urtarriletik ekainera, 2022ko lehen seihilekoan baino 3.988 kilometro karratu gutxiago. Ebakitako eremurik txikiena izan da aurtengoa 2019ko lehen seihilekotik (2.447 kilometro karratu); hain zuzen ere, Jair Bolsonaro presidente ultraeskuindarraren (2019-2022) eta Amazoniaren ustiapen ekonomikoaren defendatzailearen lehen sei hilabeteak izan ziren horiek.
INPE Espazioko Ikerketa Institutu Nazionaleko sateliteek neurtutako datuen arabera, Brasilgo Amazoniako baso soiltzea 1.120 kilometro karratutik —2022ko ekainean hartutakoa— 661 kilometro karratura —aurtengo ekainean hartutakoa— gutxitu zen, %41.
«Beherakada adierazkorra da, kontuan hartzen badugu ekainean, oro har, deforestazioak gora egiten duela. Hondamendia batez ere lehorte denboraldian gertatzen da [ekainetik urrira], Amazoniak errazago jarduten baita», adierazi zuen prentsaurrekoan Ingurumen ministrorde Joao Paulo Capobiancok. Azaldu zuenez, datuek erakusten dute gobernuak Amazoniako baso soiltzearen joera iraultzeko helburua lortu duela, eta espero du bigarren seihilekoan emaitza hobea lortzea.
Bide horretan, Ingurumen ministro Marina Silvak adierazi zuen Lula buru duen gobernuak emaitza onak kaleratu dituela deforestazioaren aurkako borrokan lehen sei hilabeteetan. «Lulak hauteskunde kanpainan eta gobernuaren lehen egunetik deforestazioari eta klima aldaketari aurre egiteko hartutako konpromisoaren emaitza izan da».
Silvak nabarmendu zuen, gainera, bere taldeak 2003ko eskarmentua izan duela makulu, Lularen lehen presidentetza aldian Amazonia babesteko «anbizio handiko politikak» martxan jarri zituela-eta. «Egungo errealitatea, ordea, oso bestelakoa da duela hogei urtekoarekin alderatuta, elkarreragina baitago baso soiltzearen eta krimen antolatuaren artean».
Fukushimako ura isurtzea babestu du Seulek
Fukushimako zentral nuklearreko 1,3 milioi tona ur erradioaktibo itsasora isurtzeko Japoniako Gobernuak ondutako plana babestu du gaur Hego Koreak, asmo horrek IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundearen oniritzia jaso eta hiru egunera. Seulek kaleratutako txostenaren arabera, Tokioren planak «bete egiten du nazioarteko segurtasun estandarra».
Ikusi gehiago: Fukushimako ur kutsatua itsasora isurtzea babestu du NBEk
21 ikertzaile korear maiatzean izan ziren zentral nuklearrean, eta egindako ikerketan ondorioztatu zutenez, ur kutsatuak itsasora isuriz gero, Hego Koreako kostaldeko erradiazio maila «ehunen bat» handituko litzateke. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230418/gonbidapen-baterako-laquopauso-zehatzakraquo-eskatu-dizkio-zelenskik-natori.htm | Mundua | Gonbidapen baterako «pauso zehatzak» eskatu dizkio Zelenskik NATOri | Aliantza militarraren goi bileraren atarian, «keinu argi bat» nahi du Ukrainako presidenteak. Errusiaren eraso batean bi zibil hil dira Dnipron. | Gonbidapen baterako «pauso zehatzak» eskatu dizkio Zelenskik NATOri. Aliantza militarraren goi bileraren atarian, «keinu argi bat» nahi du Ukrainako presidenteak. Errusiaren eraso batean bi zibil hil dira Dnipron. | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak goi bilera bat egingo du datorren asteartean eta asteazkenean Vilniusen, eta Jens Stoltenberg idazkari nagusiak esana dauka batzar horretan ez dutela hitz egingo Ukraina aliantzarekin bat egitera formalki gonbidatzearen gainean. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea, ordea, oraindik ere zain dago Mendebaldeko aliantza militarrak bide horretan urrats bat noiz egingo. «Keinu argi bati buruz hitz egiten ari gara: gonbidapen baterako bidean eman beharreko zenbait pauso zehatzez. Motibazio hori behar dugu», nabarmendu du gaur, ohar batean. Aliatuei «zintzotasuna» eskatu die.
Lituaniako hiriburuan egingo duten goi bileraren atarian, aliatuak eztabaidatzen ari dira nola hurbildu Ukraina haiengana, baina haiekin bat egiteko gonbidapen formal bat egin gabe. Stoltenbergek esan izan duenez, aliatuek adostua dute Ukraina kide bihurtzea, baina «epe luzera». Mezu hori azpimarratu du gaur ere, behin Zelenskiren hitzen berri eduki eta gero, agerraldi batean: «Ukraina kide bihurtuko da; horretan ados gaude. Hori mezu garrantzitsu bat da jada». Eta aliatuen eta Ukrainaren beraren teilatuan utzi du pilota, esan baitu haien esku dagoela erabakitzea noiz bat egin.
NATOk «segurtasun bermeak» eskain diezazkioke Ukrainari; idazkari nagusiak hala esan izan du beste batzuetan. Ez dakite, ordea, horiek nola artikulatu. «Segurtasun akordioak» planteatzen dituzte; horrek esan nahi du, laburbilduz, konpromiso politikoa indartzea eta laguntza eta formakuntza militarra areagotzea.
Beste inoiz ere «erabaki argiak» eskatu izan ditu Ukrainako presidenteak, eta gaur adierazi dio aliantzari «ausardia» erakusteko aukera duela orain. «Badira Moskura begiratzen dutenak, haren beldur direnak». Aintzat hartu behar da inbasioa hasi baino hilabete batzuk lehenago «segurtasun» eskaera batzuk egin zituela Vladimir Putinek, eta horietako bat zela NATO 1997ko mugetara itzultzea; aliantzak Europa ekialdeko herrialdeetan presentziarik ez edukitzea, alegia. Eta inbasioa hasi eta hiru astera, Zelenskik azpimarratu zuen onartzen zuela Ukraina inoiz ez zela izango aliantzako kide. 2008tik agertu izan du nahi hori.
Hori ez da Zelenskiren eskaera bakarra. Txekiako lehen ministro Petr Fialarekin batzartu da gaur, Pragan, eta ondorengo agerraldian «irismen luzeko» armak eskatu ditu atzera. Esan du, gainera, duela hilabete inguru hasitako kontraerasoa ez doala «azkar», baina gutxienez aurrerantz ari direla egiten, ez atzerantz. Bakhmuteko frontean (Donetsk), esaterako, kilometro bat egin dute aurrera azken 24 orduetan, Ukrainako buruzagitza militarrak jakinarazi duenez. Bide batez, Txekiak konpromisoa hartu du bai Kievi helikopteroak emateko, baita Ukrainako armadako pilotuak F-16 gerra hegazkinak gidatzen trebatzeko ere.
Eta, bigarren egunez jarraian, Errusiako indarrek Ukrainako hiri handi bat bonbardatu dute. Dniprori eraso diote —herrialdearen erdialdean—, eta bi pertsona hil dira horren ondorioz. Ukrainako buruzagitza militarrak kaleratutako ohar baten arabera, Errusiak jaurtitako sei droneak erorarazi dituzte, baina horietako baten puska batek auto bat jo du, eta horregatik zendu dira bi pertsona. Ukrainak jakinarazi du, bestalde, guztira hamar direla atzo Lviven egindako bonbardaketagatik hildakoak. Hango alkatearen esanetan, inbasioa hasi zenez geroztiko handiena izan da.
Gerrarekin lotuta, barreiatze bonbak ematekoak dira AEBak Ukrainari. Bai Errusia eta bai Ukraina horiek erabiltzen ari dira gerran, eta horien erabilerari buruz NATOk duen posizioaz galdetu diote Stoltenbergi. Erantzun du horiek Ukrainari emateko erabakia aliatu bakoitzarena dala. Alemania, esaterako, kontra agertu da. Aintzat hartu behar da Barreiatze Munizioaren Konbentzioaren sinatzaileetako batzuk NATOko kideak direla. Gaur, Ukrainako buruzagi militar batek esan du ongi etorriak direla munizio horiek.
Zaporizhian, «aurrerapausoak»
Errusiako Belgorod eskualdean ere, Ukrainarekiko mugan, bonbardaketak izan dira azkeneko 24 orduetan, eta hango gobernadoreak esan du horien ondorioz zibil bat hil dela. Azken hilabeteetan gisa horretako ekintzak areagotu dira Ukrainarekiko mugan dauden Errusiako eskualdeetan. Kievek ez ditu bere gain hartzen. Kremlinen kontra borrokatzen direla dioten milizia batzuek erasoak egin izan dituzte azken asteotan Belgoroden.
