date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230019/banka-meategien-herria.htm | albisteak | Banka, meategien herria | Bankako meategiek historia luzea dute. Olhaberri interpretazio zentroak horren guztiaren berri jakinarazten du. | Banka, meategien herria. Bankako meategiek historia luzea dute. Olhaberri interpretazio zentroak horren guztiaren berri jakinarazten du. | Banka herria Nafarroa Behereko Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Aldudeko ibarrean. Meategi eta burdin langintza izan dira herriaren historiaren oinarri eta herri osoa meategien aztarnez beterik dago. Horrela, aski da Bankara hurbiltzea, herrira sartu aurretik, meategien lehen aztarnak ikusteko. Garai bateko ekonomiaren lekuko diren eraikin handiak atxiki ditu gaur egun zentral hidroelektriko denaren jabeak. Baina, begi bistakoaz harago, ezagutzeko gauza asko dago. Olhaberri interpretazio zentrotik meategi ohi batera doan bidexka, Erreka handia izeneko erreka txikia pasatzeko zubi berriarekin, eta Aldudeko Errobi ibaia zeharkatzeko ontziarekin; ibaiaren beste aldean, meategi ohi baten galeria ikus daiteke, bere argi eta soinu ikuskizunak gidaturik. Olhaberri zentroko etxe azpiko erakusketa gelan, kronologia jakinarazten dute: I. mendetik IV.era, mea zainen ustiapena kobrea bilatzeko egiten zen. 1730. urtean berpiztu zen jarduera, betiere kobrearen inguruan, eta 1750eko hamarkadan gailurra jo zuen. Geroago, 1825ean, aroztegi bat eraiki zuten Bankan, kobre olaren partez. Kobrezko mea zainak bazter utzi, eta gehienik burdina ateratzen hasi ziren hortik aurrera. Erakusketan, tekniken garapenak ere badu bere parte interesgarria. Erromatar garaitik goiti, meategien egiturak nola azkartu diren, ura nola ateratzen zuten, suaren laguntzaz nola zulatu eta kea nola ateratzen zuten, eta beste hainbat konturen berri ere ematen da. Horrez gain, ura ateratzeko errota batek aktibatzen duen mekanismoa piztu daiteke, teknika hobeki ulertzeko. Ibilaldi lasaia Olhaberri interpretazio zentrotik egiten den ibilaldia lasaia da, bi kilometrokoa orotara. Bisita bat eginez gero, historia egin duten pertsonaia batzuk ere azpimarratzen ditu gidak. Besteak beste, Laurenz Bungier suitzarra, Borboiengandik ibarreko meategiak kudeatzeko kontzesioa izan zuena, 1729an. Hastapenean, meatzari alemanekin Bankara heldu, eta historia luze batean meategien hainbat gorabeheraren protagonista izan zen. Olhaberriko erakusketan bere kudeaketaren gorabeherak irakur daitezke. |
2023-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230020/altzurukutik-arbailako-basoetara.htm | albisteak | Altzürükütik Arbailako basoetara | Altzürükü herritik txango eder bat egin daiteke Arbailako basoetara. Oihanak estaltzen ditu Arbailako mendigunearen bi herenak. Bertan dago Europako pagadirik ederrenetarikoa. | Altzürükütik Arbailako basoetara. Altzürükü herritik txango eder bat egin daiteke Arbailako basoetara. Oihanak estaltzen ditu Arbailako mendigunearen bi herenak. Bertan dago Europako pagadirik ederrenetarikoa. | Altzürükü Zuberoako mendebaldeko udalerri bat da, Arbaila eskualdekoa. Arbailako basoen eta Iratiko oihanaren artean dago. Altzürüküko altxor nagusietariko bat hango ondare geologikoa da, inguru hartako eremu karstikoa, hain zuzen ere. Udalerrian, leize ugari daude oraindik esploratu gabe. Oihanak estaltzen ditu Arbailako mendigunearen bi herenak. Bertan dago Europako pagadirik ederrenetarikoa. Oso aberatsa da geologia eta arkeologia aldetik. Paraje eder horiek gertutik ezagutzeko abiapuntu bat Altzürüküko udalerrian dagoen Ahüzkiko ostatu-jatetxea da. Bertako aparkalekutik abiatu, eta mendi aldera zuzentzen den pistan barrena doa ibilbidea. Lehen kilometroa bete ondoren, Ahüzkiko iturri ezaguna dago. Nahiz eta azterketa zientifikoek ezetz dioten, isurtzen duen urak ahalmen diuretikoak omen ditu bertakoen ustez. Txorrotxaren azpian, Piarres Topet Etxahun-ena izan daitekeen herri kantu ezagun baten lehen estrofa irakur daiteke: «Bortian Ahüzki hur hunak osoki». XIX. mendean, ur horiek oso estimu handia izan zuten. Arbailako basoetatik, Olhazarreko amildegi oihantsuan barrena, Biduze ibaiaren sorburua ikusi eta Etxekorteako zelaietara joateko txango bat ere egin daiteke, eta ikuspegi panoramiko ederrez gozatu. Arbailako mendialdearen altzoetara doan beste ibilaldi polit bat ere egin daiteke, Ozaze eta Zühara herrien artean, larre, soro, alor eta oihantxoak bidelagun izanik. Urrutia gaztelu Altzürükün, ezagutzeko modukoa da Urrutia gaztelua, gaur egungo herriko etxea dena. Herriaren erdian dago eraikia. Bi dorre zirkular dira XVI. mendeko jatorrizko eraikinetik gaur egun jarraitzen duten aztarna bakarrak. Eliza ere ikusgarria da, muino batean dago, eta hilerriak inguratzen du. Bere hiru puntako kanpandorrea eredu hirukoiztarraren arabera eraikia dago, Zuberoako beste hainbat elizaren antzera. Mauleko turismo bulegoan argibideak ematen dituzte inguruan jarduerak eta txangoak egiteko, eta baita otordua egiteko eta ostatu hartzeko tokiei buruz ere. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230021/txibite-inbestidurara-aurkeztuko-naiz-baina-orain-ez-dago-baldintzarik.htm | Politika | Txibite: «Inbestidurara aurkeztuko naiz, baina orain ez dago baldintzarik» | Geroa Baiko, EH Bilduko, PSNko eta EH Bilduko hautagaiekin bildu da Unai Hualde, egiaztatzeko oraindik ere inork ez duela nahikoa babesik. Argi geratu da uztailaren 23tik aurrera izango dela. | Txibite: «Inbestidurara aurkeztuko naiz, baina orain ez dago baldintzarik». Geroa Baiko, EH Bilduko, PSNko eta EH Bilduko hautagaiekin bildu da Unai Hualde, egiaztatzeko oraindik ere inork ez duela nahikoa babesik. Argi geratu da uztailaren 23tik aurrera izango dela. | «Tematuta gaude kontrako boto baino aldeko gehiago izateko». Oraintxe, inbestidurarako aukera duen hautagai bakarra PSNko Maria Txibite da, eta hark gaur azaldu du Geroa Bairekin eta Zurekin Nafarroarekin akordioa lortzean pauso hori emango duela. «Gure asmoa da 21 boto horiek lortzea».
Hala, Unai Hualde parlamentko presidenteak baieztatu ahal izan du oraingoz ez dagoela akordiorik. Parlamentua osatu eta hamar lanegunen buruan, talde guztiekin biltzera behartzen du legediak. Hala, bezperako bilerei segida emanez, Hualde gainerako taldeekin batzartu da goizean, parlamentari gutxienetik gehienerako ordenan: lehenik Geroa Bairekin elkartu da, 10:00etan; EH Bildurekin 11:00etan, PSNrekin 12:00etan, eta, azkenik, UPNrekin 13:00etan.
Ikusi gehiago: Inbestidura aztertzeko lehen bilerak parlamentuan
Txibitek, edonola ere, EH Bilduren abstentzioa beharko du bere asmoak bete daitezen. Laura Aznal hautagaiak azaldu du «berandu baino lehen» koalizioarekin hitz egin beharko dela, eta, bileran, argi utzi diote Unai Hualderi «prestasun osoa» dutela «hitz egiteko eta akordioak lortzeko».
Ikusirik oraingoz publikoki EH Bildu gobernua osatzeko negoziazioetatik at utzi dela, ondorengo asteetan koalizioak zer posizio izango duen aurreratu du Aznalek. Haren hitzetan, EH Bilduk epeak bukaeraraino iritsi arte itxaron nahi du, eta oraindik ez dute erabaki zer egin.
EH Bilduren mezua
Aznalek mezu hau igorri dio inbestidurara aurkeztu nahi duen hautagaiari: «EH Bildu aintzat ez hartzea ez da aukera egingarri bat baldin eta politika aurrerakoiak sendotu nahi badira. Borondate irmoa dugu eskuinak Nafarroako politikan eragin ez dezan, baina argi diogu herritarrek ez dutela onartuko inolako bazterketarik. Bi baldintza horiek maila berean jartzen ditugu». Aznalek berretsi du hirugarren indarra direla, aurreko legealdian baino «erabakigarriagoak» direla, eta aritmetikoki haien beharra dutela PSNk, Geroa Baik eta Zurekin Nafarroak.
Txibitek berak jada marraztu du nola kudeatuko duten egoera hori. Aurreko egunetan esan bezala, argi utzi du EH Bilduk ez duela parte hartuko negoziazioetan, baina, behin akordioa lortuta, atea irekirik utzi du. Izan ere, koalizioarekin bilduko ote diren galdetuta, ez du eman ez ezezkorik, ez baiezkorik: «Gobernu akordioa dokumentu irekia izango da, eta azalduko diegu alderdiei hori baita gure konpromisoa». Aurrerago zehaztu du «mundu guztiari» azaltzeko asmoa dutela.
UPN: «Hitzarmena dute»
UPNko Javier Esparzari ez zaio oharkabean pasatu Txibitek egintzat jotzen duela EH Bilduren abstentzioa; izan ere, koalizioak haren inbestidurari ezezko botoa ematen badio, PSNk inoiz ez luke lortuko bere helburua. Hala, Esparzak ondorioztatu du «hitzarmen bat» dutela. «PSOEk erabaki du EH Bilduk eskatzen diona ordaintzea, baina, hori bai, uztailaren 23ra arte itxarongo dute, Pedro Sanchezi enbarazurik ez egiteko, eta kanpainan auzi honek eraginik izan ez dezan». Esparzaren arabera, EH Bildu «sendo» dago, «PSNk Nafarroako gobernabidearen giltza eman diolako».
Bilkura horietan, argi geratu da uztailaren 23tik aurrera etorriko dela gobernu akordioa. Geroa Baiko Uxue Barkosen arabera, PSNk berak baieztatu du hori, eta kezkatuta azaldu da horrek negoziazioen erritmoa mantsotu eta haren bilakaera baldintzatu duelako. «Hilabete iragan da, eta orain hasi gara edukiei buruz negoziatzen». Txibitek berak onartu du data hori baldintzatzen duen elementua dela, baina gogora ekarri du 2019ko inbestidura abuztuaren 6an egin zela: «Orduan ez zegoen hauteskunde orokorrik».
Negoziazioak, aurrerantz
Negoziazioak aurrera doaz. Astelehenean, Geroa Baik hamazazpi arlotan banatutako ia ehun neurri helarazi zizkien beste bi taldeei, eta Uxue Barkosek baieztatu du jada jaso dituztela besteen agiriak. Lehen irakurraldian, nabarmendu du Zurekin Nafarroaren dokumentuak proposamen zehatzak dituela, baina PSNrenari zehaztasuna falta zaiola. Haren hitzetan, PSNren agiriak posizio politikoak ematen ditu, baina neurrietan sartu gabe.
Azken bi asteetan, tentsioa azaleratu da PSNren eta Geroa Bairen artean, eta, Barkosen arabera, aurreko lau urteetan gobernuaren funtzionamenduak eraman ditu «finago zehaztera nolakoa izango den gobernuaren egunerokoa». Adibide gisa jarri du Mañeru eremu mistora pasatzeko proposamenari PSNk emandako ezezkoa: ustez, akordio programatikoan argi zegoen hori, baita udalen autonomia errespetatuko zela ere, baina, gero, sozialistek kontra egin zuten: «Auzia ez da mesfidantzarik ba ote den, baizik eta operatiboagoak izan behar dugula».
Geroa Baik ere ez du gustuko izan PSNk ondorioztatzea parlamentuko presidentetza eman dietela eta gobernuan ordezkaritza txikiagoa izango dutela. «Haien ustezko eskuzabaltasunik ez dago. Aritmetikoki, 11 parlamentarirekin, inoiz ez dute parlamentuko lehendakaritzarik izan». Beste behin esan du Txibitek presente egon behar lukeela negoziazioetan, inbestiduran hark eskatuko baitie alderdiei konfiantza adierazteko. Txibite ez egoteak «lidergo falta» irudikatu dezakeela uste du.
Txibite, haserre
Auzia, baina, ez du gustuko Txibitek: «Benetan sartu behar dugu kontu hauetan?», esan du, haserre, kazetari batek horren inguruan galdetu dionean, bigarren aldiz. PSNko hautagaiaren arabera, berea «lidergo partekatua da», eta negoziazioetan «talde gisa» jarduten dute, «programa alderdi sozialistarena delako, eta ez Txibiterena». Haren haserreak adierazten du auzia ez duela gustuko, eta haren presentziarik eza politikoki ez higatzeko asmoaren ondorio dela.
Hurrengo bilera ostiralean izango dute, baina Txibitek aurreratu du beste dinamika batean sartuko direla eta ziurrenik ez dituztela komunikabideak deituko. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230022/adingabeei-egindako-bi-sexu-abusutatik-bat-familia-barruan-gertatzen-da.htm | Gizartea | Adingabeei egindako bi sexu abusutatik bat familia barruan gertatzen da | Biktimen %81 neska nerabeak edo neskatxoak dira, gehienak 14 eta 17 urte bitartekoak. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eman ditu datuok, EHUren ikastaroetan. | Adingabeei egindako bi sexu abusutatik bat familia barruan gertatzen da. Biktimen %81 neska nerabeak edo neskatxoak dira, gehienak 14 eta 17 urte bitartekoak. Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eman ditu datuok, EHUren ikastaroetan. | Adingabeei egindako bi sexu abusutatik bat familia barruan gertatzen da, eta biktima ia gehienak —%81— neska nerabeak edo neskatxoak dira, gehienak 14 eta 17 urte bitartekoak. Datuok eman ditu gaur Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak Donostian, Kontaidazu zer gertatu zen: Indarkeria jasaten duten haur eta nerabeak elkarrizketatzen EHUren ikastaroan. Ertzaintzaren datuen arabera, 2020an 1.459 adingabe izan ziren delitu baten biktima —Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako adingabeen %0,4—, eta horien artean tratu txarrak eta familia barruko indarkeria izan ziren nagusi: %45,5. OME Osasunaren Mundu Erakundearen datuak gogora ekarri ditu sailburuak: munduan bost adingabetatik batek sexu abusuak pairatu ditu 17 urte bete aurretik. Eta Espainiako Berdintasun Ministerioaren datuak ere antzekoak direla azaldu du: 2019an galdetutako emakumeen %3,6k adierazi zuten sexu indarkeria motaren bat pairatu izan zutela 15 urte bete aurretik. Datuok eskuan, ondoriozta daiteke Espainian haur eta nerabeen %20 inguruk sexu indarkeria jasan dutela noizbait, Melgosaren arabera. Jakina da adingabeen aurkako sexu indarkeria ez dela anekdotikoa, maiz gertatzen dela, baina nekez atzematen da, eta, detektatzen denean, gutxitan salatzen da. Datuak, beraz, «izebergaren muturra» baino ez direla nabarmendu du Melgosak, eta hori hala izateko arrazoi asko daudela azaldu du: «Tratu txarren eta abusuen kopuru beltz bat dago salatzen ez dena, beldurragatik, nahasmendu disoziatiboak daudelako, haurrak egin diotena ulertzeko edo adierazteko elementurik ez duelako, edo errua botako dioten edo sinetsiko ez dioten beldur delako». Nolanahi ere, gero eta sexu indarkeriako kasu gehiago salatzen dira: 128 salaketa izan ziren 2016an, eta 159, berriz, 2020an. Baina adingabeentzat ez da samurra izaten salaketa jartzen dutenetik aurrera egin behar duten bidea. Melgosak esplikatu duenez, «prozesu judizial gogor bat» hasten da biktimarentzat, eta sarritan haurrentzat egokitu gabe ingurune batean egin behar izaten du bidea. Gainera, prozesu hori urteak luza daiteke, eta, duela gutxi arte, «trauma berriz pizten» zien haurrei, eta defentsak haien testigantza zalantzan jar zezakeen elkarren segidako deklarazioen bitartez. Hori dena konpontzeko, Jaurlaritzak proiektu bat jarri zuen abian 2022-2028 aldirako Euskadiko Justizia Plan Estrategikoan, zeinaren bitartez «hobetu» egin den justiziaren sarbidea eta arreta adingabeentzat. Proiektuak informazio «egokitua» ematen die adingabeei beren eskubideei eta eragiten dieten prozedurei buruz, eta, haurren aurkako indarkerian espezializatutako zigor arloko epaitegiak edo Barnahaus proiektuak martxan jartzea aholkatzen du. Save the Children erakundearen arabera, haur eta nerabeen aurkako sexu indarkeriako kasuen % 70 inguru ez dira inoiz ahozko epaiketara iristen. Hori hala, Melgosak iritzi dio oso garrantzitsua dela haurren eta haien beharren mailan jartzea justizia: «Izan ere, sistemari aurre egiten diotenean, ulertu ezin duten helduen mundu beldurgarri batean ikusten dute beren burua». Gogoratu du haurren eta nerabeen aurkako indarkeria prebenitzeko estrategia bat duela Jaurlaritzak, «indarkeria goiz prebenitzeko eta detektatzeko, eta arreta, babes eta erreparazio eraginkorragoa eskaintzeko», eta adingabeen eskubideen babeserako urratsa dela atzo Gobernu Kontseiluak onartutako Haur eta Nerabeen Lege proiektua ere. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230023/osakidetzako-transfusio-zentroko-eta-buru-osasuneko-langileek-4-gehiago-kobratuko-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako transfusio zentroko eta buru osasuneko langileek %4 gehiago kobratuko dute | Osakidetza eta UGT, SME eta Satse sindikatuak mahai sektorialean bildu dira gaur. | Osakidetzako transfusio zentroko eta buru osasuneko langileek %4 gehiago kobratuko dute. Osakidetza eta UGT, SME eta Satse sindikatuak mahai sektorialean bildu dira gaur. | Osakidetzak eta UGT, SME eta Satse sindikatuek bilkura izan dute gaur, eta zenbait akordio lortu dituzte. Bertzeak bertze, Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroko langileek, Buru Osasuneko alorrean lan egiten dutenek eta Tolosaldeko ESIko zenbait langilek %4ko osagarria kobratuko dute, beren irabaziak Osakidetzako bertze profesionalenak bezalakoak izan daitezen. Lantaldeen eraketak eta mahai sektorialen deialdiak ere esku artean dituztela adierazi dute, oraindik lantzeke dauden gaien inguruan aurrera egiteko.
Transfusio zentroko langileek 31 greba egun egin dituzte, eta ELAk adierazi duenez, horiek izan dira «Osakidetzaren jarrera aldatzea lortu dutenak». Hala, langileak egindako lanagatik zoriondu dituzte. ELAk, baina, ez du gaurko akordioa sinatu proposamenean agertzen diren langileak ez dituelako «atzean» utzi nahi: etengabeko arretako guneetako, lehen arretako eta bezeroaren arretarako guneetako langileak. Izan ere, Osasun Sailak eskaintza bat egin badu ere etengabeko arretako guneetan aparteko orduak egiteagatik ordaintzen den kopuruari dagokionez, afera horren inguruan ez da akordiorik lortu, sindikatuek bertze osagarri batzuk nahi zituztelako.
Horrez gain, ELAk salatu du Osakidetzak ez duela «inolako neurririk planteatzen langile faltaren atzean dagoen benetako problematikari aurre egiteko: lan baldintza eskasak». Izan ere, udan osasun zentro batzuk itxiko dituzte, bertze batzuetako orduak murriztu eta bertze zenbait irekita egonen dira, baina medikurik gabe. Horren aurrean langileek aparteko orduak egitea planteatzen dela dio sindikatuak: «Gaur, [Osakidetzak] aparteko ordu horiek ordaintzeko baldintzak hobetzeko proposamen bat ekarri du mahaira, baina ezein sindikatuk ez du proposamen hori onartu; izan ere, benetako arazoei aurre egiten ez dien neurri bat izateaz gain, EAGetako eta larrialdietako langileak diskriminatzen ditu».
LAB ere bileran egon da, eta adierazi du argi gelditu dela zein diren zuzendaritzaren lehentasunak, eta epe motzeko neurriak hartzen jarraitzen duela. Hala, erabaki dute akordioa ez sinatzea: «Gatazka hau ez da benetan konpontzen ari, hainbat kolektibo (etengabeko arreta guneetakoak eta lehen mailako arretako langileak, esaterako) akordiotik kanpo uzten baititu. Konponbideak integrala izan behar du; horregatik, ezin dugu sinatu kolektibo gehiago Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentroko langileek azken urteetan jasan duten egoerara kondenatuko dituen akordiorik».
Sindikatuak adierazi du zuzendaritzak «bere gain» hartu behar dituela «luzaroan izan duen jarrera autoritarioaren ondorioak», eta «atzeraeragina» baztertu behar dutela, «iraingarria» delako grebak egin dituzten langileentzako.
CCOOk, berriz, erran du Osakidetzak akordio bat lortu nahi duen arren, oraindik ez duela «esfortzurik egin mahai gainean edukirik jartzeko». ELAk eta LABek azpimarratutako gabezia beraren inguruan mintzatu da, eta erran du soldata igoeraren proposamena «osatu gabe» dagoela, hainbat kategoria osagarria lortzeko aukeratik kanpo uzten dituelako. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230024/bermeoko-alkate-nadia-nemeh-shomalyk-eraso-xenofoboak-salatu-ditu.htm | Politika | Bermeoko alkate Nadia Nemeh Shomalyk eraso xenofoboak salatu ditu | Asier Larrauriren lekukoa hartu du, hark dimisioa eman ostean. «Faxistak haserretu badira bide onean» doazela esan du EH Bilduko alkateak | Bermeoko alkate Nadia Nemeh Shomalyk eraso xenofoboak salatu ditu. Asier Larrauriren lekukoa hartu du, hark dimisioa eman ostean. «Faxistak haserretu badira bide onean» doazela esan du EH Bilduko alkateak | EH Bilduko eta Guzan herri plataformako zinegotzien babesaz, Bermeoko (Bizkaia) alkate izendatu dute Nadia Nemeh Shomaly koalizio abertzaleko hautagaia. Asier Larrauri izendatu zuten udala osatu zenean, baina ordu batzuk baizik ez zituen egin karguan. Autoarekin istripu bat izan eta alkohol maila gainditu zuela ikusita, dimisioa eman zuen Larraurik. Hala, Nemeh Shomaly da Bermeoko alkate berria gaurdanik, eta eraso «sexistak eta xenofoboak» salatu ditu kargua hartzean.
Palestinako jatorria du Nemeh Shomalyk, eta, hitzaldi bukaeran, jakinarazi du eraso horiek jasan dituela aginte makila hartzera zihoala jakin denetik, emakumea delako eta Palestinakoa jatorriz. 43 urteko abokatuak «ozen eta argi» esan nahi izan zuen «faxistak haserretu badira bide onean» doazela Bermeon. Nemeh Shomaly alkateak hitz ederrak izan ditu Larrauri alkate ohiarentzat, «lankide eta lagunarentzat». «Nire neba bihurtu da, eta argi daukat, neba bidean erortzen bada, lepoan hartzen dudala eta aurrera jarraitzen dugula». Larrauri alkategai ohiaren ordez, EH Bilduko beste zinegotzi bat sartu da Bermeoko udalbatzan: Victor Uriarte. Koalizioko bost zinegotzien eta Guzan plataformako lauren baturak EAJren zortziak gainditu ditu, Nemeh Shomaly alkate izendatzeko.
Ahaldun nagusien eguna
Bizkaiko udalerri handienetako bigarrenean ere, Getxon, bada gobernu akordio bat Amaia Agirre alkate berriak goberna dezan. EAJk eta PSEk ituna egin dute «egonkortasun politikoa eta aurrerabide soziala» egon daitezen hirian. Baina Agirre jeltzaleak ez du gehiengo absoluturik izango PSEren babesa eduki arren, eta udal gobernuak akordioak lortu beharko ditu beste indarrekin. 2015etik, alderdi bi horien arteko gobernuak eduki ditu Getxok, eta biek ala biek uste dute formula onena dela «berdintasunaren eta kohesioaren aldeko Getxo bat» eraikitzeko.
Udalei dagokienez bakarrik ez, EAJren eta PSEren arteko aliantza estrategikoak gobernu akordioak eman ditu foru aldundietan ere, lehen-lehenik Araban; baina Gipuzkoan ere loturik da foru gobernua gidatzeko bi alderdien arteko akordioa. Bihar bertan, Eider Mendoza ahaldungai nagusiak jasoko du aginte makila Gipuzkoako Batzar Nagusietan egingo den inbestidura saioan.
Maddalen Iriartek irabazi zituen foru bozak, 22 batzarkide lortu baitzituen, Mendozak ateratakoak baino bost gehiago; baina hautagai jeltzalearen alde bozkatzekoa da PP, eta hark izango du giltza berdinketa baldin badago. Iriartek ere bere hautagaitza aurkeztuko du, eta, Elkarrekin Podemosen bi batzarkideen babesa lortuz gero, EAJ-PSEren baturaren adinako babesa lortuko du. PPk desegingo du berdinketa hori, udal osaketei begira islatu diren estrategiak aintzat hartuz gero.
Araban ere, bihar izendatuko dute Ramiro Gonzalez jeltzalea ahaldun nagusi. Hark ere PSE-EEren babesa edukiko du gobernatzeko, baina, Mendozari gertatuko zaion antzera, gehiengo absoluturik ez du izango —12.000 boto galdu ditu EAJren eta PSEren baturak—, eta aurrekontu orokorrak eta bestelako legeak oposizioko indarrekin adostu beharko ditu, Voxekin salbu, hura baztertu egin dute eta. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230025/baieztatu-dute-landetatik-jaurti-zutela-astelehenean-lorratza-utzi-zuen-misila.htm | Bizigiro | Baieztatu dute Landetatik jaurti zutela astelehenean lorratza utzi zuen misila | Biscarrosse herritik jaurti zuen Frantziako Defentsa Ministerioak misil hipersonikoa. Euskal Herritik eta hainbat txokotatik ikusi ahal izan zen hark utzitako arrastoa. | Baieztatu dute Landetatik jaurti zutela astelehenean lorratza utzi zuen misila. Biscarrosse herritik jaurti zuen Frantziako Defentsa Ministerioak misil hipersonikoa. Euskal Herritik eta hainbat txokotatik ikusi ahal izan zen hark utzitako arrastoa. | Astelehen gauean, Euskal Herritik eta beste hainbat tokitatik zerbait arraroa ikusi ahal izan zuten zeruan: txirikordatutako lorratz bat. Lehen begi bistaz, arrasto horren irudia zabaldu zen sare sozialetan, zer izan zitekeen galdetuz. Frantziako Defentsa Ministerioak argitu ditu dudak: misil hipersoniko baten lorratza zen. Baionatik 100 kilometrora jaurti zuten, Biscarrosse herritik (Landak, Okzitania).
Bertan du DGA Armamentuko Zuzendaritza Nagusiak halako probetarako egoitza bat. Duela astebete ohartarazpena egin zuen itsasoz eta airetik nabigatzeko arriskuez Bizkaiko golkoan, Zelta itsasoan eta Ozeano Atlantikoko ekialdean, ekainaren 26tik 30era bitarte.
Atzo baieztatu zuen ministerioak herenegun gauean, 22:00etan, hain justu, egin zuela VMaX izeneko misil hipersonikoaren probaldia. Aurreikusi ezinekoa da hegaldian izan ahal duen ibilbidea, bi hegal handi baititu VMaX misilak. Soinuarena halako bost baino gehiagoko abiadurara hel daiteke (6.000 km/h inguru). Ez dute emaitzen berririk eman; oraindik analizatzen ari dira probaldiko datuak.
Supersoniko deritzo soinuaren abiadura (300 m/s edo 1080 km/h) gainditzen duenari; hipersoniko, berriz, hotsaren hedatze lastertasuna halako bost gainditzen duenari (1.500 m/s edo 5.400 km/h).
2010eko hamarkada erdialde aldean ekin zioten herrialde gutxi batzuek misil hipersonikoak garatzeari; tartean, Errusia, Txina eta AEBak. Beste batzuk ere hasi dira inbertitzen teknologia horretan: Japonia, Hego Korea, India, Iran... Ukrainako gerrak bizkorrarazi besterik ez du egin halako armen gaineko interesa. Errusiak, esaterako, iaz erabili zuen lehenbizikoz eraso batean Kinzhal (daga) izeneko misil hipersonikoa.
Lorratzaren irudi batzuk zabaldu zituzten sare sozialetan: |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230026/getxoko-san-nikolas-ikastolak-antolatuko-du-2024ko-ibilaldia.htm | Gizartea | Getxoko San Nikolas ikastolak antolatuko du 2024ko Ibilaldia | Maiatzaren 26an ospatuko dute Bizkaiko ikastolen festa, udalerriko hainbat eremutan. ’Txonbo’ egitera gonbidatu nahi dute. | Getxoko San Nikolas ikastolak antolatuko du 2024ko Ibilaldia. Maiatzaren 26an ospatuko dute Bizkaiko ikastolen festa, udalerriko hainbat eremutan. ’Txonbo’ egitera gonbidatu nahi dute. | 2024ko Ibilaldiak baditu herria eta antolatzailea. Getxoko (Bizkaia) San Nikolas ikastolak hartu du heldu den urteko Bizkaiko ikastolen festa antolatzeko ardura. Maiatzaren 26an izanen da, udalerriko hainbat eremutan. Txonbo izanen da jaiarentzat aukeratu duten leloa, buruz behera murgiltzea adierazteko Uribe Kostako hainbat herritan erabiltzen den hitzari erreferentzia eginez. Hala, ur zipriztinak irudikatzen dituen logoa erabiliko dute.
Orain dela hilabete egin zuten aurtengo Ibilaldia Ondarroan (Bizkaia), eta haren balorazio ona egin dute. Heldu den urtekoa 46. jaialdia izanen da, eta hainbat helburu finkatu dituzte antolatzaileek:euskararen sustapena bultzatzea, sexuari eta generoari lotutako rolak gainditzea, antolatzen dituzten ekintza guztietan jasangarritasuna bermatzea, ikastola komunitate osoaren eta herriko eragile guztien partaidetza eta behar ezberdinak dituztenen inklusioa. «Ibilaldian txonbo egin nahi dugu. Txonbo bizikidetzara, abenturara, Getxora, euskarara... eta aurretik adierazitako balio ezberdinetan murgildu edo txonbo egin gura dugu».
Unai Elorriaga ikastolako guraso eta euskal idazle ezagunak egindako ikerketaren emaitza da txonbo hitzaren erabilpena. Gaztelaniaz ere erabilpen handia du, eta askok uste izan dute mailegu gisa iritsi zela euskarara, baina alderantziz da. Horregatik ere azpimarratu nahi izan dute.
60 urteko ikastola
1963an sortu zen Getxoko San Nikolas ikastola, Bilboko lehenengo Ikastola klandestinoaren ideia harturik. Bederatzi familiak abiatu zuten. Begoña Abaitua andereñoaren gidaritzapean hamabi ikasle hasi ziren euskarazko irakaskuntza jarraitzen. San Nikolas Irakaskuntza Zentroa deitu zuten ‘ikastola’ izena bera ezkutatzeko. Urteen poderioz, ikasle kopurua emendatu eta ikastolaren dimentsioa handitu egin zen. Heldu den urteko Ibilaldiaren aurkezpena baliatu nahi izan dute urteetan proiektuan inplikatutako guraso eta irakasleak eskertzeko. Gaur egun, 1100tik gora ikaslek , 700 familia aktibok eta 140 langile inguruk osatzen dute San Nikolas Ikastola kooperatiba elkartea. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230027/aurreiritziak-eta-babes-falta-salatu-ditu-euskal-lgtbi-behatokiak.htm | Gizartea | «Aurreiritziak» eta «babes falta» salatu ditu Euskal LGTBI+ Behatokiak | Elkarretaratzea egin dute Bilboko epaitegien aurrean, eta botere judizialaren eta erakundeen jarrera txarretsi dute | «Aurreiritziak» eta «babes falta» salatu ditu Euskal LGTBI+ Behatokiak. Elkarretaratzea egin dute Bilboko epaitegien aurrean, eta botere judizialaren eta erakundeen jarrera txarretsi dute | Euskal LGTBI+ Behatokiak elkarretaratzea egin du Bilboko epaitegien aurrean, oraindik ere botere judizialean eta beste zenbait erakundetan dauden «aurreiritziak» eta «babes falta» salatzeko. 2021etik aurrera Bilbon gertatutako zenbait gizonezko gayren hilketen inguruan, ikerketa eta Justiziaren erantzuna «eskasak» izan direla irizten diote, eta fiskaltzaren «nagikeria eta interes falta» ere salatu dute. Bilboko Udala ere kritikatu dute, auzi horretan herri akusazio gisa ez aurkezteagatik: «Jakin nahiko genuke ea haren jokabidea berdina izango ote litzatekeen, biktimak gizon edo emakume heterosexualak izan balira».
Ikusi gehiago: Faxismoaren kontra, kalera
LGTBI+ Behatokiaren ustez, «haserre egoteko» arrazoi ugari daude. Eusko Jaurlaritzak LGTBI Legea onartzeko duen «borondate eskasa», Bilboko Udalak «gorroto delituak prebenitzeko udal plangintza eraginkorrik» abian jarri ez izana eta beste «gabezia» batzuk aipatu ditu, horren erakusgarri.
Erakundeak eta alderdiak
LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna dela eta, erakunde gehienek bat egin dute LGTBI eskubideen aldeko aldarriarekin. Eusko Legebiltzarrean, legebiltzarkideek elkarretaratzea egin dute egoitzaren aurrean, Eskubideen eta aniztasunaren alde lelopean. Vox ez beste alderdi guztietako ordezkariak egon dira han. Nafarroako Gobernuak eskubide horien alde lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi du, eta Maria Txibite lehendakariak «atzerapausorik» ez emateko deia egin du.
Eusko Jaurlaritzaren Berdindu zerbitzuak «eraso homofoboak» salatu ditu, eta bereziki duela gutxi Villabonan (Gipuzkoa) eta Urtuellan (Bizkaia) gertatutakoak gogorarazi ditu. «Albiste onak» ere nabarmendu ditu Berdinduk, eta horien artean Espainiako Trans Legea onartu izana goraipatu du.
EAJren izenean, Iñigo Iturrate legebiltzarkideak esan du bere alderdiak «pertsona guztien aniztasuna, askatasuna eta giza eskubideak» aldarrikatzen dituela. EAJk ortzadarraren koloreak ezarri ditu bere sare sozialetan.
EH Bilduk konpromisoa berretsi du «eskuindarrek aldarrikatzen duten gorrotoaren eta eskubideetan atzera egitearen aurka», Bel Pozueta Espainiako Kongresuko diputatuak esan duenez. Batez ere, bi kide ekarri nahi izan dituzte akordura: Mikel Martin gay askapenaren aldeko militantea, joan den martxoaren 2an hila, eta Vicente Vadillo Francis, 1979an Errenterian (Gipuzkoa) Espainiako polizia batek tiroz hildako trabestia. «Kolektibo horrek gaur egun ere pairatzen du indarkeria eta sufrimendua», azaldu du Pozuetak.
«Politika publiko integralak eta sendoak eraikitzeko konpromisoa hartzen dugu euskal jendartearekin, ikuspegi feministan eta LGTBIn oinarritutako zerbitzuak garatzeko eta babes kolektiboko mekanismoak ezartzeko bideak irekitzeko», esan du Pozuetak. «Eta ez dugu ahaztuko. Lanean jarraituko dugu LGBTIQ+ mugimenduak gure herrian izan duen papera eta historia aitortzeko».
PSE-EEk sare sozialen bidez egin du bat ekainaren 28ko aldarrikapenekin, bereziki «beldurrik eta murrizketarik gabe bizitzeko eta aske izateko» aldarriarekin. Esan duenez, ez du «PPk eta Voxek nahi duten iragan grisera» itzultzerik nahi.
Ahal Dugu-k ere «konpromisoa» berretsi du «zisheteronormatiboak ez diren pertsona guztien eskubideekin», eta mugimendu feministetako eta LGTBI mugimenduko ordezkariekin «lankidetzan» aritzeko borondatea erakutsi du. Eskuin muturretik datozen gorroto diskurtsoez ohartarazi du: «Iragartzen diren lege atzerapenek, hala nola, onartu berri den Trans eta LGTBI Legea indargabetzeak edo sexu bihurketako terapiak ezartzeak, hotzikara ematen dute». |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230028/eajk-eta-pse-eek-gobernu-akordioa-itxi-dute-gipuzkoan.htm | Politika | EAJk eta PSE-EEk gobernu akordioa itxi dute Gipuzkoan | Hamahiru ekintza ildo definitu dituzte bi alderdiek: besteak beste, «gizarte-politikei bultzada berri bat ematea». Bihar dute inbestidura saioa. | EAJk eta PSE-EEk gobernu akordioa itxi dute Gipuzkoan. Hamahiru ekintza ildo definitu dituzte bi alderdiek: besteak beste, «gizarte-politikei bultzada berri bat ematea». Bihar dute inbestidura saioa. | Gipuzkoako Batzar Nagusietan bihar dute ahaldun nagusia aukeratzeko bilkura. Ezusterik ezean, Eider Mendoza EAJko ahaldungaia hautatuko dute, EAJk, PSE-EEk eta PPk aldeko botoa emanda. Horretarako ordu eskas batzuk falta direla iritsi da EAJren eta PSE-EEren arteko gobernu akordioa, «pertsonen zaintza lehenetsiko duen eta gizarte, teknologia eta ingurumen eraldaketei modu berritzaile eta kolaboratiboan erantzungo diena», bi alderdien esanetan.
EAJk eta PSE-EEk hamahiru ildoko egitasmo bat adostu dute: besteak beste, gizarte politikei «bultzada berri bat» ematea, ekonomia «indartsu eta lehiakorra» eraikitzea, «ongizatea eta lehiakortasuna babesteko zerga politika» bat garatzea, klima aldaketari aurre egiteko «estrategia sistemiko» bat gauzatzea, emakumeen eta gizonen «benetako berdintasuna» lortzea, euskararen erabilera «bizitzako esparru guztietan» sustatzea eta mugikortasun «iraunkor eta konektatuan jauzi bat» egitea.
Bi alderdiek koalizioko gobernuaren azken zortzi urteetako «emaitza positiboak» baloratu ondoren sinatu dute hitzarmena, «lankidetzatik abiatuta eta etorkizunera begira, pertsona guztiei kalitatezko enplegua, babes soziala eta bizitza proiektu orekatua bermatzeko». Azaldu dutenez, lurralde «kohesionatu, integratzaile eta jasangarri bat» eraikitzen jarraitzea izango du helburu gobernu berriak, «gizarte desberdintasunei aurre egiteko eta, ekonomia lehiakor batetik abiatuta, Gipuzkoako gizarte osoari ongizate integrala eskaintzeko».
Biharko inbestidura saioa 09:30ean hasiko da Batzar Nagusietan, eta bi ahaldungai nagusik aurkeztuko dute beren hautagaitza; Mendozaz gain, baita Maddalen Iriarte EH Bilduko zerrendaburuak ere. Indar subiranistak lortu zituen batzarkide gehien maiatzaren 28ko hauteskundeetan, 22, eta haren aldeko botoa ematekoak dira Elkarrekin Podemos-IUko bi batzarkideak ere. Beraz, ezusterik ezean, 24 izango lituzke Iriartek. Beste horrenbeste dauzkate EAJk eta PSE-EEk ere, eta, beraz, PPko hiru batzarkideak erabakigarriak izango dira zirt edo zart egiteko. |
2023-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/230029/oriamendik-udako-txapelketa-berria-antolatu-du.htm | Kirola | Oriamendik udako txapelketa berria antolatu du | Jai Alai Summer Season King’s Edition txapelketa antolatu du San Fermin torneoaren ordez Larunbatean hasiko da, eta uztailaren 15ean bukatu. Lau erremontistak postua aldatuko dute | Oriamendik udako txapelketa berria antolatu du. Jai Alai Summer Season King’s Edition txapelketa antolatu du San Fermin torneoaren ordez Larunbatean hasiko da, eta uztailaren 15ean bukatu. Lau erremontistak postua aldatuko dute | Berritu edo hil dio esaera zaharrak. Oriamendi 2010 enpresak oso argi du: ez du nahi erremontea hiltzea; bizi-bizi eutsi nahi dio, eta luzaroan. Horretarako, aspaldi egin zuen hura eraberritzearen aldeko apustu sendoa. Asmo horrekin, hainbat aldaketa egin ditu erremontearen jardunean azkenaldian, eta hainbat berrikuntza teknologiko txertatu: kamerak kaskoetan, mikrofonoak soinean, eta Erremontari telebista saio propioa ETB1en, besteak beste. Apustuak arrakasta izan du, erremonteari bizirik eta osasuntsu eusteaz gain, zale berriak biltzen ari baitira pilotalekuan. Oriamendik garai berrietara egokitu nahi zuen erremontea, eta lanaren poderioz, helburua lortzen ari da. Baina gehiago nahi du, eta beste pauso bat eman du berrikuntzaren eta aldaketaren aldeko bidean. Horrela, goitik behera aldatu du udan jokatu ohi den torneo nagusia: sanferminetakoa.
San Fermin torneoari izena bera ere aldatu dio: Jai Alai Summer Season King’s Edition txapelketa izango da aurrerantzean; Jai Alairen Uda Sasoiko Erregeen Ekitaldia. Larunbatean hasiko da, eta uztailaren 15ean bukatu. Bost egunez jokatuko dute Hernaniko (Gipuzkoa) Galarreta pilotalekuan: larunbatean eta hilaren 6an eta 8an ligaxka jokatuko dute lau bikotek; aurreneko bi sailkatuak finalerdietan ariko dira uztailaren 13an; eta irabazleek finala jokatuko dute uztailaren 15ean. Erremontari saioan egin bezala, hiru setetara jokatuko dituzte partidak: aurreneko biak, hamabost tantora, eta beharrezkoa balitz, azkena bostera.
Aldaketa garrantzitsua egin dute bikoteak osatzeko orduan. Lau bikotek jokatuko dute txapelketa, baina ezohikoak izango dira erabat; bi bikote aurrelariz osatuta egongo dira, eta beste biak, berriz, atzelariz. Hauek izango dira lau bikoteak: Kemen Aldabe eta Javier Urriza; Beñat Segurola eta Imanol Ansa; Endika Barrenetxea eta Aritz Juanenea; eta Xabier Azpiroz eta Iban Larrañaga. Urrizak eta Ansa II.ak lehen aldiz jokatuko dute txapelketa bat atzelari gisa; eta Barrenetxea IV.a eta Azpiroz, berriz, aurrenekoz ariko dira aurrelari moduan.
Jaialdien ordutegietan egin dute beste aldaketa esanguratsu bat. Ostegunetan, uztailaren 6an eta 13an, ohiko ordutegian hasiko dira: 16:30ean. Larunbatetan, ordea, gauez hasiko dira: uztailaren 1ean eta 8an, 22:00etan; eta 15ean, 21:00etan. Horietan jendeari aukera eman nahi diote eguna nahieran aprobetxatzeko, eta gauez Galarretara joan, eta erremonteaz eta antolatuko den ikuskizunaz gozatzeko. Ez delako erremontea bakarrik egongo. Jai giroa gustuko duen orok aukera paregabea izango du festaz gozatzeko: disko jartzaile bat izango da, eta jateko eta edateko aukera ere bai, pintxo-potea egingo baita.
Txapelketa «erakargarria» «Txapelketa berezia izango da», azpimarratu du Endika Barrenetxeak, Oriamendiko erremontista eta ordezkariak. Aurkezpenetik hasita. Gaur arratsaldean egin dute, Donostiako Santa Klara uhartean, Kontxako badiaren erdian. Ondo pentsatuta zegoen. «Ikusle berriak bereganatu nahi ditugu, eta uda garaia aproposa da horretarako, turista asko etortzen baita gurera. Kirola, tradizioa, musika eta gastronomia batzen dituen aukera bat eskaini nahi diegu haiei guztiei. Gauza berriak egiten ari gara aspaldian, eta emaitza onak lortzen ari gara. Ea honek ere arrakasta duen».
Txapelketa ikusleentzat eta pilotarientzat «erakargarria» izango delakoan dago. Hain zuzen ere, postua aldatuta ariko diren lau erremontistetako bat da Barrenetxea IV.a. «Esperimentua da postuak aldatzearena, baina, nire ustez, jakin-mina piztuko du, baita saltsa sortu ere gure artean; elkar xaxatzen aritzen gara ea zeinek egiten duen lan gehiago kantxan. Gainera, erremontista batek baino gehiagok esana genuen gustatuko litzaigukeela postua aldatuta jokatzea. Txapelketa honek horretarako aukera emango digu. Pizgarria da; jokatzeko gogoz gaude. Ikusleek, berriz, espero ez duten zerbait ikusiko dute».
Lehen Mailako txapelketa berriaz gain, Bigarren Mailakoa antolatu du Oriamendik datozen hiru larunbatetarako. Larunbatean, lehen finalerdian, Loitegik eta Aiestaranek Irazuren eta Zubiriren aurka jokatuko dute; eta bigarrena 8an izango da: Zaldua II.a eta Eskudero Gurrutxagaren eta Apezetxearen aurka. Irabazleak finalean ariko dira, 15ean. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230058/poliziak-hildako-gaztearentzat-laquojustiziaraquo-eskatu-dute-ehunka-lagunek-nanterren.htm | Mundua | Poliziak hildako gaztearentzat «justizia» eskatu dute ehunka lagunek Nanterren | Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu du ez zirela «legezko baldintzak» bete gertakari horretan arma erabiltzeko eta 17 urteko gazteari tiro egiteko. Polizia agentea behin-behineko espetxealdian jarri dute, nahita egindako homizidioa egotzita. Atzoz geroztik, gutxienez 180 lagun atxilotu dituzte protestekin lotuta. | Poliziak hildako gaztearentzat «justizia» eskatu dute ehunka lagunek Nanterren. Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu du ez zirela «legezko baldintzak» bete gertakari horretan arma erabiltzeko eta 17 urteko gazteari tiro egiteko. Polizia agentea behin-behineko espetxealdian jarri dute, nahita egindako homizidioa egotzita. Atzoz geroztik, gutxienez 180 lagun atxilotu dituzte protestekin lotuta. | Parisko aldirietako Nanterre hirian auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hil zuen herenegun Frantziako Poliziako agente batek. Bada, Nanterreko Fiskaltzak gaur ondorioztatu du ez zirela «legezko baldintzak» bete gertakari horretan arma erabiltzeko, eta, beraz, hura kartzelatzea eskatu du. Handik gutxira, behin-behineko espetxealdian jarri dute, nahita egindako homizidioa egotzita. Agenteak, ordea, epaileei azaldu dienez, «ibilgailuaren ihesaldia ekiditea nahi» zuen. Horren harira, adierazi du arma atera eta zuzenean gazteari apuntatu ziola, berriro autoa abiaraz ez zezan, baina gazteak ez ziola jaramonik egin. Une horretan egin zion tiro.. Hilketak haserrea eragin du Frantzian, eta 6.000 bat lagunek —Poliziaren arabera— manifestazioa egin dute, haren amak deituta. Gaztearentzat «justizia» eskatu dute.
Nahelen hilketa salatzeko, haren amak martxa zuri batera deitu du, eta herritarren erantzuna handia izan da; jende oldea atera da kalera. Ehunka manifestarik Nanterreko karrikak zeharkatu dituzte Naheli omenaldia egiteko, martxa zuri batean. Hasi baino lehentxeago, Nahelen amak, Mouniak, elkarrizketa bat eman dio Blast hedabideari, eta semea «mutil adeitsua eta atsegina» zela gogorarazi du. «Hil zuten goiz hartan, etxetik irten baino lehen esan zidan: ‘Ama, maite zaitut’. Segidan, lanera joan nintzen, eta, zoritxarrez, ordubete geroago, nire semeari tiro egin ziotela jakinarazi zidaten telefonoz». Haren esanetan, «bizia kendu» zioten, «bihotza». Semearen falta sumatzen duela esan du. «Oso mingarria da». Manifestazioaren ondoren, liskarrak egon dira estatuko indarren eta protestarien artean. Frantziako hedabideen arabera, agenteek negar gasa jaurti diete herritarrei.
Fiskalaren arabera, poliziak jaurtitako balak Nahel gaztearen besoa eta bularraldea zeharkatu zituen. Autoan metro batzuk egin bazituen ere, bidetik atera eta seinale bat jo zuen. Gobernuak berak zalantzan jarri du agentearen jokaera, eta, Ministerio Publikoaren iritziz, gehiegikeria gertatu zela egiaztatu dute, fiskaltzaren esku dauden bideoak aztertu ondotik. Agentea gaur goizean eraman dute bi epaile instruktorerengana, eta haiek erabaki behar dute erruduntzat jotzen duten. Ondoren, beste epaile batek erabakiko du kartzelara bidaltzen duen ala aske uzten duen, kontrol judizialeko neurriekin.
Gaztearentzat «justizia» eskatzeko, haren amak manifestaziora deitu du gaur, eta herritarren erantzuna berehalakoa izan da; jende oldea atera da kalera. Ehunka manifestarik Nanterreko karrikak zeharkatu dituzte Naheli omenaldia egiteko, martxa zuri batean. Hasi baino lehentxeago, Nahelen amak, Mouniak, elkarrizketa bat eskaini dio Blast hedabideari, eta haren semea «mutil adeitsua eta atsegina» zela gogorarazi du. «Hil zuten goiz hartan, etxetik irten baino lehen, esan zidan: ‘Ama, maite zaitut’. Segidan lanera joan nintzen, eta, zoritxarrez, ordubete geroago, nire semeari tiro egin ziotela jakinarazi zidaten telefonoz». Haren esanetan, «bizia kendu» zioten, «bihotza». Semearen falta sumatzen duela esan du. «Oso mingarria da».
Gertatutakoak istiluak eragin zituen atzo Nanterren eta Parisko aldirietako bertze hiri batzuetan. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak Twitter bidez jakinarazi duenez, gaur goizaldean ere jarraitu dute protestek, eta gutxienez 180 lagun atxilotu dituzte guztira. «Istiluei ausardiaz aurre egiten dieten poliziak eta suhiltzaileak babesten ditut. Lotsa izan beharko lukete lasaitasuna hautatu ez duten horiek», adierazi du.
Suziriak erabili dituzte, gehienbat, protestetan. Frantzia iparraldean, adibidez, autobusak, tranbiak edo supermerkatuak erre dituzte; Paristik hurbil dagoen Neuilly-sur-Marne herrian, berriz, poliziaren zazpi auto. Okzitaniako Tolosa, Niza eta Lyon hirietan ere protestak egon dira, eta Fresneseko kartzelan sartzen ahalegindu dira.
