date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230464/entzierro-jendetsua-baina-azkarra-eta-garbia.htm | Bizigiro | Entzierro jendetsua, baina azkarra eta garbia | Bi minuto eta 20 segundo baino ez du iraun Jose Escolar abeletxeko zezenen lasterketak. | Entzierro jendetsua, baina azkarra eta garbia. Bi minuto eta 20 segundo baino ez du iraun Jose Escolar abeletxeko zezenen lasterketak. | Larunbatarekin egokitu da aurten sanferminetako bigarren entzierroa, eta, asteburua izaki, jendetsua izan da. Halere, printzipioz garbi samarra izan da.
Jose Escolar abeltegiko (Avila, Espainia) zezenak eraman dituzte zezen plazara. Horietako bat jarri da lasterketaren buru. Baina zuzen joan da, aldeetara adarkadarik bota gabe, eta korrikalariekin entretenitu barik. Horren eraginez, entzierro azkarra izan da: 2'20''.
Estafeta kalean egon da arriskua, edonola ere. Zezen baten adarra bizkarrean sentitu du korrikalarietako batek, paretaren kontra estuturik geratu denean. Edonola ere, zorionekoa izan da, eta ez dio adarra sartu. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230465/pse-eek-ohartarazi-du-lortutakoa-ahanzturaren-estoldetan-galtzeko-arriskua-dagoela.htm | Politika | PSE-EEk ohartarazi du lortutakoa «ahanzturaren estoldetan» galtzeko arriskua dagoela | Eneko Anduezak azpimarratu du Sanchezen gobernua izan dela «Espainiako historian egon den onena». Patxi Lopezek PPri egotzi dio eskubideak «saltzen» ari dela boterea lortzeko. | PSE-EEk ohartarazi du lortutakoa «ahanzturaren estoldetan» galtzeko arriskua dagoela. Eneko Anduezak azpimarratu du Sanchezen gobernua izan dela «Espainiako historian egon den onena». Patxi Lopezek PPri egotzi dio eskubideak «saltzen» ari dela boterea lortzeko. | PSE-EEk hauteskunde ekitaldia egin du gaur goizean Barakaldon (Bizkaia), eta han izan dira Eneko Andueza idazkari nagusia, eta Patxi Lopez eta Maria Guijarro Kongresurako Bizkaiko hautagaiak. Mezu argia helarazi dute hirurek: eskuinak eta ultraeskuinak boterea eskuratuz gero, lorpen sozialetan atzera egiteko arriskua dagoela. Espainiako Gobernuak azken urteetan eskubideak zabaltzeko egindako lana goratu du Anduezak, eta, besteak beste, aipatu egin ditu mendekotasuna duten pertsonen zaintza, klima aldaketaren aurkako borroka, «aniztasunarekiko» errespetua eta Eutanasiaren Legea. «Ez dugu onartuko lortutako guztia ahanzturaren, gorrotoaren eta indargabetzearen estoldetan gal dadin, eskuinak eta ultraeskuinak nahi duten moduan», ohartarazi du. PSE-EEko idazkari nagusiak esan du sozialistek oraindik «amaitu gabe» dagoen proiektu bat dutela Espainiarentzat, eta pertsonen bizitza «duintzeko» helburu argia duela. «Ziurrenik, PSOEren gobernua Espainiako historiako gobernurik onena izan da. Herritar guztiak babestu dituen alderdia gara, krisi baten erdian Espainia Europako buru izatea ahalbidetu duena, pentsiodunen alderdia gara, langileen alderdia gara, emakumeen alderdia, ikasleak, gazteak, nahi duzuna maitatu eta nahi duzunarekin ezkondu ahal izatea bermatzen duen alderdia gara» adierazi du. Buruzagi sozialistaren esanetan, PSOEk irabaziko ditu hauteskundeak, eta gogorarazi du PPk ultraeskuinaren babesa bilatu duela behar izan duenean, Extremaduran (Espainian) egin zuen bezala. PPren eta Voxen arteko aliantzaz ohartarazi du Anduezak: «Herri honetako herritarrei sinestarazten saiatzen ari dira behartuta egin dituztela akordioak ultraeskuinarekin ehunka udal eta autonomia gobernuetan, baina ez dute sinesgarritasunik. Haur bat besoetan hartuta baino erosoago daude». Horrez gain, EAJri eta EH Bilduri abstentzioaren «hipotesi faltsua» elikatzea aurpegiratu die, PSOEren sinesgarritasuna murrizten saiatzeko. Bestalde, Patxi Lopez Kongresurako Bizkaiko zerrendaburuak deitoratu egin du PPk boterea lortzeko «eskubideak saldu» izana. «Voxekin itunak eginez, euren printzipioak besaulkien truke aldatzen ari dira. PP Voxen programa eta printzipio erreakzionarioak irensten ari da». Lopezen esanetan, hori dena da uztailaren 23ko hauteskundeetan jokoan egongo dena. Lopez ziur agertu da PSOEk irabaziko dituela hauteskundeak, «indarkeria matxista, larrialdi klimatikoa edo LGTBI banderak kentzen dituztenen aurrean». Hala, «boto aurrerakoia» mobilizatzeko deia egin du, etxean geratuz gero, eskuin muturreko aliantzak lortutako guztia «zapuztuko» duelako.
UPNren boto emaileei eskaera Bestalde, Iruñean mintzatu da Santos Cerdan PSNren Kongresurako zerrendaburua, eta dei egin die «PP ultraeskuineko gobernu bat babestearekin ados ez dauden» UPNren boto emaileei PSNri botoa eman diezaioten. Hurrengo bozetan «hogei urte atzera egiteko» arriskua dagoela ohartarazi du Cerdanek, eta ezinbestekotzat jo du azken lau urteotan lortutako eskubideei eustea, «PPk eta Voxek zapaldu ez ditzaten». Voxen hauteskunde programa «erostea» aurpegiratu dio PPri, eta ildo horretan UPNri galdetu dio ea prest egongo den PPren eta eta Voxen gobernu bati babesa emateko «Ziur nago Nafarroan UPNko boto emaile asko ez daudela ados Espainian eskuina eta ultraeskuina hartzen ari diren noraezarekin», ziurtatu du Cerdanek. Hala, UPNko boto emaileei eskatu die «ongi pentsatzeko» nori emango dioten botoa. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230466/estebanek-esan-du-madril-dela-autogobernuaren-lehen-defentsa-lerroa.htm | Politika | Estebanek esan du Madril dela «autogobernuaren lehen defentsa lerroa» | Espainiako Gorteetarako hautagai jeltzaleak autogobernua defendatu du, «saiakera birzentralizatzaileen aurrean». | Estebanek esan du Madril dela «autogobernuaren lehen defentsa lerroa». Espainiako Gorteetarako hautagai jeltzaleak autogobernua defendatu du, «saiakera birzentralizatzaileen aurrean». | Espainiako Diputatuen Kongresurako eta Senaturako hauteskundeen atarian, EAJk ekitaldi politikoa egin du gaur Donostian. Aitor Estebanek, EAJren Bizkaiko zerrendaburuak, Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren autogobernua «defendatzen segitzeko konpromisoa» hartu du bere alderdikideen artean: «Autogobernua defendatzen da, lehen-lehenik, Madrildik. Hemen Eusko Jaurlaritza abertzale bat egon daiteke, baina lehen defentsa lerroa Madrilen dago, bertan aurkezten direlako erasoak. Ekidin behar ditugu zuzenketen bitartez, gure botoaren bitartez. Beraz, Madril da gure autogobernuaren lehenengo defentsa lerroa».
Hautagai jeltzaleak nabarmendu du «saiakera birzentralizatzaileak» egoteko aukera dagoela, eta, horien aurrean, EAJ dela «autogobernua, euskal erakundeak eta Ekonomia Ituna Madrilen defendatuko dituena, ahots hori gure ongizatearen eta gure eskuduntzen defentsan eramango duena». Izan ere, berretsi du autogobernua dela «ongizaterako bermea».
Esan du Madrilen autogobernuaren aurkako erasoak egin dituztela «eskumatik zein ezkerretik», eta EH Bildu ere kritikatu du: «Gogoratu dezagun Euskadin gure erakundeenganako eta autogobernuarenganako mespretxua egon zela ezker abertzaletik».
Donostiako Euskadi plazan egin dute ekitaldia, erbestean Eusko Jaurlaritzako lehendakari izandako Jesus Maria Leizaolaren eskulturaren aurrean. Maribel Vaquerok, EAJren Gipuzkoako zerrendaburuak, Leizaolaren belaunaldia goretsi du. Esan du Leizaola demokraziaren eta askatasunaren «irudia» dela. Erbestean autogobernua defendatu izana txalotu dio Vaquerok lehendakariari, eta «bide beretik» jarraitzeko asmoa adierazi du: «Leizaolak egin zuen moduan, daukagun onena emango dugu, Euskadin eta Madrilen». |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230467/belaunaldi-ororentzako-eguna-bbk-liven.htm | Kultura | Belaunaldi ororentzako eguna BBK Liven | Beteranoek Pavement zuten talde nagusitzat BBK Live jaialdiko bigarren egunean; gazteenek, berriz, Duki. Azkenean, belaunaldien arteko zubi lana egiten dutenek izan zuten harrera beroena: Kobetamendin sarritan aritu den Phoenix taldeak. | Belaunaldi ororentzako eguna BBK Liven. Beteranoek Pavement zuten talde nagusitzat BBK Live jaialdiko bigarren egunean; gazteenek, berriz, Duki. Azkenean, belaunaldien arteko zubi lana egiten dutenek izan zuten harrera beroena: Kobetamendin sarritan aritu den Phoenix taldeak. | Metallica, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers, Guns N’ Roses, Depeche Mode, The Cure, Radiohead, Coldplay... Denak dira Bilboko BBK Liveko kartelburu izandako rock talde erraldoiak, eta, hein handi batean, jaialdiak gaur egun duen estatusaren erantzule nagusiak. Edizio horietan etxean bezala sentitzen ziren zaleek nostalgia handiz begiratzen diote orain mendiari, ulertu ezinik noiz galdu zuen nagusitasuna gitarra eta doinu gogorretan oinarritzen den musikak. Jarraitzaile horietako hainbatek jo zuten Kobetamendira Pavement ikusteko, lege zaharreko BBK Live bateko kartelburua. Nahiz eta inguruan musika urbanoa eta elektronika zuten, eta Duki ikusi nahi zuten gaztetxo ugari.
Aldatu dira garaiak. Pavementek jendea bildu bazuen ere, ez zen, inondik ere, kartelburu batek bete beharko lukeen jendetza. Agertoki nagusiaren erdia-edo izango zen. Errazegia izan zen lekua aurrera samar aurkitzea. Belaunaldi gazteenak jaialdiko gune osoan zehar zabaldu ziren kontzertuak iraun zuen bitartean.
1990eko hamarkada hastear zenean sortu zen Pavement. Urte horietan, perretxikoak mendi hezean bezala hedatu ziren rock alternatibo taldeak AEBetan. Ospea hartu zuen Pavementek, baina bigarren maila batean bezala aritu ziren beti, undergroundetik gertuago estadioak betetzen zituztenetik baino. Gehiegi erabiltzen den kultuzko banda etiketa horren zakuan. Hamarkada bukatzearekin amaitu zuten haien ibilbidea, baina orain dela bizpahiru urte itzuli ziren —2010ean itzuli ziren lehendabizikoz—. Kontzertu txukuna eskaini zuten: gitarrak, noise apur bat, baina gehiegi pasatu gabe, melodien garrantzia... Alde basatirik gabeko Pixies batzuen antza hartu zuten. Inoiz galduko ez den ondarea du Pavementek, saihestezina da galdetzea ea merezi duen hogei urteren bueltan itzultzea.
Oso bestelako proposamena taularatu zuen Dukik, Argentinako —eta Iberoamerikako— trap izar nagusienak, eta Pavementek baino zale gehiago bildu zituen ziurrenik. Handinahikeria edonon, Versace alkandora batekin, aurpegia tatuajez beteta, ahobizarrik gabeko hitzak erritmo bizian, sua oholtzan... Belaunaldi berrien rock izarra. Azken finean, gaur egungo trap ikurrek kalkatu egiten dute orain 30, 40 edo 50 urteko izarren jarrera: punkaren nihilismotik, gazteriaren inkonformismora. Kobetamendin ziren gazteenentzat haien bizitzako kontzertua izan zen, eta 35 urte baino gehiago dituztenek ez zuten ia ezer ulertu. Eta, akaso, horregatik gustatu zitzaien hainbeste zuzenekoa gaztetxoenei.
Belaunaldi talkaz harago, trap abeslariak oholtza gainean zuen babesak eman zuen atentzioa. Abestiak pistetan jaurtiki beharrean, musika talde baten laguntza izan zuen. Metaletik oso gertu aritu ziren rap kantari argentinarra babestu zuten musikariak, doinu bortitzak eta ilunak eskainita. Izan ere, iluntasun hori ere bada Argentinan ekoizten ari den traparen bereizgarrietako bat.
Hor ere ikus daiteke belaunaldi berriek aurrekoek egin dutenaz desberdintzeko duten grina, eta, aldi berean, jarrerak errepikatzeko duten joera. Rock talde eta bakarlari handiak egon izan dira Argentinan —Soda Stereo, Andres Calamaro, Ariel Rot—, eta haien idazteko erak asko zuen Julio Cortazar bezalako idazleen malenkonia erromantikotik. Ez da kasualitatea, bada, gaur egun iluntasunaren lorratzean egotea Argentinako musika —Duki, Khea, Trueno— zein literatura —Mariana Enriquez, Samanta Schweblin, Dolores Reyes—, elkar elikatzen, beste behin ere.
Phoenix, itzaltzen ez den sua
Nork bere buruarengan konfiantza handia izan behar du zuzeneko emanaldi bat bere abesti ezagunenarekin hasteko. Edo, akaso, mezu argi bat igortzeko asmoz hartutako erabakia izan daiteke: ahaztu guztia eta etorri gurekin ondo pasatzera. Hain zuzen ere, Lisztomania izan zen Phoenix taldeak jo zuen lehen abestia. Oraindik lekua hartzen ari zen bat baino gehiago saltoka jarri zuten Thomas Marsek eta taldekideek.
Gertatu ohi dena zera da, bestalde: hain goian hasita, zaila dela kontzertu osoa olatu aparrean mantentzea. Ez zuten guztiz lortu; Alpha zulu azken diskoko abestiak jo zituztenean jendeak apur bat deskonektatu egin zuen. Oro har, baina, oso ondo aritu ziren, halako jaialdi handietan beti funtzionatu izan duen formula erabilita: asmo handiegirik gabeko indie-rock dantzagarria jotzea. Funtzionatzen duen beste amarrua klasikoetara itzultzea izan ohi da, eta 2009an argitaratutako Wolfgang Amadeus Phoenix-era jo zuten bakoitzean hankaz gora jarri zuten Kobetamendi.
Bestelakorik ere izan zuen BBK Live jaialdiak ostiralean. Kontzertu performatiboa eskaini zuen Roisin Murphyk, hamaika arropa aldaketarekin eta bere gainetik nabarmendu zen musika talde baten laguntzarekin; klasikoa da, dagoeneko, Morgan musika jaialdietako karteletan ikustea, eta ez du hutsik egiten; Dukiren mailako belaunaldi talka eragin zuen La Elitek ordu txikitan; elektronikaren zaleek asko disfrutatu zuten The Blazerekin, Jamie XX-rekin eta Basoa eta Lasai eremuetan; ukitu exotikoa Tinariwenek eman zuen, Sahara basamortuko doinu tuaregak gaurkotuta... BBK Live txiki asko daude BBK Live jaialdiaren barruan, belaunaldi guztiek goza dezaten. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230468/eh-bilduk-sekretu-ofizialen-legea-bertan-behera-uzteko-konpromisoa-hartu-du.htm | Politika | EH Bilduk Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko konpromisoa hartu du | Iñaki Ruiz de Pinedok biktima guztientzako «memoria integrala» aldarrikatu du, Guardian. «Herritarren bizitza hobetzeko» akordioak defendatu ditu Eva Lopez de Arroiabek. | EH Bilduk Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko konpromisoa hartu du. Iñaki Ruiz de Pinedok biktima guztientzako «memoria integrala» aldarrikatu du, Guardian. «Herritarren bizitza hobetzeko» akordioak defendatu ditu Eva Lopez de Arroiabek. | EH Bilduk mitin politikoa eskaini du gaur eguerdian Guardian (Araba); Iñaki Ruiz de Pinedo Kongresurako Arabako zerrendaburua izan da bertan, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduren Arabako Batzar Nagusietako bozeramaileak lagunduta. 1978ko Iruñeko Sanferminetan Poliziak German Rodriguez hil zuenetik 45 urte bete dira gaur, eta Ruiz de Pinedok «memoria demokratikoa» aldarrikatzeko eta biktima guztientzat «egia, justizia eta erreparazioa» eskatzeko baliatu du ekitaldia. German Rodriguezen kasuan, zein Mikel Zabalzaren heriotzaren edota Gasteizko martxoaren 3ko gertakarien inguruan dagoen «sekretismoa eta zigorgabetasuna» amaitzeko exijitu du. Hala, Memoria Demokratikoaren Legea zabaltzeko eta hobetzeko lan egingo duela hitzeman du, bai eta Sekretu Ofizialen Legea bertan behera uzteko ere: «Lege horrek eragotzi egiten die biktimei, justiziari eta herritarrei gure historia hurbileko gertakari latzenetako batzuei buruzko egia ezagutzea». Ruiz de Pinedok biktima guztientzako «memoria integrala» aldarrikatu du eskuinak eraman nahi duen «amnesia historikoari» aurre egiteko. Bestalde, Eva Lopez de Arroiabe EH Bilduren Arabako batzarkideak azpimarratu du EH Bilduk herritarren bizitza «hobetzeko» lan egiten duela, eta aurrerantzean ere horixe izango dela koalizioaren «marra gorria» akordioak bilatzeko orduan. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230469/enplegua-eta-gazteen-emantzipazioa-izan-ditu-hizpide-sumarrek.htm | Politika | Enplegua eta gazteen emantzipazioa izan ditu hizpide Sumarrek | Pilar Garridok esan du gutxieneko soldata igoko dutela, eta Lander Martinezek gazteen etxe eskubidearen alde lan egingo duela adierazi du. | Enplegua eta gazteen emantzipazioa izan ditu hizpide Sumarrek. Pilar Garridok esan du gutxieneko soldata igoko dutela, eta Lander Martinezek gazteen etxe eskubidearen alde lan egingo duela adierazi du. | Sumar plataformak Hernanin (Gipuzkoa) egin du Espainiako Gorteetarako hauteskundeetako kanpainako gaurko ekitaldia. Pilar Garridok, Espainiako Diputatuen Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuak, enpleguari eman dio garrantzia. Adierazi du gutxieneko soldata igotzen jarraituko duela Yolanda Diaz presidentegaiak, hauteskundeetako emaitzek baimentzen badiote. Gaineratu du langileen soldatak handitzeko neurriak ere hartuko dituztela, galdutako erosahalmena berreskuratu ahal izateko. Kontratu mugagabeak eta lanaldi osokoak «arau» bihurtu daitezen lan egingo duela nabarmendu du Garridok.
Lander Martinezek, Sumarren Bizkaiko hautagaiak, Usansolon (Bizkaia) egin duen ekitaldian nabarmendu du gazteak «zaintzeko konpromisoa» duela Sumarrek, eta haien etxe eskubidearen eta lan baldintza duinen alde lan egiteko asmoa duela. «Emantzipatzeko eskubidea» aldarrikatu du Martinezek. Horretarako, Espainiako Gorteek onartutako Etxebizitza Legea bete behar dela nabarmendu du Bizkaiko hautagaiak. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230470/ukrainaren-inbasioa-hasi-zenetik-9000-zibil-hil-dira-nberen-arabera.htm | Mundua | Ukrainaren inbasioa hasi zenetik 9.000 zibil hil dira, NBEren arabera | Errusiaren eraso batek gutxienez zortzi pertsona hil ditu Lymanen. Kievek esan du AEBek emandako barreiatze bonbak soilik Ukrainako lurraldean erabiliko dituela, eta ez Errusian. | Ukrainaren inbasioa hasi zenetik 9.000 zibil hil dira, NBEren arabera. Errusiaren eraso batek gutxienez zortzi pertsona hil ditu Lymanen. Kievek esan du AEBek emandako barreiatze bonbak soilik Ukrainako lurraldean erabiliko dituela, eta ez Errusian. | Errusiak iazko otsailean Ukrainako inbasioa abiatu zuenetik bostehun egun bete diren honetan, 9.000 zibil baino gehiago hil dituzte bi aldeen arteko borroken ondorioz; horietatik bostehun bat haurrak dira. Hala salatu zuen atzo NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan duen Giza Eskubideei Behatzeko Misioko buru Noel Calhounek, ohar batean. Hori bai, gogorarazi zuen litekeena dela biktimen benetako kopurua ofizialki baieztatutako heriotzena baino «askoz handiagoa» izatea. Halaber, oraingoz aurtengo hildako kopurua 2022koa baino txikiagoa izan bada ere, gora egin zuen maiatzetik ekainera bitartean, Calhounek adierazi zuenez.
Bada, bide beretik hasi da uztaila ere; ostegunean, esaterako, Errusiako indarrek egindako bonbardaketa baten ondorioz, hamar lagun hil eta 37 zauritu zituzten Lviven, Ukraina mendebaldean, Poloniako mugatik gertu. Hori gutxi ez, eta Errusiako armadak gutxienez zortzi zibil hil eta hamar pertsonatik gora zauritu ditu gaur, Donetsk eskualdeko Lyman hirian misilekin egindako erasoan, Ukraina ekialdean, Barne Ministerioak jakinarazi duenez.
Testuinguru horretan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea Zmiinii uhartean izan da gaur goizean, Itsaso Beltzeko itsas eremuko leku estrategiko garrantzitsuenetako bat; Errusiako tropek iazko otsailean okupatu zuten, baina ekainaren 30ean berreskuratu zuten Ukrainako indarrek. Zelenskik eskerrak eman dizkie soldadu guztiei eta Ukraina osoari errusiarren erasoaren aurka borrokatzeagatik.
Zmiinii uhartea bisitatu aurretik, Istanbulen izan zen atzo Zelenski, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganekin batzartzeko. Errusiaren erasoaldiak bostehungarren eguna betetzearen harira, Erdoganek esan zuenenez, Ukrainak «merezi du» NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzea, eta «negoziazioen mahaira berehala itzultzearen» alde azaldu zen, gerrari amaiera emateko. Ankarari erantzunez, Errusiako Segurtasun Kontseiluko presidenteorde Dmitri Medvedevek ohartarazi duenez, Ukraina NATOn sartzeak «hirugarren mundu gerra» eragingo luke.
Ukrainak denbora beharko du, ordea, NATOko kide bihurtzeko. Izan ere, ez dute gai hori hizpide izango aliantza militarreko kideek, datorren asteartean eta asteazkenean Vilniusen egitekoa duten goi bileran, erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek hala aurreratu duenez. Eta goi bilera baliatuz, AEBetako presidente Joe Biden Europako bira bat abiatzekoa da bihar, eta Finlandian eta Erresuma Batuan izatekoa da, besteak beste.
Bestalde, Turkiako presidenteak adierazi zuen Errusiari presioa egiten ari zaiola Itsaso Beltzeko zerealen inguruko akordioa gutxienez beste hiru hilabetez luzatzeko —hilaren 17an da iraungitzekoa—. Erdoganen esanetan, akordioa lortzeko «lanean» ari dira, eta espero du Errusiako presidente Vladimir Putinekin abuztuan biltzea.
Gerra frontean, Erresuma Batuko Defentsa Ministerioaren azken inteligentzia txostenaren arabera, astebete honetan bi aldeek borroka «oso gogorrak» izan dituzte hilabete luzez jo eta ke aritu diren Donetsk eskualdeko Bakhmut hirian. Ministerioak zehaztu zuen, gainera, Ukrainako tropak «etengabe» aurrera egiten ari direla, hain justu, Moskuren esku dagoen hiriaren iparraldean eta hegoaldean. Halere, Londresen, ustez, oso ziurra da Kremlinek ez duela Bakhmut Kieveko agintarien esku utziko, «Errusiak azken hamabi hilabeteetan lortutako konkista bakanetako bat baita hiri hura, sinbolikoa».
«Ahultasunaren» seinale
Ukrainak abiatutako kontraerasoarekin lotuta, Mendebaldeko herrialdeak Kievi laguntza militarra bidaltzen ari dira; azkena, AEB Ameriketako Estatu Batuek atzo baieztatu zuten barreiatze bonbak emango dizkiola Ukrainari, Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak neurria onartu ondotik. Erabaki horrek harrabotsa eragin du nazioartean; izan ere, bonba horiek debekatuta dauden ehun herrialde baino gehiagotan, eragiten dituzten albo kalte larriengatik, bonba bakoitzak beste bonba txikiago batzuk barreiatzen baititu inguruan. Kanada, zehazki, Kievi barreiatze bonbak ematearen aurka azaldu da gaur.
Ikusi gehiago: AEBek barreiatze bonbak emango dizkiote Ukrainari, kontraerasorako
Edonola ere, AEBen erabakia pozik hartu du gaur Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek, Ukrainako lurraldea «askatzen» lagunduko duela esanez. Halere, barreiatze bonbak Errusiako lurraldean ez erabiltzera engaiatu da Reznikov: «Munizio horiek soilik erabiliko ditugu nazioarteak onartutako gure lurraldeak askatzeko». Bada, Kremlinentzat, Washingtonek Kievi barreiatze bonbak ematearen aldeko hautua egin izana «etsipenaren eta ahultasunaren» adierazle da. Hala nabarmendu du gaur Errusiako Atzerri ministrorde Maria Zakharovak. AFP berri agentziak jasotakoaren arabera, Mosku gisa horretako bonbak erabiltzen ari da Ukrainako frontean.
Bien bitartean, Errusiako Defentsa ministro Sergei Xoiguk Hegoaldeko Barruti Militarreko tiro eremuak bisitatu ditu gaur, unitate militar eratu berrien ariketa militarrak ikuskatzeko. Hain zuzen, lehen agerraldi publikoa egin du Defentsa ministroak Errusiako Wagner talde paramilitarreko buruzagi Jevgeni Prigozhinek duela bi aste Kremlinen aurkako matxinada saiakera egin zuenetik. Prigozhinek behin baino gehiagotan kritikatu du Xoigu, Wagnerri behar beste munizio ez emateagatik.
Matxinada saiakera bertan behera geratu ondoren, Putinek hiru aukera planteatu zizkien Prigozhin buru duen paramilitar taldeko kideei: Errusiako armadan integratzea; Bielorrusiara erbesteratzea; edo «familia eta lagunengana» itzultzea. Bada, hainbat borrokalari Bielorrusiara joateko prestatzen ari dira, taldeko goi buruzagi Anton Jelizarov Lotus-ek Telegramen iragarri duenez. Prigozhinen aginduz, gainera, paramilitarrek oporrak izango dituzte abuztura arte. Horrekin lotuta, Poloniak abiatu du armadako mila bat militar Bielorrusiarekin duen mugara bidaltzeko operazioa, Wagnerreko kideek Poloniako mugan tentsioa areagotu dezaketela-eta. Hala baieztatu du gaur arratsaldean Defentsa ministro Mariusz Blaszczakek. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230471/pedersenen-garaipena-eta-cavendishen-agur-mikatza.htm | Kirola | Pedersenen garaipena eta Cavendishen agur mikatza | Danimarkarrak esprintean irabazi du Tourreko zortzigarren etapa, Philipsen eta Van Aerten aurretik. Cavendish erretiratu egin da, eroriko baten erruz. Landa ere lurrera joan da, eta 47 segundo galdu ditu | Pedersenen garaipena eta Cavendishen agur mikatza. Danimarkarrak esprintean irabazi du Tourreko zortzigarren etapa, Philipsen eta Van Aerten aurretik. Cavendish erretiratu egin da, eroriko baten erruz. Landa ere lurrera joan da, eta 47 segundo galdu ditu | Oinazea eta gozamena ez daude beti etsaituta. Galde diezaiotela, bestela, Mads Pederseni (Lidl). Limogeseko helmugan oso borroka estua izan du Jasper Philipsenekin (Alpecin), eta egindako ahalegin handiak Tourreko zortzigarren irabazteko balio izan dio. Oso urrundik abiatu du esprinta, baina tinko eutsi dio esprinter flandriarraren oldarrari. Kontrara, oinazearen alderik gordinena nozitu du Mark Cavendishek (Astana); erori egin da helmugarako 60 kilometroren faltan, eta ezin izan du lasterketan jarraitu. Ihes egin dio, hortaz, Tourraren historiako ziklistarik irabazleena bihurtzeko ametsak.
Mikel Landaren (Bahrain) ametsak ere ezerezean ari dira gelditzen. Erorikoa izan zuen etaparen amaieran Simon Yatesekin batera (Jayco), eta 47 segundo galdu zituzten biek. Landak hiru postu galdu ditu, eta 14. dago orain, Jonas Vingegaarden (Jumbo) esku jarraitzen duen lidergotik 6.36ra. Yatesek, berriz, bi postu egin du atzera, seigarren koskaraino. 4.01 ditu galduta. Aurrea hartu diote Cristian Rodriguezek (Ineos) eta Adam Yates anaiak (UAE).
Ordekan egitekoak ziren lehen 127 kilometroak, baina gero, gogortzera egiten zuen ibilbideak, eta azken txanpan laugarren mailako bi koska igo behar zituzten elkarren segidan. Hortaz, esprinterrek ez ezik, iheslari ameslariek eta errematatzaile gosetiek ere izan zitzaketen aukerak. Etapak, ondorioz, oso hasiera bizia izan du. Txirrindulariek bipil jokatu dute Libournetik irten orduko, eta askok egin dute tropelaren zaintzapetik ateratzeko saiakera. Azkenean, baina, hirukote bat nabarmendu da; Tim Declercqek (Soudal), Anthony Turgisek (Total) eta Anthony Delaplacek (Arkea) osatu dute.
Ihesaldiak bost minutuko errenta izan du gehienez ere. Buruan igaro du tarteko helmuga, bukaeratik 121 kilometrora. Han puntuak biltzeko lehia izan da tropelean, eta behin sua piztuta, aurrerantz jarraitu dute zenbait txirrindularik: Cavendishek, Philipsenek eta Mathieu van der Poelek (Alpecin), eta Bryan Coquardek (Cofidis), besteak beste. Ez dira urrunera joan, kate motzean lotu baititu Jumbok. Wout van Aerten alde egin du lan lasterketako liderraren taldeak.
Geroago ere zeresana eman du Cavendishek, baina txarrerako: lurrera joan da, eta eskua lepauztaira eraman du berehala. Begirada galdua zuen anbulantzia barruan. Ez zegoen jarraitzeko moduan. Tourrean 35. etapa garaipena lortu nahi zuen, eta Eddy Merckxekin zuen berdinketa apurtu. Ez da posible izango, sasoi hau baitu azkena ziklista profesional gisa.
Turgisek iraun du gehien ihes egindakoen artean. Zortzi kilometroren faltan harrapatu dute, bukaeran zeuden igoera laburrak igaro ondotik. Erritmo gogorra jarri du Jumbok, baina ez da erasorik izan maldan gora. Dena esprinterako utzi dute. Azken zuzenguneak ere goranzko joera zuen, eta oso egokia zen Van Aertentzat. Baita Pedersenentzat ere. Bata itxita gelditu da; bestea, aldiz, indarrez irten da eskuinaldetik, eta joari helmugara arte eutsi dio. Bestela, aurreratu egingo zukeen Philipsenek. Van Aert hirugarren izan da.
Bihar azterketa garrantzitsua izango dute faboritoek, Puy de Dome mendate ezagunean bukatuko den etapan. Tourra 35 urte geroago itzuliko da igoera horretara. 13 kilometroko luzera du, eta %7,7ko bataz besteko pendiza. Aurrez, laugarren mailako bi mendate eta hirugarren mendate bat igoko dituzte. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230472/donostiarrak-lehen-aldiz-irabazi-du-etxean-poparean-bikain-arituta.htm | Kirola | Donostiarrak lehen aldiz irabazi du etxean, poparean bikain arituta | 'Torrekua' trainerua izan da azkarrena etxeko estropadan. Arraun Lagunak izan da bigarren, hiru segundora, eta Orio, hirugarren, bederatzira | Donostiarrak lehen aldiz irabazi du etxean, poparean bikain arituta. 'Torrekua' trainerua izan da azkarrena etxeko estropadan. Arraun Lagunak izan da bigarren, hiru segundora, eta Orio, hirugarren, bederatzira | Ilusio berezia egiten du etxeko estropada irabazteak, eta Donostiarrak dena eman du bandera irabazteko. Denboraldiaurre bikaina egin ostean, maila onena emateko prest daudela berretsi dute Torrekua traineruko kideak. Bigarren itzuli ikusgarria egin ostean astindu du Nerea Perezek lehen bandera, Euskotren Ligako hirugarren jardunaldian. Arraun Lagunak izan da bigarren, hiru segundora, eta Orio, hirugarren bederatzi segundora. Laugarren postuan sartu da Tolosaldea, 27.56ra, eta ohorezko txandan izango da bihar 40 ehunenengatik. Hori izan da gaur Hondarribiari atera dion aldea.
Hasiera parekatua izan ostean, ziabogara iristen lehena Lugañene izan da. Donostiarra bi segundora, Orio laura eta Tolosaldea 11ra izan dira. Ziabogatik irtetean, Donostiarra Arraun Lagunak taldearen denbora berean jarri da, eta etxekoen arteko lehia hasi da. Poparean bikain egin du Donostiarrak, eta lau segundo sartu dizkio lau kilometro eskasean. Momentu horretan hautsi du estropada Donostiarrak, eta Arraun Lagunak eta Orio aldentzen hasi dira. Paladaz-palada menderatuz, eta lasaitasun handiarekin iritsi da Donostiarra, etxeko bandera lehen aldiz irabazteko. Bandera poltsikoan zutela, emozioa bigarren postua lortzeko lehian izan da, eta azkenean Arraun Lagunak-ek eskuratu du. Ligako liderra izaten jaraituko dute 15 punturekin, eta Donostiarra gertu, 14rekin.
Lehen txandan ere ez da ikusmina faltatu. Hondarribia izan da nagusi, baina hasiera zaildu egin dio Hibaikak, eta gertu izan dira Errenteriakoak. Lehen minutuak oso parekatuak izan dira. Hiru minutuak igarota, hiru segundoko tartea atera dio Hondarribiak Hibaikari, eta bostekoa Caborii. Urrutiago Tiran aritu da, arraunketa ona bilatu ezinik. Gauzak horrela, ziabogan erabakiko zenaren itxura zuen lehen txandak. Usteak ez dira bete. Izan ere, lehen hiru taldeek ederki igaro dute baliza, eta bigarren itzulia gertu hasi dute. Azkenean, ontzi berdeak irabazi du lehen txanda, Donostian ospe txarra duen lehen kaletik, Hibaikari hamahiru segundo atera dizkio. Ondoren Cabo iritsi da, hamazazpira, eta azkenik, Tiran, 37ra.
Fabrika bandera 1. Donostiarra 10.44,90 2. Arraun Lagunak 4,08ra 3. Orio 9,20ra 4. Tolosaldea 27,56ra 5. Hondarribia 27,96ra 6. Hibaika 41,06ra 7. Cabo 45,90era 8. Tiran 1.05,34ra
Euskotren Liga 1. Arraun Lagunak 15 puntu 2. Donostiarra 14 pt. 3. Tolosaldea 12 pt. 4. Orio 11 pt. 5. Hondarribia 8 pt. 6. Hibaika 5 pt. 7. Cabo 5 pt. 8. Tiran 2 pt. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230473/jesus-bailok-eta-uxue-frailek-irabazi-dituzte-ehunmiliak.htm | Kirola | Jesus Bailok eta Uxue Frailek irabazi dituzte Ehunmiliak | Bailok 24.24.50ko denbora egin du. Uxue Frailek, 29.19:43koa. | Jesus Bailok eta Uxue Frailek irabazi dituzte Ehunmiliak. Bailok 24.24.50ko denbora egin du. Uxue Frailek, 29.19:43koa. | Jesus Bailo eta Uxue Fraile izan dira aurten Ehunmiliak lasterketako irabazleak. Fraile bart goizaldean helmugaratu da, 29.19.43ko denborarekin, Beasainen (Gipuzkoa). Etzegaraten ia hiru orduren aldea zuen bigarren sailkatuarekin, eta, azkenean, bi ordu eta erdi geroago iritsi da Joanna Pawelczak poloniarra (31:54:05). Hirugarren Chaveli Peris izan da, sei ordura. (35:20:57).
Ehunmiliak lasterketa 168 kilometro luze da, eta 11.000 kilometroko desnibel positiboa du. Bailo atzo iritsi zen; 24.24.50eko marka egin zuen helmugan. Espainiarra bigarren izan da kilometro askoan, Igon Manzisidor debarraren atzetik, baina Etzegarate pasatuta jarri da lehen postuan, eta eutsi egin dio helmugara arte. Manzisidor bigarren izan da azkenean, hogei minuturen buruan: 24.44.56. Bailok ia bi ordu eta erdian hobetu du iaz egin zuen marka. Orduan, zazpigarren izan zen.
Goierriko Bi Handiak proban, berriz, Ioseba Eskudero idiazabaldarra eta Oihana Azkorbebeitia abadiñarra nagusitu ziren atzo. Eskuderok 10.12.32ko marka egin zuen. Fidel Fernandez sailkatu zen bigarren (10.41.11), eta Iñigo Arantzamendi hirugarren (10.41.45). Azkorbebeitiak, berriz, 12.40.43ko denbora egin zuen. Larraitz Aragon helmugaratu zen bigarren (13.18.06), eta Izaskun Sanz hirugarren (13.48.01). Goierriko Bi Handiak lasterketa 88 kilometro luze da, eta 6.000 metroko desnibela.
Gaur amaituko da Ehunmilien festa. Marimurumendi maratoia jokatuko dute, 08:00etan hasita: 42,195 kilometro luze da, eta 2.300 metroko desnibel positiboa du. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230474/etxekoen-festa-biribila-izan-da.htm | Kirola | Etxekoen festa biribila izan da | Donostiarrako bi ontziek irabazi dute Fabrika bandera. Gizonezkoek hirugarren aldiz egin dute azken lau edizioetan. Bigarren Zierbena izan da, 1,74 segundora, eta hirugarren, Urdaibai, 5,48ra | Etxekoen festa biribila izan da. Donostiarrako bi ontziek irabazi dute Fabrika bandera. Gizonezkoek hirugarren aldiz egin dute azken lau edizioetan. Bigarren Zierbena izan da, 1,74 segundora, eta hirugarren, Urdaibai, 5,48ra | Mirarietan sinetsi egin behar dela berretsi du Donostiarrak Eusko Label ligan. Egundokoa egin zuen aurreko denboraldian, etxeko bandera irabaziz eta gainera lidergoa eskuratuz. Lehenago ere, 2020ean, Fabrika bandera irabazi zuen, eta aurten, etxeko eremua bikain menderatzen duela erakutsi du. Azken lau edizioetatik hiru irabazi dituzte donostiarrek. Sekulakoa da. Baina gaur, oraindik ere handiagoa egin dute, etxeko beste traineruek ere irabazi baitu Euskotren ligan. Lehen aldiz astindu dute bandera etxeko estropadan.
Ez da estropada erraza izan Eusko Label ligakoa, eta azken segundora arte itxaron behar izan dute garaipen bikoitza ospatzeko. Zierbenako mutilak izan dira etxekoen ospakizuna zapuzten saiatu direnak. Ohorezko txandatik atera, eta estropada bikaina osatu dute bizkaitarrek. Hala ere, garaipena eskuetatik joan zaie, 1,74 segundoko aldearengatik. Hirugarren Urdaibai izan da, bigarren txandatik aterata. Donostiarrak baino 5,48 segundo gehiago behar izan ditu. Laugarren, berriz, Hondarribia izan da, ohorezko txandatik aterata. Donostiarrarengandik 9,72ra bukatu dute estropada hondarribiarrek.
Ohikoa ez den arren, fokua bigarren txandan zegoen gaurko estropadan. Donostiarra, Urdaibai, Isuntza eta Ondarroa atera dira. Lehen biek lehia izugarria izan dute, eta hasieratik hartu dute txandaren burua. Urdaibai iritsi da lehena ziabogara, traineru bateko aldearekin. Baina distantzia horrek ez du asko iraun Torrekua-k Bou Bizkaia gainditu du, eta bigarren ziabogarako 500 metro falta zirenean, distantzia bi traineruetara joan da; 11 segundo azken ziabogatik 700 metrora. Donostiarrak zortzi segundo hobeto egin du azken bira, eta txanda amaituta zegoela zirudien. Hala ere, Urdaibai ez da aise amore ematen duen trainerua, eta ez du azken hatsa eman helmugara iritsi arte. Helmugatik 500 metrora Bermeokoak hamar segundo atzetik zihoazen, eta azkenean bost segundora bukatu dute. Isuntza izan da hirugarren, 22 segundora, eta Ondarroa, laugarren, 33 segundora.,
Ohorezko txanda Zierbenak, Coruñako irabazleak, Oriok, Hondarribiak eta Getariak jokatu dute. Eguneko azken estropada tentsioarekin hasi da, Zierbena eta Hondarribiaren artean, ia arraunak ukitu arte elkartu baitira. Hirugarren kalean sartu dira Galipo-ak, eta epaileak ababorrera bidali ditu. Bandera urdina ere erakutsi du epaileak. Handik metro batzuetara Hondarribia izan da bigarren kalean sartu denean zuzendu behar izan duena. Azkenean, Zierbenak Galizian erakutsitako mailari eutsi dio, eta estropada bikaina osatu du. Lanaren erdira iristerako, Zierbenak traineru bateko aldea atera dio Hondarribiari, eta azken luzean oraindik ere alde handiago ireki du. 20 minutu eta hamabi segundoko denborarekin iritsi dira bizkaitarrak. Bigarren Hondarribia izan da, zortzi segundora; hirugarren, Getaria, 23 segundora; eta laugarren, Orio, 34 segundora.
Jardunaldiko lehen txandan Santurtzi, Cabo, Meira eta Kaiku aritu dira. Lau traineruak oso pareko hasi dira, ia denbora tarterik gabe, baina lehen ziabogan Meira atzean geratu da, eta Santurtzi bigarrenean trabatu da. Kaikurekin luze borrokatu ondoren, Cabok 20 minutu eta 32 segundoko denbora egin du. Bigarren Kaiku izan da, bederatzi segundora; hirugarren, Santurtzi, 40 segundora; eta laugarren, Meira, 50 segundora.,
Fabrika Bandera 1. Donostiarra 20.10,42 2. Zierbena 1,74ra 3. Urdaibai 5,48ra 4. Hondarribia 9,72ra 5. Cabo 22,20ra 6. Lekeitio 22,44ra 7. Getaria 25,12ra 8. Kaiku 30,64ra 9. Ondarroa 33,36ra 10. Orio 35,86ra 11. Santurtzi 1.02,04ra 12. Meira 1.11,74ra Eusko Label Liga 1. Zierbena 23 puntu 2. Hondarribia 20 pt. 3. Donostiarra 18 pt. 4. Urdaibai18 pt. 5. Getaria 16 pt. 6. Lekeitio 12 pt. 7. Orio 12 pt. 8. Cabo 11 pt. 9. Ondarroa 11 pt. 10. Kaiku 7 pt. 11. Meira 5 pt. 12. Santurtzi 3 pt. |
2023-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/230475/osakidetzako-garbiketa-zerbitzuko-langileek-akordioa-lortu-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek akordioa lortu dute | LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek sinatu dute hitzarmena. ELAk uko egin dio akordioari | Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileek akordioa lortu dute. LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek sinatu dute hitzarmena. ELAk uko egin dio akordioari | Bost urtez lan hitzarmenaren inguruko negoziazioetan ibili ostean, amaitu da lan gatazka Osakidetzako garbiketa zerbitzuko langileentzako. Ekainaren 26an deitu zituen sindikatu guztiak eta enpresak Eusko Jaurlaritzako Lan Sailak, eta negoziazioen ondoren, LAB, UGT, CCOO eta ESK sindikatuek aurreakordio bat sinatu zuten patronalarekin. Osakidetzak eman behar zion onespena hitzarmen horri negoziazio mahaiak berretsi aurretik, eta gaur eman du azkenean baiezkoa.
Hala ere, akordioa sinatzea falta da oraindik; datorren astean egin ahal izatea espero dute sindikatuek. Hitzarmenarekin, karrera profesionalaren hiru urte ordaintzea lortu dute, baita ordezkapenen sistema bat ezartzea, aurretiko erretirorako kontratuak egin ahal izatea eta laneko baimenen eguneraketa ere. ELAk ez zuen aurreakordioa sinatu, eta gainontzeko sindikatuei egotzi die «murrizketak» onartu izana. Era berean, akordioa erdietsi duten sindikatuek aste honetan salatu dute Osakidetzak erantzun bat emateko astebete baino gehiago behar izan duela.
Borroka luzea izan da erietxeetako garbitzaileentzat. LAB, UGT, CCOO eta ESK batzen zituen intersindikalak greba egunetara deitu dute tarteka, eta guztira bi hilabete baino gehiago egin dituzte lanuzteekin. ELAk, berriz, bere aldetik deitu du lanuzteetara otsailaren 27tik etengabeko greba eginda. Garapen profesionalaren 2012, 2019, 2020 eta 2021eko deialdiak ordaintzea eskatzen zuten langileek. Deialdi horiek jaso zituzten bere garaian, baina greban zehar salatu dute Osakidetzak eta enpresek ez dietela ordaindu nahi. Soldata igoera ere eskatu dute grebarekin, eta intersindikalak Osakidetzako gainontzeko langileen baldintzekiko «homologazioa» ere galdegin izan du.
Azpikontratatutako enpresek kontratatzen dituzte langile horiek, baina sindikatuek defendatu dute Osakidetzak daukala eskumena langileek eskatzen dituzten baldintzak betearazteko. Gatazkak iraun bitartean, ordea, Osakidetzak argudiatu du ez dagokiola berari «berea ez den pertsonalaren lan baldintzak» negoziatzea, eta bere ardura bakarra zera dela, «garbiketa zerbitzua emateko kontratuetan ezartzen diren baldintzak betetzen direla bermatzea».
Azkenean, aurreakordioa sinatu duten sindikatuek eta patronalak adostu dute karrera profesionalaren 2021, 2022 eta 2023 urteak ordaintzea, baita aurretiko erretiro kontratuak ahalbidetzea, eta ordezkapenetarako sistema bat ezartzea ere. Horrez gain, laneko baimenak—aitatasun edo amatasun baimenak, esaterako— ere eguneratuko dituzte. Sindikatuek azpimarratu dute, modu horretan homologazioa bermatzen dela akordioarekin. ELA akordioaren aurka azaldu da, eta sinatzaileei egotzi die akordiotik kanpo utzi izana oraindik ordaindu gabe dauden karrera profesionaleko 2012, 2019 eta 2020 urteak. Hitzarmen hori sinatzea «inkoherentea» dela iritzi dio sindikatuak, eta azaldu du modu horretan Osakidetzak azpikontratatutako garbitzaileen baldintza okerragoak «betikotzen» dituela. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230501/adarkada-bat-eta-gutxienez-bost-zauritu-cebada-gagokoen-entzierroan.htm | Gizartea | Adarkada bat eta gutxienez bost zauritu, Cebada Gagokoen entzierroan | Telefonican zezen batek eskuinean pilatu diren korrikalariekin topo egin du. Gainera erori da, buelta eman du eta gutxienez adarkatu bat utzi du, ezker besoan. | Adarkada bat eta gutxienez bost zauritu, Cebada Gagokoen entzierroan. Telefonican zezen batek eskuinean pilatu diren korrikalariekin topo egin du. Gainera erori da, buelta eman du eta gutxienez adarkatu bat utzi du, ezker besoan. | Cebada Gago ganadutegiko zezenak eta igandea. Bi osagai horiekin arriskua espero zen aurtengo sanferminetako hirugarren entzierroan eta arriskua izan da. Erorikoak, ezustekoak eta bost zauritu izan dira gutxienez. Horietako bat adarkada batekin zauritu du zezen batek. Telefonicako egoitzaren parean gertatu da: zezena eskuin aldetik zihoan eta itxituraren ondoan pilatu diren korrikalari batzuen gainera erori da. Altxatzerakoan buelta eman du eta lurrean zeudenen kontra egin du. Gutxienez adarkada bat izan da, korrikalari horietako baten ezker besoan. Beste zaurituak Mercaderesen, Estafetan eta zezen-plazan artatu dituzte. Horietako hiruk besoan hartu dute min, eta beste batek aurpegian.
Zezen saldoa joaldunen babesean atera da Santo Domingoko ukuiluetatik. Abiadura handian egin dute gorantz. Zezen batek, ordea, irrist egin du bukaera aldean eta berarekin beste zezen bat eta joaldun bat erori dira. Hortik aurrera sakabanatuta osatu dute ibilbidea zezenek. Udaletxeko plazan zezen gorri bat aurretik joan da, eta bakarrik joan da zezen-plazako ukuiluetaraino. Oso azkar joan da, ordea, eta abiadurari ezin eutsi aritu dira aurrean jarri nahi zuten korrikalariek. Telefonican soilik mantsotu da, aurrean korrika egiteko aukera emanez.