Bestalde, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako buru Rafael Grossik adierazi du, gaur, «aurrerapausoak» ematen ari direla Zaporizhiako zentral nuklearrera (Ukraina) sartzeko ahaleginean. Ohartarazi du, halere, denbora beharko dutela instalazioaren segurtasunaren balorazioa bukatzeko. Ukrainak salatu du azken astean Errusiak «lehergailuen antzeko objektuak» jarri dituela hango teilatuan. Hori dela eta, instalaziorako «beste sarbide bat» eskatu zuen Nazio Batuen Erakundearen agentziak atzo. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230419/uemako-hautetsiak-konstituzionalaren-sententziaren-aurka-batu-dira-laquonahikoa-daraquo.htm | Gizartea | UEMAko hautetsiak Konstituzionalaren sententziaren aurka batu dira: «Nahikoa da» | Espainiako auzitegiaren ebazpena «kolpe handia» izan dela gogoratu dute, eta onartu ezin den «atzerakada» bat ekar dezakeela; euskaraz lan egiten jarraitzeko asmoa dute | UEMAko hautetsiak Konstituzionalaren sententziaren aurka batu dira: «Nahikoa da». Espainiako auzitegiaren ebazpena «kolpe handia» izan dela gogoratu dute, eta onartu ezin den «atzerakada» bat ekar dezakeela; euskaraz lan egiten jarraitzeko asmoa dute | Agerraldi jendetsua egin dute gaur UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko hautetsiek Usurbilen (Gipuzkoa). Udalerri askotako ordezkariak elkartu dira, 125 alkate eta hautetsi, eta agiri bat irakurri dute Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udalei euskara hutsez funtzionatzeko bidea ezeztatu dien sententzia deitoratzeko. Udal legearen artikulu batek zehazten du zehazki euskarazko funtzionamendu hori; agiriak euskaraz bakarrik egiteko irizpideak zehazten ditu, eta horren kontrakoa izan da epaia. «Nahikoa da. Nahikoa dela esatera etorri gara gaur UEMAko ordezkariok», esan dute. Mankomunitateko jarduneko lehendakari Iraitz Lazkanok irakurri du agiria. Txalo zaparrada handi batekin amaitu dute.
Agerraldian nabarmendu dute «hainbat kolore politikotako» ordezkariak batu direla, eta batasun irudi horrekin erakutsi nahi izan dutela «lege babesarekin edo gabe» asmoa dutela euskaraz lan egiten jarraitzeko. «Guk horrelaxe jarraituko dugu, euskaraz funtzionatzen; horretarako bide luzea egin dugulako eta gure konpromisoa eta nahia delako». Gogoratu dute udal legea 2016an Eusko Legebiltzarrean onetsi zela «gehiengo zabalaren» babesarekin. «1982ko Euskararen Legeak berak izan zuen baino adostasun zabalagoarekin», nabarmendu dute.
Azaldu dute udal legearen 6.2 artikuluak ez duela deus okerrik. «Arau horrek aukera ematen die udalei erakunde barruko idatzizko dokumentuak erabat euskaraz egiteko, betiere hizkuntza eskubideak urratu gabe», esan dute. «Hizkuntza eskubideak UEMAko udaletan errespetatzen dira gehien». Gainera, gogoratu dute artikulu hori «udal barruko» dokumentuei buruz ari dela. «Ez gara ari herritarrekiko harremanei buruz».
Ebazpenak inolaz ere onartu ezin den «atzerakada» bat dakarrela adierazi dute: «Kolpe handia da». Atzean «ultraeskuina» dagoela gogoratu dute. Hain justu, Voxek eraman zuen aurrena auzitara udal legean oinarritutako dekretu bat. Ondoren, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak egin zuen «bigarren urratsa», dekretuaren «oinarriaren» kontra eginda: udal legearen beraren kontra. Legeak idatzizko agirien inguruan zehaztutakoak «inkonstituzionalak» izan zitekeen susmoa azaldu zuen, eta horra, horixe bera berretsi du atzo plazaratu zen Konstituzionalaren ebazpenak.
Interpretazio «trakestua»
Konstituzionalak legearen interpretazio «erabat trakestua» egin duen uste dute UEMAko hautetsiek, eta hizkuntza eskubideei buruzko «argudio erabat onartezinak» erabili dituela. Eta ondorioak larriak dira: «Finean, epai honekin udalei eskumena kendu zaie beren barne funtzionamenduan hizkuntzen erabilera arautzeko, eta muga argi bat ezarri da: administrazioan, gaztelaniaren makuluarekin soilik erabil daiteke euskara».
Gogoratu dute udal legea onartu berritan Espainiako Estatuaren Abokatutzak auzitan jarri zituela hainbat artikulu, tartean 6.2 artikulua, baina akordio bat egon zela gero Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean legearen interpretazioaren inguruan. «Hori ezerezean geratu da orain».
«Erantzuna» eman behar da
Gogoratu dute euskaraz jardun nahi duten udalen arazoak ez direla berriak; UEMAKo udalek lehendik ere maiz izan dituzte arazoak aktak-eta euskaraz egiteko. «Eta sententzia honek berriro garamatza orduko egoerara». Berriki euskararen normalizazioaren kontrako epai gehiago ere egon direla gogoratu dute, eta esan dute auzitegiak euskara sustatzeko «lege zimendua higatzen» ari direla horiekin guztiekin.
Kontrako erabaki horiei guztiei erantzute aldera «elkarrekin bat eginda» lan egin behar dela adierazi dute. Eta aurrera jarraituko dutela: «Ez da onargarria hainbeste urteren ostean orain atzerantz hastea». Horregatik, pentsatzen dute «erantzuna» ezinbestekoa dela. Gogoratu dute Kontseiluak «oldarraldi judizialaren» aurkako manifestazio batera deitua duela azaroaren 4rako, eta nabarmendu dute garrantzitsua izango dela han egotea. Bitartean, «udalen euskalduntzean pausoak ematen» jarraitzeko asmo irmoa dute.
Era berean, «oldarraldiari» aurre egite aldera, «erantzun juridiko sendoa» ere behar dela uste dute. «Garaia dugu elkarlanean euskara sustatzeko lege orubea egokitzeko». Bide horretan sendo aritze aldera, «lege esparru eraberritu» bat behar dela azaldu dute, eta horren aldeko urratsak egin behar direla, egiturazkoak. «Badago premia, badaukagu erantzukizuna. Bila ditzagun bideak». |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230420/ccook-justizia-eskatu-du-silikosiak-gaixotutako-langileentzat.htm | Ekonomia | CCOOk «justizia» eskatu du silikosiak gaixotutako langileentzat | Bizkaiko Novogranit enpresako arduradunak epaitu dituzte, eta fiskaltzak bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra eskatu du. | CCOOk «justizia» eskatu du silikosiak gaixotutako langileentzat. Bizkaiko Novogranit enpresako arduradunak epaitu dituzte, eta fiskaltzak bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra eskatu du. | CCOOk «justizia» eskatu du silikosiak kalte egindako Novograniteko zortzi langilerentzat. Bilbon marmoldegi horren aurka egin den epaiketan egin du eskaera hori sindikatuak. Cosentino taldea eta material horren banatzaile Levantina y Asociados de Mineral enpresa ere epaitu dituzte. Novogranit likidazio prozesuan dago. Lantegiak izan ditu Muxikan, Zornotzan eta Lemoan (Bizkaia).
Sindikatuak espero du hiru enpresetako zazpi arduradunak eta langileen osasuna zaintzeko ardura zuen medikua zigortzea. Fiskaltzak bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra eskatu du haietako bakoitzarentzat. Sei langilek, berriz, 686.000 euro eskatu dituzte kalte ordainetan, jasan dituzten osasun kalteengatik.
Testigantza. «Gaixotasuna okerragotzeko beldur naiz, baina badakit horrela dela»
CCOOk gogoratu duenez, duela hamabi urte hasi ziren Novograniten zegoen arazo larria agerian uzten, eta hala berretsi dutela urteotan epaitegiek kaleratutako ebazpen batzuek.
Iazko martxoan EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen silizeak eragindakoak gaitz profesionalak direla, eta langileek eta haien senideek kalte ordaina jasotzeko eskubidea dutela. Lau hilabete lehenago, Espainiako Gobernuak silize hautsak laneko substantzia kartzinogenoen zerrendan sartu zuen, Bruselak hala eskatuta. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230421/ekialde-urrunera-misiolari.htm | Gizartea | Ekialde urrunera, misiolari | Jaione Lopez 25 urteko elorriarra Filipinetara joango da, misiolari, uztailaren 26an. Aurretik Kenyan egona da, umeei irakasten eta andreei ahalduntzen laguntzen. | Ekialde urrunera, misiolari. Jaione Lopez 25 urteko elorriarra Filipinetara joango da, misiolari, uztailaren 26an. Aurretik Kenyan egona da, umeei irakasten eta andreei ahalduntzen laguntzen. | Martitzenean bidali zuen Joseba Segura Bilboko gotzainak, eta hilaren 26an abiatuko da Jaione Lopez elorriara Filipinetara, misiolari. Elorrioko (Bizkaia) beste misiolari baten jaia zen, San Balendin Berriotxoarena, eta haren omenezko mezan ipini zion Segurak misiolari gurutzea Lopezi. 29 urte zituen Berriotxoak 1856an Vietnamera bidali zutenean; 25 ditu Lopezek orain. Misiolaritza asko aldatu da; “gizartea aldatu den neurrian”, Lopezen arabera: “Orain, beste era batera gaude munduan”. Berriotxoak agintarien jazarpena sufritu zuen kristau izateagatik, eta martiri hil zuten. “Nik bizirik itzuli nahi dut”, esan du, umorez.
Urte bi egingo ditu Filipinetan, Berrizko Mesedetako Misiolarien ardurapean dauden hainbat proiektutan laguntzen. Filipinetako moja birekin eta Txinako batekin biziko da. Jatorri eta kultura nahasketa hori atsegin du: “Zenbat eta aniztasun handiagoa egon, orduan eta gehiago hazi gaitezke pertsona gisa, eta hobeto lagundu dezakegu, gure dohainen bidez”.