Bigarren gaua da gertatutakoak istiluak eragiten dituena; lehenbizikoan 31 lagun atxilotu zituzten, eta 40 auto baino gehiago erre zituzten protesta egin zutenek, baita obretako makinak ere. Lehenbiziko istilu gau haren ostean, Emmanuel Macron presidenteak hildakoaren familiari babesa eskaini zion, eta, era berean, lasaitasunera deitu zituen herritarrak. Hain zuzen, azken orduetan egon diren istiluak «justifikaezinak» direla esan du. Bada, egoera kontrolatze aldera, gobernuak 40.000 polizia inguru mobilizatu ditu Frantzia osoan; horietatik 4.000 inguru, Parisen bertan. Hori bai, ministroek baztertu egin dute larrialdi egoera ezartzea. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230059/izagirrek-eta-bilbaok-dei-egin-dute-errepideetara-ikurrinekin-ateratzeko.htm | Politika | Izagirrek eta Bilbaok dei egin dute errepideetara ikurrinekin ateratzeko | Gure Esku-ren Euskal Herria mundura - Euskal Herriak erabaki ekinbidearekin bat egin dute bi txirrindulariek. | Izagirrek eta Bilbaok dei egin dute errepideetara ikurrinekin ateratzeko. Gure Esku-ren Euskal Herria mundura - Euskal Herriak erabaki ekinbidearekin bat egin dute bi txirrindulariek. | Larunbatean Bilbotik abiatzekoa den Frantziako Tourrean parte hartzekoak dira Pello Bilbao eta Ion Izagirre euskal txirrindulariak. Biek bat egin dute Gure Esku-ren Euskal Herria mundura - Euskal Herriak erabaki ekinbidearekin, eta herritarrei dei egin diete zaleak errepide bazterretara ikurrina eskuan ateratzeko.
«Munduko edozein txokotan lehian gabiltzala ere, beti topatzen dugu bide bazterrean euskaldunen bat bere ikurrina eskuan hartuta. Aurten, Tourra gure etxetik irteten da; ez galdu aukera ikurrina eskuan guri animoak ematera etortzeko», esan du Bilbaok. Izagirrek, berriz: «Ea zuen animo horiek bultzadatxo bat ematen diguten».
Munduko kirol ekitaldi bat izanik, Tourrerako ari da prestatzen Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamika. Egunotan 60.000 ikurrin banatzen ari da, «erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria munduan zabaltzeko». Mugimenduaren hitzetan, mezu bat zabaltzeko baliatu nahi dute Tourra: «Euskal Herria zazpi lurraldez osatutako herria dela eta geure etorkizuna libre erabaki nahi dugula. Eta hori da, hain zuzen ere, esku artean dugun ikurrinak adierazten duena: herritarron erabakitzeko eskubidea, ez lukeena inoren menpe egon behar, herritarron esku baizik».
Lasterketak larunbatetik astelehenera bitartean zeharkatuko ditu euskal errepideak, eta sartu-irten bat egingo du Zuberoatik asteazkenean. Horrek eragozpen ugari eragingo ditu mugikortasunean, lau eta 48 ordu bitarte itxiko baitituzte errepideak Tourraren ondorioz.
Jarkiren ustez, «zirkua»
Bestalde, Jarki antolakundeak kritikatu egin du Tourra Euskal Herritik igarotzea: «Azken urteetan itxuraz eduki politikoz hustu nahi izan duten kirola baliatuko dute beste behin ere frantziar zein espainiar estatuek eta euskal burgesiak, euren klase interesak sustatuta euren proiektu politikoan sakontzeko».
Jarkik gaineratu du Tourra «kirol ekimen gisa erabat arrotza» zaiola langile klaseari eta hura Euskal Herrian gauzatzeak «helburu zehatzei» erantzuten diela: «Euskal Herri Langilearen bizi baldintzen kaskartzea areagotzea eragiten ari den inflazioaren eta soldata errealaren jaitsieraren testuinguruan, instituzio burgesetan diharduten alderdiek langile klasearen egoerari erantzuteko alternatibak eta konponbideak mahai gaineratu beharrean, hau baretzeko, entretenitzeko eta alienatzeko baliatuko duten zirkua izango da Frantziako Tourra». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230060/ramiro-gonzalez-jeltzalea-aukeratu-dute-arabako-ahaldun-nagusi-eajren-eta-pseren-babesarekin.htm | Politika | Ramiro Gonzalez jeltzalea aukeratu dute Arabako ahaldun nagusi, EAJren eta PSEren babesarekin | Hirugarren legealdia jarraian izango du Ramiro Gonzalezek. PPk, Elkarrekin-ek eta Voxek zuri bozkatu dute «Ziklo aldaketa» egon dela esan du Lopez de Arroiabek. | Ramiro Gonzalez jeltzalea aukeratu dute Arabako ahaldun nagusi, EAJren eta PSEren babesarekin. Hirugarren legealdia jarraian izango du Ramiro Gonzalezek. PPk, Elkarrekin-ek eta Voxek zuri bozkatu dute «Ziklo aldaketa» egon dela esan du Lopez de Arroiabek. | Bigarren itzulian eta gehiengo soilarekin aukeratu dute Ramiro Gonzalez jeltzalea Arabako ahaldun nagusi. 24 batzarkideen babesa izan du —bere taldeko hamabostenak eta PSE-EEko bederatzienak— gehiengo osotik bi batzarkideren faltan. PPk zuri bozkatu du, eta oposizio «eraikitzailea» agindu du, gobernuari akordioetarako eskua luzatuta. Elkarrekin-en hiru batzarkideek eta Voxeko ordezkariek ere zuri bozkatu dute. Hirugarrenez jarraian hartu du Gonzalezek Arabako aginte makila. Ahaldun nagusi izateko bi hautagaitza aurrez-aurre izan dira inbestidura saioan: Gonzalez bera, eta Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduko hautagaia. Lehen indarra izan ziren jeltzaleak maiatzeko bozetan, hamabost batzarkide erdietsita, baina orpoz-orpoz geratu zen EH Bildu, hamalau eserlekurekin. Koalizioko zerrendaburu Lopez de Arroiabek bere hautagaitza aurkeztu du ahaldun nagusi izateko, «erantzukizunagatik». Gonzalezek eta Lopez de Arroiabek bi eredu zeharo ezberdinen defentsa egin dute bilkuran, hala nola, gizarte zerbitzuetan, trantsizio energetikoan, fiskalitatean edota lehen sektorean. Maiatzeko bozen emaitzen inguruko irakurketan ere ez dira ados jarri.
Lopez de Arroiabek adierazi du hauteskundeetako emaitzak «ziklo aldaketa baten hasiera» direla; aldaketa ez dela «koiunturala» azpimarratu du EH Bildukoak: «Egiturazko aldaketa da, ageriko joera baten isla». Uste du horrek erakusten duela Arabako gizartea «ahaldunduta» dagoela, «ezkerrera» egin duela eta «aldaketarako gogoz» so egiten diola etorkizunari. Gainera, iritzi dio herritarrek «belarritik tira» egin diotela EAJ-PSE gobernuaren kudeaketari. Alde horretatik, salatu du foru gobernuak ez duela elkarrizketarik izan oposizioko taldeekin, eta elkarlanerako gobernantzarik ez dela egon gobernuko kideen artean. Lopez de Arroiaberen ustez, agintaldi berrian akordioak egitea eta «bidelagun egokiak» aukeratzea ezinbestekoa izango da: «Eskuinak eta eskuin muturrak ez dituzte herri honen interesak defendatzen», ohartarazi du. Datozen lau urteei begira, hainbat erronka identifikatu ditu EH Bildukoak: gizarte zerbitzuak, energia trantsizioa, fiskalitatea eta trantsizio sozioekonomikoa, lurralde oreka eta lehen sektorea. Arlo sozialari dagokionez, «pertsona guztien bizitzak erdigunean» jartzeko erronkari heldu behar zaiola azpimarratu du. Besteak beste, egoitzen kontzertazio araua, zaintzarako etxe publikoak sortzea eta udalekin hitzarmenak egitea aipatu ditu. Trantsizio energetikoan, berriz, ekoizpen eta kontsumo ereduaren «aldaketa sakona» eskatu du, eta uraren kudeaketan tokiko entitateen autonomia defendatu. Eredu aldaketa galdegin du industria alorrean, Arabako enpresa ehunaren kanpoko mendekotasuna murrizteko. Halaber, enpresa txiki eta ertainak babesteko mahai sozioekonomiko bat eratzea proposatu du, eta, horrekin batera, zerga erreforma «bidezko» bat egitea. Lurralde oreka bultzatzea eta nekazaritza eta abeltzaintza «biziberritzeko» apustua ere egin du. Gazterian, feminismoan, hizkuntza politikan, kulturan, memoria historikoan eta gobernantza ereduan aurrera egiteko proposamenak aletu ditu, era berean. Gonzalez, akordioen alde EH Bilduko hautagaiaren ostean hartu du hitza Gonzalezek. Maiatzeko bozetan EAJ alderdi bozkatuena izan zela gogoratu du, nahiz eta aitortu duen herritar batzuen babesa galdu dutela, eta, horregatik, konpromisoa hartu du «urruntze» hori eragin duten esparruak «zuzentzeko». Autokritika egitetik harago, gobernatzeko zilegitasuna duela adierazi du Gonzalezek, horretarako behar den babesa lortu duen hautagai bakarra dela gogoratuta. «Gobernatzeko eskubidea lortzen du gehiengoa duenak. Horrela ulertzen dut nik politika: guztientzako gobernatu behar da, ez gizartearen zati bat baztertuta». Uste du arabarrek ongi ikusten dutela EAJren eta PSEren arteko gobernu akordioa, eta «elkarlanerako gobernantzaren» bidetik jarraituko duela hitzeman du, Vox ez gainerako alderdiekin akordioa eta elkarrizketa sustatuta. «Arabak ezin du hutsera salto egin; ezin du konfrontazioan oinarritutako gobernu bat izan», ohartarazi du. Gobernu formula «kontinuista» izango dela azaldu du, eta baztertu egin du «norabide aldaketa erradikalak» egitea, herrialdearentzat «atzerapausoa» izango liratekeela eta. «Populismoa eta konfrontazio politika nagusi diren garai hauetan, uste dut politika egiteko modu hau defendatzea bereziki garrantzitsua dela. Guztientzat gobernatzea dagokit». Legealdirako erronkak zerrendatu ditu ondoren Arabako ahaldungai nagusiak. Besteak beste, garapen «bidezkoagoa» eta «orekatuagoa» lortzea erronka globala dela azaldu du, eta hor kokatu du industriaren «eraldaketa» egitea. Fiskalitateari dagokionez, azpimarratu du «adostasun politikoa» beharrezkoa dela erreforma fiskala egiteko, eta konpromisoa hartu du fortuna handiko zergari lotutako araua egiteko. Zaintza alorrean, berriz, etxeko arreta hobetuko duela hitzeman du, eta, besteak beste, zaharren egoitzetan plaza publiko gehiago sortzea eta «zaintza eredu» berri bat ezartzea agindu. Bestalde, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna sustatzeko lanean jarraituko du gobernuak, eta berdintasunerako bosgarren foru planean jasotako irizpideak ardatz izango ditu, Gonzalezek jakinarazi duenez. Energia berriztagarrietan «adostasun politiko eta sozial handiena» lortzeko deia egin du EAJko hautagaiak, lurralde plan sektoriala oinarri hartuta. Uste du ezinbestekoa dela klima larrialdiaren aurkako borrokaren eta energia berriztagarrien inguruan «itun handi» bat egitea. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230061/inflazioak-beheranzko-bidean-jarraitzen-du.htm | Ekonomia | Inflazioak beheranzko bidean jarraitzen du | Energia iaz baino merkeago izateak eta elikagaien garestitzea moteltzeak %1,9ra jaitsi dute Espainiako inflazioa. | Inflazioak beheranzko bidean jarraitzen du. Energia iaz baino merkeago izateak eta elikagaien garestitzea moteltzeak %1,9ra jaitsi dute Espainiako inflazioa. | Prezioak igotzen ari dira etengabe, baina ez aurreko bi urteetan bezainbeste. Energia iaz baino merkeagoa egoteak eta elikagaien prezioek igotzeari uzteak beheranzko bidean jarri dute inflazioa. INE Espainiako estatistika institutuak uztailaren 12an emango du Hego Euskal Herriko datua, baina %3,5etik %2ren ingurura jaistea espero da, maila horretara jaitsi baita Espainiako datua ere.
Zehazki, Espainian prezioak duela urtebete baino %1,9 handiagoak izan dira aurtengo ekainean. Tasarik txikiena da 2021eko martxoaz geroztik, eta maiatzekoa baino 1,3 puntu txikiagoa da.
Azpiko inflazioa ere txikitu da, baina ez hainbeste: bi hamarren, %6,1eraino. Azpiko inflazioak ez ditu elikagai freskoak eta energia kontuan hartzen, oso gorabeheratsuak izan ohi direlako, eta baliagarria da inflazioa jarduera ekonomikoan zein sustraitua dagoen ikusteko. Kasu horretan, oso sustraitua, tasa hori oso urrun baitago Europako Banku Zentralak ekonomiarentzat egokien ikusten duen %2tik.
Espainiako Ekonomia Ministerioak nabarmendu du Espainia dela euroguneko herrialde handien artean inflazio tasa %2tik behera kokatu duena. Horri esker, enpresek lehiakortasuna irabaziko dutela aldarrikatu du ministerioak. Berez, Eurostatek kontuan hartzen duen datua, inflazio harmonizatuarena, are beherago dago, %1,6an.
Espainiako Gobernuak bere neurriei egotzi dio inflazioa jaitsi izana. Astearteko bileran, zerga murrizketa horietako batzuk urtea amaitu arte luzatu zituen. Horien artean dago oinarrizko elikagaiek BEZ zerga ez pagatzea —horien artean daude ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak eta zerealak—, eta, %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izatea olioak eta pastak.
Alde handia erregaietan
Urte arteko inflazioa jaitsi izanaren arrazoietako bat erregaien merkatzea da. Iaz, Ukrainako gerraren eraginez eta eskasia handi baten beldurrez, bi euroren muga aise gainditu zuten: gasolioa, batez beste, 2,098 euroan salerosi zen Hego Euskal Herrian, eta 2,147 eurora iritsi zen gasolina. Egia da, ordea, prezio horretan hogei eta 25 zentimo arteko deskontua eman zutela Espainiako Gobernuak eta petrolio konpainiek.
Aurtengo ekainean, euro erdi merkeago dago erregaia. Zehazki, gasolioa 1,452 euroan salerosi da, eta gasolina, berriz, 1,627 euroan. Maiatzean baino zentimo bat garestiago daude, hori bai.
Noiz arte?
Litekeena da udako hilabeteetan inflazioak beheranzko bideari eustea edo %2ren inguruan jarraitzea, iazko hilabete beroetan jo baitzuen goia —%10,7, uztailean—, eta horiekiko aldea baita neurtzen dena. Baina udazkenean hasi zen apaltzen, argi geratu zenean Europak ez zuela izango energia eskasiarik, eta hilabete horiekiko aldea baliteke ez izatea hain txikia. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230062/errusiako-jeneral-surovikin-atxilotu-dute-ustez-wagnerren-matxinadarekin-lotura-izateagatik.htm | Mundua | Errusiako jeneral Surovikin atxilotu dute ustez Wagnerren matxinadarekin lotura izateagatik | ‘The Moskow Times’-ek kaleratu du albistea, Defentsa Ministerioko gertuko bi iturri aipatuta. Kremlinek ez du haren atxiloketaren berririk eman. Kieven esanetan, armadak kilometro bat baino gehiago egin du aurrera frontean. | Errusiako jeneral Surovikin atxilotu dute ustez Wagnerren matxinadarekin lotura izateagatik. ‘The Moskow Times’-ek kaleratu du albistea, Defentsa Ministerioko gertuko bi iturri aipatuta. Kremlinek ez du haren atxiloketaren berririk eman. Kieven esanetan, armadak kilometro bat baino gehiago egin du aurrera frontean. | Errusiako presidente Vladimir Putinek barne garbiketa esanguratsu bat egin du armadan, joan den asteburuan Wagner talde paramilitarra matxinatu ondotik. Hain zuzen, Sergei Surovikin jenerala atxilotu dute ustez matxinadarekin lotura duelakoan, The Moskow Times egunkariak Defentsa Ministerioko gertuko bi iturri aipatuta atzo gauean jakinarazi zuenez. Larunbataz geroztik, Surovikin ez da jendaurrean azaldu, baina Defentsa Ministerioak ez du haren atxiloketaren berririk eman.
«[Surovikinekiko] egoera ez zen ona, batez ere agintariei dagokienez. Ezin dut besterik esan», esan zion iturrietako batek The Moskow Times-i. Bigarren iturriaren arabera, atxiloketa «Wagnerreko buruzagi Jevgeni Prigozhinen testuinguruan» egin dute. «Antza denez, [jeneralak] hark Prigozhinen bandoa aukeratu zuen, eta barrabiletatik heldu diote», gehitu zuen besteak. Surovikin non dagoen galdetuta, batek zera erantzun zuen: «Gure barne iturrietan ez dugu informazio hori komentatzen». Moskuko Eco irratiko zuzendari Alexei Venediktoven arabera, haren familiak ere ez daki non dagoen matxinadaz geroztik. Bada, Vladimir Romanov Errusiaren aldeko blogariaren esanetan, jenerala Moskuko Lefortovo behin-behineko espetxean giltzapetuta dago.
Horrekin lotuta, The New York Times-ek atzo kaleratu zuenez, Surovikinek bazekien Prigozhinek asmoa zuela Errusiako buruzagitza militarraren aurka matxinatzeko. Egunkari horrek AEBetako funtzionarioak aipatu zituen iturri gisa, eta adierazi informazio zerbitzua saiatzen ari dela argitzen Prigozhinek zer-nolako babesa izan zuen Errusiako armadaren buruzagitzan, eta Surovikinek joan den asteburuan Defentsa Ministerioaren aurkako matxinada prestatzen lagundu ote zuen.
Surovikin, Errusiako tropen buru ohia izan zena Ukrainan, buruzagi militar «errespetatua» da, eta Moskuren defentsa sendotzen lagundu zuen iaz Ukrainak Khersonen eta Kharkiven egindako kontraerasoaren ondoren, The New York Times-ek aipatzen dituen analisten arabera. Halere, buruzagi militarra urtarrilean ordezkatu zuen Kremlinek, eta Valeri Guerasimov ezarri zuen haren lekuan. Bere eragina, ordea, mantendu egin zuen gerra operazioen zuzendaritzan, eta militarren artean ezaguna da oraindik ere, New Yorkeko egunkariak gaineratu zuenez.
Kremlinek, berriz, gezurtatu egin zuen atzo The New York Times-ek kaleratutako informazioa, eta «espekulaziotzat» jo zuen. «Gertakari horien inguruak espekulazio eta uste asko izango dira orain. Nire aburuz, hori adibide horietako bat da», esan zuen Errusiako Gobernuko eledun Dmitri Peskovek.
Wagner kontrolatzeko operazioa
Mendebaldeak Kremlini atzemandako ahultasun zantzuak zokoratze aldera, Putinek Wagnerren kontrola bereganatzeko operazioa abiatu duela aipatu du The Wall Street Journal egunkariak. Ukrainatik kanpo, Errusiako talde paramilitarra ekintza militarrak egiten ari da Sirian, Afrika Erdiko Errepublikan, Malin eta beste zenbait herrialdetan ere.
Hori kontuan hartuta, Errusiako Atzerri ministrorde Sergei Verxinin Damaskora joan da Siriako presidente Baxar al-Assadi Putinen mezua helarazteko. Atzerri Ministerioko beste goi funtzionario batek, berriz, Afrika Erdiko Errepublikako estatuburu Faustin-Archange Touaderari deitu dio berriki; The Wall Street Journal-en arabera, Wagnerreko paramilitarrak armada pertsonalean ditu, eta diru kopuru bat ordaintzen dio Moskuri.
Putinek datorren larunbatera arteko epea eman die matxinadan parte hartu zuten Wagnerreko miliziei hauetako erabakiren bat hartzeko: «familia eta lagunengana itzuli», armadan sartu edo Bielorrusian erbesteratu. Prigozhinek, ordea, Bielorrusian erbesteratu zenetik ez du ezer esan Wagnerren kontrola mantentzeari buruz, eta behin baino gehiagotan adierazi izan du bere gizonek Defentsa Ministerioaren kontratuak baztertu egingo dituztela, New Yorkeko egunkariaren arabera. Putinek «traizioa» egotzi zion larunbatean orain dela hilabete gutxira arte aliatutzat zeukanari, Prigozhini.
Bada, Wagnerreko borrokalariak aurrerantzean ez dira Ukrainan ariko. Hala esan du gaur Errusiako behe ganberako defentsa batzordeko buru Andrei Kartapolovek. Azaldu duenez, matxinada saiakera baino egun batzuk lehenago, Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen «borroka misioak egiten dituzten talde guztiek» kontratu bat sinatu behar zutela ministerioarekin, TASS Errusiako berri agentziak jaso duenez. Prigozhinek ezezkoa eman dionez horri, Wagnerrek ez du gehiago Ukrainako «operazio militar berezian» parte hartuko. «Hau da, [Wagnerri] ez zaio funtsik edo baliabide materialik emango», ziurtatu du diputatuak. Kremlinek, ordea, ez du erabaki horren inguruko baieztapenik egin.
Gerra frontean, aurrerapenak
Ukrainaren kontraerasoari dagokionez, Defentsa ministrorde Hanna Maliarrek gaur jakinarazi duenez, tropek kilometro bat baino gehiago egin dute aurrera, batez ere ekialdeko eta hegoaldeko zenbait frontetan; besteak beste, Donetsk eskualdeko Bakhmuten, non azken hilabeteetako borrokaldirik gogorrenak izan baitira, eta Zaporizhia probintziako Melitopolen eta Berdiansken. Ziurtatu du, halaber, indar ukrainarrek «galera handiak» eragin dizkiotela Errusiako armadari.
Bestalde, hamabira igo da Errusiako indarrek herenegun Donetsk eskualdeko Kramatorsk hiriko jatetxe bati egindako erasoan hildakoen kopurua; tartean hiru adingabe daude, hiriko alkate Oleksandr Gontxarenkok Kyiv Post egunkariari egindako adierazpenetan jaso dutenez. Misilekin egindako oldarraldiak, jendea hil ez ezik, 60 lagun baino gehiago ere zauritu zituen.
Atzo, gainera, Ukrainako armadak bi lagun hil zituen Donetsk eskualdeko Kirovski barrutian egindako eraso batean, bertako agintariek salatu zutenez, TASS Errusiako berri agentziaren arabera. Erasoa gertatu eta gutxira, Donetskeko herri errepublikako buruzagi Denis Puxilinek iragarri zuen beste zortzi lagun zauritu zirela; horietatik bost adin txikikoak ziren. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230063/irabia-izaga-eskolaren-ituna-eteteko-prozesua-ere-epaileek-trabatuta.htm | Gizartea | Irabia-Izaga eskolaren ituna eteteko prozesua ere, epaileek trabatuta | Batxilergoko ituna etetea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, Opus Deiren ikastetxe horretan ikasleak sexuaren arabera bereizten dituztelako. Redin-Miravalles ikastetxearen aldeko ebazpenean emaniko argudioak hitzez hitz errepikatu ditu auzitegiak. | Irabia-Izaga eskolaren ituna eteteko prozesua ere, epaileek trabatuta. Batxilergoko ituna etetea erabaki zuen Nafarroako Gobernuak, Opus Deiren ikastetxe horretan ikasleak sexuaren arabera bereizten dituztelako. Redin-Miravalles ikastetxearen aldeko ebazpenean emaniko argudioak hitzez hitz errepikatu ditu auzitegiak. | Iragan astean Redin-Miravalles ikastetxe erlijiosoaren auziarekin egin bezala, Opus Deiren beste eskola segregatzaile baten ituna eteteko prozesua «behin-behinean» geldiaraztea erabaki du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak: Iruñeko Irabia-Izaga ikastetxearena, hain zuzen. Ebazpen haren eta orain argitaratutakoaren artean apenas aldatzen den zentroaren izena, gainerako guztia hitzez hitz errepikatu baitute epaileek. Horren arabera, hezkuntza ituna eteteak «ondorio kuantitatibo eta kualitatibo oso nabarmenak» eraginen lizkioke eskolari, eta, «behin aplikatuta, oso zaila izanen litzateke atzera egitea, egiturazko ondorioak baitira».
Hala ere, gaurko ebazpenak, aurreko astekoak bezala, ez dio auziaren edukiari erreparatzen, formari baizik. Auzitegiak iragarri du «datozen hilabeteetan» helduko diola oinarrian dagoen gatazkari; alegia, ikasleak sexu bidez bereizten dituzten ikastetxeak diru publikoz finantzatu behar ote diren. Epaimahaiaren arabera, hezkuntzari dagozkionak «garrantzi sozial bereziko» auziak dira; «are gehiago babes berezia eskatzen duten alor subjektiboetan, hala nola ikasle adingabeei dagozkien kontuetan».
LOMLOEk zer dioen
Iragan urtarrilaren 27an, eta ikuskatze prozesu luze baten ostean, Irabia-Izaga eta Redin-Miravalles eskolen Batxilergoko ituna bertan behera uztea erabaki zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak. LOMLOE Espainiako Hezkuntza legea aplikatuta hartu zuten erabakia, arau horren arabera, ezin baitira diru publikoekin finantzatu ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten eskolak. Ituna kentzeko erabakiak Batxilergoko hitzarmenari soilik eragin zion, aurreko hezkuntza zikloetan —Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan— segregazioa «gradualki» bukatzeko prozedura adostua baitzuten ikastetxeetako zuzendaritza taldeek eta Hezkuntza Departamentuak. Batxilergoan, baina, ikasleak sexuka bereizten segitu zuten bi zentro horietan, eta gobernuak erabaki zuen ziklo horren finantzaketa publikoa etetea.
Erabaki horren aurka, helegitea aurkeztu zuten bai Redin-Miravallesko bai Irabia-Izagako guraso elkarteek, eta Nafarroako auzitegiak arrazoia eman die «behin-behinean». Hala ere, guraso elkarteei ohartarazi die berme finantzario bat aurkeztu beharko dutela, «hezkuntza itunak berekin dakarren laguntza publikoa adinako diru kopurua bermatzeko».
Ebazpen hau errekurritu daiteke Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusian bertan. Aurreko astean, helegitea jartzearen aurka azaldu zen Hezkuntza Departamentua, baina gaurko ebazpenean Nafarroako Auzitegiak kontrakoa jakinarazi du: alegia, gobernuak errekurtsoa jarriko diola Redin-Miravalles zentroari dagokion epaiari. Ikusgai da Hezkuntza Departamentuak auzibidera joko duen gaurko ebazpenaren kontra ere. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230064/ez-du-zertan-mingotsa-izan.htm | Bizigiro | Ez du zertan mingotsa izan | Kafea esnearekin eta azukrearekin hartzeko joera oso zabalduta badago ere, zaporea ezkutatzeko ahalegina egon ohi da horren atzean. Euskal gizarteak geroz eta gehiago erreparatzen dio kafearen kalitateari, baita zaporeari ere. Adituek kafe ona hartzeko gakoak eman dituzte. | Ez du zertan mingotsa izan. Kafea esnearekin eta azukrearekin hartzeko joera oso zabalduta badago ere, zaporea ezkutatzeko ahalegina egon ohi da horren atzean. Euskal gizarteak geroz eta gehiago erreparatzen dio kafearen kalitateari, baita zaporeari ere. Adituek kafe ona hartzeko gakoak eman dituzte. | Eguneroko edaria da askorentzat kafea: egunean behin zein egunean maiz edatekoa. Euskaldunen kulturan ere erroturik dago, baina, nolakoa da haren kalitatea? Erreparatzen zaio horri? Marisa Baquek argi du: «Kontsumitzen dugun kafea ez da oso ona». Oso ohikoa izaten da kafea esnearekin eta azukrearekin nahastea, eta horrek ematen du pista: «Zergatik egiten dugu hori? Edaria gustuko dugulako edo kafearen zapore desatseginak estali nahi ditugulako?». Izan ere, orain dela gutxi arte kafea edari «oso mingotsa» izan dela azaldu du. Haren ustez, ez luke horrela izan behar.
Ehotako aleak modu egokian zanpatu beharko lirateke kafe ona prestatzeko. Aritz Loiola, FOKU
Baque kafe dastatzaile ezaguna da, eta Bb's kafe txigortze enpresaren jabea. Pasioz mintzo da kafeari buruz: «Kafeak ez du edari mingotsa izan behar; mihiaren bukaeran ez duzu zertan puntu mingots hori sumatu. Kafeak zaporeak izan behar ditu». Zapore mingotsaren atzean bi arrazoi egon litezke: lehengaia kalitate txarrekoa izatea edo gehiegi txigortu izana. Torrefaktua ere aipatu du: kasu horretan, azukrea botatzen diote kafeari txigortzeko prozesuan. «Infusio horrekin, kafea azukre errearekin hartzen ari zara, eta kafe horiek ez dira kalitate onekoak izaten».
Amilka Lee Nafarroako Barista eskolako formakuntza arduraduna da, eta Coffee Lovers Roasters txigortze enpresako zuzendaria. Kafeak nolakoa izan beharko lukeen azaldu du: «Ahogozo krematsua utzi behar dizu; espresa bukatuta, karrikan oinez zoazela, zapore atsegingarri hori gogoratu behar duzu». Lehenago, ez zen horrela: «Garai batean, kafeina dosi bat nahi izaten zen; bizia eta mingotsa. Orain, nahiago dugu atsegina izatea, eta egunean zenbait kafe hartzeko aukera izatea kafeina atake bat jasan gabe».
Historia garaikideari begira, kapitalaren logikak bultzatu du kalitate eskaseko kafea. Inportazioei begiratuta, Euskal Herrian sartu den kafe gehiena robusta aldaerakoa izan da. Arabikak kalitate hobea izaten du, delikatuagoa da, baina garestiagoa ere bada. Sartzen den arabikaren parte handi bat kalitate txarrekoa dela ohartarazi du, hala ere, Baquek. «Kontsumitzen den kafe gehiena kalitate txarrekoa da».
Multinazionalak zabaltzen hasi zirenean, supermerkatuak eta saltoki handiak sortu ahala, prezioaren lehia hasi zen, lehengaien kalitatea jaitsita. «Hein batean, multinazionalak dira kalitate txarreko kafearen kontsumoa zabaltzearen erantzuleak». Txigortzaileek, prezio horiekin lehiatu ahal izateko, lehengaien kalitatea jaistea erabaki zuten. «Azkenean, kontsumo ohitura bihurtu zen».
Kafe mota bakoitza prestatzeko, neurriko katilua erabili beharko litzateke. Aritz Loiola, Foku
Orain, egoera horri buelta ematen hasi dira poliki-poliki. Hamabost urte inguru dira espezialitate kafea zabaltzen hasi zela; horrela deitzen zaio kafe aleak bilatu, dastatu eta aukeratzean oinarritutako kafegintzari. Kafearen pertzepzioa nolabait aldatzea ekarri du horrek, eta Euskal Herriko hiririk handienetako zenbait kafetegik jada ematen dute espezialitate kafea.
Furqan Meerza Basque Culinary Centerreko sukaldari ikertzailea da, eta, berriki, kafearen inguruko joeren gaineko ikerketa batean parte hartu du. «Gazteak joera aldatzen ari dira, kezka baitute aleen alde teknikoaz: nola txigortzen diren, nola ehotzen diren...». Esan du COVID-19aren pandemiarekin kapsulako kafearen salmentak gora egin zuela, cold brew kafe hotzaren aldeko joera handitu zela, eta Aeropress makinak asko zabaldu zirela. «Baina iraultzarik handiena jatorri bakarreko kafeen aldeko apustua izan da. Ez baita berdin hazten herrialde bakoitzean: Guatemalan txokolate ukitua du, eta Indonesian lore zaporea». Marka handiek aleak nahasten dituztela esan du Meerzak, «jatorri bateko akatsak bestearekin estaltzen dituzte horrela».
Kafe ona, faborez
Luzea da kafea ereiten denetik katilura ailegatu arteko tartea. Ezinbestekoa da kate horretako katebegi guziek lana ongi egitea kafe ona lortzeko. Hiru gauza hartu behar dira kontuan: lehengaia ona izatea, egoki txigortzea eta ongi prestatzen jakitea. Bai etxean, bai kafetegian, horiek dira kafe ona egiteko bermeak.
Leek uste du Euskal Herriko kafearen kalitatea ez dela txarra. «Arazorik handiena eskuarena da. Ostalari askok ez ditugu ezagutzen erabiltzen ditugun produktuak. Kafea prestatzea erraza dela uste dugu, eta, horregatik, katilukada gehienak gaizki ateratzen dira. Kafea, ongi egina badago, itzela da». Alde horretatik, poztu da baristari geroz eta arreta handiagoa jartzen zaiolako. «Bezero asko prest daude kafe onaren truke 20-30 zentimo gehiago ordaintzeko, eta baristari zor zaion garrantzia ematen hasi dira».
Kafegailu espresa bi kafe prestatzen, aparra dariola alderik alde. Aritz Loiola, FOKU
Kafe ona egiteko, dosiak, uraren tenperaturak eta prestatzeko denborak egokiak izan behar dute. Makina guziak garbi egotea ere garrantzitsua da. «Makinak garbitu ezean, aurreko kafearen hondarrekin prestatuko dugu ondorengoa», esan du Leek. Urari ere erreparatu behar zaio: «Kafe espres baten %92 inguru, ura da; beraz, kalitatezkoa izan behar du. Txorrotakoak balio dezake, baina ez du kafea ongi loratzen utziko. Ongi tratatutako ura behar dugu, bikarbonato gutxikoa».
Katiluak ere egokia izan behar du. Kafe bakoitzak du berea. «Hemen bi katilurekin aritzen gara lanean batez ere, eta hori muga handia da». Azkenik, prestatzen ari denak lehengaia ezagutu beharko lukeela uste du Leek: «Ez da gauza bera Kolonbiako kafea, Boliviakoa, Kenyakoa edo Myanmarrekoa. Ez badugu kafea ezagutzen, gero ez dugu lortuko bakoitzak duen lore, txokolate, fruitu idor edo likore zapore hori ateratzen».
Etxean kafe ona egiteari dagokionez, aditu guziak bat datoz: lehengai ona behar da. «Egunero hartu behar baduzu, komeni da lehengaietan eta kafe makina on batean inbertitzea», esan du Meerzak. «Onena gertuko txigortzaileetara jotzea da, aleak dastatu, zaindu eta ongi txigortzen dituztelako. Eta hori ez da prezio kontua: gaur egun, kafe oso onak daude prezio ekonomikoan». Leek ardoarekin alderatu du: «Ardo ona nahi badugu, ez gara supermerkatura joaten; kafearekin, berdin. Denda espezializatuetan, gustuko duzun edo harrituko zaituen kafea aurkitzen lagunduko dizute».
Kafeaz bainoago kafeez hitz egiten hasteko beharra nabarmendu du Baquek, zapore ezberdina baitute jatorriaren arabera. Ehotze egokia ere aipatu du: «Ehotzea oso lodia bada, ura erresistentziarik gabe pasatuko da, eta edari gazitua izanen duzu, egur kutsukoa. Sobera ehotzekotan, erresistentziak ez dio utziko igotzen urari». Eho berria egotea ere garrantzitsua da, orduan agertzen baitira lurrinak eta zaporeak argiago eta biziago.
Kafegailu italiarra erabilita, ura aurretik berotzea gomendatu dute adituek, eta tapa ez ixtea. «Bestela, beroa metatzen da, eta kafeak sufritu egiten du hainbesteko tenperaturarekin», esan du Leek. Kafea infusio gisa eginez gero, urak 93 edo 95 gradu artean egon behar duela esan du Baquek. Kafe dosi egokia ere aipatu du: 60 gramo litro bakoitzeko.
Neurria da denek aipatu dutena. Kafe kantitatea, ura, presioa, ehotzea, txigorketa... Denak egon behar du neurrian. Baquek eman du azken aholkua: «Kafetegi batean, begiratu ea kafea pisatzen ote duten, ongi zanpatzen duten, ea dena garbi dagoen, eta ea esnea erretzen arreta jartzen duten. Kantitatea eta denbora, dena oso ongi neurtu behar da kafea ongi egin ahal izateko». Eta ondoren eseri, usaindu eta gozatu. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230065/piketeekin-hasi-dituzte-bizkaiko-eraikuntzako-eta-ostalaritzako-grebak.htm | Ekonomia | Piketeekin hasi dituzte Bizkaiko eraikuntzako eta ostalaritzako grebak | Bi sektoreetako 54.000 bat langile greba egitera deituta daude. Ostalaritzan eta eraikuntzan sindikatu guztiek deitu dute grebara. | Piketeekin hasi dituzte Bizkaiko eraikuntzako eta ostalaritzako grebak. Bi sektoreetako 54.000 bat langile greba egitera deituta daude. Ostalaritzan eta eraikuntzan sindikatu guztiek deitu dute grebara. | Bizkaian, eraikuntzako eta ostalaritzako grebek kointziditu egingo dute gaur eta bihar. Sektore bietan ordezkaritza duten lau sindikatu nagusiek egin dute grebarako deia, eta goizetik piketeekin ari dira lantegi batzuetan. 32.000 langilek dihardute eraikuntzaren sektorean, eta 22.000 batek ostalaritzakoan.
Eraikuntzan, CCOOk du ordezkaritza gehien, eta 11:00etan mobilizazio bat egin dute, Bilboko Kale Nagusitik Ascobi patronalaren egoitzara. Manifestazioaren aurretik, CCOOko Txema Herrerok hitz egin du, eta adierazi du patronalaren «immobilismoak eta injustiziak» bultzatu dituela sindikatuak grebara, eta gehitu du «larria» dela soldata igoerak KPIarekin ez lotzea; astearteko bileran patronalak %3,7ko soldata igoera eskaini zuen. «Langileen haserreak eragin du sindikatu guztiak elkartzea gaurko eta biharko greba antolatzeko, eta, noski, egoera ez bada konpontzen, harago joango gara», esan du Herrerok.
Piketeak egin dituzte eraikuntzako grebalariek goizean. CCOOren arabera, Bizkaiko eraikuntza enpresen %80ek babestu dute greba. ELAk, ordezkari gehien dituzten sindikatuetan bigarrenak (%32,75), adierazi du «ontzat» jo duela grebaren lehen deialdiak izan duen erantzuna, nahiz eta datu zehatzik ez duen eman.
Ostalaritzan ere greba dute, eta 09:00etan hasi dira elkarretaratzeekin eta piketeekin. 09:00etan hasita, ordubetean behin, Bilboko hotel baten atarian elkartu dira, eta 13:30ean manifestazioa egin dute, Ledesma kaletik hasita Areatzara. Ostalaritzan, ELAk du gehiengoa Bizkaian, eta adierazi du sindikatu guztiek ontzat jo dutela lehen greba egunaren erantzuna. Hoteletan erantzuna bereziki ona izaten ari dela nabarmendu dute. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230066/zaldibarko-zabortegia-egonkorra-ote-den-aztertuko-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegia egonkorra ote den aztertuko du Jaurlaritzak | Mantentze lanak Verter enpresari dagozkio, baina, Arantxa Tapiak esan duenez, muzin egin die administrazioak egindako errekerimenduei | Zaldibarko zabortegia egonkorra ote den aztertuko du Jaurlaritzak. Mantentze lanak Verter enpresari dagozkio, baina, Arantxa Tapiak esan duenez, muzin egin die administrazioak egindako errekerimenduei | Eusko Jaurlaritzak bere gain hartuko du Zaldibarko zabortegiaren egonkortasunari buruzko ikerketa bat egiteko lana. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburu Arantxa Tapiak azaldu duenez, administrazioak ikuskapen tekniko bat egin du 2020ko otsailean amildu zen zabortegian, eta egiaztatu du orain konkurtso administratzailearen bidez ordezkatuta dagoen Verter enpresak ez dituela bete administrazioak egindako errekerimenduak: «Zabortegiaren kontrol, mantentze eta jarraipen lanak ez ditu titularrak behar bezala egin, ziurgabetasun egoera bat sortu du, eta azpiegituraren baldintzak nabarmen okertu dira».
Hori ikusita, Jaurlaritzak erabaki du azterketa berak egitea: «Enpresak egonkortasunari buruzko azterlanik aurkeztu ez duenez, Eusko Jaurlaritzak berriro hartuko du bere gain zabortegiaren titularraren erantzukizuna, eta hondakinaren egonkortasunari buruzko azterketa egingo du lehenbailehen». Azterketa horren bidez jakingo du zein den zabortegiaren benetako egoera, eta, behar izanez gero, esku hartu ahal izango du «instalazioaren segurtasuna eta ingurumenaren babesa bermatzeko».
Jaurlaritzak lan hori bere gain hartuko badu ere, haren asmoa da horren kostua gero enpresari ordainaraztea. Horrez gain, administrazioaren errekerimenduak behin eta berriz ez betetzeak «dagozkion isun espedienteak martxan ipintzea» ekarriko duela ohartarazi du Tapiak.
Segurtasuna bermatzeko eskea
Aste honetan bertan, Zaldibar Argitu plataformak, Ekologistak Martxan taldeak eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak kezka azaldu dute zabortegiaren egoeraren inguruan, eta haren segurtasuna bermatzeko eskatu diote administrazioari, Bilbon egindako agerraldi batean. Hiru elkarteek elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Legebiltzarraren aurrean. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230068/tubos-reunidosek-iazko-urte-osoko-irabaziak-hobetu-ditu-aurtengo-lehen-sei-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Tubos Reunidosek iazko urte osoko irabaziak hobetu ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan | Bigarren sei hilabeterako eskari zorroa askoz txikiagoa izan arren, burtsako bilakaera onari eustea espero du. Udazkenean itxiko du Trapagarango altzairutegia. | Tubos Reunidosek iazko urte osoko irabaziak hobetu ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan. Bigarren sei hilabeterako eskari zorroa askoz txikiagoa izan arren, burtsako bilakaera onari eustea espero du. Udazkenean itxiko du Trapagarango altzairutegia. | Tubos Reunidosek urte hasiera «bikaina» izan du, hala onartu du Francisco Irazusta konpainiako presidenteak akziodunen batzarrean. Hitz handiak dira, baina datuek berretsi egiten dituzte: 300 milioiren salmentak egin ditu, eta 50 milioi euroko irabazi garbia lortu. «Iazko urte osoan lorturiko mozkinak baino zazpi milioi gehiago dira horiek», zehaztu du. Dena den, nabarmendu du bigarren seihilekorako eskari poltsa askoz txikiagoa dela, batez ere bezeroek stock handia pilatu dutelako biltegietan.
Hamabost urtez maldan behera egin ondoren Tubos Reunidos irabazien bidera itzuli zen iaz (43 milioi euro), eta aurtengo sei hilabeteetan olatu horren gainean jarraitzen du. «Lehen seihilekoa izugarria izan da, baina bigarrena ez zaio gerturatuko, ezta urrundik ere. Baina urte osoa kontuan hartuz gero, ona izango da». Tubos Reunidosek 2008an izan zuen azken hamarkadetako emaitzarik onena, 83 milioi euroren etekina lortuta, eta Irazusta ez da ausartu iragartzen kopuru horretara iritsiko diren ala ez.
Datuak ematean presidenteak hainbatetan nabarmendu du epe motzeko eskari zorroarekin lan egin izan dutela beti, eskaera jakinetara egokitzeko, eta egungo eskari poltsa oso txikia da, 143 milioi euro ingurukoa. Udaberrian eskari oso gutxi jaso dituzte udazkenerako, eta arduratu ziren, baina ekainean ere berriz ere ohiko deiak iritsi dira, eta horrek lasaitu egin ditu. «Bezeroek esaten digute ez dituztela inbertsioak bertan behera utziko. AEBetako eskariak itxaropentsuak dira, gure merkatuaren %53 han dago».
AEBetara begira
Zer gertatu da orduan bi seihilekoen artean horrelako aldea egoteko? Irazusta: «Eskaintza eta eskari erreala orekatu egin direla. Bezeroak iaz hornidura gabeziaren beldur ziren, eta eskari asko egin zizkiguten. Orain hodi asko dituzte biltegietan eta haiek ari dira erabiltzen». Horrez gain, beste arrazoi batzuk eman ditu: interes tasa handiek inbertsioak egitea zailtzen dutela eta energiaren prezioaren bilakaerak inbertsioetan eragin handia duela.
Etorkizunera begira, Asiako merkatuetan hedatu nahi du TRk, baina zabalkunde industriala AEBetan egingo du bakarrik. Horretarako, 8 milioi euroko inbertsioa egingo du hango plantan. AEBetan Amurrion eginiko hodiak jasotzen dituzte, eta bertan tratamendu termiko berezia egiten diete. «Balio erantsi handiagoko produktu bat bilakatzen da han».
Irazustak zehaztu du gas eta petrolio enpresak hazkunde fasean daudela han, eta hara esportatzen duten kopurua bikoiztea dela helburua: 35.000 tonatik 70.000ra. Muga zergen leuntzea ere mesedegarria dela nabarmendu du. Era berean, zeharkako kritika egin die Europako ingurumen politikei, eta lehiakortasunari kalte egiten diotela ulertzera eman du: «Kontinente guztiak ez doaz erritmo berean, eta horrek hemengo gure bezeroak moteltzen ditu».
Trapagaran udazkenean itxiko dute
TRek aldaketa garaiak bizi ditu. 292 milioi euroen zorra du pilatuta, eta 2021ean 113 milioi euroko erreskatea jaso behar izuen Espainiako Gobernuak industria parte hartzeko duen funtsarengandik (SEPI). Birmoldaketa prozesu sakona hasi du Euskal Herriko plantetan, eta ekoizpen osoa Amurrion (Araba) zentralizatuko du. 2021ean Iruñeko planta itxi zuen, eta aurten Trapagarango (Bizkaia) altzairutegia itzaliko du, «ondo bidean, irailean».
Dagoeneko bertako hainbat langile mugitu dituzte Amurriora, baina prozesua espero baino motelago doa, besteak beste, Vallourec Frantziako hodi enpresa itxi ondoren haren bezero batzuk TRen atea jo dutelako eta Trapagan egiten dituzten produktuak eskatu dituztelako. TRk egun 800 langile ditu Euskal Herrian eta duela gutxi sei urterako lan hitzarmen berria sinatu zuten.
Berregituraketarekin batera, azken hilabeteetan TR albiste izan da bere akzioen bilakaeraren eraginez. Iaz akzioek %12 egin zuten behera, eta enpresaren balio osoa 43 milioi eurokoa zen, 2014ean zuen balioaren hamarren bat. Azken sei hilabeteetan, baina, joera guztiz kontrakoa izan da: iazko abenduan 0,24 zentimotan zegoen akzioa; egun, aldiz, 0,84 zentimotan dago, eta martxoan 0,98 zentimotan ere egon zen. Alegia, %133ko balio igoera izan dutela azken urtean. Irazustak uste du joera horri eusteko gai izango direla: «Iazko emaitza onen berri eman ondoren egin zuten gora, eta joera hori sendotuko dela espero du. Badago oraindik ere are gorago egiteko tartea». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230069/inoizko-polizia-eta-guardia-zibil-gehien-daude-nafarroan-2184.htm | Politika | Inoizko polizia eta guardia zibil gehien daude Nafarroan: 2.184 | Espainiako Gobernuko ordezkaritzak azaldu duenez, azken promozioetako poliziak komisarietan eta kuarteletan lanean hasteak eragin du kopuru historikoa. | Inoizko polizia eta guardia zibil gehien daude Nafarroan: 2.184. Espainiako Gobernuko ordezkaritzak azaldu duenez, azken promozioetako poliziak komisarietan eta kuarteletan lanean hasteak eragin du kopuru historikoa. | Nafarroak inoiz izan duen Espainiako polizia eta guardia zibil gehien izango du udan: 2.184. Nafarroan, azken urteetan 91 agente gehiago daude; 2017tik, %4,3 gehiago. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak azaldu duenez, azken promozioetako poliziak komisarietan eta kuarteletan lanean hasi direla-eta daude hainbeste.
Europan, polizia dentsitate handieneko lurraldea da Euskal Herria. Europako Batasunak gomendatzen duen irizpidearen arabera, polizia bat egon behar da 500 biztanleko. Nafarroan, 2017ko datuaren arabera, halako bi baino gehiago ziren: polizia bat zegoen orduan 200 biztanleko.
Espainiako Ogasun Ministerioaren 2016ko uztaileko datuen arabera, 3.199 polizia zeuden Nafarroan —Espainiako Poliziako kideak eta guardia zibilak ziren gehienak; gainerakoak, foru poliziak—. Horiez gain, Espainiako armadako 711 soldadu ere bazeuden Nafarroan. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230070/ruandara-deportatzeko-plana-laquoilegaltzatraquo-jo-du-londresko-apelazio-auzitegiak.htm | Mundua | Ruandara deportatzeko plana «ilegaltzat» jo du Londresko Apelazio Auzitegiak | Epaileek uste dute ezin dela Ruanda «garatzeko bidean dagoen herrialde segurutzat» hartu. Epaiaren arabera, Afrikako herrialdeak sisteman dituen «hutsuneak» zuzendu arte, asilo eskatzaileen kanporatzea «legez kontrakoa» izango da. | Ruandara deportatzeko plana «ilegaltzat» jo du Londresko Apelazio Auzitegiak. Epaileek uste dute ezin dela Ruanda «garatzeko bidean dagoen herrialde segurutzat» hartu. Epaiaren arabera, Afrikako herrialdeak sisteman dituen «hutsuneak» zuzendu arte, asilo eskatzaileen kanporatzea «legez kontrakoa» izango da. | Erresuma Batuko Gobernuak asilo eskatzaileak Ruandara deportatzeko duen plana «legez kanpokoa» dela ebatzi du gaur Londresko Apelazio Auzitegiak. Haren ustez, herrialdeko asilo sistema aldatu egin beharko litzateke, Boris Johnson lehen ministro ohiak (2019-2022) onartutako baina giza eskubideen aldeko erakundeek eta NBE Nazio Batuen Erakundeak zalantzan jarritako ekinbide hori aurrera eramateko. Auzitegi Nagusiak babestu egin zuen sistema hori abenduan, Afrika ekialdeko estatua «garabidean den herrialde segurutzat» har zitekeela argudiatuta, baina, ekintzaileek eta asilo eskatzaileek epaiaren aurka errekurtso bat aurkeztu ostean, Apelazio Auzitegiak atzera bota du Auzitegi Nagusiaren erabakia.
Hiru epaile nagusiek gehiengoz ebatzi dute Ruanda ezin dela «segurutzat» hartu, herrialdeko asilo sistemak dituen «hutsuneen» ondorioz. Hori dela eta, epaileek «arrazoi sendoak» dituzte Ruandara bidalitako iheslariak haien jaioterrira itzultzeko «benetako arriskua» dagoela uste izateko. Hori bai, auzitegiak ebatzi duenez, «akats» horiek zuzendu arte, asilo eskatzaileen kanporatzea legez kontrakoa izango da.
Edonola ere, auzitegiaren kanpoan zeuden dozenaka herritarrek ospatu egin dute epaia. Freedom from Torture erakundeak, biktimei babesa ematen dienak eta gaiari buruzko kanpaina egiten duenak, adierazpen hau egin du: «Pozarren gaude epaiak herrialde honetako jende solidarioak bazekiena baieztatu duelako. Erresuma Batuko Gobernuak Ruandarekin duen akordioa, erabat immorala izateaz gain, herrialde honetako legeen aurka doa».
Rishi Sunak Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterra Ruandara deportatzeko planaren alde azaldu da behin baino gehiagotan, Mantxako kanaleko bidegurutzeak galarazteko. Gobernuak 2022ko apirilean iragarri zuen akordioa Ruandarekin, eta lehen hegaldia ekainean bertan abiatzekoa zen, baina azken orduan bertan behera utzi duten, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren esku hartzearen ondoren. Orduan, barne prozesu judizial arantzatsu bat abiatu zen, eta lekualdatze horien aldagaiak aztertu dituzte, baita migratzaile kaltetuen babesgabetasun egoeragatik ere.
Sunakek migrazioaren kopuruak murrizteko konpromisoa hartu du, Frantziatik Erresuma Batuko hegoaldera iristen diren «itsasontziak geldiarazteko» asmoz. Halaber, aldaketak iragarri ditu kanporatzeak arintzeko eta ferryak hedatzeko, Mantxako kanala zeharkatzen dutenak aldi baterako hartzeko.