Atzeko bost zezenak bilduta sartu dira Mercaderes bihurgunean, baina Estafeta kalearen hasieran bi atzean geratu dira. Estafetan sakabanatuta joan dira, hala, bost zezen horiek, baina arrisku gehien Telefonican izan da. Bost horietatik bi zezen aurretik sartu dira zezen-plazara. Bat oso mantso sartu da, baina inguruan zuen jendetzari arretarik jarri gabe. Beste bat, ordea, eskuineko aldetik sartu da eta orduan izan da adarkada. Zezen-plazako sarreran zezenen aurrean ere izan dira erorikoak eta egoera arriskutsuak. Azken bi zezenetako batek buelta eman du zezen-plazan, eta han zeudenei itxituraren atzean sartzeko eskatu behar izan diete. Azkenean 2:53ko denboran sartu dira zezen guztiak zezen-plazako ukuiluetan. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230502/azken-kontzertua-eman-du-elton-johnek.htm | Kultura | Azken kontzertua eman du Elton Johnek | Abeslari britainiarrak 52 urteko ibilbideari eman dio amaiera Stockholmen. | Azken kontzertua eman du Elton Johnek. Abeslari britainiarrak 52 urteko ibilbideari eman dio amaiera Stockholmen. | Elton John abeslari britainiarrak azken kontzertua eman zuen atzo Stockholmen, eta amaitutzat eman du bere musika ibilbidea. 52 urtez aritu da pianoa jotzen eta abesten, eta 4.600 kontzertu baino gehiago eman ditu. «Beti eramango zaituztet nire gogoan, bihotzean eta ariman», esan zien atzoko kontzertuan bildutakoei. Bi kontzertu eskaini ditu Suediako hiriburuan, atzokoa, azkena.
76 urte ditu Johnek, eta, azaldu duenez, arlo pertsonalari denbora gehiago eskaini nahi dio orain. Bost Grammy sari irabazi ditu. Agurrerako Goodbye Yellow Brick Road abestia baliatu zuen. Suediako prentsak jaso duenez, Bennie and the Jets abestuz hasi zuen kontzertua. Bi ordutik gora izan ziren guztira. Bandako beste kideak goraipatu zituen, eta esan zuen onenak direla.
Atzoko kontzertuaren une batean, Coldplayrekin bat egin zuen Johnek. Britaniarrak ere Suedian dira bira batean, eta atzo Goteborgen jo zuten. Kontzertuan zirela Johni deitu zioten, eta esan zioten hutsunea sumatuko dutela. Johnek eskerrak eman zizkien.
Elton Johnen azken bira 2018an hasi zen, eta guztira sei milioi pertsona bildu dituela kalkulatu dute. Glastonburyko jaialdian jo zuen azkenekoz Erresuma Batuan. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230503/irunerriko-mugimendu-feministak-elkarretaratzera-deitu-du-astelehenerako.htm | Gizartea | Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du astelehenerako | Festak hasi zirenetik hainbat sexu eraso salatu dituzte. Larunbatean udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen, emakume batek salatutako sexu eraso batekin lotuta. Epailearen aurrean deklaratu ondoren aske geratu da, urruntze agindu batekin. | Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du astelehenerako. Festak hasi zirenetik hainbat sexu eraso salatu dituzte. Larunbatean udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen, emakume batek salatutako sexu eraso batekin lotuta. Epailearen aurrean deklaratu ondoren aske geratu da, urruntze agindu batekin. | Iruñerriko mugimendu feministak sexu erasoen aurka protesta egitera deitu du astelehenean. Gazteluko plazan 21:00etan biltzera deitu dute, jaiak hasi zirenetik izan diren sexu erasoak salatzeko. Iruñeko Udaleko bozeramaileen batzordeak bat egin du mobilizazioarekin.
Salatu den azken sexu erasoa larunbatean gertatu zen. Emakume batek salatu zuen goizean, eta Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen arratsaldean. Gizonak atzo goizean deklaratu zuen epailearen aurrean. Epaileak aske utzi zuen, urruntze agin du batekin. Cristina Ibarrola alkateak adierazi zuen atxiloketa gehiago ere izan direla jaiak hasi zirenetik.
Nafarroako Gobernuak larunbateko erasoa gaitzetsi du, eta elkartasuna adierazi dio emakumeari eta haren familiari. Mugimendu feministak deitutako protestan parte hartzera ere deitu du.
Atxiloketa gehiago sanferminetan
Ez da hori izan sanferminetan azken orduetan izan den atxiloketa bakarra. Atzo goizean, entzierroaren ondoren, beste gizon bat atxilotu zuten, entzierroan lanean aritu den Gurutze Gorriko kide emakumezko bat jotzeagatik. Azaldu dutenez, entzierroaren ondoren buruan kolpe bat hartuta joan zen gizona Gurutze Gorriaren postura, arta zezaten. Emakumeak, ordea, esan zion une horretan ez zegoela arta zezakeen inor, eta joateko osasun etxera. Hara zihoala, buelta eman, eta anbulantziak jo zituen lehenik, eta emakumeari eraso egiten saiatu zen ondoren.
Gainera, gizon batek salatu du sei labankada eman zizkiotela igande goizaldean, bikote bati sua eskatzera joan zelarik. Erasotzaileen bila ari dira. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230504/orio-eta-urdaibai-izan-dira-garaile-zierbenan.htm | Kirola | Orio eta Urdaibai izan dira garaile Zierbenan | Euskotren ligan lehia estua izan da azken metroetan Orioren, Tolosaldearen eta Donostia Arraun Lagunak-en artean. Euskolabel ligan hemezortzi segundo atera dizkio Urdaibaik bigarrenari. | Orio eta Urdaibai izan dira garaile Zierbenan. Euskotren ligan lehia estua izan da azken metroetan Orioren, Tolosaldearen eta Donostia Arraun Lagunak-en artean. Euskolabel ligan hemezortzi segundo atera dizkio Urdaibaik bigarrenari. | Bi estropada oso desberdin izan dira gaur goizean Zierbenan (Bizkaia). Euskotren Ligan bandera Oriok irabazi du, baina aldea oso txikia izan da. Euskolabel Ligan, berriz, Urdaibaik sekulako erakustaldia eman du, eta hemezortzi segundo atera dizkio bigarren sailkatuari.
Oriotarrei atzo ez zitzaizkien gauzak nahi bezala atera, baina gaur pozik egoteko moduan dira, denboraldiko lehen bandera irabazi baitute. Ziabogara Donostia Arraun Lagunak iritsi da lehen postuan, baina maniobran ez da fin aritu. Orio, berriz, atzetik aurrera Orio etorri da, eta itzulerakoan nagusitu da. Lehia estua izan da, eta Tolosaldea (+1,88) eta Donostia Arraun Lagunak (+2,10) hurbil izan ditu. Donostiarra, hemezortzi segundora heldu da, atzo garaipena lortu ondoren.
Sailkapen nagusian oreka handia dago. Arraun Lagunak dago buruan, 21 puntu lortuta, eta Orio, Donostiarra eta Tolosaldea berdinduta daude, hemeretzina puntu eskuratuta.
Gizonezkoetan, Urdaibaik irabazi du Zierbenako bandera, eta nola, gainera. Bigarren luzean txikitu egin du estropada, eta oso atzean utzi ditu lehiakideak. Lehen ziabogaren ondoren hasi da aldea irekitzen, eta, azkenean, hemezortzi segundo atera dizkio bigarrenari. Bizkaitarrek 20.14,70eko denbora egin dute. Bigarren Hondarribia izan da hamazazpi segundora, hirugarren Cabo da Cruz 23 segundora eta laugarren Kaiku 27 segundora.
Emakumezkoetan bezala, gizonezkoetan ere Donostiarrak ez du gaur eguna ona izan, atzo garaile izan ostean. Azken-aurreko tokian sailkatu dira gaur Zierbenan, Urdaibairengandik 40 segundora. Sailkapen nagusian Zierbena eta Hondarribia berdinduta daude buruan 31 punturekin, Urdaibai hirugarren da puntu bat gutxiagorekin eta laugarren Getaria dago 23 punturekin. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230505/woods-garaile-puy-de-dommen-jorgensonen-balentriaren-ondoren.htm | Kirola | Woods garaile Puy-de-Dommen, Jorgensonen balentriaren ondoren | Pogacarrek zortzi segundo kendu dizkio Vingegaardi sailkapen nagusian. | Woods garaile Puy-de-Dommen, Jorgensonen balentriaren ondoren. Pogacarrek zortzi segundo kendu dizkio Vingegaardi sailkapen nagusian. | Michael Woods kanadarrak (Israel Premier Tech) irabazi du Tourreko bederatzigarren etapa. Bakarrik iritsi da Puy-de-Doome gainera, helmugara iristeko 500 metro falta zirela eguneko protagonista harrapatu ondoren. Pierre Latour (TEN) izan da bigarren, eta Matej Mohoric (TBV), hirugarren. Eguneko protagonista laugarren helmugaratu dena izan da, ordea: Matteo Jorgenson estatubatuarra (Movistar). Etapa ez du irabazi, baina bereak ditu txirrindularitzazaleak gaurko etaparen ondoren. Hasieratik ihes egin duen taldean izan da, eta azken 47 kilometroak bakarrik egin ditu. Etapa bikaina egin du, baina azken 500 metroetan aldeari eusteko indarra falta izan zaio bakarrik.
Amaiera ikusgarria izan du etapak Puy-de-Domme mendian gora. Inguru hori babestuta dago, eta 35 urte egon da Tourra errepide horretan igo gabe, nahiz eta azken hamarretan eskatu duen baimena. Aurten eman diote, baina zaleek ezin izan dute azken lau kilometroetan txirrindularia babestu. Ondorioz, bakar-bakarrik egin behar izan dio Jorgensonek aurre %12ko maldari. Eta ondo aritu bada ere, ez da hori nahikoa izan. Azken kilometroan sartu denean 21 segundoren aldea zuen Michael Woodsekin. Lehen ez bezala, ordea, azken kilometro horretan ezinean aritu da, eta 500 metrotan harrapatu du Woodsek. Hortik aurrera nahikoa lan izan du estatubatuarrak helmugara atzean iristen atzean geratu gabe.
Emozioa ez da hor bukatu, atzean maillot horia jokoan duten txirrindularien artean ere izan baita lehia. Tadej Pogacarrek helmugarako kilometro eta erdi falta zela egin dio eraso Jonas Vingegaardi, sailkapen nagusian bien artean zen 25 segundoren aldea murriztu edo irauli nahian. Une batez bazirudien maillot horiak ezin izango ziola eutsi Pogacarrek pedalkadari, baina eutsi dio haren atzean jarraitu izan ezin badu ere. Dena eman dute bi txirrindulariek azken metroetan, eta, azkenean, Pogacarrek zortzi segundo jan dizkio Vingegaardi. Orain, hamazazpira dago. Sailkapen nagusiko lehen lau postuetan ez da aldaketarik izan postuei dagokionez. Pello Bilbaok 11. jarraitzen du, nahiz eta segundo batzuek irabazi dituen lehen hamarren artean sartzeko. Mikel Landa hamalaugarren da.
Bihar atseden eguna izango dute txirrindulariek, eta asteartean jokatuko da hamargarren etapa. |
2023-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/230506/tafallako-mendizale-bat-hil-da-huescako-pirinioetan.htm | Gizartea | Tafallako mendizale bat hil da Huescako Pirinioetan | Gameta tontorretik jaisten ari zela zerraldo erori da. Larrialdi zerbitzuak heltzerako hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin. | Tafallako mendizale bat hil da Huescako Pirinioetan. Gameta tontorretik jaisten ari zela zerraldo erori da. Larrialdi zerbitzuak heltzerako hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin. | 58 urteko gizon tafallar (Nafarroa) bat hil da igande honetan, Huescako Pirinioetan. Anso herriko Gameta tontorretik jaisten ari zela jazo zen ezbeharra. 11:15 aldera jaso zuen abisua Guardia Zibilak. Zerraldo erori zen mendizalea, eta handik zebiltzan mendizale batzuek bihotz-biriketako bizkortzea egin zioten. Guardia Zibilaren helikopteroa, Jakako mendiko erreskate taldea eta osasun langile bat bertaratu ziren; hara iristean, gizona hila zela baieztatu besterik ezin izan zuten egin.
Hilotza Jakako gorpu biltegira eraman dute. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230507/hamar-zauritu-gutxienez-fuente-ymbroko-zezenen-entzierroan.htm | Bizigiro | Hamar zauritu gutxienez, Fuente Ymbroko zezenen entzierroan | Estafeta kalean hainbat korrikalari pilatu dira, eta gainetik igaro zaizkie zezenak. Harrapatu dituzte hainbat lagun, baina ez da adarkadarik izan. | Hamar zauritu gutxienez, Fuente Ymbroko zezenen entzierroan. Estafeta kalean hainbat korrikalari pilatu dira, eta gainetik igaro zaizkie zezenak. Harrapatu dituzte hainbat lagun, baina ez da adarkadarik izan. | Azkarragoa izan da aurten Fuente Ymbroko zezenen entzierroa. Aurreko urtekoarekin alderatuta, arin ibili dira Cadizko (Espainia) ganadutegikoak. 2.19ko denboran amaitu dute San Domingoko aldapatik zezen plazarainoko ibilbidea; iaz, hiru minututik gora iraun zuen. Arriskutsuak dira Fuente Ymbrokoak, baina ez da adarkadarik izan gaurko entzierroan. Gurutze Gorriaren arabera, behintzat hamar zauritu artatu dituzte.
Udaletxeko bihurgunean bi zezenek aurrea hartu diete besteei eta joaldunei une batez, baina Estafeta kalean berriro batu dira denak. Ezustekoak izan dira bertan: behintzat bi lagun harrapatu dituzte zezenek, eta horietako bat airean altxatu. Aurreko egunetan baino jende gutxixeago ikusi da entzierroan, baina horrek ez du ekidin jendea Estafetan zehar pilatzea. Tentsio uneak izan dira, eta hainbat korrikalariren gainetik igaro dira zezenak eta joaldunak. Pareko heldu dira zezen plazara, bata bestearen atzetik. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230508/gainezka-egin-du-bbk-live-jaialdiak.htm | Kultura | Gainezka egin du BBK Live jaialdiak | Arctic Monkeys, Idles eta Love of Lesbian taldeen kontzertuekin amaitu da BBK Live. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, 120.000 pertsonak parte hartu dute aurten, eta iragarri dute datorren urtekoa noiz izango den: uztailaren 11n, 12an eta 13an. | Gainezka egin du BBK Live jaialdiak. Arctic Monkeys, Idles eta Love of Lesbian taldeen kontzertuekin amaitu da BBK Live. Antolatzaileek jakinarazi dutenez, 120.000 pertsonak parte hartu dute aurten, eta iragarri dute datorren urtekoa noiz izango den: uztailaren 11n, 12an eta 13an. | Sold out. Bi aurpegi dituen kontzeptua. Antolatzaileentzako pagotxa, sarrera guztiak saldu dituztelako; eta, aldi berean, Kobetamendin izango diren zaleentzako abisua: prest egoteko, jendetza egongo dela, eta ez dela hain erosoa izango Bilboko BBK Live jaialdian egotea. Ostegunean eta ostiralean baino jende gehiago bildu zen larunbatean, Arctic Monkeys, Idles, Love of Lesbian eta beste 30 talde ikusteko. Ateak ireki zituztenetik nabaritu zen jarioa, eta, igandearekin batera eguzkia atera zenean, Basoa gunearen babesean ziren bat baino gehiago jaialdiaren azken minutuak zukutzeko asmoarekin. Antolatzaileen arabera, 120.000 pertsona bildu dira aurtengo BBK jaialdian—hirian bertan egiten diren kontzertuak kontuan hartuta—, horietako asko atzo bertan.
Sarrera guztiak salduta zeudenez, gainezka egin zuen BBK Live jaialdiak, eta ez zen aurreko bi egunetan bezain eroso lortu kontzerturik gogokoenak lehen ilaretan edo leku pribilegiatuenean ikustea. Ez hori bakarrik, hainbat talderi txiki geratu zitzaien oholtza, eta datozen urteetakoren batean agertoki nagusiago bat beharko dute.
Arctic Monkeys zen eguneko eta jaialdi osoko kartelburu nagusia, eta 22:00 aldera bildu zen. Nagusia oholtzari begira, edizio honetako jendetzarik handiena. Arazo bat dauka Arctic Monkeysek: haien arrakastaren gatibu direla. Hain da oparoa 2006tik 2013ra bitarte sortu zuten musika ondarea, iraganera begiratzera kondenatuta baitaude betirako. Hori nahiko luke batek baino gehiagok, izan dadila dena Whatever People Say I Am, That’s What I’m not sortu zutenean bezala.
Baina hori ez da Alex Turnerrek eta taldekideek egiten dutena. Taldearen zigilu ziren erritmo frenetikoak alboratu, eta doinu lasaiagoetan murgildu dira azken urteotan Tranquility Base Hotel & Casino eta The Car lanekin. Turner ez da jada ero baten moduan oholtza gainean mugituko den abeslaria; klase handiarekin, lasai-lasai eta eguzkitako betaurrekoak soinean dituen predikadorea da orain. Dantza eta salto egin nahi duten ikusleei goxo abesten die, soseguz, predikadore batek bere erlijiora batu nahi dituen jarraitzaileei hitz egingo liokeen moduan. Hartara, proposamenak ez du epel utziko inor. Bada Turner jenio hutsa dela pentsatzen duenik, eta bada zuzenekoa zinez aspergarria izan zela uste duenik.
Masa nola kontrolatu dakite Arctic Monkeysekoek. Azken laneko Sculptures of Anything Goes abestiarekin hasten badira, gero diskorik zaharrenetara joko dute Brianstorm jotzeko, eta zaleei aspaldiko Arctic Monkeys gogora ekartzeko. Hala aritu ziren kontzertu osoan, eta diskografia osoko lanak errepasatu zituzten hogei bat abestitan. Hori bai, kanturik zaharrenak ere sosegatuta jotzen dituzte, geldoago, basakeriarik gabe. I Bet You Look Good on The Dancefloor eta R U Mine? izan ziren azken kantuak. Maila handiko ikuskizuna izan zen, baina, utzi zuen zalantzaren bat ere. Ez ote zaien gatz eta piper apur bat falta, iraganeko arrakasta ez ote den zama handiegia.
Idles, basati eta jostalari Ez dirudi Idlesek inoiz urratuko duen Arctic Monkeysek hartutako bidea, nahiz eta Crawler diskoan atzeman daitekeen une lasaiagorik. Kobetamendi hankaz gora jartzea zen Joe Talbotek gidatutako taldearen helburua. Eta lortu zuten, hasi eta buka. Basati, baina ez basatiegi, BBK Live bezalako jaialdi mainstream-etan lekua izateko moduan. Ostiralean Phoenixekin gertatu bezala, kartelburuek itzalitako zaleak piztu zituen oholtzarik handienetan bigarrenean jo zutenek.
Behin baino gehiagotan izan dira Bilbon, azkenekoz joan den urteko martxoan, Santana 27 aretoan. Espero zitekeenaren kontra, ordukoan baino hobeto aritu ziren atzo. Idlesen punk doinuek mezu argiak ere badituzte: Mother abestian, adibidez, «The Best Way to Scare a Tory is to Read and Get Rich» (Tory bat izutzeko era onena irakurtzea eta dirudun bihurtzea da) kantatzen dute; edo immigrazioaren aldeko mezua dute Danny Nedelkon: «My blood brother is an immigrant. A beautiful immigrant»(Nire anaia immigrantea da. Immigrante eder bat).
Emanaldiari eragozpenen bat jartzekotan, bigarren aretoko gunea txiki geratu zela izango litzateke. Jendetza bildu zen lehen ilaretan, eta, atzean, are pertsona gehiago zeuden. Ez da Idlesekin hori gertatu den lehen aldia, 2019an ere gauza bera gertatu zelako. Konstante bat izan zen hori atzo, eta behin baino gehiagotan geratu zen oholtzaren bat txiki. Esaterako, ezinezkoa izan zen 070 Shake ikustea, Beefeater oholtza —hau da, urteroko karpa— guztiz beteta zegoelako, baita atzealdea zein eskuineko maldatxoa ere. Antzeko zerbait geratu zen Arde Bogota taldearekin. Urrutitik atzeman zitekeen erabat ezinezkoa zela kontzertua leku apropos batetik ikustea.
Haien ordu berean ziren oholtzan Love of Lesbian, Idlesen agertoki berean, eremua mukuru zutela. Aurreikusteko moduko kontzertua izan zen: ereserki andana, zaleak arima ematen, doinu atseginak eta disfrutatzeko moduko zuzenekoa. Ez gehiago, ez gutxiago. Ez zen abesti ezagunik faltatu: Club de fans de John Boy, 1999, Planeador...
Oholtzak txiki uztearen konstante hori Cala Ventorekin bete zen, batez ere. Txiki aretoa lepo bete zuten, eta jende ilara handiak izan ziren komunera joateko eta edariak eskatzeko. Herrialde Katalanetako bikoteak ikuskizun bikaina eskaini zuen, zaleen gozamenerako. Joan Delgadok eta Aleix Turonek sortzen dituzten doinuak oso aproposak dira mota honetako jaialdietarako. Horren erakusle da BBK Liven izan duten bilakaera, urterik urtera zale gehiago biltzen dituzte. Euskaraz ere abestu zuten, Gorka Urbizurekin batera sortu duten Passar pantalla kantuan. Tamalez, Lekunberriko abeslaria ez zen oholtzara igo, nahiz eta une batean hori gertatuko zela zirudien.
Cala Ventok izan duen bilakaera izan dezake La Palomak. Firestonen agertokian aritu ziren, jaialdiko txikienean. Oholtza horretako soinua erdipurdikoa da beti, potentzia txikia duelako, eta lehen ilaretan daudenek salbu, gainontzekoek kostata entzuten dute ondo. Hasiberri diren taldeak aritzen dira, bereziki, Firestonen, eta horietako askok ematen dute pare bat urteren bueltan oholtza handiago baterako jauzia. La Palomak badu nora begiratu hori lortzeko: Carolina Durante, eta abar. Antzematen da musika sortzeko garaian ere begiratzen dietela gitarretan oinarritutako talde horiei.
Iragarri dute, jada, noiz egingo den datorren urteko BBK Live: uztailaren 11tik 13ra. Data gerturatu ahala jakinaraziko dituzte Kobetamendi beste behin ere beteko duten taldeen izenak. Bitartean, musikazaleek, atseden hartu, eta aurten bizi izandako momentu gozoak ekarriko dituzte gogora. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230509/ereinek-azaldu-du-ez-duela-erabaki-igela-argitaletxea-gelditzea.htm | Kultura | Ereinek azaldu du ez duela erabaki Igela argitaletxea gelditzea | Adierazi du «ahal duen guztia» egingo duela proiektu editoriala aurrera ateratzeko. Lander Majuelo Igelaren orain arteko editoreak gaur azaldu du, prentsa ohar baten bitartez, «Igelaren jabeek, arazo ekonomikoak direla medio, argitaletxea gelditzea» erabaki dutela. Igelak 34 urte bete zituen apirilean; euskarazko itzulpenak plazaratu ditu beti. | Ereinek azaldu du ez duela erabaki Igela argitaletxea gelditzea. Adierazi du «ahal duen guztia» egingo duela proiektu editoriala aurrera ateratzeko. Lander Majuelo Igelaren orain arteko editoreak gaur azaldu du, prentsa ohar baten bitartez, «Igelaren jabeek, arazo ekonomikoak direla medio, argitaletxea gelditzea» erabaki dutela. Igelak 34 urte bete zituen apirilean; euskarazko itzulpenak plazaratu ditu beti. | «Lagunok, bukatu da. Igelaren jabeek, arazo ekonomikoak direla medio, argitaletxea gelditzea erabaki dute». Igelako editore Lander Majuelo Itoizek sinaturiko hitzak dira, argitaletxearen etena herritarrei jakinarazteko idatziak. 34 urteko ibilbidearen ondotik Igelaren jarduna etengo dutela adierazi du gaur. Plazaratutako oharrean Majuelok nabarmendu duenez, «erabakia ez da lantaldearena; argitaletxearen jabetza dutenek egin dute urratsa, errentagarritasun ekonomikorik eza argudiatuta». Halaber, Majuelok jakinarazi duenez, jabeek —Erein ez du aipatu— konpromisoa hartu dute «bidean» diren eta abendura artean plazaratzekoak ziren lanak argitaratzeko; betiere, «itzultzaileek hala nahi izanez gero». Bost liburu dira, idazle hauenak: Joyce Carol Oates, Fiodor Dostoievski, Adania Shibli, Zadie Smith eta Annie Ernaux. Editoreak ez du argitu zehazki ez zer lan diren, ez zer itzultzailek dituzten esku artean.
Hain zuzen ere, Erein argitaletxeak ohar bat igorri du komunikabideetara bere erabakiaren gaineko azalpenak emateko. «Igelaren 'jabe diren enpresariak' enpresa bakarra da, eta bere izena da Erein argitaletxea, orain hiru urte, orduko jabeak jubilatzera zihoazela eta, argitaletxe hori erosi baitzuen, Nafarroan eta Euskal Herri osoan argitaletxe horren beharra dagoela iritzita».
Ereinek azaldu duenez, orain dela hiru urte Iruñean langile bat hartzea erabaki zuen, eta hari «autonomia guztia» ematea. «Langile hari soldata bat esleitu zitzaion eta errentagarritasunaren gaineko helburu eta eginkizun batzuk itundu zituzten hiru urtean, urtero-urtero, errebisatzekoak». Langile hori Majuelo zen, eta Ereinen arabera, «uneoro izan du egoeraren gaineko berri zehatza eta lan egiteko askatasun osoa». Helburu eta eginkizun horiek bete ez direla iritzita, Ereinek «langile horren gaineko kontratua bertan behera utzi behar izan du», oharrean adierazi duenez.
Aurrera begira, Ereinek jakinarazi du ez duela erabaki Igela argitaletxea gelditzea. «Aurreneko kasua izango litzateke munduan kaleratutako langile batek erabakitzen duena enpresaren jarduna noiz gelditzen den». Horri lotuta, hitzartuta dauden liburuak argitaratzeko asmoa azaldu du Ereinek, eta «gero erabakiko du» aurrerantz zein modutara jarraituko duen argitaletxeak. «Aurreratu dezakegu, irakurleen eta euskaltzaleen lasaitasunerako, Igelaren katalogoa eskuragarri egongo dela, eta Ereinek ahal duen guztia egingo duela proiektu editoriala aurrera ateratzeko orain arte egin duen bezala».
Itzulpena ardatz
1989ko apirilaren 14an jaio zen Igela, Iruñean. Xabier Olarrak, Joseba Urteagak eta Jose Manuel Gonzalezek sortu zuten. Argitaletxea hasiera-hasieratik arduratu da, propio, itzulpenaz. 34 urtez, soilik itzulpenak eman dituzte, eta soilik euskaraz. Bestela esanda: Igelak noranzko berean eman ditu beti jauziak, eta korrokak beti izan dira euskaldunak.
Sorreratik, batik bat Olarra aritu zen editore Igelan, 2020ko abuztuan Lander Majuelok lekukoa hartu zion arte. Hori hala, Majuelo hiru urtez aritu da argitaletxe «anfibioa» gidatzen. Gaur argitaratutako oharrean, eskerrak eman dizkie urteotan ondoan izan dituen «lagunei». «Argitaletxe bat lagunez da osatzen. Esker mila, beraz, urteotan punpeziaz lagundu gaituzuen guztioi. Itzultzaileei, ilustratzaileei, gibelsolasen idazleei, maketatzaile eta diseinatzaileei, zuzentzaileei, Itxaropena inprentako lagunei, liburu-saltzaile eta liburuzainei, beste argitaletxeetako kideei, musutruk alboan izan zaretenei». Halaber, irakurleei eman dizkie eskerrak «bereziki». «Zuei, irakurleei, zuek baitituzue gure liburuak sufritu eta gozatu. Irakurleak egiten baitu, egiaz, liburua».
Atzerriko idazleak euskalduntzea
1989tik bertatik, genero beltzaren aldeko apustu nabarmena egin du Igelak, besteak beste. Hain zuzen ere, Sail beltza izan zen argitaletxeak abiaturiko lehenbiziko bilduma, Enigma sailarekin batera. Geroztik, beste sail mordo bat sortu du: Literatura, Bidelagun Saila, Klis-klasikoak, Gabonetako Ipuinak eta Ordu Urdina. Aurtengo udaberrian abiatu zuten Ordu Urdina, hain justu, literaturaren bueltakoak diren baina aldi berean pentsamendutik hurbil dauden testuak biltzeko. Etenaren ondorioz, halako liburu bakarra argitaratzeko astia izan du Igelak: Karl Marxen Luis Bonaparteren Brumairearen hemezortzia, Idoia Santamariaren itzulpenean. Bestalde, hainbat lan plazaratu dituzte EIZIErekin eginiko Literatura Unibertsala bilduman.
Argitaletxeak kasik ehun autoreren lanak eman ditu: Annie Ernaux, Truman Capote, Agatha Christie, Gaël Faye, Natalia Ginzburg, Arthur Conan Doyle, Elena Ferrante, Ernest Hemingway, Fleur Jaeggy, Henry James, Ursula K. Le Guin, James Joyce, Lorenza Mazzetti, Cormac McCarthy, Pier Paolo Pasolini, Irene Pujadas, W. G. Sebald, Antonio Tabucchi, Kae Tempest, Mohamed Xukri eta Marina Tsvetaieva, besteak beste. Autore horietako asko Igelari esker leitu dira euskaraz lehenbiziko aldiz. Argitaletxeak aurkezturiko azken lana Yukio Mishima idazle japoniarraren Maskara baten aitortza liburua da. Iker Alvarezek euskaratu du.
Igelari agur esateko mezuan, etorkizunari begirako mezua bota du Majuelok: «34 urtez izan da Igela euskal literaturaren eta euskal itzulpengintzaren etxe ttipi bat. Etxe ttipi berriak eraiki beharko dira, beraz. Biba literatura!». |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230510/beroaldiari-aurre-egiteko-plana-ondu-dute-eusko-jaurlaritzak-eta-osakidetzak.htm | Gizartea | Beroaldiari aurre egiteko plana ondu dute Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak | 35 graduren bueltan egongo dira gaur termometroak Hego Euskal Herriko txoko askotan. Ur asko edatea eta eguzkitan egotea saihestea aholkatu dute, eta arreta berezia jartzea ume txikiekin, adineko pertsonekin eta gaixotasunen bat dutenekin. | Beroaldiari aurre egiteko plana ondu dute Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak. 35 graduren bueltan egongo dira gaur termometroak Hego Euskal Herriko txoko askotan. Ur asko edatea eta eguzkitan egotea saihestea aholkatu dute, eta arreta berezia jartzea ume txikiekin, adineko pertsonekin eta gaixotasunen bat dutenekin. | Hego Euskal Herriko txoko askotan 35 graduren bueltan ibiliko dira gaur termometroak, Euskalmet meteorologia agentziak jakitera eman duenez– AEMETek abisu horia ezarri du ia Nafarroa osoan–. Biharko ere espero da beroa. Hori hala, beroaldiari aurre egiteko plan berezia ondu dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak; batez ere arrisku taldeentzako gomendioak jaso dituzte. Jaurlaritzak gogoratu du tenperatura oso altuek ondorio negatiboak dituztela osasunean, morbilitatea eta hilkortasuna igotzen baitira. «Tenperatura altuek biztanle guztiei eragin diezaiekete, baina bereziki dira arriskutsuak gaixotasun kronikoak dituztenentzat, ospitaleetan dauden pertsonentzat eta 4 urtetik beherako haurrentzat». Egoera sozioekonomikoagatik «bazterketa, isolamendua, mendekotasuna edota desgaitasunen bat» pairatzen duten kolektiboak ere arrisku taldekoak direla jaso dute planean. Eta bereziki haiek babesteko, hurrengo gomendioak egin dituzte: -Beroaldiari aurre egiteko, ura etengabe eta egun osoan edateko gomendatu du Jaurlaritzak, eta ekiditeko kafeina, alkohola edo azukre gehiegi duten edariak. Halaber, barazki eta fruta gehiago hartzeko eta otordu oparoak saihesteko aholkatu du. -Etxean eguzkiak jotzen badu, leihoak itxita eta pertsianak jaitsita izatea da egokiena. Haizagailu bat edukitzea ere gomendagarria da, eta bero handia izanez gero, gorputza ur hotzarekin freskatzea ere bai. -Kalean, eguzkitan egotea saihestu behar da eguerdian zein arratsaldeko lehen orduetan. Eta eguzkitan lan egin beste erremediorik ez dagoenetan, burua estaltzeko, arropa arin eta transpiragarriak janzteko eta ur asko edateko aholkatu dute.
-Arreta berezia jarri behar da ume txikiekin, adineko pertsonekin eta gaixo daudenekin. «Aparkatuta eta itxita dagoen ibilgailu baten barruan ez du inork geratu behar, ezta itzalean egonda ere», gogoratu dute. Planak dioenez, adineko pertsonak eta bakarrik bizi direnak gutxienez egunean behin bisitatzea komeni da. -Intsolazio bat izanez gero, hurrengo pausoak emateko aholkatu dute: leku freskoan jarri, burua eta besapeak konpresa busti eta hotzekin estali, eta ura gatza eta bikarbonatoarekin edan. Konorterik gabe egonez gero edo botaka eginez gero, burua alde batera okertu eta aire bideak libre mantendu behar dira. Larrialdi kasuetan, 112 telefonora deitu. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230511/ruttek-politika-utziko-du-udazkeneko-bozen-ondoren.htm | Mundua | Ruttek politika utziko du udazkeneko bozen ondoren | Agintari liberalak hamahiru urte egin ditu Herbehereetako lehen ministro. Iragan astean koalizio gobernua desegin zuen, migrazioaren inguruko desadostasunengatik. | Ruttek politika utziko du udazkeneko bozen ondoren. Agintari liberalak hamahiru urte egin ditu Herbehereetako lehen ministro. Iragan astean koalizio gobernua desegin zuen, migrazioaren inguruko desadostasunengatik. | Herbehereetako lehen ministro karguan denbora gehien pasatu duen politikariak, Mark Rutte liberalak, jakinarazi du politika utziko duela Ordezkarien Ganberarako udazkeneko bozen ondoren. «Atzo goizean hartu nuen erabakia: ez naiz berriz eskuragarri egongo VVDren [Askatasunerako eta Demokraziarako Herriaren Alderdiaren] buruzagi modura. Politika utziko dut, hauteskundeen ondoren gobernua osatzen denean», esan du Ruttek gaur, parlamentuko behe ganberan. Hamahiru urte egin ditu gobernuburu gisa —2010eko urritik—: lau koalizioren buruzagi izan da, eta hirutan eman du dimisioa agintaldia amaitu aurretik.
Ruttek azaldu du erabakia «pertsonala» izan dela, eta ez duela zerikusirik izan asteotan gertaturikoarekin. Hain justu, joan den ostiralean lau alderdiko gobernua desegin zuen, koaliziokideek migrazioaren aferan dituzten desadostasunengatik; jada jardunekoa den lehen ministroaren arabera, aho batezko erabakia izan zen, ezinezkoa zelako desberdintasunak konpontzea, «zubiak eraikitzea».
Iaz eztabaida handia izan zuten Herbehereetan migrazio zentroek gainezka egin zutelako, eta, horren harira, Ruttek, besteak beste, asilo eskatzaileen kopurua murriztu nahi zuen, eta horien familia bilkurak mugatu; gobernuko koaliziokideek, ordea, ez zuten begi onez ikusi asmo hori. Joan den urtean 47.000 asilo eskari jaso zituzten, eta aurten 70.000 inguru espero dituzte, urte hasierako estimazioetan jasota dagoenez.
VVDk ez du oraingoz jakinarazi nola hautatuko duen Rutteren ordezkoa; bai alderdiaren buruzagi kargurako —hamazazpi urte bete ditu postu horretan—, baita lehen ministro izateko hautagai bihurtzeko ere. Udazkenean egingo dituzte Herbehereetako Ordezkarien Ganberarako bozak —printzipioz, azaroan—, eta ordurako aukeratu beharko dute lider berria; alderdi kontserbadoreak lortu du ordezkaritzarik handiena 2010etik hona egindako lau hauteskundeetan —150 aulkietatik 34 ditu orain—, eta, printzipioz, faboritoa da aurtengoetarako ere.
Edonola ere, arretaz erreparatu beharko zaio BBB Nekazarien eta Herritarren Mugimendua alderdiaren ibilbideari, lehen indarra izan baitzen iragan martxoan egindako Senaturako bozetan; inkesten arabera, boto gehien bilduko luketen alderdietan bigarrena izango litzateke behe ganberan —eserleku bat du egun—.
Negoziazioen errekorra
Herbehereetan, ohikoa da gutxienez hamar alderdik lortzea ordezkaritza Ordezkarien Ganberan. Horren ondorioz, indar politikoek hilabeteak behar izaten dituzte koalizio gobernuak osatzeko negoziatu eta ados jartzeko; batezbestekoa hiru hilabetekoa da, eta errekorra, berriz, 299 egunekoa, hau da, ia urtebetekoa.
Eta, hain justu, azken denbora tarte hori behar izan zuen Ruttek ostiralean desegindako aliantza osatzeko: Demokratak 66rekin, CU Batasun Kristauarekin eta CDA Kristau-Demokraten Deiarekin —koalizioak 77 aulki zituen, gehiengo osoa—.
Herbehereetako jarduneko lehen ministroak ez du argitu zer egingo duen udazkenetik aurrera. Zurrumurru modura, hedabideek askotan aipatu dute balitekeela Ruttek EB Europako Batasuneko edo NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko goi karguetako bat lortzea; Ordezkarien Ganberako saioaren ondoren emandako prentsaurrekoan, ordea, Ruttek esan du ez duela interesik horietan. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230512/uxue-fraile-eta-jesus-bailo-garaile-ehunmiliak-proban.htm | albisteak | Uxue Fraile eta Jesus Bailo garaile Ehunmiliak proban | Uxue Fraile donostiarrak eta Jesus Bailo espainiarrak irabazi dute Ehunmiliak mendi lasterketa. G2H proban, Oihana Azkorbebeitia abadiñarra eta Joseba Eskudero idiazabaldarra gailendu dira, eta MariMurumendi maratoian, azkenik, bi beasaindar izan dira irabazle: Irati Zubizarreta eta Unai Dorronsoro. | Uxue Fraile eta Jesus Bailo garaile Ehunmiliak proban. Uxue Fraile donostiarrak eta Jesus Bailo espainiarrak irabazi dute Ehunmiliak mendi lasterketa. G2H proban, Oihana Azkorbebeitia abadiñarra eta Joseba Eskudero idiazabaldarra gailendu dira, eta MariMurumendi maratoian, azkenik, bi beasaindar izan dira irabazle: Irati Zubizarreta eta Unai Dorronsoro. | Gizonezkoetan, Jesus Bailok egun bete pasatxo behar izan zuen (24.24.50) 168 kilometroak egiteko (11.000 m+). Zaragozarra bigarren joan zen kilometro askoan, Igon Manzisidor debarraren atzetik, baina Etzegarate pasatuta lasterketaren buruan jarri zen, eta amaierara arte eutsi egin zion postu horri. Larunbat arratsaldeko 20:30 aldean helmugaratu zen Bailo. Manzisidor bigarren izan zen azkenean. Bere denbora: 24.44.56. Hirugarren, berriz, David Gomez izan zen.
Emakumezkoetan, Uxue Frailek bere ahala eta eskarmentua erakutsi zuen beste behin. Donostiarrak 29.19.43 behar izan zituen 168 kilometroak osatzeko. Bi ordu eta erdi beranduago iritsi zen Joanna Pawelczak (31.54.05) eta Chaveli Peris sei ordura (35.20.57).
Ehunmiliak probako sailkapenak.
Goierriko Bi Handiak proban (88 km, 6.000 m+), berriz, Joseba Eskudero idiazabaldarra eta Oihana Azkorbebeitia abadiñarra nagusitu ziren. Eskuderok 10.12.32ko marka egin zuen. Fidel Fernandez sailkatu zen bigarren (10.41.11) eta Iñigo Arantzamendi, hirugarren (10.41.45). Azkorbebeitiak, berriz, 12.40.43ko denbora egin zuen. Larraitz Aragon helmugaratu zen bigarren (13.18.06), eta Izaskun Sanz, hirugarren (13.48.01).
Beasaingo G2H ultra distantziako Euskal Herriko Kopako laugarren eta azken proba ere izan da. Enkarterri Extrem izan zen aurrenekoa, Domusa Teknik 40 MLK bigarrena, Leitzako Euskal Herria Mendi Erronka hirugarrena eta Goierriko 2 Handiak azkena. Lau proben emaitzak batuta Oihana Azkorbebeitia eta Iban Agirrezabala izan dira Koparen irabazleak. Emakumezkoetan, Sara Peña izan da bigarren eta Maider Urdangarin hirugarren. Gizonezkoetan, berriz, Jokin Uribetxeberria eta Aitor Gainza izan dira bigarren eta hirugarren.
Ultra distantziako Euskadiko Txapelketa ere izan da G2H proba. Horretan, probaren irabazleak izan dira Euskadiko txapeldun: Oihana Azkorbebeitia bera eta Joseba Eskudero.
G2H probako sailkapenak.
Beasaindarrak garaile MariMurumendi maratoian
Igandeko MariMurumendi maratoian (42 km, 2.300 m+), azkenik, beasaindarrak izan ziren nagusi. Emakumezkoetan Irati Zubizarreta gailendu zen (4.23.08) lasterketa osoa buruan eginda. Maratoiko marka hautsi zuen gainera Zubizarretak. Bigarren Patricia Barreda (Herrialde Katalanak) izan zen (4.42.48), eta hirugarren, Elena Calvillo (4.45.44), hau ere beasaindarra. Gizonezkoetan, Unai Dorronsoro izan zen irabazle (3.42.48). Beasaindarra eta Martin Mac-Gragh leioarra (Bizkaia) buruz buru aritu ziren ia lasterketa osoan. Mac-Gragh bigarren izan zen azkenean (3.47.23). Hirugarren Pablo Doña izan zen (3.52.38).
MariMurumendi maratoiko sailkapenak. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230513/igeltseroek-ezingo-dute-bakarrik-lan-egin-bero-handiko-egunetan.htm | Ekonomia | Igeltseroek ezingo dute bakarrik lan egin bero handiko egunetan | CCOOk eta UGTk protokolo bat sinatu dute eraikuntzako patronalarekin, tenperatura handiko egunetan lan egin behar denerako. Beste sektore batzuetara zabaltzea da asmoa. | Igeltseroek ezingo dute bakarrik lan egin bero handiko egunetan. CCOOk eta UGTk protokolo bat sinatu dute eraikuntzako patronalarekin, tenperatura handiko egunetan lan egin behar denerako. Beste sektore batzuetara zabaltzea da asmoa. | Eraikuntzako langileek ezingo dute bakarrik lan egin, beroagatik alerta gorria edo laranja aktibatzen den egunetan. CCOO eta UGT sindikatuek eta Eraikuntzaren Espainiako Konferentziak sinaturiko protokoloko punturik deigarrienetakoa da hori. Egun horietan, halaber, ur gehiago eman beharko zaie langileei.
Sinatzaileen iritziz, protokolo hau «mugarri» bat da. Ondo bidean, Hego Euskal Herrian ere aplikatuko da, CCOOk eta UGTk bat eginda ordezkaritzaren gehiengoa baitute Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako eraikuntzan. Neurri horiek beroagatik aktibaturiko alerta egoeren araberakoak dira; hala, alarma gorria edo laranja bada, langileak ezingo dira bakarrik gelditu lantokian. Erabakiaren oinarrian bero kolpe posible baten arriskua murriztea dago. Holakoetan, bero kolpea jasaten duenak konortea galdu ohi du, eta, hori gertatuz gero, langilea bakarrik ez egotea lortu nahi da.
Eta ohikoak al dira alerta egoerak? Bada, urrunago joan gabe, astearteko 13:00etan alerta laranja aktibatuko dute Erriberan. 39 gradu inguruko tenperaturak espero dira, eta gauerdira arte luzatuko da alerta. Sinatzaileen asmoa da protokoloa eraikuntza lan guztietara zabaltzea, baita aire zabalean egiten diren lanetara eta lan jardunaren ezaugarrienagatik estalpean egin ezin daitezkeenetara ere.
Debeku horrez gain, ura edateko tarte gehiago ezartzea arautu du protokoloak, eta hainbat gomendio egin; besteak beste, janari arinak egitea, lanorduak eguraldira egokitzea eta atseden gehiago egitea. Duela gutxi, LAB sindikatuak bere protokolo propioa aurkeztu zuen, eta atsedenak ere derrigorrezko izatea eskatu zuen. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230514/sanferminak-hasi-zirenetik-hamabost-sexu-eraso-salatu-dituzte-eta-11-gizon-atxilotu.htm | Gizartea | Sanferminak hasi zirenetik hamabost sexu eraso salatu dituzte, eta 11 gizon atxilotu | Hori gaitzesteko, Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du gaurko; 21:00etan bilduko dira, Gazteluko plazan. | Sanferminak hasi zirenetik hamabost sexu eraso salatu dituzte, eta 11 gizon atxilotu. Hori gaitzesteko, Iruñerriko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du gaurko; 21:00etan bilduko dira, Gazteluko plazan. | Sanferminetako lehenengo egunetan hamabost sexu eraso salatu dituzte, eta 11 gizon atxilotu. Javier Remirez Nafarroako lehendakariorde eta Funtzio Publikoko kontseilariak horren berri eman du gaur goizean, eta adierazi du «edozein sexu eraso» gaitzetsi behar dela. Era berean, Iruñerriko mugimendu feministak sexu erasoen aurka protesta egitera deitu du gaurko; 21:00etan elkartuko dira Gazteluko plazan. Iruñeko Udaleko bozeramaileen batzordeak bat egin du mobilizazioarekin, baita Nafarroako Gobernuak ere.
Remirezek azaldu duenez, sexu erasorik larriena larunbatean gertatu zen. Emakume batek salatu zuen etxe batean eraso egin ziotela. Egunean bertan, Udaltzaingoak gizon bat atxilotu zuen. Atzo deklaratu zuen epailearen aurrean, eta aske utzi zuen hark, urruntze agindu batekin. Nafarroako Gobernuak larunbateko erasoa gaitzetsi du, eta elkartasuna adierazi die emakumeari eta haren familiari.
Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, beste gizon bat atxilotu dute igande gauean, Gazteluko plazan bertan, sexu eraso bat egitea egotzita; ukituak egitea leporatu diote. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230515/txingor-ekaitzak-7643-hektarea-hondatu-zituen-araban.htm | Ekonomia | Txingor ekaitzak 7.643 hektarea hondatu zituen Araban | Behin-behineko datuak eman ditu Agroseguro konpainiak; batez ere zereal laborantzan izan ziren kalteak. Frantziako Gobernuak hondamendi naturala onartu du Senperen eta Ezpeletan. | Txingor ekaitzak 7.643 hektarea hondatu zituen Araban. Behin-behineko datuak eman ditu Agroseguro konpainiak; batez ere zereal laborantzan izan ziren kalteak. Frantziako Gobernuak hondamendi naturala onartu du Senperen eta Ezpeletan. | Azken asteetan izandako ekaitz bortitzek kalte handiak eragin dituzte Euskal Herriko toki batean baino gehiagotan. Lehen astean izandako kazkabarrak eta euri ekaitzak 7.643 hektarea hondatu zituen Agroseguro nekazarientzako aseguruak ohar batean jakinarazi duenez. Zereal laborantzan izan dira kalterik handienak, baina bestelako ekoizpen batzuei ere eragin die, hala nola koltzari, ekiloreari, barazkiei, patatari, beterrabari, artaberdeari eta mahatsari.
Aseguru konpainia horrek emandako behin-behineko datuen arabera, Gasteiz inguruan eta Arabako Lautadan izan ziren kalterik handienak. Arabako Foru Aldundiak laguntza ekonomikoen beste sorta bat iragarri zuen joan den ostiralean lehen sektorearentzat.
Horrez gain, Frantziako Gobernuak hondamendi naturala onartu die Senpere eta Ezpeletari (Lapurdi), azken asteetan izandako ekaitzen ondotik. Maiatzaren 13an jo zuen Senpere, Herri Urrats jaiaren bezperan, eta ekitaldiari zuzenean eragin zion. Ekainaren 20an, Lapurdi barnealdeko beste herri batzuek pairatu zuten kazkabarra, eta laborari bati baino gehiagori eragin zion, nagusiki biper ekoizleei. Ikusteko dago Parisek beste herri batzuetarako ere onartzen duen hondamendi eremu izendatzea. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230516/kaleratzeak-stop-ek-mozioak-aurkeztuko-ditu-udalerriak-tentsio-handiko-eremu-izendatzeko.htm | Gizartea | Kaleratzeak Stop-ek mozioak aurkeztuko ditu udalerriak «tentsio handiko eremu» izendatzeko | Donostiako Udalak mozioa berretsi zuen uztailaren 4an, eta Donostia «tentsio handiko eremu» izendatzeko eskaera egin zion Eusko Jaurlaritzari. | Kaleratzeak Stop-ek mozioak aurkeztuko ditu udalerriak «tentsio handiko eremu» izendatzeko. Donostiako Udalak mozioa berretsi zuen uztailaren 4an, eta Donostia «tentsio handiko eremu» izendatzeko eskaera egin zion Eusko Jaurlaritzari. | Alokairuen prezioa hainbeste igo ez dadin, Kaleratzeak Stop plataformak mozioak aurkeztuko ditu Bizkaiako, Arabako eta Gipuzkoako «udal nagusietan». Udal horiek «tentsio handiko eremu» izendatzeko eskatuko diote Eusko Jaurlaritzari. Kaleratzeak Stop kolektiboak ohartarazi duenez, hilabete honetan eta irailean aurkeztuko ditu mozioak. Donostiako Udala izan da lehenbizikoa mozioa berresten. Hain zuzen ere, uztailaren 4an udalak Jaurlaritzari eskatu zion Donostia «tentsio handiko eremu» izendatzea.