Hezkuntza arloan ibiliko da, baina baita ekologiarekin lotutako proiektu batean ere. “Ilusioz nago. Nire bokazioa eskoletan lan egitea da, eta hori bete ahal izango dut. Asko ikasiko dudala uste dut”. Gainera, Lopez begetarianoa da, eta iruditzen zaio proiektu ekologikoak ere ekarpen handia egingo diola arlo horretan.
Berriotxoaren aldean, Lopezek ez du kristau doktrina predikatu beharko, baina esan du guztia “fedez” egingo duela. “Kristaua naiz, eta modu horretan biziko naiz: nik ez diot inori ez nire sinesmena, ez beste ezer inposatuko”. Misiolari izateko prestakuntza jaso du, “kristau balioetan” oinarrituta: “Maitasuna errealitate bihurtzen da justiziaren eta berdintasunaren alde lan eginez; beste erakunde batzuekin batera, mundu bidezkoago eta senidekoiago baten alde eginez”.
Lopezek izan ditu aurretik antzeko esperientziak. Umetatik izan du lotura Elorrioko parrokiarekin: gazte taldean ibili zen, eta begirale ere izan da. Baina misiolariekiko lehen hartu-emana Gasteizen izan zuen, irakasle izateko unibertsitate ikasketak egiten ari zela. “Kenyan misiolari zegoen Ekuadorko Matilde Rivera moja marianistaren bizipenak entzuteko aukera izan nuen. Kontatu zigun nola bizi zuen misioa, eta misiolari esperientzia bizitzeko gogoa piztu zidan”. Hala, Bilboko Elizbarrutiko misioen bidez, Kenyako Turkana tribukoak bizi diren Kaikor herrixkara joan zen 2018an, hilabeterako, marianisten eskolan lan egitera.
Esperientzia gustatu, eta 2020an gradu amaierako lana Kenyan egitea erabaki zuen. Martxoaren 9an heldu zen; COVID-19aren pandemiak han harrapatu zuen. “Etxera itzultzea eskaini zidaten, baina pentsatu nuen hemen ezingo nuela ezer egin, eta han bai”. Bost hilabete egin zituen han. Gobernuak berehala zarratu zituen ikastetxeak; beraz, misioak zituen beste proiektu batzuetan jardun zuen. Izan ere, hainbat arlotan aritzen dira: andreen ahalduntzea, umeen zaintza, desnutrizio zentroa, haurtzaindegia, anbulantzia, abeltzaintzaz gain nekazaritza ere bizibide bihurtzeko proiektua… “Batez ere, desnutrizio zentroan ibili nintzen, eta emakumeak ahalduntzeko proiektuetan ere bai, haien independentzia sustatzen eta lana lortzen laguntzen”.
Bizi baldintza gogorrak
“Miseria” bertatik bertara ezagutu zuen: “Gizonak mendian ibiltzen dira animaliekin, eta emakumeak herrixkan bizi dira. Poligamia ohikoa da, eta gizon bakoitzak, batez beste, zazpi ume ditu emazte bakoitzarekin. Emakumeek zailtasun handiak dituzte hainbeste seme-alaba elikatzeko”. Misioan, ahalegintzen dira umeak eskolara joan daitezen, baina ez da erraza. Kontatu duenez, tribuko andreek lepoko asko erabiltzen dituzte, baina neskek kendu egin behar dituzte eskolarako. “Haien kulturaren kontrakoa delakoan, ez dute nahi”. Ostera, elikadura nolabaiteko amua da eskolaratzeko: “Normalean, astean behin baino ez dute jaten; eskolan, armosua eta bazkaria ematen dizkiete egunero”.
Lopezen arabera, tribuko kideek jainkotzat dauzkate misiolariak, arazoak konpontzen dizkietelako. “Hori ez da ona. Gu ahalegintzen gara independentzia ekonomikoa lor dezaten, gero beren kontura bizi ahal izateko. Hasieran, laguntza osoa ematen diegu, baina, gero, apurka-apurka kentzen diegu, autonomoak izaten ikas dezaten”. Esaterako, ortua egiten irakasten diete, batetik, elikaduran barazkiak ere sartzeko, eta, bestetik, saldu ahal izateko.
Kulturen arteko talka sentitu du. “Niretzat oso gogorra zen ikustea 12-13 urteko neskak 50 urteko gizon batekin ezkonduta”. Haren ustez, pazientzia da gakoa: “Sar zaitezke, baina neurri bateraino; bestela, ez dizute utziko laguntzen, eta oztopoak jarriko dizkizute. Apurka-apurka egin behar da lan”. Talka hori bigunagoa izateko, Euskal Elizbarrutietako Misioen prestakuntza jaso zuen: “Erakutsi zidaten munduko egoera zein den; globalizazioak zer ondorio positibo eta negatibo dituen. Nora joango zaren ere ikusten duzu aurretik, eta zer aurkitu dezakezun”. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230422/justizia-eduki-dut-baina-jaso-dudan-babesagatik-izan-da.htm | Gizartea | «Justizia eduki dut, baina jaso dudan babesagatik izan da» | 2008an Nagore Laffage hil zutenetik, Asun Casasola eskoletan dabil lanean indarkeria matxista desager dadin. | «Justizia eduki dut, baina jaso dudan babesagatik izan da». 2008an Nagore Laffage hil zutenetik, Asun Casasola eskoletan dabil lanean indarkeria matxista desager dadin. | 2008ko Iruñeko sanferminetan, Diego Yllanesek Nagore Laffage Casasola irundarra hil zuen. Aurten hamabost urte bete dira hilketatik. Egun hartatik, indarkeria matxistarik gabeko mundu baten alde lanean dihardu Laffageren amak, Asun Casasolak (Villamuriel de Cerrato, Espainia, 1957).
Astelehenean Iruñean izan zinen, Nagore Laffage alabaren omenaldian. Zer sentipen izaten duzu hara joaten zarenean?
Jendeari eskerrak emateko egunak dira. Eskertzekoa dela iruditzen zait hamabost urteren ostean oraindik mugitzen direla ikustea. Ni mugi naiteke, bai, nire alaba da, eta mugitzen segituko dut. Baina oso eskertzekoa da kolektibo bat bertan egotea, eta pertsona asko hamabost urtez Iruñean eta beste plaza batzuetan egotea. Egun horietan oso urduri egoten naiz, lo gaizki egiten dut, eta, era berean, poz-pozik izaten naiz Vinculo plaza betetzen delako, besarkatzen nautelako, maitasuna erakusten didatelako… Ez da egun txar bat.
Astelehenean publikoki eskertu zenuen familiari eskainitako babesa.
Nire familia han dago, Iruñean. Ni nagoen leku guztietan dago nire familia. Esaterako, irundarrentzat joan den astelehena egun txarra zen Iruñera joateko, Frantziako Tourraren trafiko aldaketengatik. Urtero autobus bat antolatzen dut hara joateko, baina astelehenean ezin izan genuen antolatu, eta autoetan joan behar izan genuen. Jendeak lana zeukan, eta zoratu egin ziren Iruñera iristeko. Baina, hala ere, mundu guztiak esfortzua egin zuen bertaratzeko. Jende asko zegoen Iruñean, Nafarroako agintariak ere bai tartean, eta hori eskertzekoa izaten da beti. Haiek aldatu behar dute mundua, eta eskubideak ez galtzearen arduradunak ere badira. Mugi daitezen eskatu nahi diet, ez daitezela lo geratu.
Hamabost urte pasatu dira Nagore Laffage hil zutenetik. Nolako hamabost urte izan dira?
Borroka urteak izan dira, eta, aldi berean, ama moduan pribilegiatua sentitu naiz. Nire egoera bera pasatu duten ama asko daude, eta jendearen maitasuna jaso dut nik. Zorigaitzaren barruan, ama pribilegiatu bat naizela uste dut. Astelehen Lilak dira nire makulua. Haiek esaten didate: «Goazen hara!». Eta ni hara joaten naiz. Egia da eraman nazaten uzten diedala, baina haiek dira nire makuluak.
Zer gehiago egin duzu?
Nagore dokumentala egin zuen Helena Tabernak, eta dagoeneko 104 lekutara joan naiz dokumental horrekin. Eskolak izan dira gehienak. Azken saioa ekainaren 30ean izan zen, eta, beraz, San Martzial egunean ez nintzen egon Irunen. Esan beharra dut Nagorerena gertatu eta gero Irungo jaiak ez direla nire lehentasuna; Zaratamora [Bizkaia] joateko deitu zidan hango udaleko Berdintasun teknikariak, eta han egon nintzen. Asko mugitzen naiz dokumentala eskoletara eramateko, garrantzitsua dela uste dudalako. Etengabeko borroka batean murgilduta nabil, gauzak ikuste aldera, gauzak aldatze aldera. Eskoletakoak ere balio dit pentsatzeko ama moduan Nagoreren heriotzak zerbaitetarako balio izan duela. Batzuek galdetzen didate ea zergatik ez naizen gelditzen, eta erantzuna da lan bat egiten ari naizela uste dudala. Nik ez dut esango «hara joan nahi dut»; baina, deitzen badidate, ezeri ez diot ezetz esango. Badakit irakasleak gai direla dokumentala proiektatzeko eta gaia lantzeko, baina haien artean hitz egiten dute normalean, eta gehienetan erabakitzen dute askoz hobea dela ni joatea. Haurrek galderak egiten dizkidate horrela. Helena Tabernari asko eskertzen diot dokumentala egin izana, lan horrekin Nagoreren heriotzak zerbaitetarako balio izan duela sentitzen dudalako.
2010ean estreinatu zenuten dokumentala, eta ordutik hainbat eskolatan izan zara indarkeria matxistaz kontzientziatzeko asmoz. Hamabost urteotan eskoletan zerbait aldatu dela sumatu al duzu?