Kanala gurutzatzeko saiakeran, hain zuzen, berrehun pertsona baino gehiago hil dira 2014az geroztik, OIM Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera. Urtea hasi zenetik bi lagun hil direla zenbatu du OIMk. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230072/enrique-maiaren-agurra-penen-pankartetan.htm | Bizigiro | Enrique Maiaren agurra, peñen pankartetan | Iruñeko Peñen Federazioak 25 urte bete dituela eta, 17 pankarta aurkeztu dituzte aurten. Alkate ohiaz gainera, Irulegiko Eskua eta Osasuna dira nagusi aurtengo irudietan. | Enrique Maiaren agurra, peñen pankartetan. Iruñeko Peñen Federazioak 25 urte bete dituela eta, 17 pankarta aurkeztu dituzte aurten. Alkate ohiaz gainera, Irulegiko Eskua eta Osasuna dira nagusi aurtengo irudietan. | Agur, Enrique Maia, agur! Ekainaren 17az geroztik, ez da Iruñeko alkatea, baina sanferminetara arte haren irudia han eta hemen ikusiko da oraindik ere. Izan ere, Maia izan da peñen pankartetako izarra aurten ere. Beraz, oihaletan margotuta eginen dio agurra alkate karguari. Horrekin batera, Irulegiko Eskua eta Osasuna dira aurtengo gai nagusiak, baita Iruñean gertatutako hamaika kontu ere. Aurten, pankarta bat gehiago aurkeztu dute. Iruñeko Peñen Federazioak 25 urte betetzen dituenez gero, Asisko eta Mikel Urmeneta anaiek irudi bat sortu dute urtemuga ospatzeko.
Etzi ospatuko dute Peñen Eguna, eta eguerdian plazaratuko dituzte pankarta berriak lehenbizikoz. Zezen plazako pasabideetan zabalduko dituzte sanferminetan dantzatuko dituzten oihalak. Horretaz gainera, erraldoi topaketa eginen dute goizean.
Osasunaren aldeko mezuak nonahi ikus daitezke aurten, Espainiako Kopako finala jokatu baitzuen –baita galdu ere–. Irulegiko eskuaren aurkikuntza ere pankarta askotan sartu dute, sarri euskararen aldeko mezuekin. Sanfermin peñak bi gai nagusiak batu ditu, eta Osasunako atezainari Irulegiko Eskua paratu eskularruaren ordez.
Horietaz gainera, askotariko gaiak agertu dira aurtengo peñetan: hauteskundeen ondoren PSNk izandako jarrera, Espainiako hauteskunde kanpaina, Labriteko pasabidearen afera, auzoetako erraldoi konpartsei errepidean ibiltzeko jarritako debekuak, zaintza kamerak areagotu izana, euskararen kontrako erasoak eta auzoetako borrokak, besteak beste. Borroka feministari buruzko erreferentziak ere badira, eta eraso sexisten kontrako mezuak.
Mezuen hizkuntzari erreparatuta, aurrekoetan ez bezala, euskara eta gaztelania paretsu ageri dira. Are, euskarazko mezuak pixka bat gehiago dira, %55. Sexuaren aldagaiari erreparatuta, aitzitik, emaitza ez da parekidea. Gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna urruti gelditu da aurten ere: irudikatutakoen %65 dira gizonak, eta %35 emakumeak.
Sanferminetako mezua
Goizean aurkeztu dituzte irudiak kazetarien aurrean, eta Marta Aparicio Iruñeko Peñen Federazioko batzordekideak salatu du udalak oztopoak paratu dizkiela. «Udalari eskatzen diogu begirada zabalagoa izan dezan eskatutako baimenekin, peñak jaiaren parte garrantzitsu eta ezinbestekoa baitira». Horretaz gainera, hiriko karriketan egiten diren ekitaldiak «errespetatzeko» dei egin diete herritarrei, «kalea guztiena baita». Ekitaldi horietan denak «aske» izatea nahi dute. «Eraso sexistarik gabeko jaiak nahi ditugu. Mugimendu feministak eta LGTBI mugimendua azpimarratuz, haien alde lanean jarraituko dugu, behar duzuen guzirako».
Urteurreneko logotipoan, aulki gurpildun bat paratu dute, eta Iosu Santxezek azaldu du horren esanahia. «Iaz kanpaina bat abiatu genuen mugitzeko gaitasuna mugatua dutenek jaiez gozatzeko aukera izan dezaten, karrikan arazoak dituztelako, batez ere jendetza dagoenean». Hori dela eta, peñetako barren zati bat elbarrientzat gorde zuten. «Aurten, beste urrats bat egin nahi izan dugu, eta gai hori ikusgai egin». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230073/hiroshi-teshigaharari-eskainiko-dio-atzera-begirakoa-zinemaldiak.htm | Kultura | Hiroshi Teshigaharari eskainiko dio atzera begirakoa Zinemaldiak | Zinemagile japoniarraren filmografia osoa proiektatuko du Donostiako jaialdiak bere 71. aldian, irailaren 22tik 30era bitartean. 2024ko atzera begirakoaren protagonista zein izango den ere aurreratu dute: Italiako polizia zinema jorratuko dute. | Hiroshi Teshigaharari eskainiko dio atzera begirakoa Zinemaldiak. Zinemagile japoniarraren filmografia osoa proiektatuko du Donostiako jaialdiak bere 71. aldian, irailaren 22tik 30era bitartean. 2024ko atzera begirakoaren protagonista zein izango den ere aurreratu dute: Italiako polizia zinema jorratuko dute. | Hiroshi Teshigahara zuzendari japoniarraren filmografia osorik proiektatuko du Donostiako Zinemaldiak bere 71. aldian; denera, hogei filmetik gora. Tokion jaio eta hil zen Teshigahara. Arte Ederrak ikasita, 1950eko hamarkadan hasi zen dokumentalgintzan, eta erresistentzia mugimenduek Bigarren Mundu Gerran erakutsi zituzten mendebaldeko joera zinematografikoenganako interesa agertu zuen: neorrealismo italiarra eta garai hartako zinema frantsesa landu zituen, batik bat.
Kobo Aberekin elkarlan oparoa izan zuen; hark idatzi zuen Otoshi-ana / The Trap filmeko gidoia, baita Suna no onna, Tanin no kao kao / The Face of Another (1966) eta Moetsukita chizu / The Man Without a Map (1968) filmek oinarri dituzten hiru eleberrien egokitzapenak ere. Zinemaldiak azaldu duenez, zinemagilearen «ezinbesteko» obrak dira hirurak. «1960ko hamarkadako zinema japoniarraren ezinbesteko egile bat da, poetika esperimentaleko film sorta bati eta Kobo Abe idazlearekin egin zuen elkarlan luzeari esker», azaldu dute ohar bidez.
Telebistarako ere egin zuen lan, baina ez zion inoiz dokumentalak egiteari utzi; film labur, ertain eta luzeen formatuak eginez. Bi film egin zituen Jose Torres boxeolariaren inguruan; Jean Tinguely eskultore eta margolariari buruz ere egin zuen bat, eta baita Tokiori buruzko bat ere, 1958an. Dena den, haren dokumental ezagunena Antonio Gaudí (1984) da, kataluniar arkitekto modernistaren irudia eta obra erakusten dituena.
Zinema egiteaz gain, lore apainketan ere aritu zen, arte japoniarrean sona duen lanean. Ikebana Sogetsu eskola zuzendu zuen, eta The Art of Ikebana (1997) liburua argitaratu. Zinemaldiak ere iragarri du beste argitalpen bat: 71. aldiko zinema klasikoaren zikloa osatzeko, Teshigaharari egindako elkarrizketen liburu bat argitaratuko dute, Euskadiko Filmategiarekin elkarlanean —harekin elkarlanean antolatzen du atzera begirakoa jaialdiak, Etxepare Institutuarekin eta, oraingoan, Japan Foundationekin elkarlanean—.
2024an, Italiako polizia zinema
Hurrengo urteko atzera begirakoak ere badu gaia: Italia biolentoa. Polizia-zinema italiarra izendatu dute, herrialdearen erretratu egoki bat egiteko balioko duen ustearekin; betiere, ikuspegi garaikide batetik berrikusteko.
Faxismoaren eta gerraostearen ondoren, Italiako polizia zinemako aitzindaria Pietro Germiren Un maledetto imbroglio / The Facts of Murder (1959) filma izan zen. Lehena izan zen Frantziako noir generoa imitatu ez zuena. Eredu propio bat finkatu zuen horrela, eta generoarentzako urrezko aroa ireki. Ordutik aurrera, eragin zuzena izan zuen herrialdeko politikan eta gizartean. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230074/tsiprasek-dimisioa-eman-du-bozetan-emaitza-txarrak-izan-ondoren.htm | Mundua | Tsiprasek dimisioa eman du, bozetan emaitza txarrak izan ondoren | Tsiprasek goratu egin du bera buru zela Syriza ezkerreko alderdiak egindako bidea. 2015ean lehen ministro izateko bidea eman zioten hauteskundeetan lortutako botoen erdiak bereganatu zituen igandeko bozetan. | Tsiprasek dimisioa eman du, bozetan emaitza txarrak izan ondoren. Tsiprasek goratu egin du bera buru zela Syriza ezkerreko alderdiak egindako bidea. 2015ean lehen ministro izateko bidea eman zioten hauteskundeetan lortutako botoen erdiak bereganatu zituen igandeko bozetan. | Syriza ezkerreko alderdiak emaitza txarrak atera zituen aurreko igandean, Greziako Parlamenturako hauteskundeen errepikapenean, eta alderdi horretako lider Alexis Tsiprasek adierazi zuen buruzagi kargua militanteen esku utziko zuela. Bada, alderdiaren zuzendaritzarekin bildu da gaur, eta dimisioa eman du. Hala adierazi dute Greziako hedabideek, alderdiko iturriak aipatuz. 2015etik 2019ra, herrialdeko lehen ministro izan zen Tsipras, eta, igandeko hauteskundeetan, duela zortzi urtekoetan lortutako botoen erdiak ere ez zituen bereganatu Syrizak.
Ikusi gehiago: Greziarentzako «erreforma handiak» iragarri ditu Mitsotakisek
Kyriakos Mitsotakis buru duen ND Demokrazia Berria eskuindarra nagusitu zen, nabarmen, igandeko bozetan, eta, aurreko legegintzaldian egin bezala, gehiengo osoarekin gobernatu ahal izango du. Hori zen, hain zuzen, presidentegaiaren asmoa, eta horregatik erabaki zuen maiatzaren 21eko bozak errepikatu zitezen bultzatzea. Lehen bozen aurretik, hain zuzen, Tsiprasek espero zuen gai izango zela koalizio aurrerakoi baten buru izateko. Baina emaitzek erakutsi zioten ez zuela modurik izango horretarako.
Oposizioko lidergoa hartze aldera alderdiaren buruzagitza berritzera deitu duen arren, Tsiprasek defendatu egin du azkeneko hamarkadan indar politikoaren buruzagitzan egindako lana. Hedabideek jaso dutenez, Tsiprasi iruditzen zaio lortu dutela «ezkerreko alderdi txiki bat» zena gobernuan egondako alderdi baten, hau da, Pasok hegemonikoaren gainetik jartzea.
Ikusi gehiago: Mitsotakisek haizea alde du bozetan, hildako etorkinen auzia gorabehera
2004an sortu zuten Syriza, eta, urte bakan batzuk geroago, 2008an, mundu zabalean piztutako krisi ekonomikoak gogor jo zuen Grezia. Alderdiak abagune hori baliatu zuen bozkatzaileak erakartzeko, eta oposizioko indar nagusia izan zen 2012tik 2015era. Gobernura iritsi zen, baina, hain zuzen, Tsiprasek berak egin behar izan zituen, lehen ministro zela, troikak eskatutako murrizketa ekonomikoak, eta greziarrek ondo gogoan izan dute hura, txarrerako. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230075/nafarroan-irakasleak-egonkortzeko-prozedura-iruzurra-dela-salatu-du-steilasek.htm | Gizartea | Nafarroan irakasleak egonkortzeko prozedura «iruzurra» dela salatu du Steilasek | Sindikatuak uste du prozesuak ez duela behin-behinekotasunaren arazoa konponduko, PAI hedatzeko soilik balioko duela | Nafarroan irakasleak egonkortzeko prozedura «iruzurra» dela salatu du Steilasek. Sindikatuak uste du prozesuak ez duela behin-behinekotasunaren arazoa konponduko, PAI hedatzeko soilik balioko duela | Steilas sindikatuak salatu du Nafarroako hezkuntza publikoan irakasleak egonkortzeko prozesua «iruzurra» izaten ari dela eta ez duela balioko behin-behinekotasuna murrizteko. «Guztira, 766 lanpostu baino ez dira atera, Espainiako eta Nafarroako gobernuek Europako zuzentarauaren interpretazio erabat murriztailea egin ondoren». Sindikatuaren arabera, Nafarroako hezkuntza publikoaren «behin-behinekotasun arazo larriari konponbidea emateko itxaropenak zapuztu» ditu egonkortze prozesuak. Gaur egun, behin-behinekotasun tasa %52 ingurukoa da Nafarroako sare publikoan.
Are: prozesu honek guztiak «PAI [Ingelesez Ikasteko Programak] egonkortzeko» soilik balioko duela salatu du Steilasek. Izan ere, Nafarroa da Espainiako Estatu osoan kontratazio zerrendak hizkuntzaren arabera bereizten dituen erkidego bakarra. «Hizkuntza apartheid-aren eta PAIren Legearen ondorioz, irakaskuntza hiru prozesu desberdinetan egonkortu da merezimendu lehiaketa bidez, gainerako hezkuntza administrazioetan ez bezala». Hala, hiru prozedura abiatu dituzte: irakasle funtzionario postuak gaztelaniaz, funtzionario postuak euskaraz eta PAI programarako propio sortutako langile multzo berezia.
Gaztelania lan hizkuntza duten funtzionarioei dagokienez, Espainiako Hezkuntza Ministerioak koordinatu du prozesua, 14 erkidegotan. «Prozedura horren helburua zen, ustez, funtzionario lanposturik ez galtzea, baina Nafarroan eragin du egonkortutako langileen %37 soilik izan direla aurreko ikasturtean herrialdeko sistema publikoan lanean zirenak. Puntuazio handiena lortu duten behin-behineko irakasle asko beste erkidego batzuetan lortu dute tokia». Euskarazkoei dagokionez, egonkortutako toki kopurua «oso urria» dela salatu du Steilasek: 77 baino ez. «Lanpostuen egonkortzea PAIra baino ez da iritsi. Urtero, batez beste, 328 irakaslek erretiroa hartzen dute hezkuntza publikoan; beraz, prozesu honek ez du ia batere murriztuko behin-behinekotasuna, PAI programan izan ezik. Gaztelaniazko lanpostuetan, egonkortutako langile gehienak beste administrazio batera mugitzen saiatuko dira, eta euskaraz ateratako lanpostu kopurua oso urria da, eragin esanguratsua izateko».
PAI programaren merezimendu lehiaketan, aldiz, egonkortutako postuen %91 herrialdean lanean izan dira ikasturte honetan: 197, lehiaketara ateratako 217etatik. Horrez gain, gobernuak prozesu hori «lagundu» duela uste dute sindikatuko ordezkariek: «PAIren kasuan, lanpostu bat esleitu eta langileek uko egiten badiote edo eszedentzia eskatzen badute, esleipen osagarriak egiten dituzte, beste prozesuetan ez bezala. Hori ez dator bat Estatuko funtzionario lanpostuen prozedurarekin». PAI programari baliabide egonkorrak «amarruen bidez» eman nahi izatea egotzi dio Steilasek Nafarroako Gobernuari: «Hala nola Ingeleseko espezialisten oposizioak antolatzea, gero tutore izateko —eta ez Ingeleseko irakasle—; edo kontratazio zerrendetatik Ingeleseko titulazioa duten irakasleak ateratzea, PAI programarako sasi-zerrendak osatzeko». Horrek guztiak ondorioak izan ditzakeela ohartarazi du sindikatuak: «Funtzionario izatea errazten diete [PAI programako irakasleei], baina irakasleak sartzen ari dira aurreikusi ezin diren ondorioak izanen dituen sistema batean».
Funtzionario talde paralelo bat, iaztik
Egonkortze prozesu honek jatorria du 2022ko apirilaren 28an PSNk eta Navarra Sumak adostutako lege batean. Lege horren ondorioz, ingelesa menperatzea ez zaie eskatzen Ingeles espezialitateko irakasleei bakarrik, baldintza orokorra baita, Espainiako 276/2007 Errege Dekretuak halakorik baimentzen ez duen arren. Are: Espainiako Gobernuak behin baino gehiagotan esan dio Nafarroako Gobernuari ingelesa ez dela hizkuntza ofizial bat Nafarroan, eta, hortaz, ezin dela eskakizun izan lan deialdi orokor batean. Horrek kolokan jar dezake, Steilsek eta beste sindikatu batzuek salatu dutenez, PAI programako lanpostu bat lortzen duten funtzionarioen segurtasun juridikoa.
PAI Legearen ondorio nagusietako bat izan da, Nafarroan, funtzionario multzo paralelo bat sortu dela, gainerako irakasleengandik bereizia, ingelesezko programan aritzeko. Betekizun berberak dituzte batzuek zein besteek, baina eskubideak eta baldintzak ez dira igualak: PAI programako lan deialdian plaza lortzen dutenak irakasle funtzionarioak izanen dira, baina Nafarroan bakarrik. Ezin izanen dute beste erkidegoetako lekualdatze prozesuetan parte hartu. Gainera, Navarra Sumak lege proposamenari eginiko zuzenketa baten ondorioz, PAItik ateratzeko bidea ere itxi zieten: behin lanpostua lortuta, ezin izanen dira beste eredu batera aldatu, horretarako baldintzak beteta ere. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230076/euskal-herria-independentea-da-supermanen-azken-komikian.htm | Bizigiro | Euskal Herria independentea da Supermanen azken komikian | 'Superman: Space Age' saileko azken alean Europako mapa agertzen da, eta, horretan, zazpi herrialdeak bat eginda, eta burujabe. | Euskal Herria independentea da Supermanen azken komikian. 'Superman: Space Age' saileko azken alean Europako mapa agertzen da, eta, horretan, zazpi herrialdeak bat eginda, eta burujabe. | Zer da? Utopia bat? Errealitate alternatibo bat? Ez, Supermanen azken komikia da!
Superman: Space Age eleberri grafikoan, Euskal Herria estatu independente gisa erretratatu dute Mark Rusell gidoilariak eta Michael Alfred marrazkilariak.
@lordisasi Twitterreko erabiltzaileak ohartarazi du horretaz sare sozialetan. Mapa bat agertzen da komikiko marrazkietako batean, geopolitikaz-edo arduratzen den erakunde bateko bilera gela borobilean. Supermanek esaten du: «Hainbeste arazo ditu munduak». Baina mapari begiratuta, badirudi arazoetako bat konponduta dagoela: izan ere, Euskal Herriko zazpi lurraldeak estatu batean batuta agertzen dira, Espainia eta Frantziatik kolorez ongi bereizita, independente.
DC Black Label komiki argitaletxeak plazaratu du Superman: Space Age saila. 2022an argitaratu zuten lehenengo liburukia, eta aurten eman dute azkena. Kolorea Laura Allred marrazkilariak jarri dio Euskal Herriari, eta komiki osoari.
Lur-203495-B planeta alternatiboan gertatzen da istorioa, 1960ko hamarkadan. Sobietar Batasunaren blokea zutik dago, AEBen aurrean, eta Euskal Herria ez da baturik agertzen den herrialde zatikatu bakarra: Irlandako uhartea ere kolore bakarrean irudikatu dute. Eskoziak ez du zorterik izan, ordea, eta Ingalaterraren kolore berean agertzen da.
Badirudi Marokoren iparraldeko zati bat Espainiarena dela, eta Afrika iparraldea batu dela, eta Sizilia eta Sardinia horren parte direla.
Supermanena irakurri ostean, zilegi da komikizaleak irudikatzea korrika joaten Batman pertsonaiaren abenturen azken alea erostera. Agian, han ere, Euskal Herriko lurraldetasuna aintzat hartuko dute Gothameko mapa geopolitikoetan. Azkenean beteko litzateke Asisko Urmeneta komikigileak aspaldi botatako profezia hura: Zazpiak Batman. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230077/sei-urtetako-espetxe-zigorra-eskatzen-dute-2020ko-greban-atxilotutako-hiru-nafarrentzat.htm | Ekonomia | Sei urtetako espetxe zigorra eskatzen dute 2020ko greban atxilotutako hiru nafarrentzat | Uztailaren 3an egingo da epaiketa. Haiei elkartasuna adierazteko eta «gertatzen ari dena salatzeko», egun horretan elkarretaratzea egingo dute 11:00etan, Iruñeko epaitegiaren aurrean. | Sei urtetako espetxe zigorra eskatzen dute 2020ko greban atxilotutako hiru nafarrentzat. Uztailaren 3an egingo da epaiketa. Haiei elkartasuna adierazteko eta «gertatzen ari dena salatzeko», egun horretan elkarretaratzea egingo dute 11:00etan, Iruñeko epaitegiaren aurrean. | 2020ko urtarrilaren 30ean Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deitutako greba orokorrean, hamar lagun atxilotu zituzten Iruñeko La Morea merkataritza gunean. Atxilotuen aurkako bi auzi abiatu ziren, eta horietako bat irekirik dago oraindik. Astelehenean epaituko dituzte duela hiru urte atxilotuetako hiru.
Agintaritzaren aurkako delitua eta desordena publikoak egotzita, bi delitu horietarako aurreikusitako zigorrik gogorrena proposatu du fiskaltzak —Sei urte alegia—. «Fiskalak ez du inolako akordiorik lortu nahi, hitz egiteko eskaera guztiei uko egin die, eta, eskainitako akordio bakarraren arabera, pertsona batek hiru urte eta erdiko zigorra eta beste biek bi urtekoa onartu beharko lukete. Argi utzi du bere helburu bakarra hiru pertsonak kartzelan sartzea dela», azaldu du atxilotuei elkartasuna adierazteko gazte mugimenduko kide Ander Barandiaranek.
La Moreako gertaerak
Egoera salatzeko, prentsaurrekoa egin dute gaur goizean, Iruñeko Katakrak liburu dendan. Gogora ekarri dutenez, greba egunean La Moreara joateko deialdia zabaldu zen, eta Guardia Zibilak liskarrak eragin zituen han. Pertsona bat atxilotu zuten. Grebalariak alde egiten ari zirela, foruzainak oldartu egin zitzaizkien, eta bederatzi lagun atzeman zituzten: lau La Morean, eta beste bost handik ihesi egiten ari zirenean. Azken horiek guardia zibilen esku utzi zituzten.
Atxilotuek ziegan eman zuten gaua, baita hurrengo eguna ere, eta aske geratu ziren gero, epaiketaren zain. Guardia Zibilen esku geratu zirenen auzia amaitu zen: sei hilabeteko zigorra eskatu zuten haientzat. Foruzainek atxilotutako lau lagunetatik hiruri, baina, orain egingo diete epaiketa. Irmo salatu dute fiskaltzak «neurriz kanpoko eskaera» egin duela.
Gazte mugimenduak testuinguruari erreparatu nahi izan dio. Gogora ekarri dute ez dela kasualitatea horrelako eskaerak egitea, «ezta poliziek gezurrez beteriko kontakizun irreal bat egitea ere, jazarpena justifikatu ahal izateko». Haien ustez, horren helburua da «herri mugimendua eta kolektibo politikoak desmobilizatzea, eta jazarpena erabiltzen dute mugimendua itotzeko, gelditzeko».
Azpimarratu dute, bestalde, isun ekonomikoak ere «gero eta handiagoak» direla, «ordainezinak gehienetan». Halere, nabarmendu dute ez dituztela geldiaraziko, zigor neurri horiek gorabehera.
Horregatik, garrantzitsua deritzote uztailaren 3an, hau da, astelehenean egingo den elkarretaratzera joatea. 11:00etan izango da. Barandiaranen arabera, elkartasuna azaldu nahi diete auzipetuei, eta adierazi ez daudela bakarrik. Zigor eskari hori bertan behera uztea exijituko dute. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230079/david-aznarrek-entrenatuko-du-athletic.htm | Kirola | David Aznarrek entrenatuko du Athletic | Real Madrileko teknikari izandakoak Iraia Iturregi ordezkatuko du. Denboraldi baterako sinatu du | David Aznarrek entrenatuko du Athletic. Real Madrileko teknikari izandakoak Iraia Iturregi ordezkatuko du. Denboraldi baterako sinatu du | Athleticek badu entrenatzailea: David Aznar. 43 urteko teknikari espainiarra Iraia Iturregiren ordez eseriko da talde zuri-gorriaren aulkian. Aznarrek eta klubak denboraldi baterako kontratua adostu dute.
Aznar talderik gabe zegoen 2021eko azaroan Real Madrilek kargutik kendu zuenetik. Aurretik, hiru denboraldi egin zituen emakumezkoak entrenatzen: aurreneko biak, Taconen, eta hirugarrena, Real Madrilen, hura Taconen jabe egin eta gero.
Taconekin, Espainiako Mailara igo zen lehen sasoian, eta, bigarrengoan, hamargarren postuan sailkatu zen. Real Madrilekin, berriz, txapeldunorde izan zen, eta Txapeldunen Ligarako sailkatu zen. Baina sasoia hasi eta gutxira kendu zuten kargutik, taldearen emaitza txarrak direla eta.
Aznarrek esan du «oso harro» dagoela horren klub «berezi eta bakarra» ordezkatzeagatik. «Klub honek sinetsi egiten du emakumezkoen futbolean, eta hazten jarraitu nahi du. Bat egiten dut haren filosofiarekin eta identitatearekin. Ordezkatu egiten nau». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230080/prudhomme-eta-zupiria-gure-esku-k-prestatutako-ikurrinarekin.htm | Politika | Prudhomme eta Zupiria, Gure Esku-k prestatutako ikurrinarekin | Frantziako Tourreko zuzendariak eta Eusko Jaurlaritzako eledunak 'Euskal Herriak erabaki' lelodun ikurrinarekin atera dute argazkia, BERRIAren postuan. | Prudhomme eta Zupiria, Gure Esku-k prestatutako ikurrinarekin. Frantziako Tourreko zuzendariak eta Eusko Jaurlaritzako eledunak 'Euskal Herriak erabaki' lelodun ikurrinarekin atera dute argazkia, BERRIAren postuan. | Frantziako Tourreko lehen hiru etapak, uztailaren 1ekoa, 2koa eta 3koa, Euskal Herrian izango dira hasieratik amaierara. Halere, kirol ikuskizun horrek mugiarazten duena lasterketako lehiatik haratago doa. Hala, martxan da jada Bilbon zaleentzako gunea ere, eta han da BERRIA. Eguneko irudietako bat izan da Frantziako Tourreko, Eusko Jaurlaritzako eta Bilboko Udaleko ordezkariek egunkariaren postura eginiko bisita. Besteak beste, Frantziako Tourreko zuzendari Christian Prudhommek, Eusko Jaurlaritzako eledun Bingen Zupiriak eta Bilboko alkate Juan Mari Aburtok argazki bat egin dute Gure Esku-k ekitaldirako prestatutako ikurrinarekin. Hartan, argi irakurri daiteke: Euskal Herriak erabaki. Basques decide.
Euskal Herria mundu osoko hedabideetan presente egongo da datozen egunetan, eta hori baliatu nahi du Gure Esku-k Euskal Herriaz informatzeko eta erabakitzeko eskubidearen aldeko aldarria zabaltzeko. Hala, plataformako komunikazio taldeak prentsa dosierrak banatu dizkie lasterketaren berri ematera iritsitako kazetariei; 1.800 inguru dira. Dokumentu horretan, Euskal Herriaren, euskararen, txirrindularitzazaletasunaren zein euskal kulturaren inguruko informazio jaso dute.
Era berean, 60.000 ikurrin banatuko dituzte, Euskal Herriak erabaki. Basques decide leloarekin. Horiek eskuragarri daude Gure Esku-ren online dendan eta herrietako taldeetan, baita Naiz-en eta BERRIAren gunean ere; gainera, uztailaren 3an Tourreko karabanan ere banatuko ditu BERRIAk. Gure Esku-k dei egin du ikur horiek eskuan errepide bazterretara gerturatzeko: «Adierazteko euskal herritarren etorkizuna erabakitzeak gure esku egon behar duela». Horretarako deia egin dute, besteak beste, Pello Bilbao eta Ion Izagirre txirrindulariek ere. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230081/psikonautaren-paradisua.htm | Kultura | Psikonautaren paradisua | Patxi Iturregik (Laudio, Araba, 1952) itsas ikasketak egin zituen Portugaleteko (Bizkaia) Nautika eskolan, eta hainbat urtez nabigazioan egin zuen lan. Gerora, ordea, euskara irakaskuntzan jardun du. Narrazio laburra da gehien landu duen generoa. Bere lehenengo kontakizuna, Tropikoan galtzeko gida, 1986an argitaratu zuen, Erein etxeak plazaratutako Isabel Lertxundi eta Jesus Mari Aldairen omenez literatur lehiaketa izeneko ipuin-bilduman. 1998an Donostia Hiria Saria irabazi zuen Hobe ez gogoratzea istorioarekin eta 1991n Tene Mujika Lehiaketa Hondarreko distira ahantzi hura izenekoarekin. Gerora, bost narrazio bilduma kaleratu ditu: Haize kontra (Elkar, 1996), Behi eroak (Elkar, 2003), Dioramak (Elkar, 2006), Ur biren artean (Elkar, 2019) eta Estuarioa (Gallo de Oro, 2022). | Psikonautaren paradisua. Patxi Iturregik (Laudio, Araba, 1952) itsas ikasketak egin zituen Portugaleteko (Bizkaia) Nautika eskolan, eta hainbat urtez nabigazioan egin zuen lan. Gerora, ordea, euskara irakaskuntzan jardun du. Narrazio laburra da gehien landu duen generoa. Bere lehenengo kontakizuna, Tropikoan galtzeko gida, 1986an argitaratu zuen, Erein etxeak plazaratutako Isabel Lertxundi eta Jesus Mari Aldairen omenez literatur lehiaketa izeneko ipuin-bilduman. 1998an Donostia Hiria Saria irabazi zuen Hobe ez gogoratzea istorioarekin eta 1991n Tene Mujika Lehiaketa Hondarreko distira ahantzi hura izenekoarekin. Gerora, bost narrazio bilduma kaleratu ditu: Haize kontra (Elkar, 1996), Behi eroak (Elkar, 2003), Dioramak (Elkar, 2006), Ur biren artean (Elkar, 2019) eta Estuarioa (Gallo de Oro, 2022). | Julen Goirik —zazpi anai-arrebaren artean nagusia— Ekonomia eta Enpresa zientziak hasi zituen Deustuko unibertsitate pribatuan, jainkoaren borondateari eta jatorri burgeseko familiaren tradizioari men eginik, nahiz berak, aukeran, itsas biologoa izan nahiago zukeen, eta koral arrezifetako ur epelak esploratu, Jacques Cousteauren antzean, ozeanoen biodibertsitatearen inbentario zehatza jasotze aldera. Bizitzak, ordea, berehala irakatsi zion, arrakasta nahi izanez gero, funtsik gabeko ameskeriak errealitatearen neurrira ekarri behar direla, derrigor. Hortaz, nerabezaroko snorkel-maskara eta zodiac tolesgarria etxeko garajean zokoratu eta teoria finantzarioaren zurrunbilo nahasian murgildu zen, ezelako aurreiritzirik gabe.
Karrera bukatuta, aise lortu zuen lana bere osabetako batek gomendatu zion banku ezagun batean, eta, nahiko gizon handinahia eta talentuduna izanik, denbora gutxian, hiriburuko sukurtsal nagusiaren zuzendaritzaraino aupatu zuten, barneko antolakuntzan eta gastu kudeaketan bildutako merituei esker. Abiapuntu horrekin, benetako zortea izan balu, espediente profesional eredugarria osatuko zuen, ezbairik gabe; baina goi mailako ardura-karguetan bi hamarkada luze zeramatzala, finantza krisi globalak bete-betean harrapatu zuen. Hori, duela hamabost urte gertatu zen, 2008ko uda dohakabe hartan hain zuzen, badakizue, higiezinen burbuilak eta subprime hipoteken eskandaluak eztanda egin eta gutxira.
Ataka zail hartan ere, gure bankari ausarta ez zen kikildu. Ordura arte emaitza ezin hobeak emanak zizkion estilo zuzena eta oldarkorra baliatuta, bere banku-entitatea salbatzeko ahaleginean hasi eta, antza denez, kapital-ekarpen berriak lortzearren, hainbat finantza-produktu toxiko zabaldu zituen inbertitzaile xume eta esperientziarik gabeko bezero txikien artean, hori bai, benetako arriskuen gaineko informaziorik eman gabe eta balore-merkatuaren kontrol-komisioa konplize isila zuelarik, harik eta komunikabide fidagarrienek etikaren kontrako jarduera haietaz ohartarazi eta irmo gaitzetsi zituzten arte. Egia esan, inork ez zuen espero ekonomiaren zutabeak hain ustelduta egotea.
Munduko banku-sistemaren lurrikararen ondoren, hondamendi existentziala etorri zitzaion Goiriri. Bat-batean, arropa zikinaren saskira bota izan balute bezala sentitu zen. Izan ere, zuzendaritza galdu orduko, emazteak dibortzioa eskatu zion, seme-alaba nagusiak bata bestearen atzetik muturtu zitzaizkion eta hainbat elkarteren bazkidetza bertan behera utzi behar izan zuen, egoera berrian zituen baliabide ekonomiko murritzagoak optimizatze aldera. Mingarriena tenis-klubeko karneta galtzea suertatu zitzaion, bertan aritzen baitzen monitore bere azken urtetako maitalea, Nina, neska sinesbera eta zozo samarra, fede onez jokatu arren egoera areago katramilatu ziona.
Gizona egun batetik bestera goibeldu zen. Jadanik ez zuen batere interesik erakusten lehen hain gogokoak zituen zaletasunetan: operan, padelean, gastronomian edo Bat Formulako auto lasterketetan, alegia. Aldika, jatorri ezezaguneko txistu hots asaldagarriak sumatzen zituen ezkerreko birikan. Kaleko jendeak zein trafikoaren zaratak neurri gabe alditxartzen zuten maiz. Eta, astean behin, negar-zotinka bukatzen zuen psikologoarenean, burua esku bien artean hartuta. Hitz batez, gero eta mingarriago gertatzen zitzaion bere larruan bizi beharra.
Tratamendu moduan, farmako eta psikoterapia-saioez gain, yoga, meditazioa eta erabateko deskonexio digitala aholkatu zizkioten.
Baina jakina da depresioaren kontra ez dagoela erremedio miragarririk, eta, nahiz bere osasun mentalak zertxobait hobera egin duen, sendatze prozesua luze eta nekagarria aurreikusten zaio oraindik.
Gaur egun, mikrobiota zaintzen du. Azukrea, ultraprozesatuak eta trans gantzak arras saihesten ditu, baita laktosa eta glutendun jakiak ere. Zazpi orduz egiten du lo gauean. Eta, ahal duen neurrian, lagun hurkoarekiko onberatasuna praktikatzen du. Egunero, ezinbesteko meza entzun ostean, metro-geltokiaren ahoan belaunikatzen den eskalearen saskitxoan euro bateko txanpona bota ohi du, nahiz eta beti ez den behartsu berbera izaten. Gaur goizean, adibidez, hanka izugarri puztuak dituen emakume errumaniar lotsabakoa dago, eta ez berak gogokoago duen akordeoilari itsua, azken honen zoritxarra benetakoagoa iruditzen zaiolako eta, ondorioz, hobeto sentitzen delako hari lagunduta.
Gero ibaiertzeko pasealekura jotzen du ezinbesteko ibilalditxoa egitera, «If you don’t use it, you lose it», esan ohi baitio fisioterapeutak, Hipokratesek 400 bat urte Kristo aurretik asmatu zuen maxima burutsua ergelentzako ingeles arruntera moldatuta.
Urriaren amaiera izanagatik ederto berotzen du eguzkiak eta jende andana dabil hara eta hona kaio hauskaren hegadaren pean: jubilatuak, korrikalariak, maskotadunak, maitemindu bikoteak, turista taldeak...
Halako batean, kontrako noranzkoan datorren bere adin bertsuko paseatzaile bati irribarrea loratu zaio ezpainetan, oraindik urrun dagoelarik. Aspaldiko lagunen bat ote? Ederki ahalegindu arren, ez dio inoren tankera hartzen. Edonola ere, diosal labur baterako prestatu du bere burua. Besteak, ordea, zeramikazko hortz-inplante distiratsuak erakutsi eta tu egin dio aurpegian, paretik pasatzean.
–Lapur halakoa!
Egia esan, ez da kalean ezagutu eta iraintzen duten lehen aldia, aurreztaile txiki asko erabat engainatuta sentitu baitziren bere garaian, akzio preferenteen iruzurrarekin. Eta, badaezpada, udaltzainen autoaren babesaren bila hasi da larri samar, begiak harantz eta honantz. Zorionez, ezusteko erasotzaileak ez dauka areago liskartzeko asmorik eta aurrera segitzen du, egindako akzioaz kontent, ezer gertutu ez bailitzan. Azken finean, nor konturatuko zen bien arteko gorabeheraz? Inor ez. Gertuko paseari guztiak burua bueltatu gabe igaro dira.
Uneko antsietatea gainditzeko, ibai ondoko petrilean etzan da, esku bat sabelaren gainean eta bestea bihotzetik gertu. Eta, ibai-korrontearen ur palastada leunak entzunik, bere sentsazioak bistaratzen saiatu da, arreta guztia bere arnasketan jarriz: sudurretik hartu eta ahotik bota, sudurretik hartu eta ahotik bota... Orain alga eta anemonen mundu uhindunean murgildu da eta bere pentsamenduak marearen atzera-aurrerarekin batera dabiltzan medusa gelatinakarak dira, poliketo gardenak, simetria ezinezko ekinodermoak eta koloreetako arrainen artean sosegu handiz higitzen diren dekapodo mimetikoak. Dagoeneko ezerk ez dio arima asaldatzen. Atoloiaren magalean dena da bakea, harmonia eta zoriontasun betea, azken milioika urtetan bezala. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230082/bizitza-kafearen-bueltan.htm | Bizigiro | Bizitza, kafearen bueltan | Konpainian edo bakarrik har daiteke kafea, eguneko momentuaren arabera. Askok begiz joak dituzte kafetegi jakin batzuk, eta bertara joaten dira, badakitelako kalitatea bermatuta daukatela. | Bizitza, kafearen bueltan. Konpainian edo bakarrik har daiteke kafea, eguneko momentuaren arabera. Askok begiz joak dituzte kafetegi jakin batzuk, eta bertara joaten dira, badakitelako kalitatea bermatuta daukatela. | Esnearekin, hutsa, bikoitza; izotzekin, epel, ia irakiten; bakarrik zein konpainian. Hamaika eratara hartu daiteke kafea, eta jende askok eta askok gozatzen du hartaz Euskal Herrian, eguneroko edaria baita, errutinaren parte. Batzuentzat, besterik gabe hartzen den edari bat izan daiteke; beste batzuek, aldiz, garrantzi berezia ematen diote, erritu bihurtzeraino.
Gasteizko El Mentiron tabernan elkartu dira Jon Gonzalez eta Alaitz Pedrozo. Kafea aitzakia da batak bestearen berri izateko. «Niri asko gustatzen zait lagunekin kafe baten inguruan elkartzea, batez ere goizean. Lagunaren berri izan, harekin momentuaz gozatu...», esan du Pedrozok. Zurrutada bat eman dio azukre gabeko hutsari, eta Gonzalezek hitza hartu du: «Eguneratzeko eta lagunaren berri izateko gustatzen zaigu kafearen bueltan elkartzea». Zurrutada eman dio ebakiari, aurrez «bi gramo azukre» bota eta gero.
Erritu bera errepikatzen da beste hainbat tokitan ere, hala nola Donostiako Tabakalerako Taba kafetegian. Jesus Mari Zabalza eta Natxo Castellanos terrazan eserita daude, kafesne bana mahai gainean dutela. Erretiro aurreratua hartu berri du Zabalzak, eta, lehen bezala orain, ohitura finko bat dela kontatu du: «Eten txiki bat egiten genuen lanean, deskonektatzeko: hiruzpalau lankide elkartu, kafea hartu, lanarekin zerikusirik ez duten gauzei buruz hitz egin... eta, gero, berriro lanera buelta. Orain, berriz, kalera ateratzen naiz, kafe bat hartu, lasai egon, egunkaria edo telefonoa hartu, tarte batean egon...».
Alaitz Pedrozo eta Jon Gonzalez, Gasteizko El Mentironen. Unai Etxenausia
Yolanda Perezek eta Alazne Garciak ez dute elkarrekin kafea hartzeko ohiturarik, baina El Mentiron tabernan elkartu dira, aspaldiko partez. Ikastolako irakasleak dira, eta tarte bat bilatu dute elkarrekin egoteko, kafe bat hartzeko aitzakiarekin. «Ez gara askotan gelditzen; noizbehinka. Halere, lagunak gara, eta gustatzen zaigu elkarrekin egotea, eta kafea hartzea», azaldu du Perezek. Gozozaleak dira biak, batak azukrea eta besteak sakarina bota baitiote kafesneari. Baina konpainia da benetan gozoa dena, Garciarentzat lagunekin hartzen diren kafeak baitira «onenak».
Kafea ez da beti konpainian hartzen den zerbait, ordea. Aitzitik, norberaren bakardadean lagun izan daiteke. Virginia Etxarrik, adibidez, «martxan jartzeko» baliatzen du kafea hartzeko momentua, eguna gogoz hasteko: «Askotan, lanera etorri baino lehenago hemendik pasatzen nintzen, eta eguna alaitzen zidan kafea hartzeak. Edari soziala da, baina nik bakarka ere oso gustura hartzen dut». Erretzaileek zigarreta batekin laguntzen dute kafea; erretzaile ez direnek, aldiz, beste zerbaitekin. «Bakarrik nagoenean, liburu batekin gozatzen dut kafea», azaldu du Pedrozok.
Zapore gorenaren bila
Donostiako Taba kafetegira edo Gasteizko Andre Maria Zuriaren Plazako Cafe Dublinera «kafea bereziki ona» delako joaten dira betiko bezero asko. Hala adierazi dute bi establezimenduetako zerbitzariek. Horretarako, «parametro zehatzak» erabiltzen dituzte Taban, kaferik ez alferrik galtzeko. Pisu txiki bat atera du Mikel Benitez kafetegiko langileak, eta gramoz gramo hasi da horiek neurtzen: «Teknika honekin, kafea gramoka pisatzen dugu. Bi kafe ateratzeko, adibidez, 13,6 kafe gramo behar ditugu. Kafe baterako, berriz, zazpi gramo, batez beste».
Dario Chaverra Cafe Dublineko zerbitzariak badaki gramo bakoitzak zenbat balio duen. Izan ere, kolonbiarra da, eta, zerbitzari ez ezik, kafe aleen biltzaile izan zen 25 urtez. Gasteizen kafe ona zerbitzatzen dela nabarmendu du, eta badu kafeak behar bezala zerbitzatzeko sekretu bat: «Maitasun asko, eta gogoa. Beste barik». Ohiko bezero asko dituztela esan du, batez ere gosaltzera joaten direnak. «Jende asko ibiltzen den leku batean dago kafetegia, eta jende berri asko etortzen da egunero».
Dario Chaverra, Cafe Dublin kafetegiko zerbitzaria. Unai Etxenausia
Taban, berriz, espezializazioa dute estrategia fideltasuna lortzeko: zortzi kafe mota dituzte eskuragarri, eta bakoitzak bere kafe errota dauka barran: Mexiko, Papua Ginea Berria, El Salvador, Etiopia, Peru... irakur daiteke txarteletan. Astero aldatzen dituzte jatorriaren araberako kafeak, eta badituzte aldatzen ez dituzten pare bat ere, Benitezek kontatu duenez: «Kafearen kultura zabaltzea da gure asmoa, eta jendeari erakustea, eskaintza zabaltzeko. Kafea egunero hartzen dugun produktu bat da; egunerokotasun horretan, konturatu gabe, jendeak findu egin du ahosabaia».
Ez da erraza kafean espezializatutako espazio bat sortzea, ordea, Benitezen hitzetan. Izan ere, Taba kafetegiak hiru ate ditu, eta eraikineko langileak, trenetik datozen bidaiariak edo Donostian dabiltzan bezeroak izaten dituzte, bakoitza bere lehentasun eta gustuekin. Haien «identitateari eustea» da gakoa, jendeari egiten duten lanaren berri emanez.
Eta aitortzen diete hori bezeroek. Pilar de la Serna eta Anna Ferrer, adibidez, Tabakalerako langileak dira, eta, eskura dutelako joaten hasi baziren ere, kalitateagatik errepikatzen dute lekua. «Oso kafe ona» egiten dutela esan du De la Sernak, eta Ferrerrek, berriz, eredutzat dauka bertako kafea: «Orain arte ez nuen kaferik hartzen, ez zitzaidalako gustatzen; hemen deskubritu dut kafea, nolabait. Eta, hemendik kanpo, antzekoa izatea bilatzen dut: leuna izatea, adibidez».
Jendearen lehentasunak
«Kafe bat, hutsa ta doblea, gaur ez dut ametsik egin nahi» dio Berri Txarrak-en Biziraun kantu ezagunak. Izan ere, batzuek esna mantentzeko baliatzen dute kafea, eta besteei loa lapurtzen die. Eguneko kafeina kantitatea txikitu du, adibidez, Garciak; goizekoa hartzen du soilik. Gonzalezek eta Pedrozok, berriz, bi edo hiru hartzen dituzte. «Zerbait psikologikoa izan daiteke kafe nahia, dependentzia moduko bat, baina egunero behar dut», gaineratu du Gonzalezek.
Castellanosek, berriz, hiruzpalau hartzen ditu egunean, baina, arratsaldetik aurrera, ez hartzen saiatzen da, loa ez eragozteko: «Nik ere hiruzpalau kafe hartzen ditut egunean. Arratsaldean, goiz samar geratuta banago, batzuetan hartzen dut bigarrena, baina normalean ez hartzen saiatzen naiz». Ferrerrek eta De la Sernak ere saihestu egiten dute arratsaldean hartzea. «Ez, ez, ez, hau da azkena», onartu du barrez Ferrerrek, ordularira begiratu eta ordu bata dela ikusita.
Finean, edari bat baino gehiago da kafea jendearentzat, eta baita Chaverrarentzat ere, haren bizitzaren zati garrantzitsu bat baita. Haren ohituretan nabari daiteke, lau edo bost hartzen baititu egunero, eta ez diote loa kentzen. Kafea badago, edango du, zalantza barik: «Kafea ardoa bezalakoa da: ez da botatzen; norbaitek kafea hartu nahi ez badu, nik hartuko dut».
Anna Ferrer eta Pilar de la Serna, Taba kafetegiko kafe bat hartzen. Ane Insausti Barandiaran |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230083/eider-mendoza-izendatu-dute-gipuzkoako-ahaldun-nagusi-ppren-babesarekin.htm | Politika | Eider Mendoza izendatu dute Gipuzkoako ahaldun nagusi, PPren babesarekin | Gehiengo soilez gailendu da ahaldungai jeltzalearen hautagaitza; bere alderdiak, sozialistek eta PPko batzarkide batek babestu dute. «Erantzukidetasunaren legealdia» aldarrikatu du Mendozak. | Eider Mendoza izendatu dute Gipuzkoako ahaldun nagusi, PPren babesarekin. Gehiengo soilez gailendu da ahaldungai jeltzalearen hautagaitza; bere alderdiak, sozialistek eta PPko batzarkide batek babestu dute. «Erantzukidetasunaren legealdia» aldarrikatu du Mendozak. | Gipuzkoako Batzar Nagusiek Eider Mendoza izendatu dute ahaldun nagusi. Ahaldungai jeltzalearen hautagaitzak 25 batzarkideren babesa jaso du, EAJren hamazazpi batzarkideen, PSE-EEren zazpien eta PPko batzarkide baten aldeko botoekin. Bigarren bozketa egin behar izan dute Mendoza ahaldun nagusi izendatu ahal izateko. Lehen bozketan hogei eta launa boto eskuratu dituzte Iriartek —Elkarrekin Podemosen babesarekin— eta Mendozak, PPko hiru batzarkideak abstenitu direlako; hautagai batek ere ez du lortu gehiengo osorik. Bigarren bozketan, Iriartek baino boto bat gehiago jaso Mendozak. Gehiengo soilarekin bihurtu da Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusia, kargu hori hartu duen historiako lehen emakumea.
Batzarkideen txalo artean eman dizkio batzar nagusietako lehendakari Xabier Ezeizabarrenak Mendozari ahaldun nagusiari dagozkion aginte makila eta domina, Gipuzkoako ereserkia entzun ostean. Hunkituta hartu du hitza Mendozak, esker on hitzekin: «Benetako ohorea eta ardura da gipuzkoarron borondatearen ordezkari izatea». Politikagintzan bidea urratu duten emakume guztien «ispiluari» begiratuko diola hitz eman du: «Onena emango dut gipuzkoar guztion ongizatea, aukera eta eskubide berdintasuna bermatzen jarraitzeko».
Gaineratu du «erantzukidetasunaren legealdian» gobernatu nahi duela: «Ez da garaia galdetzeko zer egin dezaketen besteek gugatik, baizik eta zer egin dezakegun guztiok Gipuzkoa eta Euskadi proiektu kolektibo bezala indartzeko». Politikagintza «duintzen» saiatzeko konpromisoa ere hartu du. Agur Jaunak-ekin amaitu dute batzarkideek, zutik, osoko bilkura. EAJko iturrien arabera, bihar dira iragartzekoak Gipuzkoako Foru Aldundiaren osaera, eta etzi egingo dute lehen gobernu kontseilua.
Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusi izendatu badute ere, EH Bilduk irabazi zituen maiatzaren 28ko foru hauteskundeak; 22 eserleku eskuratu zituen. Horregatik, Iriartek ere ahaldun nagusi izenda dezatela eskatu die batzar nagusiei. «Ahaldun nagusitarako neure burua aurkezten dut, lurralde honetako herritarrek EH Bilduk hauteskundeak irabazteko egin duen hautuari erantzuteko. Herritarrek argi hitz egin dute», esan du goizean.
Hala ere, aurreikuspenak bete dira. EAJk eta PSE-EEk atzo publiko egin zuten gobernu akordioa, eta gaurko osoko bilkuran berretsi egin dute. PPren aldeko botoak beharko zituztela ere jakina zen. «Beti esan genuen guztiekin akordioak egingo genituela, guztien mesederako. Egokia iruditzen zaigu alderdien interesen gainetik lurraldearen gobernabidea jartzea», esan du Mikel Lezamak, PPren ahaldungai nagusiak, bozketa baino lehen. EAJko Maria Eugenia Arrizabalagak, eguerdian, adierazi du ez dutela «inolako negoziaziorik» egin PPrekin. Dena den, haien babesarekin bihurtu da Mendoza ahaldun nagusi.
«Memoria eta ardura»
Goizean ekin diote osoko bilkurari, eta Mendozak «apaltasunez, baina konbikzio osoz» aurkeztu du bere hautagaitza ahaldun nagusi izateko —bozetatik ahaldungai nagusi moduan egin duen lehen hitzaldia izan da—. «Ibilbide sendo eta partekatu horrekiko koherentziaz eta arduraz aurkezten dugu diputatu nagusi izateko hautagaitza. Memoriak eta ardurak bultzatu gaitu PSE-EErekin akordioak bilatu eta lantzera. Bi alderdion artean azken hauteskundeetan batu ditugun 157.056 bozek, boto emaileen ia erdiak, zilegitasuna ematen digute», nabarmendu du.