Espainiako Gorteek maiatzean onartu zuten Etxebizitza Legea. Horri esker, erkidegoko gobernu batek «tentsio handiko eremutzat» jo ditzake hiriak, auzoak edo herriak. Legeak tentsio handiko eremutzat hartzen ditu alokairuaren edo etxebizitzaren prezio neurrigabeak dituzten udalerriak.
Halere, eztabaida iturri izan zen legea onartu berritan; EAJk aurka bozkatu zuen Espainiako Kongresuan, eta Jaurlaritza ere kontra agertu zen, bere eskumenak urratzen zituela argudiatuta. Kaleratzeak Stop kolektiboak, ordea, ez du uste eskumen arazorik dagoenik; beraz, plataformak salatu egin ditu tentsio handiko eremuak izendatzeko prozesuak «atzeratzeko» EAJk jarritako «aitzakiak».
Kaleratzeak Stopen iritziz, Bilbok, Donostiak, Gasteizek eta beste udalerri askok betetzen dituzte «tentsio handiko eremutzat» joak izateko lege berriak ezarritako baldintzak. Horretarako baldintzak hauek dira: batetik, hipoteken edo alokairuen prezioak (gastuak barne) etxe bakoitzeko batez besteko diru sarreren %30 gainditzea; bestetik, azken bost urteetan eremu horretan etxebizitzaren salmenta edo alokairu prezioa KPI kontsumo prezioen indizea baino hiru puntu gehiago igo izana. Dena den, udalerri bat “tentsio handiko eremu” izendatu ahal izateko, nahikoa da bi baldintzetako bat betetzea.
Kaleratzeak Stop kolektiboak eredutzat hartu du Kataluinako joera alokairuen aferan. Hain justu ere, alokairuaren prezioa mugatzeko intentzioz, 60tik 140ra handitu da tentsio handiko eremu izendatu diren udalerrien kopurua.
Neurriak “tentsio handiko eremuetan”
Neurri hauek ezartzen dira, besteak beste, «tentsio handiko eremu» izendatzen diren udalerrietan: %90erainoko hobaria ezartzen diren PFEZaren kalkuluan; bost etxebizitza edo gehiago dituztenak «jabe handitzat» hartzea; eta prezioa %10 igo ahal izatea hobekuntza obrak egiten badira edo hamar urteko kontratuak sinatzen badira. |
2023-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/230517/kubako-kantuen-oihartzuna.htm | Kultura | Kubako kantuen oihartzuna | Joseba Sarrionandia abestiez eta herriez aritu da Kanterri ikastaroan, Oiartzunen: nazioek ibilitako bidearen musikaz, oin bat Kuban eta beste bat Euskal Herrian. | Kubako kantuen oihartzuna. Joseba Sarrionandia abestiez eta herriez aritu da Kanterri ikastaroan, Oiartzunen: nazioek ibilitako bidearen musikaz, oin bat Kuban eta beste bat Euskal Herrian. | Musika nazionalen historiak nazio horien historia darama bere barnean. Joseba Sarrionandiak Kubaren eta Euskal Herriaren arteko bidaia «arraro» bat egin du, musikatik abiatuta, Abestiak eta herriak izeneko hitzaldian, kontatzeko nazioek zer bide egin duten XIX. mendearen erdialdeaz geroztik, eta musikak zer toki izan duen bide horretako mugarri batzuetan. Kanterri ikastaroan parte hartu zuen atzo, Oiartzunen (Gipuzkoa), Jokin Azpiazuren ondoren eta Maite Larbururen aurretik. Oiartzungo Udalak, herriko Kantagiltza elkarteak eta Ahotseneak antolatu dute ikastaroa, bigarren urtez, kantagintza aztertzeko asmoz.
XIX. mendearen erditik XX. mendearen bigarren partera arte begiratu die nazionalismoaren ezaugarriei, nahiz eta atzerago ere jo duen, haien iruditeria osatzeko: «Kubako nazioaren historia areitoekin hasten da, indigenen dantzekin. Arraroa da, populazio hori esterminatu egin zutelako, arrastorik utzi gabe. Espainiak Nafarroa konkistatu zuen urte berean erre zuten Hatuey [kolonizatzaileei aurre egin zien lider indigena]».
Sarrionandiak azaldu duenez, Kubako independentzia gerran, independentziaren bultzatzaileek, «burgesen kreoleek», ez zuten identitaterik: independentzia lortu eta gero sortu zen nazio izaera. Eta, harekin, kantutegi berri bat, haren imajinarioa osatuko zuena. «Kuban bi nazio daude: zuriak eta beltzak. Derrepente, beltzak integratzen dira gizarte horretan, eta hasten da kultura nazionala sortzen, gune mestizoetatik». Horiek ez zeuden hirietan, mendialdean baizik; De dónde son los cantantes abestiaren bidez azaldu du: «Menditik hirira jaitsi ziren abestera, Orientetik Habanara. Eta euskara ere menditik jaitsi zen. Hori izan da musika nazional guztien bidaia».
Ibilbide hori bera egin zuen Guajira Guantanamera ezagunak ere. «Kantua hiritartu egin zen, eta, teknologiarekin, repentismo forma bat bihurtu. Lehen gauza arkeologiko kanpesino bat zen; gero, irratian erabiltzen zen, gertaera tragikoak komentatzeko; eta Joseito Fernandezek abesti bihurtu zuen». Garai hartan sortutako kultura «erabakigarria» izan zen iraultza sozialista egiteko, Sarrionandiaren hitzetan: «Kultura popular txoro eta ganorabako hori. Horrek bota zuen Batista, eta hankaz gora jarri sistema politikoa».
Iraultza sozialistaren garaia «troba berriaren» garaia izan zen: Silvio Rodriguezena, Pablo Milanesena, salsarena. «Salsak dantzan jarri zituen 1970etik aurrera, eta jendea dantzara joaten zen, lanera joan ordez. Dantzak askoz ere inportantzia handiagoa dauka lanak baino». Eta «troba zaharrak», nazioa sortu zuten sasoiko musika popularrak, beste bizitza bat izan zuen, Buena Vista Social Cluben bidez. «Arrakasta itzela izan zuen kanpoan, eta jendeak horrekin identifikatzen du Kuba. Fenomeno arraroak gertatzen dira».
Jesus Orta Ruiz repentistaren esaldi bat erabili du Kubaren eta Euskal Herriaren arteko paralelismoa hasteko zubitzat: «Sin música seríamos un pueblo sin alas» (Musikarik gabe, hegorik gabeko herri bat ginateke). «Eta egia da: musikak eta dantzak eman dizkio herri horri hegalak». Sarrionandiak Txoria txori-rekin lotu du irudi hori, eta atzera egin du hortik, Kubako musikaz aritzean ibilitako bidea Euskal Herrian errepikatzeko.
Kuban Hatueyz ari direnean, «historiatik desagertutako» zerbaitez ari dira, eta desagerpen baten kontakizun bat da Milia Lasturkoaren eresia, XV. mendekoa hori ere: «Haren lehen kopla euskal literaturako irudirik fuerteena da».
Ozeanoa ispilu
Lotura gehiago ere badira. 1851koa da La Bayamesa, Kubako ereserkia; urte horretan bertan antolatu zituzten Lore Jokoak lehenbizikoz; Jose Maria Iparragirrek 1853an kantatu zuen Gernikako arbola. «Hor ikusten da badagoela mitologia bat, imajinario bat». Handik mende batera, «troba berriaren» garaian, Ez Dok Amairu zebilen Euskal Herrian —eta erreferentzia komun batzuk bueltaka: Bob Dylan, Victor Jara...—. «Esaten dute globalizazioa oraingoa dela, baina ez da hala. Inork ez du funtzionatu bakarrik, denok aritu gara olatu berberekin».
Musikaren bidez egindako bidaian, nazioen kontzeptuan sakontzeko, galdera bat bota du Sarrionandiak: «Kubak, hain gizarte arraroa izanda, jendearen erdia esklaboa zenean, zelan lortu zuen independentzia? Euskaldunek mugimendu kultural bat planteatu zuten gutxi gorabehera, baina zergatik izan zen politikoki frakaso bat?». Karlistaldietan topatu du erantzuna. Haren esanetan, gerrek dena «distortsionatu» zuten, eta planteamendu errepublikanoek ez zuten indarrik izan haien ondoren.
Sabino Aranak proiektu nazional bat zuen, baina haren mundu ikuspegia «kontraesankorra» zen, Sarrionandiaren ustez: «Harentzat, inportanteena jainkoa da, probidentzia, goitik behera datorrena; gizarte antolaketa errepublikanoa behetik gora egiten da. Jose Martik jakin zuen hori ulertzen». Horregatik parekatu ditu bi bertso: «Si Sabino viviría,/ otro gallo cantaría» eta «Si Martí no hubiera muerto,/ otro gallo cantaría».
Idazleak hitzaldiaren amaiera aldera itxuratu du nazioaren definizioa: «Psikologia sozialaren aldetik, gutasun imajinarioa da nazioa, norbera identifikatzen den espazioa». Eta hori komunikazioak egiten du, haren esanetan. Horregatik arduratzen du inguruan «komunikazio esparru espainola» ikusteak nonahi. «Euskaldun moduan nahiko nuke eraiki zerbait, ez dakit zer. Estatu independente sozialista? Hori ezin dut imajinatu. Gure arazoa ez da konstituientea: destituientea da. Ez dugu merezi sufritzen dugun estatuaren botere guztia. Gero eraikiko dugu jendeak esaten duena, baina hori kendu behar dugu». |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230547/hiru-zauritu-behintzat-sanferminetako-bosgarren-entzierroan.htm | Bizigiro | Hiru zauritu behintzat, sanferminetako bosgarren entzierroan | Aurtengo azkarrena izan da gaurko entzierroa; 2.19ko denboran heldu dira zezen plazara. | Hiru zauritu behintzat, sanferminetako bosgarren entzierroan. Aurtengo azkarrena izan da gaurko entzierroa; 2.19ko denboran heldu dira zezen plazara. | Nuñez del Cuvillo ganadutegiko zezenak ziztu bizian burutu dute sanferminetako bosgarren entzierroa, gaur arteko azkarrena festa hauetan. Nahiko garbia, gainera, printzipioz; ez da aurreko entzierroak bezain arriskutsua izan. Tarte nabariak izan dira, esaterako, Estafeta kalearen puska handi batean, eta ez da harrapatzerik izan lehen begi kolpez. Gurutze Gorriaren arabera, hiru korrikalari ospitaleratzeko eskaerak jaso dituzte; bi lagunek San Domingoko kalean jaso dituzte kolpeak, eta beste batek, Mercaderes kalean.
Entzierroaren lehen segundoetan, lurrera erori da korrikalari bat joaldunetako bat jo ostean; bertan geratu da, zezen pare bat gainetik igaro bitartean. Udaletxe plazara heldu aurretik aurrea hartu dute bi zezenek, beltz eta gorri batek. Eta beltzak irabazi du bien arteko lehia, Mercaderes kalearen amaieran, Estafetaranzko kurban, gorriak irrist egin baitu horma adarraz joz. Estafetan arin joan da entzierroa, eta batek baino gehiagok zezenak ukitu ditu. 2.19ko denboran heldu dira zezenak zezen plazara; aurtengo bizkorrena izan da oraingoz. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230548/pilula-urdina-espainiako-presidentetzarako.htm | Politika | Pilula urdina Espainiako presidentetzarako | Aurrez aurreko trabatua izan dute Pedro Sanchezek eta Alberto Nuñez Feijook, Espainiako Gobernuko presidente izateko bi hautagai nagusien arteko eztabaidan. | Pilula urdina Espainiako presidentetzarako. Aurrez aurreko trabatua izan dute Pedro Sanchezek eta Alberto Nuñez Feijook, Espainiako Gobernuko presidente izateko bi hautagai nagusien arteko eztabaidan. | Joan den astean, Espainiako telebista kate batean eman zuten Matrix filma. Ikusia dutenek ongi ezagutuko dute eszena: Morpheusek pilula gorria eta urdina aurkezten dizkio Neori. Gorriak errealitate gordina ordezkatzen du: gatazka, etorkizun zalantzatia, egia. Askatasuna. Urdina, berriz, fikzio bateranzko atea da, Matrixek ematen duen ezjakintasun barea. Eraikitako gezur bat, eroso bizitzeko modukoa. «Ezjakintasuna zoriona da», laburbiltzen du Cypherrek, traizioaren akordio betean. Filma 1999koa da, baina aktualitate bizikoa dirudi egia-ostearen eta negazionismoaren garaian. Matrix-en espirituari erantzuten dio, adibidez, klima larrialdiaren edo indarkeria matxistaren ukazioaren ongarriaren gainean loratutako eskuin muturrak; aldaketa sozialei, pandemiei edo arazo globalei ez ikusiarena egitea, ezer aldatu ez dadin.
Atzo, Espainiako Gobernuko presidente izateko hautagaien arteko debatean, pilula urdina proposatu zuen Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentegaiak, eta bere neurrira eraikitako errealitate bat aurkeztu: esan zuen Genero Indarkeriaren Aurkako Espainiako Ituna babestu ez zuen bakarra Podemos izan zela —Vox izan zen—, datu ekonomiko batzuk oker eman zituen eta Pedro Sanchez PSOEko presidentegaiari aurpegiratu zion Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohia bera ere ez zela ausartu EH Bildurekin gobernatzera —nahiz eta Zapaterok gobernatu zuen urteetan EH Bildu ez zen existitzen—. «Hori ez da egia» izan zen Sanchezek debatearen hasieran gehien errepikatu zuen esaldia. Espainiako politikaren egia-ostean, 2023ko debatean, ETA eta Xabier Garcia Gaztelu Txapote presoa ziren hizketagai, Bildu dozena bat aldiz aipatzeaz gain.
Gutxienekoa da, ordea. Debate batean zer esaten den bainoago, zer transmititzen den axola du. Eta, hasiera-hasieratik, erasora irten zen Nuñez Feijoo bat ikusi ahal izan zen; arlo ekonomikoan Sanchez estututa, erreplikarako tarte eskasa utzita, iniziatiba hartuta. «Ukrainako gerra hasi zenean, inflazioa %2koa zen!», zioen Sanchezek. Baina George Lakoffek azaldua du Don’t Think of an Elephant (Ez pentsatu elefante batean) liburuan: «Mito batzuk ilustraziotik datoz. Lehenak horrela dio: egiak libre egingo gaituela. Pertsonak gizaki arrazionalak direnez, horiek informatzera mugatzen bagara, horiek ondorio zuzenak aterako dituztela». Baina ez: «Pertsonek markoetan pentsatzen dute (…). Egia onartua izan dadin, jendearen markoetan sartu behar da. Gertakariak ez badatoz bat markoarekin, markoak irauten du eta gertakariek errebotatzen dute». Zenbaki makroekonomikoetan tematu zen Sanchez, datuen borrokak pasio gutxi pizten duen arren, eta patrikako diruaren logikan aiseago mugitu zen Feijoo.
PPkoak ez zuen askoz gehiago behar izan, apenas eman baitzuen egin nahi dituenen berri: Memoria Demokratikoko Legea indargabetzea eta odol delituak dituztenei hauteskundeetara aurkeztea debekatzea, besteak beste.
PP eta Vox «gauza bera»
Eztabaida ekonomikoak ahulduta, gaueko helbururik behinenari ekin zion Sanchezek: PP eskuin muturraren eskutik doalako ideia nabarmentzea: «PP eta Vox gauza bera dira», errepikatu zuen Sanchezek. Debatean burua altxatzeko balio izan zion indarkeria matxistari buruzko eztabaidak, Feijoori egotzita eskuin muturraren aurrean «amore» eman izana. Ordurako lokatza prest zuen Feijook, Soilik baietz da baietz legea baliatuta kaleratu dituzten erasotzaileak aipatuta: «Matxista bortxatzaile horiek zuregatik daude kalean».
Baina Sanchez hainbeste tematu zen, inplizituki nahi gabeko mezu batzuk transmititzeko arriskua hartu baitzuen: batetik, Voxen aurkakotasunaz haragoko proiekturik ez duela datozen urteetarako; bestetik, PPri egindako kritika gehienak ez zirela izan propio PPren jokabide politikoei buruzkoak, popularrek eskuin muturrarekiko duten jarrerari buruzkoak baizik. «Indarkeria matxista gaitzesten ez duen alderdi matxista batekin akordioak egiten ari zarete», zioen Sanchezek, arretagunea PPren itunetan eta bazkideetan jarrita, eta ez hainbeste PPren neurri edo politiketan. Feijook berak ere erakutsi zuen Voxekiko itunek izan dezaketen kostu politikoa amortizatua duela PP, eskuin muturra zurituta: «Voxekin eta edozein alderdi konstituzionalistarekin hitz egingo dut».
Sanchezek, nolabait, zentralitatea oparitu zion PPri. Horren adibiderik onena da azken minutua: Sanchezek, bere gobernuaren lorpenak errepasatzeko, Feijook baliogabetu dezakeen guztiari erreparatu zion, beldurraren mamua haizatuta; Feijook, aldiz, mezu autozentratua zabaldu zuen, «muturren beharrik» izango ez duen «gehiengo indartsu» bat osatzeko. Funtsean, arretarik handiena Voxen jarrita, Sanchezek PP sartu zuen PSOErekin partekatutako gutasun politiko batean; Carl Schmittek demokrazia aztertzean aipatzen zuen inklusio/esklusio harremanean, Vox zen kanpoan utzi beharrekoa... PP arerio legitimo gisa utzita. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230549/nafarroako-auzitegi-nagusiak-berretsi-du-miravalles-el-redin-eskolaren-itunari-eutsi-behar-zaiola.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du Miravalles-El Redin eskolaren itunari eutsi behar zaiola | Nafarroako Gobernuaren errekurtsoa atzera bota du, eta berretsi du behin-behinean eteten duela Opus Deiren eskola segregatzaileari ituna bertan behera uzteko prozesua. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi du Miravalles-El Redin eskolaren itunari eutsi behar zaiola. Nafarroako Gobernuaren errekurtsoa atzera bota du, eta berretsi du behin-behinean eteten duela Opus Deiren eskola segregatzaileari ituna bertan behera uzteko prozesua. | Amaitu berri den ikasturtean, Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi zuen Miravalles-El Redin eskola erlijiosoaren Batxilergoko hezkuntza ituna, LOMLOE legeari men eginez, ikasleak sexuaren arabera bereizteagatik. Ekainaren hondarrean, Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen hitzarmen horri eutsi behar zitzaiola behin-behinean, ikastetxeari «konpondu ezinezko» kalterik ez eragiteko. Erabaki haren aurkako helegitea aurkeztu zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak, eta hari erantzun dio orain auzitegiak, eta ebatzi itunari eutsi behar zaiola behin-behinean. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietako salak argudiatu duenez, erabakiaren bitartez bermatu egiten du «interes publiko eta pribatua modu proportzionatu batean» gauzatzea; izan ere, eskolako guraso elkarteei esan zien berme finantzario bat aurkeztu behar zutela, «hezkuntza itunak berekin dakarren laguntza publikoa adinako diru kopurua bermatzeko». Auzitegiaren iritziz, Nafarroako Gobernuak bere alegazioetan argudioak «nahastu» egiten ditu, auziaren oinarrian ez daudelako eskubide konstituzionalekin lotutako auziak, «oinarrizko legediarekin» lotutakoak baizik. Hau da, argudiatu duenez, auziaren oinarrian ez dago sexuaren arabera bereizten duten ikastetxeei finantzaketa etetea konstituzioaren araberakoa den ala ez erabakitzea. Auziaren funtsean, dio auzitegiak, «irregulartasun administratiboak» daude, bai eta ikasleen eskubideak bermatzen diren ala ez ebaztea ere. Hala, Auzitegi Nagusiko epaileek uste dute ituna eteteak «konponezinezko kalteak» eragingo lizkiokeela Opus Deiren eskolari, eta hori konpontzea edo atzera egitea «zaila edo ezinezkoa» izango litzatekeela. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230550/hego-euskal-herriak-gora-egin-du-europako-berrikuntza-rankingean.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriak gora egin du Europako berrikuntza rankingean | Batasuneko 239 eskualdeen artean 72.a da EAE, eta 98.a Nafarroa. Tapiak azaldu du enpresa ertain eta txikiek egiten dituzten inbertsioak handitu behar direla, eta patente gutxi daudela. | Hego Euskal Herriak gora egin du Europako berrikuntza rankingean. Batasuneko 239 eskualdeen artean 72.a da EAE, eta 98.a Nafarroa. Tapiak azaldu du enpresa ertain eta txikiek egiten dituzten inbertsioak handitu behar direla, eta patente gutxi daudela. | Hego Euskal Herria Europako Batasuneko «goi berrikuntzako» eskualdeen artean sartu da. Bi urtean Euskal Autonomia Erkidegoak 21 postu igo ditu: Batasuneko 239 eskualdeen artean 72.a da. Nafarroa, berriz, 98.a, hamasei postu gorago. Hala dio Europako Batzordeak aste honetan argitaratutako sailkapenak. Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa biltzen dituen Akitania Berria eskualdea 128. tokian dago, postu bat behera eginda.
Txostena bi urtean behin argitaratzen da, eta 21 adierazle neurtzen ditu. Besteak beste: inbertsioak, fakturazioa, jarduera berritzaileak eta ikerkuntza, eta hezkuntza. Europako eskualde berritzaileen zerrendan goian azaltzea garrantzi handikoa izaten da inbertsioak eta bereziki kanpoko inbertsioak erakartzeko orduan.
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapeneko sailburuaren arabera, «oso nabarmena» izan da azken bi urteotako hobekuntza. Berrikuntza indizea 109,8 da, Europako batezbestekoa baino 9,8 puntu gehiago, 101,8 Nafarroan, batezbestekoaren parekoa. Inbertsioek eragindako errendimenduek, berriz, %11,5 egin dute gora EAEn, eta %14,1 Nafarroan.
Tapiaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako I+G+Baren indargune nagusiak hauek dira: produktu berrien salmenten inpaktua, gazteen kualifikazio handia eta bizialdi osoko ikaskuntza prozesuetan daudenen ehuneko handia.
Bestalde, azaldu du enpresa ertain eta txikiek gehiago inbertitu behar dutela ikerketan eta berrikuntzan; jarduera jakin batzuetan, bereziki: diseinua, marketina, jabetza intelektualaren eta industrialaren kudeaketa, eta prestakuntza. Tapiak gogoratu du oraindik oso patente gutxi daudela erregistratuta.
Dena den, EAE arretagune garrantzitsutzat jo du, bereziki Espainiako Estatuaren barruan, lehen postuan baitago, Madril eta Kataluniaren gainetik. «Euskadi berrikuntza handiko eskualdea da, berrikuntza moderatuko kategoria duen estatu batean. Horregatik, Europako Batzordeak bikaintasunaren polotzat jo du». Sailburuak azpimarratu du ia estatu guztietan eskualde berritzaileena hiriburua izan ohi dela, eta gaineratu du EAEn egindako inbertsioak estatuko batezbestekoaren oso gainetik daudela (23 puntu gehiago).
Helburutik gertuago
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan I+G+B arloan egindako inbertsioak marka berria ezarriko du aurten, 1.895 milioi eurora iritsita, Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak egindako kalkuluen arabera. 2021ean I+G+Ban egindako inbertsioa (Eustaten azken datuak) 1.646 milioi eurokoa izan zen, inoizko handiena, eta Innobasqueren arabera, 2022an 1.768 milioikoa izan zen —Eustatek urte amaieran jakinaraziko du datu ofiziala—. 2023an, % 7,2 gehiago izango da.
Ohi bezala, diru gehiena enpresek jarriko dute, enpresa handiek bereziki. %5,9 handitu dituzte alor horretarako inbertsioak 2023an, 1.049 milioiraino, eta erakunde publikoek (Europako Batasuna, Espainiako Gobernua, Eusko Jaurlaritza eta aldundiak) %7,9, guztira 846 milioi. Eusko Jaurlaritzak %12 handitu du aurten I+Grako aurrekontua, eta horren zati handi bat Next Generation Funtsen bitartez gauzatu nahi du.
Gainerako inbertsio publikoa EBko zientzia programetatik (160 milioi euro, %13,5 gehiago), unibertsitateetako funtsetatik eta irabazi asmorik gabeko erakundeen dohaintzetatik etorriko da, beste 46 milioi euro gehituta, %6,5 gehiago.
Aurtengo maiatzean Eusko Legebiltzarrak adostu zuen «ahal dela» 2028rako barne produktu gordinaren %3 I+G+Ban inbertitzea. Egun %2,2 da, Europako Batasunaren batezbestekoaren pareko. 2007ko Lisboako Itunean estatu kide guztiek %3ra heltzeko helburua jarri zuten 2010. urterako; hori ezinezkoa izango zela ikusita, 2020ra atzeratu zuten; eta, orain, asmoa da 2030. urtean iristea ehuneko horretara. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230551/ieak-ohartarazi-du-ez-dagoela-mineral-nahikorik-energia-trantsiziorako.htm | Ekonomia | IEAk ohartarazi du ez dagoela mineral nahikorik energia trantsiziorako | Energia agentzia horren ustez, meategi gehiago sortu behar dira, eta ustiapena bizkortu, auto elektrikoen eta baterien eskaria betetzeko. | IEAk ohartarazi du ez dagoela mineral nahikorik energia trantsiziorako. Energia agentzia horren ustez, meategi gehiago sortu behar dira, eta ustiapena bizkortu, auto elektrikoen eta baterien eskaria betetzeko. | Trantsizio ekologikoa arriskuan, energia garbiak erabiltzen dituzten teknologiak ekoizteko mineral nahikorik ez dagoelako. Hala ohartarazi du IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak. Erakunde horrek, mineral horien merkatuari buruz egin duen lehen txostenean, kalkulatu du beharrezkoa izango litzatekeela besteak beste kobrearen, nikelaren, litioaren eta kobaltoaren ekoizpena 2022koa halako 3,5 izatea 2030erako. Hori egingo ez balitz, ezinezkoa izango litzateke berotze globala 1,5 gradura mugatzeko helburua lortzea.
IEAren arabera, gaur egungo meategiekin eta datozen urteetan martxan jarriko direnekin, bolumena bikoiztu ahal izango da hurrengo hamarkadaren hasierarako, eta hori baliagarria izango litzateke gobernuek trantsizio energetikorako banaka hartu dituzten konpromisoak betetzeko, baina ez litzateke nahikoa izango 2050ean karbono dioxidoaren zero emisioen helburua betetzeko.
IEAren ustez, ustiapena bizkortu beharko litzateke, batez ere ibilgailu elektrikoen eta energia biltegiratzeko baterien eskaria betetzeko. Azken bost urteetan, mineral kritiko deiturikoen eskaerak bikoiztu egin dira: 290.000 milioi eurorenak izan ziren 2022an. Eta energiaren sektorea izan da mineral horien kontsumoa handitu izanaren arrazoi nagusia. Litioaren eskaera hirukoiztu egin da; kobaltoarena %70 handitu da, eta nikelarena, %40.
Energia garbietarako teknologiek munduko litio ekoizpenaren %56 kontsumitu zuten 2022an (2017an %30 izan zen), kobaltoaren %40 (duela bost urte baino 17 puntu gehiago) eta nikel ekoizpenaren %16 (sei puntu gehiago). IEAren arabera, dinamika horrek segitu egingo du datozen urteetan, energia garbien teknologien produkzioak hazten jarraituko duelako. Aurten, eguzki fotovoltaikoak %30eko hazkundea izan du, eolikoak %70ekoa, eta ibilgailu elektrikoen ekoizpenak, %30ekoa.
Txinaren monopolioa
Aurreikuspen eta eskariek nabarmen egin dute gora 2021. eta 2022. urteetan; iazko bigarren erdialdetik joera hori moteldu egin bada ere, mineralen prezioak batezbesteko historikoen oso gainetik daude oraindik. Horrek izan dezake alde on bat, IEAren arabera: meatze berriak eraikitzen lagun dezake.
Fatih Birol IEAko zuzendariak «pozgarritzat» jo du merkatuaren hazkunde azkarra, trantsizio energetikoa gauzatzeko «erabakigarria» delako, baina, aldi berean, erronka handiak daudela esan du: «Askoz gehiago egin behar da mineral estrategikoen hornikuntza kateak seguruak eta iraunkorrak izan daitezen».
Gogoratu du azken hiru urteetan ez dela ia aurrerabiderik izan mineral horiek erauzten dituzten herrialdeen kopuruan, eta are gutxiago horiek fintzen dituztenenean. Birolek ohartarazi du Txinak ia erabateko monopolioa duela horretan, eta horrek asko kezkatzen dituela munduko gainerako industriak.
Erreportajea. Lehengaien kluba, Txinaren monopolioa amaitzeko
Iaz, gainera, Txinatik esportatu zen mundu osoan kontsumitutako grafitoaren eta lur arraroen %70 inguru, eta han prozesatzen da kobrearen %40 baino gehiago, litioaren %60 baino gehiago, kobaltoaren ia %5, lur arraroen %90 inguru, eta grafitoaren %100. Aurreko astean, Txinak iragarri zuen galio eta germanio gutxiago esportatuko zuela; hainbat sektoretan erabiltzen dira bi mineral horiek, baina, batez ere, automobilgintzarako erdieroaleak edo txipak egiteko.
Ingurumenarekin loturiko kezkak ere agertu ditu Birolek. Ohartarazi du mineralen tona bakoitza erauzi eta tratatzeko garaian berotegi gasen emisioak izugarri handitu direla azkenengo bost urteetan. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230552/pello-bilbaok-irabazi-du-frantziako-tourreko-etapa.htm | Kirola | Pello Bilbaok irabazi du Frantziako Tourreko etapa | 10. etapa da irabazi duena. Aurretik bi zituen irabazita Giroan. Bost urte ziren euskal txirrindulari batek Tourrean irabazten ez zuela. | Pello Bilbaok irabazi du Frantziako Tourreko etapa. 10. etapa da irabazi duena. Aurretik bi zituen irabazita Giroan. Bost urte ziren euskal txirrindulari batek Tourrean irabazten ez zuela. | Euskal Herrian ezin izan zuen irabazi, baina Pello Bilbaok (Bahrain) ez zuen Tourra esku hutsik bukatu nahi. Bada, gaur lortu du garaipena, lasterketako hamargarren etapan. Eguneko ihesaldian sartu, eta errematerako duen gaitasuna erakutsi du bukaeran. Bost mendateko etapa izan da, gogorra eta bizia, eta bukaera zirraragarria izan du. Krists Neilands (Israel) bakarrik igaro da azken mendatetik, baina iheskideek harrapatu egin dute helmugarako hiru kilometroren faltan. Bilbaok bikain erantzun die amaieran izan diren eraso guztiei, eta aise gailendu da esprintean. Era berean, bosgarren posturaino egin du jauzi sailkapen nagusian: 4.34ra du orain Tourreko liderra, Jonas Vingegaard (Jumbo).
Txirrindulariak indarberrituta ziren, atzo atseden hartu ondoren. Erasorako gogoa zegoen tropelean, eta lehen kilometroak maldatsuak izanik, hasiera guztiz kaotikoa izan du etapak: ihesaldia osatzeko zalaparta faboritoen arteko lehiarekin nahastu da. Azkenean, zazpi txirrindulari nabarmendu dira, 40 kilometroko lehia biziaren ondoren, eta lehen igoeren osteko barealdia baliatuz. Horien artean zegoen Bilbao. Etapa lehiatu, eta aldi berean, aurrerako urratsa egin nahi zuen sailkapenean. Gernikarraren multzoak beste zazpi ziklista izan ditu atzetik segika, eta denek bat egin dute jazarpen luze baten ondoren. Sona handiko ziklistak elkartu dira: Ben O’Connor (Ag2r), Esteban Chaves (Education), Julian Alaphilippe (Soudal), Mattias Skjelmose (Lidl) eta Warren Barguil (Arkea), besteak beste.
Izenez gutxiago da Neilands; indarrez, ordea, arerioen gainetik zegoen Helmugatik 55 kilometrora egin du ihesaldia puskatzeko lehen saiakera, eta bakarrik abiatu da Chapelle-Marcoussen, etapako mendate erabakigarrian. Hark erasoa jo, eta iheskideei begiratu die Bilbaok. Ez da erantzunik izan. Tontorretik helmugara 28 kilometro zeuden, eta Neilandsek minutu erdiko tartea ireki du. Ordea, erreleboka ondo konpondu dira Bilbao, O’Connor, Chaves, Antonio Pedrero (Movistar) eta Georg Zimmermann (Wanty), eta harrapatu egin dute Neilands.
Amaieran, indarra, sena eta abiadura uztartu ditu Bilbaok, eta hala, Tourreko bere lehen garaipena eskuratu du. Aurrez Giroan bi etapa zituen irabazita. 2019ko Tourrean bigarren izan zen Bagneres de Bigorren, Simon Yatesen atzetik. Irteera handia izan du berriki Euskal Herriak, eta gaur, garaipen handia lortu du Bilbaok. Bost urte ziren Tourrean euskal txirrindulari bat nagusitzen ez zela, Omar Frailek 2018an Menden irabazi zuenetik.
Bilbaok duela aste batzuk Suitzako Itzulian izandako eroriko larriaren ondorioz hil zen Gino Maeder taldekideari eskaini dio garaipena: «Oso pozik nago. Barruan nuen guztia eman dut. Ez zitzaidan inporta sailkapen nagusia, bakarrik etapa irabaztea nuen buruan, garaipena hari eskaintzeko. Eskerrak eman nahi dizkiot, inspirazioarengatik». Beste taldekideen antzera, Bilbaok Maederren izena zeraman kaskoan. Gernikakoak espero du biharko eguna lasaia izatea indarrak berreskuratzeko. «Ahalegina handia izan da». |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230553/puntueusek-ondorioztatu-du-googleko-bilaketetan-euskara-diskriminatzen-dutela.htm | Gizartea | Puntueusek ondorioztatu du Googleko bilaketetan euskara diskriminatzen dutela | Puntueus behatokiak euskarak Interneten duen hedapenaren azken datuak eman ditu: Euskal Herriko webguneen %14 daude euskaraz; '.eus' domeinua erabiltzen dutenen artean, lautik bat. | Puntueusek ondorioztatu du Googleko bilaketetan euskara diskriminatzen dutela. Puntueus behatokiak euskarak Interneten duen hedapenaren azken datuak eman ditu: Euskal Herriko webguneen %14 daude euskaraz; '.eus' domeinua erabiltzen dutenen artean, lautik bat. | Interneten euskarak nolako egoera duen ikertzea eta .eus domeinuaren joerak aztertzea. Horixe du helburu Puntueus behatokiak. Gaur goizean eman dute azken ikerketaren ondorioen berri Josu Waliño Puntueus fundazioko zuzendariak eta Lorea Arakistain Puntueus fundazioko marketin zuzendariak. Urtero egiten dute ikerketa hori, baina aurten berrikuntzak txertatu dituzte: aztertu dute Googleren bilaketa zerbitzuek euskara diskriminatzen ote duten. Eta ondorioa argia izan da: ikusi dute euskara diskriminatzen dutela, gazteleraren mesedetan, eta, hori horrela, euskarak ikusgaitasuna galdu duela Interneten.
Hala azaldu du du Waliñok: «Euskal erabiltzaileen bilaketei Googlek gaztelaniazko emaitzekin erantzuten die. Horrek ondorio larriak ditu, euskara baztertu eta gazteleraz nabigatzera eramaten dituelako erabiltzaileak, euskararen ikusgarritasuna murriztuz». Orain, ikerketa sakonagoa egin asmo dute, «emaitzek euskal Interneten izan duen eragina neurtzeko eta hartu beharreko neurri zuzentzaileak aztertzeko».
Katalunian dago ikerketaren abiapuntua. Hain zuzen, Katalanaren Presentzia Digitalaren Aldeko Aliantza erakundeko koordinatzaile Albert Cuestak azaldu duenez, bilaketak egitean Googleren algoritmoak katalanaren ikusgarritasunean duen eragina aztertu dute, eta nabaritu dute 2022ko udaberritik gaztelerazko emaitzak lehenesten ari direla eta katalanezkoak «zigortzen». Hain zuzen ere, 639 webgune eleaniztun ikertu dituzte; hirutik bik katalanezko bisitak galdu dituzte, eta kasuen %80tan gaztelerazko bertsioek irabazi dute. Kritika egin du Cuestak: «Fenomeno horrek ez du zerikusirik erabiltzaileen hizkuntza lehentasunarekin, bilatzaileek ez baitute errespetatu».
Euskal Herriari dagokionez, ikerketa ez da hain sakona izan, baina zenbait bilaketa eginda atzeman dute «diskriminazioa» badagoela. Halaber, euskarazko Wikipediaren arduradunek ere Googleren algoritmoaren aldaketa nabaritu dute. Luistxo Fernandez Euskal Wikilarien Kultur Elkarteko lehendakariaren esanetan, bisita kopurua geroa eta handiagoa da, baina jaitsiera neurtu dute hainbat alorretan: «Iaztik alor jakin batzuetan trafikoa galtzen ari gara. Googletik bideratutako bilaketetan dago gakoa; oso argi daukagu».
.eus, gero eta zabalduago
Beste batzuetan legez, euskarak Interneten duen presentzia datuekin neurtu dute. Azaldu dutenenez, Euskal Herriko webguneen %14k daukate edukiren bat euskaraz. Kopurua handiagoa da .eus domeinua erabiltzen dutenen artean: %75ek euskarazko edukia argitaratzen dute. Alderaketa eginda: .com domeinua dutenen %8 aritzen dira euskaraz ere eta .es domeinukoen %6. Gainera, gailuen konfigurazioari erreparatuta, duela bost urte —orduan neurtu zuten azkenengoz— Euskal Herriko gailuen %2 zeuden euskaraz konfiguratuta; orain, berriz, %4 daude. Datua baikorragoa da erabiltzaile euskaldunen artean: %15ek dute gailua euskaraz.
Gainera, zehazki begiratu diote .eus domeinuari. 2021etik 2022ra %9ko hazkundea izan zuen, eta, orotara, 14.266 webgunek dute domeinu hori. Fidelizazio tasa handia dutela ere ziurtatu dute, erabiltzaileen %89k berritu baitute. Datuak «oso onak» direla ondorioztatu dute. Izan ere, orokorrrean, %2,5ekoa izan da hazkunde tasa eta %70ekoa berritze tasa.
Gehiago aletu dute domeinuaren egoera. Banaketa geografikoari dagokionez, batez ere Gipuzkoan (%41) eta Bizkaian (%34) erabiltzen dute, eta %9 Euskal Herritik kanpokoak dira. Eta tipologiari erreparatuta, nagusiki enpresa pribatuak dira erabiltzaileak (%40). Atzetik daude hezkuntza arlokoak (%9,6); kulturakoak (%9,6), norbanakoak (%9,4); eta erakunde publikoak (%9). |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230554/estrasburgok-ebatzi-du-munduko-federazioak-semenya-diskriminatu-zuela.htm | Kirola | Estrasburgok ebatzi du Munduko Federazioak Semenya diskriminatu zuela | Munduko Federazioak 400 metro eta milia bat (1.609 metro) arteko lasterketetan aritzea debekatu zion atleta hegoafrikarrari bere berezko testosterona maila jaisteko botikak hartzen ez bazituen | Estrasburgok ebatzi du Munduko Federazioak Semenya diskriminatu zuela. Munduko Federazioak 400 metro eta milia bat (1.609 metro) arteko lasterketetan aritzea debekatu zion atleta hegoafrikarrari bere berezko testosterona maila jaisteko botikak hartzen ez bazituen | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi du Munduko Atletismo Federazioak (IAAF) Caster Semenya atleta hegoafrikarra diskriminatu zuela 400 metro eta milia bat (1.609 metro) arteko lasterketetan aritzea debekatu ziolako berezko testosterona maila jaisteko botikak hartzen ez bazituen. Semenya bitan izan zen olinpiar txapeldun 800 metrokoan, eta beste hirutan munduko txapeldun.
2018an jarri zion IAAFk debekua, eta atletak helegitea aurkeztu zuen Suitzako Auzitegian eta Kirola Arbitratzeko Epaitegian (TAS), baina ez batak ez besteak ez zion debekua kendu. TASen arabera, IAAFk emakume atletei testosterona muga bat ezartzea «baztertzailea» da, baina, «arrazoizkoa, beharrezkoa eta proportzionala» emakumeen atletismoaren «integritatea» mantentzeko.
Semenyak ez zuen onartu botikak hartzea, eta 5.000 metrokoan lehiatzen hasi zen. Baina ez zituen emaitza onak lortu. Lehiatzen ez ezik, epaitegietan borrokatzen jarraitu zuen. Hala, helegitea jarri zuen Estrasburgoko epaitegian, eta hark eman dio arrazoia. Halere, debekuak bere horretan jarraituko du. Are gehiago, IAAFk aurten onartu du ez uztea lehiatzen atleta transexualei. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230555/natok-aliantzara-sartzeko-gonbita-egingo-dio-ukrainari-segurtasun-baldintzak-betetzen-direnean.htm | Mundua | NATOk aliantzara sartzeko gonbita egingo dio Ukrainari, «segurtasun baldintzak betetzen direnean» | Stoltenbergek espero du aliatuek «mezu argia eta baikorra» bidaliko diotela Kievi, Vilniuseko goi bileran. Zelenskirentzat, «zentzugabea» litzateke NATOk Ukrainari egutegirik ez zehaztea. Kremlinek ohartarazi du «neurri egokiak» hartuko dituela «NATO zabalduz gero». | NATOk aliantzara sartzeko gonbita egingo dio Ukrainari, «segurtasun baldintzak betetzen direnean». Stoltenbergek espero du aliatuek «mezu argia eta baikorra» bidaliko diotela Kievi, Vilniuseko goi bileran. Zelenskirentzat, «zentzugabea» litzateke NATOk Ukrainari egutegirik ez zehaztea. Kremlinek ohartarazi du «neurri egokiak» hartuko dituela «NATO zabalduz gero». | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko Ukrainak egin beharreko bidearen lehen zertzelada eman du Mendebaldeko aliantza militarreko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, erakundeko kideek gaur Vilniusen hasi duten bi eguneko goi bileran. Hain zuzen, NATOk gonbita egingo dio Kievi aliantzarekin bat egiteko, «kideak ados jartzen direnean eta segurtasun baldintzak betetzen direnean», Stoltenbergek ziurtatu duenez. Ukrainako presidente Volodimir Zelenski Lituaniako hiriburuan izango dela baieztatu ostean, erakundeko idazkari nagusiak adierazi du aliatuek «mezu argia eta baikorra» helaraziko dutela Ukrainak bat egiteko bideari buruz.
Ikusi gehiago: Gehienez ere Ukrainak bat egiteko bidea zirriborratzea du asmo NATOk
«Erabat babesten dugu Ukrainak bere segurtasun akordioak aukeratzeko duen eskubidea. Ukrainaren etorkizuna NATOn dago». Hala hasten da Mendebaldeko erakundeak kaleratutako oharra. Nabarmentzen duenez, 2008an Bukaresten egindako goi bileran aliatuek adierazi zuten Ukraina —eta Georgia— aliantzako kide bihurtuko zela, eta gaur ere «hala berretsi» dute. Eta oharrak dio baietz, NATOko kideek onartzen dutela Ukrainak bat egiteko bideak «erabat gainditu» duela Atxikitzeko Ekintza Plana. Gisa horretara, aliatuek Ukrainaren aurrerapenak «babesten eta berrikusten» segituko dute.
Oharraren arabera, NATOko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroek aldian behin ebaluatuko dituzte Ukrainak bidean egindako urratsak. Aliantzak, zehazki, erreforma horiek egiten lagunduko dio Kievi, «etorkizunean atxikitzeko prozesuaren» testuinguruan. Hori bai, aliatuak «ados daudenean eta baldintzak betetzen direnean, Ukrainari erakundean sartzeko gonbidapena egiteko moduan» izango dira. Zelenski helburu argi batekin joan da Vilniusera: Mendebaldeko aliantza militarreko kide diren herrialdeek adierazpen bat sinatzea, Ukrainak Errusiarekin duen gerra amaitu ondoren NATOko kide gisa onartzeko konpromisoa har dezaten. Kiev presionatzen ari da aliantzan azkar sartzen utz diezaioten, segurtasun bermeak kontuan hartuta. Halere, NATOko 31 kideek dituzten desadostasunak tarteko, baliteke egutegi zehatzik ez ematea goi bileraren amaieran. Horren harira, Zelenskirentzat, «zentzugabea» litzateke erakundeko buruzagiek Ukrainari aliantzan sartzeko egutegirik ez zehaztea.
Horrekin lotuta, Stoltenbergek patxada eskatu dio Ukrainako presidenteari goi bileraren atarian egindako agerraldian. Ziurtatu duenez, Kievek laguntza militar eta segurtasun berme gehiago lortuko ditu, baita NATOko kide bihurtzeko baldintza formalak malgutu ere. Horrez gain, erakundearekin lankidetzan aritzeko bide berri bat irekiko dute, NATO Kontseilua-Ukraina organoa deiturikoa. Laguntza militarrarekin lotuta, halaber, Frantziako presidente Emmanuel Macronek iragarri du irismen luzeko misilak bidaliko dizkiola Kievi kontraerasorako.
Proposamen horrek, ordea, ez du asebete Zelenski. Haren esanetan, NATOko kide izateko hautagaitzaren edukia «gonbidapenari» buruzkoa baita, eta ez Ukrainaren «atxikimenduari» buruzkoa. Hori dela eta, «inoiz ez bezalakotzat» jo du aliantzako herrialdeak eztabaidatzen ari diren adierazpenak Ukraina erakundearekin bat egitera gonbidatzeko datarik ez ematea. «Antza denez, ez dago prestasunik ez Ukraina NATOra gonbidatzeko, ezta aliantzako kide bihurtzeko ere». Horrez gain, Zelenskik kritikatu egin du erakundearen balizko adierazpena Kieven parte hartzerik gabe negoziatzen ari direlako: «Ukrainak errespetu politikoa merezi du».
NATOko kideak ados daude Ukraina ezin dela batu Errusiarekin gerran dagoen bitartean. Europako ekialdeko estatuek, aldiz, Kieven jarrera babestu dute, argudiatuz Ukraina NATOren segurtasun kolektiboaren pean jartzea dela modurik eraginkorrena Errusiak berriro eraso egin ez diezaion. Dena den, AEB Ameriketako Estatu Batuak eta Alemania, esaterako, zuhurrago eta mesfidatiago agertu dira Mendebaldeko aliantza Moskurekin gatazka zuzen batera eraman dezakeen edozein neurriren aurrean. Halere, Olaf Scholz kantzilerrak adierazi du «beharrezko neurriak» hartuko dituztela gerra bukatu ondoren Ukrainaren segurtasuna «bermatzeko».
Europako segurtasuna, «arriskuan»
Mosku tentuz erreparatzen ari zaio NATOren goi bilerari, Kremlinek Ukrainaren inbasioa abiatu aurretik Mendebaldeari eginiko eskaera aliantza 1997ko mugetara itzultzea baitzen; hain zuzen, presentziarik ez izatea Europa ekialdean. Hain zuzen, Lituaniako goi bilera kritikatu du Errusiako Gobernuko eledun Dmitri Peskovek, eguneroko prentsaurrekoan, eta ohartarazi duenez, Ukraina NATOn sartzeko prozesua azkartzeak —bi urratsetik bakarrera—, Stoltenbergek aste honetan iradoki bezala, ondorio «oso arriskutsuak» eragingo lituzke. «Potentzialki, hori oso arriskutsua litzateke Europako segurtasunarentzat».
Antzera mintzatu da Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov ere. Ohartarazi du Moskuk «neurri egokiak» hartuko dituela «NATO [ekialdera] zabalduz gero», eta gaineratu Errusiak «segurtasun interes legitimoak» babestuko dituela. Horrez gain, Atzerri Ministerioko bozeramaile Maria Zakharovak Al-Jazeera hedabideari azaldu dionez, Kremlinen helburua da Mendebaldeko aliantza militarra «ahultzea», AEBek, Britainia Handiak eta NATO osoak «Errusia ahultzeko helburua zutelako». |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230556/txinak-eta-salomon-uharteek-elkartze-estrategikoa-adostu-dute.htm | Mundua | Txinak eta Salomon Uharteek elkartze estrategikoa adostu dute | Salomon Uharteetako lehen ministroak atzo adierazi zuen Pekin azpiegiturak eta garapena indartzeko bazkide «fidagarria» dela | Txinak eta Salomon Uharteek elkartze estrategikoa adostu dute. Salomon Uharteetako lehen ministroak atzo adierazi zuen Pekin azpiegiturak eta garapena indartzeko bazkide «fidagarria» dela | Xi Jinping Txinako presidenteak eta Manasseh Sogavare Salomon Uharteetako lehen ministroak atzo adierazi zuten «elkarrekiko errespetua eta aro berri baterako garapen bateratua» ezaugarri dituen elkartze estrategikoa abiatuko dutela. Neurri hori bi herrialdeen arteko segurtasun akordioa adostu eta urtebetera hartu dute.