Bai. Hasieran, eskoletara joaten hasi nintzenean, mutilek ez zidaten galderarik egiten; neskek bakarrik egiten zituzten galderak. Aldiz, orain, ikusten dut urteak pasatu direla, eta mutil eta neska horiek identifikatuta sentitzen direla dokumentalean agertzen direnekin; gehiago parte hartzen dute. Gazteek salatu egiten dituzte jarrera matxistak, haserretu egiten dira horrelako jarrerekin. Biktimentzat oso poliki doa dena, baina aurrera goazela uste dut, lan asko egiten ari garelako eskoletan eta familietan. Aldi berean, elkarte asko ari dira berdintasunaren gaia lantzen. Bartzelonako Unibertsitatera joan nintzen behin, eta eskoletan aplikatzeko Ausarten kluba deituriko proiektu bat lantzen ari ziren; Irungo Dunboa eskolak badu dagoeneko. Gogoan dut Dunboako eskolan nengoenean 8 urteko haur bat etorri zitzaidala esatera: «Ni ausarten klubekoa naiz, Asun!». Nik ez nuen ideiarik zer zen, eta azaldu zidaten salatariaren figura ezabatzeko lanketa dela; ausarten klubekoa zarenez, gustatzen ez zaizun hori esan egin behar duzu. Eskolak balio horiek lantzea garrantzitsua dela uste dut. Txikitatik konprometi dadila jendea gaizki dagoen zerbait ikusten duenean esatera, eta ez dezatela beldurrik izan norbaitek txibato edo salatari deitzeko.
Ezagutu al duzu indarkeria matxistaren biktima den beste amarik?
Asko ditut inguruan. Asko hil egiten dira, penaz edo tristuraz, nire senarra bezala. Kostu bat dauka denak. Dirudienez, nik asko maite dut neure burua, eta zerbait gertatzen zaidan aldiro laguntza eskatzen dut. Pilulak hartu behar baditut, hartuko ditut; eta bestelako laguntza bat behar badut, hartuko dut. Dokumentalean ikusten da nire senarrak Nagoreri buruz honek 8 urte izango balitu bezala hitz egiten zuela, eta, arraioa, 20 urte zituen! Hilketaren egunetik, alabari ezin izan zion begiratu heldu gisa.
Ruth eta Jose Breton haurren ama ere asko ezagutzen dut [2011n desagertu ziren, 6 eta 2 urterekin; epaileak ebatzi zuen aitak hil zituela, kiskalita], eta oso ausarta dela uste dut. Laura del Hoyo eta Marina Okarinskaren kasua ere presente daukat [2015ean hil zituen Okarinskaren bikotekide ohiak]. Jende asko daukat inguruan, hondoratuta dagoen jende asko, ez dutelako benetako babesik eduki. Borrokalarien taldean nago ni, haiekin batera, eta zorteduna naizela sentitzen dut. Aurrekoan, Iruñean besarkada bat eman zidatenean gogoratu nuen hori, badakidalako beste amei ez dietela besarkada hori ematen. Agian, haiek ere ez dute nire indarrik: toki guztietara joaten naiz ni, denetik egiten dut, eta haiei ere eskainiko zieten, agian, aukera, baina ez dute nahi izan. Ama askorekin harremanetan segitzen dut, denok berdin gaudela uste dudalako. Kasu berriak gertatzen direnean eta beste ama bat biktima denean, denek itxaropena izaten dute Justizian, baina engainuan erori direla pentsatu izan dut nik. Denen artean laguntzen diogu elkarri. Hasieran, nik ere gauza bera pentsatu nuen Justiziaz: hilketa ebatziko zutela eta bera [Yllanes] kartzelan egongo zela. Perspektiba batzuk izaten dira, baina gero…
Zuk esan izan duzu porrotik handiena Justiziarena izan dela.
Noski. Justizia izan da porrotik handiena, eta, nire kasuan, zinpeko epaimahaia. Zinpeko epaimahai bat behar bada, mistoa izan dadila. Zinpeko epaimahaiak egon behar badu, egon daitezela abokatuak ere, «hau esan baduzu, hau gertatuko da» esango dutenak. Nire kasuan, sei emakume eta hiru gizon zeuden, denak gaztetxoak ziren, eta ez ziren ergelak egin zituzten galderak egiteko. Hiruk esan zuten agian ez zela Nagore izan telefonoz hots egin zuena. Traizioa akabatu zuten horrekin. Berak [Yllanesek] esan zuen biak zeudela pisuan, eta soinu teknikari batek esan zuen telefono deiko ahotsa emakume batena zela. Orduan, norena zen ahots hori? Ez baduzu ulertu nahi, ez baduzu ikusi nahi, nahi duzuna esango duzu. Horrelako egoeretan, zinpeko epaimahaiaren kontra nago. Beti esan izan dut auzi honetan hiltzaileak botere soziala daukala. Nire inguruko bati gertatu izan balitzaio, zigor izugarria jasoko zukeen. Diana Querrena [2016ko abuztuan desagertu zen, Galizian, eta 2017ko abenduan aurkitu zuten gorpua] eta beste asko erailketak dira; nola dakizu traizioa egon den edo ez, gerora topatu baldin badute gorpua? Denak izan dira erailak, eta Nagorerena da erailketa izan ez den bakarra?
Bestalde, espetxealdi iraunkor berrikusgarriarena dago, eta horrekin ere ez nago ados. Nire kasuan, txostenek esango zuten dena ederki zegoela, eta Diana Querren kasuan, haren aita pertsona garrantzitsu bat zenez, hiltzaileak atera nahi duela esatean, barrura sartzen dute. Beste hiltzaileak baino urte gehiagoan egongo da kartzelan, eta hori ez da justua. Hiltzailea da bata zein bestea. Baina oso garrantzitsua da nork hiltzen zaituen, zein estatus sozial daukan; bai hiltzaileak, bai biktimak.
Justizia denentzat berdina ez denez, kalean egongo dira asko, ezta?
Bera [Yllanes] kalean dago, bere bizitza egiten ari da, eta ez zait justua iruditzen. Baina uste dut gehiago izorratzen duela ni jo eta su nabilela ikusteak. Inork ez balu haren berri, anonimoa balitz, kartzelatik irtengo zen orain, ez zen inor enteratuko, inork ez luke izango Nagoreren kasuaren berri… Justizia eduki dut, baina jaso dudan babesagatik izan da, dokumentalagatik, jendeagatik, gauza askorengatik. Ez dut justiziarik eduki, ordea, Justiziaren partetik.
Aurtengo Asun Casasola ipuin lehiaketaren sari banaketan hitza hartu zenuenean, «ikusten ez dena ez da existitzen» esan zenuen. Zergatik?
Nagoreren izena duen plaza bat jartzea proposatu zidatenean, «baina, nola ba!», pentsatu nuen. Irakurri dut, era berean, Nafarroako Gobernua biktimen arretarako 24 orduko zentro bat sortzeko lanean ari dela, eta Astelehen Lilak taldeak zentroaren izena Nagore Laffage izatea eskatu duela. Hasieran, antsietatea eragiten zidaten horrelako kontuek, baina orain, ez. Orain, «ez, jauna» diot; ez dena izendatzen ez da existitzen. Nagore existitu zenez, proposamena perfektua iruditzen zait, genero biolentziaren sinbolo gisa hartzeko.
Borrokan segituko duzu?
Ezagutzen ez nituen herrietara joan naiz aurten. Beraz, noski, segituko dut; deitzen didaten bitartean, bai, behintzat. Hemen, Jaenen ala edonon.
Ikusi gehiago: Iruindarrak eraso sexisten kontra |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230423/tokiko-ekoizpenari-tira-egin-nahi-diogu.htm | Ekonomia | «Tokiko ekoizpenari tira egin nahi diogu» | Gizarte eta laneratze enpresa bat da Hernaniko Bertatik, baina, helburu horretaz gain, badu beste bat ere: lehen sektorea bultzatzea. Uztailean hasiko da lehen zerbitzuak ematen, eta irailean %100 ariko da. | «Tokiko ekoizpenari tira egin nahi diogu». Gizarte eta laneratze enpresa bat da Hernaniko Bertatik, baina, helburu horretaz gain, badu beste bat ere: lehen sektorea bultzatzea. Uztailean hasiko da lehen zerbitzuak ematen, eta irailean %100 ariko da. | Ekainaren 20an aurkeztu zuten Hernaniko Bertatik gizarteratze eta laneratze enpresa. Tokiko elikagaien eta produktuen alde eginez, gizarte bazterkeria egoeran edo horretarako arriskuan daudenen lan aukerak sustatu nahi ditu. Hiru zerbitzu eskainiko ditu: tuper zerbitzua, elikagaien eraldaketa zerbitzua eta jantokien kudeaketa. Andoni Zulaika (Ziortza-Bolibar, Bizkaia, 1992) Bertatik-eko zuzendariaren esanetan, zenbait pertsonaren emantzipazioan ere lagun dezake egitasmoak.
Gizarteratze eta laneratze enpresa bat da Hernaniko Bertatik. Nondik nora sortu duzue?
Bi entitate sustatzaile ditu Bertatik-ek: Zabalduz kooperatiba eta Fede Pacha & Co. Esku hartze sozialaren arloan lan egiten du Zabalduz-ek, bazterkeria egoeran daudenekin eta babesgabetasun egoeran dauden adin txikikoekin. Fede Pacha & Co-k, berriz, gastronomia eredu jasangarri baten alde egiten du, tokiko elikagai eta produktuen alde eginez. Bion ekimenez sortu genuen Bertatik.