Gaur arte ahaldun nagusi izandakoari, Markel Olanori, eskerrak eman dizkio Mendozak, eta hark ezarritako «oinarri sendotik» gobernatu nahi duela esan du. Mendozak ere gizarte politikei eman die garrantzia. Haien «lehentasuna» izan dela esan du: «Herritar zaurgarrienei etxetik ahalik eta gertuen, eta ahal den bitartean etxean bertan, zaintza pertsonalizatua eskaintzeko neurri berritzaileak hartuz, berrikuntzan eta komunitatearen partaidetzan sakonduz eta etorkizuneko ongizatea bermatuko duen zerbitzuen bideragarritasuna bermatuz».
Zerga politikari dagokionez, «behar besteko finantza nahikotasuna» sortzearen alde egin du jeltzaleak, eta «jarduera ekonomikoaren lehiakortasuna» indartzeko helburua ere izan behar duela nabarmendu du.
«Lankidetzazko gobernantza» aldarrikatu du, eta elkarlanari garrantzia eman dio: «Alderdi guztiekin elkarlanerako prest egongo naiz eta egongo gara, datorren legealdian beharrezkoak izango direlako elkar ulertzea eta adostasunak bilatzea. Hala izatea lortzen badugu, ziur nago gipuzkoarren mesedetan aurrera egitea lortuko dugula eta, horrekin batera, demokraziaren oinarriak sendotzen lagunduko dugula». EH Bilduri «eskua luzatu» diola esan du Mendozak, legealdian zehar bat etortzeko.
Jose Igancio Asensiok, PSE-EEren Gipuzkoako ahaldungai nagusiak, EAJrekin egin duten gobernu akordioa txalotu du: «Ez da erraza izango, baina, gure aldetik, gure enpatia, kolaborazioa eta inplikazio guztia eskaintzen ditugu, adostasun gobernu bat finkatu eta gipuzkoarrek merezi duten egonkortasuna, pluraltasuna eta ongizatea bermatzeko». Nabarmendu du sozialistak izango direla foru gobernuan «politika sozialdemokratak» txertatuko dituztenak.
Iriarteren hautagaitza
Iriartek esan du EAJren, PSE-EEren eta PPren artean «hiruko akordio bat» egon dela: «Ezer ez da dohainik ateratzen». Nabarmendu du ez dela herritarrek «eskatu dutena». Bozketa irabazi ez badu ere, Iriartek ere aurkeztu du bere hautagaitza ahaldun nagusi izateko. «Nire gobernua izango da garaiko erronka handiei erantzuna ematen hasteko, erantzun estrategikoak lantzeko gobernua. Beraz, feminista, ezkerrekoa, krisi klimatikoari, energia dependentziari, elikagaien dependentziari erantzuna emateko gobernua», nabarmendu du.
Gizarte politika da aldundiaren eskumen nagusietako bat, eta zaintza lanak «kolektibizatu, politizatu eta duindu» behar direla nabarmendu du: «Ezinbestekoa da demokratizaziorako bidean jauzi bat ematea, zaintza sistema publiko komunitario baterako bidean. Herritarrentzako erreferentzia publikoak sortu eta zaintzak baloratu, aitortu eta konpentsatzeko prozesua abian jartzea».
Zerga sistemari dagokionez, eredu «justu eta progresiboago bat» defendatu du. Gobernantza feminista ere aldarrikatu du, eta jai parekideen alde egin du: «Ni ahaldun nagusi banaiz, Irungo eta Hondarribiko alarde parekideak babesten egongo naiz».
Elkarrekin Podemoseko ahaldungai nagusi Miren Etxebestek nabarmendu du hasia den legealdian «aritmetikoki beharrezkoak» izango direla. Mendozari PPk babesa eman izana gaitzetsi du: «Ultraeskuinerantz goaz Gipuzkoan. Hori dirudi». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230084/zerbitzuak-sendo-eta-industria-ahul-bpg-16-haztea-espero-du-laboral-kutxak.htm | Ekonomia | Zerbitzuak sendo eta industria ahul, BPG %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak | Hego Euskal Herriko ekonomiaren aurtengo aurreikuspena hiru hamarren hobetu du, abendutik hona. Zerbitzuen sektorea indartsu indartsu badago ere, «agortzen ari den zantzuak» ditu, finantza erakundearen arabera a | Zerbitzuak sendo eta industria ahul, BPG %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak. Hego Euskal Herriko ekonomiaren aurtengo aurreikuspena hiru hamarren hobetu du, abendutik hona. Zerbitzuen sektorea indartsu indartsu badago ere, «agortzen ari den zantzuak» ditu, finantza erakundearen arabera a | Sei hilabeteren buruan, aurtengo aurreikuspen ekonomikoak zertxobait hobetu ditu Laboral Kutxak. Abenduan, Hego Euskal Herriko ekonomiaren 2023ko koadro makroekonomikoa prestatzerakoan, azaroaren hasiera arteko aldagaiak zituen eskuartean. Haatik, ordutik energiaren kostuek behera egin izanak edo Txinak COVID-19ari aurre egiteko kontrol neurriak kentzeak koadroa hobetu dute.
Hala, Hego Euskal Herriko ekonomia %1,6 haztea espero du Laboral Kutxak, abenduan egindako aurreikuspena baino hiru hamarren gorago. «Bereizi egin behar industria eta zerbitzu sektoreak. Industria ahulezia nabaritzen da; zerbitzuetan, aldiz, jarduera maila nabarmena da», azpimarratu du Ibon Urgoiti Laboral Kutxako Negozio Garapeneko arduradunak.
Bilbon zein Iruñean, EAEko eta Nafarroako ekonomiaren iazko txostenak aurkeztu dituzte Urgoitiak eta Joseba Madariaga ikerketa bulegoko arduradunak. Ez diote soilik iazkoari erreparatu eta aurrera ere begiratu dute. Sei hilabeteetan zifrek hobera egin arren, «dena ez da argia», Madariagaren hitzetan. «Industrian zalantzazko egoera dago. Mundu mailan datuek ahulezia erakusten dute, Europan are gehiago. Eta zintzo izateko, ez dakigu zeintzuk diren arrazoiak».
Madariagaren arabera, datuak onak dira. Batetik, lehengai energetikoek behera egin dute —gas naturalak %80 eta petrolioak %40 inguru—. Bestetik, enpresen artean egindako galdeketek erakusten dute hornidura kateko arazoak jada ez direla hain nabarmenak, «banaketa epeak murrizten ari direlako». Hala eta guztiz ere, zalantza da nagusi industrian.
Zerbitzuen sektorean, egoera guztiz bestelakoa da. Lan merkatua sendo izateak eta kontsumitzaileen goranzko joerak mesede egiten diote sektoreari. Dena den, jokabide on hori agortzen ari den zantzuak ikusten ditu, batik bat diru politikaren ondorioz.
Azpiko inflazioa, arazo Madariagak argi du Europako Banku Zentralak ez duela politikaren ildoa aldatuko inflazioa handia den bitartean. Berez, iazko uztailetik Hego Euskal Herriko KPIk nabarmen egin du behera, %11 ingurutik %3,5era, baina EBZ kezka nagusia azpiko inflazioa da, %6 inguruan baitago. «Erakutsi du uste baino iraunkorragoa dela, eta presio egiten ari zaie banku zentralei».
EBZk gaurdaino %4raino igo ditu interes tasak, baina goranzko bidea ez du agortu: «Ekainaren 15eko bilkurak argi utzi du igoera gehiago etorriko direla». Hala, uztailean interes tasak berriro igoko direlakoan dago , eta «oso litekeena da» irailean ere egitea. «Zerbitzu sektorea sendo eta euroaren eremuko langabezia tasa %6 inguruan izanda, aukera handiak daude soldatak igotzeko eta hori ez da bateragarria EBZk nahi duen [%2ko] inflazio tasarekin». Horregatik, Madariagaren ustez, «inflazioaren aurkako borroka ez da amaitu, zoritxarrez».
Apurka ekonomian eragiten ari da. Apirileko datuen arabera, Finantza erakundeek enpresei eta familiei banatutako maileguen hazkunde erritmoa moteltzen ari da. «EBZren maileguei buruzko azken inkestaren arabera, hala eskaintzaren nola eskariaren ondorioa da, eta espero liteke joera hori areagotzea aurreikusitako interes tasen ondorioz. Horregatik, zentzuzkoa da pentsatzea hirugarren hiruhilekotik aurrera diru politikak BPGn eragitea». |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230085/espainiako-gobernuak-uko-egin-dio-usansolo-udalerri-gisa-erregistratzeari.htm | Politika | Espainiako Gobernuak uko egin dio Usansolo udalerri gisa erregistratzeari | Madrilek argudiatu du Usansolok ez duela gutxieneko biztanle kopurua. Kudeaketa batzordeak ebazpenaren kontrako errekurtsoa jarriko du. | Espainiako Gobernuak uko egin dio Usansolo udalerri gisa erregistratzeari. Madrilek argudiatu du Usansolok ez duela gutxieneko biztanle kopurua. Kudeaketa batzordeak ebazpenaren kontrako errekurtsoa jarriko du. | Espainiako Gobernua harremanetan jarri da Usansoloren (Bizkaia) desanexioaren ardura hartu duen batzorde kudeatzailearekin, eta adierazi dio haien eskaera atzera bota dutela; hala, Madrilek eten egin du Galdakaotik banandu eta Bizkaiko 113. udalerria eratzeko prozesua. Agustin Aizpuru kudeaketa batzordeko presidenteak «txarto» jaso du albistea, baina adierazi du aukera mahai gainean zegoela: «Nolabait, espero genuen hau pasatzea. Ez da sorpresa bat». Lurralde Politikako Ministerioaren ebazpenak, baina, «linbo» batean utzi du prozesua, eta erantzuteko modua aztertzeari ekin dio kudeaketa batzordeak.
Jakinarazi dutenez, Espainiako Lurralde Politikako Ministerioak asteartean ebatzi zuen Usansolo udalerrien erregistroan txertatzearen kontra, argudiatuta ez dituela betetzen Espainiako legediak jasotzen dituen betebeharrak; hau da, ez dituela gutxieneko 5.000 biztanleak. Izan ere, Usansolok 4.520 bizilagun zituen eskaera egin zuen unean, gobernuaren arabera.
Ebazpena, baina, ez da behin betiko erabaki bat, eta errekurtsoak aurkeztu ditzakete kudeaketa batzordeak, Galdakaoko Udalak eta Bizkaiko Aldundiak. Horretarako bi aukera dituzte, Aizpururen hitzetan. Batetik, bide administratibotik ekitea, berriz ere eskatuz Usansolo udalerrien erregistroan txertatzeko; horretarako bi hilabeteko epea dute. Bestetik, prozesu juridiko bat hastea. Halere, Aizpuru berak jakinarazi du bi prozesuei batera heldu diezaieketela, edo lehenik bati eta gero besteari. Erabakia, ordea, datozen egunetan hartuko du kudeaketa batzordeak.
Usansoloren desanexio prozesuaren oztopo nagusietako bat izan da biztanle kopurua, eta eskumen gatazka bat eragin du. Izan ere, Espainiako Gobernuak behin eta berriz adierazi du estatuko legedian finkatutako 5.000ko langa dela kontuan hartu beharrekoa udalerri berri bat eratzeko, eta Estatuko Abokatutzak ere hala esan du, eta prozesuaren kontrako errekurtso bat aurkeztu EAEko Auzitegi Nagusian.
Usansolo Herria plataformak, Galdakaoko Udalak eta Bizkaiko Batzar Nagusiek, baina, beste interpretazio bat egin dute, eta Bizkaiko Foru arauak jo dituzte oinarritzat. Haien arabera, 2.500 herritar izatea eta zerbitzuen zein ekonomiaren aldetik bideragarria izatea nahikoa da udalerri bilakatzeko. Bide horretatik, EAJk, EH Bilduk eta Unidas Podemosek «orain arteko oztopoak» gainditzeko lege aldaketa bat proposatu zuten Espainiako Kongresuan, foru araua lehenestearen alde eginda.
Bide luzea
Usansolon, 1980ko hamarkadan ekin zioten desanexioaren aldeko urratsak egiteari; besteak beste, 1987an egin zuten lehen galdeketa, eta, eten baten ostean, 2014an bigarrena. Halere, azken urteetan beste abiadura bat hartu du prozesuak. Iazko martxoan hirugarren galdeketa egin zuten, eta Bizkaiko Batzar Nagusiek azaroaren 23an onartu zuten Usansolo Bizkaiko 113. udalerri bihurtzea. Hala, maiatzean eratu zuten Usansoloren desanexioa kudeatzeko batzordea, 11 kidez osatua: Usansolo Herria plataformako zortzi ordezkari, eta EAJko hiru. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230086/jendetza-bildu-da-bilbon-taldeen-aurkezpenean.htm | Kirola | Jendetza bildu da Bilbon, taldeen aurkezpenean | Lasterketan parte hartuko duten 176 txirrindulariek zaleen animoak jaso dituzte. Euskal Herriko ziklistek jaso dituzte txalo gehien | Jendetza bildu da Bilbon, taldeen aurkezpenean. Lasterketan parte hartuko duten 176 txirrindulariek zaleen animoak jaso dituzte. Euskal Herriko ziklistek jaso dituzte txalo gehien | Jendetza espero zen, eta bete egin dira aurreikuspenak: milaka lagun bildu dira gaur Bilbon, Frantziako Tourraren irteeraren inguruan antolatutako ekitaldietan. 18:30ean zen hastekoa ekitaldi nagusia Guggenheim museoan, lasterketan parte hartuko duten 22 taldeen aurkezpena, baina ordurako lepo zeuden Abandoibarra pasealekuaren inguruak. 16:00etan ireki dituzte gunearen ateak, eta segituan hasi da jendea sartzen. Adin guztientzako ekintzak zituzten zain: jolasak, musika, dantza eta antzerkia, besteak beste.
Aurtengo ekitaldian ariko diren 176 txirrindulariak iritsi zain, beste txirrindulari batzuk bereganatu dute arreta osoa: Tourrean parte hartutako hainbat euskal txirrindulari ohik. Omenaldia egin diete. Makina bat egon dira: Joane Somarriba, Agurtzane Elorriaga, Miguel Mari Lasa, David Etxebarria, Abraham Olano, Marino Lejarreta, Iban Mayo, Roberto Laiseka, Julian Gorospe, Juanma Garate, Fede Etxabe, Javier Murgialdai, Joxe Nazabal, Jon Unzaga, Iñaki Gaston, Igor Gonzalez Galdeano, Haimar Zubeldia, Amets Txurruka eta Igor Anton, besteak beste.
Jarraian hasi da taldeen aurkezpena. Bahrain izan da lehen taldea, eta Jumbo azkena. Talde guztiek aurretik omendutako zenbait txirrindulari ohi izan dituzte bidea irekitzen. Pasioan, ikusleen txaloak eta animoak jaso dituzte. Euskal Herriari keinua eginez, txapela jantzi dute txirrindulari ia guztiek. Euria egin du ia ekitaldi osoan, baina ikusleek eutsi egin dute. Hitzartzeak hasi aurretik, minutuko isilunea gorde dute Gino Maeder zenaren omenez. Aurkezpenaren amaieran, berriz, Txomin Perurena zena omendu dute.
Euskal Herriko ziklistak izan dira babes gehien jaso dutenak. Zazpi dira: Mikel Landa, Pello Bilbao (Bahrain), Gorka Izagirre, Alex Aranburu (Movistar), Ion Izagirre (Cofidis), Omar Fraile eta Jonathan Castroviejo (Ineos). Guztiak oso pozik azaldu dira Tourra etxean hasiko dutelako. «Ametsa litzateke Bilbon irabaztea. Inoiz ahaztuko ez dugun Tourra izango da», esan du Bilbaok. «Saiatuko gara podiumera igotzen», adierazi du Landak. Ion Izagirrek, berriz, aitortu du «irribarretsu» egin duela eszenatokira iristeko bidea, eta hori «zaleei esker» izan dela. Christian Prudhomme Tourreko zuzendariak ere eskerrak eman dizkie zaleei.
Txalo asko jo dizkiete ere Tourra irabazteko bi faborito nagusiei: Jonas Vingegaardi (Jumbo) eta Tadej Pogacarri (UAE). Danimarkarrak iaz irabazi zuen. Esloveniarrak, berriz, 2020an eta 2021ean. «Erronka berezia da bigarrenez Tourra irabazten saiatzea», esan du Vingegaardek. «Niretzat oso berezia da hemen egotea», azpimarratu du Pogacarrek. Haien artean azaldu da Miguel Indurain handia, bost Tour jarraian irabazi dituen bakarra. Hari ere txalo zaparrada jo diote.
Umorerako tartea ere izan du Pogacarrek: «Euskaldun asko ditugu lan taldean; haien omenez lehiatuko gara. Josebak [Elgezabalek, UAE taldeko masaje emaileak] esan zidan esan behar nuela: 'Aupa Bilbo, Aupa Athletic, eta gora Euskadi'. Eskerrik asko!».
Momentu kuriosoak ere izan dira txirrindularien taldeen aurkezpenean: Lawson Craddock estatubatuarrak irrintzia bota du eszenatokian. «Uste dut euskalduna izan nintzela aurreko bizitza batean. Irrikaz nago Tourra has dadin!», esan du gero sare sozialetan. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230087/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-arte-eszenikoen-sektoreko-lehen-hitzarmena-sinatu-dute.htm | Kultura | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arte eszenikoen sektoreko lehen hitzarmena sinatu dute | Eskena arte eszenikoen ekoizleen elkarteak eta Euskal Aktoreen Batasunak adostu dute ituna, baina, ekoizleek jakinarazi dutenez, sektoreko gainerako eragileen babesa ere badu. 400 enpresa eta mila langile ingururi eragingo die. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arte eszenikoen sektoreko lehen hitzarmena sinatu dute. Eskena arte eszenikoen ekoizleen elkarteak eta Euskal Aktoreen Batasunak adostu dute ituna, baina, ekoizleek jakinarazi dutenez, sektoreko gainerako eragileen babesa ere badu. 400 enpresa eta mila langile ingururi eragingo die. | Eskenak gaur bertan jakinarazi du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako arte eszenikoen sektoreko lehenengo hitzarmena sinatu dutela. Ohar baten bitartez adierazi du negoziazioak Eskena eta EAB Euskal Aktoreen Batasunak gidatu dituztela, baina patronal osoaren adostasunarekin (Eskena eta Besteok), euskal eragile eszeniko guztien onespenarekin (ADDE, Artekale eta EZE), eta sindikatu guztien babesarekin (ELA, LAB, UGT eta CCOO) sinatu dutela hitzarmena. Honen helburua, Eskenak azaldu duenez, «kontratuetan intrusismoari eta jardunbide txarrei aurre egitea da».
Irunak, Eskenaren iritziz, «Euskadiko arte eszenikoetako jardunbide praktika egokiak sendotzen ditu», eta lan erreferentzia bat ezarri nahi du, nahiz eta, ekoizleen elkartearen arabera, «enpresa, enpresaburu eta ekoizle profesional gehienek jada praktika egokiak egiten zituzten». Gainera, arte eszenikoena «sektore ekonomikoa» ere badela jasotzen da hitzarmenean.
Itunak aretoko zein kaleko arte eszenikoen diziplina ezberdinak biltzen ditu: antzerkia, dantza eta zirkua. «Hitzarmenak lan eta produktibitate baldintza onak bermatzen ditu, eta produkzio eta emanaldi faseei dagozkien lan-baldintzak jasotzen ditu, hau da, entseguak eta bira eszenikoak. Era berean, merkatuaren errealitate ekonomiko desberdinak hartu dira kontuan, helduentzako antzerkiaren eta familia antzerkiaren artean bereizita», adierazi du Eskenak.
400 enpresa eta mila langile ingururi eragingo die
Kulturaren Euskal Behatokiaren datuen arabera, erregulazio horrek 400 enpresa eta enpresaburu kontratatzaileri eta mila langile ingururi eragingo die. Gainera, interpreteak kontratatzen dituzten autonomoei ere eragiten die —sektore eszenikoaren % 60 dira –.
«Gaur egun bizi dugun ziurgabetasun ekonomikoaren barruan, hitzarmen hau lanbide sendo bat duintzeko eta sortzeko sektore apustu bat da», Eskenaren iritziz. Hain zuzen ere, sinatu zen egunetik aurrerako kontratu guztiak —2023ko apirilaren 26an sinatu zuten—, hitzarmenean araututakoaren mende egongo dira. Hitzarmen hori gaur argitaratu da Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian, eta bihar indarrean jarriko da, atzerako eraginez. |
2023-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/230088/aiora-renteria-izango-da-bilboko-aste-nagusiko-pregoilaria.htm | Bizigiro | Aiora Renteria izango da Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria | Pinpilinpauxa konpartsako Izaskun Pinedo izango da txupinera | Aiora Renteria izango da Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. Pinpilinpauxa konpartsako Izaskun Pinedo izango da txupinera | Aiora Renteria Zea Mays taldeko abeslaria izango da aurtengo Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. Haren hitzek emango diote hasiera Bilboko jaiei, eta Izaskun Pinedo Pinpilinpauxa konpartsako kidea izango da txupina jaurtitzeko arduraduna. Aste Nagusia abuztuaren 19an hasiko da.
Udalaren Jaietako Batzorde Mistoak aukeratu du Renteria. Bilbotarra da jaiotzez (1976), musika irakaslea ogibidez, eta 1997az geroztik Zea Mays laukoteko abeslaria da; iaz 25 urte bete zituzten agertoki gainean, eta aurten Adarra saria jaso du Renteriak, taldekideekin batera. Eten bat egin behar izan zuen, ordea, 2021ean, minbiziaren ondorioz; sendatzean argitaratu zuten Adore, kemena, kuraia (2022) orain arteko azken diskoa.
Txupinera, berriiz, Izaskun Pinedo Pinpilinpauxa konpartsako kidea izango da. Konpartsen artean zozketa bidez erabakitzen da haietako zeini dagokion txupinera izatea, eta konpartsako kideek emakume bat aukeratzen dute barne hautaketa baten bitartez. Pinedo ohore hori izango duen 43. emakumea izango da. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230111/23-urteko-gazte-bat-hil-da-muskizen-hondartzan-itota.htm | Gizartea | 23 urteko gazte bat hil da Muskizen, hondartzan itota | Lagun talde bat sartu da urera, baina mutila desagertu egin da. 23:30 aldera aurkitu dute gorpua. | 23 urteko gazte bat hil da Muskizen, hondartzan itota. Lagun talde bat sartu da urera, baina mutila desagertu egin da. 23:30 aldera aurkitu dute gorpua. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, bart gauean 23 urteko mutil bat hil egin da Muskizeko La Arena hondartzan (Bizkaia), itota. Lagun talde bat sartu zen uretan, baina mutila desagertu egin zen. Hala, larrialdi zerbitzuak 21:30 aldera abisatu zituzten.
Desagertuaren bila hasi ziren Muskizko komisariako ertzainak, suhiltzaileak eta helikoptero bat; 23:30ak aldera suhiltzaileek gaztearen gorpua aurkitu zuten. Hura suspertzen saiatu baziren ere, hila zela baino ez zuten egiaztatu ahal izan. Biktimarekin batera uretara sartu zen bertze mutil bat ospitalera eraman dute, hipotermia izan zezakeelakoan. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230112/30-urteen-lagin-grafiko-bat.htm | Gizartea | 30 urteen lagin grafiko bat | Martxelo Otamendik gaur hartuko du erretiroa. 1993an hasi zen egunkariko zuzendari lanetan. | 30 urteen lagin grafiko bat. Martxelo Otamendik gaur hartuko du erretiroa. 1993an hasi zen egunkariko zuzendari lanetan. | Gaur du laneko azkeneko eguna Martxelo Otamendik (Tolosa, Gipuzkoa, 1957)): erretiroa hartuko du. Euskaltegian eta ETBn ibili ondoren, 1993ko ekainean izendatu zuten Egunkaria-ko zuzendari. Egunkaria-ren itxieraren ondoren (2003), BERRIAren zuzendari jarri zen.
Ikusi gehiago: Martxelo Otamendi: «Denbora tarte batzuk kenduta, oso ondo pasatu dut lanean»
Beraz, 30 urte egin ditu kazetako zuzendari gisa. Lan, bilera, harreman, egoera… mota asko izan dira. Otamendiren 30 urte horien lagin grafiko bat da hau.
Amagoia Mujika Tolaretxipik (Andoain, Gipuzkoa, 1971) hartuko du bihar Otamendiren lekukoa BERRIAren zuzendari postuan.
Ikusi gehiago: Datorrena kontatzeko prest |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230113/garazi-kamiok-irabazi-du-mikel-zarate-saria.htm | Kultura | Garazi Kamiok irabazi du Mikel Zarate saria | 'Bikini' nobelari esker eskuratu du haur literaturako saria Kamiok. Elkar argitaletxeak plazaratuko du. | Garazi Kamiok irabazi du Mikel Zarate saria. 'Bikini' nobelari esker eskuratu du haur literaturako saria Kamiok. Elkar argitaletxeak plazaratuko du. | Garazi Kamio Anduaga (Andoain, Gipuzkoa, 1979) kazetari, irakasle eta idazlearen Bikini nobelak irabazi du 2023ko Mikel Zarate haur literatura saria. Hala erabaki du Maribel Aiertzak, Leire Bilbaok eta Xabier Mendigurenek osatutako epaimahaiak. 3.000 euroko saria emango diote, eta Elkar argitaletxeak plazaratuko du liburua.
Bullying istorio bat kontatzen du liburuak, baina ez biktimaren edo erasotzailearen ikuspegitik, ikusle hutsa den ikaslearen begiradatik baizik.
Hamasei lan lehiatu dira guztira. Lezamako Udalak (Bizkaia) eta Elkar argitaletxeak abiatu zuten sariketa, euskal kulturako sortzaile eta sustatzaile izandako Mikel Zarateren omenez, eta hamahirugarren aldia bete du aurten. Karmele Mitxelenak irabazi zuen iaz, Marrubizko uda lanarekin. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230114/gizarte-politiketako-foru-diputatua-izango-da-gorka-urtaran.htm | Politika | Gizarte Politiketako foru diputatua izango da Gorka Urtaran | Ramiro Gonzalezekin batera, EAJko sei kidek eta PSE-EEko hiruk osatuko dute Arabako Foru Aldundiko gobernua. | Gizarte Politiketako foru diputatua izango da Gorka Urtaran. Ramiro Gonzalezekin batera, EAJko sei kidek eta PSE-EEko hiruk osatuko dute Arabako Foru Aldundiko gobernua. | Ramiro Gonzalezek atzo eskuratu zuen Arabako Foru Aldundiko aginte makila, eta ez du itxaron gobernu berria osatuko duten kideak aurkezteko. EAJk sei sail kudeatuko ditu, eta PSE-EEk, hiru. Bost lagun lehen aldiz arituko dira foru diputatu lanetan, eta horien artean nabarmentzekoa da Gorka Urtaranen presentzia. Jakinarazi dutenez, Gasteizko alkate ohia Arabako Gizarte Politiketako diputatua izango da.
Gonzalezekin batera, bost emakumek eta hiru gizonek osatuko dute Arabako Foru Aldundia. Ahaldun nagusiaren alboan, bi diputatu nagusiorde arituko dira: Arabako PSE-EEko idazkari nagusi Cristina Gonzalez eta EAJko Itziar Gonzalo de Zuazo. Biak ere aldundiko kide izan dira azken legealdian, eta orain arteko sail berak kudeatzen jarraituko dute. Gonzalez Enplegu, Merkataritza, Turismo eta Foru Administrazio diputatua izango da berriz ere, eta Gonzalo de Zuazo, Ogasun, Finantza eta Aurrekontu arduraduna. Foru diputatu gisa jarraituko duen laugarren gobernukidea Ana del Val sozialista da: Kultura eta Kiroletako diputatu karguan jarraituko du.
Gainerako gobernukideak berriak izango dira. Gorka Urtaran, azken bi legealdietan Gasteizko alkate izandakoa, Gizarte Politiketako foru diputatua izango da. Jone Berriozabal, berriz, Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako diputatua. Hura Eusko Legebiltzarreko parlamentari izan zen 2009tik 2020ra bitarte, eta ordutik aurrera Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu Saileko Erakunde Harremanetarako sailburuordea izan da. Biak ere jeltzaleak dira.
EAJren esku egongo dira beste hiru sail ere. Arraia-Maeztuko (Araba) alkate ohi Anartz Gorrotxategi Lurralde Orekako eta Lurralde Antolaketako foru diputatua izango da, eta Amaia Barredo, Iraunkortasuneko, Nekazaritzako eta Natura Inguruneko diputatua. Azken horrek Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailean egin ditu azken urteak, Ingurumen Jasangarritasuneko sailburuorde karguan. Ekonomiaren Garapena eta Berrikuntza, berriz, Saray Zaratek kudeatuko du. Hura Gasteizko udal gobernuko kide izendatu zuen Maider Etxebarriak alkatetzara iristean, baina astebete iraun du Kultura, Hezkuntza eta Administrazioaren Modernizaziorako zinegotzi karguan. Haren lekua Sonia Diaz de Corcuerak beteko du, orain arte Eusko Jaurlaritzako Trafiko zuzendari izan denak; zazpigarrena zen EAJk Gasteizko udal bozetara aurkeztutako zerrendan.
PSE-EEk aldundian izango duen hirugarren ordezkaria Jon Nogales izango da. Azken legealdian sozialistek Arabako Batzar Nagusietan izan duten bozeramailea Mugikortasun Jasangarriaren eta Bide Azpiegituren foru diputatua izango da aurrerantzean. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230115/jose-antonio-santano-irungo-alkateak-harrera-egin-dio-alarde-parekideari.htm | Gizartea | Jose Antonio Santano Irungo alkateak harrera egin dio alarde parekideari | Txalo artean abiatu da alardea, eta, lehenbiziko aldiz, gizon bat atera den kantinera | Jose Antonio Santano Irungo alkateak harrera egin dio alarde parekideari. Txalo artean abiatu da alardea, eta, lehenbiziko aldiz, gizon bat atera den kantinera | Historian lehenbiziko aldiz, alarde parekideari harrera egin dio Jose Antonio Santano Irungo alkateak. San Joan plaza beteta dagoela, udaletxeko balkoian udal gobernua dago Santanorekin batera, eta udaletxean daude EAJren GBBko zenbait kide ere. Emakundeko zuzendari Miren Elgarresta ere bertan dago.
Prentsaurrekoa egin dute Santanok, eta udaleko PSE-EEko, EAJko eta PPko ordezkariek. «Urratsak egin beharko genituzke, kalean normala dena horrela izan dadin Irungo Udalean. Bi alarde ditugu, eta alardea ulertzeko bi modu», esan du alkateak. Udalak datozen urteetan alarde parekideari eta baztertzaileari harrera egiteko «konpromiso instituzionala» duela esan du. «Gure lehentasuna izan da bizikidetza eta errespetua ez zedila hondatu inola ere. Uste dugu lortu dugula. Gaur urrats bat eman dugu. Gaur, Irungo gizartea islatzen duen biribil bat ixteko urratsa egin dugu», borobildu du.
Horrekin batera, gehitu du alarde parekideari eta baztertzaileari harrera egitea «errespetu sozialeko» kontua dela, eta EH Bildu eta Elkarrekin Podemosi adierazi die hori ulertu behar dutela. Hala, «normaltasun sozial eta instituzionala» eskatu ditu, festa bera delako protagonista.
Maddalen Iriartek adierazi du «poztekoa» dela Santanok harrera egitea: «Berandu dator, ordea». Oihana Briones Irungo Udaleko EH Bilduko bozeramaileak, berriz, esan du «garaia» dela «alardea udalak antolatu dezan».
Alarde parekidea, berriz, txalo artean abiatu da. San Joan plaza bete dute, eta, lehenbiziko aldiz gizon bat atera da aldiz kantinera: Antxon Jauregi Vidal. «Amets bat» betetzen ari dela esan du, eta «normaltasun osoz» bizi duela. Aitortu du «negar batean» igo duela San Martzial kalea, «hunkituta eta zoriontsu». Brionesek eman duhiriko bandera.
Emakumeek alardean parte hartzeko duen eskubidea aldarrikatu dute parte hartzaile guztiek oihu artean: «Emakumeak alardean», zioten. Inoizko jendetsuena izan da aurtengo alarde parekidea. Jeneralaren esanetan, 1.900 partaide inguru izan dira goizeko desfilean. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230116/wagnerrek-kideak-errekrutatzen-jarraitzen-du.htm | Mundua | Wagnerrek kideak errekrutatzen jarraitzen du | BBC hedabideak kaleratutako informazio baten arabera, errekrutatze bulego batean adierazi diete balitekeela izena ematen dutenak Bielorrusiara joatea. Horri buruz ohartarazi dute EBko zenbait liderrek | Wagnerrek kideak errekrutatzen jarraitzen du. BBC hedabideak kaleratutako informazio baten arabera, errekrutatze bulego batean adierazi diete balitekeela izena ematen dutenak Bielorrusiara joatea. Horri buruz ohartarazi dute EBko zenbait liderrek | Joan den larunbateko altxamenduaren ondorioak gorabehera, Wagner taldeak Errusia osoan kideak errekrutatzen jarraitzen du, BBC Erresuma Batuko irrati eta telebista publikoak jakinarazi duenez. Informazio horren arabera, Errusiako telefono zenbaki bat erabiliz deitu dute mertzenarioen taldeak herrialdearen luze-zabalean dituen hainbat bulegotara, eta horietan denek erantzun diete segitzen dutela errekrutatzen. Matxinada saiakera bertan behera geratu ondoren, Vladimir Putin Errusiako presidenteak hiru aukera planteatu zizkien Jevgeni Prigozhin buru duen mertzenario taldeko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea.
Prigozhin Bielorrusiara erbesteratu da, hango presidente Aleksandr Lukaxenkok auzian izandako bitartekaritza baliatuta. Eta Europar Kontseilua Bruselan egiten ari den goi bileraren lehen egunean, atzo, EB Europako Batasuneko zenbait liderrek ohartarazi zuten Wagner taldea Bielorrusian ezartzeak «segurtasun krisia» eragin dezakeela. BBCk argitaratu duenez, errekrutatze bulegoetako batean telefonoa hartu duenak adierazi du balitekeela izena ematen dutenak Bielorrusiara joatea.
Ikusi gehiago: Aliatuak desafio egin dio Putini
«Boluntarioan taldeak» armadan integratzeko agindua emanda dauka Errusiako Defentsa Ministerioak. Armada pribatuak, legez, debekatuta daude Errusian, eta Txetxeniako Akhmat taldeak, esate baterako, kontratu bat sinatu du Errusiako armadan integratzeko. Prigozhinek esan zuen aurreko ostiralean, altxamendua gertatu baino egun bat lehenago, erabakita zeukala taldearen armamentu astuna armadari entregatzea. Errusiako Defentsa Ministerioak jakinarazi zuen joan den astelehenean Wagnerrekoak prestatzen ari zirela ekipamendu militarra armadari emateko. Horren guztiaren harira, BBCk jaso du errekrutatze bulego batean esan dietela kide bihurtzen direnek Wagnerrekin sinatzen dutela kontratua, ez armadarekin.
Ikusi gehiago: Wagnerrekoen aurkako zigor auzibidea artxibatu egin du Kremlinek
Bestalde, EBko estatuetako estatuburuek eta gobernuburuek atzo berretsi zuten jarraituko dutela Ukraina behar beste denboraz laguntzen. «Laguntza militarrak luzerako izan behar du», nabarmendu zuen EBren diplomaziaburu Josep Borrellek. Besteak beste, aireko defentsak sistemak eskatzen ditu Ukrainak, eta, Kievek gaur adierazi duenez, horiei esker Errusiak goizaldean Zaporizhia eskualdean azpiegitura militarren aurka jaurtitako hamahiru droneetatik hamar erorarazi ahal izan ditu. Ez da biktimarik egon.
Eta HRW Human Rights Watch GKE gobernuz kanpoko erakundeak salatu duenez, bildu dituen froga berri batzuen arabera, Ukrainako armadak pertsonen kontrako minak erabili ditu Errusiako tropen aurka, eta debekatuta daude. Horiek horrela, Kievi eskatu dio bete dezala hilaren hasieran hartutako konpromisoa, zeinak zehazten zuen ez dituztela arma horiek erabiliko, eta erabiltzen diren kasuetan ikertuko duela horien erabilera. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230117/urkulluk-esan-du-laquobiktimak-babestearrenraquo-erabaki-zutela-torturaren-biktimak-aitortzeko-ekitaldia-atzeratzea.htm | Politika | Urkulluk esan du «biktimak babestearren» erabaki zutela torturaren biktimak aitortzeko ekitaldia atzeratzea | Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan egin ditu adierazpenak lehendakariak, Julen Arzuagak galdetuta. EH Bilduk Jaurlaritzari egotzi dio torturaren biktimekin «beherapenetan» ibiltzea. | Urkulluk esan du «biktimak babestearren» erabaki zutela torturaren biktimak aitortzeko ekitaldia atzeratzea. Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan egin ditu adierazpenak lehendakariak, Julen Arzuagak galdetuta. EH Bilduk Jaurlaritzari egotzi dio torturaren biktimekin «beherapenetan» ibiltzea. | Ekainaren 26rako zuen aurreikusia Eusko Jaurlaritzak torturaren eta motibazio politikoko indarkeriaren biktimak aitortzeko ekitaldi bat egitea, Donostian, baina atzeratzea erabaki zuen Iñigo Urkulluren gobernuak. Azalpenak eskatu dizkio gaur Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Gogoratu dio Nazio Batuen Erakundeak ezarria duela ekainaren 26a dela torturaren biktimei babesa emateko nazioarteko eguna, «ez beste egun bat», eta, beraz, ulertezina dela aurten Jaurlaritzak aitortza ekitaldia bertan behera utzi izana. Erabaki hori, NBEren irizpideen aurka ez ezik, biktimen nahiaren aurka ere hartu zutela salatu du Arzuagak. Horregatik, gobernuari aurpegiratu dio «beherapenetan» ibiltzea estatuaren indarkeriaren biktimekin: «Ez duzue mailarik eman». Biktimek beraiek aitortza ekitaldia egitea nahi zutela gogoratu du Arzuagak, eta azalpenak eskatu dizkio Urkulluri. Lehendakariak erantzun dio ekitaldia atzeratzea erabaki zutela hauteskundeetara deitu zutelako uztailerako, eta ez zutelako nahi bozek omenaldian «interferitzerik». Jaurlaritzaren asmoa biktimak «babestea» izan dela azpimarratu du Urkulluk, «polemika eta borroka eremuetatik» blindatuta. «Torturaren praktika gaitzesten dugu, eta gaitzesten jarraituko dugu», gaineratu du.
EH Bildukoaren ustez, baina, Jaurlaritzak hitzez baino ez ditu biktima guztien eskubideak aldarrikatzen, baina praktikan ez du berdin jokatzen. Eta Urkulluri zuzenean gogoratu dio ez duela «sekula» torturaren biktimen aldeko ekitaldi batean parte hartu.
Presoen aldeko ekitaldiak
Bestalde, presoen ongietorriak eta haien aldeko babes ekitaldiak debekatzeari buruz galdetu dio PP+C’s alderdiak Josu Erkoreka Segurtasun sailburuari. Zehazki, Carmelo Barriok salatu du azken asteetan hainbat herri eta hiritan «ETAko kideei omenaldiak eta gorazarreak» egin dizkietela, eta «terrorismoaren biktimak umiliatu» dituztela. Haren ustez, «zerbaitek huts» egiten du horrelako ekitaldiak egiten jarraitzen bada, eta botere publikoek zerbait egin behar dute horren aurka.
Erkorekak erantzun dio Espainiako Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaitegi zentralek espresuki debekatu zutela presoen eskubideak babesteko eta haiei harrera egiteko ekitaldiak kautelaz debekatzea. Gogorarazi du Auzitegi Nazionalak, auto ugarien bidez, «doktrina lerro argi samar bat» finkatu duela horrelako ekintzen inguruan, eta baztertu egin duela ekitaldiak kautelaz debekatzea, argudiatuz «adierazpen, bilera eta manifestaziorako oinarrizko eskubideen murrizketa neurrigabea ekarriko lukeela». Sailburuak gaineratu du Ertzaintzak gertutik erreparatzen diela horrelako ekitaldiei, deliturik egiten ote den egiaztatzeko. Alde horretatik, jakinarazi du Poliziak ez duela «delitu zantzurik» atzeman azkenaldian presoen eskubideen alde egin diren ekitaldietan. Eusko Jaurlaritzak presoen aldeko omenaldiak «irmo» errefusatzen dituela esan du Erkorekak, baina gauza bat dela horrelako jokabideak moralki gaitzestea, eta beste bat horiei penalki jazartzeko neurriak hartzea. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230118/minutu-bat-mende-bat.htm | Bizigiro | Minutu bat, mende bat | Kafea maite dutenen sukaldean geroz eta ohikoagoa da kafe kapsulak aurkitzea, batez ere COVID-19aren ondoren. Hainbat adituk esan dute horren atzean kafea modu azkarrean egiteko nahia dagoela, eta salatu dute aluminiozko kapsulek ingurunean eragina dutela. | Minutu bat, mende bat. Kafea maite dutenen sukaldean geroz eta ohikoagoa da kafe kapsulak aurkitzea, batez ere COVID-19aren ondoren. Hainbat adituk esan dute horren atzean kafea modu azkarrean egiteko nahia dagoela, eta salatu dute aluminiozko kapsulek ingurunean eragina dutela. | Kafeontzia garbitu, urez bete, kafe ehoa sartu, eta sukaldea kafe usainarekin bete arte itxaron: hori izan da eguneroko erritua askorentzat. Hala ere, azken urteetan kafe kapsulek hartu dute kafe ehoaren lekua, eta goizetako prozesu hori azkartu. Kapsulan zazpi gramo kafe inguru daude, dosi bakarreko kantitatea, alegia. Minutu baten buruan kafeontziak kapsulen lamina fina zulatzen du, hortik kafeontziko ur beroa sar dadin. Katilua kafez betetzen den minutu horretan, birziklatu ezin diren 13.500 kafe kapsula botatzen dira zakarrontzira. Greenpeaceren arabera, aluminiozko eta plastikozko objektu horiek erabat desagertzeko, 100 urte behar dira gutxienez. Minutu bat, mende baten truke.
Azkartasun horren bila joan zen Eric Favre ingeniaria Erromara, 1975ean. Suitzako Nestleren egoitzan lanean hasi berria zen, eta etxeko kafearen egokitasunaren eta espressoaren kalitatearen arteko konbinazioa aurkitu nahi zuen Italiako kaleetan. Egunero egiten zuen bezala, Erromako kaleetan barrena abiatu zen, inspirazio bila. Panteoiaren ondoan zegoen kafetegi batean ilara luze bat ikusi zuen, eta bere aurpegia kafetegiaren erakusleihoan itsatsi zuen, denda horren berezitasuna aurkitzeko asmoz. Begi bistaz Erromako Sant Eustachio Il Caffe kafetegiak nahiko arrunta zirudien; beste establezimenduetan erabiltzen zituzten makinak zituzten, jendez jositako mahaiak eta opilez apaindutako mostradorea. Hala ere, kafetegiko langileek pistoia behin baino gehiagotan ponpatzen zuten, behin ponpatu ordez. Horrela, kafean apar bat sortzea lortzen zuten, eta kafe alearen zaporea gehiago nabarmentzea.
Favre liluratuta itzuli zen Suitzara, eta lantalde bat osatu zuen Sant Eustachio Il Cafferen kafea egiteko gai izango zen makina bat sortzeko. Asmakizuna bezeroen sukaldeetan egotea zen helburu nagusia, bakoitzak bere kafea modu errazean egiteko etxean, kafe alearen zapore originala mantenduz. Ingeniari gaztea lehendabizikoz Italiara joan zenetik, kafearen merkatua aldatu egin da, baina Favreren makina ez da bezeroen sukaldetik mugitu. Gaur egun, kolore, zapore eta tamaina desberdineko kapsulek betetzen dituzte supermerkatuetako korridoreak; izan ere, kalkulatzen da 400 kafe kapsula marka baino gehiago daudela.
Askotariko eskaintza horren kalitatea zalantzan jarri du Aritz Arano kafe adituak: «Kapsulako kafea hartzea tetrabrik zopa hartzea bezala da; ez duzu sukaldea zikintzen, eta bi minutu barru produktu on samarra duzu prest». Arano 2016an joan zen lehendabiziko aldiz Kolonbiara, eta hango kafe dastatzaileekin ikasitakoa ezagutarazten du bere ikastaroetan. Kafea prestatzeko eman beharreko pausoak Kolonbian ikasi zituen. «Jendeak ez dio denborarik eskaini nahi kafearen prestakuntzari. Kafea prestatzea erritual bat izan daiteke: kafea ehotu momentuan bertan, teknika bat aukeratu, eta ur kantitatea kalkulatu. Baina, horretarako, denbora behar da», esan du Aranok.
Denbora da kapsulek duten abantaila nagusia adituaren ustez, kafea azkar egiteko aukera eskaintzen dutelako. Kafeontzia garbitu, teknika aukeratu, ontzia urez bete eta kafe ehoa sartu; horiek dira kafea prestatzeko eman beharreko pausoak, baina bezeroak alde batera uzten ditu, kapsulen mesedean. Izan ere, kafea lortzeko, kapsula sartu, eta botoi bat klikatu behar da, besterik ez.
Luxuzko produktua
Langile bat, kapsulak egiaztatzen. LAURENT GILLIERON, EFE
Konstantzia da kapsulen beste ezaugarri positibo bat, Aranoren ustez: kafe ehoa erabiltzean ur asko edo ur gutxi jarriz gero, zaporea aldatu daiteke, baina kapsuletan hori ez da gertatzen. Kapsulen zaporea berdina izango da egunero. «Azkenean, ez baduzu kafe onik probatu, iruditzen zaizu hori ongi dagoela; bakarrik abantailak ikusten dizkiozu», azaldu du adituak.
Publizitatea «ezinbestekoa» izan da kafe kapsulen irudia indartzeko orduan, Aranok dioenez, eta marken estrategia «txalotu» nahi du: «Kafe kapsula luxuzko produktu gisa saltzen eta kobratzen dute. Lortu dute jendeak kapsulako kafea hobea dela sinistea». Kapsula goi mailako produktu gisa aurkeztu dute iragarkietan, irudi dotoreekin eta gonbidatu famatuekin, baina horren atzean «tranpa» dagoela esan du adituak: «Kapsulak saltzen dituzten prezioan eros daitezke merkatuan dauden kafe onenetariko asko».
Markaren arabera, prezioa aldatzen da, baina, batez beste, kapsula bakoitzak 50 zentimoko prezioa du. «Prezioan oso ondo dago kamuflatuta, eta ez du ematen hainbeste ordaintzen ari zarenik, baina, gero, urte amaieran, izugarria da kafetan uzten duzun dirutza», azaldu du Aranok.
Kapsulek kutsadura sortzen dutela, hori da alde negatiboena, batez ere kontuan hartuz COVID-19aren ondoren kapsulen salmenta igo egin dela . Kafe kontsumitzaileak etxean geratu ziren, eta, kafetegietan dastatutako zaporeak berreskuratu nahian, kafe kapsulak gehitu zituzten erosketetako zerrendara. Egoera horri aurre egiteko eta hondakinei bigarren bizialdi bat emateko, KafeaEco enpresak kafe kapsulak jasotzen ditu, eta, gero, bereizi kafea, aluminioa eta plastikoa.
Bereizketa horren bitartez, bi material garbi lortzen dituzte: kafea —landareentzako substratu bihurtzen dute —, eta aluminio eta plastiko txikitua. Plastikoaren eta aluminioaren hondakinekin loreontziak, poteak eta erretiluak egiten dituzte, kapsulei beste erabilera bat emateko. Kafe lehortuarekin ongarria ere egiten dute. KafeaEcok bere webgunean ditu hainbat datu ikusgai, baina esanguratsuena hurrengoa da: 2021ean 40.000.000 kapsula birziklatu zituen.
Kapsulek sortzen duten hondamendia saihesteko, adituak gomendatzen du behin baino gehiagotan erabil daitekeen kapsula erostea eta etxeko kafearekin betetzea. Horrela, dirua aurrezteaz gain, ez dira plastikozko eta aluminiozko kapsula gehiago botako behar ez den edukiontzian. Bestalde, hainbat kafe markak kapsula biodegradagarriak aurkeztu dituzte, ingurunean duten eragina murrizteko asmoz. Markaren arabera, kapsularen iraupena desberdina da, baina batez beste kapsula biodegradagarri bat hiru hilabete igaro eta gero desagertuko litzateke. Batzuek enpresa horien ekinbidea txalotzen dute; beste batzuek, berriz, marketineko estrategia izan daitekeela esaten dute, enpresaren irudia legitimatzeko asmoz.
Ohitura berriak Birziklatzeko lanak batez ere Ipar Amerikan eta Europan egiten dira, han kontsumitzen direlako erabilera bakarreko kafe kapsula gehien. Joan den urtean 62 mila milioi kafe kapsula kontsumitu zituzten. Nahiz eta Hego Amerikan produzitu kafe gehiena, ez da ohikoa kapsulako kafea kontsumitzea, eta ekoizten dituzten kafe ehoak Ipar Hemisferiora esportatzen dituzte, bertan kapsulak sortzeko. Arano urtero bueltatzen da Kolonbiara, eta, nahiz eta herrialde hartan ekoizten den kaferik «hoberena», bertako terrazetan kaferik txarrenak ere dastatu dituela esan du: «Barruan beti geratzen da produktu txarra, eta ona esportatzen dute. Hori kolonialismoaren ondorioetako bat da». Hala ere, azken hamarkadan hasi dira Kolonbiako kafe marka batzuk hori zalantzan jartzen, adituaren ustez: «Zergatik eman behar diete estatubatuarrei eta europarrei duten kaferik onena?». Kolonbiako terraza batean tokiko kafea dastatu nahi du Aranok, kapsulak alde batera utziz. "Kolonbian geratzen da produktu txarra, eta ona esportatzen dute. Hori kolonialismoaren ondorioetako bat da" Aritz Arano. Kafe aditua Euskal Herrian ere kapsulak alde batera utzi behar direla uste du, kafearen kultura babesteko: «Oso ongi baloratzen da jatetxe bateko Michelin izarra, baina gero postrearekin batera ateratzen den kafea arrunta da». Nahiz eta hainbat jatetxetan hori aldatzen hasi den, oraindik bidea «luzea» dela dio: «Lanketa sakon bat egin behar da, eta jendeari kafearen kultura gehiago zabaldu; kapsuletatik haratago mundu zoragarri bat dagoela erakutsi behar da, eta haien jakin-mina piztu, gauzak berriak probatu ditzaten». Urtetik urtera kafe kapsula gehiago saltzen ari dira, baina Aranok dio ez duela etorkizuna kapsulez beteta imajinatzen. Hori ziurtatzeko, kafeari merezi duen garrantzia eman behar zaiola dio, kalitate oneko produktuei lehentasuna emanez. Aranok nahiago du kafeontzia kontu handiz garbitu, urez bete, poltsa handi batetik kalitate oneko kafe ehoak atera, eta, presarik gabe, kafeontziak deitu arte itxarotea. Kapsulak birziklatzeko pausoak Kapsulak ongi garbitu. Kafearen hondakinekin ongarria egin daiteke. Plastikozko kapsulak: Kapsulak plastikozkoak badira, material horren beste hondakinekin nahas daitezke. Edukiontzi horira bota behar dira. Aluminiozko kapsulak: Kapsulak garbigune batera eraman behar dira. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230119/zezenak-beren-bakardadean.htm | Gizartea | Zezenak beren bakardadean | Sanferminak hasiko dira ostegunean, eta, gero eta gehiago dira Iruñean zezenketen kontrako jarrera hartzen duten herritarrak: elkarretaratzeak eta manifestazioak egin dituzte azken egunetan. Plazan zezenak bakarrik dira; kanpoan, ez. | Zezenak beren bakardadean. Sanferminak hasiko dira ostegunean, eta, gero eta gehiago dira Iruñean zezenketen kontrako jarrera hartzen duten herritarrak: elkarretaratzeak eta manifestazioak egin dituzte azken egunetan. Plazan zezenak bakarrik dira; kanpoan, ez. | Iruñeko Gaseko eskortetan daude jada ostegunean hasiko diren sanferminetan hilko dituzten zezenetako hainbat. Hor hasten da hiriburuko zezen plazan amaitzen den animalion bidea. Azkena. Kamioi batean aterako dituzte handik, eta harategietan salduko dituzte, gero, haien gorputz zatikatuak. Zezenketako haragia.