«Txina prest dago komunikazio estrategikoa indartzeko eta Salomon Uharteekin hainbat esparrutan lankidetza sakontzeko, aldebiko loturen etengabeko aurrerapena bermatzeko eta bi herriei onura gehiago sortzeko», adierazi zuen Xik, Xinhua agentziak jaso duenez. Presidentearen esanetan, bere herrialdeak «epe luzerako egonkortasunean» eta uharte nazioaren «garapenean» lagunduko du.
Salomon Uharteak eta Txina «lagun eta bazkide fidagarriak» direla esan zuen Xik. Zehazki, bi herrialdeek 2019an ezarri zituzten harreman diplomatiko ofizialak. Horren aurretik, Sogavareren gobernua Taiwanen aliatua zen. Sogavare bat etorri zen Xirekin Pekinekin harremanak ezartzea «erabaki zuzena» izan dela esatean, eta Txina azpiegiturak eta garapena indartzeko bazkide «fidagarria» ere dela adierazi zuen.
Sogavare Txinako lehen ministro Li Quiangekin ere bildu zen. «Txina eta Salomon uharteen arteko harremana azkar garatu da eta orain oso emankorra dela esan dezakegu», nabarmendu zuen Lik. Elkarrizketen ondoren, bi liderrek «garapenerako lankidetzari, merkataritzari, abiazio zibilari, aduanei eta meteorologiari buruzko aldebiko lankidetza dokumentuak» sinatu zituzten.
Gako geopolitikoa
2021eko irailaren 15ean publikoki aurkeztu zen Australia, Erresuma Batua eta AEBen arteko AUKUS aliantza militar estrategikoa, Indo-pazifikoan Txinaren presentziari aurre egiteko helburua duena. Sei hilabete geroago, apirilaren 19an, Txinak iragarri zuen Salomon Uharteekin irismen handiko segurtasun akordioa sinatu zuela.
Segurtasun akordioak ezinegona sortu zuen AEBetan eta Australian. Pekinek Salomon Uharteetan base militar bat eraikiko ote duen beldur dira. Sogavarek, ordea, behin eta berriz esan du ez duela asmorik Txinak base militarra eraikitzeko baimena emateko.
Eskualdean eragina handitzen jarraitzeko helburuarekin, Wang Yi Txinako Kanpo Aferetarako Batzorde Zentralaren Zuzendariak 2022ko maiatzean hamar eguneko bira egin zuen Ozeano Bareko zortzi herrialdeetan zehar. Hiru hilabete geroago, Salomon Uharteek AEBtako Kostazainen eta Erresuma Batuko Errege Itsas Armadaren ontzi bana errefusatu zuten.
Pekinen indarra gutxitzeko asmoarekin, pasa den otsailaren 1ean AEBek enbaxada ireki zuten Salomon Uharteetako hiriburuan, Hoinaran. Enbaxadaren irekieraren helburuetako bat «eskualdean pertsonal diplomatiko gehiago edukitzea» zela adierazi zuen AEBtako Estatu idazkari Antony Blinkenek. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230557/tourrak-zuzendu-egin-du-bilbao-zoriontzeko-txioa-espainiako-bandera-kendu-eta-ikurrina-jarri-du.htm | Kirola | Tourrak zuzendu egin du Bilbao zoriontzeko txioa: Espainiako bandera kendu, eta ikurrina jarri du | Hasieran, Espainiako bandera jarri dute lasterketaren Twitterreko kontuan. Erabiltzaile askok eskertu egin dute gero ikurrina jarri izana. | Tourrak zuzendu egin du Bilbao zoriontzeko txioa: Espainiako bandera kendu, eta ikurrina jarri du. Hasieran, Espainiako bandera jarri dute lasterketaren Twitterreko kontuan. Erabiltzaile askok eskertu egin dute gero ikurrina jarri izana. | Frantziako Tourrak Pello Bilbao txirrindulari gernikarra zoriondu du Twitterren, gaurko etapa irabazteagatik. Hasieran, Espainiako bandera jarri dute; luze gabe, ordea, okerra zuzendu dute, eta ikurrina jarri. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230558/kieto-ostia-txar-eta-jono-dira-euskaltzaindiak-onartutako-formetako-hiru.htm | Gizartea | 'Kieto', 'ostia txar' eta 'joño' dira Euskaltzaindiak onartutako formetako hiru | Euskaltzaindiaren Hiztegia berritu dute: 646 forma gehitu dituzte, eta 1.130 moldatu. Azken sei hilabeteotako aldaketak sartuta eguneratu dute sarea. | 'Kieto', 'ostia txar' eta 'joño' dira Euskaltzaindiak onartutako formetako hiru. Euskaltzaindiaren Hiztegia berritu dute: 646 forma gehitu dituzte, eta 1.130 moldatu. Azken sei hilabeteotako aldaketak sartuta eguneratu dute sarea. | Euskaltzaindiaren Hiztegia berritu dute: 646 forma gehitu dituzte, eta 1.130 moldatu. «Joño!», esan lezake kopuruari erreparatu dionak, agian jakin gabe hitz hori bera ere onartu egin dutela. «Kieto!». Hori ez da forma bakarra: euskara gaizto da beste bat, euskara garbi formaren antonimoa, alegia. Forma horiek Euskaltzaindiaren Hiztegian gehitu izanak ostia txarra eragin diezaioke pertsona txorrotx bati, bekozko beltza jar lezake beste batek, eta hartze ona izan lezake gizartean; batzuk pozez zoratzen egon litezke. Jai daukate Euskaltzaindikoak gezurtero batzuk direla uste dutenak, egia berdaderoa baita letra etzanez idatzitako forma horiek guztiak Euskaltzaindiaren Hiztegian sartu berri dituztela.
Azken sei hilabeteotan 646 forma berri jaso ditu Euskaltzaindiak bere hiztegian, eta sarean egokitu dute jada. 1.130 forma moldatu eta findu dituzte, adibideak gehitu dituzte, eta genero ikuspegia ere txertatu dute. Denetarikoak dira gehitu dituzten forma berriak. Ingelesetik hartutako webcam, spinning eta streaming hitzak onartu dituzte, eta gaurkotasun handiko zenbait hitz jaso dituzte: desberdinkeria, despolitizazio, distopia, kulebroi, prekarizatu, zentsuratzaile, hutsetik abiatu… Garaien ispilu ere badira hiztegiak.
Horregatik beragatik moldatu dituzte sarrera —hiztegi sarrera forma bera ere gehitu dute— eta azpisarrera ugari. Belarrimotz, emakumekeria eta transexual hitzen sarrerak moldatu dituzte, esaterako. Adibideei ere heldu diete. Amatiar hitza azaltzeko, hau zuten lehen adibidetzat: «Emaztea emakume zintzoa zen, gizonek gogoko dituzten dohainez betea: emetasun handikoa, amatiarra, fidela, etxeko andere bikaina». Orain, honekin ordezkatu dute: «Kontuz ibiltzeko aholku amatiarrei entzungor, eskailera mailak launaka jaitsi genituen».
Harremanetan egon, afariketan, muturrandi, akorduan eduki, dudan egon, kokoteraino egon, mihi puntan eduki eta logurak egon formak ere badaude ja Euskaltzaindiaren Hiztegian. Arroba, irradiazio eta ernalkin sarrerak kendu dituzte.
Euskaltzaindiaren Hiztegiko arduradun Miriam Urkiaren esanetan, forma berriak sartzea bezain garrantzitsua —«edo garrantzitsuagoa»— da «lehendik dagoena txukuntzea, eguneratzea, adiera batzuk egungo erabileren arabera berrantolatzea, esapideak eta hitz elkartuak adibidetegitik atera eta azpisarrera egitea, esaera zaharrei atal berezia eskaintzea, eta abar». Nabarmendu du hiztegia «argiagoa eta erabilerrazagoa» dela. |
2023-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/230559/tel-aviveko-aireportua-hartu-dute-erreforma-judizialaren-aurkako-manifestariek.htm | Mundua | Tel Aviveko aireportua hartu dute erreforma judizialaren aurkako manifestariek | Iturri ofizialen arabera, Poliziak gutxienez 70 pertsona atxilotu ditu Israelgo hiriburuan egin diren protestetan. Auzitegiek arrazoizkotasun legea erabiltzea eragozteko lege proiektua onartu du parlamentuak. | Tel Aviveko aireportua hartu dute erreforma judizialaren aurkako manifestariek. Iturri ofizialen arabera, Poliziak gutxienez 70 pertsona atxilotu ditu Israelgo hiriburuan egin diren protestetan. Auzitegiek arrazoizkotasun legea erabiltzea eragozteko lege proiektua onartu du parlamentuak. | Israelgo Gobernu eskuindarrak bultzatutako erreforma judizialaren lehen lege proiektua onartu zuen atzo parlamentuak, eta erabaki horrek protesta jendetsuak eragin ditu gaur Tel Aviven. Hain zuzen, milaka herritar atera dira kalera, eta hainbat errepide moztu dituzte. Arratsaldean, gainera, 10.000 manifestarik baino gehiagok hiriburuko Ben Gurion aireportuko sarrera nagusia hartu dute, «demokrazia» aldarrikatuz. Israelgo hedabideek iturri ofizialak aipatuta jakinarazi dutenez, Poliziak gutxienez 70 pertsona atxilotu ditu, eta estatuko indarrek ur kanoiak erabili dituzte manifestariak sakabanatzeko, batez ere Jerusalem mendebaldean.
Batasun Nazionala alderdiko buru Benjamin Gantz Tel Aviveko Kaplan kalean egin den manifestazioan izan da, erreforma proiektua gaitzesteko bildu direnei babesa adierazteko. Defentsa ministro ohiak gogor kritikatu du gobernuaren asmoa. «Herrialdean duten egoerarekin kezkatuta daude, eta, kezka hori dela-eta, hemen daude, borrokarako prest. Norabide honetan jarraitzeko eskatzen dizuet. Protestek estatu kolpe judiziala blokeatuko dute», esan du, poliziei manifestarien aurkako indarraren erabilera gutxitzeko eskatu aurretik.
Benjamin Netanyahu lehen ministroak eta gobernuko bazkide ultraortodoxoek eta eskuin muturrekoek erreforma judiziala egiteko asmoa plazaratu zuten urtarrilean, gobernuari botere gehiago emateko, judizialaren kaltetan. Proposamen horrek, ordea, haserre olatua eragin zuen herritarren artean, erreforma horrek demokrazia «arriskuan» jarriko lukeela iritzita. Bada, lehen ministroak lege proiektua eztabaidatzeko prozesua atzeratu egingo zuela erabaki zuen martxo amaieran. Halere, Netanyahuk ez du amore eman, eta erreforma judizialari lotutako zenbait lege onartu nahi ditu parlamentuko udako saioa amaitu —uztailaren 31— baino lehen.
Ikusi gehiago: Netanyahuk jakinarazi du erreforma judiziala atzeratuko duela
Hain zuzen, atzo bertan, parlamentuan erreformaren lehen lege proiektu bat onartu zuen —aldeko 64 boto eta aurkako 56 boto lortuta— zeinak bide ematen baitu Auzitegi Gorenak arrazoizkotzat jotzen ez dituen gobernuaren erabakiak atzera botatzea eragozteko. Auzitegiak oraindik ere ezetsi ahal izango ditu gobernuaren erabakiak; besteak beste, neurrigabekeriarekin, diskriminazioarekin edota legearen aurka doazenak.
«Lotsa»
Oposizioa, berriz, lege horren aurka azaldu da erabat, ganberan bertan «lotsa» oihukatuz. Erreforma judizialarekiko kritikoek argudiatzen dute Israelen botere orekaren aurkako erasoa dela, batez ere demokraziaren oinarrien aurkakoa, parlamentuari boterea ematen baitio erabaki judizialak baliogabetzeko.
Horrekin lotuta, Israelgo oposizioko alderdi nagusiek ekainaren 13an eten egin zituzten Benjamin Netanyahu lehen ministroak bultzatutako erreforma judizialari buruzko negoziazioak, parlamentuak herrialdeko epaileak hautatzen dituen batzordeko bi legegileetako bat soilik izendatu ostean. Yir Lapid oposizioko eta Yesh Atid alderdiko buruak Twitterren idatzi zuenez, Netanyahuk zuzendutako koalizio gobernua «eskuin muturrekoen gatibu dago». Horrez gain, Lapidek lehen ministroari egotzi zion batzordearen eraketa «oztopatu» izana eta negoziazioak berriz hasteko edozein asmo «zapuztea». |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230582/lasterketa-azkarra-eta-lasaia.htm | Bizigiro | Lasterketa azkarra eta lasaia | Bi minutu eta 22 segundo baino ez dituzte behar izan zezen plazara heltzeko. | Lasterketa azkarra eta lasaia. Bi minutu eta 22 segundo baino ez dituzte behar izan zezen plazara heltzeko. | Jandillako zezenek entzierro azkarra eta lasaia egin dute gaur Iruñean. Bi minutu eta 22 segundo baino ez dituzte behar izan zezen plazara heltzeko. Lehendik ere bazuten abiadura marka Jandillakoek. Ganadutegi horretako zezen bat izan da orain arteko sanferminetako inoizko azkarrena.
Halere, egon dira emozioz beteriko uneak. Izan ere, bi zezen aurreratu egin dira, eta Mercaderes kaleko kurban eta plazara heldu aurretiko zatian eskuinera egin dute, eta kale bazterretik egin dute korrika, eta hainbat lasterkari estu hartu dituzte adarren eta paretaren artean. Halere, ez diote inori sartu adarrik.
Bi pertsona eraman dituzte erietxera. Biek mina hartu dute hanketan, Telefonicako zatian. Batek kolpea zuen, eta besteak, zauria, baina ez adarkada batek eragindakoa, baizik eta azalekoa.
Beste bat Estafeta kaletik eraman dute, kolpe handia zuelako beso batean. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230583/energien-merkatzeak-eta-elikagaien-prezioen-moderazioak-22ra-jaitsi-dute-inflazioa.htm | Ekonomia | Energien merkatzeak eta elikagaien prezioen moderazioak %2,2ra jaitsi dute inflazioa | 2021eko udaberrira egin behar da atzera antzeko tasa bat aurkitzeko. Azpiko inflazioa, hala ere, oso goian dago oraindik ere: %6,4an. Elikagaien artean, fruta freskoa merkatu da soilik. | Energien merkatzeak eta elikagaien prezioen moderazioak %2,2ra jaitsi dute inflazioa. 2021eko udaberrira egin behar da atzera antzeko tasa bat aurkitzeko. Azpiko inflazioa, hala ere, oso goian dago oraindik ere: %6,4an. Elikagaien artean, fruta freskoa merkatu da soilik. | Inflazioak beste koska bat egin du behera Hego Euskal Herrian. Urte arteko inflazio tasa %2,2ra jaitsi da ekainean, eta hori gertatu da bereziki energiaren eta erregaien prezioen beherakadagatik eta elikagaien eta alkoholik gabeko edarien igoera txikiagoagatik.
INE Espainiako Estatistika Institutuak asteazken honetan argitaratutako datuen arabera, ekaineko urte arteko tasa %2,2an kokatu da, maiatzean baino puntu bat eta hiru hamarren gutxiago, eta EBZ Europako Banku Zentralak gomendatutako %2ko mugara iristeko gertu dago. Hala, Europako Batasuneko inflazio txikienetako bat du Hego Euskal Herriak; EBko batezbestekoa %5,5ekoa da.
2021eko apirilera egin behar da atzera antzeko tasa bat aurkitzeko (%2,5). Orduan hasi zen igoera, iazko abuztuan goia jo zuen, %10,7ra iritsita. Ordutik, ia etengabea izan da jaitsiera.
Lurraldeka, Gipuzkoak du urte arteko KPIrik handiena, %2,7. Jarraian: Bizkaiak, %2,3koa baitu; Nafarroak, %2koa; eta Arabak, %1,5koa.
Azpiko inflazioa, aldiz, oso goian dago oraindik: %6,4an, maiatzean bezalaxe, eta iazko ekainekoaren pare. Kontsumo preziorik aldakorrenak —hau da, erregaiak eta elikagai freskoak—kontuan hartzen ez dituen indize hori erritmo apalagoan ari da jaisten, eta erakundeen kezka iturri nagusia bihurtu da. Horrek erakusten du inflazioa oso sustraitua dagoela jarduera ekonomikoan, eta luze jo dezakeela inflazioaren aurkako borrokak.
EBZ horri erreparatzen ari zaio eta, ekonomia hozteko, interes tasak igotzen ari da. Ia ziurra da uztailean beste puntu laurden bat igoko dituela —%4,25eraino—, eta irailean berriro igoko ote dituen dago zalantzan orain. EBZren erabakiak, baina, baditu ondorioak herritarren poltsikoetan, bereziki hipoteka bat dutenengan: interes tasak igotzen hasi zenetik, Euriborrak gora egin du etengabe, eta ekaineko batezbestekoak jada %4ko muga gainditu du.
BEZa eta laguntzak
Ekaineko inflazio datua jaitsi izanaren arrazoi nagusia energien prezioen merkatzea da, eta, bereziki, Espainiako Gobernuak hartutako neurriengatik gertatu da hori. Iazko udan horietako batzuk indarrean sartu zituenetik, ia etengabea izan da jaitsiera, eta horrek asko lasaitu ditu etxe askotako ekonomiak.
Etxeko energien prezioak (argia, ura eta berokuntza) iazko ekainean baino %26,6 merkeago daude orain, eta maiatzetik lau puntu eta hiru dezima jaitsi dira. Eta erregaiak iazko ekainean baino %17,4 merkeago daude. Horrek esan nahi du zazpi puntu eta zazpi dezima jaitsi direla aurtengo maiatzarekin alderatuta.
Elikagaien kasuan, berriz, prezioen garestitzea moteltzen ari da otsailetik. Hala ere, iazko ekainean baino %10,1 garestiago daude oraindik. Urte hasieran jo zuen goia elikagaien inflazioak. Otsailean eta martxoan urtebete lehenago baino %15,8 garestiago zeuden jakiak. Baina beheranzko joera hasi zen apirilean (%12,8).
Espainiako Gobernuak oinarrizko elikagai batzuei BEZa kentzeko neurriak eragin du prezioen igoeraren moteltzea. Horien artean daude ogia, irina, esnea, arrautzak, barazkiak, fruta, patatak, lekaleak eta zerealak. Gainera, %10eko BEZa izan beharrean, %5ekoa izan dute urte hasieratik olioak eta pastak.
Dena den, guztiak garestitu dira iaztik, bat salbu: fruta freskoa. %7,1 merkeago dago iazko ekainean baino. Gainerako elikagaiek gora egin dute. Azukrea da gehien garestitu dena, alde handiarekin gainera: %53,5. Kontuan hartu behar da produktu hori elikagai ugariren ekoizpenean erabiltzen dela. Esne litroa iaz baino %20,3 gehiago ordaintzen da, patatak %13,9 garestiago daude, lekaleak eta barazkiak %12,4, zerealak %14,9 eta arrautzak %8.
BEZa murrizteko neurriak hasieran ekainera arte iraun behar zuen, baina urtea amaitu arte luzatu berri du Madrilek. Arrainetara eta haragietara zabaltzeko eskaerak asko jaso ditu Espainiako Gobernuak, baina hori egiteko asmorik ez du erakutsi, arraina merkatzen ari dela argudiatuta. Hala ere, arraina iazko ekainean baino %3,3 garestiago dago Hego Euskal Herrian. Haragiaren prezioa ere gainetik dago, bereziki txerrikia: iaz baino %15,3 garestiago.
Energiari dagokionez, argindarraren eta gasaren gaineko zergek ere apalduta segituko dute, eta bonu soziala dutenek deskontu handiak izango dituzte aurrerantzean ere —%65ekoak—. Horrez gain, indarrean jarraituko dute garraio publikoan ibiltzeko deskontuak. Eta argitzeko dago zer gertatuko den erregaien deskontuarekin; urtarrilaz geroztik garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek soilik jasotzen dute laguntza hori. Eta argitzeko dago zer gertatuko den erregaien deskontuarekin; urtarrilaz geroztik garraiolariek, arrantzaleek eta nekazariek soilik jasotzen dute laguntza hori. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230584/bastidako-eajko-zinegotzi-ohiek-lasa-bai-plataforma-eratu-dute.htm | Politika | Bastidako EAJko zinegotzi ohiek Lasa Bai plataforma eratu dute | PPko alkateak gobernu akordio bat eskaini die plataforma berriko kideei, baina haiek uko egin diote udal gobernuan sartzeari. | Bastidako EAJko zinegotzi ohiek Lasa Bai plataforma eratu dute. PPko alkateak gobernu akordio bat eskaini die plataforma berriko kideei, baina haiek uko egin diote udal gobernuan sartzeari. | Bastidako (Araba) EAJko zinegotzi ohiek gauzatu egin dute alderdi jeltzalearekin izan duten dibortzioa. Lasa Bai herri plataforma eratu dute, eta hurrengo udal hauteskundeetan marka horrekin lehiatuko dira, baita EAJren aurka ere, Andoni Ortuzar buru duen alderdiak zerrenda bat aurkezten badu. Plataformaren estatutuak egiten aritu dira azken egunetan, BERRIAk aurreratu zuen moduan, eta jadanik onartu dituzte.
Horiek horrela, Lasa Bai plataformak oposizioan jardungo du udalean, eta rol hori betetzen jarraitzeko asmoa dute marka horren pean dauden zinegotziek, badakiten arren «politikan gauza asko gerta daitezkeela», Alain Quintana Lasa Bai plataformako zinegotziak onartu duen moduan. Zinegotzi horrek azaldu dio BERRIAri PPko alkate Daniel Garciak udal akordio bat eskaini diola plataforma berriari, eta EAJko zinegotzi ohiek uko egin diotela udal gobernuan sartzeari. PPk egindako proposamen horrek jasotzen zuen Lasa Bai plataformakoa izango zela Bastidako nekazaritza zinegotzia.
Hain zuzen, Bastidan galera handiak egon dira mahastietan aurreko astean botatako harria dela eta, Quintanak gogoratu duenez, eta zera salatu du: «Bastidak ez du oraindik nekazaritza zinegotzirik». Aseguruen bidezko kudeaketan ari dira mahastizainak, tartean Quintana bera, eta gaur egun PPk gidatzen duen udalak ez du alor horretan lagundu dezakeen zinegotzirik. Ardogintza eta hari loturik dagoen turismoa dira jarduera ekonomiko nagusiak Bastidan, eta, Quintanaren arabera, nekazaritza alorra «bereziki zaindu beharrekoa da».
Ezinegona eta nazka
Bastidako udal osaketan, ekainaren 17an, EAJko hiru zinegotziek gogor salatu zuten alkatetza, PPri errazteko Euzkadi Buru Batzarraren erabakia. EH Bilduren bi zinegotzien babesa onartu izan balute, EAJk aginte makila eskuratuko zuen, baina ABBk aukera hori baztertu zuen. Hala, hiru zinegotziek deliberatu zuten alderdia uztea. Aintzane Prieto EAJko zinegotzi ohiak udal osaketarako bilkuran azaldutakoaren ondoren, ez zegoen tarte handirik ezusterako. Durangon, Gasteizen eta Gipuzkoako Foru Aldundian, jeltzaleek PPren babesa jaso dute, eta, babes hori gauzatu aurretik ere, Prietok argi helarazi zuen Bastidako EAJko hautagaitzaren «ezinegona eta, zergatik ez esan, nazka», egoera hori dela eta.
Lasa Bai herri plataforma da ezinegon horren ondorioa. Lasa hitzak erreparatzen die La Bastida (Bastida) eta Salinillas de Buradon (Burandon Gatzaga) gaztelaniazko toponimoei. Izan ere, Buradon Gatzagak ere Bastidako udalerria osatzen du. «Herritik herria egiteko sortu da Lasa Bai, beste logika politiko batzuetatik aldenduta», esplikatu du Quintanak, eta azpimarratu arrakasta handia izan dutela pareko formulak Arabako Errioxako beste udalerri batzuetan: zehazki, Eltziegon, Zieko Bai egiturarekin; eta Lapuebla de Labarcan, Lapuebla Aurrerantz plataformarekin. Bastidako EAJren erreferentzia izandako bizilagunen «babes guztia» du Lasa Bai plataformak, Quintanaren esanetan: «Ez bakarrik zerrendetan joan direnena, bizilagun gehien-gehienena baizik».
Gauzak horrela, PPk Hego Euskal Herrian duen alkate bakarrari eutsiko dio oraingoz, baina Quintanak gogoratu du Bastidan badirela martxan «ezinbesteko politika batzuk, esaterako euskararen plana», eta «arretaz» aztertuko dutela PPren kudeaketa alor horretan eta beste batzuetan; hain zuzen, jakinda, Garcia alkatea gutxiengoan gobernatzen ari dela, haren lau zinegotziak gutxiago baitira Lasa Bai plataformaren hirurak eta EH Bilduren biak batuz gero. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230585/milan-kundera-idazle-txekiarra-hil-da.htm | Kultura | Milan Kundera idazle txekiarra hil da | Nobela idatzi zuen batez ere, eta gogoeta ugari eskaini zizkion genero horren balioari. 'Izatearen arintasun jasanezina' da haren lanik ezagunena. 94 urterekin hil da, Parisen. | Milan Kundera idazle txekiarra hil da. Nobela idatzi zuen batez ere, eta gogoeta ugari eskaini zizkion genero horren balioari. 'Izatearen arintasun jasanezina' da haren lanik ezagunena. 94 urterekin hil da, Parisen. | Milan Kundera «nobelagilea» izan zen «idazlea» baino gehiago, haren hitzetan, nobelaren artearen balio estetikoa goratu izan baitzuen bere lanetan. Saiakera landu zuen arren —hain justu, nobelari buruzko Le rideau (Oihala) da ezagunena—, nobelan nabarmendu zen: Izatearen arintasun jasanezina da haren lanik ezagunena (1984). Bart hil da, Parisen, Txekiako telebista publikoak jakinarazi eta haren editoreak baieztatu duenez. 94 urte zituen.
Kundera 1929an jaio zen, Brno hirian, orduko Txekoslovakian —Txekiako Errepublikako hiri nagusietan bigarrena da egun—, eta Frantzian bizi zen 1975az geroztik, erbestera jo zuenetik; 1981ean lortu zuen Frantziako herritartasuna.
Musika ikasi zuen haurra zela, eta, urteekin, literaturan murgildu zen erabat. Literatura irakatsi zuen Pragako Musika eta Arte Dramatikoen Akademian 1952tik. Alderdi Komunistako kide egin zen 1948an; 1950ean kanporatu zuten, eta 1956an berriro onartu. Militantea izan zen 1970era arte.
1968ko Pragako Udaberrian parte hartu zuenez, Sobietar Batasunaren erantzunak, Txekoslovakiako erreformei aurre egiteko inbasioak, zuzenean eragin zion Kunderari —Milos Formani, Pavel Kohouti eta beste askori bezalaxe—: haren literatura debekatu zuten, eta alderditik behin betiko kanporatu.
1967an argitaratu zuen bere lehen eleberria, Zert (Broma). Estalinismoaren garaiko txekiar batzuen bizitza kontatu zuen, ironiaz. Hizkuntza askotara itzuli zuten, eta arrakasta handia ekarri zion. Zivot je jinde bigarren lanarekin (Bizitza beste nonbait dago, 1972) Frantzian saritu zuten. Hara jo zuen, Vera Hrabankova emaztearekin, Txekoslovakiako Gobernuak atzerrira joateko baimena eman zionean, 1975ean. 1979an kendu zioten sorterriko herritartasuna, eta 1981ean eman Frantziakoa.
Valcik na rozloucenou (Agurra, 1973) eta Kniha smíchu a zapomnení (Barrearen eta ahaztearen liburua, 1979) idatzi zituen gero, eta haren lanik ezagunena atzetik: Izatearen arintasun jasanezina. Pragako Udaberriaren garaian dago girotuta, eta gizon baten zalantza existentzialak erakusten ditu, eguneroko bizitzako eszenen eta gogoeta transzendentalen artean. 2009an, Karlos Cid Abasoloren euskarazko itzulpena kaleratu zuten Elkar eta Alberdania argitaletxeek, Literatura Unibertsala bilduman.
Nesmrtelnost eleberriaren (Hilezkortasuna, 1988) ondoren argitaratutakoak frantsesez idatzi zituen Kunderak: La lenteur (Geldotasuna, 1995), L'identité (Identitatea, 1998), L'ignorance (Ezjakintasuna, 2000) eta, azkena, La fête de l'insignifiance (Hutsalkeriaren jaia, 2014).
Cid Abasolok 1968ko Amodio barregarriak ipuin liburua euskaratu zuen (Erein, 1993), baita Ni, jainko nahigabetua eta Anuntziatzailea narrazioak ere, Armiarma.eus webgunerako (2016). Beatriz Zabalondok eta Jose Luis Aranguren Txiliku-k itzuli zuten 1981eko Jacques eta Nagusia antzezlana, eta Susak argitaratu, 1991n.
Kunderari egindako elkarrizketa askok balio berezia dute; izan ere, 1985ean erabaki zuen ez zuela gehiago elkarrizketarik emango. «Ez naiz fidatzen pesimismo eta optimismo hitzekin. Nobela batek ez du ezer baieztatzen: nobela batek zerbait bilatzen du eta galderak egiten ditu. Ez dakit nire nazioa akabatuko den, ez nire pertsonaietatik zeinek duen arrazoi. Istorioak asmatzen ditut, batzuk eta besteak aurrez aurre jarri, eta, hala, galderak egin. Jendearen ergelkeria denerako erantzunak izan nahian datza», esan zion Philip Rothi, 1980an egindako elkarrizketa batean.
Hau esan zuen umoreari buruz, hizketaldi horretan bertan: «Izu estalinistaren garaian ikasi nuen zer garrantzitsua den umorea. 20 urte nituen. Irribarre egiteko moduagatik antzematen nuen zein ez zen estalinista, hau da, zeini ez nion beldurrik izan behar. Umoreak ez zuen hutsik egiten horretan». |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230586/gizon-bat-atxilotu-dute-ondarroako-festetan-emakume-bati-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute, Ondarroako festetan emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta | Erasoa uztailaren 2ko goizaldean gertatu zen, eta gizonezkoa hilaren 5ean atxilotu zuten. | Gizon bat atxilotu dute, Ondarroako festetan emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Erasoa uztailaren 2ko goizaldean gertatu zen, eta gizonezkoa hilaren 5ean atxilotu zuten. | Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du, Ondarroako (Bizkaia) festetan, Zapato Azulen, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita.
Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, erasoa uztailaren 2ko goizaldean gertatu zen. Gertaeraren ondoren, emakumeak salaketa jarri zuen, eta gizonezkoa hilaren 5ean atxilotu zuten.
Indarkeria matxistaren harira, Gasteizen ere udaltzaingoak 33 urteko gizonezko bat atxilotu du, bere bikotekidea mehatxatzea eta hari eraso egitea egotzita.
Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, atzo 17:00 aldera gertatu zen erasoa. Udaltzaingoak dei bat jaso zuen, Babesgabetuen auzoko etxebizitza batean bikote eztabaida «gogorra» zegoela ohartarazteko.
Patruila bat bertaratu zen, eta gizona aurkitu zuten etxeko ataritik ateratzen. Handik gutxira, emakumea aurkitu zuten Errioxa kalean. Antza denez, eztabaida bat izan zuten, eta gizonak emakumeari eraso egin zion. Emakumeak lesioak zituen, eta gizona atxilotu egin zuten. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230587/mendebaldeak-agindu-du-ukrainaren-segurtasuna-bermatuko-duela-luzaroan.htm | Mundua | Mendebaldeak agindu du Ukrainaren segurtasuna bermatuko duela luzaroan | G7koek laguntza «azkarra eta iraunkorra» bidaliko diote Kievi segurtasun eta ekonomia arloetan. Bidenek aitortu du Ukrainarentzat «frustragarria» dela NATOk aliantzan sartzeko egutegi zehatzik ez ematea. Kremlinek Mendebaldeak hartutako konpromisoa kritikatu du. | Mendebaldeak agindu du Ukrainaren segurtasuna bermatuko duela luzaroan. G7koek laguntza «azkarra eta iraunkorra» bidaliko diote Kievi segurtasun eta ekonomia arloetan. Bidenek aitortu du Ukrainarentzat «frustragarria» dela NATOk aliantzan sartzeko egutegi zehatzik ez ematea. Kremlinek Mendebaldeak hartutako konpromisoa kritikatu du. | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen goi bileraren lehen eguna izan zen atzo, eta Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik eta Mendebaldearen aliantza militarrak elkarren artean tirabira dialektiko batzuk izan zituzten Ukraina erakunde horretan sartzearen inguruan, Vilniusen. NATOk baiezkoa eman zion Zelenskiren eskaerari; hau da, aliantzan bat egiteari buruzko egutegia zehaztea, baina ez orain, baizik eta «segurtasun baldintzak betetzen direnean». Bada, testuinguru horretan, G7ko kideek eta Mendebaldeko aliatuek Kiev babesteko konpromiso bat hartu dute gaur, goi bileraren bigarren eta azken egunean: Ukrainaren segurtasuna luzera begira bermatzea, «Ukraina NATOko kide izan arte». Kieventzat ez da aliantzan sartzeko gonbidapena izan, baina Zelenskik begi onez hartu du.
Ikusi gehiago: NATOk aliantzara sartzeko gonbita egingo dio Ukrainari, «segurtasun baldintzak betetzen direnean»
Japoniako lehen ministro Fumio Kishidak egin du iragarpena Lituaniako hiriburuan, G7ko kideak —AEBak, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Japonia eta Kanada—, Zelenski, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen eta Europar Kontseiluko presidente Charles Michel bertan zirela. Sinatutako adierazpenaren arabera, G7koek laguntza «azkarra eta iraunkorra» bidaliko diote Ukrainari segurtasun arloan; hala nola ekipamendu militar moderno eta aurreratua, prestakuntza militarra edota inteligentzia zerbitzua. Horrez gain, «Errusiaren erasoak eragindako kalteak konpontzeko nazioarteko mekanismo bat ezartzeko beharra» jasotzen du adierazpenak.
Mendebaldeko aliatuek laguntza ekonomikoa emango diote Kievi, baina horren guztiaren trukean, Ukrainak erreformak egiteko konpromisoa hartu beharko du: besteak beste, «demokraziarekin, zuzenbidearekin, giza eskubideen eskubideekin eta hedabideen askatasunarekin» lotuta doazenak, hain zuzen, «herrialdearen ekonomia bide jasangarrian kokatzeko» eta «armadaren kontrol demokratikoa» indartzeko.
Zelenski, berriz, konforme geratu da Mendebaldeko aliatuek hartutako konpromisoarekin. Ukrainako presidenteak esan du segurtasun berme horiek «keinu garrantzitsuak» direla NATOra sartzeko bidean. Ukrainako estatuburua Alemaniako kantziler Olaf Scholzekin, Erresuma Batuko lehen ministro Rishi Sunakekin eta Justin Trudeau Kanadakoarekin buruz buru bildu da, eta «gustura» entzun ditu haiek eginiko adierazpenak, armak eta aireko defentsa sistemak luzera begira jasotzen jarraitzeari dagokionez.
Ikusi gehiago: Gehienez ere Ukrainaren bat egiterako bidea zirriborratzea du asmo NATOk
Halere, Zelenskik berriz gogorarazi du Ukrainari aliantza militarrean sartzeko «gonbidapen formal bat» egitea izango litzatekeela «onena», nahiz eta «ulergarria» den aliantzan sartzeko gonbita ez egitea «segurtasun egoeragatik»: «Uste dut segurtasun egoera egonkortzean sartuko garela NATOn, eta horrek esan nahi du gerra irabazten dugunean Ukraina behin betiko gonbidatuko dutela NATOra, eta behin betiko bihurtuko dela aliantzako kide, baita Europako Batasuneko kide ere. Gaur ez dut beste iritzirik entzun».
Hain justu, AEBetako presidente Joe Bidenek Ukrainako estatuburuarekin egindako bileran aitortu du Kieventzat «frustragarria» dela NATOk Ukraina aliantzan sartzeko egutegi zehatzik ez ematea. Dena dela, Etxe Zuriko maizterrak Zelenskiri hitzeman dio Washingtonek «ahal duen guztia» egingo duela Ukrainak behar duena «ahal bezain azkar» emateko.
Horrekin lotuta, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek lasaitasun mezua igorri dio Zelenskiri, esanez Ukraina «inoiz baino gertuago» dagoela aliantza militarretik. NATOk, hain zuzen, hiru neurri aurkeztu ditu Ukraina erakunde horretara «hurbiltzeko»: NATO Kontseilua-Ukraina organoa eratzea, NATO Kontseilua-Ukraina organoa eratzea, «aliantzako kide bihurtuko dela berresteko eta atxikitzeko ekintza planen zenbait baldintza ezabatzeko». Horren harira, Frantziako presidente Emmanuel Macronek adierazi duenez, «Ukrainak aliantzarekin bat egiteko duen asmoa errespetatu egingo da», eta atxikitzeko bide «zuzena» ireki da. «Gutarra izango da baldintzak betetzen direnean».
Bada, Ukrainako presidenteari erantzunez, CNN hedabideari egindako elkarrizketan AEBetako segurtasun nazionaleko aholkulari Jake Sullivanek esan du Ukraina NATOn sartzeak «Errusiarekiko gerra ekarriko lukeela». Hain zuzen, adierazpen horri eta Ukraina aliantzara sartzeko bideari buruz, Kremlineko eledun Dmitri Peskovek gaur ohartarazi du «arriskutsua» izango litzatekeela Ukrainari «segurtasun bermeak» ematea, bere segurtasuna kolokan jarriko lukeelakoan. «Erabaki oso okerra eta oso arriskutsua izan daiteke».
Suedia, NATOn sartzeko zain
Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek Suedia NATOn sartzeko erabakiari oniritzia eman zion herenegun, baina gaur zehaztu du ez duela urrira arte aurkeztuko parlamentuan Suedia aliantzako kide egitea berresteko lege proiektua. Vilniusko goi bileraren osteko prentsaurrekoan azaldu duenez, Stockholmek bide orri bat emango dio Ankarari «terrorismoaren aurka» harturiko neurriei buruz, haren eskaera berretsi aurretik. Erdoganek ezetzari eutsi dio orain arte, besteak beste, bere gobernuak terroristatzat daukan PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren jarraitzaileek Suedian «terrorismoa goratzen» dihardutelako oraindik.
Errusiako armadak Kievi eraso egin dio
Bigarren gauez jarraian, Errusiako armadak Ukrainako hiriburuari eta inguruko eskualdeei eraso egin zien bart, droneak erabiliz, Kiev eskualdeko agintariek jakinarazi dutenez. Horien arabera, hamabost bonbardaketa izan dira. Defentsa sistemek, betiere agintari horien arabera, 11 drone bota zituzten. «Gau zaila izan da», hiriburuaren hegoaldeko Txerkasi eskualdeko militarren buruzagi Ihor Taburetsek azaldu duenez; bi lagun zauritu dituzte erasoetan.
Bestalde, Errusiako indarrek Kherson hiriko etxebizitza bat bonbardatu dute gaur arratsaldean, eta adineko pertsona bat hil dute, eta beste bat zauritu, eskualdeko gobernadore Oleksandr Prokudinek salatu duenez. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230588/geroa-baik-neurri-zehatzak-nahi-ditu-emakumeen-eskubideetan-aurrera-egiteko.htm | Politika | Geroa Baik «neurri zehatzak» nahi ditu emakumeen eskubideetan aurrera egiteko | Maria Solana koalizioko diputatugaiak ziurtatu duenez, «ez da nahikoa eskuinak eta eskuin muturrak duten arriskuari buruz ohartaraztea, eta nahitaezkoa da politika eraginkorrak praktikan jartzea». EH Bilduko Kongresurako Nafarroako zerrendaburu Bel Pozuetak, berriz, «irizpide justuak eta demokratikoak» eskatu ditu, trantsizio energetiko eta ekologikoa egiteko. | Geroa Baik «neurri zehatzak» nahi ditu emakumeen eskubideetan aurrera egiteko. Maria Solana koalizioko diputatugaiak ziurtatu duenez, «ez da nahikoa eskuinak eta eskuin muturrak duten arriskuari buruz ohartaraztea, eta nahitaezkoa da politika eraginkorrak praktikan jartzea». EH Bilduko Kongresurako Nafarroako zerrendaburu Bel Pozuetak, berriz, «irizpide justuak eta demokratikoak» eskatu ditu, trantsizio energetiko eta ekologikoa egiteko. | Emakumeen eskubideetan aurrera egiteko «neurri zehatzen alde» egin du Geroa Baik, «jarrera alderdikoiei eta lubakian sartuta dagoen eskuinari aurre eginez, edozein aurrerapen sozialen aurka baitaude». MariÂa Solana Espainiako Kongresurako koalizioaren hautagaiak ziurtatu duenez, «Nafarroan urte askoan egin den lan etengabea, zorrotza eta juridikoki zein sozialki bideragarria ez da egin Espainiako politikagintzan, berdintasun alorrean».
Ohartarazi du nabarmen geratu direla aurrerapen sozialen kontra «lubakietan irmo dauden eskuin politikoa eta mediatikoa», baina Espainiako Gobernua osatu duten bi alderdiei ere erreparatu die: «Benetako aurrerapen zehatzak lortzeko lankidetzan egotetik urrun egon dira, beren artean lehian ibili baitira feminismoaren bandera nork bere egingo erakutsi nahian». Geroa Bairen hautagaiaren aburuz, «Kongresuan egoerak eskatzen zuen neurrian aritzea falta izan zaie bai PSOEri, bai Unidas Podemosi». Solanak esan du eragile horiek ez dituztela jarri ekintza politikoaren erdian «emakumeentzako benetako aurrerapenak». Erantsi du «guztiona izan beharko lukeen kausa modu alderdikoian kapitalizatzeko saioa» egin dutela PSOEk eta Unidas Podemosek. Gaur egun, Sumar koalizioaren barruan da Unidas Podemos.
Solanak goratu egin du Nafarroan Uxue Barkos lehendakaria zela «aldaketaren legegintzaldian» egindako lana, eta lege eta egitasmo batzuk zerrendatu: Emakume eta Gizonen arteko Berdintasunari Buruzko 17/2019 Foru Legea, LGTBI Pertsonen Berdintasunerako 8/2017 Foru Legea, Sexu eta Ugalketa Osasunaren 103/2016 Foru Dekretua eta Skolae hezkidetza programa. «Neurri horiek guztiak gaitzetsi zituzten eskuineko alderdiek, baina Nafarroako gizartean gehienek normaltasun osoz jaso zituen», adierazi du Geroa Baiko hautagaiak.
EH Bilduren trantsizio ekologikoa
EH Bilduko Kongresurako Nafarroako zerrendaburu Bel Pozuetak, berriz, larrialdi ekologiko eta klimatikoaz aritu da: «Iazko suteak, aurtengo lehortea eta euri jasak dira egoera horren froga. Behar-beharrezkoa da trantsizio energetiko eta ekologikoari ekitea, irizpide justu eta demokratiko batzuen gainean».
Zein dira irizpideak? Pozuetak argitu ditu. «Gure ohituretan eta ekoizpen moduetan aldaketak sustatzea, energia berriztagarrien garapen demokratikoa sustatzea eat merkatu energetikoan esku hartezea». Horrez gain, EH Bilduren arabera, «beharrezkoa» da neurri gehiago hartzea lehortea ikusirik: «Biztanleen eta nekazaritzaren hornidura bermatu behar da, eta beharrezko eraldaketak eta berrikuntza bultzatu behar dira nekazaritza sektore kaltetuenetan». Era berean, «energia enpresen gaineko kontrol eta zehapen mekanismoak» gogortzea eskatu du koalizio abertzaleko hautagaiak, eta elektrizitatea merkaturatzeko «enpresa publikoak sortzea», bi helbururekin: «Pobrezia energetikoari aurre egiteko eta konpainia elektriko handiei merkatu boterea kentzeko».
Xede handi horiek bete daitezen, «ezinbestekoa» da, Pozuetak ohartarazi duenez, Madrilen indarrean dauden arauak aldatzea. Hala, zehaztu du aldatu beharra dagoela Espainiako Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren Legea, «2030rako deskarbonizazio eta igorpenen beharrezko jaitsiera ziurtatzeko».
Azken batean, EH Bilduk «sistema energetikoa demokratizatzeko apustua» egin du, «partaidetza publikoa eta komunitarioa» bultzatuz, herritarrentzat «prezio eskuragarriak» egon daitezen. «EH Bildu Madrilen zenbat eta indartsuagoa izan, orduan eta sakonagoa, justuagoa eta demokratikoagoa izango da trantsizio energitikoa», gaineratu du Pozuetak.
PSN eta gazteak
Javier Remirez PSNko Senaturako zerrendaburuak ere adierazpenak egin ditu gaur. Gazteei zuzendu zaie, eta esan haren alderdiak «guztientzako aukera guztien» alde egiten duela, eta «emantzipatzeko eta bizitza proiektu bat edukitzeko» neurriak hartuko dituztela sozialistek, Espainiako Gobernuan baldin badaude.
Remirezek nabarmendu du gazteen politikak «agendaren lehen lerroan» egon direla 2018. urtetik, «berdintasuna bilatzeko aukerei dagokienez», gazteen jatorritik eta klase sozialetik harago. Helburu behinena gazteen emanzipazioa dela erantsi du. Espainiako azken gobernuak SMI gutxieneko soldata %50 igo duela gogoratu du, «eta neurri horrek gazteei eragin die batik bat». Horrez gain, lan erreforma ekarri du gogora: «Hari esker, gazteek sinatzen dituzten lau kontratutik hiru egonkorrak dira orain».
Era berean, Remirezek helarazi du «buru osasunaren inguruko politikak beharrezkoak» direla herritar guztientzat, «baina batez ere gazteeentzat». Datorren legegintzaldian, PSOEk politika horiek eta gazteei eragiten dien beste guztiak «egonkortu» nahi dituela esplikatu du PSNko senatarigaiak. «Kezka sortu digute Feijooren eta Voxen programak, atzera egitea baitakartzate». |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230589/arabako-lautadan-130-eta-218-hektareako-bi-eguzki-parke-egitea-aztertuko-dute.htm | Gizartea | Arabako Lautadan 130 eta 218 hektareako bi eguzki parke egitea aztertuko dute | Nafarroako Gobernuak ezezkoa eman dio Adios eta Muruzabal artean egitekoak ziren beste zentral fotovoltaiko bati. | Arabako Lautadan 130 eta 218 hektareako bi eguzki parke egitea aztertuko dute. Nafarroako Gobernuak ezezkoa eman dio Adios eta Muruzabal artean egitekoak ziren beste zentral fotovoltaiko bati. | Solaria enpresak ebaluazio geotekniko bat egingo du abuztuan Arabako Lautadan, Arratzua eta Ubarrundia zein Burgelu eta Elburgoko udalerrietan, 130 eta 218 hektarea zabal izango diren bi eguzki parke egiteko, Araba Bizirik plataformak ohartarazi duenez. Era berean, azaldu du enpresa hori Adios eta Muruzabal herrien artean egitekoa zen plaka fotovoltaikoen zentral bat egiteko baimena atzera bota duela Nafarroako Lurralde Antolamenduko, Etxebizitzako, Paisaiako eta Proiektu Estrategikoetako Departamentuak. Paisaiari egingo lizkiokeen kalteak, etorkizunean inguruko herrietan izan dezakeen eragina eta nekazaritza lurren gutxitzea argudiatu du Nafarroak proiektuari ezezkoa emateko, baita proiektuak eremu horretarako daukan «gehiegizko» tamaina eta herriekiko daukan hurbiltasuna ere.
Arabako Lautadan, berriz,Vitoria solar 1 eta Vitoria solar 2 izeneko parkeak egin nahi ditu enpresak, eta Araba Bizirik-ek salatu du Adios eta Muruzabalen artean egitekoak ziren zentralaren tamaina erruz gainditzen duela: «123 hektareako eremua hartzen duen proiektuari baimena kendu diote (...) Hala ere, badirudi [Arabako Lautadako proiektuen kasuan] Eusko Jaurlaritzak ez duela bat egingo nekazaritza eremua babesteko borondate horrekin, eta ez dituela kontuan hartuko mota honetako makroegiturek nekazaritzan zein lurraldearen antolamenduan izaten dituzten ondorio atzeraezinak». Horrez gain, gaitzetsi dute abuztuan egin behar dituztela ebaluazio geoteknikoak, nekazariek lur horietan uzta biltzeko lanak egiteko garaian.
Horrelako proiektuak egiteak ekar litzakeen arriskuez ere ohartarazi du taldeak. Azaldu dutenez, Euskadiko Lurzorua Babesteko 2030 Estrategiaren arabera, 2015etik 2020ra bitartean, balio estrategiko handikotzat izendatuta dauden baso lurren 3.000 hektarea eta ekoizpenerako lurren 4.000 hektarea galdu dira. «Erritmo honetan jarraituz gero, modu horretan kategorizatuta dagoen lur guztia desagertuko da 50 urtean». Bide horretatik, gaur egun tramitazio fasean dagoen Energia Berriztagarrien LPSan «lurzoru naturala babesteko mekanismoak ezartzea» beharrezkotzat jo du taldeak. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230590/denek-ez-dute-maite-ikurrina-ordea.htm | Mundua | Denek ez dute maite ikurrina, ordea | Urtero bezala, katolikoen menpekotasunaren hasiera su handiak piztuz ospatu zuten atzo hainbat unionistak Ipar Irlandan. Eta ohi bezala, gorroto dituzten ikurrak erre zituzten bart, tartean ikurrina. | Denek ez dute maite ikurrina, ordea. Urtero bezala, katolikoen menpekotasunaren hasiera su handiak piztuz ospatu zuten atzo hainbat unionistak Ipar Irlandan. Eta ohi bezala, gorroto dituzten ikurrak erre zituzten bart, tartean ikurrina. | Milaka ikurrin ikusi dituzte mundu osoan egunotan, Frantziako Tourraren irudien bitartez. Atzo bertan, Ikurrina bai, espainola ez! leloarekin bat egin zuen, nolabait, lasterketaren Twitterreko kontu ofizialak, Pello Bilbaoren garaipena ospatzeko mezuan. Horrek hainbat nazionalista espainiarren haserrea piztu zuen sareetan. Baina ez dira horiek ikurrina gorroto duten bakarrak. Atzo bertan, euskal banderak erre zituzten Irlandako iparraldean.