Paraleloki, gu elkartzeko abiapuntua Hernaniko elikadura burujabetzarako estrategia izan zen. Elikadura da estrategia horretako arloetako bat, eta nahi du elikaduraren balio kate osoan dauden entitateek elkarrekin lan egitea eta elkarrekin planifikatzea sektorearen eraldaketa.
Gizarte-bazterketa egoeran daudenen gizarteratzea eta laneratzea sustatzea da zuen helburuetako bat. Zein izango dira Bertatik-eko langileak?
Gizarte eta laneratze enpresen helburua da gizarte bazterketa egoeran edo arriskuan dauden kolektiboen inklusio soziolaborala lortzea. Diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen dutenak, luzaroko langabeak, adin txikiko zentroetatik atera diren gazteak, mendekotasun arazoak dituztenak, espetxetik atera direnak eta abar sar daitezke halako enpresa batean. Jarduera jakin batean oinarrituko gara gu: elikagaien sektorean edo lehen sektorean.
Langileak gutxienez sei hilabete egongo dira gurekin, eta gehienez, hiru urte. Bertatik-eko langileek sektoreko lan hitzarmena kobratuko dute. Gipuzkoan dagoen etxebizitza arazoarekin, zentroetatik edo inklusio etxeetatik datozenentzat oso zaila da benetako inklusioa lortzea, eta uste dugu, alde horretatik, Bertatik-en emango dituzten bizpahiru urte horiek tresna lagungarria izango direla haien emantzipaziorako eta inklusiorako.
Aipatu duzu tokiko elikagaiak eta lehen sektorea sustatu nahi dituzuela. Nola egin nahi duzue hori?
Ahalik eta gertueneko produktuekin lan egitea da gure filosofia. Nekazaritzako hainbat produktu —haragia, barazkiak eta abar— Hernanin bertan ditugu eskura. Beste produktu batzuk, ordea, ez dira ekoizten herrian bertan, eta ahalik eta gertuenekoak erabiliko ditugu; adibidez, Arabako edo Nafarroako olioa. Gure teoria da ekoizleei beren lehengaien salmenta bermatuz gero tokiko ekoizle horiek gehiago ekoizteko edo ekoizpena dibertsifikatzeko aukera izango dutela. Kontsumo arduratsuaren bidez, tokiko ekoizpenari tira egin nahi diogu guk.
Hiru zerbitzu nagusi eskainiko dituzue: tuper zerbitzua, elikagaien eraldaketa eta jantokien kudeaketa. Nola funtzionatuko du tuper zerbitzuak?
Bereziki, enpresentzako zerbitzu bat da. Zerbitzua jasotzeko interesa duten langileei hurrengo astean eskainiko dugun menua bidaliko zaie, eta aukeratu egin beharko dute zer nahi duten. Hurrengo astean, enpresan bertan jasoko dituzte tuperrak, eta hilabete bukaeran faktura helduko zaio enpresari edo langileari berari, adostutakoaren arabera. Tuperrak astean behin, bitan, egunero… eskatzeko aukera egongo da, eta menua ere malgua izango da; hau da, lehen platera bakarrik, lehen platera postrearekin, edo lehen platera, bigarrena eta postrea…
Noraino zabalduko duzue zerbitzua?
Hernanin bertan ez ezik, inguruko eskualdeetako herrietan ere eskainiko dugu, eta, eskaera kopuruaren arabera, urrunago ere bideragarria izan daiteke. Printzipioz, Gipuzkoa osora iritsiko gara.
Eraldaketari dagokionez, zer egingo duzue?
Ekoizleentzat da zerbitzu hori. Adibide pare bat emango ditut: esne behiak dituen ekoizle batek aukera izango du bere esnea gure transformazio zentrora ekartzeko, eta guk jogurtak emango dizkiogu bueltan; tomate ekoizle batek, noiz edo noiz tomate gehiegi baldin baditu, palet bat ekarri ahal izango digu, eta guk ontziratuta itzuliko diogu. Ekoizleek aukera izango dute erabakitzeko produktu eraldatu hori beraiek saldu nahi duten edo gure jantoki zerbitzuan sartu nahi duten. Haragiarekin, esnekiekin eta barazkiekin hasiko gara.
Sukaldeen eta jangelen zerbitzu integrala ere eskaini nahi duzue.
Zerbitzu horren bidez, sukaldea edo jantokia duten enpresei lagunduko diegu. Gure taldeko sukaldariek hogei urtetik gorako esperientzia dute ostalaritzan, eta menuaren diseinutik hasi eta sukaldearen kudeaketaraino lagunduko dugu. Langileen erdiak gutxienez inklusio lanpostu batekoak izango dira. Guk beti egingo dugu lan sukalde horretan; hau da, ez dugu kozinatuta eramango. Horri lotuta, behar handia dagoenez, etorkizuneko ostalaritzako profesionalak sortzea ere bada gure asmoa, eta, horrekin batera, profesional horiek tokiko elikagaiekin lan egiteko kultura izatea. Uste dugu hori oso garrantzitsua dela.
Zergatik?
Sukaldariak dira lehen sektorearekin harremana izan behar duten profesionalak, eta, indarra tokiko produktuetan jartzen badugu, uste dugu sustapen efektua areagotu egingo dela.
Erakunde publikoen laguntzarik jaso duzue?
Diru publikoari errentagarritasun bikoitza ateratzen laguntzen du Bertatik-ek, eta erakundeen laguntza jaso dugu. Hernaniko Udalarekin hitzarmen bat egin dugu, eta proiektuaren babesle da. Gipuzkoako Foru Aldundiarekin ere elkarlanean ari gara, inklusiorako eta enplegagarritasunerako estrategiaren barruan, eta inbertsioetarako laguntza bat eman digu. Kutxa fundazioren laguntza bat ere jaso dugu, beste entitate batzuekin aliantzan egindako eskaera baten bidez. Lanbidek ere egiturazko laguntza batzuk eman dizkigu.
Ekainaren 20an egin zenuten Bertatik-en aurkezpena. Zer moduz hasi zarete lanean?
Aurkezpenean jasotako babesarekin oso pozik gaude. Zenbait zerbitzu ematen uztailean hasiko gara, eta %100 irailean hastea espero dugu. Eginak ditugun aurreikuspenen arabera, aurten 6,5 lanpostu sortu nahi ditu Bertatik-ek, hurrengo urtean 11 lanpostura iritsi nahi dugu, eta 2025ean, hamahirura. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230427/jokin-altunak-jantzi-du-lau-eta-erdiko-san-fermin-torneoko-txapela.htm | Kirola | Jokin Altunak jantzi du lau eta erdiko San Fermin Torneoko txapela | 14-22 hartu du mendean Erik Jaka. Txapeldunak ez du partidaren lehen zati ona egin, baina lehen atsedenaldi luzearen ostean buelta eman dio, pilotari abiadura gehiago emanez, eta sakean asmatuz. Jakak ezin izan du biribildu egindako partida hasiera ona. | Jokin Altunak jantzi du lau eta erdiko San Fermin Torneoko txapela. 14-22 hartu du mendean Erik Jaka. Txapeldunak ez du partidaren lehen zati ona egin, baina lehen atsedenaldi luzearen ostean buelta eman dio, pilotari abiadura gehiago emanez, eta sakean asmatuz. Jakak ezin izan du biribildu egindako partida hasiera ona. | Pilotari handiek zerbait badute, talentua da. Eta hori, partida horren ona egiten ez dutenean ere atertzen dute. Gutxi behar dute tanto erreskada bat egin, eta zaildu egin zaien norgehiagoka bati buelta emateko. Hala egin du Jokin Altunak lau eta erdiko San Fermin Torneoko finalean. Partidaren lehen zatian Erik Jakak estu hartu du. Lizartzakoak partida bikaina egin du, eta ordu arte hobea izan da. Baina Amezketakoak eutsi egin dio, aipatutako talentuari esker tantaka tanto ikusgarriak eginez. Lehen atsedenaldi luzearen ostean, gainera, abiadura handiagoa eman dio pilotari, eta sakearekin lau tanto segidan egin ostean aurretik jarri, eta azken txanpan oso nagusi izan da. Hala, 14-22 irabazita, hirugarrenez jantzi du txapela. Gustura zen partida amaieran.«Hasieran asko kostatu zait. Pilota ez zait eskuan ondo sartu, eta Erikek ondo mugitu nau. Sakearekin ere min egin dit. Bigarren zatian erasoago aritu naiz, eta sakeari esker buelta eman diot. Banuen gogoa eta beharra txapel hau lortzeko. Izan ere, joko aldetik urterik onena egiten ari naiz, baina txapelik irabazi gabe nengoen. Sekulako poza hartu dut irabazita, gero eta garestiago baitago». Jakak, berriz, sentipen kontrajarriak zituen:«Alde batetik pozik nago, partidaren zati luze samar batean maila onean jokatu dudalako eta nagusi izan naizelako. Sentipen onak izan ditut. Baina haserre ere banago, une erabakigarrietan ez dut asmatu, eta ez naiz gai izan horri buelta emateko. Txapelaren bila etorri naiz, ez dut lortu eta amorratuta noa».