Zezenek ez dute aliaturik plazan. 60 hilko dituzte Iruñeko bestetan, harmailetan bat eginen duten herritarren aurrean. Peñetako kideak eguzkipean izanen dira, euren txarangekin, eta Aroztegia bizirik edo Palestina aske aldarrikatzen dituzten euren pankartekin.
Plazan bakarrik dira zezenak, baina handik kanpo bada animalion erabileraren aurkako jarrera hartzen duen gero eta herritar gehiago. Aurten, zazpigarrenez, zezenketen eta, oro har, gizakiz bertzeko animalien erabileraren aurkako manifestazioa egin du Nafarroako Animalien Askapena taldeak. Iruñe Antitaurinoa kolektiboak zezenketen aurkako kalejira eginen du, haiek ere zazpigarrenez: uztailaren 7an, 19:00etan, Udaletxe plazatik abiatuta.
Joan zen astekoa izan da zezenketen aurkako aurtengo lehendabiziko protesta, Iruñean. Zezenketarik Ez sareak antolatu du —iaz sortu zuten, zenbait eragilek eta norbanakok bat egin eta gero—, besta eredua aldatzeko beharra erdigunean jartzeko. “Sanferminetan bestaz gozatu nahi dugu, baina bada garaia zezenketak bazter uzteko”, erran du sareko bozeramaile Idoia Azkonak.
Peñen parte hartzea
Zezenketen aurkako sareak Iruñeko Udalari eta herritar orori eskatu die zezenketen aurkako jarrera har dezatela, “behingoz”. Peñei zehazki helarazi nahi izan diete mezu hori. “Ez zaitezte plazara joan”. Eskaera horrekin bat egin dute Nafarroako Animalien Askapena taldeko Irma Jimenezek eta Iruñe Antitaurinoa kolektiboko Txaro Buñuelek ere. “Peñek eta txarangek eusten diete zezenketei; peñarik gabe, laster utziko genituzke bazter”, erran du Buñuelek. “Peñak besta egitera joaten dira plazara; egin dezatela besta bertze edonon, eta ez dezatela zezenketak babesten segitu”, erantsi du Jimenezek.
Peñei zezenketen aurkako jarrera hartzeko eskatu diete zezenketen aurkako eragileek eta eragile antiespezistek. Ez da eskaera berria, urteak baitira eragileok gizakiz bertzeko animalien erabilerari eta erabilera hori oinarri duen besta ereduari buruzko gogoeta eskatzen hasi zirela.
Peñetako ordezkariek, baina, ez diote gaiari heldu nahi izan, orain arte. Iazko sanferminen atarian, Iruñeko Peñen Federazioko presidente Iosu Sanchez Nafarroako Hitza-n mintzatu zen. “Garbi dut karrikan eztabaida badagoela, baina peñen federazioan, ez. Ofizialki, ez dago eztabaidarik. Federazioak, beraz, ez du zezenketen inguruko jarrerarik; ez alde, ez kontra”, zioen.
Iruñea Antitaurinoa kolektiboaren zezenketen aurkako iazko kalejira. Jon Urbe / Foku.
Peñak, baina, plazan dira, egunero, sanferminetan. Plazan, zezenketen alde. Aurten ere izanen dira, eta federazioko presidentea iaz errandakoaren bidetik mintzatu da, berriz ere: “Iruñeko Peñen Federazioak ez du deus errateko zezenketei buruz; peñen erabakia da plazara joan edo ez”.
Federazioak ez du zezenketen inguruko eztabaida bere egin nahi; bertze hainbat arlotan, baina, eztabaida eta gogoeta sustatzeko rola betetzeko arazorik ez du izan. Ekainaren 14an eta 15ean, hain justu, Iruñeko besta herrikoiak biziberritu izenburuko jardunaldiak egin zituzten Iruñeko Kondestablearen jauregian, Iruñeko Peñen Federazioak antolatuta. Ekinaldi horri buruz zenbait hedabidetan mintzatu zen federazioko presidente Iosu Sanchez, eta nabarmendu zuen, bertzeak bertze, erakundeek eta herri eragileek mahai baten bueltan eseri behar dutela “bestekin nora joan” nahi den erabakitzeko; eta herritarrek zehaztu behar dituztela “besten helburuak”. Gazteek eta emakumeek sanferminetan duten tokia aztertu dute jardunaldietan, bertze hainbat gairen artean. Zezenketen inguruko auzia, ordea, ez zegoen gai zerrendan.
Peña, zezenketen inguruan
“Peñen federazioak ez du gogoetarik egiten. Zaila da zezenketen auziaz hitz egitea, ez zaie gustatzen. Ez dira prest eztabaida etiko horri heltzeko”. Horixe uste du Iñigo San Martin iruindarrak, San Fermin peñako kide ohiak.
Iazko ekainean utzi zuen peña, sanferminak hasi aurretik. Arrazoi nagusietako bat izan da zezenketek peña horren jardueran duten pisua. “Peñak antolatzen zuen guztia egiten zen zezenketen inguruan”. San Martinek zezenak maite ditu; zezenketak, ez. “Txikitan amonaren etxean ikusi nituen, behin, telebistan, eta gaizki gelditu nintzen. Triskantza bat dela iruditu zitzaidan”.
Peñan 20 urte ingururekin sartu zen, eta bospasei eman ditu taldean. Sanferminak bukatu eta gero, besten inguruko balorazioa egiten zuten bazkideek. 2019koen ondotik idatzitako gogoeta oroitu du San Martinek: “Zezenketen auzia aipatu nuen, baina ez bakarrik hori. Niretzat, peña batek behar du izan zerbait soziala; auzoak, elkartasunak eta elkarlanak izan behar dute garrantzia”. San Martinek ez zituen balio horiek aurkitu peñan, eta 2019an egindako bere balorazioak ez zuen zuzendaritzako kideen erantzuna jaso ere egin.
2020an gertatutakoa ere gogoratu nahi izan du peñakide ohiak. Bestak ez ziren ospatu, baina peñek egin zituzten euren pankartak, eta San Fermin peñakoa San Martinek egin zuen, peñako bertze kide batekin. Aukera hori baliatu zuten zezenketei kritika egiteko. “Peñan hainbatek gaizki hartu zuten gure marrazkia; peñak zezenketen aldekoak direla esan ziguten. Zezen bat marraztu genuen negarrez, zezenketen aldekoek beti esaten dutelako zezenketarik gabe zezenik ez dela izanen”.
Tradizioak egokitu
Zezenketarik Ez sareak antolatutako joan den larunbateko elkarretaratzean izan ziren Zaunk eta Nor eragile antiespezistak. Zaunk taldeko Olaia Garaialdek bat egin du sareko zezenketen aurkako mezuarekin, baina harago jo du, eta gizakiz bertzeko animalien erabilera oro bazter uzteko beharra nabarmendu du: “Ez zezenketarik, ez entzierrorik, ez kalejirarik ere, gizakiz besteko animaliekin”.
Zaunk kolektiboak Herri Sanferminak plataformarekin bat egin du. Aurten, egun bakarrez ospatuko dituzte: uztailaren 10ean. Plataformak aurkeztu du egitaraua, eta erran du “zapalkuntzarik gabeko jaiak sortzeko bidean”, herri bazkaria %100 begetala izanen dela, “gizakiz bertzeko animaliek ere aske eta duintasunez bizitzea merezi dutelako”.
Nor taldeko bozeramaile Maialen Saguesek ontzat eman du Herri Sanferminak plataformak egindako urratsa. Tradizioak egokitzeko eta ohitura berriak sortzeko beharra nabarmendu du. Dauden zailtasunak onartu ditu, halere: “Tradizioek gure kulturarekin dute lotura; gure sentitzen ditugu. Zezenketen ingurukoaren gisako eztabaidak mahai gainean jartzen direnean, jarrerak polarizatu egiten dira; aldaketa erasotzat hartzen da. Uler dezaket, baina horrek ezin du izan aitzakia bat gizakiz besteko animaliak zapaltzen segitzeko”. Iruñean zezenketak peñen besta eremu bat dira, eta Saguesek uste du horrek zailtzen duela gogoeta egitea. “Behar da, ordea; hori da erronka. Herritarrak ari dira egiten”.
Datuak
43
Nafarroan 43 zezenketa egin zituzten iaz, zezenketa mota guztiak kontuan hartuta, Espainiako Gobernuak zabaldutako datuen arabera. 2021ean pandemiaren eragina sumatu zen, oraindik: hemezortzi zezenketa egin zituzten.
1.662
Zezenketak ez dira tauromakiaren barruko jarduera bakarrak; zezenak eta bigantxak erabiltzen dituzten jaialdiak ere badira tauromakia, eta Nafarroan horietako 1.662 egin zituzten iaz. 2021ean, berriz, 148 egin zituzten. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230120/musikariak-ikastetxeetan-programari-eutsiko-dio-nafarroako-gobernuak.htm | Kultura | Musikariak Ikastetxeetan programari eutsiko dio Nafarroako Gobernuak | Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuak hartuko du bere gain egitasmoa, Euskarabideak. | Musikariak Ikastetxeetan programari eutsiko dio Nafarroako Gobernuak. Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuak hartuko du bere gain egitasmoa, Euskarabideak. | Nafarroako Gobernuak Musikariak Ikastetxeetan programa etetea erabaki duela salatzeko, agerraldia egin dute gaur goizean Hezkuntza Departamentuaren aurrean. Han zirela, baina, berri ona jaso dute: egitasmoa ez da bertan behera geratuko. Izan ere, Hezkuntza Departamentua ez beste batek hartuko du proiektua bere gain aurrerantzean: Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuak. Euskarabidea institutuak kudeatuko du.
Hezkuntza Departamentuak programa eten zuelako albistea bezain espero gabekoa izan da gaurkoa. Protesta 11:30erako zegoen deiturik, antolatzaileak ordu erdi lehenago bildu dira, eta orduantxe izan dute erabakiaren berri. Are gehiago, Gotzon Barandiaran proiektuaren sortzaile eta koordinatzaileak kazetari baten bitartez jaso du albistea: «Guri inork ez digu ezer komunikatu. Inork ez digu deitu». Hain zuzen horregatik, informaziorik apenas jaso dutelako, argitu beharreko galdera asko dira programaren kudeaketaren gainean.
Izan ere, Nafarroako Gobernuak plazaraturiko oharrean, datu bakar batzuk baizik ez dituzte eman. Batik bat, nabarmendu dute Euskarabidea eta Hezkuntza Departamentua akordio bat lantzen ari direla, Musikariak Ikastetxeetan programaren jarraipena bermatzeko. Agiriaren arabera, akordioaren bidez bermatu nahi dute programak «lehentasun berriei arreta ematea». Diotenez, nahi dute programan lantzen direnak estuago egotea kurrikulumari loturik, hala nola euskararen ahozko eta idatzizko adierazpena eta ulermena indartzea.
Hau da, kudeaketari buruzko deus gutxi dago argi. Esaterako, aurrekontuari buruzko inolako daturik ez da plazaratu. «Nafarroako Gobernuari gomendatuko nioke askoz ere gehiago inbertitzeko. Zenbat eta gehiago inbertitu, orduan eta onura gehiago jasoko dituzte ikasleek», azpimarratu du Barandiaranek, zer gertatuko zain.
Edonola ere, gaur, parte hartzaile eta antolatzaileen artean poza da nagusi, Barandiaranen arabera: «Izugarri pozten gara programak aurrera egingo duelako. Zorionak ikasleei, irakasleei, musikariei eta Nafarroako hezkuntza komunitateari, horrelako programa batek iraun egingo duelako».
Ezbaian jarri ezinezkoa
Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuak 2018an abiatu zuen Musikariak Ikastetxeetan programa, 14 eta 18 urte bitarteko ikasleen artean euskara eta kultura bultzatzeko helburuz. Saioetan, askotariko jarduerak egin dituzte ikasleekin: besteak beste, kantak sortzeko prozesuak partekatu eta euskarazko kantagintzaren historia eta oraina esplikatu. Mikel Inunek nabarmendu duenez, ikastetxeek programari buruz eginiko balorazio negatiboak «esku bakarreko behatzekin» zenbatu daitezke.
Horregatik, iritzi diote programaren baliozkotasuna zalantzan jarri ezinezkoa dela, eta irmo galdegin dute haren iraupena berma dadila. 30etik gora musikarik sinatu dute Ez dadila haria eten izeneko agiria. Hauek dira sinatzaileak: Abereh, Erik Berganza, Aguxtin Alkhat Iban Urizar Amorante, Aneguria, Birkite Alonso Birkit, EñÂaut Elorrieta, Esti Markez, Gorka Urbizu, Habia bikotea, Ibai Osinaga, Iker Lauroba, Ines Osinaga, IñÂigito Txapelpunk, Jon Basaguren, Jon Gurrutxaga, Joseba B.Lenoir, Joseba Irazoki, Jurgi Ekiza, Keu Agirretxea, La Basu, Elena Caballero, Lide Hernando, Maite Larburu, Maria Rivero, Mikel Inun, Mikel Markez, Mikel Urdangarin, Miren Narbaiza, Odei Barroso, Olaia Inziarte, Olatz Salvador, Pantxix Bidart, Paxkal Irigoyen, Rafa Rueda, Thierry Biscari, Tristtan Mourguy, Xabi San Sebastian eta ZurinÌÂe Hidalgo. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230121/zordun-handien-zerrenda-luzatu-egin-da.htm | Ekonomia | Zordun handien zerrenda luzatu egin da | Foru ogasunen zordun handien zerrendan 1.115 enpresa eta norbanako ageri dira, aurreko urtean baino 222 gehiago. Orotara, 1.366 milioi euro zor dituzte, baina horietako gehiena berreskuratzeko aukera handirik ez dute ogasunek. | Zordun handien zerrenda luzatu egin da. Foru ogasunen zordun handien zerrendan 1.115 enpresa eta norbanako ageri dira, aurreko urtean baino 222 gehiago. Orotara, 1.366 milioi euro zor dituzte, baina horietako gehiena berreskuratzeko aukera handirik ez dute ogasunek. | Aurreko urteetan baino luzeagoak izan dira aurten zordun handien zerrendak. Enpresen porrotek eraginda baino gehiago, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien erabaki baten ondorioz luzatu dira: milioi bat euro zor zutenak ageri ziren lehen, eta 600.000 eurotik gorako zorra dutenak, berriz, orain. Ondorioz, 893 ziren lehen, eta 1.115 dira orain. Haien zorra, bestalde, 1.170 milioikoa zen lehen, eta 1.366 milioikoa da orain. Ogasunek nekez berreskuratuko dute zorraren parterik handiena, jada likidatuta dauden enpresei baitagokie. Horregatik, zerrenden goiko aldean dauden izen gehienak aurreko urteotakoak dira.
Bizkaia
Bizkaiko Ogasunaren zerrendan 349 zergapeko ageri dira, aurreko urtean baino 164 gehiago. Zorraren muga 600.000 eurora jaistearen ondorio da, baina baita oraingoan zorraren arduradun solidarioak agertzearen ondorio ere. Horrek esan nahi du zor bat bati baino gehiagori leporatzen diotela.
Ohi den moduan, Jabyer Fernandez eraikuntza sektoreko enpresaburuak eta haren enpresek jarraitzen dute Bizkaiko zordun handienen artean. Proiektu handinahi bat izan zuen Fernandezek, etxebizitzak seriean eraikitzekoa, eta Bizkaiko Aldundiaren babes politikoa jaso zuen. Baina porrot egin zuen, eta zorren arrasto bat utzi zuen: 60,4 milioi Hadibitek, 52,3 milioi Iurbenorrek, 40 milioi Residerek, 3,1 milioi Afer taldekoek... Gainera, aurten, berritasun gisa, Jabyer Fernandez bera eta haren arreba Susana ageri dira zordun partikular gisa, 38,3 milioi euroren zorrarekin. Zerrendaren lehen postuetan beste bi enpresa sartu dira: Bilboko Versus 07k 38,3 milioi euro zor dizkio ogasunari, eta Derioko Garazi Taldeak beste 31 milioi. Eraikuntza sektorekoak dira zordun handietako beste asko: Moldis Echarrok (20,4 milioi), Abaroak (17,6 milioi), Baensa (11,9 milioi), Erosten (10,6. milioi). Petrolio sektoreko hiru enpresa ere ageri dira: GM Fuel Tank (37,5 milioi), Ballonti Oil (11,9 milioi) eta Jadash Petroleum (4,3 milioi). Alzola familiak ere hartu du lekua zerrendan. 2021eko zerrendan Ramon Pedro Alzola Earle soilik ageri zen, 1,2 milioi euroren zorrarekin. Haren zorrak hor irauten du, baina arrebak batu zaizkio, Maria Blanca (11,3 milioi) eta Maria Iciar (7,7 milioi), Oilda Alzola Quintanal (11,3 milioi) eta Ramon Maria Alzola Quintanalekin (11,3 milioi) batera.
Gipuzkoa
Luzatu egin da Gipuzkoako zerrenda ere: 86 zergapeko ageri dira, iazkoaren halako bi. 50 enpresa edo norbanako sartu dira, eta zazpi, berriz, atera. Orotara, 319 milioi zor dituzte.
Gipuzkoan dago euskal ogasunen zordunik handiena, Lagilur eraikuntza enpresa, aspaldi porrot egindakoa. 80,2 milioi euro zor ditu, iaz bezainbeste.
Batuz gero, baina, handiagoa da Osinalde Etxaniz anaiena: 46,5 milioi zor ditu Jose Ramon Osinaldek, eta 46,4 milioi Juan Miguelek.
Ramon Vizcaino zenaren bi enpresen artean 11,7 milioi euro zor dituzte: 6,2 milioi Tecfrindusek, eta 5,5 milioi Grupo Ramon Vizcainok. Porrot egindako beste enpresa ezagun batzuk ere badaude Gipuzkoako zerrendan: Fagor Etxetresnak kooperatiba (5,4 milioi) eta Bilore (3,3 milioi). Haien gainetik dago LH Commodities, 22,9 milioi euro zor baititu.
Araba
Arabako Ogasunak aurtengo datuekin jaitsiko du muga 600.000 eurora. 2022ko zerrendan, aurreko urteko kopuru bera dago, 37, eta, lehen postuan ere, aldaketarik ez: Ros Casares taldea da lehena. Taldeak hiru altzairutegi izan zituen Araban, baina porrot egin zuen, eta 50 milioi euroren zorra utzi zion Arabako Ogasunari, bost enpresatan banatuta: 19 milioi Goya Sesenta y Nuevek, 12,2 milioi Gerosgarrek, 11,7 milioi Ros Casares Centro del Acerok, bost milioi Corporacion Ros Casaresek, eta ia bi milioi Bahia Casares Golfek. Azken urtean asko handitu da zorra (38,4 milioi zor zituen 2021 amaieran), Gerosgarren ondorioz. Zorra berreskuratzeko aukerak oso urriak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun baliotsuenak, fabrikak.
Iraculis anaien porrot egindako enpresak ere zordun handiak dira. Andres Iraculisen Urco Urbasa eraikuntza enpresak 11,8 milioi zor dizkio, eta Andres Iraculis anaiaren Grupo Hotelero Urvascok, beste 1,3 milioi.
Zordun handien artean, partikular bat ageri da aurten ere: Macario Gonzalez Sanchez ardogintzako enpresaburua, 5,6 milioi euroren zorrarekin.
Nafarroa
Luzeagoa da Nafarroako zordun handien zerrenda, 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen baitira. Aurtengo zerrenda pixka bat laburragoa da, hogei zordun gutxiago ageri direlako (643), eta 17,8 milioi euro berreskuratzeko gai izan delako ogasuna —307,4 milioi zor dizkiete—.
Zerrendatik desagertu dira zor handiak zituzten hainbat sozietate, haien artean Bacalao Gran Sol (3,9 milioiren zorra), Hoteles Monte del Cierzo (hiru milioi) eta Abauntza S.L. (1,4 milioi). Izen sonatu bat ere falta da: Davalor Salud. 2021. urteko zerrendan, milioi bat eurotik gora zor zituen, baina orain ez dago zordunen artean. Manu Aierdi Ekonomia kontseilariak dimisioa eman zuen Davalorri emandako laguntza publikoarengatik.
Are sonatuagoak dira Nafarroako beste kide batzuk, eta, haien artean, Gabriel Urralburu ageri da berriro ere, Nafarroako lehendakari izandakoa (1984-1991). 562.000 euro zor dizkio ogasunari, eta haren emazte Olivia Baldak beste 440.000 euro. Aurreko urteko kopuru bera.
Zorra nabarmen gutxitu ahal izan dute, berriz, Denis Mentxov txirrindulari ohiak eta haren emazte Nadezna Menxovak: 570.000 euro zor zituzten lehen, eta 335.000 orain. Beste txirrindulari batek, Vladimir Karpetsek, Tatiana emaztearekin batera, ia milioi bat euro zor ditu oraindik. Walter Pandiani, Krisztian Vadocz eta Pizo Gomez Osasunako jokalari ohiak ere ageri dira. Edonola ere, zordun handienak eraikuntzako enpresak eta etxe sustatzaileak dira (165 zordun), eta dendak eta ostatuak (144). |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230122/macronek-jakinarazi-du-polizia-gehiago-mobilizatuko-dituela-protestei-aurre-egiteko.htm | Mundua | Macronek jakinarazi du polizia gehiago mobilizatuko dituela protestei aurre egiteko | Frantziako presidenteak «ardura» eskatu die istiluetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei. Gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart izandako liskarretan. Eliseoak esan du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe». 17 urteko gaztea hiltzeagatik nahita egindako homizidioa egozten dioten agenteak barkamena eskatu dio haren familiari. | Macronek jakinarazi du polizia gehiago mobilizatuko dituela protestei aurre egiteko. Frantziako presidenteak «ardura» eskatu die istiluetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei. Gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart izandako liskarretan. Eliseoak esan du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe». 17 urteko gaztea hiltzeagatik nahita egindako homizidioa egozten dioten agenteak barkamena eskatu dio haren familiari. | Frantziako Poliziaren eta manifestarien arteko istiluek ez dute etenik. Parisko aldirietako Nanterre hirian auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hil zuen asteartean Poliziako agente batek, eta gertakari hark haserre olatua eragin du herritarren artean. Herrialdeko zenbait hiritan liskarrak izan ziren atzo gauean ere, hirugarren egunez jarraian, eta, Frantziako Barne ministro Gerald Darmaninen arabera, gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart, aurreko egunean halako lau; horietatik gehienak 14 eta 18 urteko gazteak dira. Horregatik, Emmanuel Macron presidenteak «ardura» eskatu die protestetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei, «etxean gera daitezen». Eskaera bera egin die sare sozialak kudeatzen dituzten plataformei ere, «irudi delikatuak» kontrola ditzaten. Eta egoeraren aurrean esku hartzeko asmoz, estatuburuak iragarri du polizia gehiago mobilizatuko dituela.
Beste egun batez, Nanterre izan da protesten epizentroa. Bertan, herritarrek hainbat bankuri eta eraikin publikori su eman diote; zenbait ikastetxek ere kalte handiak izan dituzte. Gainera, Frantziako hedabideek zabaldu dutenez, molotov koktelekin eraso zioten atzo Sena Saint-Denis departamenduko Aubervilliers hiriko RATP autobus zentro bati, eta gutxienez hamabi ibilgailu kiskali dira. Horiek horrela, gaur goizean, 350 autobus lineatik 23 etenda egon dira. Parisen bertan, halaber, manifestariek arpilatzeak eta kalte material ugari eragin zituzten denda handietan.
Montreuilen, Roubaixen, Lillen, Lyonen, Okzitaniako Tolosan eta Marseillan ere liskarrak egon dira, baita Akitania Berrian ere. Bada, Ile-de-France eskualdeko zenbait herritako alkatek etxeratze agindua ezarri dute. Guyana Frantsesan, berriz, pertsona bat hil da gaur goizaldean, Poliziak jaurtitako balak eragindako zaurien ondorioz. Frantziako hedabideek Eliseoko iturriak aipatuta jakinarazi dutenez, Frantziako Babes Zibilaren arabera, bostehun bat eraikin publiko eta 2.000 ibilgailu erre dituzte, eta, orotara, 3.880 sute izan dira Frantzia osoan. Darmaninek nabarmendu du agenteak «ausardiaz» lanean ari direla «ohikoa ez den indarkeriaren aurka».
Nahel gaztearen hilketak harrabotsa eragin du Frantziatik kanpo ere; Bruselan, esaterako, kontzentrazioak eta protestak izan ziren atzo, harik eta estatuko indarren eta manifestarien artean liskarrak piztu ziren arte. Le Soir egunkariaren arabera, Belgikako hiriburuko Poliziak 64 lagun atxilotu ditu; horietatik 48 adingabekoak dira. Operazioa egin eta gutxira, agintariek «berehalako neurriak» ezarri zituzten indarrean, «ordena» jartzeko.
Garraio publikoak, zerbitzutik kanpo
Frantziako lehen ministro Elisabeth Borne Parisko aldirietan izan da gaur goizean, eta, ondoren, ezohiko gobernu bilera batera deitu du; Macronek ere bertan parte hartu du. «Lehentasuna da batasun nazionala bermatzea, eta hori egiteko modua da ordena lehengoratzea», esan du Bornek batzarraren atarian, eta erantsi «hipotesi guztiak» aztertuko dituztela. Era berean, Macronek gaitzetsi egin du «desordenaz» baliatu izana erakunde publikoei erasotzeko.
Bestalde, estatu osoan larrialdi egoera ezarriko duten galdetuta, Eliseoak erantzun du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe», azken egunetan izaten ari diren protestei erantzun ahal izateko, AFP berri agentziak gobernuko iturriak aipatuta jakinarazi duenez. Gobernuak hartutako neurrien artean, Barne ministroak prefeturei agindu die garraio publikoak 21:00etatik aurrera geldiarazteko eta zerbitzurik ez emateko. Horrez gain, Bornek iragarri du jendarmeriaren ibilgailu blindatuak hedatuko dituztela, baita «indar mugikor osagarriak» ere. Gaineratu duenez, debekatu egingo dituzte «tokiko egoeren arabera ordena publikoarentzat arriskutsuak izan daitezkeen ekitaldi jendetsuak».
Bien bitartean, behin-behineko espetxealdian dago 17 urteko gazteari tiro egin zion agentea, eta nahita egindako homizidioa egozten diote. Epaileak delitu hori ezarri aurretik, Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu zuen «legezko baldintzak» ez zirela bete gertakari horretan arma erabiltzeko, eta, beraz, espetxeratzeko eskatu zuen. Bada, agenteak gaur barkamena eskatu dio hildakoaren familiari. Hain zuzen, atzo, gaztearen amak deituta, manifestazioa egin zuten Nanterren —6.200 lagunek parte hartu zuten, Nanterreko prefeturaren arabera—, gaztearentzat «justizia» eskatzeko. Nahelen amak, Mouniak, Poliziaren aurkako «errebolta» aldarrikatu zuen, baina, gero, esandako zuzendu eta eskatu zuen agenteari espetxe zigorra ezartzeko.
Ikusi gehiago: «Justizia» eskatu dute hildako gaztearentzat Nanterren
Bide horretan, NBE Nazio Batuen Giza Eskubideen Bulegoak Frantziari eskatu dio hel diezaiola «arrazakeriaren eta diskriminazioaren arazo sakonari», bulegoko bozeramaile Ravina Shamdasanik esan duenez. Era berea, 17 urteko gaztearen hilketagatik kalera atera diren milaka pertsonei ere eskatu die protestak «modu baketsuan» egin ditzatela.
Antzeko gertaera bat, 2005ean
2005eko urrian antzeko gertaera batek ere istilu handiak eragin zituen Frantzia osoan. 17 eta 15 urteko bi gazte —Zyed Benna eta Bouna Traore, hurrenez hurren— azpiestazio elektriko batera igo eta elektrokutatuta hil ziren, Poliziarengandik ihes egiten ari zirela, Parisko aldirietako Clichy-sous-Bois hirian. Hirugarren gazte bat gertaera berean kaltetua izan bazen ere, bizirik atera zen. Heriotzen berri izan eta gutxira piztu ziren liskarrak. Poliziak ia 3.000 lagun atxilotu zituen estatuko hainbat hiri nagusitan izandako istiluetan, eta gutxienez hiru lagun hil ziren. Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen azaroaren 8an. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230123/gai-inportanteetan-gutxienez-adostasun-bat-lortu-nahi-dugu.htm | Politika | «Gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu» | Berta Arizkunek (Iruñea, 1975) ongi ezagutzen du Burlatako Udala. Azken zortzi urteotan izan da zinegotzi (EH Bildu), eta ekainaren 17tik, alkate. Navarra Sumari kendu dio agintea, eta erregionalisten lan egiteko moduak ere aldatu nahi ditu: «Herritarrekin bat aritu behar dugu». | «Gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu». Berta Arizkunek (Iruñea, 1975) ongi ezagutzen du Burlatako Udala. Azken zortzi urteotan izan da zinegotzi (EH Bildu), eta ekainaren 17tik, alkate. Navarra Sumari kendu dio agintea, eta erregionalisten lan egiteko moduak ere aldatu nahi ditu: «Herritarrekin bat aritu behar dugu». | Ekainaren 17tik Burlatako alkate da Berta Arizkun (EH Bildu). Zurekin Aldatuz eta Geroa Bai taldeekin osatu du gobernua, eta Navarra Sumari kendu dio agintea. Azken lau urteak «gogorrak» izan direla aitortu du.
Alkate izan baino lehen, alkateorde izan zinen lau urtez, eta oposizioko zinegotzi bertze lau urtez. Kargurako prestatu zara?
Balio izan dit aurretik egindako lan horrek. 2015ean sartu nintzen udaletxean. Gobernu taldean nintzen orduan, alkateorde. Txema Noval alkatea bajan egon zen hasieran, eta egokitu zitzaidan jarduneko alkate izatea. Udala, beraz, ongi ezagutzen dut.
Ez zenuen zalantzarik izan maiatzaren 28ko hauteskundeetarako alkategaia izateko?
Hasieran, egia esan, izan nituen zalantzak. Aurreko legegintzaldia nahiko gogorra izan da. Pandemia izan dugu, izan ditugu uholdeak, eta gogorra izan da ere Navarra Sumaren urteotako kudeaketa nahiko gogorra eta traketsa izan delako. Horregatik izan nituen zalantzak, hasieran, baina EH Bilduren militantziaren konfiantza jaso nuen, eta baiezkoa eman nuen. Erabakia hartu eta gero, gogoz eta indarrez nago.
Navarra Sumaren kudeaketa “gogorra” aipatu duzu. Nolakoak izan dira azken lau urteok?
Navarra Sumaren kudeaketak ez ditu kontuan hartu herritarrak eta herriko eragileak. Guk defendatzen dugun ereduaren guztiz kontrakoa garatu du talde horrek. Guk uste dugu hainbat gauza herritarrekin batera egin behar ditugula, eta azken lau urteotan horrelakorik ez da izan.
Hori aldatzeko asmoa duzu?
Hasi gara jada herriko kolektiboekin harremanetan. Ikusten ari gara jendea haserre eta minduta dagoela oraindik. Guk garbi dugu harreman hori berriz lantzea ezinbestekoa dela. Burlatan bada herri mugimendu handi bat, eta herriak aurrera egin dezan haiekin egin behar dugu lan, herriko kolektibo guztiekin.
Aurreko udal gobernuak, bertzeak bertze, herriko kultur eta kirol patronatuak desegin zituen, eta horrek zenbait elkarteren protesta eragin zuen. Huts egin zuen udalak?
Huts egin zuen patronatuak bertan behera uzteko moduan. Patronatuak desegiteko aukera mahai gainean zegoen, baina nola egin erabaki gabe. Zer gertatu zen? Navarra Sumak urrats hori egin zuela langileekin eta kolektiboekin hitz egin gabe, haien iritziak eta ekarpenak jaso gabe. Horrek mindu du jendea. Gauzak bertze modu batera egin zitezkeen.
Hori da zuen erronka, datozen lau urteotarako? Gobernatzeko bertze eredu bat ezartzea?
Bai. Zurekin Aldatuz taldearekin eta Geroa Bairekin osatu dugu udal gobernua; gehiengoa badugu. Horrek emanen digu egonkortasuna, baina gure asmoa da beste taldeekin ere lan egitea. Navarra Sumak bakarrik egin du dena azken urteotan, eta guk ez dugu bide bera jarraitu nahi; gai inportanteetan, gutxienez, adostasun bat lortu nahi dugu.
Zer auzitan?
Erripagañari buruzkoan, adibidez. Udalak hartu behar du erabaki bat; jarrera bat hartu behar du, eta hori talde guztiekin landu nahi dugu [Iruñeko, Uharteko, Eguesibarko eta Burlatako lurren gainean dago Erripagaña, eta haiek dute auzo horren egoera administratiboa konpontzeko ardura]. Azpiegituren arloan ere inportantea da denak elkarrekin aritzea; igerileku berriaren proiektua dugu garatzeko arlo horretan. Jasangarritasunarekin eta trantsizio energetikoarekin zerikusirik duten kontuetan ere inportantea da bat egitea, elkarrekin adosteko zer herri izan nahi dugun hemendik hainbat urtera.
Uste duzu erraza izanen dela denen arteko akordio horiek lortzea?
UPNrekin eta PPrekin ez gara oraindik elkartu; PSNrekin hitz egin dugu, bai, eta, oraingoz, jarrera ona agertu dute. Badakite udal gobernutik kanpo daudela, baina ongi hartu zuten elkarrekin lan egiteko gure asmo hori.
Bestelako gehiengoek bide emanda eta PSNren beharrik gabe, hautagai abertzaleek hartu dute aginte makila Iruñerriko udal gehienetan. Zein izan da gakoa?
Nik uste dut ongi egindako lana dela gako nagusia. Hurbildu zaigu jendea esatera Burlatan EH Bildu bozkatuko zutela aurten, ikusi dutelako Atarrabian oso ongi egin dituztela gauzak. Uste dut EH Bilduk Espainiako Kongresuan egindako lan onak ere eragin duela.
Iruñeko Udalean, baina, UPNk lortu du agintea, PSNk EH Bilduri ezarritako betoaren ondorioz.
Aurreko legegintzaldian gauza bera egin zuten Burlatan. PSNri esker agindu du Navarra Sumak azken lau urteotan. Iruñekoa, egia esan, nik garbi ikusi nuen hasiera-hasieratik. Eta are argiago ikusi nuen biharamunean Pedro Sanchezek hauteskundeetara deitu zuenean. Madrilen ez dute ulertzen PSNk EH Bildurekin akordio bat egitea. Pena bat da.
EH Bildu ETArekin lotzeko ahaleginek badute pisu handia?
Nik uste dut herrietan hori gainditu dela. Garbi dut jende askok bozkatu duela EH Bildu inolako konplexurik gabe. Baina Espainian ez dute gainditu, oraindik, eta uste dut kostatuko dela.
UPNren kanpainako protagonista izan da EH Bildu.
Kontua da UPN beldur dela boto gehien jasotzen duen indarra izateari uzteko.
Iruñean 3.000 boto ingurukoa izan da UPNren eta EH Bilduren arteko aldea. Espero zenuen?
Pena bat da. Gauean, halako batean, askok sinetsi zuten EH Bilduk irabaz zezakeela. Orain, ikusten da posible dela. Gero, emaitzak ikusita, nik berehala garbi nuen alkatetza UPNrentzat izanen zela. Horregatik poztu nintzen ikusi nuenean Burlatan PSN ez zela erabakigarria izanen. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230124/ganorabakoentzako-arnasgune-berria-bilbon.htm | Gizartea | «Ganorabakoentzako» arnasgune berria Bilbon | Gaur zortzi zabaldu zituen ateak Bilboko La Sinsorga gune feministak, hamazortzi hilabetez obretan egon ostean. Andrea Momoitio eta Irantzu Varela dira guneko zuzendariak, eta helburua da feministentzat espazio «libre eta segurua» sortzea. Egunero da zabalik, eta otordu beganoak eskaintzen dituzte. | «Ganorabakoentzako» arnasgune berria Bilbon. Gaur zortzi zabaldu zituen ateak Bilboko La Sinsorga gune feministak, hamazortzi hilabetez obretan egon ostean. Andrea Momoitio eta Irantzu Varela dira guneko zuzendariak, eta helburua da feministentzat espazio «libre eta segurua» sortzea. Egunero da zabalik, eta otordu beganoak eskaintzen dituzte. | Ezkontza soineko zuriek tolesgabetasuna, araztasuna esan nahi izan dute mende luzez. Emakumea adjektibo horien barruan egon behar zen ezkongai izan ahal izateko. Ezaugarri horiek ez bazituen betetzen, “ganoragabea” zela esan ohi zen. Antzina, Bilboko Askao kaleko 9. zenbakian, San Nikolas elizaren alboan, horrelako soinekoak egiten zituen denda bat zegoen. Gaur zortzitik, ostera, guztiz aldaturik dago, “ganorabako” horien arnasgune bihurtu baita. Edo, gutxienez, hori da haren arduradunen xedea.
Izan ere, joan den asteko ostiralean zabaldu zuten La Sinsorga gune feminista. Hamazortzi hilabetez obretan egon ostean, lortu dute eraikina birmoldatu eta haien helburuetarako erabilgarri uztea. Irantzu Varela eta Andrea Momoitio dira gunearen zuzendariak. Varelak azaldu duenez, helburua izan da haiek “lasai” joango liratekeen gune bat eratzea: “Homosexualekiko eta feministekiko geroz eta arrotzagoa den munduan, libre eta seguru sentitzeko espazio bat sortu nahi izan dugu”.
Eraikinak beste hainbat pisu dituen arren —goialdeko terraza, esaterako—, lau solairuk osatzen dute La Sinsorga, bakoitza bere izaera eta xede propioarekin. Eraikinean sartu eta aurreneko gunea taberna da. Bertan, edatekoa zein plater beganoak egongo dira, Sustraiak taldearekin lortutako akordioa dela medio. Hori, baina, ez da guneak hartuko duen kolektibo bakarraren ekarpena. Izan ere, bigarren gunean emakumeek edo emakumez osatutako kolektiboek egindako produktuen denda bat dago. Han, Miss Comadres edo Fosforito Suave kolektiboen produktuak egongo dira salgai.
Bigarren solairuan, Loreen gunea sortu dute Varelak eta Momoitiok. 50 pertsona inguru biltzeko gunea erraztu dute, hitzaldiak, bakarrizketak edota tailerrak egin ahal izateko. Zuzendariek adierazi dutenez, haien xedea da irailetik aurrera “agenda kultural eta feminista sendo eta iraunkorra” eratzea. Hala ere, jadanik aurreneko ekitaldia egin dute; La Sinsorga ireki eta biharamunean, Zinegoak jaialdiko proiekzioa eta solasaldia egin zituzten, Queer (Un)Belongings filmaren inguruan.
Ganbara bat ere badago. Oraindik erabilgarri ez dagoen gunea da, lanak “guztiz amaitu” eta Bilboko Udalaren baimenak falta zaizkielako, baina Momoitiok esan du “gutxi barru” zabaltzeko ahaleginetan dabiltzala. Ganbara sinsorgentzako —hau da, La Sinsorga guneko bazkide izango direnentzako— leku bihurtu nahi dute, “bilerak eta bestelakoak” egiteko.
Ehunka ‘sinsorga’
Zabaldu aurretik, ia hirurehun bazkide zituen guneak, eta haiei “bereziki eskerturik” daudela esan dute Varelak eta Momoitiok. Eraikinean berrikuntza lanak egin ahal izateko baliabide ekonomiko “handiak” behar izan dituzte, eta horiek lortu ahal izateko kanpaina bat abiarazi zutela dio Momoitiok: “Ez genuen crowfunding normal bat egin nahi obrak egiteko, eta guk uste genuen erarik onena bazkideak biltzen hastea zela. Hasiera-hasieratik erantzuna paregabea izan da; are gehiago, asko kuota aurreratzen joan dira guk baliabide ekonomiko horiek eskura izateko”.
Momoitiok adierazi du aurreneko egunetan bazkideak eta “gertuko” jendea espero zutela soilik, eta “ezustean” harrapatu dituela “hainbeste” jende inguratu izanak. Ostiralean “bete-betean” egon zen gunea, eta zenbait edari eta janari amaitu egin zitzaizkien. Momoitioren esanetan, “gunera emakumeak soilik sar daitezke?”, galdetzen zuten askok. Zuzendariak argitu du “nahi duena” joan daitekeela. Varelak gaineratu du ongi etorriak ez diren bakarrak “faxistak, matxistak eta homofoboak” direla.
Biek kontatu dutenez, irekieran hasieratik egon zen jendea, eta ez da gutxi, 08:00etan zabaldu baitzituzten ateak. Hori izango da zabaltzeko ordua egunero. Itxiera, berriz, egunaren araberakoa izango da: igandetik asteazkenera 23:00 arte egongo da zabalik, ostegun eta ostiraletan gauerdira arte, eta larunbatetan, 01:00etan itxiko dute. Ordutegi horiei esker, taberna gosariak, bazkariak zein afariak emateko gai izango da. Varelak, baina, tabernan bestelako ekintzak egiteko aldarria egin du: “Gustatuko litzaidake La Sinsorga, kafe bat hartu eta liburu bat lasai eta seguru irakurtzeko gunea bihurtzea”.
Irudiaren garrantzia
La Sinsorgara sartu bezain laster arreta pizten duen aurreneko gauza estilismoa da, garai viktoriarrak gogoratzen baitituzte hango hormek eta apaingarriek; armiarma lanparak, esaterako. Hori, ordea, ez dute ausaz hautatu. Varelak argitu du ezkontza soinekoen dendak zuen irudia mantendu nahi izan dutela, “beste zentzu bat” eman ahal izateko. Ildo horretatik jarraikiz, bost diseinatzaile emakumeri soineko zuriak hartu eta birdiseinatzeko eskatu diete. Gune osoan daude horiek sakabanatuta, ezkontzaren esanahi hori apurtu eta bertaratzen direnek “harrotasunez ganorabakoak” direla esan ahal izateko.
Paretetako irudi “elegantearekin” apurtzen duen bakarra komuna da: oihan bat dute margotuta hormetan. Estilismo apurketa horrek garrantzi berezia du zuzendarientzat, eta logotipora eraman dute. Baina, La Sinsorgaren logoaz gain, beste ilustrazio bat ikus daiteke gunean zein informazio edo produktuetan —ardo botila berezietan, adibidez—: bi emakume dira, bata meatzariz jantzita eta bestea sardina saltzaile modura. Momoitiok eta Varelak jakinarazi dutenez, beraiek dira bi pertsonaia horiek, hurrenez hurren, Meatzaldekoa eta Santurtzikoa direlako.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Eraikitze lanak, zinema aretoetara
Bilboko La Sinsorga espazioa gaur egun den bezala ikusi ahal izateko, hamazortzi hilabete eman behar izan dituzte lanean Irantzu Varelak eta Andrea Momoitiok gidatutako taldeak. Prozesua dokumental batean jasotzea erabaki zuten hasiera-hasieratik. Al borde films ekoiztetxeko Paula Iglesias eta Marta Gomez ibili dira grabazioak egiten. Iglesiasek azaldu duenez, abiapuntua zen adieraztea emakumeentzako gune bat emakumeek nola eraikitzen zuten eta prozesuan zer-nolako gorabeherak zeuden. Hala ere, dokumentalistak dio hilabeteak aurrera joan ahala helburu hori aldatuz joan dela: “Ideia nagusia bera den arren, aldatu egin da hori nola jorratu. Sektore maskulinizatuak dira obretakoak, eta, beraz, azkenean dokumentalean hitz egiten dugu zer arazo dakartzan soilik emakumeekin lan egin nahi izateak”.
Filmak eraikinaren aldaketa “sinbolikoa zein fisikoa” adieraztea du xede. Izenaren jabetzaren ideiarekin jolastu dutela gaineratu du Iglesiasek: “Dokumentalean sinsorga hitzari buelta eman, eta hartaz jabetzea irudikatuko dugu”. Hori dena, kanpotik begiratuta, edo ez hainbeste. Izan ere, bi era ezberdinetan grabatu du Iglesiasek dokumentala. Batetik, obraren egunerokotasuna “kanpoko eragile” gisa islatu nahi izan du. Bestetik, zinemagilea, “objektibotasuna alde batera utzita”, obran zeuden langileekin edota La Sinsorgako zuzendariekin jarri da harremanetan, beste aktore bat bihurtuz. Iglesiasek azaldu duenez, beraien helburua ez da izan “erabat objektibotasunetik hitz egitea”.
Filmak hainbat laguntza jaso ditu; besteak beste, Eusko Jaurlaritzarena. Grabaketa “azken txanpan” dago, aurkezpeneko ekitaldia eta aurreneko egunak grabatu ostean. Iglesiasek dio une batzuk errepikatu ostean, edizioan jarriko direla buru-belarri. Haien aurreikuspenen arabera, La Sinsorgaren inguruko filma 2025ean helduko da Euskal Herriko zinemetara. Oraingoz, jada sei aretorekin hitzartu dute proiekzioa, baina gehiagorengana heltzea espero du Varelak: “Hogei zinema areto inguru lotzea espero dugu”.
Elkarren osagarri
Iglesiasen iritziz, filmak “izu eta algara aldiak” uztartzen ditu, “horrelakoa izan baita prozesu osoa”. Irantzu Varelak ildo beretik jo du. Hark dio momentu batzuetan “izututa” ibili direla, “proiektua ondo aterako zen beldur”, baina beldur horiek ilusioz beteriko beste momentu batzuekin orekatu dituztela.
Are gehiago, horrelako proiektu batek talkak eragitea normala izaten den arren, Varelak azpimarratu du La Sinsorga espazioko beste zuzendari Andrea Momoitiorekin daukan harremana sendotu egin dela: “Elkarren osagarri garela konturatu gara”.
Bien arteko harremana prozesuan “sendotu” egin dela da dokumentalaren hizpideetako bat, eta umorezko momentuak ekarriko ditu. Momoitioren iritziz, “bikote umorista paregabea” direla konturatu dira dokumentala grabatzeko orduan. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230125/urdaibaiko-museoa-puzzletik-zirriborrora.htm | Gizartea | Urdaibaiko museoa, puzzletik zirriborrora | Urdaibaiko Guggenheim museoak 60.000 metro koadro beteko ditu eta jatetxe bi izango ditu, proiektu zirriborroaren arabera. Guggenheim Urdaibai Stop plataformak Europako Alderdi Berdera jo du proiektuaren aurkako babes eske. Ernaik deituta, manifestazioa izango da gaur, Gernika-Lumon. | Urdaibaiko museoa, puzzletik zirriborrora. Urdaibaiko Guggenheim museoak 60.000 metro koadro beteko ditu eta jatetxe bi izango ditu, proiektu zirriborroaren arabera. Guggenheim Urdaibai Stop plataformak Europako Alderdi Berdera jo du proiektuaren aurkako babes eske. Ernaik deituta, manifestazioa izango da gaur, Gernika-Lumon. | «Puzzlea osatu zaigu». Bilboko Guggenheim museoa Urdaibaira hedatzeko proiektuaren zirriborroaren berri jakin zutenean, hori pentsatu zuten Guggenheim Urdaibai Stop plataformakoek, Eider Gotxi kidearen arabera. Zain Dezagun Urdaibai elkarte ekologistak bultzatutako plataforma bat da. Proiektuaren zirriborroa museoaren patronatuaren azken bileran aurkeztu zuten, Bilbon, ekainaren 14an.
Hainbat udaletan dauden proiektu txikien bidez irudikatu zuten plataformakoek zelakoa izan daitekeen Urdaibain eraiki nahi duten museoa, eta «bete-betean asmatu» dute. AEBetako Cooper Robertson arkitektura estudioaren zirriborroaren arabera, 60.000 metro koadro pasatxoko eremua beteko du Gernika-Lumoko Dalia fabrika egondako lekuan eta Muruetako ontziola dagoen orubean. Hasiera batean erakundeek iragarritakoa baino 5.000 metro koadro gehiago dira.
Gernikan, museoaren lehen eraikina egongo da. Erakusketa lekuaz gain, bulegoak, biltegiak, hitzaldi areto bat eta jatetxe bat izango ditu. Gainera, aparkaleku bat eraikiko diote ondoan. Guztira, 20.000 metro koadro. Gainontzeko 41.000 metro koadroak Muruetan daude. Batez ere, erakusketetarako lekua atonduko dute han; baina baita heziketa programak bultzatzeko lekua eta artistek lan egiteko tokia ere. Muruetan egongo dira, halaber, artelanen kontserbaziorako tailerrak. Horrez gainera, bigarren jatetxe bat eta denda bat izango ditu.
Zirriborroaren arabera, eraikin batetik bestera joateko bi modu egongo dira: oinez edo jasangarria den garraiobideren batean —trena, autobusa eta bizikleta aipatzen ditu, aukera moduan—. Bi eraikinen artean, 6,5 kilometroko ibilbide bat eraikiko dute. Haren bueltan artelanak jartzeko aukera legokeela ere badio planak.
Besteak beste, ibilbide horri lotutako proiektu batek susmoa piztu zien plataformakoei. Gotxiren arabera, Muruetako Udalean topatu zuten Oka ibaiaren birgaitzea, landare inbaditzaileak kentzeko izeneko proiektua. «Begiratu genuen zer zegoen atzean, eta agertzen den pasabide bat Gernikatik ontziolara, metro bi eta hogei zentimetroko zabalera eta hiru metroko altuera zituena, eta oinezkoentzat eta bizikletentzat erabilgarria izango zena». Museoarekin lotutako halako zazpi proiektu topatu dituzte eskualdeko udaletan.
Museoa eraikitzeko proiektua berpiztu zenetik zebiltzan gehiago jakin guran. Esaterako, Bizkaiko Batzar Nagusietara jo zuten, hedabideen bidez ezagututakoari buruzko informazio ofiziala lortu nahian. «Ofizialki ukatu egin ziguten proiektu hori dagoenik», gogoratu du Gotxik. Baina Busturialdeko udaletan ikusten zuten dagoeneko proiektuak bazituela arlo batzuk definituta. Beraz, lanari ekin zioten. Otsailean, herritarrei informazioa ematen hasi ziren. Maiatzeko udal eta foru hauteskundeen aurretik proiektuaren aurkako sinadura bilketa bat abiatu zuten Peticiones.net atarian, eta 8.000 bat bildu dituzte dagoeneko.
«Legeen aurkakoa»
Sinadurak eskatuz idatzitako testuan, besteak beste, Urdaibai babesten duten legedien errepasoa egiten dute. «Munduko legeetatik hasi eta gertukoenetara arte, biosfera babesteko araudi guztia dago indarrean. Beraz, Urdaibain jarduera antropikorik egin daiteke? Ez», ohartarazi du Gotxik. Haren arabera, «legeen aurkako proiektua» da. Salatu du euskal erakundeak biosfera erreserbak duen babesa txikitzeko eskatzen ari direla. «Esan beharko lukete zer egin nahi duten, eta hori egin ahal izateko zenbat lege urratu beharko dituzten».
Orain, Busturialdeko udaletan mozioak aurkeztuko dituzte, alderdiek proiektuarekiko zer jarrera duten azaleratzeko. Espainiako Gobernuari ere egin dizkiote galderak, baina Gorteak deseginda daude, uztailaren 23rako deitutako hauteskundeen ondorioz. Hortaz, hurrengo gobernuri galdetuko diote berriz.
Europako Parlamentuan, Alderdi Berdearekin harremanetan ere badabiltza. Doñanako (Espainia) ureztatze sistema arautzeko Andaluziako Gobernuak onartutako legedia salatu du Europako Batasunak, akuiferoak arriskuan jartzen dituelakoan. Alderdi Berdea egon da salaketaren abiapuntuan. Gotxik uste du bi kasuak alderagarriak direla, eta espero du eurek ere Alderdi Berdearen babesa lortuko dutela. «Jendeak ikusi behar du hemen egin nahi dutena arriskutsua dela, eta eragingo duten kalteak ez duela atzera bueltarik».