Twitterren erabiltzaile Mairtin McG-k atzo arratsaldean argitaraturiko argazkian ikusten da su horietako bat, erre aurretik. Irudia Derry inguruko Drumahoe herrixkan harturikoa dela esan du txiolariak. Mezuan, salatu du unionistek esaten dutela euren «kulturaren parte» dituztela suak, eta kultur ekitaldi gisa errespetatu behar direla.
Irlandako Errepublikako bandera, ikurrina eta beste zenbait ikur ikus daitezke hor, erretzeko paratuta. Mila biztanle pasatxo ditu Drumahoek, eta ia %90 jatorri protestantekoak dira han.
Twitterren erabiltzaile batzuek harrituta ikusi dute ikurrina ere hor. «Zer egin diete euskaldunek?», galdetu du Alan Bouse txiolariak. «Etsaien ikur bilduma polita daukate hor. Ikusten ditut Italiakoa, Europakoa, Irlandakoa, Euskal Herrikoa, zeltikoa... irizpiderik erabiltzen al dute hor?», idatzi du Pearse Reynolds irlandarrak. Umorea erabili dute gehienek, baina bada serio idatzi duenik ere: «Ezin al da hori gorroto delitu gisa salatu?».
Irlandako unionistek ikurrina erretzea ez da berez berria. Urtero ospatzen dute herri eta auzo unionistetan Haimakagarren Gaua deiturikoa: bertan, Ipar Irlanda uharteko beste eskualdeekin bat egitearen kontrakoek eta Erresuma Batuaren menpe jarraitzearen aldekoek gorroto dituzten ikurrak erretzen dituzte, su handi batzuetan. Izan ere, gaur, uztailaren 12an, Orangeko Gilen errege protestantearen tropek Jakue II.a katolikoaren aldekoak garaitu zituztela gogoratzen dute. Orduan hasi ziren Londresekin loturiko protestanteak nagusitzen uhartean, eta menpean eduki zituzten, hiru urteko gerrilla gerra baten ostean 1921. urtean Ingalaterra-Irlanda Ituna sinatu zuten arte. Horren arabera, irlandar gehienek independentzia lortu zuten, eta gaurko Irlandako Errepublika estatua sortu zuten. Haatik, estatu horretatik kanpo geratu zen uhartearen iparraldearen zati bat, eta han nagusi izan dira unionistak hamarkada luzez.
Suen gaua ere esaten diote bart gaueko ekitaldiari. Berrehun inguru piztu izan dituzte azken urteotan. Horietako asko talde unionista paramilitarrek antolatzen dituztela salatu izan dute. Ipar Irlandara nolabaiteko bakea ekarri zuen Ostiral Santuko Itunaren ostean (1998), egon dira saioak ospakizunoi kutsu politikoa kentzeko, gorrotoa betikotzeko tresna izan ez daitezen. Besteak beste, irlandazaleen ikurrak ez erretzeko eskatu izan diete antolatzaileei. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230591/natura-leheneratzeko-legea-onartu-du-europako-parlamentuak.htm | Mundua | Natura Leheneratzeko legea onartu du Europako Parlamentuak | Behin betiko testua adosteko negoziazioei ekin behar diete orain europarlamentuak, Batasuneko kide diren gobernu nazionalek eta Europako Batzordeak. Legeak helburu du 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea. | Natura Leheneratzeko legea onartu du Europako Parlamentuak. Behin betiko testua adosteko negoziazioei ekin behar diete orain europarlamentuak, Batasuneko kide diren gobernu nazionalek eta Europako Batzordeak. Legeak helburu du 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea. | Txalo zaparrada batek egin du eztanda Europako Parlamentuan. Estu, baina, azkenean, Europako Parlamentuak oniritzia eman dio Natura Leheneratzeko legeari. Europako Batzordeak iaz aurkeztutako lege proiektuak aldeko 336 boto, kontrako 313 eta 13 abstentzio izan ditu, eta 2030erako ekosistemen %20 leheneratzea du helburu. Europako Batzordearen arabera, egoera «kaskarrean» edo «eskasean» daude EB Europako Batasuneko landa eta itsaso eremuen %80 baino gehiago, eta horiek leheneratzeko «ezinbestekoa» da araudia.
Natura Leheneratzeko legea onartzeko bigarren saiakera izan da gaurkoa. Europako Ingurumen Batzordeak bozkatu zuen lehenbizi, ekainaren 27an, baina bertan behera gelditu zen —44 legegilek bozkatu zuten alde, eta 44k kontra—. Bozketa estuak eta korapilatsuak izan dira orain artekoak; bai Europako Ingurumen Batzordeak egindakoa, bai gaur goizean europarlamentuan egindakoa. Izan ere, legeak parez pare jarri ditu ezkerreko alderdiak, talde ekologistak eta zientzialariak; eta nekazaritzaren eta abeltzaintzaren industriako lobbyak eta eskuineko alderdiak.
Hain justu, EAP Europako Alderdi Popularrak du lege proiektuaren aurkako jarrera ezkorrenetako bat. Eskuineko alderdiaren arabera, legea «lehen sektore osoaren, nekazarien, abeltzainen eta arrantzaleen kontrakoa da», eta «behin betiko» baztertzen saiatu da. Lege proiektua bozkatu baino lehen, alderdi eskuindarrak proposatutako beste bozketa bat izan dute europarlamentuan: legea erabat baztertzekoa. Edonola ere, ez du aurrera egin; aurka bozkatu baitu gehiengoak —324 boto aurka, 312 alde eta 12 abstentzio—.
Ikusi gehiago: Natura leheneratzeko legea atzera bota du Europako Parlamentuko batzorde batek
Azken bi asteotan, WWF Naturarentzako Mundu Funtsa, BirdLife eta beste zenbait elkarte ekologistak legearen alde egin dezatela galdegin diote europarlamentuari. Haien eskariarekin bat egin dute enpresa batzuek ere, hala nola Nestlek. Elikagaien industriako konpainiak nabarmendu du «erraldoiak» izan daitezkeela naturarentzat positiboa den ekonomia batek eskainitako aukera komertzialak.
Baina nekazaritzaren eta abeltzaintzaren sektoreak ez du begi onez ikusten Europako Batzordearen proposamena. Industriako zenbait talde kezkatuta azaldu dira, legeak nekazariei «kalte egingo» dielako eta janariaren segurtasuna «arriskuan» jarriko duelako. Are, legea kritikatu dute Irlandako eta Belgikako gobernuek, eta ohartarazi EB «arau gehiegi» ezartzen ari zaiela industriei.
Baina batzordeak emandako datuen arabera, legea atzera bota eta egungo joerei eutsiz gero ere, kalte handiei egin beharko diete aurre nekazariek. «Osasungarritasunik gabe» daude lurzoruen %70 baino gehiago; horien artean, zohikaztegiak, larreak eta dunak dira gehien kaltetuak, eta horrek «urtean 1.250 milioi euroren galerak» eragiten dizkio nekazaritzaren sektoreari.
Natura zaintzea, lehen lerroan
Europako Batzordeak iaz onartu zuen natura leheneratzeko lege proposamena, Europako Itun Berdearen eta biodibertsitatearen estrategiaren helburuei jarraituz. Araudiak xede du hamarkada honen amaierarako EBko landa eremuen %20 eta itsas eremuen %20 leheneratzeko neurriak ezartzea. Asmoak are handiagoak dira mendearen erdialderako; helburua da 2050erako eremu horien %90 leheneratzea. Horrez gain, EB osoan 2030erako pestizida kimikoen erabilera %50 murriztea ere jasotzen du legeak.
Batzordearen arabera, onura asko izango ditu hezeguneak, basoak, belardiak, ibaiak, aintzirak eta itsas ekosistema leheneratzeak. Besteak beste, landa eta itsaso eremuetako biodibertsitatea haztea ahalbidetuko luke, berotze globala eteten lagunduko luke, eta airearen zein uraren kalitatea bermatu eta hobetuko luke.
Orain, negoziazioei ekingo diete europarlamentuak, EBko kide diren gobernu nazionalek eta Europako Batzordeak, hiru aldeen artean behin betiko testu bat adosteko. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230592/osakidetzako-garbitzaileek-akordioa-egin-dute.htm | Gizartea | Osakidetzako garbitzaileek akordioa egin dute | Bost urteko negoziazioaren ostean, eta hilabete luzeko greben ostean itxi dute akordioa LABek, CCOOk, ESK-k eta UGTk. | Osakidetzako garbitzaileek akordioa egin dute. Bost urteko negoziazioaren ostean, eta hilabete luzeko greben ostean itxi dute akordioa LABek, CCOOk, ESK-k eta UGTk. | Osakidetzako garbitzaileek adostu berri dute akordioa. LABek, CCOOk, ESK-k eta UGTk egin dute akordioa patronalarekin, eta gainerako langileekin homologazioa lortu dutela iragarri dute. Iragan larunbatean jakin zen aurreakordioa lortu zutela. Gaur zuten hitzordua patronalarekin akordioa adosteko, eta izenpetu berri dute ituna. Bost urteko negoziazio prozesuaren eta hilabete luzertako grebaren ostean adostu dira.
Iragan larunbateko aurreakordioan iragarri zutenez, karrera profesionalaren hiru urte ordaintzea lortu dute, bai eta ordezkapenen sistema bat ezartzea, erretiro aurreraturako kontratuak egin ahal izatea eta laneko baimenen eguneraketa ere.
ELAk ez zuen sinatu aurreakordioa, eta «murrizketak» onartu izana egotzi die gainontzeko sindikatuei. Era berean, akordioa erdietsi duten sindikatuek aste honetan salatu dute Osakidetzak erantzun bat emateko astebete baino gehiago behar izan duela. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230593/ehuren-ordezkapen-politikaren-okertzea-salatu-du-labek.htm | Gizartea | EHUren ordezkapen politikaren «okertzea» salatu du LABek | Sindikatuak adierazi duenez, EHUko zuzendaritzak «bere erara» interpretatu du LOSU legea. Egoera aldatu ezean, mobilizazio kanpaina bat martxan jarriko dutela adierazi du. | EHUren ordezkapen politikaren «okertzea» salatu du LABek. Sindikatuak adierazi duenez, EHUko zuzendaritzak «bere erara» interpretatu du LOSU legea. Egoera aldatu ezean, mobilizazio kanpaina bat martxan jarriko dutela adierazi du. | LABek EHUko ordezkapen politika salatu du; sindikatuak uste du EHUko zuzendaritzak «bere erara» interpretatu duela LOSU Espainiako unibertsitate sistema lege berria, eta horrek irakasleen lan baldintzak eta irakaskuntza kalitatea «okertzea» ekarriko duela.
LOSUren 80. artikuluaz ari da sindikatua. Artikuluaren arabera, ordezkapen bat egingo duten unibertsitateko irakasleek ezingo dute ikertu edo egiturazko kudeaketa eta koordinazio funtziorik izan. Sindikatuak salatu duenez, EHUk artikulua baliatuz, «ordezkoen politika berri bat» ezarri du, eta arduraldi osokoak diren irakasle-ikertzaileen ordezkoak lanaldi partzialekoak bilakatuta. Aldaketak langileen lan baldintzetan eta sailen irakaskuntza ahalmenean eragingo luke.
LABek eskatu dio EHUko Errektoretzari ordezkapen guztiak lanaldi osoko kontratuekin betetzeko, eta lan karga kontuan izanik lanaldi partzialeko kontratuei «soldata duina» ezartzeko. Datorren astean errektoreordearekin bilera izango dute, eta ohartarazi dute, ordezkapen politika aldatu ezean, beste sindikatuekin harremanetan jarri eta mobilizazio kanpaina bat aurrera eramango dutela.
Langileei begira, adierazi du ordezko irakasleek jasoko duten soldata lanean izango duten zamarekiko apalagoa izango dela —soldata osoaren %34,29a, asko jota—. LABek nabarmendu duenez, eskolak eta tutoretzak soilik ordainduko dizkiete, eta «irakaskuntza kalitatea bera larriki okertuko da»; horrela, ez dute beharrezkoak diren beste lanak egiteko denborarik izango, klaseak prestatzeko, esaterako.
Bestalde, sindikatuak dioenez, irakasleak ordezkatu behar direnean, epe hori txikitzen saiatzen dira, «badakitelako sail eta jakintza arlo batzuetan gainzama dutela eta irakaskuntza gainkarga duten sailei plaza berriak ukatzen ari zaizkiela». Sindikatu abertzaleak dioenez, EHUko Errektoretzak esan die plan zuzentzaile bat egongo dela, baina ez dute «plan utopiko» horren berririk jaso.
Esan dutenez, EHUk irakasle-ikertzaileekin «inolako negoziaziorik egin gabe» ezarri du jada abian dagoen ordezkoen politika. Gaineratu dute horrek lan hitzarmena eta lan poltsen akordioa «larriki» urratzen dituela. Bide beretik, gogoratu dute orain dela gutxi ordezkapen poltsen deialdira ordezkapen osoak egiteko aurkeztu direla hainbat pertsona, «bizitza duinak» izateko asmoz, baina «iruzur» egin dietela. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230594/iowak-sei-astera-mugatu-du-abortua.htm | Mundua | Iowak sei astera mugatu du abortua | Alderdi Errepublikanoaren proposamena onartu dute Ordezkarien Ganberak eta Senatuak, eta gaur egungo 22 asteko muga murriztu. | Iowak sei astera mugatu du abortua. Alderdi Errepublikanoaren proposamena onartu dute Ordezkarien Ganberak eta Senatuak, eta gaur egungo 22 asteko muga murriztu. | Iowako Ordezkarien Ganberan eta Senatuan abortua sei astera mugatzeko legea onartu zen atzo gauean; Alderdi Errepublikanoak proposatu zuen legea. Kim Reynolds Iowako gobernadoreak atzoko deitua zuen abortuaren lege berri bat aurkezteko bilkura berezia. Hamalau orduren ondoren, hango gaueko hamaiketan onartu zuten proposamena —EHko gaurko ordu txikietan—. Gaur egun, 22 asteko epea du haurdun dagoen emakume batek Iowan abortua gauzatzeko. Lege berria ostiralean sinatuko du Reynoldsek, eta orduan sartuko da indarrean.
2022ko ekainaren 24an, AEBetako Auzitegi Gorenak abortua konstituzio eskubideetatik kanpo utzi zuen, eta horren inguruko legeak estatu bakoitzaren menpe utzi zituen. Harrezkeroztik, hamalau estatutan debekatu dute abortua. Iowako estatuak legea sinatuko balu, sei asteko muga ezarriko luke, Georgiak bezala. Nebraskak eta Ipar Carolinak hamabi asteko muga ezarria dute azken urtean; Arizonak eta Floridak, hamabostekoa; eta Utahk, hemezortzikoa. Horrez gain, Indianan, Ohion eta Hego Carolinan 22 asteko epea dute ezarria abortua gauzatzeko. Baina azken hiru horiek epe hori murrizten saiatzen ari dira.
Duela bost urte, Iowako Alderdi Errepublikanoaren eskutik, abortuaren aurkako lege hori Ordezkarien Ganberan eta Senatuan onartu zen, baina epaitegietan atzera bota zuten. 2018. urtean egindako saiakeraren jarraipena da oraingo legea. «Iowako Gorte Gorenak zalantzan jarri zuen, 2018an bezala, aurten ere legea onartuko zen edo ez. Erantzun argia jaso dute», esan zuen Kim Reynolds Iowako gobernadoreak, atzo gauean prentsaren aurrean emandako adierazpenetan. «Jaio gabekoentzat, justiziak ezin du atzera egin», gehitu zuen Reynoldsek.
Bestalde Rita Hart Iowako Alderdi Demokratako presidenteak desadostasuna adierazi zuen bilkura ondoren: «Lege hau Alderdi Errepublikanoaren bozkatzaileen aurka doa. Iowako biztanleriak ez ditu neurri hauek onartzen». Horrez gain, Alderdi Demokratako politikarien partaidetza txalotu zuen Hartek, emakumeen ahotsa zabaldu eta neurrien aurka irmo agertu baitziren, haren esanetan.
Atzo, egun osoan, abortuaren aldeko manifestaldi ugarik inguratu zuten Kapitolioa. Abortua hilketa da edo Gure gorputzetatik debekuak kanpo nahi ditugu leloekin eraikin barruan zegoen bilkura bereziaren aurka antolatu ziren. Kapitolio barrura ere sartu ziren protestariak.
Planned Parenthood, abortuaren sustapenerako irabazi asmorik gabeko erakundea, eta Amerikako Eskubide Zibilen Batasuna, Alderdi Errepublikanoak onartutako neurrien aurka agertu dira. Elkarrekin argitaratutako ohar batean, legea auzitara eramango dutela adierazi dute. «Iowako biztanleentzat galera handia da, haien gorputzarekiko eta bizitzarekiko galera oso handia. Gainera gehien kaltetuak komunitate txiroenak izango dira, estatutik kanpo abortatzeko arazo gehiago izango dituzte eta». |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230595/jaurlaritzak-24-milioi-jarri-ditu-energia-eta-elikadura-pobrezia-arintzeko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 2,4 milioi jarri ditu energia eta elikadura pobrezia arintzeko | Urteko lehen seihilekoan 1.364 familiak jaso dute energia pobreziari aurre egiteko laguntza; hala ere, Eusko Jaurlaritzak 72.666 familia identifikatu zituen egoera horretan, 2021ean. | Jaurlaritzak 2,4 milioi jarri ditu energia eta elikadura pobrezia arintzeko. Urteko lehen seihilekoan 1.364 familiak jaso dute energia pobreziari aurre egiteko laguntza; hala ere, Eusko Jaurlaritzak 72.666 familia identifikatu zituen egoera horretan, 2021ean. | Urteko lehen erdian, Eusko Jaurlaritzak 2.353.670 euro jarri ditu Hitzartuz ekimenaren bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan energia eta elikadura pobrezia jasaten duten familiak laguntzeko. Proiektuaren helburua da muturreko egoeran dauden familien funtsezko premiei erantzutea. «Sistematik kanpo geratzen diren familiei luzera begirako irtenbideak eman nahi dizkiegu». esan du Nerea Melgosak, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak.
Gizarte Politiketako Sailak 2021. urtean eginiko ikerketa batek, aldiz, agerian uzten du emandako laguntzak beharbada ez direla nahikoak izango. Urte hartan, 72.660 familia identifikatu ziren energia-pobrezia egoeran, hau da, 160.000 pertsona inguru. Diru laguntza horren bidez, 1.364 familiak jaso dituzte soilik energia pobreziari aurre egiteko laguntzak.
Bideratutako laguntzak Gurutze Gorriak kudeatzen ditu hiru lurraldeetan, eta zaku osotik 465.000 euro zuzendu dira energia pobreziaren egoerak arintzeko eta 1.888.670 euro elikadura pobreziari aurre egiteko. Energia pobreziari aurre egiteko laguntzetatik 318 Araban eman dira, 646 Bizkaian eta 400 Gipuzkoan. Elikadurari dagokionez, 7.440 laguntza eman dira: 1.377 Araban, 4.280 Bizkaian eta 1.943 Gipuzkoan.
«Eusko Jaurlaritzak zailtasun ekonomiko larriak bizi dituzten eta gizarte larrialdiko laguntzarik (GLL) edo diru sarrerak bermatzeko errentak (DSBE) jasotzen ez dituzten familiak ditu presente», adierazi du Melgosak. Bestalde, Gurutze Gorriko presidente Estibaliz Arnaizek adierazi du oinarrizko erantzunak eta aldaketak gauzatu arte lan egiteko konpromisoa dutela. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230596/kanadako-crawford-lakua-antropozenoaren-hasieraren-ispilua.htm | Mundua | Kanadako Crawford lakua, Antropozenoaren hasieraren ispilua | Lurra Antropozenoa izeneko epoka geologikoan sartu dela erakusteko froga gehiago aurkeztu ditu horren aldeko antropologoen lantaldeak. | Kanadako Crawford lakua, Antropozenoaren hasieraren ispilua. Lurra Antropozenoa izeneko epoka geologikoan sartu dela erakusteko froga gehiago aurkeztu ditu horren aldeko antropologoen lantaldeak. | Antropozenoa epoka geologiko moduan ezartzeko eztabaida zientifikoak beste pauso bat eman du. Estratigrafiako Nazioarteko Batzordeak (ICS) epoka horren abiapuntua hoberen islatzen duen tokiaren berri eman du: Kanadako Crawford aintzira. Hain zuzen ere, aro geologiko berriak markatzen duen tokiari «urrezko iltzea» deitzen diote —esate baterako, Zumaia eta Deba arteko flyschean Paleozenoaren bi garairen arteko horietako bi mugarri daude—. ICS Lillen (Frantzia) egiten ari da egunotan bilkura, eta horren harira eman du aurkikuntzen berri.
Geologoen artean eztabaida dago egun gauden aro geologikoaren izaera zehazteko: ofizialki, Holozenoan dago Lur planeta, duela 11.000 urtetik. Beste hainbat zientzialarik, berriz, uste dute Antropozenoan dagoela jadanik Lurra. Ideia horren sortzaile izan ziren Paul Crutzen eta Eugene Stoermer 2000ko hamarkadan, eta 2009an Antropozenoaren Lantaldea osatu zuten mundu osoko geologo talde batek, geologoen akademiak modu ofizialean ideia hori aintzat har zezan: euren arabera, Lur sistemaren prozesu nagusiak eraldatuta daude gizakiaren jarduerarengatik. Talde horretan hainbat eztabaida daude ixteko, besteak beste, Antropozenoaren abiapuntua noiz ezarri. ICSk Crawforden eta beste 12 tokitan pilatutako frogak aztertuko ditu erabakitzeko ea gizakiaren eragin hori izan den aro geologiko berri bat izendatzeko adinakoa.
Crawforden berezitasunak
Geologoek aipatu dutenez, Crawford lakuan aurkitutako sedimentuek azken milurtekoetan izandako ingurumen aldaketen erregistro ezin zehatzagoa erakusten dute. Besteak beste, Antropozenoaren hasieran garrantzi handia duen osagai baten aurkikuntza azpimarratu dute: plutonioa. Material hori 1950eko hamarkadan hidrogeno bonbekin egiten hasi ziren proben aztarna ezin hobea da, ordura arte gai hori kantitate txikitan baino ez baitzen topatzen. Geroztik, aurrekaririk gabeko hazkundea izan zuen plutonioaren aztarnak mundu osoan. 1970an entsegu nuklearrak egitea debekatuz geroztik, gutxitu egin dira arrastoak, baina handiak dira oraindik ere.
Kanadako Crawford lakuan aurkitu dituzte Antropozenoaren ezaugarri diren beste gai batzuk: ikatz zentralen errautsak, metal astunak, plastikoa...
Hain zuzen ere, 1950eko Azelerazio Handian gertatu zen kutsadura horren guztiaren eztanda. Antropozenoari buruzko Lantaldeak dioenez, higaduraren eta hirigintzarekin nahiz nekazaritzarekin lotutako sedimentuen garraioaren hazkunde nabarmena izan zen. Halaber, karbonoaren, fosforoaren eta nitrogenoaren zikloetan nahaste handiak gertatu ziren, bai eta goi mailako ingurumen aldaketa batzuk ere: berotze globala, itsas mailaren igoera, ozeanoen azidotzea eta itsasgune hilen zabalkundea. Aldaketa horietako askok milurteko askotan iraungo dute, eta Lur Sistemaren bidea eraldatzen ari dira. Proba horiek denak aurkeztu dizkiote ICSri, eta hurrengo urtean erabaki beharko du hark Lur planeta epoka geologiko berri batean dagoen ala ez. |
2023-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/230597/philipsenek-laugarrenez-irabazi-du-tourrean.htm | Kirola | Philipsenek laugarrenez irabazi du Tourrean | Alpecin taldeko flandriarra nagusitu da berriro esprintean. Dylan Groenewegen sailkatu da bigarren, eta Phil Bauhaus, hirugarren. Ez dago aldaketarik sailkapen nagusiko lehen postuetan. Pello Bilbaok 2026ra arte berritu du Bahrainekin | Philipsenek laugarrenez irabazi du Tourrean. Alpecin taldeko flandriarra nagusitu da berriro esprintean. Dylan Groenewegen sailkatu da bigarren, eta Phil Bauhaus, hirugarren. Ez dago aldaketarik sailkapen nagusiko lehen postuetan. Pello Bilbaok 2026ra arte berritu du Bahrainekin | Ez dago esprintean Jasper Philipseni (Alpecin) aurre egingo dionik. Flandriarrak berriro erakutsi du gaur hura dela txirrindularirik azkarrena aurtengo Frantziako Tourrean. Laugarrenez irabazi du. Hura izan da bizkorrena 11. etapako esprintean, Moulinsen. Dylan Groenewegen (Jayco) eta Phil Bauhaus (Bahrain) sailkatu dira haren atzetik. Philipsenek laguntzarik gabe moldatu behar izan du azken metroetan, baina, hala ere, gai izan da irabazteko. Sekulako aldea dago haren eta beste esprinterren artean.
Sailkapen nagusian, ez da egon aldaketa aipagarririk. Jonas Vingegaard (Jumbo), Tadej Pogacar (UAE) eta Jai Hindley (Bora) dira lehen hirurak. Pello Bilbao (Bahrain), berriz, bosgarren da, liderrarengandik 4.34ra. Gernikarrak atzoko garaipen handiaren saria jaso du gaur, 2026ra arte berritu baitu Bahrainekin. Laugarren urtea du taldean, eta oso gustura dago, baita arduradunak harekin ere. Ez da gutxiagorako.
Etapak ezer gutxirako eman du: Andrei Amadorrek (Education First), Matis Louvelek (Arkea) eta Daniel Ossek (Total Energie) ihes egin dute irten eta berehala, eta kilometro asko egin dituzte buruan, baina tropelak banan bana harrapatu ditu; Oss izan da azkena amore ematen, helmugarako hamahiru kilometro falta zirela. Gero, esprinterren taldeek ez dute inor joaten utzi.
Bihar, etapa gorabeheratsua jokatuko dute Roanne eta Belleville-en-Beaujolais artean: 168,8 kilometro ditu hamabigarren saioak. Txirrindulariek bost mendate igoko dituzte: aurreneko hirurak, Hirugarren Mailakoak, eta azkeneko biak, Bigarren Mailakoak. Etapa aproposa dirudi ihesaldi batek arrakasta izan dezan. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230624/gaur-arteko-azkarrena-izan-da-azken-aurrekoa.htm | Bizigiro | Gaur arteko azkarrena izan da azken-aurrekoa | Zezenik azkarrenak ziren Victoriano del Rio ganadutegikoak, eta hala erakutsi dute sanferminetako zazpigarren entzierroan. Nahiko garbi joan da, adarkada bat egon bada ere Telefonicako zatian. | Gaur arteko azkarrena izan da azken-aurrekoa. Zezenik azkarrenak ziren Victoriano del Rio ganadutegikoak, eta hala erakutsi dute sanferminetako zazpigarren entzierroan. Nahiko garbi joan da, adarkada bat egon bada ere Telefonicako zatian. | Berriro ere, ohartzerako amaitu da eguneko entzierroa. Navegante, Español, Entrenador, Forajido, Impuesto eta Alcalde izan dira sanferminetako zazpigarren entzierroko protagonistak. Victoriano del Rio ganadutegikoak (Madril, Espainia) batezbesteko azkarrena zutenak ziren, eta hala erakutsi dute San Domingo kaletik zezen plazarako bidean. Kolpeak izan dira; tartean, adarkada bat. Baina, oro har, nahiko garbi joan da entzierroa: zezenak eta joaldunak, batetik, eta korrikalariak, bestetik.
Zezenen helmuga, betikoa: zezen plaza. San Domingoko aldapatik berehala egin dute gorantz, eta joaldun batek hartu die aurrea ibilbidearen lehen partean. Udaletxetik pasatuta, Mercaderes kalean ikusi ahal izan da lehen ezustekoa: korrikalari baten gainetik igaro dira bi zezen. Nafarroako Gurutze Gorriaren lehen balantzearen arabera, ordea, bost zauritu egon dira gaurko entzierroan: bat San Domingo kalean, bi Telefonicako zatian eta beste bi zezen plazan. Telebistan Telefonica pareko adarkada ikusi da: korrikalari bat erori egin da, eta zezen batek hankan eman dio adarrekin. Hori eta beste bi ospitaleratu dituzte; zezen plazan zauritutakoak bertan artatu dituzte.
Gaurko entzierroa pagotxa izan da Victoriano del Riokoak ibilbidea azkarren egingo zutela apustu egin duenarentzat. 2 minutu eta 15 segundoan zeharkatu du azken zezenak plazako atea; sei segundoren aldea atera die entzierroko hurrengo zezenik arinenei, laugarrenari eta bosgarrenari (2.21). Dena dela, azken entzierroa falta da oraindik, biharkoa. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230625/euskara-eta-euskal-hiztunak-mespretxatzen-ditu-epai-honek.htm | Gizartea | «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek» | Kontseiluak deituta, euskalgintzako eragileek alkate eta udal ordezkariekin agerraldia egin dute Bilbon, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udal legearen aurka lehengo astean eman zuen ebazpena salatzeko | «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek». Kontseiluak deituta, euskalgintzako eragileek alkate eta udal ordezkariekin agerraldia egin dute Bilbon, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak udal legearen aurka lehengo astean eman zuen ebazpena salatzeko | «Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, udal legearen aurka, udalei euskara hutsez aritzea ezetsiz emandako epaiak eragin digun kezka larriak ekarri gaitu agerraldi bateratu honetara», adierazi dute gaur euskalgintzako ordezkariek alkate eta udal ordezkariekin batera Bilbon egin duten agerraldi jendetsuan. Lehengo astean eman zuen Konstituzionalak epaia, udal legearen 6.2 artikuluak udalen barne funtzionamendua euskara hutsean egiteko ematen dituen irizpideak ezetsi egin zituen, eta berehala kritika ozenak eragin zituen. Gaurko agerraldian berretsi egin nahi izan dute ezinegona: «Euskara eta euskal hiztunak mespretxatzen ditu epai honek». EAEko Auzitegi Nagusiaren aurrean izan da agerraldia, Albia lorategian.
Ikusi gehiago: Jaurlaritzak lan poltsetarako ezarritako hizkuntza irizpideak atzera bota ditu justiziak
Kontseiluaren izenean, erakundeko lehendakari Alizia Iribarrenek irakurri du gaurkorako prestatu duten adierazpena. Dozenaka udal ordezkarik parte hartu dute agerraldian. Lehen lerroan, besteak beste, Bilboko eta Donostiako alkateak egon dira: Juan Mari Aburto eta Eneko Goia. Udalerri handietako udal ordezkariak ere izan dira: Getxoko alkate Amaia Agirre, Barakaldoko Amaia del Campo, Errenteriako Aizpea Otaegi eta Galdakaoko Iñigo Hernando, besteak beste. Irudi indartsua eman dute: aginte makilekin eta zumeekin agertu dira, eta, txalo artean, udal agintearen ikurrok altxatuz aldarrikatu dute epaiarekiko aurkakotasuna.
«Kezkagarria eta larria iruditzen zaigu sententzia euskararen normalizazio eta biziberritze prozesuari oztopoa jartzea delako, helburu horren alde udaletatik bideratzen diren hizkuntza politikak guztiz mugatzen baititu», adierazi dute gaur irakurri duten manifestuan. «Bide batez, herritar guztien hizkuntza eskubideak bermatzen dituzten hizkuntza politikak dira atzera bota diren horiek, ezetsi den udal legearen 6.2 artikuluak berariaz jasotzen baitu berme hori».
Gogoratu dute Eusko Legebiltzarrak «kontsentsu zabalez» onartu zuela udal legea. Nabarmendu dute, halaber, argitaratu berriak direla VII. Inkesta Soziolinguistikoaren datuak, eta horietan «argi» ikusten dela «gizartearen gehiengo zabal batek» babesten dituela euskararen normalizazioaren inguruan egiten diren politikak. «Beraz, epaia, euskararen biziberritzearen aurkakoa ez ezik, adostasun sozial handi baten kontrakoa ere bada».
Konstituzionalaren epaiak herritarren eta udalen «erabakimena» auzitan jartzen duela adierazi dute: «Erabakimen horren defentsan, hona hemen alkateen eta udal ordezkariren presentzia».
Azaroaren 4rako deia
Epaia traba dela adierazi dute. «Euskarak normalizazio eta biziberritze bidean etorkizunera begira dituen desafio handiei aurre egiteko moduko hizkuntza politikak indarrean jartzea eragozten du». Eta nabarmendu dute epai hau «oldarraldi judizial zabalago baten» parte dela: «Hizkuntza gutxituak jomugan dituen olatu erreakzionario batean kokatzen da». Euskalgintzako eragileek lehendik ere horren gaineko kezka usu adierazi dutela gogoratu dute, eta Kontseiluak egina duela azaroaren 4rako manifestazio baterako deia: «Oldarraldiaren aurka, baina, batez ere, euskararen normalizazioaren eta biziberritzearen alde».
Maiatzaren 10ean egin zuten manifestazio horretarako deia. EAEko Auzitegi Nagusiaren atarian izan zen agerraldi hura ere. Gaur, azken albisteen harira, manifestazio horretan parte hartzeko deia oraindik ere «irmoago» egin behar dela nabarmendu dute.
Alkateak, irmo
Aginte makilak eta zumeak eskuan hartuta, irmo gaitzetsi dute udal ordezkariek Konstituzionalaren sententzia. Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak (Gipuzkoa), EH Bilduko hautetsien izenean, kezka handia adierazi du epaiaren inguruan: «Eraso larria da euskararen kontra, euskal hiztunon kontra eta euskara hutsez lan egiteko baldintzak dituzten eta hala erabaki duten udalen kontra». Gogora ekarri du udalen legea 2016an onartu zuela Eusko Legebiltzarrak, «kontsentsuz»: «Hemengo instituzioetan hartutako erabakien aurkako erasoa ere bada, autogobernuaren aurkakoa. Euskararen garapena eta etorkizuna bermatu nahi badugu, euskarak behar duen lege babesaren inguruko gogoeta sendoa eskatzen du horrek: hemen hartzen diren erabakiak errespeta daitezen nahi badugu, nolako bermeak behar ditugun, horiek gero Madrildik datozen epaiek deusezta ez ditzaten».
Juan Maria Aburto Bilboko alkateak EAJko kideen izenean berretsi du Auzitegi Konstituzionalaren epaia «autogobernuaren kontrako eraso larria» dela, eta tokiko erakundeen «antolakuntza autonomia ere urratu» egiten duela. «Beldur barik» baieztatu du udalek herritarren hizkuntza eskubideak errespetatzen dituztela, «bai euskaldunenak, bai gaztelania hiztunenak». Eta aldarrikatu du euskara hizkuntza ofiziala dela: «Gure altxorra da, guztiona. Horregatik ez du merezi epai honek dakarren ideologizazioa eta mespretxua».
Euskalgintzako hainbat eragilek babestuta egin dute agerraldia Kontseiluak eta udal ordezkariek. Han izan dira, besteak beste, Ikastolen Elkarteko lehendakari Nekane Artola, BERRIA egunkariko zuzendari Amagoia Mujika Tolaretxipi eta Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari Kike Amonarriz. Azken horrek «garrantzi berezia» egotzi dio Konstituzionalaren epaiari: «Lehendik ere datorren prozesu baten beste katebegi bat da, baina badu garrantzi kualitatiboa. Hizkuntza biziberritzeko prozesuan, argi dugu euskarak berezko funtzioak eta berezko esparruak behar dituela, eta horixe galarazi nahi dute epai hauek. Bigarren mailako hizkuntza bihurtu nahi dute euskara: bazter batean utzi nahi dute, ez dute ahalbidetu nahi espazio erosoak eta arnasguneak sortzea». Hala ere, pozik agertu da Amonarriz auzitegiaren aurrean ateratako argazkiarekin: «Akordio eta dinamika soziopolitiko zabalak eta indartsuak behar ditugu, eta gaurko honek lehen urrats sendo bat markatzen du ildo horretan».
«Berme» guztiekin
Klase askotakoak izan dira azken hilabeteotan euskararen normalizazioaren aldeko lege irizpideen kontrako epaiak. Arlo publikoan ari diren langileen hizkuntza eskakizunen kontrakoak izan dira epai horietako batzuk, eta egon dira administrazio publikoarekin diharduten enpresei ezarritako hizkuntza irizpideen aurkakoak ere.
Epaien kontra hitza hartzen ari dira erakunde ugari. Azken sententzia horren harira, adibidez, UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko ordezkariek nabarmendu dute udalaren barneko funtzionamendua «euskara hutsezkoa» izan arren, «bermatuta» daudela euskara ulertzen ez duten hautetsien hizkuntza eskubideak.
Udal legeren 6.2 artikuluak berak zehazten du, gainera, horretarako bidea. Horra zer dioen lehen pasartean: «Toki erakundeetako organoen deialdiak, gai zerrendak, mozioak, boto partikularrak, erabaki proposamenak, informazio batzordeen irizpenak, erabakiak eta aktak euskaraz idatzi ahal izango dira». Ahalmen hori gauzatu ahal izateko, baldintza bat ezartzen du gero, ordea: «Ahalmen hori baliatu ahal izango da aipatu berri diren kasuetan, baldin eta, toki-erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira». Horiek horrela, itzulpen bidez gaztelaniazko agiriak ematen zaizkie euskara ulertzeko gaitasunik ez duten hautetsiei. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230626/gaur-amaituko-da-posta-bidezko-botoa-eskatzeko-epea.htm | Politika | Gaur amaituko da posta bidezko botoa eskatzeko epea | Posta bidezko eskaera oldea jasotzen ari dira Correosen, eta, egoera horri aurre egiteko, 1.584 langile berri kontratu dituzte Hego Euskal Herrian, errefortzu gisa. Correoseko bulegoetako ordutegiak 08:00etatik 22:00etara luzatu dituzte, eta larunbatetan 14:00ak arte irekiko dituzte. | Gaur amaituko da posta bidezko botoa eskatzeko epea. Posta bidezko eskaera oldea jasotzen ari dira Correosen, eta, egoera horri aurre egiteko, 1.584 langile berri kontratu dituzte Hego Euskal Herrian, errefortzu gisa. Correoseko bulegoetako ordutegiak 08:00etatik 22:00etara luzatu dituzte, eta larunbatetan 14:00ak arte irekiko dituzte. | Gaur amaituko da epea Espainiako Gorteetarako hauteskundeetarako posta bidezko botoa eskatzeko. Aukera horren alde egiten duten hautesleek uztailaren 20ra arteko epea dute botoa edozein posta bulegotan uzteko.
Posta bidezko boto eskaera mordoa jasotzen ari dira egunotan Correoseko bulegoetan, uztailaren 23ko bozak askoren opor garaian egingo direlako. Ondorioz, Correosek langile gehiago kontratatu behar izan ditu. Hego Euskal Herrian 1.584 langile kontratu ditu plantilla indartzeko. Lurraldeka, 637 pertsona kontratatu dituzte Bizkaian, 359 Gipuzkoan, 238 Araban eta 350 Nafarroan. Gainera, gaurtik aurrera, luzatu egingo dira arretarako ordutegiak. Horrela, astelehenetik ostiralera, Correoseko bulegoak zabalik egongo dira 08:00etatik 22:00etara eta larunbatetan ere irekiko dituzte, 09:00etatik 14:00etara. Correosek jakinarazi duenez, posta bidezko botoa marka guztiak hausten ari da. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuei dagokienez, atzo arte 198.207 eskabide aurkeztu ziren. Kontuan hartuta oraindik gaur arteko epea dagoela eta hiru lurraldeetako hautesle erroldako bulegoetan egunero batez beste 5.000 eskaera iristen ari direla, hiru lurraldeetan aise gaindituko dira 200.000 eskaerak. Hiru lurraldeen artean, Bizkaian eskatu dituzte posta bidezko boto gehien. Errolda horretako %13,1ek egin dute aukera horren alde. Orain arte, 117.641 eskaera egin dira, hau da, maiatzeko udal eta foru hauteskundeetako datua halako lau. Zehazki, posta bidezko botoak % 405 egin du gora Bizkaian. Araban 28.404 eskaera jaso dira, erroldaren % 11,3, 2019ko apirileko hauteskundeetako % 14tik urrun–San Prudentzioko zubian izan ziren bozak–. Eta Gipuzkoan jada 52.162 hauteslek eman dute posta bidezko botoa, hau da, hautesle erroldako % 9,4k.
Behin posta bidezko botoa eskatuta, uztailaren 16ra bitarte gutun azalak bidaliko ditu Correosek informazio eta boto paper guztiekin, botoa eman ahal izateko. Irregulartasunen mamua Udal eta foru hauteskundeetan posta bidezko botoarekin ustez izandako zenbait irregulartasunak saiheste aldera, Espainiako Hauteskunde Batzordeak erabaki du boto emaileak berak eman behar duela botoa posta bulegoetan. Horretarako, nahitaez identifikatu behar da nortasun agiriarekin, pasaportearekin, gidabaimenarekin, bizileku txartelarekin edo identifikatzeko balio duen beste edozein dokumenturekin. Behin botoa emanda, hauteskunde egunean ezingo da hauteskunde mahaian bozkatu.
Bestalde, atzo Alberto Nuñez Feijoo PPren hautagaiak Corrreoseko langileei mintzatu zitzaien, zera eskatzeko: posta bidez emandako botoak «goizez, arratsaldez eta gauez» entregatzeko, «euren nagusiek esaten dutena esaten dutela ere». Posta bidezko botoen inguruko irregulartasunen mamua hauspotu izanak hautsak harrotu ditu. Correosek agiri bat kaleratu zuen atzo Feijoori erantzuteko. Adierazi zuen bere burua «erakunde eta zerbitzu publikoak ahuldu nahi dituzten eztabaidetatik kanpo» mantendu nahi duela, eta bere langile guztien «profesionaltasuna» babesten duela.
Era berean, Espainian posta bidez bozkatzeko prozesua «segurua» eta «bermeduna» dela azpimarratu zuen, eta gogoratu Hauteskunde Batzordea «erakunde independentea» dela eta bera arduratzen dela prozesu guztia ikuskatzeaz eta herritarrentzako berme guztiekin egiten dela ziurtatzeaz. Halaber, argi utzi zuen aparteko orduak ordaintzeko beharrezkoak diren aurrekontu sailak dituela, eta nominan ordainduko zaizkiela langileei. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230627/izarren-sorreraren-atzetik.htm | Bizigiro | Izarren sorreraren atzetik | Duela urtebete heldu ziren James Webben lehen irudiak. Urteurrenaren kariaz, Rho Ophiuchi hodei multzoa irudikatu du teleskopioak. | Izarren sorreraren atzetik. Duela urtebete heldu ziren James Webben lehen irudiak. Urteurrenaren kariaz, Rho Ophiuchi hodei multzoa irudikatu du teleskopioak. | Ezin izan dio kandelari putz egin James Webb teleskopioak. Ez nahi ez duelako, ezinezkoa zaiolako baizik: Lurretik 1,5 milioi kilometrora ez oxigeno, ez metxero, ez ezer. Hala igaro beharko ditu beste urte gutxi batzuk, behin betiko itzali arte. Bien bitartean, lanean jarraituko du unibertsoari argazkiak atera eta atera. Duela urtebete heldu ziren Webben lehen irudiak, tartean, ordura arteko unibertsoaren ikuspegirik sakonenarena. Urteurrenean, gertura jo du teleskopioak: Rho Ophiuchi hodei multzorantz jarri du bere mira.
Euria ari al du unibertsoan? Gogoratu: (oraindik?) ez dago atmosferarik bertan. Gasek, hautsak eta plasmak osatzen dute hodei multzoa. Gunerik ilunenak dentsoenak dira, horietan izarrak sortze prozesuan daude.
Ezin esan, ordea, irudian izarrik ez denik. 50 inguru jaso ditu James Webbek; gazteak dira, ia gehienak Eguzkiaren tamainakoak edo txikiagoak. Ia gehienak, beti dago-eta salbuespenen bat. Rho Ophiuchiren alderik argienean, irudiaren erdi-erdian, bada distira egiten duen izar bat: S1. Eguzkia baino askozaz ere masiboagoa da. Argitzen duen inguru horixka eta laranja karbono molekulez osatuta dago.
Eta gauza gorri horiek? Izarren sorrerarekin lotutako prozesuaren ondorio dira. Izarrek materia jariatzen dute turrustaka beren bi poloetatik, eta hodei multzoko hidrogenoarekin elkartean agertzen dira gorputz gorrixkak. Bi bereiz daitezke teleskopioak atera berri duen irudian: bata, horizontala, ezkerretik eskuinera; bestea, goitik beherantz doana. Irudi horri esker, izarren sorrerari buruz gehiago jakin ahalko da.
Planetarik edo? Oraindik ez da planetarik, baina horren zantzuak, bai, badaude. Zoom apur bat eginda, disko zirkumestelarrak ikus daitezke. Hau da: izarren orbitan dagoen gas, hauts, asteroide edo bestelako elementuen metaketa bat —adibidez, Eguzki sistemako asteroide gerrikoa—.
Beheko irudian, esaterako, bi diskok Rho Pohiuchiko bi izarren argia oztopatzen dute. Eman urte gutxitxo batzuk, eta planeta sistemak egoteko aukera egon liteke.
Ez da makala halako irudia ateratzea... Oztopoak oztopo dira kamerentzat, eta imajinatu zenbat hauts dagoen unibertsoan, Lurraren eta Rho Ophiuchiren artean, hemendik 390 argi urterako distantzian. James Webbek infragorrien espektroskopia darabil. Berezko argiarekin baino, argi infragorrien bidez ikusten du teleskopioak. Horrek ahalbidetzen dio begi hutsez ikusi ezin dena ikusten, hautsaz harago.
Galaxiak, hodei multzoak eta beste. 2021eko abenduaren 25ean espazioratu zuten teleskopioa, eta urtebete bakarrik pasatu da irudiak bidaltzen hasi zenetik. Beste 5-10 urterako erregaia du, unibertsoaren irudi dezente ateratzen jarraitzeko lain. Inoiz baino urrunago heldu da haren objektiboa, berez, hemendik nahiko gertu bada ere. L2 izeneko puntuan dago, 1,5 kilometrora, Lurra orbitatzen.
Laster izango du bertan adiskide bat: Euclid teleskopioa. Unibertsoaren egitura, eta materia eta energia ilunak aztertuko ditu sei urtez.
L2? L, Joseph Louis Lagrange matematikariaren omenez. Galdera honen erantzuna topatu zuen: nola dezakete hiru gorputzek beren artean orbitatu, eta aldi berean batak besteekiko posizio erlatiboa mantendu? Kasu honetan, Webb, Lurra eta Eguzkia dira hiru gorputz horiek. Bost gune proposatu zituen Lagrangek, eta horietan bigarrena izendatu zuena da aproposena: Lurretik 1,5 milioi kilometrora, Lurretik Eguzkiranzko kontrako noranzkoan; hortxe du teleskopioak oreka puntua.
Bideo bat egin du ESA Europako Espazio Agentziak, Webbek lehen urte honetan jasotako irudiekin. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230628/pita-limjaroenratek-ez-du-lortu-thailandiako-lehen-ministro-izateko-behar-adina-babes.htm | Mundua | Pita Limjaroenratek ez du lortu Thailandiako lehen ministro izateko behar adina babes | Mugitu Aurrera alderdiko hautagaiak 323 boto lortu ditu Thailandiako Parlamentuan egindako bozketan, eta boterera iristeko 53 botoren faltan gelditu da. Auzitegi Konstituzionalean haren aurkako salaketa jarri du Hauteskunde Batzordeak. | Pita Limjaroenratek ez du lortu Thailandiako lehen ministro izateko behar adina babes. Mugitu Aurrera alderdiko hautagaiak 323 boto lortu ditu Thailandiako Parlamentuan egindako bozketan, eta boterera iristeko 53 botoren faltan gelditu da. Auzitegi Konstituzionalean haren aurkako salaketa jarri du Hauteskunde Batzordeak. | Gobernua eratu eta Thailandiako lehen ministro izatetik 53 botoren faltan gelditu da Mugitu Aurrera alderdi sozialdemokratako hautagai Pita Limjaroenrat. Goizean egin dute bozketa, Thailandiako Parlamentuan, eta iragarri dute beste bozketa bat egingo dutela hurrengo asteazkenean, bigarrena, hilaren 19an. Saio horrek ere huts egiten badu, litekeena da ostegunean, hilaren 20an, bozketa berriro egitea. Koalizioak zera erabaki behar du orain: Limjaroenraten hautagaitza mantentzea, edo beste hautagai bat aurkeztea.