Altuna III.a zen faborito argia finala irabazteko. Baina partida ez da nahi bezala hasi harentzat. Alderantziz. Jakak nahi zuen lekura eraman du norgehiagoka hasiera horretan. Lizartzakoari ez zitzaion partida nahastea komeni, baizik eta tanto bizkorrak egitea sake errestoaren bidez, hori baita haren indargunea. Eta lortu du, 3-0 aurretatu baita. Hiruna berdindu du Altuna IIIak. Baina Jakak berdin jarraitu du. Oso ondo sakatu du lehen tanto horietan, eta txinpartarekin ikusi zaio, erasokor, eta min eginez. Defentsan ere ondo moldatu da, 8-3ko errenta lortzeraino.
Baina hurrengo sakea luze joan zaio. Eta hurrengoan ere, aukerako pilota batean, ez du eskua ondo sartu. 8-7ra gerturatu dan Altuna III.a markagailuan. Baina ez zaio gustura eta eroso ikusi. Eskutik pilota ez zaio ohikoa duen abiadurarekin atera, eta ez da ohiko eraginkortasunarekin aritu. Baina ikusgarria izan da bederatzina berdintzeko egin zuen tantoa. Jakak pilota bikaina bota dio txokora, baina iritsi eta bazterrera pilotakada ederra eman du. Aurretik zen hala ere Lizartzakoa, eta bere lana ondo egiten. Oraindik ere fresko ikusten zitzaion, eta aurkaria ondo mugitzen. Baina ez du partida haustea lortu, hori falta izan zaio. Altunak IIIak hortzak estutzen jakin da. Jaka 12-10 iritsi da aurretik lehen etenaldi luzera.
Atsedenalditik bueltan lehen tantoa Jakak egin du. Baina pixkana beteago ikusi zaio, nekearen eta Labriten egiten zuen beroaren eraginez. Altuna III.ak berriz, erritmo apur bat gehiago eman dio pilotari, eta hobeto atera zaio eskutik. Gainera, saketik min egiten hasi da. Horrek lehen aldiz aurretik jartzea ahalbidetu dio: 14-15. Lau sake egin ditu segidan, eta bigaren atsedenaldira oso bestelako egoeran iritsi da, 14-18 baitzen aurretik.
Horrek patxada eman dio. Jakari, berriz, ezinean ikusi zaio azken txanpa horretan. Tantoa lortzeko izan dituen aukera apurrak ez ditu baliatu, eta hasieran zuen txinparta galdu du. Hala Altuna III.a 22ra ailegatu da, azken tantoetan nagusi izanda. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230428/loreen-iraultza-kobetamendin.htm | Kultura | Loreen iraultza Kobetamendin | Musikazalez bete da Kobetamendi beste behin ere, Bilboko BBK jaialdiari hasiera emateko. Florence and The Machine izan da eguneko izar nagusia; eta gauarekin batera, musika elektronikoz bete dira oholtza guztiak. | Loreen iraultza Kobetamendin. Musikazalez bete da Kobetamendi beste behin ere, Bilboko BBK jaialdiari hasiera emateko. Florence and The Machine izan da eguneko izar nagusia; eta gauarekin batera, musika elektronikoz bete dira oholtza guztiak. | Loraldia Kobetamendin. Hasi da Bilboko BBK Live jaialdia, eta esnatu dira zaleak urtebeteko lozorrotik. Lorategi eta baso bihurtu dute mendia, eta doinuek zein janzkerek udaberria ekarri dute jaialdira; metaforikoki zein materialki. Urtero egoten da zaleek saldoka janzten duten osagarriren bat, eta, atzo, loreak izan ziren aukeratutako apaingarria, Florence and The Machine kartelburu izateak erakarrita edo. Baina lore horiek ez ziren oholtza azpira mugatu: taula gainean ere izan zen halakorik, izan baitzen ikusleei paperezko eta benetako arrosak jaurti zizkienik. Loreen iraultza kolektiboa izan zen BBK Live jaialdiko lehenengo jardunaldia.
Florence Welch izan zen eguneko lorerik ederrena. Izar nagusia, eta begirada gehienak bereganatu zituena. Bost urte igaro dira Florence and The Machine lehen aldiz BBK Live jaialdiko kartelburu izan zenetik. Orduko hartan, High as hope diskoa argitaratu berritan zelairatu zen Welch; zetazko soineko bat jantzita, oinutsik. «Ninfa baten itxura zuen oholtzan». Hala idatzi nuen 2018an, BERRIAn argitaratutako kronikan. Hitzok erabil daitezke orain ere. Are gehiago, gainontzeko kontzeptu gehienak ere erreskatatu daitezke artikulu hartatik: naturaltasuna, gertutasuna —zaleekin hartu-eman handia izan zuen, eta haien artean abestu zituen hiru kantu—, jai giroko aldarrien eta pop barrokoaren uztartzea...
Kantu zerrendan izan zen aldaketa nagusia, iaz argitaratutako Dance fever disko bikainak presentzia handia izan baitzuen. King eta Heaven is here bezalako doinuek harrera ona izan zuten, baina ez You got the love, Kiss with a fist eta Dogs days are over bezalakoek bezainbeste. Kobetamendin eskaini dituen bi kontzertuen arteko alderaketa eginez gero, helduago agertu zen Florence, urterik urtera onduz doan seinale. Ardo beltza bezala.
Izan zen, baina, Florence and The Machine ikusi ez zuenik ere, eta, beraz, alternatiba bila, Desireren kontzertura joan zenik. Garezur bat, pattarra, BDSM janzkera, larrua, dantza, synth-pop iluna, loreak, New Order taldearen Bizarre love triangle eta Kylie Minogueren Can’t get you out of my head kantuen bertsioak... Zer gehiago behar du ikuskizun batek? Desire ikustea erabaki zutenak ez ziren erabakiaz damutu. «Zein da obsesioaren eta desiraren arteko desberdintasuna?», galdetu zuen abeslariak. Batek daki, baina akaso dantzan iritsiko da erantzuna.
Erantzunen bila baino gehiago, galderetan eta etengabeko bilaketan dabilenik egotekotan, Karin Dreijer izango da hori. The Knife proiektuan lehenik, eta Fever Ray oraingo azal gisa. Kontzertua hitz bakarrean definitzekotan, akelarrea litzateke aukeratutako hitza. Aletzeko asko duen akelarrea. Batetik, musika: elektronika iluna, aztoratzailea, hiru ahotsetan, baina hiru ahots horiek bakarra balira bezala gehienetan, pista ugari ahotsetan, tonu aldaketak... Bisualki eta mezuari dagokionez, performance iluna, jantziak, makillajea, gizartearen periferian dagoenaren jarrera... Eguneko kontzerturik berezienetakoa.
Oso bestelakoa izan zen The Chemical Brothersen zuzenekoa. Fever Ray taldearen periferiatik, elektronikaren alde mainstream-enera egin zuen jauzi bikoteak. Hasieratik hartu zuten zaleak abesti ezagunenekin dantzan jartzeko hautua: Go; Hey boy, hey girl... Nabarmenena ikus-entzunezko ekoizpena izan zen. Musika elektronikoak behar du hurrengo mailara eramango duen pizgarri baten beharra batzuetan, eta The Chemical Brothersek argien eta irudien bitartez lortzen du hori. Halako ikuskizun bisual baten aurrean, bi aukera daude: dantza eroan hasi, edo pantailari begira itsatsita geratu. Asko izan ziren bigarren erabakia hartu zutenak.
Suge doinuaniztuna Elektronikak Kobetamendi hartu aurretik, baina, asko eskaini zuen jaialdiak. Frantziako Tourraren antzeko irudiak izan ziren kontzertuen gunera ailegatzeko maldetan. Jendetza, tropeltxoetan aldapa gora sufritzen. Suge koloreaniztuna deitzen zaio Frantziako Tourreko tropelari, eta BBK Live jaialdikoa ere bada askotarikoa, bai koloreetan, bai doinuetan, eta baita sexu askatasunean ere. LGTBI ikurrak dira Arca, Fever Ray eta Villano Antillano, eta kolektiboak ere bere egin ditu Amaia eta Florence Welch, besteak beste. Isla izan zuen zaleen artean.
Desatsegina da musika jaialdi bat irekitzen duen taldea izatea, baina Txopet taldeak erakutsitako jarrerari esker, zale berri bat baino gehiago patrikaratu zuten. Molde berriko power trio-a: ahotsean efektuak, punk jarrera, bizkarrezur metaleroa... Irekiera interesgarria. Friolentoren proposamena bestelakoa izan zen. Reggaeton abestiak The Cureren moduko postpunkaren doinuetan iragazita. Kuriosoa zinez, baina errepikakorregia. Hori bai, oholtza aurrean ziren guzti-guztiek dantzatu zituzten Bichota (Karol G), La Santa (Bad Bunny eta Daddy Yankee) eta Me porto bonito (Bad Bunny eta Chencho Corleone).
Amaiarena izan zen eguneko lehen kontzertu jendetsua. Iruindarrak aspaldi erakutsi du Operacion Triunfo saiotik atera den produktu bat baino askoz gehiago dela. Dagoeneko kendu du estigma hori gainetik, eta distira egiten du oholtzara igotzen den bakoitzean Dilo sin hablar, El relampago, Yamaguchi eta La cancion que no quiero cantarte bezalakoekin.