Hiru hilabetean 140.000 bisitari lituzke Urdaibaiko museoak. Gotxik dio 2018an Gaztelugatxek markak hautsi zituela, 370.000 bisitarirekin. «Eusko Jaurlaritzak eskatu zion ingurumen ikerketa enpresa bati eskualdearen gaitasuna ikertzeko, eta orduan, museo barik, gaindituta geneukan. Pentsatu zer gerta daitekeen orain».
Ernaik deituta, manifestazioa, gaur, Gernikan
Ernai gazte antolakundeak deituta, manifestazioa egingo dute gaur Gernika-Lumon, Gaztiok be, Guggenheim Urdaibairi ez lelopean. 19:00etan abiatuko dira, Merkuriotik.
Hainbat datu eman dituzte aurkako jarrera azaltzeko. Esan dute proiektuak 130 milioi euroko aurrekontu publikoa izango duela, eta 85 animalia espezie galzorian daudela inguruan. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230127/bihar-hartuko-du-bere-gain-trafiko-eskumena-nafarroak.htm | Politika | Bihar hartuko du bere gain trafiko eskumena Nafarroak | Nafarroako Jauregian egindako ekitaldian, Maria Txibitek «mugarri historikotzat» jo du berriro funtzio hori izatea, frankismoak kendu egin baitzuen 1960ko hamarkadan. | Bihar hartuko du bere gain trafiko eskumena Nafarroak. Nafarroako Jauregian egindako ekitaldian, Maria Txibitek «mugarri historikotzat» jo du berriro funtzio hori izatea, frankismoak kendu egin baitzuen 1960ko hamarkadan. | «Azkenik, lortu dugu, elkarrizketari eta leialtasun instituzionalari esker». Nafarroako Gobernuak ekitaldi instituzionala egin nahi izan du bere egoitzan, Nafarroako Jauregian, bihartik aurrera trafikoa berriz ere bere gain hartuko duela ospatzeko. Maria Txibite jarduneko lehendakariak eskerrak eman dizkio Espainiako Gobernuari, akordioa izenpetzeagatik: «Gure funtsa ulertu du, eta gure foraltasuna errespetatu».
Txibiterekin batera, han izan dira gobernuko jarduneko bi presidenteordeak (Javier Remirez eta Jose Mari Aierdi), Amparo Lopez Barne zuzendaria, Juan Carlos Zapiko Foruzaingoko burua eta Jose Antonio Gurrea trafikoko eta bide segurtasuneko komisarioa.
Ikusi gehiago: Nafarroari trafiko eskumena uztailaren 1etik aurrera itzuliko zaiola sinatu dute
Legealdiaren hondarrean sinatu zuten akordioa Madrilgo eta Espainiako gobernuek, martxoaren 22an. Txibitek asko goraipatuagatik, Pedro Sanchezen gobernuari kostatu egin zaio emandako hitza betetzea. Izan ere, 2018ko urriaren 30ean, aurreko lehendakari Uxue Barkosi ziurtatu zion trafiko eskumena itzuliko zitzaiola Nafarroari. Azkenik, Espainiako aurrekontu orokorren inguruan EH Bilduk lortutako akordioaren barruan egin da urrats hori.
Gaurko ekitaldian, Txibitek Foruzaingoaren rola nabarmendu du. Haren irudiko, Foruzaingoak erakutsi du «egiteko gaitasuna, talentua, ezagutza eta gertutasuna dituela, eta egunerokoan herritarren konfiantza lortu duela Nafarroako errepideetan ia mende batez izandako ibilbide luzean». Dena den, Nafarroan diren beste polizien jarduna eskertu nahi izan du: «Egunero daude –eta egongo dira– nafarren zerbitzura, bestelako zereginetan».
2018ko Polizien Legean jasotako xedapen baten bidez —UPNk, PSNk eta Ahal Dugu-ko sektore kritikoko bi parlamentarik bozkatu zuten haren alde—, egun trafikoan aritzen diren guardia zibilek aukera izango dute foruzain egiteko. Asteon, Javier Remirezek baieztatu du «azken lauhilekotik aurrera» izango dutela irekia ate hori, egungo gutxieneko baldintzak errespetatuta.
Ikusi gehiago: Bihurgune askoko eskumena
Bestalde, Javier Remirezek azpimarratu du biharkoa «egun handia» izango dela. Nahiz eta funtzioa ez den berehalakoan osorik hartuko, Remirezek uste du aukera emango duela trafikoko arazoentzat Nafarroaren neurrirako irtenbideak aurkitzeko. Berez, akordioan jaso zenez, lau urteko trantsizio epea izango da Nafarroak eskumena osorik bere gain hartu arte. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230128/eider-mendozak-aldundi-laquoberrituraquo-bat-aurkeztu-du.htm | Politika | Eider Mendozak aldundi «berritu» bat aurkeztu du | Asensio izango da lehen diputatu nagusiordea, eta Peña bigarrena. Bederatzi foru diputatuetatik sei lehen aldiz ariko dira karguan. | Eider Mendozak aldundi «berritu» bat aurkeztu du. Asensio izango da lehen diputatu nagusiordea, eta Peña bigarrena. Bederatzi foru diputatuetatik sei lehen aldiz ariko dira karguan. | Gipuzkoako Foru Aldundiko gobernua osatuko duten kideen berri eman du erakundeak. Eider Mendoza (EAJ) diputatu nagusiaren aginduetara arituko diren bederatzi foru diputatuetatik sei EAJko kideak izango dira, eta hiru PSE-EEkoak. Horietatik sei lehen aldiz arituko dira foru diputatu lanetan. Hala, ahaldun nagusiak adierazi du talde «berritua» eta «gaztetua» dela aurkeztu dutena, «garai berriko erronkei erantzuteko».
Azken legealdian, bigarren diputatu nagusiorde izan zen Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako sozialisten burua. Legealdi berriari ekitearekin, baina, urrats bat egingo du aurrera, eta lehen diputatu nagusiorde bilakatuko da. Gainera, haren esku geratuko da Jasangarritasun Departamentuaren ardura. Azken legealdian ere sail beraren ardura izan zuen, nahiz eta orduan Ingurumenaren eta Obra Hidraulikoen Departamentua izena izan.
Asensiok bezala, gobernuan jarraituko dute Maite Peña eta Jokin Perona jeltzaleek ere. Peñak Zaintza eta Gizarte Politiketako foru diputatu karguari eutsiko dio, eta lan horiei batuko die bigarren diputatu nagusiorde izatea ere. Perona, berriz, Ogasun eta Finantza diputatu izango da berriz ere.
Gainerako kideek lehen aldiz izango dute leku bat Gipuzkoako Foru Aldundiko organo nagusian. MUBIL Gipuzkoako Mugikortasun Adimentsu eta Jasangarriko Zentroko zuzendari ohi Ane Insausti, Arrasateko alkate ohi Maria Ubarretxena eta Irune Berasaluze legebiltzarkidea arduratuko dira, hurrenez hurren, Promozio Ekonomikorako eta Proiektu Estrategikoetarako Departamentua, Bide Azpiegituretako Departamentua, eta Gobernantza Departamentua kudeatzeaz. Horrez gain, jeltzaleen esku egongo da Lurralde Oreka Berderako Departamentua ere. Lehen sektorearen beharrei begira eratu dutela azaldu du aldundiak. Hura Xabier Arrutik zuzenduko du.
Eskuz aldatuko da, ordea, turismoa. Mugikortasun, Turismo eta Lurralde Ordenamendu Departamentuaren barruan kokatuko dute, eta Azahara Dominguez sozialistak kudeatuko du. Hura Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariaren kabineteburua izan da. Era berean, PSE-EEren esku egongo da beste departamentu bat ere: Kultura, Kooperazio, Gazteria eta Kirol arlokoa. Goizane Alvarez izango da foru diputatua; azken legealdian, aldundiko Kirol zuzendaria izan da.
Mendozak EAJren, PSE-EEren eta PPren babesari esker eskuratu zuen Gipuzkoako ahaldun nagusi kargua, atzo, eta jakinarazi du bere aginduetara egongo den gobernuak bihar egingo duela lehen bilkura, diputatuen kargu hartzearen ostean. Jakinarazi dutenez, lehen bilkuraren helburua da aldundiko oinarrizko azpiegituren gaineko dekretua onartzea; hau da, forma emango diete foru diputatu bakoitzaren aginduetara geratuko diren sailei eta zuzendaritzei. Ahaldun nagusiaren esanetan, gobernu berriaren xedea izango da «garai berri bateko erronka kolektiboei» erantzutea, eta horretarako hiru oinarri zehaztu ditu: «ekonomia lehiakor bat» sustatzea, «gizarte politiken eta pertsona zaurgarrien arretan bultzada bat» ematea eta «etorkizunerako proiektu estrategikoak» finkatzea. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230129/errimen-bilduma-bat.htm | Kultura | Errimen bilduma bat | Euskal Herrira iritsita, Daniel Scottentzat "oso zaila" izan zen bat-bateko bertsoak sortzea. Ez zuen alboratu nahi, ordea, eta bertso paperekin hasi zen. Hirugarren albuma kaleratu berri du: ‘Bertsorap’. | Errimen bilduma bat. Euskal Herrira iritsita, Daniel Scottentzat "oso zaila" izan zen bat-bateko bertsoak sortzea. Ez zuen alboratu nahi, ordea, eta bertso paperekin hasi zen. Hirugarren albuma kaleratu berri du: ‘Bertsorap’. | Daniel Scott argentinarra duela ia hogei urte izan zen lehen aldiz Euskal Herrian. “Esperientzia izugarria” izan zela dio; horrenbeste, bertara ezkondu da. Tolosan, Usurbilen, Orion… hamaika urte daramatza Buenos Aires jaioterritik milaka kilometrora bizitzen. Euskara ikastea ere lortu du bitarte horretan. Ondo, gainera. Hain ondo, hitzekin jolas egitera ere ausartu da: Bertsorap liburua kaleratu berri du.
Euskaraz eta gaztelaniaz idatzitako bertso, kopla eta rap bilduma bat da Bertsorap. Hirugarren edizioa du, zehazki. Lehenengoa, 2020ko pandemia baino lehen kaleratu zuen: “Tolosan bizi nintzenean, Alegiako bertso eskolara joan nintzen. Asko gustatzen zaizkit bertsoak, eta probatu egin nahi nuen”, oroitu du. Ez zaio damutu. “Oso giro polita genuen. Nire adineko jendea eta apur bat gazteagoak zeuden. Lagunak egin nituen, eta oso gustura joaten nintzen”. Inprobisatzea, baina, “oso zaila” egiten zitzaion, eta bertso paperekin probatu zuen: “Afizio moduan hasi nintzen, eta orain ezin diot utzi idazteari. Asko gustatzen zait”. Mordoxka bat egin zuenean, liburu batean jaso zituen. “Baina oparitzeko bakarrik, nire hurbilekoentzat”, zehaztu du. “Harrera ona izan zuen, ordea, eta saltzen hasi nintzen; diru iturri bilakatu da gerora”.
Hirugarren edizioan bildutako bertsoak, paradoxikoki, Argentinan idatzitakoak dira. “Euskararekin harremana ez apurtzeko balio izan zidan idazteak”. Gizarte gaiak landu ditu, bereziki: demokrazia, migrazio fenomenoak, nazionalismoa, euskara… “Gaztelaniaz badago esaera bat zera dioena: Lo que hay en el corazón dice la boca [Bihotzean dagoena esaten du ahoak]. Niretzako oso gai garrantzitsuak dira, eta onura egiten dit horien inguruan idazteak eta hausnartzeak. Pentsatu nahi dut irakurleei ere mesede egingo diela”.
Fedeaz ere idatzi du Scottek. “Fededuna naiz ni, kristaua. Eta gustatzen zait fedea bide moduan ikustea. Nire eredua eta nire bidea Jesus da. Asko idazten dut berari buruz. Ez erlijioari buruz, bideari eta Jesusi buruz baizik”.Teologia ikasketak egin zituen unibertsitatean; Politika Zientziak ere ikasi zituen. “Asko gustatzen zait teologiaren eta gizarteko arazoen arteko zubi lana egitea”.
Bertsolaria payadore
Bertsolaritzak Argentina gehiago ezagutzeko ere balio izan diola kontatu du Scottek. “Bertsoak idazten hasi nintzenean, payadak eta koplak idazten hasi nintzen. Payadoreak eta kopleroak dira Argentinako bertsolariak. Payadoreek gitarra batekin inprobisatzen dituzte payadak, eta kopleroek, danbor batekin”. Iraganean ez zituen errimak lotzen, baina euskaraz hasita gaztelaniaz egitera ere ausartu zen. Horiek ere txertatu ditu bilduman.
Hirugarren edizioan, baina, raparen alorra ere jorratu du argentinarrak. “Denborak eraman nau rapak idaztera. Grina oso berezia sortu zait raparekin”. Idatzi ez ezik, bideoan ere grabatu ditu hainbat rap pieza. Koplarap izenarekin, Youtubeko kanal bat ere zabaldu du. Liburuko rap bakoitzak QR kode bat du, eta Koplarap kanalera bideratzen du bakoitzak, piezak irakurtzeaz gain, entzuteko. Euskaraz ere aritu da rapean. “Rapak balio izan dit bertsoak sortzeko, eta alderantziz. Dena lotuta dago”. Koplarap izen artistikoa jarri dio bere buruari, eta sare sozialetan bere burua musikari gisa aurkezten hasi da, Danikoplarap erabiltzailearekin.
Etorkizunerako erronka ere jarri dio bere buruari: zuzenean kantatzea. “Bereziki, grabazio estudioan aritzen naiz rapean ni. Erronka handia da niretzako, baina apurka-apurka jendaurrean eta zuzenean rapean hasi nahi dut”, azaldu du. “Idazten jarraituko dut, ziur. Niretzako terapia moduko bat da”, gaineratu du. Laugarren liburua argitaratzeko beste sorta bat ontzen ari da. “Ea urrirako idatziak ditudan eta liburua ateratzeko modua dudan. Hori nahiko nuke”.
Scottek agenda betea du bertso eta euskara eskolekin. “Euskal Herrira bizitzera etorri ginenean, Lazkaoko Maizpide euskaltegian izena eman genuen emazteak eta biok. Han ikasi nuen euskara”, kontatu du. “Modu intentsiboan aritu ginen, bederatzi hilabetez”. Lasaiago dabil orain, abilezia handiagoa duelako. “Tokian tokiko euskaltegietan jarraitu dugu ikasten: Tolosan, Usurbilen, Donostian, Orion… Orain posible dut euskaraz bizitzea”. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230130/mihiluze-ren-denboraldia-igandean-amaituko-da-atal-berezi-batekin.htm | Bizigiro | 'Mihiluze'-ren denboraldia igandean amaituko da, atal berezi batekin | ETB1eko saioa irailean itzuliko da, grafismo eta eszenografia berriekin. Probetan ere aldaketak egingo dituzte datorren ikasturtean. | 'Mihiluze'-ren denboraldia igandean amaituko da, atal berezi batekin. ETB1eko saioa irailean itzuliko da, grafismo eta eszenografia berriekin. Probetan ere aldaketak egingo dituzte datorren ikasturtean. | Bederatzi urteko etenaldiaren ostean, denboraldi honetan itzuli da ETB1era Mihiluze lehiaketa. Antton Telleriak eta Ilaski Serranok aurkezten duten programan lehiakide ugari pasatu dira hilabeteotan, eta etzi amaituko dute denboraldia, atal berezi batekin (22:00). Saioko sare sozialetan egindako galdeketan hautatutakoak izango dira igandeko lehiakideak —izan ere, Twitterren eta Instagramen lehiakide gustukoenak zein ziren galdetu zuten duela aste batzuk—. Eta aukeratutakoak hauek izan dira: Ainhoa Juaristi eta Maddi Etxeberria, Ibon Sasiain eta Beñat Sasiain, eta Larraitz Trojaola eta Itsaso Erretolatza. Xabier Zapirain lehiaketako zuzendariak iragarri duenez, saio «udatiar» eta «freskoa» izango da, «umorez betea». Gainera, galdera-erantzunetako protagonistak lehiakideak eta saioaren ingurukoak izango dira.
Aurtengo zakurik handiena Eider Ormaetxeak (Oiartzun, Gipuzkoa) eta Ander Laraudogoitiak (Bilbo) eraman dute: 30.814 eurokoa. 18 urteko bi ikasle dira.
Irailean, Mihiluze ETB1era itzuliko da, eszenografia eta grafismo berriekin. Probetan ere aldaketak egingo dituzte. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230132/hotel-batzuetan-erantzuna-ia-erabatekoa-izan-da-bizkaiko-ostalaritzako-greban.htm | Ekonomia | Hotel batzuetan erantzuna ia erabatekoa izan da Bizkaiko ostalaritzako greban | Bigarren greba egunean, Bilboko hotel handien aurrean elkarretaratzeak egin dituzte langileek, zarata handia sortuz. Arratsaldean kalejira egingo dute. | Hotel batzuetan erantzuna ia erabatekoa izan da Bizkaiko ostalaritzako greban. Bigarren greba egunean, Bilboko hotel handien aurrean elkarretaratzeak egin dituzte langileek, zarata handia sortuz. Arratsaldean kalejira egingo dute. | Bigarren greba eguna dute gaur Bizkaiko ostalaritzako langileek, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta. Euren arabera, erantzuna «positiboa» izan da. «Jende asko irten da kalera, nabaria da jendea nekatuta dagoela», adierazi du Mireia Garcia ELAko ordezkariak. Atzo bezala, lanuzterik esanguratsuenak hoteletan egin dituzte; Bilboko hotel batzuetan erantzuna ia erabatekoa izaten ari da. Besteak beste, Ercilla hotelean lanuztea ia %100ekoa izan zen atzo.
Hala ere, Iñigo Alonso LABeko ordezkariak onartu du sindikatuen ordezkaritza ez dagoen tokietan, erantzuna ez dela hainbestekoa izaten ari. «Ordezkaritza dagoen tokietan erantzuna izugarria izaten ari da; baina badaude ordezkaritzarik gabeko tabernaz betetako kaleak, eta hor oso zaila izaten da grebara ateratzea».
Hotel handien sarreretan elkarretaratzeak egin dituzte goizean langileek; zarata egitea izan dute helburu. Besteak beste, Domine hotelean egin dute kontzentrazioa. Hotel aurrera heldu direnean, kristalak xaboiz beteta zeuden, grebalariek kartelak itsastea saihesteko. Hala ere, berdin-berdin jarri dituzte pegatinak. Melia, Vincci eta Hesperia hoteletara ere hurbildu dira. Eta arratsaldean kalejira egingo dute: Ledesma kaletik abiatuko dira 17:30ean eta Alde Zaharrera joango dira.
Alonsoren arabera, grebak eragin zuzena izan du Frantziako Tourraren hasieran –atzo egin zuten taldeen aurkezpena Bilbon, eta bihar hasiko da itzulia–. «[Bilboko alkate Juan Mari] Aburtok dioen kontrara, badakigu kexa ugari egon direla, bai turisten aldetik, baita taldeen aldetik ere». Eta azaldu du Tourrean parte hartuko duten talde batek baino gehiagok bazkaltzeko eta gosaltzeko tokiak aldatu behar izan dituela.
Hitzarmen duinaren alde lelopean egin dute protesta. Izan ere, 2020ko urtarrilean iraungi zen ostalaritzako lan ituna. Eta, ordutik, ez dute soldata igoerarik izan. Hitzarmen hori berritzeko negoziazioa blokeatuta dagoela salatu dute sindikatuek; aurtengo otsailean bildu dira azkeneko aldiz patronalarekin. Sindikatuek adierazi dute mobilizazioak hasi dituztenetik, patronalak ez duela bere jarrera aldatu. «Lehenik eta behin, patronalak bere jarrera aldatzea eskatzen dugu, eta kasu egin diezagula», exijitu du Alonsok. Eta, egoera aldatu ezean, grebekin jarraituko dutela gehitu du Garciak.
Lanaldi murrizketak eta fitxaketa sistemak
Sindikatu bakoitzak bere eskakizunak ditu. Hala ere, gutxieneko puntuak dituzte denek. Besteak beste, erosahalmena berreskuratzeko soldata eguneraketak eta datozen urteetako inflazioaren araberako soldata igoerak. Era berean, lanaldi murrizketa exijitu dute. «Esaterako, garbitzaileek ratio handiak dituzte; ratio horiek kontrolatu eta jaitsi behar dira», zehaztu du Garciak. Era berean, gogoratu du tabernetan gero eta langile gutxiago daudela, baina lan karga berdinarekin. Beste eskaera bat da lanaldia erregistratzeko fitxaketa sistema ezartzea. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230133/cafek-beste-11-tren-egingo-ditu-londresko-metroarentzat.htm | Ekonomia | CAFek beste 11 tren egingo ditu Londresko Metroarentzat | 90 milioi euro handitu dute kontratua: aurrez 43 tren egiteko kontratua itxi zuten, eta 54ra handitu da orain. | CAFek beste 11 tren egingo ditu Londresko Metroarentzat. 90 milioi euro handitu dute kontratua: aurrez 43 tren egiteko kontratua itxi zuten, eta 54ra handitu da orain. | CAFek 2019an Londresko Metroarekin (Transport of London) sinatutako kontratua handitzea lortu du, eta aurrez hitzartutako 43 trenei beste 11 gehituko zaizkie. 2019an sinatutako kontratua 350 milioi eurokoa izan zen, eta, kontratu berriarekin, beste 90 milioi euro handituko da hasierakoa.
DLR Docklands Light Railway linearako trenak dira; Londresko ekialdeko eta hego-ekialdeko auzo eta udalerriak hiriburuko erdigunearekin lotzen ditu, eta tren zaharrak ordezkatzeko dira gehienak. Bost bagoiko trenak dira, eta bereizgarri bat dute: gidaririk gabeko trenak dira.
11 unitate berriek hasierako kontratuko trenek baino gehigarri gehiago izango dituzte, hala nola unean-unean trena non dagoen eta bidaiaren egoera zein den jakiteko teknologia berriak.
Londresko Metroak azpiegiturak indartu nahi ditu, erdigunea inguruko auzoekin lotzen duten lineak bereziki. Izan ere, biztanleria handitzea da Londresen helburu handienetako bat, eta gaur egun urrun dauden edo iristeko zailak diren auzo eta udalerriak irisgarriago egin nahi dituzte. Bestalde, 2040rako bidaien %80 bizikletaz, garraio publikoan edo oinez egitea nahi du hiriak.
Erresuma Batua CAFen bezero handienetako bat bihurtu da, eta azken urteetan 2.500 milioi euroren kontratuak egin dituzte han, nahiz eta brexit-a tartean izan. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230134/kasualitateak-osatutako-seriea.htm | Kultura | Kasualitateak osatutako seriea | Justy Garcia Koch argazkilariaren Bestaldetik erakusketa igandera arte izango da ikusgai Zarauzko Photomuseumen. | Kasualitateak osatutako seriea. Justy Garcia Koch argazkilariaren Bestaldetik erakusketa igandera arte izango da ikusgai Zarauzko Photomuseumen. | «Kasualitatez» hasi zen argazki sorta osatzen Justy Garcia Koch (Donostia, 1960): «Hormak pintatu behar nituen, eta hasi nintzen zorua-eta babesteko plastiko bilgarria jartzen. Bilgarria kentzen ari nintzela, ohartu nintzen materialak xarma berezi bat zeukala, eta argazkiak egiten hasi nintzen». Bestaldetik izena darama serieak, eta Zarauzko (Gipuzkoa) Photomuseumen ikusgai egingo dago igandera arte.
Argazkilari gisa ibilbide emankorra dauka Garciak Kochek. Prentsari loturiko argazkiak egin ditu gehienbat, baina «betidanik» izan du gogoko adierazpen artistikoari lotutako argazkilaritza ere: «Nire ibilbideak badauka gutxieneko artistikoak eta sormenezkoak planteatzeko aukera eman didan espazioa. Beti egin izan dut, eta beti lagundu izan dit nire ibilbide profesionalean». Tresna berak erabiltzen ditu bi jardunetarako, baina, haren ustez, lanaren parterik pertsonalena eta intelektualena, gogoeta eragiteko subjektu desberdinen bila aritzea da: «Ni ere banaiz beste argazkilari hau ere, nahiz eta, elikaduraren alderdia beti egon den prentsarekin lotuta, eta horrek eman didan ogibidea».
Plastiko bilgarria da Bestaldetik seriearen protagonista nagusia. Naturaguneetan kokatu ditu, eta mugimendua eman die efektu bisual berezia eraginez. Film batean inspiratuta okurritu zitzaion probak egiten hastea: «American Beauty filmeko protagonistetako bat bere bizilagunak erakartzen du, eta harentzat oso pertsonala eta intimoa den zerbait erakutsi nahi dio: poema bisual bat. Gizona kamerekin obsesionatuta dagoelako». Garciak aitortu du «izugarri» harritu zuela eszenak, ez zekielako zer aurkituko zuen, eta «benetan atsegina» egin zitzaion: «Kale bateko izkina batean biratzen ari den supermerkatuko plastikozko poltsa bat besterik ez da, zurrunbilo motz moduko horretan sartuta. Zurrunbilo hori kale batean sortu ohi da sarri, aireak ihes egin ezin duenean, eta poltsa han geratzen da, flotatzen, igotzen eta jaisten. Izugarria iruditu zitzaidan». Protagonistaren hitzek ere zer pentsatua eman ziotela esan du: «Edertasuna edozer gauzaren atzean dagoela esan zuen. Horregatik, plastikoak erabiltzeko arrazoia. Zerbait ederra sortzeko horrelako materiala erabiltzea erronka iruditzen zitzaidan».
Poema bisuala zera da Garciarentzat: «Ikusten duzuna». Naturan elementu bat sartu eta desitxuratzeak nolabaiteko gogoeta eragiten duelako hartzailearengan. Elementuak, gainera, kategoria estetiko bat hartzen badu, beste eremu batera igarotzen dela zehaztu du argazkilariak: «Hori, dagoeneko, norbaitek eder gisa kalifika dezakeelako edo ez . Barru-barrutik uki zaitzakeelako eta erantzun positiboa eragin diezazukeelako».
Familiaren bidetik
Baldintzak dira, haren ustez, fotokazetaritza eta argazkilaritza artistikoa bereizten dituztenak: «Komunikabideak eskatzen duenagatik oso baldintzatuta zaude kazetaritzan; formatuak eskakizun jakin batzuk ditu, eta horretara mugatu behar duzu. Gero, egia da prentsaren munduan gauza desberdinak eska diezazkizuketela». Lan askotarikoak daudela zehaztu du: «Baliteke tratamendua zure esku dagoenean maniobra tarte handiagoa edo hurbilpen pertsonalagoa eduki ahal izatea, elkarrizketa batean, kasurako. Aldiz, futbol partida batean, ez dago nortasuna ateratzerik».
Familiatik datorkio argazkilaritza sena. Probatzeko sartu zen argazkien munduan, eta, ohartzerako, ibilbidea egina zeukan lanbidean: «18 urteko gazte bat gehiago nintzen, despistaturik nengoen, eta ikasten ari nintzena ez zitzaidan gustatzen. Familian argazkilariak dituzu, miresten dituzunak, eta, irudia zerbaitetik elikatzen bada, hori miresmena da. Egiten ari zarena gustatzen zaizula konturatzen zara, eta, bat-batean, atzera begiratu, eta egindako ibilbide oparoa ikusten duzu. Besterik gabe».
Ez da kazetaria, eta ez zaio kazetaritza gehiegi gustatu inoiz: «Baina hemen amaitu dut lanean, eta honek bide eman dit nire alde artistikoa ere bultzatzeko. Osaba eta aitona argazkilari bikainak izan dira, eta nik jarraitu besterik ez diet egin». |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230136/eurogunean-inflazioa-jaitsi-arren-ez-du-eragotziko-interes-tasak-igotzea.htm | Ekonomia | Eurogunean inflazioa jaitsi arren, ez du eragotziko interes tasak igotzea | Uste baino gehiago apaldu da, %6,1etik %5,5era, baina azpiko inflazioak gora egin du eta horri begira dago orain EBZ banku zentrala | Eurogunean inflazioa jaitsi arren, ez du eragotziko interes tasak igotzea. Uste baino gehiago apaldu da, %6,1etik %5,5era, baina azpiko inflazioak gora egin du eta horri begira dago orain EBZ banku zentrala | Berri on bat eta berri txar bat eman ditu Eurostatek. Ona da eurogunean inflazioak behera egin duela, eta adituek kalkulatu zutena baino gehiago gainera: %6,1etik %5,5eraino apaldu da. Berri txarra da azpiko inflazioak hamarren bat egin duela gora, %5,4raino, eta horrek erakusten duela prezioen gorakadak zerbitzuetara eta ekonomia osora hedatzen jarraitzen duela. Ondorioa nahiko garbia da: Europako Banku Zentralak bere burua behartuta ikusiko du uztaileko bileran interes tasak beste puntu laurden bat igotzera —%4,25eraino—, eta, irailean beste koska bat handitzera.
Euroguneko hogei kideetatik hemezortzitan apaldu da inflazioa. Alemanian soilik egin du gora, baina badu azalpen sinple bat: garraio publikoa garestitu egin da, iaz emandako laguntza handiak txikitu egin baitira. Herrialde batek eusten dio bi zenbakiko inflazioari —Eslovakiak, %11,3—, eta hirutan dagoeneko ehuneko bitik behera dago —%1,6koa dute Espainiak, Belgikak eta Luxenburgok—.
Euroguneko inflazioak urrian jo zuen goia, %10,6ra iritsita, eta orduz gero apaltzen ari da, energia merkatzen ari delako —%5,6, azken urtean—, eta inflazio neurriz kanpokoa zen aldi batekin konparatzen delako —oinarri efektua deitutakoa—. %5,5eko tasa azken urte eta erdiko txikiena da, eta Ukrainako gerra hasi aurretik zegoenera hurbiltzen ari da —%5,1—.
Hala ere, oso urrun dago EBZk egoki jotzen duen mailatik, hots, %2tik, eta horretara hurbiltzen den arte interes tasak ez dituela jaitsiko oso argi utzi du Christine Legarde banku zentraleko presidenteak. Hau da, hobetsi egiten duela gehiegi estutzea, euroguneko ekonomia atzeraldira bultzatu dezakeen arren, uste baitu gerrikoa laxatzen badu inflazio handiaren garaia luzatzeko arriskua oso handia dela.
EBZk lau puntu portzentual igo ditu interes tasak azken urtean, baina ez da hor geratuko, eta ia ziurtzat jo daiteke bi aste barru %4,25era iritsiko dela. Irailean %4,5era helduko ote den dago ikusteko; horretarako presio egiten ari dira banku zentraleko belatzak, eta azpiko inflazioak gora egin izanak argudioak eman dizkie.
Euriborra, %4,007
Interes tasen igoeraren eskutik gora egiten ari dira herritarrek eta enpresek ordaintzen dituzten maileguen kuotak ere. Hipoteketan gehien erabiltzen denak, Euriborrak, ozta-ozta baina gainditu du ehuneko lauko muga —%4,007—. Duela urtebete %0,852an zegoenez, koska handi bat garestituko ditu orain berrikusi behar diren hipotekak: 150.000 euro zor dituenak, 25 urtetan itzuli beharrekoak eta Euribor gehi %1ekin, 625 euro ordaintzetik 865 ordaintzera igaroko da. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230137/erantzun-bat-materia-eta-energia-ilunei.htm | Bizigiro | Erantzun bat materia eta energia ilunei | Bihar espazioratuko dute Euclid teleskopioa. Unibertsoaren egitura, eta materia eta energia ilunak aztertuko ditu sei urtez. | Erantzun bat materia eta energia ilunei. Bihar espazioratuko dute Euclid teleskopioa. Unibertsoaren egitura, eta materia eta energia ilunak aztertuko ditu sei urtez. | Unibertsoak ez zekien zein zen balaztaren pedala: erdikoa ala eskuinekoa. Eskuinekoa zapaldu zuen duela auskalo-zenbat-mila-milioi-urte, eta ez du oina altxatu ordutik. Metaforarik gabe: gero eta azkarrago zabaltzen ari da unibertsoa. Mende laurden hori jakina dela. Ordea, bata da jakitea hala dela; bestea, oso desberdina, zergatik ari den azeleratzen. Aurki jaurtiko dute Lurretik at Euclid teleskopioa, zalantza hori argitzeko asmoz.
Azeleratzen? 1998 aurretik, zientzialariek uste zuten Big Bangak abiatutako zabaltzea galgatzen hasiko zela noizbait, materiak haren artean duen grabitatearen eraginez. Ez da hala izango. Euclidek aztertuko du ea nola aldatu den zabaltze hori denboran zehar, eta abiadura direkzio guztietan erritmo berean azkartzen den.
Zerk eragiten du? Dena ez da ikusten dena. Iluna hitzak du gakoa kosmosaren egituran. Borobilduta, materia arrunta unibertsoaren %5 besterik ez da. Beste %25 goiti materia iluna da, eta ia %70, energia iluna. Beraz, badute zer esanik kosmosaren egituran. Ilargiak alde iluna badu, materiak eta energiak ere eduki beharko.
Batetik, materia iluna. Ikusezina da berez, baina urruneko galaxietatik datorren argia distortsionatzen du, grabitate indarra eragiten baitu. Argi hori jaso eta aztertu dezake teleskopioak, materia iluna unibertsoan nola banatzen den jakiteko. Zerk osatzen duen, baina, misterio bat da.
Bestetik, energia iluna da unibertsoaren azelerazioaren erantzulea. Erakarri beharrean, gorputzak bata bestearengandik urrunarazten ditu; hortik, hedatzearena. Gero eta bolumen handiagoa izan unibertsoak, gero eta energia gehiago, gero eta eragin handiagoa. Baina zientzialariek gutxi dakite haren inguruan: konstantea denetz, adibidez.
Bost, lau, hiru... Guztia prest du ESA Europako Espazio Agentziak teleskopioa espazioratzeko. NASArekin elkarlanean garatu du proiektua. Falcon 9 ibilgailu barruan da; hark babestuko du Euclid atmosferatik zeharkatzen duen bitartean.
... bi, bat, zero. Cañaveral lurmuturretik abiatuko da misioa (Florida, AEBak). Euskal Herrian 17:12 direnean ekingo diotela aurreikusi dute. Ordubete azpitik banatuko dira ibilgailua eta teleskopioa, eta 17:57an azken horren lehen seinalea jasotzea espero dute. Zerbait oker joatekotan, igandean ere programatuta dago beste espazioratze bat.
Lurretik noraino? L2 izeneko puntua du helmuga Euclidek, Lurretik 1,5 milioi kilometrora. Bertan, Lurra orbitatuko du teleskopioak, Lurrarekiko eta Eguzkiarekiko distantzia konstante bat mantendu bitartean. Bertan da, besteak beste, James Webb teleskopioa.
L, Joseph Louis Lagrange matematikariaren omenez. Galdera honen erantzuna topatu zuen: nola dezakete hiru gorputzek beren artean orbitatu, eta aldi berean batak besteekiko posizio erlatiboa mantendu? Kasu honetan, Euclid, Lurra eta Eguzkia dira hiru gorputz horiek, eta, Lagrangek proposatu zituen bost puntuetatik, bigarrena da aproposena. Hau da: Lurretik 1,5 milioi kilometrora, Lurretik Eguzkiranzko kontrako noranzkoan; hortxe izango du teleskopioak oreka puntua.
Zer darama Euclidek? Unibertsoaren inoizko 3D mapa zehatzena osatuko du teleskopioak. Kamera, espektrometro eta fotometro bat erabiliko ditu horretarako. Egun bakarrean, Hubble teleskopioak 25 urtetan behatu zuena baino gehiago ikusiko du Euclidek. Eta ez doa gutxirako: sei urteko misioa da bihar hasiko dena. Dena ondo badoa, zeruaren herena baino zertxobait gehiago aztertuko du teleskopioak. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230138/bolsonaro-zortzi-urterako-inhabilitatu-dute-botere-abusuagatik.htm | Mundua | Bolsonaro zortzi urterako inhabilitatu dute, botere abusuagatik | Brasilgo presidente ohia ezingo da 2026ko hauteskundeetara aurkeztu. Estatuburu izandakoak iragarria du helegitea aurkeztuko duela Gorenean. | Bolsonaro zortzi urterako inhabilitatu dute, botere abusuagatik. Brasilgo presidente ohia ezingo da 2026ko hauteskundeetara aurkeztu. Estatuburu izandakoak iragarria du helegitea aurkeztuko duela Gorenean. | Jair Bolsonaro Brasilgo presidente ohia inhabilitatu dute, zortzi urterako. Hauteskunde Auzitegi Nagusiak Bolsonaro epaitu du egunotan, botere abusua leporatuta, eta epaileen gehiengoa estatuburuaren kontrako neurria hartzearen alde agertu da: zazpitik bost. Hortaz, printzipioz, Bolsonaro ezingo da hauteskundeetara aurkeztu 2030era arte —presidentetzarako hurrengo bozak 2026an egingo dituzte—. Estatuburu ohiak iragarria du helegite bat aurkeztuko duela Auzitegi Gorenean, hilabeteotan esan baitu «errugabea» dela, eta politikan jarraitu nahi baitu; halere, Brasilgo hedabideen arabera, ez luke arrakastarako aukerarik izango.
Alderdi Demokratiko Laboristaren salaketa batek abiarazi zuen prozesu judiziala, eta ernamuina du estatuburu ohiak iazko uztailaren 18an egindako batzar batean. Atzerriko herrialdeetako 50 bat enbaxadore deitu zituen presidentetzaren jauregian egindako bilera batera, eta, ikerketaren arabera, hori erabili zuen «larriki» egiteko hauteskunde sistemaren aurka, horri egotziz, frogarik gabe, Luiz Inacio da Silva Lula orduan presidentegaia zenaren —presidentea da egun— alde egitea.
Estatuburu ohiaren abokatuak azaldu du Bolsonaroren asmoa zela hauteskunde sistema «hobetzea»; halere, aitortu zuen haren bezeroak bilkura horretan erabilitako tonua ez zela erabat egokia izan, «oso zuzen» mintzatu zelakoan. Ideia hori defendatu du gaur, hain justu, presidente ohiak, Itatiaia irratiari adierazi baitio sistemaren «balizko ahuleziak agerian» jartzen ari zela: «Epaiketak ez du zentzurik». Gerora, hedabideen aurrean, zera esan du presidente ohiak: «Ikusi dut [epaiketako] boto batzuen laburpena. Horietako batek zioen hauteskundeen emaitzetan eskua sartu nuela. Hala egin izan banu, irabazi behar izan nuen, ez?».
Inhabilitazioaren alde bozkatu duten epaileek, ordea, kontrako iritzia eman dute. Benedito Gonçalvesek, kasurako, esan du Bolsonarok estatuburu posizioa baliatu zuela «hauteskunde giroa degradatzeko», eta Floriano de Azevedok, esaterako, adierazi du bozetarako «abantaila bat» lortzen saiatu zela «moralik gabeko ekintzen» bitartez.
Joan den urrian egin zituzten presidentetzarako hauteskundeak Brasilen, eta, gutxigatik eta bigarren itzulian izan bazen ere, Bolsonarok galdu egin zituen, eta Lula presidentetzara itzuli zen hamarkada bat pasa geroago, botoen %50,9 bilduta. Estatuburu ohia ez zen izan buruzagi ezkertiarraren kargu hartze ekitaldian, joan den urtarrilaren 1ean; horren ordez, AEBetara joan zen.
Eta astebete geroago, urtarrilaren 8an, Bolsonaroren 1.600 bat jarraitzailek presidentetzaren egoitza, Kongresua eta Auzitegi Gorena indarrez hartu zituzten; horietako askok Brasilgo hedabideei azaldu zietenez, estatu kolpe bat egin eta Lula agintetik kentzeko. Ez zuten halakorik lortu; estatuburu ohia bi egun geroago mintzatu zen horretaz, AEBetatik eta Twitter bidez, eta ez zituen bere jarraitzaileak kritikatu.
Zortzi urteko inhabilitazioaren ondoren, Bolsonarok beste hamabost salaketari egin beharko die aurre; besteak beste, bere lehiakide politikoen aurka desinformazioa zabaltzea leporatu baitiote. |
2023-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/230139/carlos-salvador-antiabortista-bat-berdintasun-politiken-arduradun.htm | Gizartea | Carlos Salvador: antiabortista bat berdintasun politiken arduradun | Iruñeko Udalak UPNko zinegotzi ultrakatolikoa izendatu du Berdintasun saileko zinegotzi. Izendapena «eraso larritzat» jo dute oposizioak eta mugimendu feministak | Carlos Salvador: antiabortista bat berdintasun politiken arduradun. Iruñeko Udalak UPNko zinegotzi ultrakatolikoa izendatu du Berdintasun saileko zinegotzi. Izendapena «eraso larritzat» jo dute oposizioak eta mugimendu feministak | Abortatu nahi duten emakumeei fetuaren argazki bat erakustea. Hori izan zen Carlos Salvador (Iruñea, 1966) diputatuaren proposamen izarra Espainiako Kongresuan, UPNren Madrilgo eledun izan zen garaian (2004-2019). Vox alderdia izan zen Salvadorren ateraldi hura txalotu zuen bakarrenetakoa, eta antzeko egitasmo bat aplikatu nahi izan du berriki Gaztela eta Leongo Gobernuan (Espainia). Izan ere, Salvador ezaguna da aspalditik Nafarroan, UPNren sektore erreakzionario eta ultrakatolikoa ordezkatzeagatik. Aurrerantzean, Iruñeko Udalaren Berdintasun alorreko buru izanen da, Cristina Ibarrola alkateak hala erabakita.
Salvadorrek hogei urte daramatza politika profesionalean; gehienak, Madrilen: senatari izan zen 2003 eta 2004 artean, eta Kongresura jauzi egin zuen gero. 2019an, Sergio Sayasi eta Carlos Garcia Adanerori utzi zien UPNren lekukoa Espainiako hiriburuan. «Kanpo aholkulari» lanak ere egin izan ditu PPrentzat. Denbora horretan guztian, sexu heziketaren, hezkidetzaren eta abortuaren aurka azaldu da behin baino gehiagotan. Skolae programaz, adibidez, esan zuen «genero adoktrinamendua» dela; eta abortua alderatu zuen Tordesillasen (Espainia) urtero torturatzen eta hiltzen diren zezenekin. Horregatik guztiagatik, Hazte Oir elkarte ultrakatolikoak saria eman zion, «familiaren alde eginiko lanagatik».
Iruñeko Berdintasun zinegotzia izanen dela jakin eta berehala, izendapena txarretsi dute EH Bildu, PSN, Geroa Bai eta Zurekin Nafarroa taldeek. Iruñerriko mugimendu feministak ere «emakumeen eskubideen aurkako eraso zuzena» dela esan du, eta beste hainbat talde feministak ere ohar bateratua argitaratu dute, erabakiaren aurka. Zehazki, Astelehen Lilak elkarteak, Iruñeko Peñetako talde feministak eta Sexu Indarkeriaren Aurkako Emakumeen Plataformak «kezka handia» adierazi dute, Iruñeko Udalak «aurrerantzean izan dezakeen noraezaren inguruan». |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230167/adam-yatesek-irabazi-du-bilbon.htm | Kirola | Adam Yatesek irabazi du Bilbon | Anaiarekin batera iritsi da Bilboko helmugara. Tade Pogacar hirugarren helmugaratu da. Piken hautsi da lasterketa, eta Enric Masek Tourra utzi du | Adam Yatesek irabazi du Bilbon. Anaiarekin batera iritsi da Bilboko helmugara. Tade Pogacar hirugarren helmugaratu da. Piken hautsi da lasterketa, eta Enric Masek Tourra utzi du | Adam Yatesek irabazi du Tourreko lehen etapa, Bilbon. Hark jantzi du, gainera, elastiko horia. Jendetsua eta ikusteko ederra izan da etapa. Piken hautsi da azkenerako, eta Tourra irabazteko bi hautagaik, Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma), sendo daudela erakutsi dute. Baita Mikel Landak ere (Bahrain). Pello Blbaok, berriz, sufritu egin du (Bahrain). Enric Masek (Movistar) Tourra utzi du.
Berehala hasi da dantza txirrindularien artean. Lehen ihesaldia hasi eta berehala osatu da. Bost izan dira aurrera egin duten txirrindulariak: Simon Guglielmi (Arkea), Pascal Eenkhoorn (Lotto Dstny), Jonas Greegard (Uno X), Valentin Ferron (Direct Energie) eta Lilian Calmejane (Intermarche). 2.24ren aldea ere izan dute. Greegard izan da eguneko lehen mendate puntuagarritik, Laukizko gainetik, igarotzen aurrena. Baina gaurko etapa irabazteko hautagai zirenen taldeak hasi dira tropel nagusiaren lehen postuetan agertzen. Besteak beste, Mathieu van der Poelen Alpecin. Hala, 1,27ra jaiisi dute aldea.
Lasterketari eman dioten hasiera jendetsua izan da. Zaleek Bilboko kaleak bete baitituzte. Ikurrin ugari ikusi ahal izan dira bide bazterretan. Ganguren eta Pike gainetan jendetza dago zain. Artean, hala ere, txirrindulariek izan dute egitekorik. Bost iheslariek aldea egonkortu dute 1.20-1.25 artean, eta eguneko bigarren mendate puntuagarritik Eenkhoorn igaro da lehenbiziko tokian. Gainera, aurretik zuten aldea handitu ahal izan dute ia bi minutura. Baina, handik gutxira, etapa azken 100 kilometroetara ailegatu da, eta tropelak beste abiadura bat jarri du. 48 segundora gutxitu du aldea 82 kilometro falta zirenean. Bere legea ezarriz joan da. Halakoetan ohikoa izaten da aurrekoek amore ematea, edo baten bat bakarrik aurrera egiten ahalegintzea. Baina ez da hala gertatu. Batera jarraitu dute. Gugliemi eta Gregaard izan dira batez ere ihesaldiari eutsi nahi izan diotenak. Ihesaldiaren patua jakina zen, baina ez zeuden amore emateko prest. Izan ere, Tourrean ihesean ematen den kilometro bakoitzak urrea balio du taldeentzat. Helmugarako 50 kilometro falta zirenean amaitu da azkenean bosten bidea.
Hortik aurrera, tentsioa areagotuz joan da. Faboritoek leku onean egon nahi zuten, Ganguren eta Pike igotzerakoan. Gangureneko lehen metroetara iristearekin batera, tropela luze-luze jarri da. Gaurko etapa eta Tourra irabazteko hautagai nagusiek ez zuten ezusterik nahi. UAEk eta Jumbo-Vismak hartuko dute tropelaren burua. Aleka-aleka, multzo nagusia txirrindulariak galduz joan da. Etapa eta lasterketa irabazteko hautagai nagusiak aurrean agertu dira: Tadej Pogacar (UAE), Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma), Julian Alaphilippe (Quick Step), Mikel Landa (Bahrain), Wout van Aert (Jumbo-Visma)... Sufritu egin du, berriz, Pello Bilbaok (Bahrain).
Beherakoan erorikoa izan dute Richard Carapazek (EF) eta Enric Masek. Azken horrek lasterketa utzi du. Baina lasterketa benetan Piken hautsi da. Gangurenen bezala, Vingegaard eta Pogacar indartsu agertu dira, baita Landa ere. Baina, azkenerako, Adam eta Simon Yates anaiek batera ihes egin dute, eta bien artean erabaki da etapa: Adamsek erasoa jo du metro gutxiren faltan, eta horri esker lortu du garaipena. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230168/gizonezko-batek-emakume-bat-hil-du-irunean.htm | Gizartea | Gizonezko batek emakume bat hil du Iruñean | Atxilotuari genero indarkeria egotzi diote, bikotea baitziren. Nafarroako hiriburuko Ermitagaña auzoan izan da hilketa. Euskal Herrian urtea hasi zenetik bortxa matxistagatik hil den laugarren emakumea da. | Gizonezko batek emakume bat hil du Iruñean. Atxilotuari genero indarkeria egotzi diote, bikotea baitziren. Nafarroako hiriburuko Ermitagaña auzoan izan da hilketa. Euskal Herrian urtea hasi zenetik bortxa matxistagatik hil den laugarren emakumea da. | Emakume bat hil dute Iruñeko Ermitagaña auzoko Anaiak tabernan, gaur goizean, 09:00 aldera. Iruñeko Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu du, emakumearen bazkidea. Izan ere, ustezko erasotzaileak Poliziari aitortu dio arma zuri batekin hil duela emakumea, eztabaida bat izan ostean. Udaltzainak establezimendura iritsi direnean, emakumearen hilotza topatu dute han.
Nafarroako hiriburuko 3. Instrukzio Epaitegiak hartu du kasua, eta sumarioa sekretupean dago; Espainiako Polizia eta udaltzainak gertatutakoa ikertzen ari dira.
Baieztatu berri dutenez, emakumeak eta gizonak bikote harreman bat zuten eta elkarrekin bizi ziren. Hortaz, genero indarkeria delitua egotziko diote. Euskal Herrian aurten indarkeria matxistagatik hil den laugarren emakumea da. Gertatutakoa gaitzesteko, Itaiak elkarretaratzea egingo du 20:00etan. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230169/poliziak-1300-lagun-baino-gehiago-atxilotu-ditu-laugarren-protesta-gauean.htm | Mundua | Poliziak 1.300 lagun baino gehiago atxilotu ditu laugarren protesta gauean | Istiluak eta arpilaketak izan dira zenbait hiritan. Poliziak tiroz hildako Nahel gaztearen hileta egin dute goizean. | Poliziak 1.300 lagun baino gehiago atxilotu ditu laugarren protesta gauean. Istiluak eta arpilaketak izan dira zenbait hiritan. Poliziak tiroz hildako Nahel gaztearen hileta egin dute goizean. | Frantziako Poliziak joan den asteartean tiroz hil zuen Nahel gaztearen hileta egin dute, gaur arratsaldean, Parisko aldirietako Nanterre hiriko meskita batean. Dozenaka senide eta lagun bildu dira elizkizunean, eta meskitaren inguruak ere jendez bete dira. Nahelentzat justizia oihuak entzun dira kanpoaldean.
Ordu batzuk lehenago, bart gauean, istiluak izan dira berriro ere Parisko metropolian eta beste zenbait hiri handitan; Marseillan, Grenoblen, Tolosan, Estrasburgon eta Lyonen, esaterako. Poliziak 1.300 lagun baino gehiago atxilotu ditu, Barne Ministerioaren esanetan. 79 polizia zauritu direla ere adierazi du gobernuak, gaur. Eliseoaren araberan, 1.300 ibilgailu baino gehiagori eman diete su protestetan, eta 230 eraikinek kalteak jasan diuzte. Orain arteko atxilotu kopururik handiena izan da bart gauekoa. Hala ere, liskarrak aurreko hiru gauetakoak baino apalagoak izan dira, «segurtasun indarren mobilizazioari esker», gobernuaren esanetan.
Protestak asteartean piztu ziren, 17 urteko Nahelen heriotzaren eraginez. Egun horretan, polizia batek tiro egin zion jatorri arabiarreko gazteari, kontrol batetik ihes egiten ahalegindu zenean, Nanterre hirian. Lekukoek gertaera grabatu zuten bideoz, eta irudiak azkar hedatu ziren sare sozialetan.
Aurreko gauetako istiluen tamaina ikusita, Frantziako Gobernuak 45.000 polizia atera ditu bart kalera, eta Jendarmeriak ibilgailu blindatu arinak erabili ditu manifestariak sakabanatzeko. Aurreko gauean, 875 lagun atxilotu zituzten.
Frantziatik kanpo ere hedatu dira protestak. Bruselan, ehun lagunetik gora atxilotu dituzte bart, Nahel gaztearen heriotza salatzeko Belgikako hiriburuan izan diren mobilizazioetan. Beste 30 manifestari inguru atxilotu dituzte Liejan.