Limjaroenratek 376 diputatuen babesa behar zuen lehen ministro izendatua izateko, baina 323 boto lortu ditu. Oposizioko beste zazpi alderdirekin koalizioa osatuta, dagoeneko 310 eserlekuren babesa zuen Mugitu Aurrera alderdiko sozialdemokratak, baina Senatuko hamahiru diputatuk bakarrik egin dute haren alde; aurka bozkatu dute 182k —148 ordezkarik eta 34 senatarik—, eta abstentzioa eman dute 198k —39 ordezkarik eta 159 senatarik—.
Hain justu, Ordezkarien Ganberako 500 parlamentarik eta junta militarrak zuzenean hautatutako 250 senatarik dute Thailandiako lehen ministroa izendatzeko azken hitza; 750 bozka, guztira. Bozetan herritarren babesa aise lortu zuen arren —lehen indarra izan zen, eta 151 eserleku lortu zituen Ordezkarien Ganberan—, alderdi sozialdemokratari gehiago kostako zaio Senatua limurtzea. Junta militarraren aldeko indarrek osatzen dute Senatua, eta harritzekoa litzateke 250 diputatu horiek oposizioaren alde egitea.
Izan ere, Mugitu Aurrera alderdiko hautagaiak erreforma «sakonak» agindu ditu monarkian eta armadan. Thailandiako Zigor Kodearen 112. artikuluak zigortu egiten ditu monarkiaren aurkako kritikak. Lege horren bidez, hamabost urte arteko espetxe zigorrak ezarri dituzte, eta ehunka dira horren ondorioz auzipetutakoak. Lehen ministro izateko hautagaiaren arabera, oposizioa isilarazteko tresna gisa erabiltzen dute, eta legea bertan behera uztea izango litzateke agintera iritsitakoan egingo lituzkeen aldaketetatik lehenetako bat.
Zigor Kodearen erreformak, baina, ez ditu soilik militarren kritikak eragin. Bozetan bigarren indarra izan zen Pheu Thai populista ere ez dago ados monarkiaren aurkako kritikak ez zigortzearekin, eta argi utzi du ez duela onartuko inolako erreformarik. Halere, prest agertu da parlamentuan hari buruzko eztabaida bat izateko. Horrek ataka estuan jartzen du Mugitu Aurrera alderdia; izan ere, Pheu Thaien babesa beharko du Senatua konbentzitu ezean. Dena den, hauteskundeen emaitza errespetatzeko «deia» egin dute bai Mugitu Aurrerak, bai Pheu Thaik.
Parlamentutik atera berritan, Limjaroenratek azpimarratu du ez duela «amore emango», eta bere esku dagoen «guztia» egingo duela senatariek izan ditzaketen zalantza guztiak argitzeko. «Hau ez da nire edo nire alderdiaren alde bozkatzea, Thailandian normalitatera itzultzeko aukera baten alde bozkatzea baizik».
Hautagaia ataka estuan
Limjaroenratek ditu lehen ministro izateko aukera gehien. Baina Senatuaren babesa lortu behar izateaz harago, boterera iristeko uxatu beharreko beste mamu batzuk ere baditu 42 urteko enpresariak. Hauteskunde Batzordeak haren aurkako salaketa bat jarri zuen atzo, Auzitegi Konstituzionalean. Zera egozten diote: Parlamentuko hautagai gisa erregistratzeko baldintzak ez betetzea, eta, hori jakinda ere, aurkeztea.
Batzordeak jakinarazi duenez, telebista kate bateko akzioak jaso zituen oinordetzan 2006an —handik urtebetera itxi zuten telebista kate hori—. Baina hauteskunde legeek debekatu egiten dute hautagaiek komunikazio enpresa batean akzioak izatea. Auzitegi Konstituzionalak erabakitzen badu Pitak legea urratzen duela, lehen ministro izateko hautagaiak aurre egin beharko die hamar urte arteko espetxe zigorrari eta hogei urteko inhabilitazio politikoari.
Salaketak baino gehiago, hori aurkezteko uneak «harritu» du Limjaroenrat. «Diputatua izan naiz lau urtez, eta, orain, lehen ministro gisa hautatzeko bozketa baino egun bat lehenago, zerbait gaizki dago, bat-batean. Zer gertatzen ari den galdetzen diot neure buruari», esan zuen atzo, telebistan egindako elkarrizketa batean.
Haren aurkako salaketa iragarri eta ordu gutxira, beste kolpe bat jaso zuen Mugitu Aurrera alderdiak. Auzitegi horrek berak, Konstituzionalak, alderdiaren aurkako erreklamazio bat onartu zuen. Konstituzioko 49. Artikulua urratzea egozten diote alderdiari, zera: «Erregea Estatuko buru gisa duen sistema demokratikoa suntsitzen saiatzea». Hain justu, monarkiaren aurkako kritikak zigortzearen legea erreformatzeko asmoen harira aurkeztu dute salaketa hori.
Militarren agintaldia eteteko
Bederatzi urte hauetan, Prayuth Chan-ocha militarra izan da Thailandiako gobernuburua. 2014an iritsi zen agintera, estatu kolpea emanda, eta asteartean aurkeztu zuen dimisioa. 2019an hauteskundeak izan zituzten, eta, orduan ere, militarrek eutsi zioten aginteari. Baina askoren iritziz, boz horiek ez ziren erabat «benetako hauteskunde libreak» izan. Herritar ugarik salatu zuten botoak erosi zirela, eta, gainera, Pheu Thai alderdiak militarrek baino eserleku gehiago lortu zituen. Dena den, orduan ere Senatuak izan zuen azken hitza, eta militarraren alde bozkatu zuen.
Baina herritarrek ez dute militarrak gobernuan egoterik nahi. Hala adierazi zuten azken bozetan —armadaren babesik ez zuten alderdien blokeak jaso zituen botoen %60 baino gehiago—, eta hala adierazi zuten 2020. eta 2021. urteetan herrialde osoan egindako protestetan. Ehun mila pertsonatik gora bildu ziren zenbait manifestaziotan, Prayuth Chan-ocharen dimisioa eta konstituzioaren erreforma eskatzeko. Larrialdi egoera deklaratu zuen gobernuak, eta Poliziak manifestazioak gelditu zituen.
Hain justu, protesta horietan parte hartu zuten gazteek egin dute bozetan Mugitu Aurreraren alde. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230629/petrolioaren-prezioa-egonkor-produkzioa-murriztu-arren.htm | Ekonomia | Petrolioaren prezioa egonkor, produkzioa murriztu arren | IEAk azaldu du LPEE+ taldeak iragarritako murrizketek ez dutela eraginik izan beste herrialde batzuek ekoizpena handitu dutelako. Azpimarratu du Errusiak bere irabaziak gutxitu dituela. | Petrolioaren prezioa egonkor, produkzioa murriztu arren. IEAk azaldu du LPEE+ taldeak iragarritako murrizketek ez dutela eraginik izan beste herrialde batzuek ekoizpena handitu dutelako. Azpimarratu du Errusiak bere irabaziak gutxitu dituela. | Saudi Arabiak eta LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundekoek eta haren aliatuek —tartean Errusia— produkzioan borondatezko murrizketak adostu zituzten iazko azaroan eta aurtengo apirilean, petrolioaren prezioa garestitzeko edo, gutxienez, gehiago merka ez zedin. Baina murrizketa horiek apenas izan duten eraginik, ia erabat estali baitituzte beste herrialde batzuek. Hala ondorioztatu du IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak.
Ekoizpena handitu duten herrialdeen artean daude AEB, Kanada eta Kazakhstan, eta LPEEko herrialde batzuk, hala nola Iran eta Nigeria. Agentziak ohartarazi du LPEE-ek eta bereziki Saudi Arabiak beste murrizketa bat iragar dezakeela aurki, eta, Riadek hori egingo balu, Errusia karteleko lehen ekoizlea bihurtuko litzateke.
IEAren arabera, Errusia erakundean adostutako borondatezko murrizketak aplikatzen aritu da aurten —500.000 upel gutxiago egunean —, baina datozen hilabeteetarako txikiagoak izango direla uste du. Hala, kalkulatu du Errusiako batez besteko ekoizpena eguneko 10,87 milioi upelekoa izango dela aurten, hau da, 2022an baino 220.000 upel gutxiago.
Errusiak hori egitera behartuta ikusi du bere burua, irabaziak murriztu egin direlako AEBek eta Europak Errusiari jarritako zigorren ondorioz; hain zuen, Moskuk prezioak jaitsi behar izan dizkie hari petrolioa erosten dioten herrialdeei.
Bi dira Errusiaren bezero nagusiak gaur egun: Txina eta India. Indiari dagokionez, IEAk dio ekoizpen horren zati bat, findu eta gasolio bihurtu ondoren, berriz esportatzen ari dela Europako merkatura. Hori eta beste herrialde batzuetako ekoizpenak handitu izanak eragin dute, energia agentziaren arabera, azaroaz geroztik gasolinaren prezioa igo ez izana Europan. Brent upelak 80 dolar inguruan kotizatu du ordutik.
Eskari txikiagoa
IEAk petrolio eskariari buruzko aurreikuspenak berrikusi ditu, urte amaierara begirako testuinguru ekonomikoek okerrera egin duela iritzita, batez ere Europakoak. Ostegun honetan argitaratutako txostenaren arabera, aurten mundu osoan egunero 102,1 milioi upel kontsumituko dira: 2022an baino 2,2 milioi upel gehiago, baina urte hasieran aurreikusi baino 220.000 gutxiago.
IEAren arabera, eskariaren igoeraren % 90 baino gehiago OCDEkoak ez diren herrialdeek kontsumituko dute, bereziki Txinak — hazkunde horren %70 —. Bestalde, OCDEn, eta bereziki Europan, inflazioak eragindako dezelerazio ekonomikoaren ondorioz, iazko udazkenetik eskaria murriztu dela azpimarratu du.
Dena den, 2024rako, IEAk bere proiekzioak zuzendu ditu, eta uste du munduko eskariak gora egingo duela. Erakunde horretako adituek espero dute petrolio kontsumoa handitzea Txinan, eta Europarako eta AEBrako aurreikuspen ekonomikoak hobetzea.
IEAren aurreikuspenak ez datoz bat OPEPek ostegun honetan emandakoekin. Geratzen den urte erdian eskaria handituko dela uste du, egunero 100.000 kupel inguru gehiago beharko direla, eta, bereziki, Txinaren beharrengatik bultzatuta. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230630/moto-gidari-bat-hil-da-istripu-batean-donostian.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da istripu batean Donostian | Gaur goizean, 11:30ean, moto batek autobus bat jo du Donostiako Gros auzoan. Moto gidaria hantxe bertan hil da. | Moto gidari bat hil da istripu batean Donostian. Gaur goizean, 11:30ean, moto batek autobus bat jo du Donostiako Gros auzoan. Moto gidaria hantxe bertan hil da. | Gaur goizean, 11:30ean, moto baten eta autobus baten arteko istripu bat izan da Donostiako Gros auzoan. Donostiako Udalak jakinarazi du moto gidaria talkaren ondorioz hil dela. Nafarroako hiribidean gertatu da, Zurriola hondartzarako noranzkoan, Larramendi gasolindegitik gertu. Istripuaren ondorioz, trafikoa eten dute Boulevarderako norabidean.
Ez da aurten Euskal Herrian hil den lehen moto gidaria. 2023ko lehen seihilekoan, gutxienez bederatzi pertsona hil dira motoa gidatzen ari zirela. Aurten Donostian hil den hirugarrena da gaurkoa. Martxoaren 17an hil zen lehenengoa, 51 urteko gizon bat, suhiltzaileen parkeko biribilgunearen parean. Hurrengoa martxoaren 31n hil zen; hogei urte zituen, eta Jose Elosegi alkatearen hiribidean izan zuen istripua, gaur ezbeharra izan den tokitik ez oso urrun.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak iaz jakinarazi zuenez, trafiko istripuetan moto gidarien artean izaten dira hildako gehien. 2022an, hamalau moto gidari hil ziren, eta 2021ean, hamazazpi. Datu horiek erakusten dute 2023 honen lehen erdian moto gidari asko hil dela; hala jarraituz gero, aurreko urteetako kopuruak gaindituko dira. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230631/guatemalako-bozen-bigarren-itzulian-lehiatu-ahal-izango-da-arevalo-presidentegaiaren-alderdia.htm | Mundua | Guatemalako bozen bigarren itzulian lehiatu ahal izango da Arevalo presidentegaiaren alderdia | Hauteskunde batzordeak baztertu egin du Semilla indarra legez kanpo uzteko fiskaltzak eginiko eskaera; sinadurak baimenik gabe biltzea egozten dio. Abuztuaren 20an egingo dituzte bozak. | Guatemalako bozen bigarren itzulian lehiatu ahal izango da Arevalo presidentegaiaren alderdia. Hauteskunde batzordeak baztertu egin du Semilla indarra legez kanpo uzteko fiskaltzak eginiko eskaera; sinadurak baimenik gabe biltzea egozten dio. Abuztuaren 20an egingo dituzte bozak. | Guatemalako Hauteskunde Batzordeak presidentetzarako bozen lehen itzuliko emaitzak ofizial egin zituen atzo, eta, orduan, Sandra Torres eta Bernado Arevalo presidentegaiak dira lehiatzekoak bigarren itzulian, datorren abuztuaren 20an. Baina ikusteko dago hala izango ote den; izan ere, batzordeak erabakiaren berri eman eta segidan, Guatemalako Fiskaltzak eskatu zuen Arevalo buru duen Semilla mugimendua legez kanpo uzteko, epaile baten eskariari erantzunez. Hauteskunde batzordeari 24 ordu eman zizkion ebazpena betetzeko, eta gaur iluntzean baieztatu du Arevalo eta Torres bozen bigarren itzulian lehiatuko direla. Beraz, atzera bota du fiskaltzak eginiko eskaera.
Sistema demokratikoa gain behera zihoala iritzita 2015ean herrialdean egindako protesten ondoren sortu zuten Semilla, eta Arevalok fiskaltzaren erabakiaren ondoren azpimarratu du «boteretsuek» ez dutela nahi «herriak bere etorkizuna libreki erabakitzea», baina «garaitu» egingo dituztela. Hauteskundeen lehen itzulian Torresen hautagaitzak lortu zuen boto gehien (%15,86), eta Arevalo izan zen boto gehien bildu zutenen artean bigarrena: %11,78. Biztanleen erdia baino gehiago pobre bizi dira Guatemalan, eta Semillak erreforma handiak egiteko asmoa jaso du bere programan. Torres «kezkatuta» agertu da bozen lehen itzuliaren ondorengo gertakariak «nahasiak» direla iritzita, baina datari eusteko eta bozak abuztuaren 20an egiteko eskatu du.
Rafael Curruchiche da legez kanporatzea eskatu duen epailea, eta, Semilla Ustelkeria izeneko kasuan jaso duenez, mugimenduari egozten diote afiliatuen sinadurak baimenik gabe biltzea. AEBek Curruchiche bera zigortu zuten iaz, ustelkeria kasu batzuetan ikerketak oztopatzea leporatuta.
Hauteskundeen lehen itzuliko emaitzak ofizial egin eta gero etorri da eskaera, eta, hain zuzen, hauteskunde batzordeak hamazazpi egun behar izan ditu emaitzak ontzat jotzeko, horien aurka jarritako helegiteez ebatzi behar izan duelako. Zenbait erakunde sozialek ohar bateratu baten bidez salatu dute fiskaltzaren erabakiaren bidez «kolpe bat emateko ahalegina» egin dutela. Nabarmendu dute, bide batez, «legez kanpokoa» dela, eta ez betetzeko eskatu diote hauteskunde batzordeari.
Eta enpresarien buruzagitza ere fiskaltzaren erabakiaren aurka agertu da. «Betebehar bat da hauteskunde batzordeak deliberatutakoa eta guatemalarrek hautetsontzietan azaldutako borondatea errespetatzea», azpimarratu du ohar batean. Eta patronalak gogoratu du zer ezartzen duen Hauteskunde eta Alderdi Politikoen Legearen 92. artikuluak: ezingo dela alderdi bat legez kanpo utzi hauteskundeetara deitu eta horiek egin arte. Guatemalako zuzenbide konstituzionalean adituak direnek ere hori adierazi dute hedabide batzuetan, eta zehaztu, gainera, hauteskunde batzordea organo independentea dela. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230632/sao-pauloko-foroak-urrats-garrantzitsutzat-jo-du-sakabanaketa-politikaren-amaiera.htm | Politika | Sao Pauloko foroak «urrats garrantzitsutzat» jo du sakabanaketa politikaren amaiera | Bakearen eraikuntzan lan egiteko konpromisoa adierazi dute parte hartzaileek, «gatazkaren ondorioak behin betiko gainditu» daitezen. | Sao Pauloko foroak «urrats garrantzitsutzat» jo du sakabanaketa politikaren amaiera. Bakearen eraikuntzan lan egiteko konpromisoa adierazi dute parte hartzaileek, «gatazkaren ondorioak behin betiko gainditu» daitezen. | Sao Pauloko foroak ekainaren amaiera eta uztailaren hasiera bitarte egin zuen bere XXVI. bilkura, Brasilian. Hartan, Latinoamerikako ezkerreko alderdiek ontzat jo dute «euskal preso politikoei 30 urte baino gehiagoz ezarritako sakabanaketa eta urrunketa politikaren amaiera».
Parte hartzaileek hamasei ebazpen adostu zituzten, eta horietako bat da euskal presoei aplikatutako urruntze politikaren amaieraren aldekoa. Azaldu dutenez, Euskal Herrian «bake justu eta iraunkor bat» ezartzeko «urrats garrantzitsua» da hura. Gainera, bakearen eraikuntzan lanean jarraitzeko konpromisoa adierazi dute, erakunde eta instituzioekin elkarlanean. Izan ere, gehitu dute euskal gatazkaren ondorioei so jarraituko dutela: «Egoeraren jarraipena egingo dugu, eta gatazkaren ondorioak behin betiko gainditzea eta Euskal Herrian bizikidetza demokratiko bat ezartzea espero dugu».
Ez da foro hark euskal gatazkari erreferentzia egiten dio lehen aldia. Besteak beste, 2011n «Euskal Herrian zabaldu den prozesu demokratikoari» babesa azaldu zion, Managuan (Nikaragua) eginiko bilkuran. Ebazpen hartan adierazi zuten euskal gizartea zein nazioartea lanean ari zirela «gutxiengo baldintza demokratikoak lortzeko eta erabateko demokrazia, bakea eta justizia soziala egon daitezen herritarrek euren etorkizuna erabakitzeko», eta Sortu legeztatzeko eskatu zuten. Urtebete geroago, jada ETAk behin betiko menia ezarrita, ongietorria egin zioten «Euskal Herriak duen aro politiko berriari», eta neurriak eskatu zituzten «irtenbideen prozesu bat hasteko».
Sao Pauloko foroa 1990ean bildu zen lehen aldiz, Brasilgo hiri hartan, Fidel Castro Kubako presidente eta herrialde hartako alderdi komunistako buru zenak eta Inacio da Silva Lula Brasilgo PT Langileen Alderdiaren buru eta herrialdeko egungo presidenteak Latinoamerikako ezkerreko alderdiei eginiko deiari erantzunez. Lehen aldi hartan 48 alderdi bildu ziren, baina ordutik handituz joan da parte hartzaile kopurua, eta egun 27 herrialdetako 123 alderdik parte hartzen dute. Horien artean daude, besteak beste, Argentinako, Brasilgo, Txileko, Mexikoko, Venezuelako eta Kolonbiako gobernuetako hainbat alderdi. Era berean, foroetan parte hartu izan dute Sortuko eta Ezker Anitza-IUko kideek.
Aurtengo foroan, sakabanaketa politikaren inguruko ebazpenaz gain, Hego Amerikako eta Karibeko zenbait herrialdeetako egoeraren inguruko adierazpenak ere egin dituzte; besteak beste, Kolonbiako eskuinak «demokratikoki hautatutako herri gobernuaren kontra egindako desegonkortze saiakerak» salatu dituzte, eta Amazonasen deforestazioaren kontrako politikak sustatzearen alde egin. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230633/iaz-galdutako-erosahalmena-aurten-berreskuratuko-dela-uste-du-lhk-k.htm | Ekonomia | Iaz galdutako erosahalmena aurten berreskuratuko dela uste du LHK-k | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %52k lan hitzarmena indarrean dute; azken hamar urteetako daturik onena da. Euskal hitzarmenek Espainiakoek baino soldata igoera handiagoak eragin zituzten. | Iaz galdutako erosahalmena aurten berreskuratuko dela uste du LHK-k. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %52k lan hitzarmena indarrean dute; azken hamar urteetako daturik onena da. Euskal hitzarmenek Espainiakoek baino soldata igoera handiagoak eragin zituzten. | Hego Euskal Herriko negoziazio kolektiboa garai oso oparoan bizi da. Azken hilabeteetan, sektoreko lan hitzarmen asko sinatu dira, eta haien eraginak arrasto estatistikoa utzi du. Lan Harremanen Kontseiluaren (LHK) arabera, maiatzaren amaieran, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore pribatuko langileen %52k lan hitzarmena berritua eta indarrean dute. Horrez gain, LHK-k hitzarmen berritzeen «erritmoa» goratu du, lau langiletik batek aurten berritu baitu bere lan baldintzak arautzen dituen ituna. Soldatari dagokionez, eta KPIaren bilakaera mantentzen bada, aurten iaz galdutako erosahalmena berreskuratu ahalko dela aurreikusi dute.
«2012ko lan erreformaz geroztik negoziazio kolektiboan egondako daturik onenak dira. Aurreikuspena ezberdina zen, eta onartu behar dut harritu egin nauela, onerako». Tomas Arrieta LHK-ko presidenteak ezin izan du bere poza ezkutatu, iazko datuen eta aurtengoen aurreikuspenen berri emateko antolaturiko agerraldian. Bertan behera geratutako hitzarmenen datuak ere hobera egin du: iazko maiatzeko amaieran, %9,4 ziren; egun, aldiz, %6,3. Beste %41,8 luzatuta daude, alegia, indarrean daude, baina eguneratu gabe. Inflazioa, akordiorako pizgarri
Eta zergatik gertatu da negoziazio kolektiboaren pizkunde hori? Arrietak hiru arrazoi eman ditu, eta aurrenekoa da haren harriduraren oinarria: «Inflazioak asko beldurtu gintuen, baina pizgarri suertatu da. Inflazio txikia dagoenean, hitzarmena berritua ez izatea ez da hain kaltegarria, baina datu hauekin galera handia da». Beste bi arrazoiak, berriz, egoera ekonomiko «egonkorra» —iaz %4,4 hazi zen ekonomia, eta aurtengorako %1,6 haztea espero—, eta negoziazioak aldatu izana dira: hitzarmen luzeagoak sinatzen ari dira, inflazioaren eragina luzaroago banatzen dutenak.
Arrietak azaldu du inflazio handiak erabat baldintzatu duela azken urteetako negoziazio kolektiboa. 2022ko azken datua %5,4koa izan zen, eta egungoa, maiatzean, %2,3koa da. Iazko soldata eguneraketak, batez beste, %4,08koak izan ziren, indarrean zeuden hitzarmenetan; aurtengorako, aldiz, %4,01ekoa izatea espero dute. Alegia, iaz ituna indarrean zuten langileek %1,3ko erosahalmen galera pairatu zuten, baina aurtengoak lehen bost hilabeteetako joera mantentzen badu, kopuru hori berreskuratuko litzateke.
Alde horretatik, Arrietak nabarmendu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sinatzen diren hitzarmenetako soldatak igoerak Espainian sinatzen direnenak baino nabarmen handiagoak direla. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan negoziaturiko lan hitzarmenen soldatak %4,8 igo ziren, Espainian negoziaturikoak eta Euskal Herrian eragina dutenena, aldiz, %2,89. Aurten joera bera mantendu da: aurrenekoak %4,89 igoko dira batez beste, eta Espainian negoziaturikoak, %3,82.
LHKk beste datu interesgarri batzuk eman ditu: esaterako, 1.002.594 langile daudela egun kontratupean, eta 105.379 langabe daudela (%8,7). Azken urteetan asko igo da kontratu mugagabea duten langileen kopurua, Arrietaren ustez, azken lan erreformaren eraginarengatik. Azkenik, lan gatazkak aurten asko jaitsi dela nabarmendu du, «hala greban dauden langile kopuruan nola greba egunetan». Enpresari elkarte batzuek aurkako kexak helarazi badituzte ere, Arrietak ez du mezu horien inguruko iritzirik eman nahi izan.
Tomas Arrietak egingo duen azken urteko balorazioa da, udazkenean kargua uztekoa baita. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230634/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ahaldun-nagusiekin-elkartu-da-urkullu.htm | Politika | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiekin elkartu da Urkullu | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk lehen bilera egin du hiru lurralde horietako ahaldun nagusi izendatu berriekin, «lan esparruak ebaluatzeko». | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiekin elkartu da Urkullu. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk lehen bilera egin du hiru lurralde horietako ahaldun nagusi izendatu berriekin, «lan esparruak ebaluatzeko». | Maiatzaren 28ko udal eta foru hauteskundeen ondotik izendatu berri dituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiekin elkartu da Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, gaur. Ramiro Gonzalez, Elixabete Etxanobe eta Eider Mendoza hartu ditu Gasteizko gobernuko buruak, Ajuriaenean, «orain arte partekatutako lan esparruak ebaluatzeko eta, aldundietako lantalde berriak eratu ondoren, datozen urteotarako herrialde proiektu eta erronka nagusiak aztertzeko».
Bilera horretan, gobernantza eredua eta erakundeen arteko lankidetza berretsi dituzte EAJko agintariek, «herrialdeko proiektu estrategikoak bultzatzeko helburu argiarekin», hori baita «Euskadiren aurrerapena bultzatuko duen ikuspegia», lehendakariaren eta ahaldun nagusien arabera. Horiek horrela, datozen urteetarako proiektu eta erronka nagusiak aztertu dituztela jakinarazi dute.
Egungo legealdi autonomikoan elkarrekin landutako jarduerak garatzen eta «herrialde proiektu bateratu bat lantzen» jarraitu behar dela berretsi dute EAEko lehendakariak eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiek, betiere begirada 2040an jarrita. Proiektu horrek izan behar dituen helburuak ere zerrendatu dituzte: «Egungo euskal gizartean, etorkizuneko belaunaldi berrian pentsatzea eta Euskadik aurrerantzean ere ingurune globalean lehiakortasuna eta ongizatea lortzeko ekintzak diseinatzea eta abiaraztea».
Ramiro Gonzalezek, Elixabete Etxanobek, Eider Mendozak eta Iñigo Urkulluk oso ontzat jo dituzte lau erakundeek foru aldundien aurreko legealdian eta egungo legealdi autonomikoan elkarrekin garatu dituzten ekinaldiak. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230635/euskal-selekzioa-bikain-autonomia-erkidegoen-arteko-espainiako-gaztetxoen-txapelketan.htm | albisteak | Euskal selekzioa bikain autonomia erkidegoen arteko Espainiako gaztetxoen txapelketan | Coruñan (Galizia) jokatutako proban, kadeteetan hirugarren izan dira euskal eskalatzaileak, eta haurren kategorian, seigarren. Blokeko eta zailtasuneko proben konbinatuan garaile izan dira Ines Allende eta Eñaut Uson. | Euskal selekzioa bikain autonomia erkidegoen arteko Espainiako gaztetxoen txapelketan. Coruñan (Galizia) jokatutako proban, kadeteetan hirugarren izan dira euskal eskalatzaileak, eta haurren kategorian, seigarren. Blokeko eta zailtasuneko proben konbinatuan garaile izan dira Ines Allende eta Eñaut Uson. | Uztailaren 6tik 9ra autonomia erkidegoetako selekzioen Espainiako eskalada txapelketa jokatu zen Coruñan (Galizia), 14 urtez azpiko eta 16 urtez azpiko mailetan; hau da, haurren eta kadeteen kategorietan. Eskaladako hiru diziplinetan jokatu zen proba (blokea, zailtasuna eta abiadura), eta euskal selekzioa oso maila onean aritu zen: 16 urtez azpikoetan hirugarren izan zen, eta 14 urtez azpikoetan, seigarren.
Euskal selekzioko 8 eskalatzailek hartu zuten parte Galizian jokatutako txapelketan, eta batez ere blokeko eta zailtasuneko probetan eta bien konbinatuan erakutsi zuten beren maila. Modalitate horietan hainbat domina lortu zituzten. Kadeteetan, esaterako, Udane Mujikak garaipena lortu zuen blokeko proban, eta Ines Allendek beste horrenbeste egin zuen zailtasuneko modalitatean. Maddi Agirre, berriz, bigarren izan zen blokean eta hirugarren zailtasunekoan. Hala, bi modalitateen sailkapen konbinatuan, euskal selekzioko hiru neskek berenganatu zituzten podiumeko lehen hiru postuak: Ines Allende izan zen txapeldun, Udane Mujika bigarren eta Maddi Agirre hirugarren.
Mutiletan, Eñaut Uson ere txapeldun izan zen blokeko eta zailtasuneko sailkapen konbinatuan. Blokean bigarren izan zen tolosarra (Gipuzkoa), eta sokako modalitatean txapeldun. Beraz, biak kontuan hartuta, beretzat izan zuen garaipena.
Aipatutakoez gain, beste hauek ere lehiatu ziren Coruñan: Elene Otermin Losada, Laia Beltran de Heredia Rangel eta Lier Perez Barreras haurren kategorian, eta Gari Markuerkiaga Sarria kadeteen mailan. Guztira, 10 dominarekin itzuli dira euskal selekzioko kideak.
Hobetu beharrekoen artean, Euskal Mendizale federazioko prestatzaile eta teknikariek garbi ikusi dute abiadurako modalitatea gehiago landu behar dutela. Modalitate horretan apalagoak izan dira euskal eskalatzaileen postuak. |
2023-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/230636/bertako-produktuen-aldeko-apustua-egitea-oso-garrantzitsua-da.htm | albisteak | «Bertako produktuen aldeko apustua egitea oso garrantzitsua da» | Barrenetxe nekazari profesionalen kooperatiba 1980tik ari da Euskal Herriko barazki tradizionalak ekoizten. | «Bertako produktuen aldeko apustua egitea oso garrantzitsua da». Barrenetxe nekazari profesionalen kooperatiba 1980tik ari da Euskal Herriko barazki tradizionalak ekoizten. | Euskal Herriko barazki tradizionalak modu naturalean ekoizten ditu Barrenetxe kooperatibak, kalitatea arretaz zainduta: tomatea, letxuga, zerba, kalabazina, pepinoa, porrua eta piperrak.
Sasoian sasoiko produktuak ekoizten dituzue, eta heltze-puntu egokian jasota daude, dastatzeko eta nutrizio-balio osoaz gozatzeko.
Bai, produktuak egoera optimoan daudenean biltzen ditugu. Gertuko barazkiak dira: saiatzen gara ahalik eta gertuenekoekin lan egiten. Zero kilometro kontzeptuaren arabera aritzen gara.
Modu naturalean ekoizten dituzue, eta kalitatea arretaz zaintzen duzue, ezta?
Bai. Berotegi tradizionalak ditugu, teknifikatuagoak direnak ere bai, eta aire zabalean ere landatzen ditugu. Guztira 23 hektarea ditugu, erdiak aire zabalean eta beste erdiak berotegiaren barruan.
Kalitatea da gure helbururik garrantzitsuena. Eusko Label eta Euskal Baserri zigiluen bitartez saltzen ditugu produktuak, kalitatearen araudi guztiarekin. Ekoizteko era funtsezkoa da guretzat, era eraginkorrean ekoiztea, teknika naturalak erabiliz. Halaber, trazabilitatea bermatzen dugu: guk badakigu zein ortutatik datorren produktu bakoitza eta nora heldu den, eta prozesu horretan zein gorabehera eduki dituen. Horrela, arazoren bat izan badu, badakigu detektatzen non egon den arazoa. Hori ere bada kalitatea bermatzeko era garrantzitsu bat.
Nekazari profesionalen kooperatiba bat da Barrenetxe. Nola lan egiten duzue?
Lan elkarte bat gara, eta lan elkartua da gure modelo kooperatiboa. Egitura guztia kooperatibarena da, eta bazkideon ekarpena lana da. Bazkide batzuk nekazari profesionalak dira, ortuetan eta berotegietan beharra egiten dutenak; beste batzuek mantentze lanak egiten dituzte; beste batzuek administrazio lanak, gerente lana... Ez dizkiegu barazkiak inguruko baserritarrei erosten. Programazio bat egiten dugu, planifikazio bat, eta bakoitzak bere lanaren ekarpena egiten du. Elkarlanean egiten dugu dena.
Ortuak Bizkaiako Uribe Kosta eta Lea-Artibai eskualdeetan daude, eta egoitza nagusia eta biltegia Etxebarrian daukagu. Egitura eta ondare guztia kooperatibarena da, eta horrek etorkizun bat bermatzen du. Horrela, bazkideren bat erretiratuz gero, bere berotegia Barrenetxe kooperatiban gelditzen da, eta beste bazkide bat hasten da kooperatiban lanean.
Barazkiak saltokietan saltzen dituzue? Azoketan ere bai?
Gehiena dendetan saltzen dugu, saltoki handietan eta herrietako dendetan. Madrilen ere saltzen dugu apurtxo bat, eta Bartzelonan ere bai. Salmenta zuzen gehiena Lea-Artibai inguruan egiten dugu. Mercabilbao eta Merca Bugati eta horrelako merkatu handietara ere banatzen ditugu barazkiak, eta horien bitartez Gipuzkoara, Nafarroara eta Arabara heltzen dira.
Halaber, online denda daukazue eta etxez etxeko zerbitzua eskaintzen duzue, bezeroei erraztasunak emateko zuen produktuak eskura ditzaten?
Produktuen sailkapen edo aukeraketa bat egiten dugu, eguneko produktuekin, kalitate bat bermatuta. Kontsumitzaileek badakite nori erosten dizkioten produktuak, azkenean denda batera edo hipermerkatu batera joaten bazara ekoizlea ez baituzu ezagutzen. Horrela, beste modu bateko harreman bat ere sortzen da, digitalki, baina harreman zuzena.
1980tik ari zarete lanean; urte hauetako eskarmentua baliagarria izango da zuentzat, ezta?
Oso baliagarria da. Berrogei urteko ibilbide honetan gorabehera asko eduki ditugu. Sektorea ez da erraza, erronka asko ditugu aurrean, eta gure plantilla berritzea gero eta zailagoa da: nekazari berriak topatzea erronka handia da. Baina Barrenetxen badaukagu egitura bat zehaztuta, komertziala eta produkzio arlokoa, eta lan egiteko garaian esperientzia hori edukitzea baliagarria da kooperatiban lan egiteko pertsona berriak hartzeko orduan. Berrogei urteko ibilbide bat izateak laguntzen du horretan, eta baita gure proiektua ahalik eta gehien zabaltzen ere.
Horrez gain, bezeroek estimatzen dute ahalik eta produktu gehien edukitzea toki berean, bertako produktuak, kalitatearen bermearekin.
Noiztik ari zarete Eroskirekin lan egiten?
Hogeita hamar bat urte dira elkarrekin lan egiten ari garela. Beti eduki izan dugu harreman ona. Haiekin egiten dugu planifikazioa jakiteko zer den landatu ahal dena eta zer den saldu ahal dena. Sektorearen ikuspuntua ematen dugu, eta haiek merkaturatzearen inguruko informazioa ematen digute, zer joera dauden, kontsumitzaileen beharrizanak zeintzuk diren. Bion artean saiatzen gara kontsumitzaileari eskaintzen ahalik eta produktu sortarik handiena eta kalitatezkoa.
Azken batean, kontsumitzaileak bilatzen duena. Adibidez, tomatea. Lehen, tomate mota bakarra zegoen, eta orain, beste mota batzuk ere ikusten dira, cherry tomatea, tomate txikia, tomate urdina.... kontsumitzaileak beste tomate mota batzuk ere eskatzen dituelako. Horri egokitzea ez da erraza. Eroskik horren inguruko informazioa ematen digu, eta gu saiatzen gara bertako produktu ahalik eta gehien egon daitezen, egonkortasun baten barruan.
Gustura elkarlan horrekin?
Bai, oso gustura. Azkenean, lantalde bat daukagu sortuta. Badakigu zein den Eroskiko eroslea. Saltoki handietan, batez ere telefonoz berba egiten duzu, eta Eroskikoekin aurrez aurre hitz egiteko aukera duzu, badakizu norekin ari zaren berbetan. Harreman hori oso garrantzitsua da guretzat.
Guk sektorearen ikuspuntua ematen diegu, nekazari txikiei ulertzea ez baita erraza. Kanpokoa askoz egonkorragoa da, eta gurea garaiaren araberakoa da: gaur agian asko dago, eta bihar gutxi; gaur produktu batek prezio bat dauka, eta bihar beste bat. Horregatik, oso garrantzitsua da harreman hori ahalik eta gertukoena izatea, harreman estua izatea.
Besterik azpimarratu nahi duzu?
Gizarteari transmititu nahi diogu zein garrantzitsua den bertako produktuak erostea, jakinda nork bere erosahalmena duela eta hemengo produktu batzuk garestiak izan daitezkeela. Bertako produktuen aldeko apustua egitea oso garrantzitsua da, sektorea eta nekazaritza indartzeko, eta sektore honetan lan egin nahi duen jende gazteari aukerak emateko. Bestela, elikadura burujabetza ez dugu inoiz lortuko. Gaur egun, tomatearen kasuan, adibidez, %10era ez da heltzen hemen ekoizten dena, eta, beraz, %90eko menpekotasuna daukagu tomatean bakarrik, eta hemendik hamar urtera handiagoa izango da.
Oso polita da ikustea hemengo baserriak, ortuak eta abar, baina ez bagara kontziente zein garrantzitsua den jatekoa etxe ondoan edukitzea, desagertu egingo da. Denon artean bultzatu behar dugu sektorearen profesionalizatze prozesua. Jatea oso garrantzitsua da, eta denok pixka bat jarrita, lortu ahal dugu nekazaritza sendo bat izatea. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230638/pasaiako-portuan-urperatuta-zegoen-1936ko-gerrako-lehergailu-bat-zartarazi-dute.htm | Gizartea | Pasaiako portuan urperatuta zegoen 1936ko gerrako lehergailu bat zartarazi dute | Portu sarreran aurkitu dute lehergailua. Arazorik gabe zartarazi dute. 14:00etatik aurrera portuko jarduerak normal jarraitu du. | Pasaiako portuan urperatuta zegoen 1936ko gerrako lehergailu bat zartarazi dute. Portu sarreran aurkitu dute lehergailua. Arazorik gabe zartarazi dute. 14:00etatik aurrera portuko jarduerak normal jarraitu du. | Atzo 1936ko gerrako lehergailu bat aurkitu zuten Pasaiako (Gipuzkoa) portuaren sarrerako kanalean, ikuskapen lanak egiten ari ziren bitartean. Gaur eguerdian operatibo bat abian jarri dute; eguerdian, zartarazi dute. Ez da arazorik egon. 12:30etik 14:00etara itxita egon da portuko sarrera, baina, 14:00etatik aurrera, portuko jarduera guztiek normal-normal jarraitu dute.
Ikuskatzaileak lehergailua aurkitu zutenean, Pasaiako portuan dauden Guardia Zibilen eta Pasaiako portuko itsas-kapitaintzaren eskutan jarri zuten. Gaur, operatiboa abian jartzeko, 12:30ak eta 14:00ak bitartean portu sarrera itxi eta jarduera guztiak bertan behera utzi dituzte. Pasaiako Udalak sare sozialetan esan duenez, bainatzen ari zirenei uretatik ateratzeko esan die Udaltzaingoak; San Juan eta San Pedro artean ibiltzen den motora ere gelditu behar izan dute.
Dena kontrolpean zutenean, lehergailu teknikariak lehergailuaren eremura bildu dira. Horiek eta urpekari espezialistek egin dute lana. EFEko lekukoek informatu dutenez, ez da arazorik egon; gainazaletik ez da ondoriorik antzeman. 14:00etatik aurrera, normal-normal ekin zaie portuko jarduera eta ekintza guztiei. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230639/donostia-international-physics-centereko-andrei-bernevig-irakasleak-irabazi-du-eps-europhysics-saria.htm | Gizartea | Donostia International Physics Centereko Andrei Bernevig irakasleak irabazi du EPS Europhysics saria | Material kuantiko topologiko berriak sailkatzeko, iragartzeko eta aurkitzeko egin duen ekarpenagatik eman diote saria. | Donostia International Physics Centereko Andrei Bernevig irakasleak irabazi du EPS Europhysics saria. Material kuantiko topologiko berriak sailkatzeko, iragartzeko eta aurkitzeko egin duen ekarpenagatik eman diote saria. | Iragarri berri dutenez, DIPC Donostia International Physics Centerren Ikerbasqueko irakasle bisitari Andrei Bernevigek irabazi du EPS Europhysics saria. Donostia International Physics Centerrek arrazoi hauxe eman du: «ekarpen garrantzitsua» egin du material kuantiko topologiko berriak sailkatzeko, iragartzeko eta aurkitzeko. Princetongo Unibertsitateko fisika irakaslea ere bada Bernevig.
Azaldu dutenez, EPS Europhysics saria materia kondentsatuaren fisikaren alorreko Europako saririk ospetsuenetako bat da. Pertsona batek edo gehiagok materia kondentsatuaren fisikaren arloan egindako aurkikuntza, aurrerapen edo ekarpen nabarmenei ematen diete aitortza hori.
Bernevigek nabarmendu du saritu duten ikerketa ezinezkoa zatekeela zenbait erakunderen elkarlanik gabe: «Sari honek aintzatesten duen ikerketa egitea bera ezinezkoa zatekeen nazioarteko erakundeen benetako lankidetzarik gabe; izan ere, Princeton, DIPC, EHU Euskal Herriko Unibertsitatea, Ecole Normale Superieure eta Max Planck Institutuko zientzialariek lankidetza estuan jardun dute hamarkada batean baino luzaroagoan». |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230640/turistak-kanpora-idatzi-du-u14k-hendaiako-turismo-trenean.htm | Politika | «Turistak kanpora», idatzi du U14k Hendaiako turismo trenean | Hendaiako turismo tren ttipia tindatu du U14 kolektiboak. Herriko etxeak salaketa pausatu du. | «Turistak kanpora», idatzi du U14k Hendaiako turismo trenean. Hendaiako turismo tren ttipia tindatu du U14 kolektiboak. Herriko etxeak salaketa pausatu du. | Atzo arratsaldean egin zuten ekintza. Bost militante trenera bildu ziren, eta hiru bagoi tindatu zituzten, gorriz: «Turistak kanpora», idatzi zuten bi lehenetan, bakoitzak hitz bana; eta, hirugarrenaren gainean, kolektiboaren izenaz izenpetu zuten, «U14». Herriko Etxeak salaketa jada pausatua du kolektiboaren kontra, eta treneko gidariak gisa berean egin behar luke datozen oren edo egunetan, Sud Ouest-en arabera. Inskripzioak arratsaldean berean garbitu zituzten, eta trenak gaur goizetik berriz hartu du bidea Hendaiako karriketan.
Aitzineko gauean, jadanik, Uztailak Hamalau kolektiboak hogei bat herriren sartzean agertzen diren frantsesezko izenen panelak beltzez tindatu zituen. Ekintza horiek U14k biharko deitua duen manifestaldiarekin bat egiten dute: izan ere, Frantziako besta egun nazionala salatuko dute Donibane Lohizuneko Didier Lafitte plazatik abiaturik, 18:00etan. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230641/ion-izagirrek-garaipen-handia-lortu-du-tourrean.htm | Kirola | Ion Izagirrek garaipen handia lortu du Tourrean | Cofidis taldeko txirrindulari ormaiztegiarrak irabazi du hamabigarren etapa. Duela 23 urte irabazi zuten azken aldiz Euskal Herriko bi txirrindularik Tourrean. | Ion Izagirrek garaipen handia lortu du Tourrean. Cofidis taldeko txirrindulari ormaiztegiarrak irabazi du hamabigarren etapa. Duela 23 urte irabazi zuten azken aldiz Euskal Herriko bi txirrindularik Tourrean. | Ion Izagirrek (Cofidis) lekukoa hartu dio Pello Bilbaori (Bahrain) Frantziako Tourrean. Gernikarrak garaipena handia lortu eta bi egun eskasera, beste horrenbeste egin du txirrindulari ormaiztegiarrak gaur: hura nagusitu da hamabigarren etapan, Roanne eta Belleville-en-Beaujolais (Frantzia) artean jokatu dena. 2000n irabazi zuten azken aldiz Euskal Herriko bi txirrindularik Tour berean. Javier Otxoa zenak eta Jose Vicente Garcia Acosta Txente-k irabazi zuten orduan. 2009an ere Mikel Astarlozak eta Juanma Garatek altxatu zituzten besoak, baina Astarlozari garaipena baliogabetu zioten Tour hura bukatu ondoren.
Izagirre anaietan gazteena eguneko ihesaldian sartu da. Aurkari indartsuek egin dute aurrera harekin: Mathieu van der Poelek (Alpecin), Julian Alaphilippek (Soudal), Thibaut Pinotek (Groupama) eta Dylan Teunsek (Israel), besteak beste. Guillaume Martin haren taldekide eta taldeburua ere egon da ihesaldian, eta horrek lan egitera behartu du Izagirre. Zenbaitetan nekea sumatu du, sufritu egin du, eta atzean geratu da.
Baina suspertu egin da gero, eta etapako azken mendatean gora erasoa jo du, Croix Rosierren. Atzean utzi ditu iheskide guztiak. 26 segundoren aldearekin iritsi da gailurrera, baina handik 28,4 kilometro zeuden helmugara, ia denak maldan behera. Eta berriro erakutsi du oso trebea dela jaitsieran, aldea handitu baitu. Hala, bakarrik helmugaratu da, besoak zabal-zabal, eta pozez gainezka.
Ion Izagirrek bigarren garaipena du Tourrean. Duela zazpi urte lortu zuen aurrenekoa eta azkena, 2016ko ekitaldiaren azken-aurreko etapan, Morzinen (Frantzia). Ordutik ez zuen irabazi. Oso gertu izan zuen garaipena, hirutan izan baitzen bigarren: bitan 2018an, eta behin 2021ean. Gaur atera du arantza. Tourrean etapa bat baino gehiago irabazi dituzten sei txirrindularietako bat da. Miguel Indurain (hamabi), Roger Lapebie (bederatzi), Paul Maye (bi), Miguel Mari Lasa (bi) eta David Etxebarria (bi) dira beste bostak.
Gaurkoarekin, lau etapa irabazi ditu itzuli handietan: bi Tourrean, beste bana Espainiako Vueltan (2020an) eta Giroan (2012an). Sekulakoa da.
«Egunak neramatzan saiatzen, eta gaur indartsu ikusi dut neure burua. Saiatu naiz, eta bikain atera da. Oso hunkigarria izan da. Gauza asko pasatu zaizkit burutik» esan du, helmugara iritsi berritan. Haren iritziz, «taldearen garaipen bikaina izan da».
Azpimarratu duenez, Tour «berezia» izaten ari da. «Bilbotik irten ginenetik bi euskal txirrindularik irabazi dugu. Hauek ziren taldearen helburuak: etapa bat irabaztea eta lehen hamarren artean sailkatzea. Eta jada bi etapa irabazi ditugu». |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230642/jaurlaritzak-lan-poltsetarako-ezarritako-hizkuntza-irizpideak-atzera-bota-ditu-justiziak.htm | Gizartea | Jaurlaritzak lan poltsetarako ezarritako hizkuntza irizpideak atzera bota ditu justiziak | Agerraldia egin du gaur arratsaldean Gobernantza Pulbikoko sailburu Olatz Garamendik eta epaiaren aurkako helegitea jarriko dutela jakinarazi du; euskararen aurkako ebazpen judizialen «gorakadarekin» lotu du ebazpen judiziala | Jaurlaritzak lan poltsetarako ezarritako hizkuntza irizpideak atzera bota ditu justiziak. Agerraldia egin du gaur arratsaldean Gobernantza Pulbikoko sailburu Olatz Garamendik eta epaiaren aurkako helegitea jarriko dutela jakinarazi du; euskararen aurkako ebazpen judizialen «gorakadarekin» lotu du ebazpen judiziala | Euskararen aldeko neurrien kontrako «oldarraldi judiziala» salatzeko agerraldi jendetsua egin dute gaur goizean Bilbon, Kontseiluak deituta, eta arratsaldean euskararen kontrako epai sorta horren beste ale baten berri eman du Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburu Olatz Garamendik, agerraldi batean. Aditzera eman duenez, Gasteizko Administrazioarekiko Auzietako 1. zenbakiko epaitegiak emandako sententzia bat da, eta atzera bota ditu Garamendik tokiko erakundeetarako idazkarien eta kontu hartzaileen lan poltsak osatzeko emandako agindu bateko hainbat irizpide; tartean daude hizkuntza irizpideak. Epaiaren sorburua Bizkaiko idazkari, kontu-hartzaile eta diruzainen elkargo ofizialak aginduaren kontra jarritako helegite bat da. Epaiarekin desadostasuna azaldu du sailburuak eta helegitea jarriko dutela jakinarazi du; EAEko Justizia Auzitegi Nagusira joko dute, eta bitartean epaia etenda geratzen dela esan du.