Gaur jarraituko du BBK Live jaialdiak, Pavement, Jamie XX, The Blaze, Duki, Morgan, Rudiger eta beste zenbait talderekin. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230429/salatu-dute-eskasa-dela-itsas-garraioaren-isuriak-murrizteko-akordioa.htm | Ekonomia | Salatu dute eskasa dela itsas garraioaren isuriak murrizteko akordioa | NBEk adostu du hamarkada honetan %20 gutxitzea sektorearen karbono emisioak. Mundu osoko garraioaren %80 itsasotik egiten da. | Salatu dute eskasa dela itsas garraioaren isuriak murrizteko akordioa. NBEk adostu du hamarkada honetan %20 gutxitzea sektorearen karbono emisioak. Mundu osoko garraioaren %80 itsasotik egiten da. | «Ahal dela» 2050. urterako itsas garraioaren karbono emisioak zerora murriztea: hala adostu dute Nazio Batuen Nazioarteko Itsas Erakundean parte hartzen duten 175 herrialdeek. Londresen bildu dira egunotan, industriako lobbyekin eta klima aldaketari buruzko eragileekin. Eztabaida luzeen ondoren, akordio zehaztugabe horretara iritsi dira. Batzarrean izan diren aditu eta gobernu batzuen arabera, adostutakoa ez da nahikoa klima aldaketari buruzko Parisko Akordioan zehaztutakora heltzeko.
Itsas garraioan zero emisioen helburua «gutxi gorabehera» 2050ean lortu beharko litzatekeela hitzartu dute, eta erdibideko helburu batzuk zehaztu dituzte. 2030erako itsas garraioaren isurketak gutxienez %20 murriztea edo «%30 ahal dela», eta 2040rako %70 gutxitzea, «%80ra iristeko helburuarekin». 2018an egindako akordioaren aldean pauso bat eman dute, orduan karbono emisioak erdira jaistea adostu baitzuten 2050erako.
Batzarrera joandako zientzialariek ausartago jokatzeko eskatu dute. Haien kalkuluen arabera, itsas industriak gutxienez %45 murriztu beharko lituzke isurketak 2030erako, eta zero garbia lortu 2050erako, berotze globala 1,5 gradura mugatzeko helburua lortu nahi bada behintzat. Hainbat herrialde aurka azaldu dira, hala nola Txina, India eta Brasil, argudiatuz murrizketa handiago batek mundu osoko merkataritzari eragin diezaiokeela, eta beren ekonomiari kalte egin. Itsasotik garraiatzen da munduan merkaturatutako ondasunen %80 baino gehiago. Horren ondorioz, inpaktu oso handia dauka kliman: planeta berotzen duen kutsadura guztiaren %3 inguru. Itsas industria, beste sektore batzuk ez bezala, klima aldaketari aurre egiteko erakundeek hartu dituzten neurri nagusietatik kanpo geratu da orain arte.
Hala ere, urrats batzuk egin dituzte, Europako Batasunean bereziki: iaz, Bruselak itsas garraioa bere karbono merkatura gehitzea erabaki zuen. Horrek esan nahi du EBra doazen edo EB barruan aritzen diren itsas konpainiak behartuta egongo direla kutsaduragatik ordaintzera. Hurrengo urtean sartuko da indarrean neurria. Aurtengo martxoan, halaber, Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak erregulazio berri bat egitea adostu dute, sektoreak erabiltzen dituen erregaien berotegi gasen intentsitatea urtez urte murrizteko, %2 gutxitzeko 2025ean, eta %80ra iristeko 2050ean.
Londresko akordioak atea zabaldu dio itsas garraioan karbonoaren gaineko zerga bat ezartzeari, baina Txina buru duen taldeak ez du argi ikusten. Duela aste batzuk, hogei bat herrialdek —AEBak eta Erresuma Batua tartean— neurria defendatu zuten Parisen egindako goi bilera batean.
Aukera gutxi
Itsas garraioak arazo nagusi bat du: itsasontziek nabigatzeko erabiltzen dituzten erregaien alternatiba erabilgarriak oso urriak direla gaur egun. Ontziak elektrifikatzea zaila da, bereziki tamaina handikoak, bateriek ere halakoak izan behar dutelako. Eta hidrogeno berdea dago, baina gaur-gaurkoz ez dago erabat garatua.
Dena den, itsas garraioaren industriak baditu beste aukera batzuk. CE Delft aholkularitzak Londresko batzarrean aurkeztutako txosten baten arabera, itsas industriak erdira murriztu dezake kutsadura 2030erako, %10eko kostu gehigarriarekin soilik. Hiru aukera proposatu ditu horretarako: itsasontzien abiadura moteltzea; ontzi batzuk modernizatzea, bela elektrikoa erabiliz, energia eolikoa aprobetxatuz —asteon aurkeztu dute halako prototipo bat Bilboko portuan—; eta erregai garbien kopurua handitzea. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230431/hildako-bat-eta-lau-zauritu-urnieta-parean-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Hildako bat eta lau zauritu Urnieta parean izandako auto istripu batean | Autoetako bateko gidariak talka egin eta ia berehala hil da, eta lau zaurituak Donostiako ospitalera eraman dituzte. A-15 errepidea ireki berri dute Donostiarako norazkoan | Hildako bat eta lau zauritu Urnieta parean izandako auto istripu batean. Autoetako bateko gidariak talka egin eta ia berehala hil da, eta lau zaurituak Donostiako ospitalera eraman dituzte. A-15 errepidea ireki berri dute Donostiarako norazkoan | Eguerdiko hamabietan bi autok talka egin dute A-15 errepidean, Urnieta (Gipuzkoa) parean. Talka egin duen autoetako baten gidaria ia berehala hil da zaurien ondorioz, larrialdi zerbitzuek ziurtatu dutenez. Beste autoan zihoazen lau pertsonek ere izan dituzte zauriak, eta Donostiako ospitalera eraman dituzte.
Istripua ondoren errepidea itxi eta desbideratze bat ireki dute, baina dagoeneko A-15 errepidea, Donostiako norazkoan, eta trafikoa hasi da arintzen. Ertzaintzak ikerketa jarri du abian, gertatutakoa argitzeko. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230432/irungo-alarde-parekideak-mugarri-historikotzat-jo-du-alkateak-harrera-egin-izana.htm | Gizartea | Irungo alarde parekideak «mugarri historikotzat» jo du alkateak harrera egin izana | 25 urteren ostean udaleko ordezkariek «eginbehar politiko eta etikoa» bete dutela azaldu du alarde parekideak. Espero dute «garaiarekin bat» egingo duen udal alarde bat sortzea izango dela hurrengo aurrerapausoa. | Irungo alarde parekideak «mugarri historikotzat» jo du alkateak harrera egin izana. 25 urteren ostean udaleko ordezkariek «eginbehar politiko eta etikoa» bete dutela azaldu du alarde parekideak. Espero dute «garaiarekin bat» egingo duen udal alarde bat sortzea izango dela hurrengo aurrerapausoa. | Jose Antonio Santano Irungo (Gipuzkoa) alkateak (PSE-EE) aurten egin dio harrera lehen aldiz alarde parekideari. Joan den ekainaren 30ean, 25 urte bete zituen emakumeak soldadu gisa onartzen dituen alardeak, eta egun horren balorazioa egin dute gaur. Mende laurdenaren ostean Irungo Udalak «egin behar politiko eta etikoa» bete duela azaldu dute: «Beti pentsatu dugu erakundeen egitekoa dela giza eskubideak bermatzea eta gizarte zuzenagoen eta berdinagoen aldeko neurriak eta ekimenak aurrera eramatea».
«Garrantzi handiko aurrerapauso» gisa definitu dute, eta eskerrak eman dizkiete harrera egin zieten ordezkariei. PSE-EEko alkateak ez ezik, harrera egin zieten EAJko, PPko EH Bilduko eta Elkarrekin Podemos-IUko ordezkariek ere. Orain, alarde mistoak beste pauso bat emateko eskatu dio udalari: «Espero dugu hurrengo aurrerapausoa udal alardea antolatzea izango dela: bizi garen garaiarekin bat egingo duena, irundar guztiok harro egoteko modukoa». Urteak daramatzate eskari horrekin, eta «ziur» daude «berandu baino lehen» ikusiko dutela.
San Martzial eguna «hunkigarria» izan zela adierazi dute. Bi mila lagunek hartu zuten parte desfile parekidean, eta mila ikusle inguru batu ziren. Alardearen antolatzaileek egun hartako errespetu giroa nabarmendu dute: «Ezin harroago gaude ekainaren 30ean nagusitu den jai giroaz eta errespetuaz».
Aurtengo alardearen berrikuntzak ere azpimarratu ditu alarde parekideak. San Migel auzoko konpainia batu da alarde mistora aurten. Horrez gain, konpainia horretako kide bat lehen gizonezko kantinera izan da. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230433/euskararen-aldeko-adostasunen-aurkakoa-da-epaia-eider-mendozaren-arabera.htm | Gizartea | «Euskararen aldeko adostasunen aurkakoa» da epaia, Eider Mendozaren arabera | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak EAEko udal legeaz emandako epaiaren inguruan «desadostasunik irmoena» erakutsi du Gipuzkoako Foru Aldundiak. | «Euskararen aldeko adostasunen aurkakoa» da epaia, Eider Mendozaren arabera. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak EAEko udal legeaz emandako epaiaren inguruan «desadostasunik irmoena» erakutsi du Gipuzkoako Foru Aldundiak. | Gipuzkoako Foru Aldundiak ere gaitzetsi egin du EAEko udal legearen aurkako epaia. «Euskararen aldeko adostasunen eta erakundeek egindako ibilbide partekatuaren aurkakoa da», adierazi du Eider Mendoza ahaldun nagusiak. Sententziaren inguruko «desadostasun irmoena» erakutsi du, eta «oso larritzat» jo du epaitegietan «nabarmentzen» ari den joera.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzo eman zuen udal legearen aurkako sententzia, eta, horren ondorioz, udalei euskara hutsean jarduteko eskubidea ukatu die. Hainbat eragile eta erakunde ari dira mintzatzen ebazpenaren kontra. Bide horretan, Eider Mendozak gogora ekarri du erakundeen ardura dela hizkuntza biziberritzearen aldeko erabaki eraginkorrak hartzea, eta azpimarratu du adituek proposatutako lan ildoei jarraitu behar zaiela hori ahalbidetzeko.