Frantziako Barne ministro Gerald Darmainek autobus eta tranbia zerbitzuak eteteko eskatu zien atzo tokiko agintariei, eta Macronek guraso direnei galdegin zien gazteak zaintzeko, gauean etxean geldi zitezen.
Aste honetako istiluek askori ekarri dizkiete gogora 2005ean piztu zirenak. Bi gazte azpiestazio elektriko batean hil ziren orduan, Poliziarengandik ihes egiten ari zirela. Frantziako presidente zen Jacques Chiracek larrialdi egoera ezarri zuen protesta oldea eteteko. Neurri hori hartzeko aukerari buruz galdetuta, Darmainek atzo adierazi zuen gobernuak ez duela inolako hipotesirik baztertzen.
Alemaniarako bisita, atzeratuta
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak atzeratu egin du bihar Alemaniara egitekoa zuen bidaia, azken egunetako istiluen ondorioz. Macronek asteartera arteko bisita ofiziala zuen antolatuta, baina aurreragorako utziko duela jakinarazi dio Alemaniako presidente Frank-Walter Steinmeierri.
Europako Batasuneko goi bileran parte hartzeko Bruselara egin zuen bidaia ere baldintzatu zuten istiluek, atzo. Aurreikusitakoa baino lehenago itzuli zen Parisera, Krisietarako Ministerio Arteko Zelularen bilkura gidatzeko. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230170/bertan-behera-gelditu-dira-euskotren-eta-eusko-label-ligako-lehen-jardunaldiak.htm | Kirola | Bertan behera gelditu dira Euskotren eta Eusko Label ligako lehen jardunaldiak | Gaur ziren hastekoak bi ligak, baina bertan behera gelditu da lehen jardunaldia, denboraleagatik. Azken ordura arte itxaron beharko da biharko estropada jokatuko den edo ez ikusteko. | Bertan behera gelditu dira Euskotren eta Eusko Label ligako lehen jardunaldiak. Gaur ziren hastekoak bi ligak, baina bertan behera gelditu da lehen jardunaldia, denboraleagatik. Azken ordura arte itxaron beharko da biharko estropada jokatuko den edo ez ikusteko. | Itxaron egin beharko dute Euskotren eta Eusko Label ligako arraunlariek sasoiari ekiteko. Gaur zen jokatzekoa lehen jardunaldia, Coruñan (Galizia), baina denboralea dela eta, bertan behera uztea erabaki dute. Itsaso zakarraren eraginez traineruek ezin izan dute uretaratu. Ikusiko da bihar estropada jokatu daitekeen, edo datorren asteburura itxaron beharko den sasoiari hasiera emateko. 2003an Traineruen Kluben Elkartea sortu zenetik lehenengo aldiz gelditu da bertan behera estropada bat jardunaldia hasi aurretik.
Benigno Silva TKEko Batzorde Teknikoko presidenteak esan duenez «ontziratzeko baldintzak» oso zailak ziren: «oso azkar egin beharko lukete, eta olatuen artean ez dago denbora nahikorik». Silvak argi utzi nahi izan du estropada gaur egitea «gehiegizko arriskua hartzea» zela: «Segurtasuna lehenetsi nahi izan dugu. Egoera horretan arriskuak minimizatzen saiatu behar dugu, eta ontziratzea oso zaila zen arraunlarientzat. Horregatik hartu dugu estropada bertan behera uzteko erabakia».
Azken unera arte itxaron beharko da bihar estropadarik izango den ala ez. Gaur-gaurkoz oso zaila dirudi. Gaur bertan behera geratu da hamahiru eta hemezortzi kilometro orduko haizeteekin, eta bi metro eta erdiko olatuekin. Bihar goizean dira jokatzekoak estropadak Galizian, eta gaur baino haize gehiago espero da ordurako. 23 eta 37 kilometro orduko haize boladak espero dira goizean. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230172/bizkaiko-golkoko-interkonexio-elektrikoaren-proiektua-salatu-dute-mungian.htm | Gizartea | Bizkaiko Golkoko interkonexio elektrikoaren proiektua salatu dute Mungian | Dozenaka lagunek protesta egin zuten atzo Gatika eta Mungia artean (Bizkaia) Gatikako auzo elkarteek eta plataformak deituta, eta hainbat erakunde ekologistaren babesarekin. | Bizkaiko Golkoko interkonexio elektrikoaren proiektua salatu dute Mungian. Dozenaka lagunek protesta egin zuten atzo Gatika eta Mungia artean (Bizkaia) Gatikako auzo elkarteek eta plataformak deituta, eta hainbat erakunde ekologistaren babesarekin. | Hainbat elkarte ekologistak eta Interkonexio Elektrikorik ez! plataformak deituta, dozenaka lagunek manifestazioa egin zuten atzo, ekainak 30, Gatika eta Mungia artean, Bizkai eta Frantzia artean egin nahi duten interkonexio elektrikoaren proiektua gaitzesteko. Gatikatik irten eta Mungiara iritsi zirenean, festetako txosnen esparruan irakurri zuten proiektuaren gaineko gaitzespena deitzaileek. Proiektu zentzu-gabekotzat jo zuten, eta «irregulartasunak» zein «gain-kostuak» izan badira ere, harekin jarraitzen dutela salatu zuten, Europako Batasunaren erabateko babesarekin, eta Jaurlaritzaren nahiz Espainiako Gobernuaren oniritziarekin.
«Proiektu garesti, alferrikako eta inposatua» dela adierazi zuten, iberiar penintsulan energia berriztagarrien «soberakinak» Europara eramateko helburua izango duena. «Interes komunari erantzuteko diskurtsoarenpean, elektrizitatearen merkatu handi bat eraikitzen ari dira kapital inbertitzaileentzat, energia berriztagarrien mega-proiektuek gure lurraldean eta Espainiako Estatuan duten presioa areagotuz». Herritarrak horren aurka daudela, eta trantsizio bidezkoago eta iraunkorrago bat nahi dutela gaineratu zuten. |
2023-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/230173/castillo-suarezen-poetika-eta-botanika.htm | Kultura | Castillo Suarezen poetika eta botanika | Euskaltzain oso izateko sarrera hitzaldia egin du Castillo Suarezek, Altsasun. Literaturaren gorazarreak, maitasunak eta naturak harilkatu dute testua. Patxi Zabaletaren tokia hartu du idazleak. | Castillo Suarezen poetika eta botanika. Euskaltzain oso izateko sarrera hitzaldia egin du Castillo Suarezek, Altsasun. Literaturaren gorazarreak, maitasunak eta naturak harilkatu dute testua. Patxi Zabaletaren tokia hartu du idazleak. | Udazkenean, Sakanako (Nafarroa) basoak gorrituak zirelarik jakinarazi zuen Euskaltzaindiak euskaltzain oso berriaren izena: Castillo Suarez (Altsasu, Nafarroa, 1976). Ordutik, zimeldu dira hostoak, zuritu dira larreak, loratu dira basoak atzera ere, eta jadanik izan da uda giroko egun sargoririk. Urtaroek aurrera egin duten abiada berean bukatu zaio Suarezi prestaketetarako tartea, eta egin du, azkenik, akademiako sarrera hitzaldia: Maitasunaren botanika. Altsasuko Iortia kulturgunean irakurri du testua, eta Miren Agur Meabek erantzun dio hari.
Suarez 2016tik da euskaltzain urgazle. Gaurtik euskaltzain oso, Patxi Zabaletaren lekua hartuta. Baina aspaldi da poeta botanikaria. Neguak, arbolek, oro har naturako elementuek indar handia dute haren literatur obran. Hain justu ere, kargua hartzeko ekitaldian hainbat izan dira horren adierazleak, eta ez soilik hitzetan. Besteak beste, iratzez betea izan da aretora arteko korridorea.
Aretoa lepo bete da jendez; Suarezen senide eta lagunez, Euskaltzaindiko ordezkariz, sortzailez... Zenbait politikari ere azaldu dira; Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako Departamentuko buru Ana Ollo eta Nafarroako Parlamentuko presidente Unai Hualde tartean.
Jendez bete da Castillo Suarezen hitzaldia bera ere, izen asko aipatu baititu, esker onez. Adibidez, hitz biziki goxoak eskaini dizkio Sagrario Aleman euskaltzainari. «Sagrario Aleman izan baitzen ni jaio baino lehenago gure aitari euskarazko lehen hitzak erakutsi zizkiona», oroitu du. Gurasoei eskaini die hitzaldia Suarezek. «Biei, aitari eta amari, eskaini nahi diet nire hitzaldia, literatura eta liburuak maite dituztelako eta haiei esker maitasun hori neure egin dudalako».
Hain zuzen ere, literaturekiko maitemina izan da gidaria hitzaldian. Horretarako, beste batzuen poema liburuen aipamenak harilkatu ditu idazleak. Argitu duenez, sakon maite dituen lanak bildu ditu zerrendan, arrastoa utzi diotelako, batera edo bestera. Autore hauenak nabarmendu ditu: Harkaitz Cano, Rikardo Arregi, Jose Luis Otamendi, Jon Gerediaga, Miren Agur Meabe, Igor Estankona, Bernardo Atxaga, Leire Bilbao eta Amaia Lasa. Horietako bakoitzaren olerki bana hautatu du, eta irakurri. Eta horietan guztietan agertu dira naturarekin loturiko elementuak. Botanikoak.
Halaber, Bilbao eta Lasa aipatu ondotik, Suarezek aitortu du nahi baino «beranduago» deskubritu dituela hainbat emakume poetaren lanak. Generoen arteko desoreka kritikatu du, nolabait. «Batzuetan penaz hartzen duzu lehenago ez iritsi izana paraje batera. Arrangura sentitzen duzu beste emakume idazle batzuek irekitako bideak ezin izan dituzulako ibili laharrak estaltzen zituelako. Oztopoak kendu eta bilatu behar izan dituzu zure aurretik zeuden emakume poeta euskaldunak».
Bereaz ere mintzatu da Suarez, sakon azaldu baititu azken urteotan idazketari eta poesiari buruz egin dituen gogoetak. Hausnarketa horiei «belarki» deitu die, eta hamabost aletu ditu guztira. Adibidez: «Lehendabiziko belarkia: idazteko ausarta izan behar da». Beste bat: «Bigarren belarkia: poesia ez da autofikzioa». Beste bi: «Bosgarren belarkia: poesiak azaltzeko balio du» eta «Zortzigarren belarkia: idaztea irakurtzea da; eta alderantziz».
Hausnarketa honekin bukatu du hitzaldia Suarezek: «Idazten ez badugu, ez dugu geure burua ezagutzen. Ez badugu geure burua ezagutzen, ezin dugu maitatu. Ezin badugu geure burua maitatu, ezin ditugu besteak maitatu. Eta besteak maite ez baditugu, ez dakigu bizitza zer den»
Belarkiei, loreak opari
Miren Agur Meabek eman dio erantzuna Suarezi. Zuzenean mintzatu zaio euskaltzain oso izendatu berriari, propio hari idatzitako gutunak irakurtzen ariko balitz bezala. «Zer moduz, Castillo Suarez Garcia? Zorionak esateko idazten dizut lehenbiziko gutun hau [...] Ni trenean noa, Galiziarantz». Hala, Meabek zortzi gutun leitu ditu segidan, eta Suarezen ibilbide poetikoari buruzko aipamen mordoa bildu du horietan guztietan, kariñoa adieraziz.
«Beti miretsi izan dut poemei errematea emateko duzun trebezia», laudatu du Meabek Suarez laguna. Askotariko loreak bota dizkio. Esate baterako, nabarmendu du biziki maite duela Suarezek nola lantzen dituen bakardadea eta galera poemetan.
Horiek adituta, herritarrek aise sumatu dute bi idazleen arteko harremana estua dela. Izan ere, Meabek jostalari egin ditu zenbait iruzkin eta galdera. Adibidez: «Ez duzu elurra behin ere aipatu zure hitzaldian! Zelan ba?». Galderak ziztuan piztu du publikoan ziren askoren irribarrea. Jakina baita elurraren aipamena dela Suarezen poesiaren zigiluetako bat. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230198/honela-kontatu-du-berriak.htm | Kirola | Honela kontatu du BERRIAk | Garaipen bikaina lortu du Victor Lafayk Donostiako helmugan. Aldarriek eta ikurrinek presentzia handia izan dute etapa osoan. | Honela kontatu du BERRIAk. Garaipen bikaina lortu du Victor Lafayk Donostiako helmugan. Aldarriek eta ikurrinek presentzia handia izan dute etapa osoan. | * Gaur Frantziako Tourreko bigarren etapa jokatu da, Gasteiz eta Donostia artean. Ibilbide gorabeheratsuari aurre egin diote txirrindulariek; 209 kilometroko etaparen amaieran, Jaizkibel igo eta jaitsi dute.
* Atzo lortutako garaipenari esker, Adam Yatesek (UAE) soinean izan du gaur maillot horia. Haren biki Simon Yates da bigarren sailkapen nagusian (Jayco), eta Tadej Pogacar taldekidea hirugarren.
* Lasterketa albiste da errepide bazterretan gertatzen ari denagatik ere: milaka ikurrin ikusi dira. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230199/gizonezko-bat-hil-da-muskizko-arena-hondartzan-astebetean-bigarrena.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Muskizko Arena hondartzan, astebetean bigarrena | Erreskate zerbitzuek lortu dute 63 urteko bainularia uretatik ateratzea, baina ezin izan dute suspertu. Joan den ostegunean, 23 urteko mutil bat ito zen hondartza hartan bertan. | Gizonezko bat hil da Muskizko Arena hondartzan, astebetean bigarrena. Erreskate zerbitzuek lortu dute 63 urteko bainularia uretatik ateratzea, baina ezin izan dute suspertu. Joan den ostegunean, 23 urteko mutil bat ito zen hondartza hartan bertan. | Astebetean bi lagun hil dira Muskizko (Bizkaia) Arena hondartzan. Joan den ostegunean 23 urteko gazte bat hil zen, eta gaur goizean, 63 urteko beste gizonezko bat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 09:30ean jaso du abisua, hildakoaren lagun baten bidez; hark esan die bainularia uretatik irten ezinda zebilela itsaslaster indartsuen ondorioz.
Suhiltzaileak ere bertaratu dira, eta, helikoptero baten laguntzaz, gizona uretatik ateratzea lortu dute; ez, ordea, suspertzea.
Ikusi gehiago: 23 urteko gazte bat hil da Muskizen, hondartzan itota |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230200/arraun-lagunak-eta-zierbena-denboraldiko-lehen-garaileak.htm | Kirola | Arraun Lagunak eta Zierbena, denboraldiko lehen garaileak | Emakumezkoetan lehia estua izan da Arraun Lagunak, Tolosaldea, Donostiarra eta Orioren artean. Gizonezkoetan, irabazleak 10 segundoren aldea atera dio Hondarribiari. | Arraun Lagunak eta Zierbena, denboraldiko lehen garaileak. Emakumezkoetan lehia estua izan da Arraun Lagunak, Tolosaldea, Donostiarra eta Orioren artean. Gizonezkoetan, irabazleak 10 segundoren aldea atera dio Hondarribiari. | Atzo ez, baina gaur bai: hasi dira Eusko Label eta Euskotren ligak. Lehen jardunaldia bertan behera geratu zen, itsaso txarragatik, eta bigarrenean ere handiak izan dira haize ufadak eta olatuak Coruñan (Galizia).
Haizeak ezustekoak ekarri ditu, eta gizonezkoen estropadan Zierbenak astindu du denboraldiko lehen bandera. Gainontzekoei tarte handia aterata, gainera: hamar segundo Hondarribiari, eta hamasei hirugarren izan den Getariari.
Ama Guadalupekoa-k irabazi du lehen txanda, lan bikaina egin duen Ondarroaren aurretik, eta bigarrengoan heldu dira ezustekoak. Txanda horretan egin dute arraun lehen lau sailkatuetatik hiruk: Zierbenak, Getariak eta Oriok. Haizea zertxobait lasaitu dela baliatu dute. Aipatzekoa da Getariak poparean egindako lana, iazko sentipen bikainak baieztatuz.
Azken txandako irabazleak, Urdaibaik, bosgarren amaitu du; haizeak ez dio mesederik egin Bou Bizkaia-ri. Estropadaren lehen erdian aurretik ibili da Donostiarra, baina azken luzean gehiago asmatu dute bizkaitarrek.
Lehia estua
Euskotren Ligan, berriz, estuagoak izan dira aldeak. Lehen hiru sailkatuak lehen txandan jardun dira. Arraun Lagunakek 8-10 segundo arteko aldeak zituen ziabogan, baina poparean estu hartu dute Donostiarrak eta Tolosaldeak. Azken horiek eman dute ezustekoa, Donostiarraren aurretik amaitu eta bigarren postua lortuta.
Bigarren txandan Orio izan da onena, baina horrek laugarren amaitzeko soilik balio izan dio. Hondarribia izan da bosgarren. |
2023-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/230201/lafay-izan-da-bizkorrena-donostian.htm | Kirola | Lafay izan da bizkorrena Donostian | Lafay izan da bizkorrena Donostian. | Gidoia idatzita zegoela zirudien: esprintean erabakiko zen garailea, 23 txirrindulariko taldetxoan, eta faborito argia zen Wout Van Aert (Jumbo). Denak ezustean harrapatu ditu, ordea, Victor Lafayk (Cofidis) azken kilometroan jo duen erasoak, eta ezin izan dio garaiz erantzun Van Aertek. Aurrez beste hamaika erasori erantzun behar izan die Jumbokoak Jaizkibel jaitsi eta gero, eta fruituak eman ditu higadura horrek. Garaipen bikaina lortu du frantziarrak, eta amaiera eman dio bere taldearen hamabost urteko lehorteari.
Lafayrena ezustekoa izan da, bai, baina ziklista horrek atzo ere erakutsi zuen indartsu dabilela. Atzoko etapan, Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaard (Jumbo) buruz buru ari zirela, Cofidisekoa izan zen haien joari eutsi zion bakarra. Eta gaur erakutsi du ez zela kasualitatea izan.
Bigarren postuan, amorratuta helmugaratu da Van Aert, eta hirugarren izan da Pogacar. UAEkoak gainsariak lortu ditu Jaizkibel gainean eta helmugan, eta jada bigarren da sailkapen nagusian, bere taldekide Adam Yatesengandik sei segundo eskasera. Hirugarren da Simon Yates (Jayco), hura ere sei segundora. Lehen euskalduna Pello Bilbao izan da (Bahrain), bosgarren postuan. 10 kilometro falta zirela, bakarrik ihes egiten saiatu da gernikarra.
Gasteiz eta Donostia lotu dituen etapak, Frantziako Tourreko bigarrenak, ekarri du beste ondorio bat ere: sailkapen nagusia bi gizonen arteko kontua da. Egun osoan lan egin duten taldeak UAE eta Jumbo izan dira, eta Jaizkibel gaineko azken metroetan bakarrik geratu dira biak —Pogacar eta Vingegaard—, gainsaria lortzeko lehian. Beherakoan ez arriskatzea erabaki dutelako batu dira faboritoen tropeltxora.
Powless protagonista
Aurrez, lehen metrotik lehiatu dira txirrindulariak. Kosta da ihesaldia osatzea, eta, azkenean, hiru gizon indartsu batu dira: Edvald Boasson Hagen (Total Energies), Remi Cavagna (Quick Step) eta Neilson Powless (Education First), mendiko sailkapeneko liderra. Bost minutuko tartea zabaltzea lortu dute elkarlanean.
Ikusi gehiago: Horrela kontatu du BERRIAk
Pixkanaka, ordea, agerian geratu da zein zen hiruretan indartsuena: Powless. Lehenik Cavagna geratu da atzean, eta kilometro batzuk geroago, Boasson Hagen. Borrokan segitu du estatubatuarrak, eta Jaizkibelgo igoeran harrapatu dute. Ikuskizuna eman du, eta saria ere lortu du: eguneko txirrindularirik lehiakorrenaren saria eman diote, eta beste egun batez, gutxienez, mendiko liderraren elastikoa eramango du soinean.
Ikurrinak, ikurrinak eta ikurrinak
Errepide ertzetan, berriz, atzokoaren gisakoa izan da irudia: ikurrin eta aldarri mordoa erakutsi dituzte zaleek. Bereziki deigarriak izan dira Gasteizko irteera, Larraitzeko ikurrin erraldoia, Jaizkibelgo azken kilometroa eta Donostiako amaiera. | |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230202/hamar-urteko-haur-bat-hil-da-itota-abadinoko-urtegi-batean.htm | Gizartea | Hamar urteko haur bat hil da itota Abadiñoko urtegi batean | Baloi baten atzetik uretara erori zen. Ez zekien igeri egiten, eta urtegia oso sakona da. | Hamar urteko haur bat hil da itota Abadiñoko urtegi batean. Baloi baten atzetik uretara erori zen. Ez zekien igeri egiten, eta urtegia oso sakona da. | Atzo gertatu zen ezbeharra, 20:00ak aldera, Abadiñoko (Bizkaia) Muntsaratz auzoko parkean. Askaria egiteko mahaiak daude han, urtegi txiki baten ondoan. Futbolean jolasten ari zen haurra, lehengusu batekin. Baloiaren atzetik zihoala, uretara erori zen haurra.
Senideen arabera, haurrak ez zekien igeri egiten. Ordubetez aritu ziren haren bila, baina urtegia oso sakona da. Besteak beste suhiltzaileak aritu ziren umearen bila, Ertzaintzako urpekariak eta helikoptero bat.
Topatu zutenean, saiatu ziren suspertzen 45 minutuz, baina ezin izan zuten salbatu.
Senegalgoa zen haurra, eta asteartean heldu zen Euskal Herrira, oporretan. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230203/barazkiak-landatu-dituzte-golf-zelaietan-uraren-xahuketa-salatzeko.htm | Gizartea | Barazkiak landatu dituzte golf zelaietan, uraren «xahuketa» salatzeko | Jauzi Ekosoziala eta Extinction Rebellion taldeko kideek protesta ekintza bat egin dute Nafarroan eta Bizkaian | Barazkiak landatu dituzte golf zelaietan, uraren «xahuketa» salatzeko. Jauzi Ekosoziala eta Extinction Rebellion taldeko kideek protesta ekintza bat egin dute Nafarroan eta Bizkaian | Euskal Herriko hainbat golf zelai baratze bihurtu dituzte ekintzaile ekologistek asteburuan. Ura denona da, eta aberatsak ordaindu ezin ditugun luxua dira mezuak jarri dituzte kirol gune horietan, eta tipulak, azenarioak eta bestelako barazkiak landatu dituzte, besteak beste, belar motzaren erdian.
Jauzi Ekosoziala eta Extinction Rebellion taldeko kideek euren gain hartu dute Gorraizeko (Nafarroa) golf zelaian eginiko ekintza, sare sozialetan zabalduriko mezu baten bidez. Ekintzaren bideoa eta argazkiak zabaldu dituzte.
Bizkaiko golf zelaiak ere jomugatzat hartu dituzte, baina ez dute zehaztu non egingo duten ekintza.
Zuloetako batzuk porlanez bete dituzte. Adi: lehortea! Golf zelaia itxita, justizia klimatikoa dela eta mezua jarri dute.
Azaldu dutenez, golf zelaiak ur asko erabiltzen dute. Ekologistak Martxan talde ekologistak eginiko kalkuluen arabera, zulo bakoitza mantentzeko 100.000 litro ur baino gehiago behar dira egunean. Izan ere, etengabe ureztatu behar dira, belarra bizirik eta berde mantentzeko.
Frantzian hasi zituzten mota horretako ekintzak, «Europak azken 500 urteotako lehorterik larriena» pairatzen ari den honetan.
Golfa bultzatzen duten erakundeen «zuriketa berdea» salatu dute, eta erreferendum bat eskatu dute golfa debekatzeko aukeraz bozkatzeko. Bitartean, uraren erabilera «demokratikoki planifikatzeko» eskatu dute, hau da, golf zelaiak ureztatzea galaraztea. «Golfak ez du lekurik urik gabeko mundu batean».
Azaldu dutenez, aberatsen kontrako ekintza kanpainaren barruan sartzen da larunbateko gauean eginikoa. Lehen ere egin izan dituzte hegazkin pribatuen eta luxuzko autoen aurkakoak. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230204/israelek-jenin-bonbardatu-du-eta-zortzi-palestinar-hil.htm | Mundua | Israelek Jenin bonbardatu du, eta zortzi palestinar hil | Israelgo indarrek jaurtitako bonbek 30 bat zauritu ere eragin dituzte. Beste palestinar bat hil dute tiroz Ramallahn. Tel Avivek esan du Jeningo «talde terrorista baten» aurkako operazio bat egin duela; Palestinak, ordea, «gerra krimentzat» jo du. | Israelek Jenin bonbardatu du, eta zortzi palestinar hil. Israelgo indarrek jaurtitako bonbek 30 bat zauritu ere eragin dituzte. Beste palestinar bat hil dute tiroz Ramallahn. Tel Avivek esan du Jeningo «talde terrorista baten» aurkako operazio bat egin duela; Palestinak, ordea, «gerra krimentzat» jo du. | Israelgo armadak azken urteetako operazio militarrik handiena egin du gaur goizaldean Zisjordanian. Armadako indarrek airez bonbardatu dute Jeningo errefuxiatuen kanpalekua, eta ehunka militar hedatu dira. Erasoaldiaren ondorioz, gutxienez zortzi palestinar hil dituzte, eta 30 bat zauritu, horietatik zenbait larri, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera. Era berean, salatu du indar israeldarrek 21 urteko palestinar bat hil dutela tiroz, Ramallahn.
Al-Jazeera hedabideak jasotako zenbait lekukoren arabera, Israelgo indarrek gutxienez hamar bonba jaurti dituzte bart, Jeninen, eta ibilgailu militarrek errefuxiatuen kanpamentua inguratu dute; «kalte ugari» eragin dituzte kalean eta etxeetan, palestinarrek salatu dutenez. Ekialde Hurbileko hedabide hark zehaztu du 150 bat ibilgailuk eta mila soldadu inguruk parte hartu dutela guztira operazioan.
Israelgo Defentsa Indarrek, berriz, Twitterren azaldu dutenez, Jeningo «talde terrorista baten» aurkako operazio bat egin dute, «Jeningo errefuxiatuen eremuan terrorismoari aurre egiteko asmoz». Zehaztu dute, gainera, hiru «terrorista» hil dituztela. Hamasek baieztatu du Al-Qassam brigadari egin diola eraso. Bide horretan, armadako bozeramaile Daniel Hagarik prentsari egindako adierazpenetan esan duenez, Israelgo indarrek operazioak egiten jarraituko dute, The Times of Israel egunkariak jasotakoaren arabera.
Hori bai: «Ez gara etorri errefuxiatuen kanpamentua okupatzera. Ez da izan Palestinako Aginte Nazionalaren aurkako operazio bat, baizik Jeningo talde terroristen kontrakoa», zehaztu du Hagarik, eta Israelgo Gobernuko iturriek nabarmendu dute operazioaren helburua izan dela «amaiera ematea Jeninek terrorismoaren santutegi hiri gisa duen izaerari». Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallantek erantsi du «edozein jokalekuetarako prest» daudela.
«Jeninek ez du etsiko»
Bonbardaketak erreakzio soka eta haserre handia eragin du palestinarren artean. Jihad Islamikoaren iritziz, Israelen erasoak ez ditu bere «helburuak lortuko», eta Jenin «sendotasunaren ikur» izango da aurrerantzean ere. «Jeninek ez du etsiko, eta gure borrokalariak aurre egiteko prest daude. Etsai sionistak erantzukizun osoa dauka», nabarmendu du, kaleratutako ohar batean. Era berean, jakinarazi du Gazako zerrendako fakzio palestinarrak bildu egin direla, «Jeninen aurkako eraso ankerrari erantzuteko», eta ziurtatu du ez dutela inbasioa onartuko.
Hamaseko buruzagi Ismail Haniyak esan duenez, berriz, «Jeningo lurraldean isuritako odolak zehaztuko du hurrengo urratsa zein izango den». Hala, Jeninen alde egiteko eta euren herria defendatzeko deia egin die palestinarrei. Hamasek, halaber, Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa buru duen gobernua egin du erasoaren erantzule.
Bestalde, Israelen operazioari aipamena eginez, Palestinako Aginte Nazionaleko eledun Nabil Aburen esanetan, «segurtasuna eta egonkortasuna ez dira eskualdean lortuko, herri palestinarrak hala sentitzen ez badu, bederen», eta Jeninen gertatutakoa «herri babesgabe baten aurkako gerra krimen bat» izan da, WAFA Palestinako berri agentziaren arabera.
Al-Fatah Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusiak ere Israelek Jeningo kanpamentuaren aurka egindako «eraso basatia» salatu du, baina gogorarazi du horrek ez diela palestinarrei eragotziko herriaren eskubideak defendatzen jarraitzea, «askatasuna eta independentzia lortu arte».
Azkenaldian, Israelek sarri egin ditu palestinarren aurkako erasoak. Ekainaren 19an, esaterako, gutxienez zazpi gazte palestinar hil zituen Jeninen egindako sarekada batean, eta 90 lagun baino gehiago zauritu ziren. Biharamunean, palestinar batek lau kolono israeldar hil zituen, eta, hurrengo egunean, palestinar bat hil zuten tiroz. Bada, jarraian, kolonoak Turmus Ayyako (Zisjordania) palestinarren aurka oldartu ziren, eta dozenaka autori eta etxeri su eman zieten. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230205/honela-kontatu-du-berriak.htm | Kirola | Honela kontatu du BERRIAk | Honela kontatu du BERRIAk. | Hirugarren etapa Zornotzan hasi da, eta Baionan amaitu. Asteazkenean berriro sartuko da Euskal Herrian, Montorin, eta Atharratze, Liginaga, Ligi eta Urdatx zeharkatuko ditu.
* Lafay izan da bizkorrena bigarren etapan
* Ikurrina, nazio batentzako erakusleihoa
* Infografiak: Tourra Euskal Herrian | |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230206/berriak-eta-hamaikak-sanferminetako-txupinazoa-emango-dute.htm | Bizigiro | BERRIAk eta Hamaikak sanferminetako txupinazoa emango dute | ETB1ek entzierroak emango ditu, iaz bezala —Iban Garatek egingo ditu aurkezle lanak—. Euskalerria Irratiak Sanfermintza saioa egingo du hilaren 7tik 14ra, Zaldi Zuriko ostatuko terrazan, 12:00etatik 14:00etara. | BERRIAk eta Hamaikak sanferminetako txupinazoa emango dute. ETB1ek entzierroak emango ditu, iaz bezala —Iban Garatek egingo ditu aurkezle lanak—. Euskalerria Irratiak Sanfermintza saioa egingo du hilaren 7tik 14ra, Zaldi Zuriko ostatuko terrazan, 12:00etatik 14:00etara. | Iristear dira Iruñeko sanferminak. Ostegunean jaurtiko dute txupinazoa, bederatzi eguneko jaiei hasiera emateko, eta festen hasiera irrati bidez, Internetez eta telebistaz ikusi eta entzun ahalko da zuzenean. BERRIAk ere emango du sanferminetako txupinazoa —Hamaikaren seinalea jarriko du webgunean—, 11:30etik aurrera. Zuzeneko konexioak, elkarrizketak, Iruñeko udaletxe barruko irudiak eta kaleko giroa jasoko dituzte Hamaikaren eta BERRIAren emanaldian.
ETB1ek ere zuzenean emango du txupinazoa; aurkezle lanak Ilaski Serranok egingo ditu. Iban Garate, berriz, udaletxe barnean ibiliko da giroaren berri ematen eta protagonistekin elkarrizketak egiten. Martxelo Sotesen laguntza ere izango du Serranok txupinazoa kontatzeko. Udaletxeko plazan, berriz, Egoitz Txurruka ibiliko da —Txurrukak Gastronomadak saio berria aurkeztuko du ETBn igandetik aurrera—.
EITBk set berezi bat izango du Iruñeko Burguen plazan. Bertatik kontatuko dute txupinazoa, eta erreportariekin konexioak ere handik egingo dituzte. Gazteak ere zuzenean emango du txupinazoa.
Sanferminek irauten duten egunetan, Hamaikak Iruñeko jaien aktualitatearen berri emango du Gurean gaur albistegian, baita Kolpez Kolpe antenatik at saioan ere.
Entzierroak, ETBn eta TVEn ETBren eta RTVEren artean sinatu duten elkarlan hitzarmen baten ondorioz, ETB1ek sanferminetako entzierro guztiak zuzenean emango ditu goizero, euskaraz; TVEk, ohiko moduan, gaztelaniaz eskainiko ditu. Eskubideak, berez, TVErenak dira.
ETB1ek Entzierroa saioa emango du goizero, 07:45ean. Iban Garatek aurkeztuko du programa hori. Hainbat gonbidatu izango ditu alboan entzierroen inguruan hitz egiteko: korrikalariak, zezen adituak, kazetariak eta sanferminzaleak. Bestalde, programan lau berriemaile egongo dira —guztiak Nafarroakoak—: Anabel Arraiza, Iñigo Ziganda, Iñaki Ainziburu eta Albina Stardust —drag queen burlatar bat da azken hori—.
Euskadi Irratiak eta Radio Euskadik ere zuzenean eskainiko dituzte entzierroak. Euskadi Irratian kontakizuna Iñaki Berastegik eta Patxi Irigoienek egingo dute, eta Radio Euskadin Aritz Agirre eta Aitor Perez arduratuko dira horretaz.
Radio Euskadiko Boulevard saioa Iruñean bertan aurkeztuko du etzi Xabier Garcia Ramsdenek. Euskadi Irratiko Faktoria magazina, berriz, Iruñean egingo dute ostiralean, San Fermin egunean. Zuzeneko musika ere izango dute bertan.
Sanferminetako programazio bereziaren barne, ETB1ek Zure bizitzako azken sanferminak dokumentala emango du bihar, 22:15ean. Sanferminek tarte berezia beteko dute datozen egunetan Biba zuek! magazinean eta Gora bihotzak saioan —gaur gauean estreinatuko dute—. Amaiur Elizarik ETB2n aurkezten duen Navarra Hoy programan, bestalde, bi atal berezi eskainiko dizkiete sanferminei: hilaren 7an eta 14an.
EITBren webgunean, bestalde, sanferminen inguruan sortzen diren eduki guztiak bilduko dituzte. Ekitaldi nagusiak streaming bidez ikusi ahalko dira Interneten ere.
Musika eskaintza berezia ere egingo du EITBk datozen asteetan. Hala, Lau Teilatu egitasmoan, ETB1ek Janus Laster kantariaren kontzertua emango du hilaren 8an, 22:15ean. Baluarte jauregian izango da kontzertu hori.
Euskalerria Irratian, egunero Euskalerria Irratiak, ostegunean, bi ordu eta erdiko saio berezia egingo du txupinazoaren inguruan, 10:00etatik 12:30era. Azken partean bat egingo dute Iparraldeko Euskal Irratiek eta Nafarroako hainbat irrati txikik. Reyes Ilintxetak eta Juan Kruz Lakastak gidatuko dute emankizuna.
Bestalde, hilaren 7tik 14ra, Euskalerria Irratiak Sanfermintza saioa egingo du egunero Zaldi Zuriko ostatuko terrazan, 12:00etatik 14:00etara. Zuzeneko musika ere izango dute irratsaio horretan; besteak beste, Tatxers, Burutik, Skabidean eta Beietz taldeek joko dute. Kaleko erreportariek hainbat festa gune bisitatuko dituzte: Zaldiko Maldiko, Oinez Txokoa, Katakrak, Gazteluleku, peñak... |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230207/eajk-eh-bilduk-eta-pse-eek-berdindu-egingo-lukete-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Politika | EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk berdindu egingo lukete Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Hiru alderdiek bosna diputatu eskuratuko lituzkete, Prospekzio Soziologikoen Kabineteren arabera. PPk bi ordezkari izango lituzke, eta Sumarrek bat. | EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk berdindu egingo lukete Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hiru alderdiek bosna diputatu eskuratuko lituzkete, Prospekzio Soziologikoen Kabineteren arabera. PPk bi ordezkari izango lituzke, eta Sumarrek bat. | Eusko Jaurlaritzaren Prospekzio Soziologikoen Kabineteren arabera, Espainiako Kongresurako bozetan bosna ordezkari eskuratuko lituzkete EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. PPk bi diputatu erdietsiko lituzke, eta Sumarrek bakarra, Bizkaian. Voxek ez luke izango ordezkaririk.
Lurraldez lurralde, Araban ordezkari bana eskuratuko lituzkete PSE-EEk, EAJk, EH Bilduk eta PPk. Bizkaian, berriz, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk bina eserleku bereganatuko lituzkete, eta bana PPk eta Sumarrek. Gipuzkoako sei eserlekuetatik bina lirateke EH Bildurentzat, EAJrentzat eta PSE-EErentzat. Horiek hala, aldaketa bana egongo litzateke lurralde bakoitzean: Araban, PPk eskuratuko luke 2019an Unidas Podemosek lortutako ordezkaria; Bizkaian, EH Bilduk bereganatuko luke EAJren eserlekuetako bat; eta Gipuzkoan, PSE-EEk kenduko lioke Unidas Podemosi.
Inkestaren arabera, EAJk lehen indarra izaten jarraituko luke Bizkaian, baina lurralde hartan eskuratutako hiru diputatuetatik bat galduko luke, botoen %35,2 izatetik %29ra igarota. Gainera, jeltzaleek lehen postua galduko lukete Araban eta Gipuzkoan; azken horretan, hirugarren indarra lirateke, 7,7 puntu behera eginda. Halere, horrek ez lioke ordezkari galerarik eragingo EAJri; Arabako ordezkariari eta Gipuzkoako bi diputatuei eutsiko lieke.
EH Bilduk udal eta foru hauteskundeetan izandako gorakadari eutsiko lioke, inkestaren arabera. Koalizio subiranista Bizkaiko laugarren indarra izatetik bigarrena izatera igaroko litzateke, botoen %22,8arekin. Horrek diputatu bat gehiago izateko aukera emango lioke: Oskar Matuterekin batera, Marije Fullaondo ere Kongresura iritsiko litzateke. Gipuzkoan, berriz, botoen ia herena eskuratuko luke, eta lehen indar bilakatu. Halere, igoera horrek ez lioke diputatu gehiago eskuratzeko aukera emango. Araban, berriz, hirugarren talde bozkatuena litzateke, botoen %19,9arekin; 2019an baino %3,8 gehiago. Horiek hala, Nafarroan 2019an eskuratutako ordezkaria mantenduko balu, EH Bilduk EAJk baino ordezkari gehiago izango lituzke Madrilen.
PSE-EEren kasuan, 2,7 puntu egingo luke gora Bizkaian, 6,4 puntu Gipuzkoan, eta 2,8 Araban. Hala, azken lurralde hartako lehen indarra bilakatuko lirateke sozialistak. Halere, Gipuzkoan eskuratuko lukete 2019an baino diputatu bat gehiago, inkestaren arabera. PPk, berriz, Bea Fanjul Bizkaiko diputatua mantentzeaz gain, Arabako hautagai eta lurralde hartako ahaldun nagusi ohi Javier de Andresentzat ere eserlekua eskuratuko luke.
Sumarrena litzateke eroriko handiena, Unidas Podemosek azken bozetan eskuratutako emaitzekin alderatuz gero: hiru ordezkari izatetik bakarra izatera igaroko lirateke. Beraz, Sumarrek Bizkaian soilik lortuko luke ordezkaritza, eta eserleku hori Lander Martinez Ahal Dugu-ko idazkari nagusi ohiarentzat litzateke. Hura Yolanda Diaz Lan ministroaren inguruan eratutako lan taldeko kide da. Kontrara, Ahal Dugu-k ez luke alderdiko inor izango Madrilen. Hala nola, eserlekua galduko luke Pilar Garrido koordinatzaile nagusiak, botoen %15etik 7,8ra behera eginda Gipuzkoan. Antzekoa litzateke Arabako galera ere: botoen %16,5 izatetik %8,9ra.
Abstentzioa da beste protagonista. Bizkaian %39 ingurukoa litzateke, Gipuzkoan %40,5ekoa, eta Araban %38koa. Hiru lurraldeetan bospasei puntu egingo luke gora. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230208/elak-eskatu-du-jaurlaritzak-zahar-etxeetarako-ondu-duen-dekretua-erretiratzeko.htm | Gizartea | ELAk eskatu du Jaurlaritzak zahar etxeetarako ondu duen dekretua «erretiratzeko» | Sindikatuak adierazi du zirriborroan proposatu diren ratioek ez dutela arta zuzeneko nahikoa ordu bermatzen zaintza egokia segurtatzeko. | ELAk eskatu du Jaurlaritzak zahar etxeetarako ondu duen dekretua «erretiratzeko». Sindikatuak adierazi du zirriborroan proposatu diren ratioek ez dutela arta zuzeneko nahikoa ordu bermatzen zaintza egokia segurtatzeko. | Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburu Nerea Melgosak zahar etxeak arautzeko dekretua moldatzeko agindua onartu zuen ekainaren 15ean. Sindikatuek eta egoitzetako senideen ordezkariek berehala azaldu zuten berritasun gutxi zekarrela testu berriak benetan adinekoen arta hobea bermatzeko, eta, gaur, ELA sindikatuak agerraldia egin du Donostian mezu hori bera berresteko: datuekin.
Bereziki aztertu dute ea ezarri nahi diren ratioekin zertan aldatuko den adinekoek jasoko duten arta zuzena, eta horra: aurkeztu dituzten kalkuluen arabera, dekretu berria ezartzen bada, zazpi minutu gehiago soilik eskainiko zaizkie mendekotasun apala duten adinekoei, eta 11 minutu gehiago oso mendekoei. Hazkunde oso txikiak direla uste dute, eta, horregatik, dekretu zirriborroa «erretiratzeko» eskatu dute.
«Dekretu zirriborroak ez ditu hobetuko EAEko egoitzetako lan baldintzak eta zerbitzua», azaldu dute sindikatuko ordezkari Aintzane Orbegozok eta Txomin Lasak, agerraldian. Aspaldi esaten ari dira adineko bakoitzak gutxienez bi orduko arreta zuzena izatea bermatu behar dela, oso mendekoena gutxienez hiru ordura hedatu behar dela, baina adierazi dute plazaratu diren zenbakiekin urrun daudela helburu horiek. Gaur aurkeztu dituzten datuen arabera, mendekotasun apaletan 61 minutuko arreta zuzena bermatuko da; zaintza handia behar dutenenetan, 97koa.
Ratioak zehazteko era
Arbuiagarritzat daukate ratioak «zehazteko» erabiltzen den bidea ere: izan ere, lanaldien arabera ebazten dira, eta, adibidez, langileen lan baldintzak hobetze aldera lanaldiak murrizten badira, egoitzetako egoiliarren zaintza denbora urritu egiten da logika horri atxikita. Beraz, halako egoera gaiztoak saiheste aldera, ratioak zehazteko modua aldatzeko eskatu dute; lanaldiaren arabera ezarri beharrean, haien ustez, erabiltzaile bakoitzak bere menpekotasunaren arabera behar dituen zaintza minutuak aintzat hartuta ebatzi behar dira.
Ezarri nahi diren ratio berriek aurrerabiderik ez dakarte ELAren arabera, eta areago: agerikoa da atzerapausoak izateko arriskua. Gipuzkoan, esaterako. «Zirriborroak aurreikusitako ratioa, lurralde horretan, duela hamazazpi urtez geroztik ezartzen dena baino %24 apalagoa izango da», adierazi dutenez.
Erizainena, «larria»
Dekretu zirriborroaren aurkako mezua ere eman dute, bide ematen duelako erizain laguntzaileek erizainen lanak egiteko, eta egoitzetan ez 24 orduz erizainen arta bermatzeko. «Jaurlaritzak aterabide hori eman nahi die azpikontratek erizainak aurkitzeko dituzten arazoei, nahiz eta, hain zuzen ere, lan baldintza kaskarrak diren arazoa», salatu dute. Egindako hautu hori «iruzur larria» dela pentsatzen dute.
Salatu dute, era berean, garbitasun eta sukalde zerbitzuetan oraindik ez dela ratiorik ezarri; gogoratu dute horiek ere «oso garrantzitsuak» direla arreta ona bermatze aldera.
Eskatu dute batzorde bat sortzeko sektoreko eragile eta langile guztiekin; haien iritziz, Jaurlaritzarekin batera, foru aldundiek, sindikatuek, sektoreko langileek eta senideen elkarteek parte hartu behar dute. Elkarrizketa horien bidez «gutxieneko» batzuk definitu behar direla uste dute, eta helburua dela egoiliar eta langileentzat baldintza «duinak» ziurtatzea.
Gogoratu dute ELAren xedea dela zainketa profesional «publiko, doako, unibertsal eta kalitatezkoen» alde egitea. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230209/auzitegiak-72-ordu-eman-dizkie-de-migueli-eta-otxandianori-kartzelan-sartzeko.htm | Politika | Auzitegiak 72 ordu eman dizkie De Migueli eta Otxandianori kartzelan sartzeko | Autoaren arabera, kartzelan sartu ezean, Poliziari aginduko diote EAJko bi kide ohiak «atxilotzeko eta espetxeratzeko». | Auzitegiak 72 ordu eman dizkie De Migueli eta Otxandianori kartzelan sartzeko. Autoaren arabera, kartzelan sartu ezean, Poliziari aginduko diote EAJko bi kide ohiak «atxilotzeko eta espetxeratzeko». | Espainiako Auzitegi Gorenak urtarrilean berretsi zituen De Miguel auziko zigorrak, baina, alegazioak tarteko, EAJren Araba Buru Batzarreko kide ohi Alfredo de Miguelek eta Koldo Otxandianok sei hilabete atzeratu dute espetxeratzea. Orain, Arabako Probintzia Auzitegiak 72 orduko epea eman die bi lagunei kartzelan sartzeko, eta ohartarazi die esana bete ezean «beharrezko aginduak» emango zaizkiela segurtasun indarrei bi kideak «atxilotzeko eta espetxeratzeko».
EAJk gobernatutako zenbait administrazioren kontratu publikoetan iruzurra egitea eta komisioak kobratzea helburu zuen sare bateko buru izatea egotzi zioten De Migueli, eta hamabi urte eta lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten horregatik, nahiz eta gehienez ere bederatzi urte bete beharko dituen. Otxandianok, berriz, zazpi urte eta sei hilabeteko zigorra du.
Zigor horiek urte hasieran berretsi zituen Espainiako Auzitegi Gorenak, eta martxoan helarazi zion erabakia Arabako Probintzia Auzitegiari. Auzitegi hark 24 orduan argitaratu zuen epaia irmo egiten duen autoa, eta hamar eguneko epea ezarri zien De Migueli eta Otxandianori kartzelan sartzeko. Gauza bera agindu zien Aitor Telleria EAJko kide ohiari eta Javier Sanchez Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko Gazte eta Ekintza Komunitariorako zuzendari ohiari ere.
Halere, Sanchez da oraingoz espetxean sartu den bakarra, zazpi urte eta hilabete bateko zigorra betetzeko. Gainerakoek, ordea, alegazioak aurkeztu zituzten kartzelaratzearen kontra, eta indultu eskaerak egin. Telleriaren kasuan, kartzelaratzearen aurkako txosten bat aurkeztu zuen, osasun arrazoiak tarteko, eta haren egoeraren inguruko azken erabakia hartzeke du auzitegiak —bost urteko zigorra du—. De Miguelen eta Otxandianoren eskaerak, ordea, atzera bota zituzten, eta hamar eguneko beste epe bat eman zieten kartzelaratzeko, maiatzean.
Agindua betetzeari muzin egin zioten bi kideek, eta horrek behartu du auzitegia beste auto bat plazaratzera. Oraingoan, hiru egunekoa da epea, gaurtik hasita. Izan ere, De Migueli eta Otxandianori gaur goizean eman dizkiete eskura autoak, eta orduantxe jarri da martxan atzerako kontaketa.
Bi lagunek nahi duten espetxean aurkezteko aukera dute datozen egunetan, baina, hala egiten ez badute, auzitegiak adierazi du Poliziari aginduko diola haiek atxilotzeko eta espetxeratzeko. Autoetan, auzitegiak kasuaren «larritasuna» nabarmendu du, eta adierazi ezarritako zigorrak luzeak direla. Era berean, indultu eskaeren kontra egin du, uste baitu ez dagoela arrazoirik pentsatzeko De Miguelen eskaera kontuan hartuko denik. Otxandianori dagokionez ere, auzitegiak uste du «zaila» dela indultu eskaerak aurrera egitea.
Hamabost zigortu
Arabako Probintzia Auzitegiak 2019an ebatzi zuen epaitutako 26 lagunetatik hamabost zigortzea. Helegiteen ostean, aferak Auzitegi Gorenean bukatu zuen, eta hark zigor handienak berretsi zituen urtarrilean —Julian Sanchez absolbitu zuen—. Denera, bost laguni ezarri zizkieten espetxe zigorrak, baina Leioako Kultura zinegotzi ohi Iñaki San Juan (EAJ) ez da kartzelan sartuko.
Epaiak frogatutzat jo zuen hiru akusatu nagusiak —De Miguel, Otxandiano eta Telleria— ABBko buruzagi gisa zuten «influentzia politikoaz» baliatu zirela obrak esleitzeko, hainbat komisioren truke. Hala, besteak beste, eroskeria, dirua zuritzea, prebarikazioa, influentzia trafikoa eta dokumentuen faltsutzea egotzi zieten. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230210/2020ko-greba-orokorrean-atxilotutako-hiru-auzipetuak-ez-dira-espetxera-sartuko.htm | Ekonomia | 2020ko greba orokorrean atxilotutako hiru auzipetuak ez dira espetxera sartuko | Fiskaltzarekin hitzartuta, bi urteko espetxe zigorra ezarriko diete, eta hiru urteko inhabilitazioa. | 2020ko greba orokorrean atxilotutako hiru auzipetuak ez dira espetxera sartuko. Fiskaltzarekin hitzartuta, bi urteko espetxe zigorra ezarriko diete, eta hiru urteko inhabilitazioa. | Ez dute kartzelara joan beharko. Agintaritzaren aurkako delitua eta desordena publikoak eragitea egotzita, fiskaltzak sei urteko espetxe zigorra eskatzen zuen 2020ko greba orokorrean La Morea merkataritza gunean atxiloturiko hiru lagunentzat. Gaur, epaiketa hasi aurretik, fiskaltzak beste proposamen bat egin du, eta, azkenean, bi urteko espetxe zigorra ezarri diete, eta hiru urteko inhabilitazioa.
Akordio hori eginda, ez dute espetxera sartu beharko, baina horrek ez du inondik ere esan nahi errugabetu dituztela: hiru urtez ezingo dute kargu publikorik izan, eta bi urteko espetxe zigorra izango dute. Gainera, hiru urte pasatu behar izan dituzte mehatxu hori buru gainean zutela. Horregatik, gazteei elkartasuna adierazteko mugimenduaren aburuz, zigorra «neurriz kanpokoa» da.
Goizean, epaiketa hasi aurretik, ehundik gora lagun elkartu dira Iruñeko epaitegi aurrean. «Ederra da hainbeste lagun elkartasuna adierazten ikustea. Ematen du hemendik aurrera jazarpena areagotu egingo dela, eta inoiz baino beharrezkoagoa dela elkarrekin egotea eta indartsuago egotea».
Halaxe egin die ongietorria grebalariak babeseko gazte mugimenduko kide batek Iruñeko epaitegi aurrean bildu direnei. Izan ere, ehundik gora lagun elkartu dira, 2020 greba orokorrean La Morea merkataritza gunean atxilotu zituzten hamar lagunetatik hiruri babesa adierazteko. Epaitegi aurrean, elkartasuna adierazteko argazki bat osatu dute. Epaitegira bidean zihoazela, poliziek pankartak kendu dizkiete, eta, ondorioz, pegatinak baino ez zituzten epaitegi aurrealdera iristean.