Epaiak aginduaen sei manu baliogabetu ditu, eta Garamendik berak onartu duenez, auzitan jarri du Eusko Jaurlaritzak lan poltsak eratzeko duen gaitasuna, hautaketa prozesuen egokitasuna eta hizkuntza eskakizunak egiaztatzeko ahalmena. «Azken hilabeteotan euskararen normalizazioaren aurkako ebazpen judizialen gorakada oso kezkagarrian gaude, eta, gainera, euskal erakundeen autoantolaketarako eskumena arintzen eta euskal autogobernua urratzen dute», azaldu du. Epaiak ukatu egiten du, besteak beste, euskararen 3. edo 4. hizkuntza eskakizuna egiaztatzea eska daitekeenik lan poltsak eratzeko prozesuan.
Horren aurrean, Jaurlaritzak defendatu du «toki erakunde bakoitzaren hizkuntza plangintzak hala eskatzen duenean» legez era badela euskara «baldintza» gisara eskatzeko. Areago uste du toki entitateen funtzionamendurako «hain garrantzitsuak» diren lanpostu horiek euskara maila egiaztatzen duten profesionalez bete behar direla. Garamendiren iritziz soilik horrela «berma» daitezke herritarren hizkuntza eskubideak.
«Hori bermatzea oso zaila da Estatuak Administrazio Publikoaren Institutu Nazionalaren bidez igorritako poltsen bidez», adierazi dute gaurko agerraldirako Gobernantza Publikoko Saileko informazio iturriek prestatu duten prentsa oharrean. Epai honek ere euskal autogobernua «higatzen» duela esan du Garamendik, eta Jaurlaritzak toki administrazioko idazkarien, kontu hartzaileen eta idazkari kontu hartzaileen kidegoak kontratatzeko «ahalmena» duela defendatu du.
Justiziak ezeztatu duen agindua 2021eko apirilekoa da. Hautaketa prozesu baterako deialdia egin zen zeinaren bidez lan poltsa bat eratu nahi zen toki erakundeetarako idazkaritza eta kontu hartzailetza eskalarako funtzionarioentzat gordetako lanpostuak betetzeko.
Berehala erantzun dio Kontseiluak epaiari. Idurre Eskisabel idazkari nagusiaren esanetan, goizean adierazitako kezka larritu besterik ez zaie egin: «Oso-oso kezkagarria da». Irizten zaio hizkuntza eskubideak auzitan jartzen dituela, eta gainera, epaileak «irrazionaltzat» jo duela hizkuntza eskakizunak ezartzea bera. «Balorazio horiek oso larriak iruditzen zaizkigu». Horiek horrela, nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela Kontseiluak azaroaren 4rako deituta duen manifestazioan parte hartzea.
Foru araudia
Jaurlaritzaren arabera, ebazpen judizialak zalantzan jartzen du lan poltsetan sartzeko «foru araudia ezagutzeko» eskea ezartzea ere. «Baloratu beharreko jakintza» da, hala ere, Gobernantza Publikoko Saileko arduradunen arabera: «Euskadiko foru berezitasuna dela eta». Garamendiren iritziz, langile horien «berariazko prestakuntzaren» parte izan behar du jakintza arlo horrek ere. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230643/illarramendi-eta-sanjurjo-omenduko-dituzte-euskal-herria-txapelako-finalean.htm | Kirola | Illarramendi eta Sanjurjo omenduko dituzte Euskal Herria Txapelako finalean | Realak eta Osasunak elkarren aurka jokatuko dute hilaren 21ean, Irungo (Gipuzkoa) Gal estadioan (20:45, ETB1). Irabazleak denboraldiko lehen titulua eskuratuko du. | Illarramendi eta Sanjurjo omenduko dituzte Euskal Herria Txapelako finalean. Realak eta Osasunak elkarren aurka jokatuko dute hilaren 21ean, Irungo (Gipuzkoa) Gal estadioan (20:45, ETB1). Irabazleak denboraldiko lehen titulua eskuratuko du. | Gaur aurkeztu dute finala, Galen. Bertan izan dira Illarramendi bera, Joseba Ibarburu Realeko lehendakariordea, Igor Emery Real Unioneko presidentea, eta Ibon Arruitz eta Aitziber Zapirain Euskal Herria Kirolako ordezkariak. Illarramendi «pozik» azaldu da omenaldia egingo diotelako. Halaber, salatu du Osasuna «injustizia bat» bizitzen ari dela.
Bi taldeek denboraldi biribilak egin zituzten joan den sasoian: Reala, Txapeldunen Ligarako sailkatu zen, eta Osasuna, Konferentzia ligarako. Halere, UEFAk Osasuna parte hartu gabe zigortu du, eta ikusteko dago azkenean Europan ariko den.
Denboraldia prestatzen hasiak dira bi taldeak, eta lehen aukera dute titulu bat irabazteko. Partida horretan ohikoa da omenaldiren bat egitea euskal jokalariren bati. Aurrekoetan, Inaxio Kortabarria, Jose Angel Iribar, Periko Alonso, Jon Ander Goikoetxea eta Gorka Iraizoz omendu zituzten. Aurten, berriz, Illarramendi eta Sanjurjo Realeko eta Osasunako kapitain ohiak omenduko dituzte. Euskal Herria Kirolako ordezkariek haien «profesionaltasuna, konpromisoa, kiroltasuna eta herriarekiko atxikimendua» azpimarratu dituzte.
Zazpigarren aldia du aurtengoak. Finala Espainiako Lehen Mailako euskal taldeek denboraldi barruan elkarren aurka jokatzen dituzten derbien puntuazioak finkatzen du. Txuri-urdinek eta gorritxoek bi aldiz jokatu dute finala elkarren aurka, eta bakoitzak bat irabazi du. Aurtengoak, beraz, berdinketa hautsiko du. Irabazleak, gainera, Athletic berdinduko du, bi txapelekin. Datorren sasoian, Alaves, Athletic, Osasuna eta Reala lehiatuko dira Euskal Herria Txapelan.
Sarrerak salgai daude
www.ehkirola.eus webgunean dagoeneko salgai daude sarrerak. Laster Realaren dendan ere egongo dira, eta Gal estadioan partida baino egun batzuk lehenago jarriko dituzte eskuragarri, baita egunean bertan ere. Tribunarako sarrerek hogei euro balioko dute, eta fondokoek, hamabost. 16 urtez azpikoen tribunarako sarreren prezioa hamar eurokoa izango da, eta fondokoena, bost eurokoa. Sarrera erosi dutenen artean zozketa egingo dute atsedenaldian. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230644/itziar-itunok-gorpuztutako-sorgin-dual-bat-da-beldurrezko-asteko-karteleko-irudia.htm | Kultura | Itziar Ituñok gorpuztutako sorgin dual bat da Beldurrezko Asteko karteleko irudia | Urriaren 27tik azaroaren 3ra egingo dute Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 34. Astea, eta kartela aurkeztu dute Viktoria Eugenia antzokian. Sorginak dira aurtengo protagonistak, eta argitik eta ilunetik duen izaki gisa irudikatu dituzte. | Itziar Ituñok gorpuztutako sorgin dual bat da Beldurrezko Asteko karteleko irudia. Urriaren 27tik azaroaren 3ra egingo dute Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren 34. Astea, eta kartela aurkeztu dute Viktoria Eugenia antzokian. Sorginak dira aurtengo protagonistak, eta argitik eta ilunetik duen izaki gisa irudikatu dituzte. | Argitsua eta iluna. Boteretsua eta bihozbera. Halakoxea da Itziar Ituño aktoreak aurtengo Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren asteko kartelean gorpuztu duen sorgina. Sorginaren esentzia sotila aspaldiko esentziarekin konektatu nahi izan dute, eta, hala, bi magien indarra batu. «Sorginaren irudikapenik topikoenetatik urrundu, eta antzinako sorgin bat irudikatu nahi genuen», adierazi du Josemi Beltranek, Donostia Kulturako zinema programazioko arduradunak. Hori adierazteko, tarot karta baten forma eman diote kartelari. Bertan bi sorgin ikusten badira ere, sorgin bera dela jakinarazi du Ituñok: «Karteleko bi sorginak sorgin bera dira, nirea. Dualitatea oso interesgarria da lanean; denok jokatzen ditugu rol ezberdinak».
Nerea Torrijosek zuzendu du kartela sortzeko prozesu guztia: «Oso zuzendari ona da», onartu du, irribarrez, Ituñok; «Argi atsegina baina serioa du». Aktoreak sorgina hezurmamitzeko jantzi dituen jantziak ere Torrijosek diseinatu ditu, eta Marta Fresnillosek egin ditu argazkiak. Alive VFX & Design estudioa arduratu da kartela diseinatzeaz.
Bestalde, Beltranek azaldu du aurten Kataluniako TerrorMolins jaialdiarekin elkarlanean aritu direla eta hainbat jarduera batera antolatu dituztela. Izan ere, bi jaialdiek hartu dute aurten sorgina protagonista gisa. Hala, Sorginak-Bruixes leitmotivaren barruan, Borja Crespo komisarioak antolatutako Bruixes - Sorginak - Brujas. Akelarre ilustratua erakusketa jarriko dute ikusgai; Euskal Herriko eta Kataluniako 24 emakume ilustratzaileren lanek osatzen dute. Halaber, liburu bat ere argitaratuko dute: Elisa McCauslandek eta Diego Salgadok idatzitako Beso negro: brujería, cine y cultura pop.
Laminatik sorginera
Nazioartean ospe handien duten euskal aktoreetako bat da, gaur egun, Ituño. Hainbat telesail, film eta antzezlan egin ditu, bai Euskal Herrian eta bai Euskal Herritik kanpo. 2017an estreinatu zen La Casa de Papel telesailarengatik egin zen ezaguna nazioartean, telebistako debuta 1993an egin bazuen ere. 1999tik 2015ra Nekaneren rola jokatu zuen Euskal Telebistako Goenkale telesail arrakastatsuan. Geroztik, beste zenbait lanetan ere ibili da: besteak beste, Loreak (2014), Errementari (2017), Hil kanpaiak (2020) eta Irati (2022) filmetan. Azken horretan, Mariren pertsonaiari eman zion bizia. Oso pozik agertu da aktorea, fantasiazko pertsonaiak jokatzeko eskaintza dela eta: «Mariren rola egin ostean sorginarena egitea opari bat da niretzat. Sinesten dut antzinako jakinduria horretan», adierazi du. Haren hitzetan, «ez da kasualitatea» Mariren pertsonaia egitetik etorri eta sorginaren azala janztea.
Gustuko du Ituñok sorginkeriaren mundua. Torrijosek berak eskaini zion jaialdiko karteleko irudi nagusia izateko aukera, eta ez zuen bi aldiz pentsatu: «Aktorea naiz, ez naiz modeloa. Baina oso esperientzia polita izan da». Fantasiazko zinemak bere bizitzan izan duen garrantzia azpimarratu du; izan ere, genero horretako filmek asko markatu zuten haurtzaroan eta nerabezaroan, eta, orain, halako lanak egiteak (Irati, kasurako) ilusio berezia egiten dio: «Fantasiazko zinemaren oso fana naiz. Gainera, gurea bada, Euskal Herrikoa, euskaraz… Gure mitologia batzen duten proiektuetan murgilduta ibiltzea niretzako opari bat da. Errealitateari lotuta dauden istorioak oso ondo daude, baina zinema fantastikoan jolastu egin daiteke. Eta hori da aktoreon lana, jolastea».
Detective Touré da Ituñoren proiektu berria, Espainiako telebista publikorako Bilbon grabatzen ari diren telesaila. Jon Arretxe idazle bizkaitarraren eleberrietan dago oinarrituta komedia eta thrillerra uztartzen dituen telesail hori, eta Toureren antagonista rola antzeztuko du Ituñok. Irailean bukatuko dituzte grabaketak.
Japoniako ikonoak
Izua, zientzia fikzioa eta fantasia. Kaijuak, yokaiak, espektroak, banpiroak eta estralurtarrak. Donostia Kulturak eta Japon fundazioak Fantasiazko zinema japoniarraren ikonoak. Aguilar-Haraguchi Bilduma erakusketa zabalduko dute jaialdiaren harira, Donostiako Okendo Kultur Etxean, irailaren 14tik azaroaren 3ra. Beltranen hitzetan, munduan garrantzi handia duen bilduma da, eta Euskadi Japonia 2023 jarduera programaren eta Beldurrezko Astearen barruan helduko da Donostiara, Etxepare Institutuaren laguntzarekin, besteak beste. Tomoo Haraguchi zinemagileak fantasiazko izakien sorkuntzan egindako lanak egongo dira ikusgai erakusketan.
Japonian animaziozko zinemak eztanda egin aurretik, fantasiazko film ugari ekoitzi ziren herrialdean, irudi errealean. Pieza horiek guztiek irudimen handiko kartelak sortu zituzten, gaur egungo zineman oso estimatuak direnak. «Kalitate handiko paperarekin» egindako posterrak dira, eta film japoniarretan daude oinarrituta. Efektu bereziekin sortutako izakiak ere ikus daitezke. |
2023-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/230645/eajk-eta-eh-bilduk-nazio-auzia-jorratzeko-eskatu-diote-sanchezi.htm | Politika | EAJk eta EH Bilduk nazio auzia jorratzeko eskatu diote Sanchezi | Estebanek PPren eta Voxen arteko akordioak kritikatu ditu, eta Aizpuruak azaldu du ahal dutena egingo duela eskuinak ez gobernatzeko. | EAJk eta EH Bilduk nazio auzia jorratzeko eskatu diote Sanchezi. Estebanek PPren eta Voxen arteko akordioak kritikatu ditu, eta Aizpuruak azaldu du ahal dutena egingo duela eskuinak ez gobernatzeko. | Espainiako Kongresurako EAJren eta EH Bilduren hautagaiek lurralde auzia hizpide hartzeko eskatu diote PSOEren gobernuburu izateko hautagai Pedro Sanchezi, eta PPk hartutako ildoa txarretsi dute. EAJren Bizkaiko hautagai Aitor Estebanek nabarmendu du PPrekin ez dagoela «zer eginik», eta Vox «normalizatzea» leporatu dio: «Arazo larri bat da». EH Bilduren Gipuzkoako zerrendaburu Mertxe Aizpuruak, aldiz, adierazi du beharrezkoa dena egingo dutela eskuinak ez gobernatzeko.
EAJko eledunaren hitzetan, Espainiako gobernuburu izan nahi dutenen ardura izango da haiekin hitz egitea. Halere, gehitu du ez direla inoren «makulu» izango, eta jeltzaleek programa propio bat dutela: «Euskal herritarrei soilik erantzuten die». Horiek hala, Radio Vitorian egindako elkarrizketan, adierazi du Sanchezek berak jarri beharko lukeela mahai gainean «Euskadirentzat planteamendu bat», «halakorik balu». Izan ere, Estebanen hitzetan, Euskal Herriko eta Kataluniako nazio auziak jorratu beharrekoak dira, baina egungo gobernuak ez ditu behar bezala tratatu.
Era berean, Alderdi Popularrak Voxekin egindako gobernu akordioak kritikatu ditu, nahiz eta horrek ez duen esan nahi jeltzaleek Sanchezen alde egingo dutenik: «Gustatu ez zaizkigun gauzak egon dira legealdiaren funtzionamenduan».
Aizpuruak, berriz, azaldu du EH Bilduren helburua argia dela: «Eskuinak ez gobernatzea. Izan bakarrik edo Voxekin koalizioan». TVE1 telebista katean eginiko adierazpenetan, gehitu du euskal herritarrak ziur egon daitezkeela Hego Euskal Herriko zein beste edonongo erakundetan hori hala izateko lan egingo dutela.
EH Bilduko eledunak azaldu du ERCk eta koalizio subiranistak «lurralde auziari» irtenbide bat topatzeko lan egingo dutela, eta gehitu du independentziaren inguruko erreferendum bat sustatzea dela xedea: «Mugitu nahi ez bada ere, gauza ez da aldatuko. Errealitate ezberdinduak daude, eta euskal herritarren zein katalanen exijentziak; aldaketak eskatzen dituzte». Beraz, afera «seriotasunez» jorratzeko eskatu du, eztabaida politikoa susta dadin. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230674/fronte-komun-bat-eskuinak-geldiarazteko.htm | Politika | Fronte komun bat eskuinak geldiarazteko | Espainiako hauteskundeei begira, eztabaida egin dute EAJk, EH Bilduk, PSOEk, PPk, Sumarrek, Voxek eta ERCk. Besteak beste, ETA, Gasteizko eta Gipuzkoako aliantzak eta Udal Legearen aurkako ebazpena izan dute hizpide. | Fronte komun bat eskuinak geldiarazteko. Espainiako hauteskundeei begira, eztabaida egin dute EAJk, EH Bilduk, PSOEk, PPk, Sumarrek, Voxek eta ERCk. Besteak beste, ETA, Gasteizko eta Gipuzkoako aliantzak eta Udal Legearen aurkako ebazpena izan dute hizpide. | Nondik begiratzen den; Espainiako Kongresuan bloke aurrerakoitzat jotzen den horrek ezer gutxi du adostasunetik, eskuinaren eta eskuin muturraren hazkundeari galga jartzeaz harago. Edo kontrara: desadostasunak desadostasun, espazio progresista hori fronte bat da PPri eta Voxi atea ixteko helbururik behinenean. Atzo TVE Espainiako telebista publikoan eginiko hauteskunde eztabaidak nabarmen islatu zituen bi blokeak: alde batean, PP eta Vox bat eginik Espainiako Gobernuaren kritikan, eta bestean, PSOE, Sumar, EAJ, EH Bildu eta ERC, beren agenda propioa mahai gaineratzeaz gain, eskuinen arriskuen ohartarazpen etengabean.
Hasieratik, PSOE eta PP joan den asteleheneko eztabaidaren erreplikan ahalegindu ziren, agerian utzita buruz burukoan erabilitako baliabide erretorikoak ez zirela zorizkoak izan, aurrez prestatutakoak baizik. «Beste gezur bat», esaten zion Patxi Lopezek (PSOE) Cuca Gamarrari (PP), Gabriel Rufianek (ERC) «hau ez da aurrez aurreko bat» aurpegiratzen zien bitartean. Lopezek «ultraeskuineko aliantza» gisa egin zien erreferentzia PPri eta Voxi behin eta berriz, eta Gamarrak apenas bilatzen zuen talkarik Lopez ez zen beste inorekin. Aldiz, elkarren arteko eztabaidan aritu ziren sarri Gabriel Rufian (ERC) eta Ivan Espinosa de los Monteros (Vox).
Ekonomia, aberastasunaren birbanaketa… Argudio truke handirik gabe joan ziren lehen minutuak. Segundoen kudeaketan, esaldi borobilak entzunarazten ahalegindu zen Oskar Matute (EH Bildu): «Bere jendean inbertitzen ez duen herrialde bat ez da herrialde duin bat. Gainerakoa Monopoly-a da». Aitor Esteban (EAJ) ere ez zen inorekin sesioan aritzera joan; jeltzaleen jardun parlamentarioaren ardatz izandako gai batzuk jarri zituen mahai gainean: ile apaindegien balio erantsiaren zerga, Sekretu Ofizialen Legea, mozal legea, Loiolako kuartelak eta bertan egin nahi dituzten etxebizitzak… Baina, puntu horretan, harroputz erantzun zion Espinosa de los Monterosek: «Euskal Herrian paraje eder asko daude etxebizitzak egiteko. Eta Loiolako kuarteletan egin nahi dituzue. Ahaztu zaitezte horretaz».
Baina berotuz joan zen giroa, eta, beste behin ere, ETAk lekua izan zuen hauteskunde eztabaida batean. EH Bildurekiko itunak arbuiatzen dituztela-eta, Matutek Gamarrari gogorarazi zion PPren gobernua ezker abertzalearekin eta ETArekin batzartu zela 1998an, eta galdetu ea zergatik orain ez den EH Bildurekin zilegi lehen ETArekin bazena. Baina erakunde armatua zenarekiko aipamenetan koska bat gora egin zuen Voxek: Espinosa de los Monterosek gogoan izan zuen duela 26 urte ETAk Miguel Angel Blanco PPko zinegotzia zena bahitu eta hil zuela, eta, Matuteri erreferentzia eginez, erantsi zuen: «Ez dakit gizon hau hilketa horietako batean nahastuta egon ote den». Matutek patxadaz erantzun zion: «Bai, denok dugu gogoan non geunden. Ni, Blanco hil bezperan, Ermuan nengoen, Blanco askatu zezatela eskatzeko bijilia batean. Nik ez dakit non zeunden zu».
Izan ziren euskal politikari buruzko beste erreferentzia batzuk, nagusiki itunen atalean. Gaur egungoei begira, Gamarrak gogorarazi zuen PPk Gasteizko alkatetza eman diola PSE-EEri eta Gipuzkoako Aldundia EAJri, eta aipamen zuzena egin zion Lopezi, gogora ekarrita 2009an PPren babesari esker izendatu zutela Jaurlaritzako lehendakari.
Katalunia eta Euskal Herria
Eskuinekiko talkaz harago, Espainiaren lurralde egituraketak eta naziorik gabeko estatuen burujabetza mailak tenkatu zituen EAJren, EH Bilduren eta ERCren eta nagusiki PSOEren arteko sokak. Estebanek, adibidez, nabarmendu zuen estatuak bi «patata» dauzkala kudeatzeko: «Sentimendu nazionalak daude. Politikoki konpondu behar da, ez Zigor Kodearekin. PSOEk dezepzionatu egin gaitu, hitzartu zuelako». Diputatugai jeltzaleak bere formula proposatu zuen: «Aitortza nazionala, aldebikotasuna eta epaile neutrala, Auzitegi Konstituzionala ez baita». Izan ere, Estebanek gogora ekarri zuen auzitegi horrek Euskal Autonomia Erkidegoko Udal Legearen aurka emandako sententzia. Aina Vidalek (Sumar) finantzaketa akordio bat eta hizkuntzen lege bat proposatu zuen atal horretan, eta Vidali erantzunez, hizkuntza gutxituak kudeatzeko ardura estaturik gabeko nazioena dela ihardetsi zuen Estebanek: «Hizkuntza lege bat? Berriro ere estatutik arautu? Ez, mila esker».
Autodeterminazio erreferendumaz zuzenean galdetu zion Rufianek Vidali; hark, ordea, erantzun zion «iraganeko estrategiek» eragin zutela «aurrera ez egitea”, eta «elkarrizketa» defendatu zuen: «Proposatzen dugu katalanek gure estatus politikoa bozkatu ahal izatea. Elkarrizketa, ituna eta akordioa». ERCren diputatugaia saiatu da Lopezi autodeterminazio erreferendum baten inguruaz galdetzen, baina Lopezek ihes egin dio: «Helburua da, Espainian, aniztasunak elkarrekin bizitzea». |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230676/zezen-saldoa-bitan-banatuta.htm | Bizigiro | Zezen saldoa bitan banatuta | 55. aldia izan dute Miura ganadutegiko zezenek sanferminetako entzierroetan. Zezen puskak izan dira, baina aurtengo azkarrenetakoa izan da gaurkoa. | Zezen saldoa bitan banatuta. 55. aldia izan dute Miura ganadutegiko zezenek sanferminetako entzierroetan. Zezen puskak izan dira, baina aurtengo azkarrenetakoa izan da gaurkoa. | Aurtengo sanferminetako entzierroek eredu bati jarraitu diote: arinak eta azkarrak izan dira gehienak. Zortzigarrena eta azkena, gaurkoa, aurrekoen oso antzekoa izan da. Miura ganadutegiak 55. aldia izan du sanferminetako entzierroetan, eta zezen puskak ekarri ditu Iruñera: seitik lau 600 kilogramotik gorakoak dira —beste biak ez dabiltza urruti—. Zama soinean, baina mantso ez; entzierrorik laburrenetan bigarrena egin dute aurten.
Sei zauritu izan dira gutxienez, Nafarroako Gurutze Gorriaren arabera. Horietatik lau kolpeengatik izan dira, bi San Domingo kalean, bat Udaletxe plazan eta beste bat Mercaderes kalean. Beste bi korrikalari ere artatu dituzte erori ostean, bata odoljario handi bat zuela, eta bestea, zaurituta.
Zezen saldoa elkarrekin joan da entzierroko ibilbidearen lehen erdian, Estafeta kalera arte. Bertako kurban banatu da bitan, joaldun batek irrist egin duelako. Aurrea hartu dute hiru zezenek eta joaldun batek, eta atzean geratu dira besteak. Bereizita zeharkatu dute Estafeta kalea, eta ez dira ikusi bueltan zezen plazako atea zeharkatu arte. Bi minutu pasatxoan sartu da lehen saldo txikia, eta atzetik joan zaio bigarrena; bi minutu eta hogei segundotan amaitu da gaurko entzierroa. Atzokoak baino hiru segundo gehiago iraun du, baina gainontzekoak baino laburragoa izan da. Atzean geratu da, behintzat, sanferminetako entzierrorik luzeena: 1958ko uztailaren 12an, atzean geratu zen Miurako azken zezenak ordu erdi behar izan zuen zezen plazako atea zeharkatzeko.
2023ko sanferminetako entzierroak:
Uztailak 7: 2.32 Uztailak 8: 2.23 Uztailak 9: 2.52 Uztailak 10: 2.21 Uztailak 11: 2.21 Uztailak 12: 2.23 Uztailak 13: 2.17 Uztailak 14: 2.20 |
2023-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/230677/berandu-da-baina-oraino-garaiz-gauzak-aldatzeko.htm | Ekonomia | «Berandu da, baina oraino garaiz gauzak aldatzeko» | Bi aste eta erdi hauetan okupatua dute Senpereko Olha etxaldea, horren salmenta espekulatiboa salatzeko. Ostiak denak mobilizatzea nahi luke, gaur Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoan eginen diren ekintzetan. | «Berandu da, baina oraino garaiz gauzak aldatzeko». Bi aste eta erdi hauetan okupatua dute Senpereko Olha etxaldea, horren salmenta espekulatiboa salatzeko. Ostiak denak mobilizatzea nahi luke, gaur Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoan eginen diren ekintzetan. | Ostia kolektiboak, Lurzaindiak eta ELBk deiturik, ekainaren 27tik aitzina okupatua dute 1,3 milioi euroan saldu den Senpereko Olha etxaldea. Ostiak, gaurko, Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoan mobilizatzera deitu ditu lurraren eta etxebizitzaren gaiarekin Ipar Euskal Herrian gaindi mugitzen diren kolektiboak. Luxi Detxartek (Baiona, 1990) eta Joana Olasagastik (Baiona, 1990) okupazioan eta Ostian parte hartzen dute, eta zerbait lehenbailehen egitearen muntaz aritu dira.
Noiz hasi zineten lurraren eta etxebizitzaren arazoari buruz borrokatzen?
JOANA OLASAGASTI: Duela gutti. Arbonako okupazioa gertatu zenetik. Arbonan bizi nintzen, eta pentsatzen dut hurbiletik hunkitua sentitu nintzela, nahiz badakidan aspaldi gertatzen den problematika bat dela. Ikusiz gauzak zein fite aldatzen diren, eta ez beti alde onera, oinarrizkoa iduritzen zait kezkatzea. Berandu da, baina oraindik garaiz gauzak aldatzeko. Esperantza hori dugu; bestenaz, ez ginateke borrokatuko.
LUXI DETXART: Euskal Herrira itzuli nintzen 2019an, eta etxebizitza bat behar nuen; biziki konplikatua izan zen. Ahoz aho atzeman nuen apartamendu ttiki-ttiki bat Ziburun. Lurraren arazoa beharbada nik ere Arbonatik dut. Aldi batez joan nintzen, eta iduritu zitzaidan zerbait gertatzen zela, biziki inportantea zela. Astean bi-hiru aldiz joaten hasi nintzen. Gainera, giro euskalduna zen, eta, euskara ikasten nuenez garai hartan, niretzat harri batez bi txori izan ziren. Gero, elikadura, lurra betidanik inportanteak zaizkit; jakin nahi dut nongoa den jaten dudana. Ohartzen zarelarik hemengo laborariek nolako lana duten eta zer baldintzatan, lagundu nahi dituzu.
Arbonako Berroetako bideko okupazioaren berpiztea bezala da Senpere Olhakoa?
OLASAGASTI: Berpizteko behar da hil, eta istorioak ez dira inoiz gelditu. Arbona izan zen aipatu zen kasu nagusia, baina aitzin izan ziren beste anitz. Aspalditik, Euskal Herria saltzen da, eta gaizki.
Horregatik zaizue inportantea okupazio berri hau?
OLASAGASTI: Arazoa politikoa da. Gure lurraldea kudeatzen dutenek, maluruski, ez dute guk ikusten dugun maneran kudeatzen; ez ditugu ber balioak, ber intentzioak, interesak, ber gogoak.
Senpereko Olha etxaldearentzat ez dea berantegi, ikusiz salmenta egina dela?
OLASAGASTI: Ez dakit. Zernahi gerta, hau ere saltzen bada, espero dugu gure borrokak balio duela beste kasu batzuentzat. Aldi guziz entzuten dugu hirigintza planetan gauzak ez direla behar bezala eginak, arauak ez direla aski zehatzak; azkenean, Senpereko afera horrekin —eta bada Olanok erosi duen Larre Luzearena Ahetzen— borrokatu gara, espero baitugu politikariek entzunen gaituztela eta aldaketak eginen dituztela.
DETXART: Biziki beldurgarria dena eta Arbonatik atxikitzen dudan leloa da: Behin saldua, betikoz galdua! Ezin zara iraganera itzuli. Beraz, ez bagara mobilizatzen, ez gara aitzinatuko. Hainbeste kasu badira, eta ez dakizkigunak. Hori da harrigarriena. Urtero hektareak eta hektareak galtzen ditugu.
OLASAGASTI: Eta ez da publiko zabalaren kezketan. Berdin zaie. Nolaz? Ez dakit. Egunkariak irekitzean ez dira landuak diren lehen gaiak, ez dira aipatzen.
DETXART: Haatik, Penelope Cruz etortzen delarik, azala egiten du.
Hortik okupazioa borroka molde bezala erabiltzearen beharra?
DETXART: Zer dugu okupaziotik kanpo? Legerik ez da [espekulazioaren kontra]. Saltzaileak du erabakitzen, eta bere prezioa ez du apaldu nahi, eta ez ditu laborantzako lurrak aparte saldu nahi. Huts juridiko bat bada beti. Arbonatik saiatu ziren konpontzen; elkargoak sinetsarazi zigun Lurren Jardunaldiekin zerbait gertatuko zela, baina ez, deus guti! Okupazioa da gure tresna. Emankorra dela sinetsi nahi dugu.
Adin eta jatorri desberdineko herritarren bilgune dea halako okupazioa?
DETXART: Zinez gure arteko harremanen sortzeko, gaia aipatzeko, jendea mugiarazteko tresna biziki ona da. Nahiz ez den aski.
OLASAGASTI: Ikusgarritasuna badu, jendea ekartzen du. Elkartasuna erakusten da, eta goxo da ikustea balio batzuk atxikitzen direla, halere, gaur egun; maluruski, gehienbat euskaldunen artean.
Nola doa okupazioa?
DETXART: Ongi! Leku zoragarria da! Gordeak gara; beraz, beharbada kokapenak ez du errazten. Baina lehen egunetik berrogei bat ginen, eta giro polita da. Bigarren astea da, eta gauza anitz egin ditugu. Gero, kanpotik ez da ikusten. Prentsan Adam etxeari erantzuteko egin genuen agiria ez da agertu.
Uztailaren 15eko toki anitzetan mobilizatzera deitu du Ostiak. Zer da helburua?
DETXART: Harrabotsa egitea.
OLASAGASTI: Ahal bezainbat jenderi mezua pasaraztea, hedabideetaraino iristeko.
DETXART: Nahiz eta xumea izan, Iparralde mailakoa egitea ez da guti. Hori da helburua: kolektibo bakoitzak zerbait egin dezan erakusteko denetan arazo bera dela.
OLASAGASTI: Eta edonori irekia dela erakusteko. Hemen bezala: bada adin guzietarik, denetarik. Denen problematika da; denak iratzar gaitezen!
Nola iraganen da eguna?
OLASAGASTI: Ekintza ezberdinak izanen dira tokien arabera.
DETXART: Tokiko kolektiboaren erabakia izanen da. Eguna hemen bukatuko dugu, Senpereko Olhan, denen artean, lotura egiteko ekintzen eta okupazioaren artean. |
2023-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/230678/txinpartak-sua-ekarri-du-berriz.htm | Bizigiro | Txinpartak sua ekarri du berriz | Baztandarren Biltzarra elkartea desagertu zen iazko abenduan, eta kolokan gelditu zen, ondorioz, aurtengo besta. Elkartean ziren herritar batzuek bilera batera deitu zituzten herritarrak otsailean, biltzarra antolatzen saiatzeko: lortu dute «berpiztea», eta igandean hirurogei urte beteko ditu. | Txinpartak sua ekarri du berriz. Baztandarren Biltzarra elkartea desagertu zen iazko abenduan, eta kolokan gelditu zen, ondorioz, aurtengo besta. Elkartean ziren herritar batzuek bilera batera deitu zituzten herritarrak otsailean, biltzarra antolatzen saiatzeko: lortu dute «berpiztea», eta igandean hirurogei urte beteko ditu. | Oraingoa krisi bat baino larriagoa izan da”. Horixe erran du Baztandarren Biltzarreko kide Alvaro Gardek (Arraioz, 1994), elkarte horren azken hilabeteotako gorabeherei buruz. Izan ere, joan den abenduan elkartea desagertu egin zen, eta kolokan gelditu zen, ondorioz, baztandarren aurtengo besta. Azkenean, hilik zena “berpiztea” lortu dumherritar talde batek, eta, haien ahaleginari esker, Baztandarren Biltzarra eginen dute igandean, Elizondon. Besta horren hirurogeigarren urteurrena ospatuko dute.
“Udazkenean hasi ginen aurtengo bestari buruzkoez hitz egiten, eta agerian gelditu zen taldea indarrik gabe zegoela”, oroitu du Gardek. Iazko Baztandarren Biltzarra prestatzen ari zirenean ere “laguntza” behar zutela garbi utzi zuten elkarteko kideek. Eskaera horrek ez zuen erantzunik jaso 2022. urtean, eta, ondorioz, urtarrilaren 2an Baztandarren Biltzarra elkarteko kideek jendaurrean azaldu zuten besta antolatzeko ardura utziko zutela. “Batzuek bagenuen segitzeko gogoa, baina elkartea uztea erabaki genuen”, berretsi du Gardek.
Bestarik gabe gelditzeko arriskuak herritarrak astindu egin zituen, bertze behin. “Jendea ohartu zen ezin dugula Baztandarren Biltzarra galdu, hor badugula altxor bat, auzolana eta euskara ardatz dituena”.
Elkartean segitu nahi zutenek bilerara deitu zituzten herritarrak; otsailean egin zuten lehendabizikoa. “Jende anitz bildu ginen”. Hirugarrenean, Baztandarren Biltzarra elkartea berriz martxan jartzea eta besta antolatzea erabaki zuten. “Sartu da gogoz eta ilusioz dagoen herritar talde bat, eta lortu dugu aurrera egitea”, erantsi du Gardek.
Hogei pertsona inguruk egin dute bat elkartearekin, eta haietako bat da Jone Etxeberria (Elizondo, 2006): “Baztandarren Biltzarra besta berezia da. Gal genezakeela ohartu nintzenean, elkartean sartzea erabaki nuen”.
Hasierakoak omendu
Etxeberriak nabarmendu du helburua ez dela bakarrik aurtengo besta egitea. “Asmoa da elkartea egonkortzea; inportantea da jende gaztea sartzea eta elkartea urtero sendotzea”. Apirilean hasi ziren aurtengo Baztandarren Biltzarra prestatzen, eta orain arteko prozesua “arras polita” izan dela kontatu du Etxeberriak. Igandeko bestan “barrutik” murgiltzeko irrikan da. “Uste dut berezia izanen dela”.
Gardek eskertu du elkarteko kide berrien ahalegina, eta nabarmendu du “lan egiteko gogoz” sartu direla. Gogo horren ondorioz, hain zuzen, bideoklip bat egin dute aurtengo besta iragartzeko. “Motibatuta dagoenari eman behar zaio bidea gauzak egiteko. Bideokliparekin, gainera, Baztandarren Biltzarra sortu zutenak omendu nahi izan ditugu”, azaldu du Gardek.
Baztandarren Biltzarraren leloa ere “berritu” dute antolatzaileek —Gaurko hazia, etziko bizia—, bestak aurrera egin dezan herritarren konpromisoa “behar” dutela nabarmentzeko. Lelo hori hartu du oinarri Pello Fagoagak (Arraioz, 2003), hain zuzen, igandeko besta iragartzeko kartela egiteko. “Lan berezia” izan dela kontatu du, Baztandarren Biltzarraren hirurogeigarren urteurrena ospatzeko balio izan duelako. Bi emakume irudikatu ditu, “amatxi bat eta haren biloba”, biak lurra lantzen. Uzta jasotzeko hazia erein egin behar dela kontatu nahi izan du Fagoagak. Baztango egungo auziekin ere lotu nahi izan du marrazkia, eta lurraren bidez, Erdizko proiektua salatu.
Baztandarren Biltzarra elkarteko kide berriek euren ukitua eman nahi izan diote besta prestatzeko bideari; igandeko jaiak, baina, “ohiko” moldeari eutsiko dio, eta Baztango herrietako orgen desfilea eta bazkaria izanen ditu ekitaldi nagusi. “Jendeak maite du besta bere horretan, eta bide beretik segitzea erabaki dugu”, aipatu dute jaiaren antolatzaileek.
Iganderako, hain zuzen, dena prest dute Baztandarren Biltzarra elkarteko kideek. Gardek badaki zer den besta antolatzea eta bestaz gozatzea; elkartean sartu diren kide berriek, oraindik ez. Gardek garbi du biharko esperientzia izanen dela lantalde berria “erabat saretzeko” falta dutena. “Egindako lanaren emaitzaz ohartzeak erabat hunkitzen zaitu”, erran du antolatzaileak. Oroitu du elkarteak beti beharko duela jendea. Herritarrei eskatu die bat egin dezatela. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230679/gaurko-mobilizazio-herriak-eta-tenoreak.htm | Gaurko mobilizazio herriak eta tenoreak | Gaurko mobilizazio herriak eta tenoreak. | Ahetze. 11:00. Larre Luzean.
Donoztiri. 09:00.
Donamartiri. 09:30.
Izturitze. 10:00.
Aiherra. 10:30.
Biarritz. 10:30. Agileratik.
Kanbo. 11:00. Marienian.
Sara. 09:00. San Inazioko lepoan.
Maule-Lextarre. 11:00. Gurutze zurian. | ||
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230680/egitaraua.htm | Egitaraua | Egitaraua. | Baztandarren Biltzarra ospatuko dute igandean, Elizondon. Aurtengo edizioa berezia izanen da, gainera; batetik, ia bestarik gabe gelditu direlako ibarreko herritarrak; eta, bertzetik, aurtengo Baztandarren Biltzarra 60.a izanen delako.
Uztailak 16, igandea
10:00. Artisauen azoka, Pedro Axular karrikan. 11:00. Herrietako orgen desfilea.
14:00. Mutil dantzak, herriko plazan. 14:30. Herri bazkaria, Merkatuko zelaian.
17:00. Muxikoak eta bertze euskal dantzak. 19:00. Baztandarren Biltzarreko kontzertuak: Trikidantz eta Gabezin. | ||
2023-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/230681/urgentziak-ekarri-uraren-kudeaketa.htm | Gizartea | Urgentziak ekarri uraren kudeaketa | Idorte planarekin, uztailaren leheneko Euskal Elkargoaren biltzarrean, uraren kudeaketa berri baten lehen urratsak bozkatu ziren, testuinguruak horretara pusaturik. Kontsumitzaileei urritasuna eskatu, euri uren biltzeko laguntzak proposatu, eta prezioen berdintzea adostu zuten. | Urgentziak ekarri uraren kudeaketa. Idorte planarekin, uztailaren leheneko Euskal Elkargoaren biltzarrean, uraren kudeaketa berri baten lehen urratsak bozkatu ziren, testuinguruak horretara pusaturik. Kontsumitzaileei urritasuna eskatu, euri uren biltzeko laguntzak proposatu, eta prezioen berdintzea adostu zuten. | Iragan uztailaren leheneko Euskal Elkargoaren biltzarrean gai nagusi bakarra aipatu zen; idorte planaren aurkezpenarekin, ura zen ardatz nagusia. Uraren kontsumoa, batetik, agortzen ari den baliabidea izanik, aurrezteko manerak ikertu baititu Emmanuel Alzuri Bidarteko auzapeza buru duen taldeak. Prezioa, bestetik: gaur egun ur edangarriak 575 prezio desberdin ditu Ipar Euskal Herrian, eta, 2028. urtean, tarifa “harmonizatua” kausitzeko helburuz, agorriletik prezio gorakada izanen da eskualde anitzetan, urratsez urrats denentzat ber prezioa izan arte.
Testuingurua begi bistakoa da: klima aldaketak argi utzi du ura ez dela agortezina. Gogoan ukan zuten, joan den urteko idortearen ondorioz, Ortzaize eta beste herri batzuen ur eskasia, kamioietan garraiatuz konpondu zutena. Sareko uraren %75 kontsumitzen duten partikularrentzat, berriz, gutiago kontsumitzeko aholkuak proposatzen ditu planak, hala nola minutu bat aurreztuz dutxan erabili ur kantitatea %10 jaitsiko litzatekeen, besteak beste.
Urgentziak ekarri kudeaketa neurri batzuk, halere, kritika iturri izan dira hautetsi batzuentzat; Gisa horretako neurriek, Mixel Esteban Baionako hautetsi berdearentzat, “herritarra hobendun sentiarazten” dute. Eta, oro har, “anbizio eskas handia” aipatu zuen Estebanek biltzarrean, eta azpimarratu eraikuntza berrientzat ez dela neurri inposatzailerik, beste lurralde batzuetan bezala, euri urak biltzea bortxatuz.
Ikusi gehiago: Kontsumo handietan arrangurak
Hautetsien ohar edo kritikei aldian aldi erantzun zien Alzurik; eraikuntza berrietan euri ura biltzea behartzeko, haren erranetan, “ibilbide administratiboa bururaino eraman behar da ikusteko nola egingarri bilakatu”; legea errespetatuz, alegia. Idorte garai hauetan golf zelaiak ureztatzea ere kritikatu zuten bi hautetsik, baina Alzurirentzat ez da arazo larria; batetik, Bidarteko auzapezaren erranetan, bakarra delako “ureztatua ur edangarriaren saretik”, eta besteen kasuan ere urtean 700 metro kubiko direlako baliatuak “lau pertsonako familia baten batez besteko kontsumoa 120 metro kubiko” direlako.
Berdintasuna prezioan
Eztabaida handiena piztu zuen puntua tarifen “harmonizazio” urratsen aurkezpena izan zen. 2020an onartu ziren Elkargoan 2026. urteari begirako ur edangarriaren eta ur garbitzearen prezioak, baina Maider Aroztegi Biarritzeko auzapezak batzorde iraunkorraren izenean argitu duenez, “inbertsio eta entretenimendu karguak etengabe igotzen dira, eta irabazi batzuk desagertu dira. Egoerak ezin du ekarri kontuen orekarik”, eta, beraz, prezioak goratuko dira agorrilaren lehenetik aitzina, elkargoan hala bozkatu baitzuten azken biltzarrean. Etapa desberdinetan heldu nahi lukete 2027an edo 2028an prezio bakar batera Ipar Euskal Herriko erabiltzaile guztientzat.
Ur gehien partikularrek kontsumitzen badute, bi talde profesionaletan uraren kontsumoaren parte handi bat partekatzen dute: %14 laborantzan eta %10 industrian. Azken horien dudak partekatu zituen Peio Etxeleku Kanboko hautetsi eta industrialariak, eta laborarientzat sortzen diren dudak behin eta berriz errepikatu ziren, testuinguruan kokatuz idorte garaiak eta harriak eragin azken desmasiak ere.
Ikusi gehiago: Datuak
Laboraria ere badenez, Herve Dameztoi Lekorneko auzapezak zehaztu zuen prezio emendaketak 1.300 euroko gastu gehigarria ekarriko diola etxaldera. “Kostaldetik Zuberoako muturreraino nahi duzue kontsumitzaileek ber prezioa paga dezaten edateko, komunetan erabiltzeko, igerileku bat betetzeko ala kabalei emateko”, harritu zen Dameztoi. Hazleentzat ur edangarria ezinbestekoa dela erran zuen Patrick Etxegarai FDSEAko ordezkari landibartarrak, eta gehitu ondorioak aztertu behar liratekeela laborariei prezioak emendatu aitzin.
Larraineko errealitatea aipatu zuen Ximun Akozeberrik, eta zehaztu prezioan berdintasuna xerkatzen bada ere, ezin dela kausitu biztanleak oro berdintzea, kokapen geografikoagatik, Larrainen zerbitzu guztietatik urrun direlakoan: “Nola egin dezakegu gure herriko apaltze demografikoa borrokatzeko, jakinez herrira bizitzera jinez beste lekuetan baino diru gutiago irabaziko dela, kilometro gastu gehiago izanen direla eta zerbitzuak beste lekuetan bezala pagatuko ditugula?”, galdetu zuen; ez zuen arraposturik ukan.
Batzorde iraunkorreko hautetsiek hitzeman zuten tarifikazio sozial bat ere plantan emateko proposamena eginen dutela ondoko biltzarrean. Hiriburuko auzapezarentzat, Alain Iriartentzat, horri itxoin gabe ere behar litzateke “laguntza bat izan zailtasunak dituztenentzat; bereziki, emendaketa gehienik pairatuko dutenentzat”. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230682/kontsumo-handietan-arrangurak.htm | Kontsumo handietan arrangurak | Kontsumo handietan arrangurak. | Euskal Elkargoko biltzarrean, uraren prezioa igotzeak laborari eta industrialariei ekar liezazkiekeen ondorioak aipatu ziren. EHLGko Iker Elosegik eta Komertzio eta Industria Ganberako Pierre Michel Etxeberrik ikuspegi desberdinak dituzte.
Uztailaren leheneko bilkuran, Elkargoko hautetsi batzuek azterketa bat egitea galdegin zuten, uraren prezio gorakadak laborari eta industrialarientzat ukan litzatekeen ondorioen berri ukaiteko. Arrunt panorama desberdina marraztu dute laborantzaz eta industriaz Iker Elosegi Euskal Herriko Laborantza Ganberako (EHLG) langileak eta Pierre Michel Etxeberrik. Laborantzaren kasuan, begi bistakoa da lotura hertsia badela ofizioa eta uraren erabilpenaren artean; industrian, berriz, nekazaritza industriaren sektoreak du, bereziki, sareko ura baliatzen.
Testuingurua ez da sinplea laborantzarentzat, idortearen eraginez usu lehengaiak erosi behar direlako, eta, prezioak emendatu direnez, laborari anitz tinkatuak direlako. «Klima ari da azkarki kanbiatzen, iazko idortea izugarria izan zen, negu honetakoa ere bai. Hori gure ur edangarriaren mailara heldu da. Arrangura hori kabalekin ere bada», zehaztu du Elosegik. Euskal Elkargoa bezala, Uraren Agentzia eta Eskualdea ere gogoeta berdintsuetan ari direla gehitu du.
Elkargoko biltzarrean, Izturitzeko hautetsi Gilles Haranek laborantza ereduen garrantzia aipatu zuen: «Laborantza eredu aldaketa lagundu behar da; laborantzan ere baliabideen urritasuna bultzatu behar da. Laborantzarako politika publikoak ere berrikusi behar dira, hobesteko ur urritasuna bermatzen duten laborantza praktikak».
Preseski, Amikuzeko ehun bat hektareatan artoa ureztatzea utzi nahi zuten laborari batzuekin lan egin zuen EHLGk 2006an, Elosegik oroitu duenez: «Ondorioa izan zen Nouste Ekilili kooperatibaren sortzea: arto ureztatuaren partez koltza edo eguzki lilia egitea, eta hori tinkatzea olioa egiteko», dio, baita kabalak bazkatzeko ere.
Ureztatzen diren landareak, proportzioan guti badira ere Ipar Euskal Herrian, Elosegiri iduri zaio funtsezko galderak pausatu behar direla, hala ere: «Zer ureztatzen da? Baratzezain batek urik ez badu, hiltzen zaizkio baratzeki guztiak. Edo ureztatzen da produktibitatea handitzeko eta hektarea bakoitzeko kintal gehiago ateratzeko? Hori da arto egileen logika», haren iduriko. Alta, baratzezainen funtzioa ezinbestekoa dela oroitarazi du: «Haien funtzioa jendea elikatzea da, ez merkatu munduan lehiakorrena izatea. Hor bada egiazko gai bat, baina nork aipatzen du?».
Elkargoan bozkatu planaren baitan, laborarientzat 100.000 euroko laguntza poltsa bat adostu zen euri urak biltzeko eta, kabalentzat edangarri bilakatzeko, ur horiek tratatzeko sistemak plantan ezartzen laguntzeko. Neurri hori ontzat jo du Elosegik: «Horretan laguntzea arrunt zentzu onean doa, laborarien abantailetan da».
Halere, Elkargoaren biltzarrean hainbat hautetsik egin bezala, laborantza ereduari ez dio garrantzirik kendu nahi EHLGko langileak, uraren zikloa aintzat nahi bada, bederen: «Lurra ez bada lantzen bizidun bat balitz bezala, ura joaten da eta uholdeak gertatzen dira. Badira holako gauzak sistema produktibistak ahantziak dituena».