Mendozaren ustez, sententzian «agerikoa» da euskararekiko, euskal hiztunekiko eta euskal autogobernuarekiko «sakoneko errespetu falta». Aldi berean, diputatu nagusiak «prestutasun osoa» adierazi du euskal autogobernua defendatzeko eta euskararen erabilera indartzeko administrazioan. Mendozak txalotu egin du azken urteetan landu den hizkuntza politika, eta bide horri eustera deitu du: «Ahalegin horri esker, hizkuntza berdintasuna gauzatzeko bidean aurrerapen handiak egin ditugu, eta euskararen berreskuratze lanean aurrera egin dugu. Udalekin elkarlanean, Gipuzkoako Foru Aldundiak ahalegin horretan jarraitzeko determinazioa adierazi nahi du, bereziki administrazioaren jardunean euskararen erabilera indartzeko ahaleginean jarraitzekoa».
UEU Udako Euskal Unibertsitateko zuzendari Aitor Bengoetxeak plazaratu du UEU ere erabakiaren kontra dagoela. «Euskalgintzaren erantzun bateratua eta sendoa behar dugu», txiokatu du.
Bestetik, Euskalgintzaren Kontseiluak ere berretsi du sententziak euskararen normalizazioaren aldeko kontsentsu zabala urratzen duela. Kontseiluaren iritziz, ebazpenak argiago utzi du «oldarraldi judizial trinko bat» ari dela gertatzen hizkuntza politiken kontra. Ildo horretatik, salatu du euskaraz bizi diren milaka herritarren oinarrizko eskubideetako bat urratzen ari dela sententzia: euskaraz lan egitekoa. Hori guztia dela eta, Kontseiluak babes osoa adierazi die gaur Ursubilen agerraldia egin duten UEMAko alkatei eta ordezkariei. |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230434/san-fermin-eguneko-prozesioa-istilurik-izan-gabe-igaro-da-aurten-curia-kaletik.htm | Gizartea | San Fermin eguneko prozesioa istilurik izan gabe igaro da aurten Curia kaletik | Handia izan da Udaltzaingoaren eta segurtasun kameren presentzia, eta isunak ere handitu egin dituzte aurten. | San Fermin eguneko prozesioa istilurik izan gabe igaro da aurten Curia kaletik. Handia izan da Udaltzaingoaren eta segurtasun kameren presentzia, eta isunak ere handitu egin dituzte aurten. | San Fermin eguneko prozesioa istilu handiegirik gabe igaro da aurten Curia kaletik. Iruñeko Udaltzaingoak hainbat neurri hartu ditu iazko istiluak ez errepikatzeko: martxan jarri du kapsula operazioa, segurtasun kamera gehiago jarri ditu eta isunak 12.000 eurotik 30.000 eurora handitu ditu. Aurreko egunetako giroa nahasia izan da aurten ere. Udalak isunak jartzeko mehatxua egin ostean bertan behera utzi dituzte Iruñeko Herriko Tabernako kultur ekitaldiak, EH Bilduri gaurko antolatua zuen kanpainako ekitaldi bat egitea galarazi dio Nafarroako Hauteskunde Batzordeak. Hori probokaziotzat hartu dute hainbatek.
Dena den, ez da istilu handirik izan. Curia kalean sartzean UPNren eta PSNren aurkako oihuak entzun dira, eta kalearen puntu estuenetan bultzadak egon diren arren, katedralera 14:30tan iritsi dira 27 udalkideak, ezarritako orduan.
Poliziak Udaletxe plazatik aktibatu du kapsula operazioa. Operazio horrekin PSNko, UPNko eta PPko zinegotziek Poliziak sortutako kapsula pertsonalek babestuta egin dute prozesioa. Curia kalean, zehazki, hiru alderdi horietako zinegotziek hiru udaltzainek osatutako ilara baten babesa izan dute. EH Bilduko eta Geroa Baiko zinegotziek ez dute hainbesteko babesa behar izan.
Curia kaleko aldapan sartu orduko entzun dira PSNren eta UPNren kontrako oihuak. Tentsio handieneko momentua izan da Cristina Ibarrola alkatea kaleko puntu estuenean pasa denean, baina polizia kopuru handiak tokia egitea lortu du eta ez da ezustekorik izan.
Iruñeko Udalak ahalegina egin du aurreko urteko irudiak ez errepikatzeko. Iazko gertaerengatik zortzi pertsona atxilotu zituzten, eta bat espetxera ere eraman zuten. Pasa den irailean jakinarazi zutenez, hamar laguni 12.000 euroko isunak jarri zizkieten —120.000 euro denera— «herritarren segurtasuna urratzeagatik, San Ferminen prozesioan parte hartzen ari ziren ordezkari batzuk iraintzeagatik, edariak jaurtitzeagatik eta tentsio eta indarkeria egoera bat sortzeagatik». |
2023-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/230435/philipsen-hirugarrenez-nagusi.htm | Kirola | Philipsen, hirugarrenez nagusi | Flandriarrak esprintean irabazi du Tourreko zazpigarren etapa. Ezustean harrapatu nahi izan du Cavendishek, baina luze egin zaio bukaera. Vingegaardek arazorik gabe defendatu du maillot horia | Philipsen, hirugarrenez nagusi. Flandriarrak esprintean irabazi du Tourreko zazpigarren etapa. Ezustean harrapatu nahi izan du Cavendishek, baina luze egin zaio bukaera. Vingegaardek arazorik gabe defendatu du maillot horia | Azkarren artean azkarrena dela berretsi du gaur Jasper Philipsenek (Alpecin). Tour honetako hirugarren esprinta jokatu da Bordelen (Okzitania), eta hirugarrenez gailendu da flandriarra. Iaz bi etapa zakuratu zituen, baina aurten, are nagusitasun handiagoa ari da erakusten esprinterren arteko borrokan. Mark Cavendishek (Astana) eskuinetik aurreratu nahi izan du, esprinta lehenago hasita, baina gurpila aise hartu dio Philipsenek, eta tximista bezala egin ditu azken metroak. Hala, markarik gabe gelditu da Cavendish. Garaipen bakarra falta zaio Tourrean inoiz izan den ziklistarik irabazleena bilakatzeko, baina gaur, bigarren postuarekin konformatu behar izan du. Hirugarren Biniam Girmay (Intermarche) izan da.
Mendiko bi etapa nekagarriren ondoren, atseden hartzeko hautua egin dute ziklistarik gehienek. Beroak ere lehiarako grina apaldu die, tenperatura aurreko etapetan baino dezentez altuagoa izan baita; 30 gradu ingurukoa. Horiek hala, apenas izan da lehiarik ihesaldia osatzeko, eta lau txirrindulari oldartu dira bakarrik: Simon Guglielmi (Arkea), Nelson Oliveira (Movistar), Jonas Abrahamsen (Uno-X) eta Mathieu Burgaudeau (Total). Begira-begira gelditu zaizkie tropeleko kideak, nagi. Iheslariek ere elkarri begiratu diote, eta halako batean, hanka altxatu dute Oliveirak, Abrahamsenek eta Burgaudeauk. Hasi orduko eman dute amore. Guglielmik, berriz, eutsi egin dio abenturarako gogoari. Txirrindularia bere bakardadean.
Frantziarrak dezenteko tartea zabaldu du hasierako kilometroetan, atzean aho zabalka zeudela baliatuz. 6.30eko errenta hartzen utzi diote iheslari bakartiari. Haatik, azkarrenen taldeek azkar batean zapuztu diote ilusioa, tiraka hasi arau. Aldeak behera egin du kilometroen joanean, eta 45 segundo eskasera murriztu da tarteko helmugan, esprinterren arteko zalapartaren ondorioz. Biniam Girmayk (Intermarche) aurrea hartu die Philipseni eta Mads Pederseni (Lidl). Sailera itzuli dira puntuak bildu ondotik; ekinari lotu zaizkio, aldiz, Nans Peters (Ag2r) eta Pierre Latour (Total). Helmugatik 78 kilometrora irten dira tropeletik, eta berehala egin dute bat Guglielmirekin.
Bakarlari saiatuak elkarlanean aritu da bi ehiztari sonatuekin; harik eta eguneko mendate bakarrean atzean gelditu den arren. Kilometro bakarreko koska leun bat zen, baina erregaia agortu zaio Guglielmiri. Petersek ere nahikoa zela esan du sei kilometroren faltan. Latourren erreleboek gogotik sufriarazi dute, eta, gainera, tropela gainean zuten ordurako. Beste hiru kilometroan eutsi dio Latourrek. Esprinterren txanda iritsi da amaieran, eta Mathieu van der Poelek (Alpecin) berriz ere bideratzaile lanak egin dizkio Philipseni. Flandriarra, hasiera batean, aurkariei begira gelditu da, eta abiada galdu du. Halere, garaiz ibili da martxa berriro azkartu, eta garaipena lortzeko. Jolas hutsa izan da harentzat.
Biharko etapa ere nahiko laua da, baina bukaera bihurria izango du, azken kilometroetan laugarren mailako bi igoera edukiko baitituzte. Libourne eta Limoges artean lehiatuko dira ziklistak, eta 200 kilometroko lana osatuko dute. Horiz jantzita iritsiko da Jonas Vingegaard (Jumbo). |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.