Greba eguneko gertaerak
2020ko urtarrilaren 30ean, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak antolatutako greba orokorraren egunean, La Morea merkataritza gunera joateko deialdia zabaldu zen. Guardia Zibilak liskarrak eragin zituen han, grebalarien aurka. Pertsona bat atxilotu zuten. Grebalariak alde egiten ari zirela, foruzainak oldartu egin zitzaizkien, eta bederatzi lagun atzeman zituzten: lau La Morean, eta beste bost handik ihesi egiten ari zirenean. Azken horiek guardia zibilen esku utzi zituzten.
Atxilotuek ziegan eman zuten gaua, baita biharamuna ere, eta aske geratu ziren gero, epaiketaren zain. Guardia zibilen esku geratu zirenen auzia amaitu zen: sei hilabeteko zigorra eskatu zuten haientzat. Foruzainek atxilotutako lau lagunetatik hiruri, baina, orain egin diete epaiketa.
Aurreko astean egindako prentsaurrekoan, gazte mugimenduak salatu zuen fiskaltzak gaur arte sei urteko espetxe zigorra eskatzea, «eta poliziek gezurrez beteriko kontakizun irreal bat egitea, jazarpena justifikatu ahal izateko». Haien ustez, horren helburua da «herri mugimendua eta kolektibo politikoak desmobilizatzea, eta jazarpena erabiltzen dute mugimendua itotzeko, gelditzeko». |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230211/iruntildeeko-hilketa-matxistagatik-atxilotutako-gizona-behin-behinean-kartzelara.htm | Gizartea | Iruñeko hilketa matxistagatik atxilotutako gizona, behin-behinean kartzelara | Epaileak hilketa delitua eta ohiko tratu txarrena egotzi dizkio 51 urteko atxilotuari | Iruñeko hilketa matxistagatik atxilotutako gizona, behin-behinean kartzelara. Epaileak hilketa delitua eta ohiko tratu txarrena egotzi dizkio 51 urteko atxilotuari | Iragan larunbatean, 51 urteko gizon bat atxilotu zuen Iruñeko Udaltzaingoak, 47 urteko emakumea labanaz hiltzeagatik. Orain, Iruñeko 3. Instrukzio Epaitegiak erabaki du atxilotuari bermerik gabeko behin-behineko espetxealdi komunikatua ezartzea. Bi delitu egotzi dizkiote akusatuari: hilketa, generoaren larrigarriarekin, eta ohiko tratu txarren delitua.
Iruñeko Ermitagaña auzoko Anaya tabernan hil zuten emakumea, 09:00etan. Arma zuri batekin eginiko zauriak zituen. Handik ordubetera, bere burua entregatu zuen bikotekideak Iruñeko Udaltzaingoaren komisarian, eta aitortu zuen berak hil zuela andrazkoa. Azaldu zuenez, eztabaida bat izan zuten, eta gero hil zuen. Udaltzainak eta Espainiako Polizia establezimendura iritsi zirenean, emakumearen hilotza topatu zuten bertan. Bikote izateaz gainera, Anayak tabernan bazkide ziren, eta elkarrekin bizi ziren. Emakumeak lau ume zituen, eta haien testigantza jasota ondorioztatu dute hilketa matxista izan dela.
Nafarroako hiriburuko 3. Instrukzio Epaitegiak hartu zuen kasua, baina, aurrerantzean, Emakumeen Gaineko Indarkeriaren Epaitegiaren esku geldituko da. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230212/loraldiak-sormen-astea-antolatu-du-lekeition.htm | Kultura | Loraldiak Sormen Astea antolatu du Lekeition | Hilaren 10etik 15era izango da aurten, Udako Ola kultur egonaldiarekin bat eginez | Loraldiak Sormen Astea antolatu du Lekeition. Hilaren 10etik 15era izango da aurten, Udako Ola kultur egonaldiarekin bat eginez | Gaztea egitasmoaren barruan antolatzen du Loraldiak Udako Ola, 18 eta 29 urte bitarteko gazteek euren sormena pizteko egonaldia. Hilaren 10etik 15era izango da aurten, Lekeition (Bizkaia), bigarren urtez jarraian. Gazteei diziplina asko probatzeko aukera ematen zaie bertan, zenbait alorretako sortzaile profesionalen eskutik. Horrekin batera, egonaldiak irauten duen sei egunetan, publiko orokorrari zuzendutako eta diziplina askotarikoak biltzen dituzten sei kultur ekintza egingo dituzte, iluntzeetan: Sormen Astea.
Udako Olan, sortzaile profesionalek eskainitako ikastaro trinkoak egiteko aukera izango dute gazteek. Ikastaro horietan, kultur erreferenteak zuzenean ezagutu, transmisioa landu eta bakoitzaren alor jakinaren inguruko edukiak jaso ahal izango dituzte. Aurtengo Udako Olak Jon Maia (Kukai), J Martina, Mixel Etxekopar eta Jean Kristian Galtxetaburu, Oskar Alegria eta Uxue Alberdi sortzaileak izango ditu bidelagun. Transmisioa lantzea, sormena sustatzea eta bide propioa egiteko sormen gune berri bat proposatzea dira Udako Olaren helburuak, Loraldiak hala zehaztuta. Sei egun hauetan, gazteek Lekeitioko Trinkete Etxea ostatuan izango dute aterpe, eta formakuntza tailerrak eskainiko dizkiete egunero. Egonaldiaren azken egunean, ordea, gazteak izango dira herriari sormen bat eskainiko diotenak, Olatz Gorrotxategi zuzendari eta gidari dutela.
Udako Olarekin batera, Sormen Astea antolatu du Loraldiak. Kultur egitarau oparoa antolatu dute, publiko orokorrari zabaldua, hilaren 10a eta 15a bitarte. Musika, dantza eta zinema proposamenek astinduko dute Lekeitio, sei egunez, punta-puntako sortzaileen lanez disfrutatzeko aukera egongo baita. Ruper Ordorika, Kukai dantza taldea eta Oskar Alegria izango dira, besteak beste, bertan arituko diren artista eta sortzaileak.
Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Lekeitioko Udalaren babesari eta Lekeitioko Zinemazaleak eta Atabaka elkarteen laguntzari esker gauzatu ahal izango dira ekintza hauek. Jarduera guztietatik, doako sarrera izango dute hauek: Kukai dantza taldearen Gelauziak lanak, Iholdi eta Ibabe Beristainen Gazteak, euskara eta beste piztia mitologiko batzuk bakarrizketa musikatuak, eta gazteek aurkeztuko dituzten sormen lanek. Ruper Ordorikaren kontzertua, Mixel Etxekopar eta Jean Kristian Galtzetabururen Etxetaburu ikuskizuna eta Oskar Alegriaren Eman bakia! filma ikusteko sarrerak, berriz, salgai daude jadanik, Lekeitioko Zinemazaleen Elkartearen webgunean eta Loraldiaren webgunean, Lorazain diren lagunentzat. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230213/u-23ko-hauteskundeen-azken-argazkia-oraindik-ez-dago-esan-du-aitor-estebanek.htm | Politika | U-23ko hauteskundeen «azken argazkia oraindik ez dago», esan du Aitor Estebanek | EAJk Sanchezi eskatu dio estaturik gabeko nazioak ahalduntzeko «ekintza zuzenak» abiarazteko, EBko sei hilabeteko presidentetza hartzen duela baliatuz. | U-23ko hauteskundeen «azken argazkia oraindik ez dago», esan du Aitor Estebanek. EAJk Sanchezi eskatu dio estaturik gabeko nazioak ahalduntzeko «ekintza zuzenak» abiarazteko, EBko sei hilabeteko presidentetza hartzen duela baliatuz. | Europako hurrengo seihilekora begira, EAJren EBBk egiten dituen proposamenak jasotzen dituen agiria aurkeztu dute gaur Izaskun Bilbao Barandika EAJren eurodiputatuak eta Aitor Esteban jeltzaleen alderdiak Diputatuen Kongresuan duen zerrendaburuak, Sabin Etxean. Sanchezek EBn sei hilabeteko presidentetza hartu berri du. Estebanek U-23ari buruzko azterketa ere egin du. Erabat zabalik ikusten du agertokia.
Hauteskunde eztabaiden formatuaz eta GAD3ren inkestaren emaitzez mintzatu dira agerraldian. PPren garaipena aurreikusten dute, baina Vox beharko luke PSOE eta Sumar gainditzeko.
Espainiako Gorteetarako bozen harira, Estebanek esan du «irekiak» daudela, eta emaitza ez dagoela bermatuta, ez Espainiako Estatuan, ezta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere. Hauteskunde hauek ez direnez maiatzean egindakoak bezalakoak, haren ustez, «azken argazkia oraindik ez dago». Emaitzen aldaketaren arretagunea, berriz, hurrengo egunetako kanpainan eta posta bidezko botoan jarri du.
Hauteskunde eztabaidak
Hauteskunde eztabaida «mugatuak» ez dituela begi onez ikusten adierazi du jeltzaleen zerrendaburuak, eta eztabaida guztietan egon behar direla, ez baita «lehendakaritza hautapena». «Hauteskunde hauek parlamentarioak dira, eta gu bezalako jendea dugu estatuaz eta estatu ereduaz bestelako ideia bat daukaguna», gaineratu du.
Bestalde, Bilbaok Sanchezen sei hileko EBko presidentetza hartu du ahotan. Nabarmendu duenez, EAJk planteatzen duen bide orria bat dator «aldarrikatzen duten Europa sozial, solidario eta pluralagoarekin», eta «Madrilen eta Bruselan egiten duten lan bateratu eta koordinatua» balioetsi du, «Europa behetik gora eraikitzea posible izateaz gain, beharrezkoa ere badela erakusteko, batasuna eraginkorragoa, hurbilagoa, irekiagoa eta demokratikoagoa izan dadin, herritarrek eskatzen dutenaren arabera». Gauzak horrela, Espainiako presidentetzari ekintza zehatzak eskatu dizkio EAJk, Europan estaturik gabeko nazioei entzuteko eta horiek ahalduntzek |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230214/bidasoa-muga-baino-gehiago-zubi-izan-dadin-aldarrikatu-du-gure-esku-k.htm | Politika | «Bidasoa muga baino gehiago, zubi izan dadin» aldarrikatu du Gure Esku-k | Adierazi dute Gipuzkoa eta Lapurdi banatzen dituen mugak banatzen duela hizkuntza, kultura eta nortasun propioa duen eta elkarrekin bizi eta erabaki nahi duen herri bat. | «Bidasoa muga baino gehiago, zubi izan dadin» aldarrikatu du Gure Esku-k. Adierazi dute Gipuzkoa eta Lapurdi banatzen dituen mugak banatzen duela hizkuntza, kultura eta nortasun propioa duen eta elkarrekin bizi eta erabaki nahi duen herri bat. | Gure Esku-k, Frantziako Tourreko hirugarren etapa Irunetik pasatuko dela baliatuz, Bidasoko mugaren kontrako ekinaldi bat egin du. «Bidasoa muga bainoago, zubi izan dadin aldarrikatzen dugu». Frantziako Tourreko hirugarren etapa hau Zornotzatik hasiko da, eta Baionan bukatuko, Irungo Bidasoko mugatik pasatuz. Adierazi dutenez, tourra ez da Frantziara pasatuko, Lapurdira baizik, Ipar Euskal Herria Euskal Herria dela aldarrikatuz. Gure Esku-ren ekinaldian, herritarrentzako kalejira bat antolatu dute, Irungo Santiago frontoian hasi eta mugako zubian bukatu dena. Kalejira Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoek, erraldoi eta buruhandiek, eta musikariek girotu dute.
Gure Esku-ren ekinaldian, Iñigo Urrutia eta Irantzu Perellok adierazi dute «Bidasoaren alde batean zein bestean» badela hizkuntza, kultura eta nortasun propioak dituen herri bat, «elkarrekin bizi eta erabaki nahi duena». Muga hori, hain zuzen, hego euskal herritarrak eta ipar euskal herritarrak «arrotz bilakatu nahi» dituen muga bat dela ere esan dute. Gainera, salatu dute Europara datozen migratzaileek muga hori gurutzatzeko arazoak eta arriskuak dituztela, eta adierazi hor egon diren heriotzak «jasanezinak» direla. 2022an, hamar pertsona hil ziren muga hori gurutzatzen.
Aurten Euskal Herrian hasi den Frantziako Tourrean, ugariak izan dira euskal nortasunaren aldeko jarduerak. 60.000 ikurrin banatu dira zaleen artean, Euskal Herritik pasatuko diren etapak ikurrinaz beteta egon daitezen. Frantziako Tour hasiera hau sekulako aukera izan da nazioartean erakusteko Euskal Herria herrialde bat dela eta autodeterminaziorako erabakia eduki behar duela. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230215/musikarekin-oroituko-dituzte-german-rodriguez-eta-joseba-barandiaran-irunean.htm | Politika | Musikarekin oroituko dituzte German Rodriguez eta Joseba Barandiaran Iruñean | Gertaera horien 45. urteurrena izango da aurten. Omenaldia uztailaren 8an egingo dute, 13:00etan, oroitarriaren ondoan. | Musikarekin oroituko dituzte German Rodriguez eta Joseba Barandiaran Iruñean. Gertaera horien 45. urteurrena izango da aurten. Omenaldia uztailaren 8an egingo dute, 13:00etan, oroitarriaren ondoan. | 45 urte igaro dira Espainiako Poliziak German Rodriguez eta Joseba Barandiaran hil zituenetik. Aurten ere, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak omenaldia antolatu du, «egia, justizia eta erreparazioa» ardatz izanik. Eta hainbat musikarik Ahotsak eta musika inpunitatearen aurka manifestua sinatu dute. Haien artean dira Skabidean, Zopilotes Txirriaos, Fermin Balentzia, La Chula Potra eta Sustrai Colina. Sabino Cuadra elkarteko bozeramaileak jakinarazi duenez, orotara 31 musika talde eta bakarlari izango dira omenaldian. Askotariko musika estiloak entzun ahal izango dira ekitaldian: punka, txistulariak, jotak... La Chula Potra abeslariak adierazi du «egia, justizia eta erreparazioa» aldarrikatzen duten musikariei esker ona adierazteko urtea dela hau.
78ko Sanferminak Gogoan elkarteak azaldu duenez, zer gertatu zen transmititzeko erreminta nagusietako bat izan da musika. Abesbatzek, rap kantariek, jota kantariek, bertsolariek, abeslariek, musika taldeek eta abarrek berreskuratu eta abestu baitute, urtez urte, isilarazi nahi izan zuten egia. Gainera, txistulari taldeak, gaiteroak, fanfarreak, eta txarangak lagun izan dituzte beti aldarrikatze ekitaldietan.
Skabidean taldeko Antonio Iriarteren arabera, German Rodriguezen kasua eta 5.000tik gora torturatuenak gogora ekartzeko «erantzukizuna» du haren taldeak, jarraitzaile gazteak dituelako. «Kantuen hitzek zerbait aldarrikatu behar dute, belaunaldi gazteek jakin dezaten gertatutakoa gure erantzukizuna ere badela».
Elkarteak gogoratu du 1978ko uztailaren 8an polizia bortizki sartu zela Iruñeko zezen plazan, eta jendea jo eta tiroak bota zituela. Beste horrenbeste gertatu zen kalean. German Rodriguez tiroz hil zuten. Elkarteak salatu duenez, gobernua, Polizia eta epaileak gertatutakoa isilarazten saiatu ziren, eta «huts egiteak» izan zirela esan. Plazan zeuden 20.000 lekukoek, ordea, ezeztatu egin zuten hori. Ez zen «ustekabekoa» izan, «nahita egindakoa» baizik, elkartekoek esan dutenez.
Gertatutakoaren harira, hainbat protesta antolatu ziren Euskal Herrian. Urte bereko uztailaren 11n, Poliziak Joseba Barandiaran hil zuen Donostian, tiroz, protesta batean. «Estatu krimenak» izan zirela salatu du elkarteak. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230217/ertzaintza-11-lagun-ikertzen-ari-da-frantziako-tourreko-lehen-etapa-oztopatzen-saiatu-zirelakoan.htm | Gizartea | Ertzaintza 11 lagun ikertzen ari da, Frantziako Tourreko lehen etapa oztopatzen saiatu zirelakoan | Desordena publikoko delituak leporatzen dizkie Ertzaintzak. Bestalde, bigarren etapan errepidean txintxetak bota zituztenen bila ari dira. | Ertzaintza 11 lagun ikertzen ari da, Frantziako Tourreko lehen etapa oztopatzen saiatu zirelakoan. Desordena publikoko delituak leporatzen dizkie Ertzaintzak. Bestalde, bigarren etapan errepidean txintxetak bota zituztenen bila ari dira. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza 11 lagun ikertzen ari da desordena publikoko delituengatik. Ustez, Frantziako Tourreko lehen etapa oztopatu nahi zuten, Morgako gainean (Bizkaia).
Frantziako Tourrak Bilbon ekin zion ibilbideari, larunbatean, eta, Segurtasun Sailaren arabera, 11 lagun hura eteten saiatu ziren. Azaldu dutenez, 13:30 aldera, ertzainek identifikatu egin zituzten horiek, eta pankarta bat eta kate batzuk kendu zizkieten BI-2713 errepidean, Morgako gainean.
Horrez gain, igandeko etapan —Gasteiz eta Donostia artekoan— errepidean txintxetak jarri zituztenen bila ari da Ertzaintza. Azaldu dutenez, Hernani (Gipuzkoa) inguruan izan zen, eta zenbait txirrindulari behartu zituen hanka lurrean jartzera. Cofidis taldeko kirol zuzendari Bingen Fernandezek ere salatu zuen gertaera hori, etaparen ostean ETB1en egindako elkarrizketan. «Norbaitek txintxetak bota ditu Oiartzunen», adierazi zuen hark. Hirugarren etapan ere zenbait zulatu izan dira arrazoi beragatik. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230218/inflazioari-izkin-egin-dio-autoen-salmentak-142-handitu-da-hegoaldean.htm | Ekonomia | Inflazioari izkin egin dio autoen salmentak: %14,2 handitu da Hegoaldean | Gasoil motordun autoen salmenta jaitsi da soilik. Gasolina eta gasoila erabiltzen ez duten autoen matrikulazioa %31,8 igo da. | Inflazioari izkin egin dio autoen salmentak: %14,2 handitu da Hegoaldean. Gasoil motordun autoen salmenta jaitsi da soilik. Gasolina eta gasoila erabiltzen ez duten autoen matrikulazioa %31,8 igo da. | Inflazio eta interes tasa handiko epea izan da 2023ko urtarriletik ekainerakoa. Inflazioaren igoera gutxinaka apaltzen ari bada ere, prezioak inoiz baino handiagoak dira oraindik ere, eta kreditu bat eskatzea aspaldiko garestien da egun. Egoera horri aurre egin dio autoen sektoreak, Hego Euskal Herrian auto partikularren matrikulazioa %14,2 handitu baita: urtearen lehen erdian 16.056 auto saldu dira, eta iazko epe berean, berriz, 14.062.
Gasolina erregaitzat duten auto gehiago saldu dira aurten iaz baino, baina auto guztien hazkundearen erritmoaren azpitik: %4,8 gehiago. Diesel autoe salmentak bakarrik egin du behera: -%7,8. Bi erregai horiek erabiltzen ez dituzten autoak ugaritu dira gehien, %31,8. Izan ere, auto hibridoak eta elektrikoak gero eta gehiago saltzen ari dira; batetik, horiek eskuratzeko diru laguntza gehiago daudelako, eta, bestetik, gutxiago kutsatzen duten autoak izanda abantaila batzuk dituztelako.
Gehien saldutako marken artean, lehen hamarretan, Frantziakoak dira nagusi, baina Asiako fabrikatzaileak ere indartsu dabiltza. Peugeot da gehien saltzen den marka, 1.390 auto saldu baititu, eta, haren hurrengo, Asiako bi marka: Kia (1.202) eta Hyundai (1.168). Hortik aurrera, hurrenez hurren, Renault, Dacia, Toyota, Volkswagen, Seat, Citroen eta Mercedes. Hala, lehen hamar enpresen artean, Frantziako markek Hego Euskal Herrian 4.468 auto saldu dituzte dagoeneko 2023an, eta Asiakoek, berriz, 3.494. Ondoren Alemaniakoak daude, 1.586 salduta, eta Espainiako Seatek 804 saldu ditu. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230219/petrolio-gutxiago-ekoizten-jarraituko-du-saudi-arabiak.htm | Ekonomia | Petrolio gutxiago ekoizten jarraituko du Saudi Arabiak | Eguneko milioi bat upel gutxiago ekoitziko ditu abuztuan ere. Upelaren prezioa 80 dolarretik gora garestitzea da helburua. Errusiak ere iragarri du 500.000 upel kenduko dituela merkatutik. | Petrolio gutxiago ekoizten jarraituko du Saudi Arabiak. Eguneko milioi bat upel gutxiago ekoitziko ditu abuztuan ere. Upelaren prezioa 80 dolarretik gora garestitzea da helburua. Errusiak ere iragarri du 500.000 upel kenduko dituela merkatutik. | Saudi Arabiak iragarri du beste hilabertez luzatuko duela petrolio ekoizpena murrizteko erabakia, abuztura arte gutxienez. Izan ere, Brent upelaren prezioa garestitzeko apustuak ez du esperotako emaitza izan gaur-gaurkoz. Upela 80 dolarretik gora nahi du Riadek, baina egun 75 eta 76 dolar artean ari da salerosten nazioarteko merkatuetan.
Egunean milioi bat upel gutxiago ekoizten ari da orain. Hamabi milioi upel ekoizteko gaitasuna dauka Saudi Arabiak, baina bederatzi ari da merkaturatzen egun. Azken urteetako kopururik txikiena da, baina kosta ahala kosta garestitu nahi du petroloaren prezioa Riadek, bere kontuak orekatzeko.
Ekainean, neurria iragarri zuenean, prezioa gora egiten hasi zen, baina ez nahi zuen beste. Eta hori bera gertatu zitzaion atzo ere. Hori dela eta, ez du baztertu ekoizpena txikitzeko epea gehiago luzatzea, ordainetan diru sarrerak nabarmen murriztuko bazaizkio ere.
Riaden mugimenduak izan du erantzunik, dena den. Errusiak iragarri baitu 500.000 upel erretiratuko dituela merkatutik abuztuan. Lehenago ere egina zuen iragarpen hori Moskuk, eta ez du argitu aurretik esandakoarekin loturarik duen edo murrizketa gehiago ote diren. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230220/philipsen-nagusitu-da-baionan.htm | Kirola | Philipsen nagusitu da Baionan | Alpecin taldeko txirrindulari flandriarrak irabazi du Frantziako Tourreko hirugarren etapa, esprintean. Sailkapen nagusian, ez dago aldaketa aipagarririk, eta Adam Yatesek eutsi egin dio maillot horiari. Txintxetak bota dituzte berriro errepidera. | Philipsen nagusitu da Baionan. Alpecin taldeko txirrindulari flandriarrak irabazi du Frantziako Tourreko hirugarren etapa, esprintean. Sailkapen nagusian, ez dago aldaketa aipagarririk, eta Adam Yatesek eutsi egin dio maillot horiari. Txintxetak bota dituzte berriro errepidera. | Zornotza (Bizkaia) eta Baiona arteko ibilbidea kontuan hartuta, etapa aproposa zen esprintean amaitzeko, eta halaxe izan da. Jasper Philipsen flandriarra (Alpecin) izan da azkarrena Lapurdiko hiriburuan, Frantziako Tourreko hirugarren etapan. Philipsenek Phil Bauhausi (Bahrain) eta Caleb Ewani (Lotto) hartu die aurrea azken zuzengunean. Hirugarren garaipena du Tourrean; iaz lortu zituen aurreneko biak. Flandriarrak Tyler Hamiltoni hartu dio lekukoa. Estatubatuarra izan zen Baionan irabazi zuen azkena, duela hogei urte.
Sailkapen nagusian ez da egon aldaketa aipagarririk. Bigarren etapan ez bezala, Tourra irabazteko faboritoek ez dute gainsaririk eskuratu, ez Debako tarteko esprintean (Gipuzkoa), ezta Baionako helmugan ere. Hala, aldeak ez dira aldatu lehen sailkatuen artean. Adam Yatesek (UAE) eutsi egin dio maillot horiari. Ingelesak sei segundo ateratzen dizkio Tadej Pogacar taldekideari eta Simon anaia bikiari (Jayco).
Lehen bi etapa gogorren ostean, tropelak lasai antzean hartu du gaurko egitekoa. Gainera, Zornotzatik abiatu eta berehala osatu da eguneko ihesaldia. Bi txirrindularik egin dute aurrera: Neilson Powless estatubatuarrak (Education First) eta Laurent Pichon bretainiarrak (Arkea). Powless ihesean ibili zen bezperan ere. Gaur, helburu argia zuen: mendiko maillotari eustea. Lau mendate igoko zituzten Zornotza eta Baiona artean, eta ahalik eta puntu gehiena bildu nahi zituen lidergoa sendotzeko. Pichonek, berriz, Arkearen maillota luzitu nahi zuen. Tropelak ez zuen inolako asmorik indarrak azkar xahutzeko, eta joaten utzi die. Baina kontrolpean izan ditu une oro, hiru minutu eta erdira gehienez.
Donostira iritsi bezain laster, Powlessek amore eman du. Helburua betea zuen, lehena izan baita mendate guztietan. Pichon geratu da bakarrik aurrean. Bi minutura zuen tropela. Talde nagusian, hainbat txirrindulariri gurpilak zulatu zaizkie, eta berehala jakin da arrazoia: bezperan bezala, ezezagunek txintxetak bota dituzte errepidera. Penagarria da halako portaera makurrek euskal zaleak ematen ari diren irudi ederra zikintzea.
Pichon bakarrik sartu da Ipar Euskal Herrira, baina esprinterrak dituzten taldeak lanean serio hasi bezain laster hasi da haren aldea jaisten. Ibilbideak ere mesede egin die lan horretan, zailtasun handirik gabekoa baitzen. Hala, helmugarako 37 kilometro falta zirela harrapatu dute bretainiarra. Tropelak elkarrekin egin du helmuga arteko ibilbide gorabeheratsua. Bezperan ez bezala, ez da egon azken orduko ezustekorik, eta esprintean erabaki da etapako garailea, eta Philipsen izan da azkarrena.
Euskal Herrian hiru etapa jokatu eta gero, Euskal Herritik kanpo jokatuko da laugarrena, Okzitanian. Akizen hasiko da, eta Nogaron amaituko da. Txirrindulariek 182 kilometro egin beharko dituzte, guztiak ia lauak. Laugarren Mailako Demu mendatea bakarrik igoko dute: bi kilometro luze da, eta, batez beste, %3,5eko pendiza du. Gailurretik helmugara ia 30 kilometro daude. Itxuraz, etapa aproposa da berriro esprintean amaitzeko, baina ziur norbait saiatuko dela ihesean iristen. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230222/baionan-banderen-ehizan.htm | Politika | Baionan, banderen ehizan | Euskara eta ikurrinak presente izan dira Baionako iritsieran. Tentsio batzuk izan dira, mezu batzuk kentzen saiatu baitira zenbait polizia. | Baionan, banderen ehizan. Euskara eta ikurrinak presente izan dira Baionako iritsieran. Tentsio batzuk izan dira, mezu batzuk kentzen saiatu baitira zenbait polizia. | «Eta batzuentzat berri on bat: Uztaritzeko bidea bukatua da». Irri karkailak eragin ditu Peio Hegik, astelehen arratsaldean, Tourreko hirugarren etaparen helmugan pantaila erraldoiari begira ari ziren euskaldunen artean. Lasterketako ohiko esatariarekin batera aritu da giroa animatzen, euskaraz, eta komentarioak ere araberan egin ditu, izan txirrindularien jatorriaz edo Tourra pasatzeak urteetan luzatutako obra batzuk bukarazteko duen gaitasunaz. Ahoz presentzia handia izan du euskarak bozgorailuetatik egin duten kontakizunean.
Ikurrinak ere ez ziren eskas. Azken metroetan lekua hartua zuten guziei banatu dizkiete Gure Esku-ko kideek. Poltsatik atera ahala herritar andana etortzen zitzaien eskean, edozein jatorritakoa izanik ere. «Lehen berrehun bat banatu ditugu, eta orain gehiago», zioen eguerdian militante batek, harriturik.
Euskal Herri osoko errepideak zeharkatu ditu aurten Frantziako Tourrak, eta Euskal Herria nazioartera zabaltzea jarri dute helburu instituzioek eta zenbait eragilek. Nazioartera zenbat iritsi den ezin jakin, baina Frantziako telebistan publikoan entzundako komentarioak deigarri egin zaizkie bati baino gehiagori, Euskal Herriaren eta euskararen izaera kontuan hartu baitituzte.
Mezu politikorik ez
Patxa plazan antolatu du festa Gure Esku-k. Egun osoko egitaraua antolatu dute, jatekoa, edatekoa, eta askotariko animazioak. Arratsalde hasieran, txaranga batek lagunduta abiatu dira kalejiran, ikurrinak eta Nafarroako banderak eskuetan zituztela. Askoren kuriositatea piztu du, bereziki nazioarteko telebistek lekua hartua duten Xaho plaza ingurutik pasatzean. Etaparen helmugara buruz joan ahala, jende gehiago txertatzen zitzaien taldera. Iritsi, ikurrinak atera, eta dozenaka esku luzatu zaizkie eskean.
Baina herritarrak ez dira izan banderen atzetik ibili diren bakarrak. Frantziako Polizia eta Jendarmeria mezu politikoa zeramaten banderak kentzen aritu dira. Lehen, lehengo astean Frantziako Poliziak hil zuen 17 urteko Nahel gaztearentzat justizia eskatzen zuen bandera baten bila joan dira. «Ez da horretarako lekua eta momentua», esplikatu dute agenteek, antolatzaileen eskaera bat zela erranez. Ondotik, euskal presoen etxeratzearen aldeko beste bandera bat kentzen entseatu dira. Tentsio momentu batzuk izan dira polizien jarreraren kontra protestan hasi direnekin, baina ez da istilurik gertatu. |
2023-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/230223/sirens-dokumentalak-irabazi-du-zinegoak-jaialdiko-sari-nagusia.htm | Kultura | ‘Sirens’ dokumentalak irabazi du Zinegoak jaialdiko sari nagusia | Warsha gailendu da film laburren artean: publikoaren eta epaimahaiaren aitortzak eskuratu ditu. Emakumezkoak izan dira saridun gehienak. | ‘Sirens’ dokumentalak irabazi du Zinegoak jaialdiko sari nagusia. Warsha gailendu da film laburren artean: publikoaren eta epaimahaiaren aitortzak eskuratu ditu. Emakumezkoak izan dira saridun gehienak. | Zinegoak Bilboko LGTBIQ+ zinema eta arte eszenikoen jaialdiko sariak banatu dituzte iluntzean. Libanoko errealitateak izan dira protagonista aurtengo sarituen artean: Sirens dokumentalak eskuratu du sari nagusia, eta Warsha gailendu da film laburren artean. Antolatzaileek emakumeen presentzia azpimarratu dute: bederatzi sarietatik seitan emakumezkoak izan dira garaile.
Slave to Sirens metal taldearen bizitzari eta musikari buruzko dokumentala da Sirens. Rita Baghdadi da zuzendaria, eta, epaimahaiaren ustez, lanak ederki islatzen du Libanoko iraultzaren testuingurua: «Panorama konplexua kontatzen du, non gatazka politiko, sozial eta kulturala gorputzaren praktikekin lotzen den, aldaketa eragile gisa, gorputza desio, sormen, erresistentzia eta eraldaketa sozialerako leku gisa eratuz: erregimena erori ostean sortu diren disidentzien ispilu». Era berean, epaimahaiak aipamen berezia egin dio Juliaca Carik zuzendutako Uyra, a retomada de floresta lanari, «ikuspegi dekolonialetik filmatzen duen testuinguruarekiko kosmobisio iragazkorra erakusteagatik». FIK eta KRAK sailetan, berriz, Julia Muraten Regra 34 eta Theo Montoyaren Anhell69 filmak nagusitu dira, hurrenez hurren.
Film laburren artean, Dania Bdeirren Warsha izan da lan gailena: ikusleen eta epaimahaiaren sariak irabazi ditu. «Aurrez aurre dauden bi munduren gainean eraikita dago: mundu zapaltzaile eta ilun batetik, bere barne askatasuna bizitzera igaroko da protagonista, zailtasunez eta arriskuz beteriko bide baten ondoren», argudiatu dute.
Gazte epaimahaiak, berriz, Isa Luengo eta Sofia Esteve Santojaren Perpetua felicidad film laburra saritu du, «islatzen duen istorioagatik eta naturaltasunagatik». Aniztasun eta Giza Eskubideen epaimahaiak, berriz, Tunde Skovranen Who I Am Not film luzea saritu du. «Oraindik oso ikusezina den sexu arteko disidentziaren bi bide eskaintzen ditu. Pertsona intersexualen bizitzak zeharkatzen dituzten egiturazko indarkeriak erakusteaz gain, loturak eta laguntza eta zaintza sareak ere erakusten ditu filmak», adierazi dutenez.
Eman dituzte sari gehiago ere. Besteak beste, Casa Susanna lanak eskuratu du Lesbianismoaren eta Generoaren saria; Armairutik plazara proiektuak lortu du ZG/PRO WIP saria; Sol Mirandak jaso du Protagonistaren Interpretaziorik Onenaren saria; eta Alejandro Goicek, berriz, taldeko aktorerik onenarena.
Gaur amaitu da Zinegoak jaialdiaren 20. aldia, baina uztailaren 5era arte aukera egongo da Sail Ofizialeko filmetako batzuk Filmin plataforman ikusteko. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230248/udako-kontratuek-bultzatuta-10etik-jaitsi-da-langabezia-tasa.htm | Ekonomia | Udako kontratuek bultzatuta, %10etik jaitsi da langabezia tasa | Maiatzean baino 2.643 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian ekainean, eta urte arteko jaitsiera 8.347koa izan da. | Udako kontratuek bultzatuta, %10etik jaitsi da langabezia tasa. Maiatzean baino 2.643 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian ekainean, eta urte arteko jaitsiera 8.347koa izan da. | Langabeziak beheraka jarraitzen du Hego Euskal Herrian, eta %10eko langatik behera egin du: %9,93koa da ekainean. Hala, gaur egun 134.644 langabe daude Hegoaldean, maiatzean baino 2.643 gutxiago, eta iazko ekainean baino 8.347 gutxiago. Emakume langabe gehiago daude gizonak baino, langabeen %58,9 baitira emakumezkoak.
Zerbitzuen sektorean nabaritu da batez ere langabeziaren jaitsiera; izan ere, udan langile gehiago behar izan ohi dituzte hainbat sektorek, ostalaritzak esaterako, eta horregatik jaitsi da bereziki langabezia zerbitzuetan: maiatzean baino 1.870 langabe gutxiago daude. Industrian, aurreko hilean baino 434 langabe gutxiago daude ekainean; eraikuntzan, 116 gutxiago; eta nekazaritzan, berriz, 81 gutxiago.
Ekaina hilabete ona izan ohi da enplegu datuei dagokienez. 1996tik hona, urtero langabezia jaitsi da ekainean maiatzarekin alderatuta, baita 2008aren krisiak gogorren jo zuen urteetan ere. Izan ere, udararen atarian gora egiten du beti kontratazioak, zerbitzuetan batez ere (tabernak, jatetxeak, hotelak, ostatuak, logistika eta abar).
Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako Lan sailburuaren ustez, langabeziaren jaitsierak adierazten du ekonomia hazten ari dela, baita enpleguaren egoera egonkorra dela ere. Bestalde, Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilariak ere esan du datuak onak direla, eta egoera 2008aren aurreko datuetara itzultzen ari dela.
Sindikatuak eta patronala
ELA sindikatuak langabezia datuen inguruko balorazioa egin du, eta nabarmendu langabeen ia %60 emakumeak direla. LAB sindikatuak ere hori bera nabarmendu du, eta uste du sortutako enplegua kalitatezkoa ez izateak «genero arrakala areagotu» duela.
Bestalde, langabeak «babesik gabe» daudela ere salatu du ELAk, lanik ez dutenen %53,64k ez baitute inolako saririk jasotzen. Maiatzean, lanik ez zutenen %52,77 ziren inolako saririk jasotzen ez zutenak. ELAk gogorarazi du Hego Euskal Herriko langabezia datua Europako batezbestekotik «urrun» dagoela oraindik ere, %6,2koa baita Europako Batasunean.
CCOO sindikatuak, kontrara, ontzat jo ditu langabezia datuak, eta Mari Cruz Vicente sindikatuko enplegu idazkariak esan du sindikatuen eta Espainiako Gobernuaren arteko akordioak berresten dituztela datuok. Sindikatuarentzat, Pedro Sanchez Espainiako presidentearen agintaldian enpleguaren sorrera eta kalitatea egokiak izan dira.
CEOE Espainiako patronal nagusiak adierazi du azken langabezia datuek «desazelerazioa» erakusten dutela enpleguaren gorakadan, normalean ekainean langabezia gehiago jaisten delako eta Gizarte Segurantzak afiliatu gehiago lortzen dituelako. Horrez gain, adierazi du autonomoen afiliazio datua 2012tik izandako «okerrena» dela; patronalaren ustez, datu horrek adierazten du enpresa txiki eta ertainak direla gehien kaltetutakoak.
Afiliazioak behera
Hala ere, Gizarte Segurantzan kotizatzen dutenen kopuruak behera egin du, maiatzean baino 603 kotizatzaile gutxiago baitzeuden ekainean (1.308.513). Sektoreka, nekazaritzan gutxitu dira gehien kotizatzaileak: maiatzean baino 1.543 gutxiago daude. Etxeko langileak 25 gehiago dira orain; autonomoak, 60 gutxiago; eta itsasoko langileak, 70 gehiago.
Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak enpleguaren «dinamismo ezin hobea» goratu du, eta adierazi du sortutako enplegua «egonkorragoa» dela. Izan ere, Espainian gora egin du afiliazioak, ia 21 milioi kotizatzailera; Hego Euskal Herrian, ordea, behera egin du. Otsailetik maiatzera, hilabetez hilabete handituz joan da afiliazioa, maiatzean goia jo arte: 1.309.116 afiliatu zenbatu zituzten orduan, inoizko daturik handiena. Ekainean, baina, jaitsi egin da pixka bat, 1.308.513 kotizatzailera.
Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak ere datu onak direla adierazi du, eta gazteen langabezia «inoizko apalena» dela nabarmendu. Esan du 2021eko lan erreforma on egiten ari zaiola lan merkatuari, baita lan arteko gutxieneko soldataren igoera ere, baina aitortu du «egiteko asko» dagoela oraindik. Enpleguari dagokionez, 2023aren lehen erdia «oso ona» izan dela adierazi du Espainiako Gobernuak, baina moteltzea antzeman duela aitortu.
Kontratu mugagabeak, behera
2021eko lan erreformatik hona asko handitu da lan kontratu mugagabeen proportzioa, aldi baterako kontratuak debekatu egin baititu Espainiako Gobernuak, baina maiatzetik ekainera behera egin du kontratu mugagabe berrien ehunekoak, nahiz eta ez den jaitsiera deigarria izan. Maiatzean sinatutako kontratuen laurdenak baino gehiago ziren mugagabeak, %25,93, eta ekainean, berriz, %24,31 izan dira behin betikoak.
Nahiz eta aldi baterako kontratuen mota gehienak debekatu, enpresek topatu dituzte saihesbideak langileak epe jakin baterako kontratatzeko. Lehenik eta behin, aldizkako kontratu finkoen kasua dago. Bestalde, enpresa askok zera egiten dute: kontratu mugagabeak sinatu, eta handik gutxira arrazoirik gabe bota; izan ere, enpresak kalte ordain txikia ordaindu behar du hori egiteagatik (hogei egun lan egindako urte bakoitzagatik). |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230249/espainiako-pilota-federazioko-buruari-nazioarteko-idazkari-kargua-kendu-diote-euskadikoaren-kontrako-kanpainarengatik.htm | Kirola | Espainiako Pilota Federazioko buruari nazioarteko idazkari kargua kendu diote, Euskadikoaren kontrako kanpainarengatik | «Iraintzea eta eraso egitea» egotzi dio Xavier Cazaubon presidenteak Julian Garcia Angulo espainiarrari, eta kargugabetzea erabaki du. Nazioarteko Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. | Espainiako Pilota Federazioko buruari nazioarteko idazkari kargua kendu diote, Euskadikoaren kontrako kanpainarengatik. «Iraintzea eta eraso egitea» egotzi dio Xavier Cazaubon presidenteak Julian Garcia Angulo espainiarrari, eta kargugabetzea erabaki du. Nazioarteko Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. | Nazioarteko Pilota Federazioak uztailaren 29an bozkatuko du Euskadikoa kide izateko estatutuak aldatu edo ez, eta, horren kontra Espainiakoak eginiko kanpainak eraginda, Xavier Cazaubon presidenteak erabaki du Espainiako Pilota Federazioko buru Julian Garcia Angulo idazkari nagusiaren kargutik kentzea.
Ikusi gehiago: Euskadiko Federazioa «itxaropentsu eta zuhur» dago Nazioartekoaren batzarrari begira
Mexiko Hirian atzo sinaturiko gutunean eman du Cazaubonek erabakiaren berri. Garciari zuzenean zuzenduriko testuan. «2023ko apirilaren 13tik Nazioarteko Pilota Federazioari eraso egiten aritu zara, eta, zehazki, neuri». Presidenteak espainiarrari gogoratu dio federazioak apirilaren 10ean «aho batez» erabaki zuela ezohiko batzarrera deitzea estatutuak aldatzeko, Euskadiko Federazioa kide gisa onartzeko aukera zabaltzeko.
Batzarrera deitze hutsak «eraso eta mehatxu olde» bat eragin zuela azaldu du Cazaubonek. «Isilik egon naiz zure laido eta difamazioen aurrean».
Baina espainiarrak kideei bidaliriko azken agirian federazioaren 44. artikuluak idazkari nagusiari ematen dizkion eskumenak gainditu dituela iritzita, Garcia kargu horretatik kendu du presidenteak.
Apirilaren 13tik erakundeari egunero eraso izana egotzi dio Cazaubonek Garciari, eta beste herrialdeetako federazioei ere mehatxu egitea leporatu dio. «Sentitzen dut erabaki hau hartu behar izatea».
Batzarra, 29an
Nazioarteko Pilota Federazioak ezohiko batzarra egingo du Mexiko Hirian, eta horretan bozkatuko dute Euskadiko Federazioa kide izateko estatutuak aldatu edo ez. Horretarako propio antolatu dute batzarra, eta ez dago beste gairik agendan.
Bozketan parte hartzen duten bi herenen babesa behar da batzar horretan estatutuak aldatzeko. Estatutuak aldatuz gero, jarraian beste bozketa bat egin asmo dute Euskadiko Federazioa kide gisa onartu edo ez erabakitzeko. Bozketa egingo balitz, gehiengo sinplea aski litzateke kide berria onartzeko.
Espainiako Federazioak apirilean bertan esan zuen ezetz bozkatuko duela. Garcia Angulok argudiatu izan duenez, Euskadiko Federazioa sartzeak «eraso» egiten dio Espainiako Federazioari eta Espainiari.
Euskadiko Federazioa onartuz gero, horren pilotariek nazioarteko txapelketa guztiak jokatuko lituzkete, baita Munduko Txapelketa ere. 2026an jokatzekoa da, San Luisen (Argentina), eta 2030ean, berriz, Euskal Herrian. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230250/hendaia-eta-irun-arteko-oinezko-zubia-berriz-hetsi-du-frantziak.htm | Politika | Hendaia eta Irun arteko oinezko zubia berriz hetsi du Frantziak | Frantziako Tourraren karietara zubia ireki zuten atzo, baina berriz hesiz josi dute goiz honetan, Frantziako Poliziaren zaintzapean. Egoera salatzeko elkarretaratze bat eginen dute ostiralean. | Hendaia eta Irun arteko oinezko zubia berriz hetsi du Frantziak. Frantziako Tourraren karietara zubia ireki zuten atzo, baina berriz hesiz josi dute goiz honetan, Frantziako Poliziaren zaintzapean. Egoera salatzeko elkarretaratze bat eginen dute ostiralean. | Oren batzuk besterik ez du iraun Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) lotzen dituen oinezko zubian ibiltzeko aukerak. Bi urte baino gehiago hetsirik pasatu ondoan, zubia ireki zuten atzo, Frantziako Tourraren karietara. Baina, goiz honetan, berriz ere hetsi dute, hesiak jarriz bidearen erdian. Langile batzuk aritu dira hesteko lanetan, Frantziako Poliziaren begiradapean. Kotte Ezenarro Hendaiako auzapezak argi utzi du ez dela Hendaiako Herriko Etxearen erabakia, Frantziako Estatuaren ordezkariena baizik.
2021eko urtarrilean, Pirinio Atlantikoetako prefeturak eman zuen mugetako zortzi pasabide hesteko agindua, eta Hendaia eta Irun arteko oinezko zubia hetsirik egon da ordutik. Atzo, zubia ireki izana txalotu zuten bi herrietako auzapezek; Jose Antonio Santanok eta Ezenerrok, biek, maiz salatu dute zubiaren hetsiera. Goizean, Ezenarrok adierazi du Frantziako Estatuaren eta Espainiako Estatuaren arteko «immigrazioaren kudeaketari buruzko liskar» bat pairatzen dutela bi herriek. Egoera salatzeko elkarretaratze bat eginen dute ostiralean, 18:00etan, bi auzapezek deituta.
Zubian izan dira eguerdian Santano eta Ezenarro. Tourraren biharamunean zubia berriz hestea «probokazio bat» dela salatu du Ezenarrok. Santanok uste du «lotsagarria» dela hesteko erabakia. Gainera, Ezenarrok jakinarazi du Gerald Darmanin Frantziako barne ministroari idatziko diola arrats honetan, egoera salatzeko.
Egoerari erantzunez, Pirinio Atlantikoetako Julien Charles prefetak adierazi du zubi hori «Parisen eta Madrilen arteko negoziazioak bukatzean» irekiko dela. Dena dela, ez du erran noiz izan daitekeen. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230251/sei-hilabeteko-kartzela-zigorra-ekainean-epaitutako-tubacexeko-langileari.htm | Ekonomia | Sei hilabeteko kartzela zigorra ekainean epaitutako Tubacexeko langileari | ELAk epaiaren aurkako errekurtsoa aurkeztuko du. Irailean greban atxilotutako beste sei langile epaituko dituzte. | Sei hilabeteko kartzela zigorra ekainean epaitutako Tubacexeko langileari. ELAk epaiaren aurkako errekurtsoa aurkeztuko du. Irailean greban atxilotutako beste sei langile epaituko dituzte. | Tubacexeko grebaren epaiketak aurrera doaz, eta enpresako langile bati sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri dio Gasteizko epaitegi batek. Ekainaren 15ean izan zen epaiketa, eta atxiloketari aurre egiteagatik zigortu dute. Fiskaltzak hasieran 21 hilabetetako zigorra ezarri nahi zion, baina zigorra sei hilabetera murriztu diote epaitegietan.
ELA sindikatuak uste du langilea absolbitu egin behar dela, egiaztatuta gelditu delako ez dela egon agintaritzaren aurkako jokabiderik. Beraz, sindikatuak epaiaren aurkako errekurtsoa aurkeztuko du, ertzainek epaiketetan izandako kontraesanak eta haien jarrera oldarkorrak salatzeko.
Tubacexeko langile batzordearen arabera, atxiloketa egunean Ertzaintzak «jarrera bortitza» izan zuen zigortuarekiko, eta betirako lesio bat eragin zioten besoan. Langileen aurkako prozesu judizialak eta langileen borroka kriminalizatzeko ahaleginak eten egin behar direla dio ELAk, eta udako mobilizazioetan parte hartzeko deia egin die herritarrei.
Irailean epaiketa gehiago egingo dira greban atxilotutako beste sei langileren aurka. |
2023-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/230252/hego-euskal-herrian-ere-maskara-ez-da-derrigor-jarri-beharko-osasun-zentroetan.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian ere, maskara ez da derrigor jarri beharko osasun zentroetan | Espainiako Ministroen Kontseiluak hartu du erabakia, eta BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu ondoren sartuko da indarrean. Maskarak «oso gomendagarriak» izango dira pertsona zaurgarriak dauden lekuetan eta arnas infekzioren baten sintomak daudenean. | Hego Euskal Herrian ere, maskara ez da derrigor jarri beharko osasun zentroetan. Espainiako Ministroen Kontseiluak hartu du erabakia, eta BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu ondoren sartuko da indarrean. Maskarak «oso gomendagarriak» izango dira pertsona zaurgarriak dauden lekuetan eta arnas infekzioren baten sintomak daudenean. | Espainiako Ministroen Kontseiluak gaur onartu du osasun zentroetan, zentro soziosanitarioetan eta farmazietan maskara derrigorrean erabili beharrik ez izatea. Gomendagarriak izango dira aurrerantzean ere, baina derrigorrezko erabilerari eutsiko zaio soilik ospitaleetako gune jakin batzuetan; hain zuzen ere, gaixo larriak eta immunodeprimituak dauden eremuetan, ebakuntza geletan eta zainketa intentsiboetako unitateetan. Gaur edo bihar sartuko da indarrean aldaketa, behin Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu eta gero.
2020ko abendutik nahitaez bete beharreko arau bat desagertuko da hala. Maskararen erabilera orokortuta egon zen hilabete askotan, toki askotan. COVID-19ari aurre egiteko osasun agintariek erabilitako neurririk nabarmenenetariko bat izan zen hilabete ugaritan. Apurka, neurriak arintzera egin da, eta osasun zentro eta antzekoak izan dira derrigorrezko erabilera izan duten azkenak. Espero zen, hala ere, aldaketa eremu horietan ere.p>
Izan ere, joan den hilean, ekainak 23 zituela, justu zentro mota horietan maskara nahitaez erabiltzeko derrigortasuna kentzea erabaki zuten Espainiako Osasun Ministerioak eta autonomia erkidegoetako osasun arduradunek, Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluan. Azken ebazpena besterik ez zen falta ordutik. Osasun ministro Jose Miñonesek esan du pandemiatik «indartsuago» atera dela gizartea, eta, arduraz jokatu behar dela ahantzi gabe ere, izurri urteei «adio» esaterako egunak direla hauek. Gogoratu zuen, hala ere, adinekoen egoitzetan-eta, sintomak agertzen badira prebentzio neurriak «indartzeko» modua egongo dela beti.
Ministroaren arabera, bi zio nagusik ahalbidetu dute erabakia. Birusaren omikron aldaera ez da hain erasokorra, gaitza samurtu egin du horrek, eta txertatuta daude herritar asko: horrek ere apalarazi egin du izurria. OME Osasunaren Mundu Erakundeak berak maiatzaren 5ean bertan behera utzi zuen osasun larrialdia. Neurriak arinduta ere, gaitzaren gaineko kontrol epidemiologikorako neurriek jarraituko dutela esan dute ministerioko iturriek, ezin direla horiek baztertu. Osasun publikoko arazo bat da oraindik ere COVID-19a, baina haren larritasuna apaldu egin da; hori da aldaketaren atzean dagoena.
Apurka-apurka
Iragan neguan, otsailean, erabaki zuen Espainiako Gobernuak garraio publikoan maskara jartzea derrigorrezkoa ez izatea, izurriaren intzidentziaren bilakaera epidemiologiko ona zela eta. Trenetan, hegazkinetan, autobusetan eta metroan erretiratu zuten haren derrigorrezko erabilera. Optiketan, ortopedietan eta audioprotesi zentroetan ere derrigorrezkoa ez izatea onartu zuten.
Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik ez da beharrezkoa maskara leku publikoetan. Frantziako Gobernuak 2022ko maiatzean kendu zuen maskara leku publikoetan derrigorrez erabiltzeko legea. Ordutik, osasun egoitzetan soilik ez da beharrezkoa izan, baina egoitza bakoitzaren esku izan da haren erabilera zehaztea. Baionako ospitalean, kasurako, aurtengo apirilera arte beharrezkoa zen maskara erabiltzea; hilabete horretan kendu zuten neurria. Nolanahi ere, sintomak izanez gero «gomendagarria» dela argi utzi zuten neurria bertan behera uztea. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.