Industrian, kezka guti
Pierre Michel Etxeberri industrialari zuberotarrak, Baionako Komertzio eta Industria Ganberako ordezkariak, kezka txikia ikusten du industrian ur edangarriaren prezio gorakadak ukan dezakeen eragina aipatzean. «Nekazaritzako elikagaien industriak du, proportzioan, ur anitz kontsumitzen», haren erranetan. Beste sailetan, ura usu iturri desberdinetatik hartzen da, tresneria hozteko eta hartu lekura itzultzeko: «Kasu gehienetan uraren erabilpena optimizatua denez, ez dut uste batere sareko ura baliatzen denik». Legediak debekatzen die, haatik, behin erabili ura berrerabiltzea, «baita lurra garbitzeko ere», Etxeberrik salatu duenez.
Industria Ganberak ez du inkesta berezirik egin uraren prezio gorakadaren balizko eraginak ikertzeko; energia kostuen emendioa, berriz, ikertu dutela dio Etxeberrik: «Energiarekiko industrialen itzulia egin genuen urte hasieran, eta prezioak anitz igo baziren ere, eta ura baino postu handiagoa bada ere, usu erosten duten guztiaren %2 edo %4 da», zehaztu du.
Inflazioarekin prezioak oro igo direnez, azkenean, proportzioan uraren prezioak ez luke kalte nabarmenik ekarri beharko. «Kontserbak egiten dituen batek erranen du bere bokalen prezioa hiruz biderkatu dela, azukrea bikoiztu…; gastu guztien saldoan itotzen den zerbait da energiaren prezioa bera. Beraz, ur faktura pagatzen duenarentzat ez da berri ona izanen, baina ez dut uste enpresen eredu ekonomikoa dilindan ezarriko duenik», erran du Etxeberrik. | ||
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230683/datuak.htm | Datuak | Datuak. | 120: Familiak kontsumitu ur metro kubiko
Lau pertsonako familia batek urtean 120 ur metro kubiko kontsumitzen ditu, batez beste. Elkargoak uste du 95 metro kubikora jaitsi ahal dela.%
14: Laborantzarako doan ura Iparraldean | ||
2023-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/230684/donostian-etxeetan-ura-egotea-turismoari-oso-lotuta-egon-da.htm | Gizartea | «Donostian, etxeetan ura egotea turismoari oso lotuta egon da» | Mende erdi pasatxo du Añarbeko Urak mankomunitateak, baina Imaz historialariak esan du Donostiako agintariek aurrez ere oso presente zutela uraren inguruko kezka. Iñaki Etxanizekin batera, ‘Urak elkartuta’ idatzi du. | «Donostian, etxeetan ura egotea turismoari oso lotuta egon da». Mende erdi pasatxo du Añarbeko Urak mankomunitateak, baina Imaz historialariak esan du Donostiako agintariek aurrez ere oso presente zutela uraren inguruko kezka. Iñaki Etxanizekin batera, ‘Urak elkartuta’ idatzi du. | 1968an sortu zuten Añarbeko Urak mankomunitatea. Haren sorrera ekarri zuen testuingurutik hasi, eta gaur egunera arte egin duen bidea kontatzen du Urak elkartuta liburuak. Miguel de Aranburu Gipuzkoako Historialarien Elkarteko kide Iñaki Etxaniz eta Iñigo Imaz (Errenteria, 1976) historialariek egin dute. Artxiboko lana egiteaz gain, mankomunitatearekin zerikusia izan duten hainbat pertsonarekin ere bildu dira. Imazen esanetan, hori izan da interesgarriena: “Azken batean, Añarberen historia historia soziala ere bada”.
Urak elkartuta liburuaren lehen zatian, ur horniduraren aurrekari historikoetan sakondu duzue. Zer nabarmenduko zenuke?
XIX. mendean, estatu liberalarekin batera, besteak beste, uraren jabaria definitzeko legeak onartzen hasi ziren, lurren esplotazio kapitalista bermatzeko. Kontuan izan behar da industriak ere ura zegoen tokietan jartzen zirela. Ordura arte urak ez zeukan izaera definitu bat: iturri batzuk komunitarioak ziren, beste batzuk aristokratenak edo Elizarenak… Testuinguru horretan, legedi bat garatu zuten, eta interes publikoa jabego pribatuaren gainetik jarri zuten. Eboluzio hori kontatu dugu, jendeak argi izateko uraren izaera eta erabilera publikoa nahiko gauza berria dela.
Egoera hori azaldu ostean, Donostiako eta Donostia-Beterriko ur zerbitzuak eta premia hidrikoak jorratu dituzue. Zer berezitasun ditu eskualdeak?
Donostian, etxeetan ura egotea turismoari oso lotuta egon izan da beti. 1860ko hamarkadan, Isabel II.a erregina udako egonaldiak Donostian egiten hasi zen, hiria modan jarri zen, eta Madrilgo burgesia ere etortzen zen. Horrela, ura etxeetara eramatea planifikatzen hasi ziren, baina ez etxe guztietara, burgesiaren etxeetara baizik.
Etxean ura egotea noiztik dago orokortuta Donostian eta inguruko herrietan?
1900. urtea baino pixka bat lehenagotik; argindarra etxeetara iritsi zenetik, gutxi gorabehera.
1968an sortu zuten Añarbeko Urak mankomunitatea, eta 1969an hasi ziren eraikitzen Añarbeko presa. Zer premiari erantzun nahi zieten?
Donostiako agintariek beti izan dute uraren inguruko kezka: 1920an Artikutza erosi zuten, 1953an Enobietako presa jarri zuten martxan… Añarbeko urtegiaren proiektua ez zen erraza izan. Frankismo garaia zen, ez zegoen dirurik, eta, Espainian turismoa garatzen hasita zegoenez, toki guztietan behar zen ura. Era berean, industriak ere behar zuen ura. Zaila zen Donostiak bere proiektua aurrera ateratzea, eta oso baliagarriak izan ziren harreman pertsonalak.
Adibidez, zein?
Jose Eizmendik bultzatu zuen urtegiaren eraikuntza. Donostiako zinegotzi bat zen, eta gudari bat. Santoñan [Kantabria, Espainia] errenditu zirenean, langile bataloietara zigortu zuten, eta, lanean ari zela, bere errepresorea ezagutu zuen, falangista bat. Harreman ona egin zuten. Gidabaimena zuen Eizmendik, eta garraiolari aritu zen. Liberatu zutenean, harremana galdu egin zuten. Iturgin aritzen zen Eizmendi, eta Donostian Koipe enpresaren iturgintza lanak egin zituen. Obrak finantzatu zituen bankuko zuzendaria zen aipatutako bere errepresorea. Hala, enpresaren inaugurazioan topo egin zuten. Harreman horri esker, Eizmendi Donostiako zinegotzi atera zenean, Madrilgo ateak irekitzea lortu zuen, eta Federico Silva Muñoz Herri Lanetako ministroarekin harremanetan jarri zen.
Espainiako ministro horrek baldintza bat jarri omen zuen Añarbeko urtegia egiteko: presa eskualde osorako izatea, eta ez Donostiarako bakarrik. Nolakoak izan dira mankomunitateko herrien arteko harremanak?
Esango nuke mankomunitatearen historian ez dela egon gatazka handirik. 1987an, Astigarragan, Petritegiko araztegiarekin izan zen tirabira bat, baina ez oso handia. Garai hartan independizatu zen Astigarraga Donostiatik, eta Petritegiko gunean Donostiako zabortegi bat zegoen. Zabortegia ixteko borroka egin zuen Astigarragak, eta, ondoren, araztegia han jartzea proposatu zutenean, liskar pixka bat egon zen. Zaborraren gaiarekin eta beste gai batzuekin izan den polemikarik ez da izan urarekin. Kontuan hartu behar da diktadura garaia zela Añarbeko presa egin zutenean. Gainera, garai hartako gizarteak argi zuen ura beharrezkoa zela.
Urtegia egitearekin, ordea, ez ziren konpondu arazo guztiak, ezta?
Aurrena urtegia egin zuten, baina, gero, ura banatu egin behar zen mankomunitateko herrien artean. 1987tik 1991ra Xabier Albistur zen Donostiako alkatea eta mankomunitateko presidentea, Uraren kalitatearekin arazo handi bat zegoen, nahiz eta laborategietan emaitza onak ematen zituen. Jendea gaixotu egiten zen, eta usain eta kolore kaskarrak zituen urak. Petritegiko araztegia eginda konpondu zuten arazoa. Gero, berriz, Odon Elorza alkate izan zen urteetan, ur zikinekin zer egin izan zen arazoa. Agintari guztiek izan dute konpondu beharreko zerbait. Gaur egun, aginte politikoaz gain, enpresa publiko bat dago kudeaketarako: Agasa.
Añarbeko urtegiarentzat garrantzitsuak izan diren pertsonen artean Jose Eizmendi aipatu duzu. Besteren bat nabarmenduko zenuke?
Jose Zuazola ere oso garrantzitsua izan zen. 1946an, ingeniari lanpostua lortu zuen Donostiako Udalean, eta Donostiak izango zituen ur beharrak konpontzeko neurriak proposatu zituen. AEBetan egondakoa zen, eta asko zekien gaiaz. Donostia urez hornitzeko proiektua idatzi zuen, eta urtegi baten beharra aipatu zuen. Enobietakoa egiten 1953an hasi ziren, eta 1960an amaitu zuten, ez zegoelako dirurik. Amaitu zutenerako txiki geratuta zegoen. Memoriaren aldetik, Francisca Fernandez ere oso garrantzitsua izan da. Añarben hartu zuten lehen langilea izan zen, eta orain dela gutxi hartu du erretiroa.
Lana osatzeko, mankomunitatearekin zerikusia izan duten hainbat kiderekin bildu zarete.
Aktek-eta informazio ugari ematen dute obrei, erositako lurrei, zuhaitzen mozketei eta abarri buruz. Azken batean, Añarberen historia historia soziala ere bada, eta horren atzean dagoen guztia jakiteko elkarrizketak egin ditugu. Niretzat hori izan da interesgarriena: zer bilera izan ziren, zer harreman sortu ziren urtegia aurrera eramateko… |
2023-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/230685/euskara-eta-umorea-edozein-herritara-eramatea-da-nire-funtzioa.htm | Bizigiro | «Euskara eta umorea edozein herritara eramatea da nire funtzioa» | Gaztelaniaz hasi zen umorea sortzen, baina barruak esan zion euskarari ekarpena egin behar ziola. Ion Martinez 'Txiki'-k hogei urte egin ditu bakarrizketekin, eta urte eta erdiko agurrean murgildu da. | «Euskara eta umorea edozein herritara eramatea da nire funtzioa». Gaztelaniaz hasi zen umorea sortzen, baina barruak esan zion euskarari ekarpena egin behar ziola. Ion Martinez 'Txiki'-k hogei urte egin ditu bakarrizketekin, eta urte eta erdiko agurrean murgildu da. | Jario handikoa da Ion Martinez Txiki (Donostia, 1980), eta bakarrizketa txiki bat eskaini du ia ordubeteko elkarrizketan. Hogei urte igaro ditu oholtza gainean, pasioaren izenean, baina erabaki du nahikoa dela. Nekatu egin da. Agur gisa, umorezko azken bakarrizketa ematen ari da herriz herri: Euskaldunen jatorria, historia eta irria. 2024ko urri edo azaro aldean egingo du azkena; ondo bidean, Donostian. Basque Culinary Centerreko mantentze lanekin uztartzen du sormen lana.
Umorista bati elkarrizketa seriorik egiterik ba al dago?
Bai. Nik beti ezberdintzen ditut Ion Martinez eta Txiki. Oso jende gutxik ezagutzen du Ion, eta askok Txiki. Nik nahiago ditut Ion ezagutzen dutenak. Askoz pertsonalagoa da Ion, sentikorragoa.
Baina nor da, orduan, oso ezaguna ez den Ion Martinez hori?
Proiektuetan eta bizitzan bertan pasio handikoa den pertsona bat, kulturaren eta euskararen alde auzoan [Donostiako Antiguan] lan asko egindakoa. Asko gustatzen zait bidaiatzea, norbait ezagutzen dudanean ere indar guztia horretan jartzen dut harreman polit bat sortzeko… Nahiko sentibera naizela uste dut, baina oholtzan hori ez da nabaritzen.
Ezin da nabaritu?
Bakarrizketak egitean, ez. Tira, Euskal Herriaren historia kontatzen dut azken bakarrizketan [Euskaldunen jatorria, historia eta irria], eta zergati bat dauka horrek. Gure herriaren historia gutxi ezagutzen dugu, eta hori plazaratu nahi nuen, jendeak jakin zezan denok nafarrak izan ginela, orain gure kultura oso garrantzitsua dela, pertsonaia ikoniko horiek ez direla ezerezetik sortuak, denak daukala ibilbide bat, eta altxor bat daukagula, euskara, gaur arte iraun duena eta bidea egiten jarraitu behar duena.
Oso gauza serioa omen da umorea…
Nire ustez, antzezlanak serioagoak edo metodikoagoak dira. Bakarrizketetan, umorea sortzea izaten dut helburu, jendeak ondo pasatu dezan, ia hausnarketarik gabe. Azken bakarrizketan, ordea, bi aldeak uztartu nahi nituen, komedia eta historia, umorea eta seriotasuna.
Umetatik broma giroan bizi izan zenuen egunerokoa?
Bai… Gelan ere ni nintzen bihurriena eta gehien hitz egiten zuena. Betidanik izan naiz oso azkarra erantzuten. Kuadrillan ere, energia handikoa izan naiz beti, oso umoretsua, eta oraindik ere eusten diot horri, 42 urte izan arren. Geroz eta serioagoa naizela uste dut, hala ere, eta asko maite dut, gainera, sakon hitz egitea.
Askok sinpletasunarekin lotzen dute umorea, baina lanketa handia dago bakarrizketa bakoitzaren atzean, ezta?
Bai. Igandean bakarrizketa bat egin nuen Amezketako zelai batean, eta denak harrituta gelditu ziren. Baina nik 130 aldiz egina dut bakarrizketa hori, eta oso ondo dakit zer eta nola esan behar dudan nik nahi dudanean barre egin dezan jendeak. Dena natural botatzea, hori da kontua. Azken bakarrizketaren amaieran jendea hunkituta gelditzen da, azken emanaldia delakoan, baina argi esaten diet haien herriko azkena dela, agur bira bat egin nahi dudala nik; orduan joango naizela betirako. Herriz herri ari naiz agurtzen, gustatzen zaidalako Andoaingo Bastero kulturgunean agurtzea, baina baita Burgiko [Nafarroa] eta Amorotoko [Bizkaia] lokal batean aritzea ere.
Agur askoko agurra da zurea, handienen parekoa.
Zazpi probintzietara iritsita esan nahi diot agur Euskal Herriari. Lortzea espero dut; horrekin, pozik joango naiz. 2024ko urri edo azaro aldean agurtzea espero dut, emanaldi berezi batekin. Donostian itxi nahi dut zirkulua.
Eta gero, zer?
06:00etan esnatzen hasiko naiz, txoriak ikusteko. Ornitologo lanetan hasiko naiz, agian [barrez]. Gogorra da antzerkiaren, bakarrizketen eta kulturaren arloa. Ordu asko dira, oso lan bakartia da, nik sortzen baitut dena. Harro nago egindako bidearekin, baina oso nekagarria da. Emanaldia bera gutxienekoa da, baina gainerako guztiak asko nekatzen du. Kulturajale izango naiz aurrerantzean ere, oso sortzaile onak baitauzkagu herri honetan.
Psikologikoki nekatu zara?
2010ean Aldatzen Laguntzen antzerki taldearekin hasi nintzenetik, urte bakar batean ere ez naiz gelditu, eta nekagarria da psikologikoki, fisikoki eta zentzu guztietan. Baina pasioak aurrera egiten laguntzen du beti, pieza berriak sortzen, eta hortik etorri zen Birritan bortxatua lana, adibidez. Sentitu nuen ezin nuela egin hori baino gehiago, eta, [Jorge] Oteizak zioen moduan, horregatik erabaki nuen uztea. Lau antzezlan egin genituen guztira. Lan neketsua da sorkuntza, eta zaila da gutxieneko baldintza batzuk bermatuta dauzkaten saioak lortzea. Nekagarria da.
Noiz sartu zinen antzerkiaren munduan?
[Donostiako] Ibai ikastolan jada beti gustatzen zitzaidan Pernando Amezketarraren rola jokatzea. [Donostiako] Politeknikora joan nintzenean sartu nintzen lehen aldiz antzerki talde batean, eta urte haietan jada kulturazaletasuna piztuz joan zitzaidan pixkanaka, musikara gerturatuta nenbilen ordurako, zinemara ere bakarrik joaten hasi nintzen… 2002an hasi nintzen bakarrizketak egiten, aktore izan baino lehen, eta 2010ean egin nituen antzerki sorkuntzarako ikastaroak. Alex Tello lagunak asko lagundu zidan, eta orduan sentitu nuen bide hura egin nahi nuela, barrua askatzen laguntzen zidalako.
Etxean nola bizi dute zure antzezle eta umorista bidea?
Ni ez naiz aktore lanetik bizi, nahiz eta hainbat saio egin eta diru pixka bat lortu. Oso zaila da hortik bizitzea. Euskal Herrian kulturatik bizi direnen artean, gehiago dira artista ez direnak, artistak baino: kultur teknikariak eta beste hainbat. Ezin dut ulertu eta tristatu egiten nau.
Etxetik jasotakoa duzu antzerkiaren inguruko pasio hori?
Ez. Gurasoak ez dira oso kulturazaleak. Baserri mundukoa da ama, Orendaingoa, eta donostiarra aita, sukaldari izandakoa. Hamaika saltsatan ibili zen aita, baina etxean ez dut barneratu kulturarenganako maitasun hori. Zinemara, antzokietara, kontzertuetara… bakarrik joaten hasi nintzen, eta gerora, musikak lagundu zidan bereziki kultur munduan sartzen, kontaktu asko baineuzkan. Arreba eta anaia zaharragoak dauzkat, eta etxeko txikia naiz ni. Bi ume ditu anaiak, eta asko maite dut ilobekin egotea. Gustatzen zait harreman hori, eta oso harro nago haiek ere ikusi dutelako osaba herriaren eta euskararen alde zerbait egiten ari dela.
Aita sukaldaria izan zela esan duzu. Horregatik ari zara lanean Basque Culinary Centerren?
Mantentze lanetan aritu izan naiz beti. Erregulazio Automatikoko Sistemak ikasketak egin nituen, programaziokoak, baina elektrikari hasi nintzen gero, Donostiako farolak mantentzen; Kutxan aritu nintzen ondoren… Orain, hiru urte daramatzat Basque Culinary Centerren. Goizez aritzen naiz han, eta aukera ematen dit arratsaldean antzerkian aritzeko. Aita ikusita, sukaldaritzak ez nau inoiz erakarri izan.
Umorea eta euskara. Duela hogei urte, zein zen errealitatea?
Bertsolariak dira onenak bakarrizketetan. Pernando Amezketarra, [Andoni] Egaña, [Angel Mari] Peñagarikano… Zer-nolako bertsoak, txisteak… bota dituzten eta botatzen dituzten. Edo Iker Zubeldiak berak ere bai. Erdaraz hasi ginen gu bakarrizketekin, El club de la comedia-ren bidetik. Herri txikietatik deitzen ziguten gero, ordea, eta pentsatzen genuen: “Nola joango naiz hara erdaraz hizketan?”. Orendaingo osabak ere hala esaten zidan: “Ion, hain borrokalaria eta erdaraz?”. Pixkanaka hasi nintzen euskaraz idazten eta probatzen, Jon Plazaolarekin batera, eta uste dut biok izan garela euskarazko bakarrizketetan lehenengoak, Kike Amonarrizen baimenarekin.
Azken urteotan Barre librea-rekin eta Hiru Damatxorekin-eta bidea egiten ari da, baina, nire izaera kontuan hartuta, oso bestelakoa. Nire herriari dagokionez, oso erromantikoa izan naiz beti, toki askotara joan naiz musu truk, eta erdi profesionalak dira oraingoak. Tristatu egiten nau horrek. Euskara eta umorea edozein herritara eramatea da nire funtzioa.
Gai guztiak dira umorerako aproposak? Non dago muga?
Uste dut gai guztiekin egin daitekeela umorea, bai. Gaur egun, asko hitz egiten da arazo psikologikoei buruz, emakumeen aurkako bortizkeriari buruz ere bai; politikari buruz hitz egitea oso erraza da: EAJz, EH Bilduz edo Voxez, berdin zait. Egoera politikoa aldatu egin da, eta jendea baretu egin da. Ikusleek jartzen dute umorearen neurria, eta ez da gauza bera umorea Viktoria Eugenian edo Abaltzisketan egitea. Lehen hamar minutuetan jendea zeureganatzea da kontua; hortik aurrera, edozer gauza esan daiteke jada. Usaindu egiten da plaza bakoitza.
Euskal Herria luze-zabalean ezagutu duzu. Zein herrirekin maitemindu zara?
Ezusteko asko hartzen dira, eta horretarako ez dira behar berrehun ikusle. Oionera [Araba] joan nintzen, adibidez, euskaltegira, eta jende zoragarriarekin topo egin nuen. Antolatzaileak pasioz eta goxo egiten badu bere lana, %95ean ondo funtzionatzen du gero bakarrizketak. Burgi [Nafarroa] berezia da niretzat, Bergara, Lapuebla de Labarca [Araba]…
Zure gertukoek esana da grina handikoa zarela lanean, gorputz eta arima aritzen zarela, intentsitate handikoa zarela…
Oso pasionala naiz, bai proiektuekin eta baita bizitza pertsonalean ere, baina pasio horrek nekea sortzen du gero. Ondo nagoenean, izugarri gozatzen dut gauza bakoitzarekin, baina, ondoren, handiak izaten dira kolpeak ere. Asko sufritzen dut txarrean.
Etxean prestatutako txisterik landuena bota duzu jendaurrean, eta ez barrerik, ez txalorik…
Gertatzen dira horrelakoak ere, baina gauza horiek hobeto kudeatzen ikasten da denborarekin. Zirrikituak bilatzen ikasi behar da. Saioren bat ez denean ondo atera, kolpea hartuta sartzen naiz autoan, baina autotik lagun bati deitzen diot ia saio bakoitzaren ondoren, barrua askatzeko eta bidaia errazago egiteko.
Zein dira ikusleak zeureganatzeko huts egiten ez duten bizpahiru sekretuak?
Nire kasuan, energia eta pasioa. Berdin zait 100 edo 500 euro kobratzea; nik berdin egiten dut lan, bihotz eta arima. Ahoz ahokoa izan da nire bidea, eta izugarria da herri batetik deitzea esateko hara eraman nahi nautela. |
2023-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/230686/bilboko-su-festen-lekua-aldatzeko-eskatu-dio-arartekoak-udalari.htm | Gizartea | Bilboko su festen lekua aldatzeko eskatu dio arartekoak udalari | Iazko Aste Nagusian su hartutako eraikinetako bizilagunek eskatuta egin du eskaera. Udalak erantzun du aztertuko duela, edo lekua aldatu edo segurtasuna indartuko duela. | Bilboko su festen lekua aldatzeko eskatu dio arartekoak udalari. Iazko Aste Nagusian su hartutako eraikinetako bizilagunek eskatuta egin du eskaera. Udalak erantzun du aztertuko duela, edo lekua aldatu edo segurtasuna indartuko duela. | EAEko Arartekoak Bilboko Epaltzaren Alargunaren kaleko 9. eta 10. zenbakietako etxebizitzetako bizilagunen eskaera babestu du: Bilboko Udalari eskatu dio Aste Nagusian gauero egin ohi den su festa lekuz aldatu dezala. Izan ere, iazko jaietako azken zapatuan sutea piztu zen bi eraikin horietako teilatuetan, eta, bizilagunen arabera, su festak eragin zuen. Bizilagunek lehenago ere egina zioten eskaera hori udalari, baina, salatu dutenez, ez dute erantzunik jaso. Orain, udalak Arartekoari erantzun dio aztertuko duela eskaera. Bizkaiko Hitza ahalegindu da udalak zer egingo duen jakiten, baina ez du erantzunik jaso.
Bizilagunek azaldu dutenez, Arartekoari emandako erantzunean udalak esan du bi aukera aztertzen ari dela: piroteknia jaurtitzen den eremuaren lekua aldatu edo “segurtasun baldintzak hobetu”, “herritarren beharrei erantzun eraginkor eta efizientea emateko”. Hala ere, udalak Arartekoari azpimarratu dio erabaki hori “udaleko hainbat arlok” hartu behar dutela. Arartekoak “bukatutzat” jo du bere eginkizuna auzian, eta horrek bizilagunen ezinegona eragin du, udalak ez duelako “ezer zehaztu”. Beraz, Aste Nagusia hasteko hilabete pasatxo falta denean, bizilagunek oraindik ez dakite aurten nondik eta zelan botako diren suak.
Mallona inguruan egoten da ipinita Bilboko zerua koloreztatzen duen piroteknia, Etxebarria parkearen eta Zazpikaleen artean. Bizilagunen arabera, sarritan topatu dituzte hondarrak haien etxeetan, eta noiz edo noiz sua ere ikusi izan duten teilatuan. Baina iaz arte ez dute halako ezbeharrik izan. Abuztuaren 27an izan zen sutea. Eraikineko bizilagun batek 112 zenbakira deitu zuen 23:06an, teilatuan garrak agertu zirela ohartarazteko. Ordurako, argindarra joana zen eraikinean. Bizilagunak bere etxeko fusibleak aztertu zituen, eta kalera atera zen begiratzera ea beste eraikinetan argirik zuten. Orduan ikusi zituen garrak. Sutearen ondorioz, kale horretako 8., 9. eta 10. zenbakietako bizilagunak etxetik atera zituzten, eta handik gertu zeuden hainbat txosnatan jaiaz gozatzen zebiltzan herritarrak ere aterarazi zituzten. 03:00 aldera itzali zuten sutea.
Lehen une hartan sutera joan ziren suhiltzaileek idatzitako partean su festa aipatu zen sua piztu izanaren erantzule nagusi. “Suzirietako batek bi zatitan tiro egin zuen modu horizontalean”, zioen lehen idatzi hark. “Teilatua ondo zegoen, ez zegoen obrarik, eta su festa izan eta berehala gertatu da. Horrek pentsarazten du sutearen jatorria, ziur aski, suteengatik izan zela”, han ibilitako suhiltzaileen arabera. Dena den, biharamunean Juan Mari Aburto alkateak ukatu egin zuen. Udalak eskatuta, Bilboko udal suhiltzaileek ikerketa bat egin zuten. Urrian jakin ziren emaitzak, eta zioen “argindar kutxa batean” sortu zela sua; “zirkuitu labur batek eragin zuen”.
Argindar kutxa erabilgarri ez
Bizilagunen esanetan, “urteak dira” argindar kutxa hori erabilgarri ez dagoena. Gainera, sutea piztu zen etxebizitza “oso-osorik zaharberritu” zuten 2018an, “teilatu eta guzti”, Bilboko Udalak gainbegiratutako obra batean. Bosna solairu dituzte Epaltzaren Alargunaren kaleko 9. eta 10. zenbakietako eraikinek. 9. zenbakiko azken solairuak izan zuen kalterik gehien. Sutetik hamar hilabete igaro diren honetan, familia bi oraindik ere ezin izan dira euren etxeetara itzuli, eta beste bik konpontze lanetan jarraitzen dute. |
2023-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/230687/bularreko-minbizia-gizonen-arazoa.htm | Gizartea | Bularreko minbizia, gizonen arazoa | Gizonek ere izan dezakete bularreko minbizia: kasuen %1,5 dira, zehazki. Intzidentzia hain urria izanik, asko ez dira kezkatzen bularrean koskor bat igartzen badute; ondorioz, emakumeena baino beranduago diagnostikatu ohi da. | Bularreko minbizia, gizonen arazoa. Gizonek ere izan dezakete bularreko minbizia: kasuen %1,5 dira, zehazki. Intzidentzia hain urria izanik, asko ez dira kezkatzen bularrean koskor bat igartzen badute; ondorioz, emakumeena baino beranduago diagnostikatu ohi da. | Datuak argiak dira, eta sinbolikoki ere islatzen da estatistika, kolore arrosaren nagusitasunarekin: bularreko minbizia emakumeei lotutako gaixotasuna da, batez ere. “Andreengan, intzidentzia handiena duena da, dudarik gabe”, nabarmendu du Maria Vivancok —bularreko minbizia ikertzen du Zamudioko CIC Biogunean—. Baina ez da haien kontua soilik, gizonei ere erasaten baitie: Geicam ikerketa gunearen arabera, EAEko bularreko minbizien %1,5 maskulinoak dira —ez dago Bizkaiko daturik—. Kasuok ikusarazteko eta prebentzioa sustatzeko, hitzaldiak eman zituzten Vivancok eta Marius Soler Invi gizonezkoen bularreko minbiziaren erakundearen sortzaileak ostiralean, Gordexolako Ibarra aretoan, Acambi bularreko eta minbizi ginekologikoaren Bizkaiko elkarteak antolatuta.
Izan ere, intzidentzia apalak ia ikusezin bilakatu du arazoa: areago, gizon askok ez dakite paira dezaketenik ere. Sintometan ez dago ezberdintasunik, Vivancoren esanetan: bularretan koskor bat agertzen da kasu gehienetan —%80tan, gutxi gorabehera—, eta horrek sortzen du kezka. Hala izaten da emakumeengan, bederen: kontzientzia handiagoa dagoenez, ikerlariaren hitzetan, andreak “erneago” egoten dira bularraldeko aldaketekiko. Ez da beste horrenbeste gertatzen gizonekin, ordea. “Koskortxo bat igartzen badute, batzuetan ez diote kasurik egiten”.
Ikusi gehiago: Marius Soler: «Gizon askori mesede egin die nire kasu klinikoak»
Eta, aintzat hartzen dutenerako, “berandu izan daiteke, eta konplikazioak izan ditzakete”, Anabel Jimenez Acambiko presidenteak azpimarratu duenez. Tumorea antzeko faseetan harrapatzen denean, biziraupena berdintsua izaten da hala gizonengan nola emakumeengan, Vivancoren esanetan; baina gizonezkoenak “askoz” beranduago diagnostikatzen dira, eta, ondorioz, sarritan metastasia eratuta egoten da ordurako. “Hori dela eta, pronostikoa okerragoa izaten da”, nabarmendu du ikerlariak.
Hala, prebentzioa da gakoa, Vivancoren eta Jimenezen irudiko. “Kontzientziatuta egotea garrantzitsua da: bularrean zerbait arraroa igartzen badute, kontsultatu behar dute”, Vivancoren arabera. Batzuetan, baina, lotsak oztopatu egiten du laguntza eskatzea, Acambiko presidentearen hitzei erreparatuta. “Emakumeei lotuta dagoen gauza bat denez, uste dut gizon batzuek tabu bat moduan sentitzen dutela”. Nekez jotzen dute erakundera, behintzat: orain dela urte asko, gizonezko bi bazkide izan zituzten, baina gaur egun ez dute batere. Komunikazioa haiengana ere bideratzea dute buruan, eta Solerrekin lan egiteko asmoa daukate bide horretan.
Ikerketan ere desagertuta
Ikusgaitasun faltak ez du soilik eragiten prebentzioan eta diagnostikoan; ikerketan ere, intzidentziak ondorioak ditu, Vivancok nabarmendu duenez. “Ikerlariek ez dugu bazter utzi, baina ikertzeko zailagoa da, kasu gutxiago daudelako”. Urte asko daramatza bularreko minbiziarekin lan egiten, tumore mota horien lagin andana bat jaso du, baina denak izan dira andreenak. “Gizonen lagin gutxiago daude. Agian, ez dituztelako ematen; edo, lagin txikiagoak direnez, beharbada ezin izan dira ikerketetarako erabili”. Gutxieneko tamaina bat izan behar dute ehunok, ospitaleko azterketa guztien ostean zerbait sobratu dadin.
Ahalegintzen dira tumore primarioekin lan egiten —pazienteengandik zuzenean jasotzen dituztenak—, baina, eskura ez dituztenean, zelula ereduetara jotzen dute, ikerlariak xehatu duenez. “Pazientearen ehun zati batetik lortzen dira ereduok; zelulak hazten jartzen dira giza gorputzeko baldintza berberetan —37 gradutan, hala nola azukreak eta aminoazidoak dituen inguru batean…—. Baina haztea ez da beti erraza”. Prozesua arrakastatsua denean, zelulak etengabe ugaritu litezke, urteetan, eta beste ikerlariekin parteka litezke, emaitzak lagin gehiagotan aplika ditzaten. Baina lagin primarioekin bezalaxe, gizonen zelula ereduekin ikertzea ez da erraza, “askoz gutxiago” baitaude.
Gizonen bularreko minbizian ikerketa zehatz gutxiago dagoela adierazi du Vivancok. Baina, hala ere, zientziak eskain ditzake konponbideak. “Emakumezkoen minbiziaz ikasitakoa aplikatu ahal izan dugu, oro har; tratamenduak antzekoak dira”. Biziraupenari erreparatu dio. “Aplikagarria izango ez balitz, gizonak gehiagotan hilko lirateke minbiziaz andreak baino, eta ez da horrela”.
Ikerlariaren irudiko, horrek iradokitzen du gizonen eta emakumeen tumoreak ez direla hain ezberdinak. Tumoreen artean, hainbat aldaera daude, eta, hortaz, desberdintasunak handiagoak izan daitezke bi emakumeren tumoreen artean, gizonen eta emakumeen tumoreen artean baino. “Bi kasuetan, ugarienak dira hormonen menpekoak direnak”, zehaztu du Vivancok. Tumoreen arteko aldeak hobeto ezagutzea da bidea, aldaera batzuetarako terapia eraginkorragoak sortzeko.
Gako nagusia, ordea, prebentzioan kontzientziatzea da, ikerlariaren iritziz. Eta horretan ere erabilgarria da orain arte garatutakoa, Jimenezek esan duenez. “Emakumeei esaten diegunak balio du gizonentzat”. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230688/marius-soler-gizon-askori-mesede-egin-die-nire-kasu-klinikoak.htm | Marius Soler: «Gizon askori mesede egin die nire kasu klinikoak» | Marius Soler: «Gizon askori mesede egin die nire kasu klinikoak». | 2016an bularreko minbizia harrapatu zioten Marius Solerri, metastasi fasean. Emakumeengan soilik probatutako tratamendu batek emaitza izan zuen, eta gizonengan aplikatzen dute orain.
Arraroa egin zitzaion aipatu zioten lehenengo aldian, ez baitzekien halakorik badenik: gizonezkoek ere eduki dezakete bularreko minbizia. Aukera aintzat hartu ere ez zuen egiten, baina, urte gutxiren buruan, aditua egin da tumore motetan, ospitaleko probetan, hormona andanetan, askotariko tratamenduetan; eta luze eta zabal hitz egin du horiez. Ez zekien bularreko minbizi maskulinoa badagoenik, baina orain dela sei urtetik bizi da gaitz horrekin Marius Soler (Bartzelona, 1974) Invi gizonezkoen bularreko minbiziaren erakundearen sortzailea. Soler gaixotasunaz eta bere lekukotzaz arituko da gaur Gordexolan, 20:00etan, Acambi bularreko eta minbizi ginekologikoaren Bizkaiko erakundeak antolatutako hitzaldian.
2016ko abuztuan, koskor bat atzeman zuen titiburuetako baten ondoan. Ez zion kasurik egin, eta handituz joan zen hilabeteekin, harik eta bazterrezin egin zen arte. “Egun batean, ohean geratu nintzen, erabat iltzatuta; saihetseko minaren minez, ezin nintzen mugitu ere egin”. Larrialdietara deitu zuen, eta etxera etorri zitzaion medikuaren ahotik jaso zuen ezustea. “Esan zidan kontraktura bat ematen zuela, baina titiburua oso atzeratuta neukala, gizonek ere garatu dezakegula bularreko minbizia, eta joan nendila espezialista batengana”. Baina ez zekiten norengana jo. Solerren emaztea bere ginekologoarekin jarri zen harremanetan, eta haren kontsultan artatu zuten aurrena, emakumez betetako leku batean. “Esplorazio hutsarekin baieztatu zuen tumore gaizto bat zela”.
Mamografia batean bi lesio harrapatu zituzten. Solerrek min handia zuen garondoan, baina hasieran medikuak ez zuen lotu minbiziarekin; ez kezkatzeko esan zion, albisteak eragindako ezinegonaren kontua izango zela. Mina indartu egin zen, ospitalean ingresatu zuten, eta han topatu zuten oinazearen jatorria, PET positroi igorpenezko tomografia baten bidez. “Hezurretan 21 lesio ikusi zituzten. Bularreko minbizi metastasiko bat zen, laugarren fasean. Bizi itxaropen oso txikia eman zidaten, sei hilabetetik urtebetera artekoa”. Kimioterapiak eta terapia hormonalak ez zuten emaitzarik izan, eta urtebetean hiru aldiz ingresatu zuten minengatik, eta hiru interbentzio egin zizkioten, guztira.
Tratamendu erabakigarria
Beste bide bati ekin zion 2018ko maiatzean. Onkologoak aipatu zion tratamendu bat onartu berri zutela, ziklinen inhibitzaile bat, sistema hormonala erabat blokeatzen duena; ez zen harentzat aproposa —kimioterapiarik jaso gabekoentzat baitzen, eta emakumeengan baino ez baitzegoen probatuta—, baina hauspoa eman zion: ospitale publiko batean jaso behar zuen, eta Bartzelonako Clinic ospitalean onartu zuten bere kasua. “Miraria gertatu zen. Lau urte eta erdian, bizi kalitate oso ona eduki dut, ia albo kalterik gabe —mina interbentzioen ondoriozkoa da—”. Minbiziak indarra galdu du, baina ezin da osatu, eta tratamendu aldaketak egin behar dira sarri. Tratamendu berriak lau urte eta erdiz funtzionatu zion, eta iaz antzeko sendagai bat hartzen hasi zen.
Solerren kasua mugarri bat izan da, hein batean. “Gizon askori mesede egin die nire kasu klinikoak. Tratamendua emaitza oso onak ematen ari da gizonezkoengan”. Alabaina, medikuntzan bidea dago egiteko. “Lehen lerroan, profesional asko ezjakinak dira. Niri ez zait gertatu, baina kasuak entzun ditut: lehen arretan, askotan kasuei ez zaie garrantzia ematen, eta etxera bidaltzen dituzte”. Era berean, aitzindaria izan zen gaitza helarazten, eta lotsa uxatu die beste batzuei: haren ondoren, ia berrogei gizonek hitz egin dute publikoki eritasunaz. | ||
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230689/darfurren-egindako-krimenak-ikertzen-hasiko-da-nazioarteko-zigor-auzitegia.htm | Mundua | Darfurren egindako krimenak ikertzen hasiko da Nazioarteko Zigor Auzitegia | Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazkaren harira, hiru hilabeteotan Darfurren egindako eraso «guztiak» ikertu nahi ditu auzitegiak. Gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak leporatzen dizkio talde paramilitarrari. | Darfurren egindako krimenak ikertzen hasiko da Nazioarteko Zigor Auzitegia. Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazkaren harira, hiru hilabeteotan Darfurren egindako eraso «guztiak» ikertu nahi ditu auzitegiak. Gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak leporatzen dizkio talde paramilitarrari. | Sudango armadaren eta RSF Azkar Laguntzeko Indarrak talde paramilitarraren arteko gatazka hasi eta hiru hilabetera, epe horretan Darfur eskualdean egindako gerra eta gizateriaren aurkako krimenak ikertzen hasiko da NZA Nazioarteko Zigor Auzitegia. Karim Khan fiskalak eman zuen erabakiaren berri, atzo.
Apirilean ekin zioten bi aldeek boterea eskuratzeko lehiari, eta, ordutik, gatazkak ez du ia etenik izan. Lapurretak, bortxaketak, nahita piztutako suteak, hilketak eta beste hainbat indarkeria mota ohiko bilakatu dira han, batez ere, Darfur eskualdean. Auzitegiak egindako ikerketa baten arabera, egoera bereziki larria da El Geneina hirian eta horren aldirietan. Masalit komunitate afrikarreko kideak dira han bizi diren gehienak, eta horiei eraso egitea eta hiltzea egozten die NZAk milizia arabiarrei eta RSF talde paramilitarrari.
Indarkeria horren adierazle da, esaterako, Mendebaldeko Darfurren izandako hilketa masiboa. Hobi komun batean 87 pertsonaren gorpuak topatu zituzten herenegun —horietako asko Masalit etniako kideak ziren—, eta NBE Nazio Batuen Erakundeak talde paramilitarrari egotzi zion horiek hiltzea. Erakundearen arabera, «nahikoa froga eta datu» bildu ditu erasoa RSFk egin zuela ziurtatzeko.
Bada, eraso horiek guztiak «gertutik» ikertu nahi ditu NZAk, eta, horretarako, webgune «seguru» bat jarri dute abian Interneten. Helburua zera da: informazioa duen edo krimen larriak salatu nahi dituen edonork modu seguruan hori egin ahal izatea. «Gure zeregina da gure jurisdikzioko krimenak ikertzea, hala nola genozidioak, gizateriaren aurkako krimenak eta gerra krimenak, eta horiekin zerikusia duen edonor ikertuko dugu», azpimarratu zuen Khanek. Alegia, Sudanen bakarrik ez, Sudandik kanpo ere krimen horiek egiten «laguntzen» duen edonor ere ikertuko duela auzitegiak. Besteak beste, AEB Ameriketako Estatu Batuek txalotu egin zuten, atzo, NZAren erabakia.
Ibilbide luzeko ikerketa
Oraingoa ez da Nazioarteko Zigor Auzitegiak Darfurren egindako sarraskiak ikertzen dituen lehen aldia. Duela hemezortzi urte, 2005ean, hasi ziren ikertzen lurralde horretan egindako gerra krimenak. Besteak beste, genozidioa eta bestelako gizateriaren aurkako krimenak egitea egozten diote garai hartako agintari Omar al-Baxirri. «Historia errepikatzeko arriskua dago» ohartarazi zuen, atzo, Khanek.
2003 eta 2008 urteen artean gertatutako krimenen harira, lau atxilotze agindu ezarri ditu, guztira, NZAk: horietako bat, hain justu, al-Baxirren aurka. Orain gutxi arte, Sudango espetxe batean zeuden al-Baxir eta harekin gobernuan izandako bi ministro ohi —horiei ere gerra krimenak egitea leporatzen die auzitegiak—. Sudango gatazka hasi baino egun batzuk lehenago, ordea, ospitale militar batera eraman zituzten al-Baxir eta ministro ohietako bat. Beste ministro ohiak, berriz, espetxetik ihes egin zuen armadaren eta paramilitarren arteko gatazka hasi eta hamar egunera. Khanek horien ezkutalekuaren berri emateko eskatu dio Sudango Gobernuari, baina, oraingoz, auzitegiak ez daki non dauden.
Ikerketaren harira, «zibilak babesteko» eta eskatu die fiskalak Sudango armadari eta RSFri. Gerra hasi zenetik beren etxeak galdu dituzte hiru milioi lagunek baino gehiagok, eta herrialdetik ihes egin dute beste 700.000 pertsonak baino gehiagok. Sudango Osasun Ministerioak emandako datuen arabera, 1.100 pertsona inguru hil dira apirilean gatazka hasi zenetik. Halere, zenbait erakundek uste dute hildakoen kopurua «askoz ere» handiagoa izan litekeela. |
2023-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/230690/ez-edozein-enpresa-eredu.htm | Ekonomia | EZ EDOZEIN ENPRESA EREDU | Enpresa egiteko beste modu bat badela, horren erakusgarri dira euskal kooperatibak. Leire Mugerzak eta Rosa Lavinek ongi ezagutzen dute eredua. Gizarteari nahiz herriari egiten dion ekarpena nabarmendu dute, eta ohartarazi, balioetan sendo badago ere, aitortza handiago baten beharra duela. | EZ EDOZEIN ENPRESA EREDU. Enpresa egiteko beste modu bat badela, horren erakusgarri dira euskal kooperatibak. Leire Mugerzak eta Rosa Lavinek ongi ezagutzen dute eredua. Gizarteari nahiz herriari egiten dion ekarpena nabarmendu dute, eta ohartarazi, balioetan sendo badago ere, aitortza handiago baten beharra duela. | Iraganari baino gehiago, etorkizunari begira dago euskal kooperatibismoa. Sustraiak ondo errotuak ditu lurrean, inguruan, herrian, eta hortik ari da munduratzen azken hamarkadetan. Enpresa egiteko beste modu bat posible dela aldarrikatu izan du mugimenduak hasieratik, hitzekin eta ekintzekin, eta hori bera berretsi dute eredu horren ordezkari nagusi bik ere, Leire Mugerzak eta Rosa Lavinek. Donostian elkartu ditu BERRIAk, ekonomia sozialaren hiriburu izendatu duten hirian, eta kooperatiben nazioarteko egunaren bezperan. Arretagunea Euskal Herrian jarria baitute mundu osoko kooperatibek aspaldian. Eta ez da kasualitatea.
Zer dute euskal kooperatibek munduari eskaintzeko? Zergatik dira erreferentzia?
ROSA LAVIN: Munduan erreferentzia bat da Euskadi hainbat arrazoirengatik. Batetik, kooperatiben aniztasunagatik. Konfekoopek 1.400 enpresa ordezkatzen ditu, eta horietatik %85 lan elkartuko kooperatibak dira, eta hori ez da beste inon gertatzen. Gainera, sektore askotakoak dira. Bestetik, kooperatibek duten internazionalizazio maila handia ere nabarmentzekoa da, baita inbertsio eta berrikuntza maila ere. Horrek guztiak egiten gaitu bereizgarri; zeren, printzipioak eta balioak berdinak dira mundu osoan, baina ezaugarri horiek hemen bakarrik daude.
LEIRE MUGERZA: Zera gehituko nuke: Mondragon, kasu honetan, bai eta gainerako kooperatiba gehienak ere enpresak direla, eta bakoitza bere esparruan lehiakorra dela. Eta munduko kooperatibetan hori ez da horren ohikoa. Gainera, elkartasuna oinarrizko printzipio bat da guretzat: balioa dauka, ez bakarrik beharra dagoenean edo zailtasunak daudenean laguntza ematen dugulako, baizik eta elkarrekin proiektuak egiten ditugulako. Uste dut bereizgarritasun garrantzitsua dela.
Nolakoa da ekonomia sozial hori munduko beste toki batzuetan? Nazioartean nola daude kooperatibak?
MUGERZA: Kanpora atera nintzenean pentsatzen nuen kooperatiba guztiak hemen bezalakoak zirela, baina ohartu naiz ezetz. Eta desberdintasun nagusia zera da: ez direla enpresak; funtzio ezberdinak dituzte, modu kooperatibo batean jarduten badute ere. Ekonomia sozialaren barruan beste entitate asko daude, noski, baina ez dute lotura handirik enpresarekin, eta, are gutxiago, enpresa aniztasunarekin.
LAVIN: Baina zergatik existitzen da desberdintasun hori? Hemen enpresaren dimentsio hori asko lantzen dugulako. Beste herrialde batzuetan pisu handiagoa du arlo sozialak; asoziazionismoari lotuago daude. Hemen gai gara errentagarritasun ekonomikoa edo lehiakortasuna eta eraldaketa sozial balantza berean jartzeko. Oreka hori lortzen dugu, eta hemendik kanpo balantza ez dago horren konpentsatuta.
Indartsu daude kooperatibismoaren balioak?
LAVIN: Nik uste dut baietz; are, gero eta indartsuago daudela esango nuke. Eta hori neurtzeko, oso termometro garrantzitsua da beste enpresa eredu batzuk kooperatibetan begiak jartzen hasiak direla. Enpresa eredu berriak sortu behar direla entzuten da, baina ez dago adarbakar urdinik bilatu beharrik: jada existitzen da eredu arrakastatsu hori, eredu kooperatiboa da, eta urteak daramatzagu lanean. Pandemiarekin agerian geratu zen enpresek ez ezik gizarteak ere elkartasun balioetara itzultzeko beharra duela, indibidualismotik aldendu eta kolektibotasunera itzultzekoa. Eta oinarrian hori da gure eredua.
Arrasaten, Debagoienean, oinarrizkotzat jotzen dira balio batzuk. Baina, esango zenuke gazteek barneratuak dituztela?
MUGERZA: Nik beti esan dut kasualitatez egin nintzela kooperatibista. Ingeniaritza ikasi ondoren, Eika kooperatiban egin nuen ikasketen amaierako lana, eta katigatu egin ninduen. Beraz, uste dut gazteei ikusarazi eta erakutsi egin behar diegula enpresa egiteko modu hau existitzen dela. Baina ez diskurtsoekin, ekintzekin baizik: ikus dezatela. Ni katigatu nintzen, bizi izan nuelako, eta ez kontatu zidatelako. Orduan ere gauza bera esaten zuten gazteez. Beraz, nik ez dut gauza bera errepikatuko: ez dut esango gaur egungo gazteek balio horiek ez dituztenik.
Rosa, zu ere kasualitatez egin zinen kooperatibista?
LAVIN: Bai, bai. Enpresa zientziak ikasi nituen, eta kooperatiben eta ekonomia sozialaren inguruko graduondoko bat egin nuen gero. Horrek praktikak egitera eraman ninduen, segidan kooperatiba batean hasi nintzen lanean... eta halaxe. Niretzat kooperatibismoa film on baten antzekoa izan da: ikusten hasten zarenerako kateatuta geratzen zara, eta ezinezkoa zaizu aldentzea.
Zer eman behar diote kooperatibek beren inguruneari?
LAVIN: Mezu gehiago zabaldu behar ditugu; horrelako elkarrizketa gehiago behar ditugu... Komunikatu behar dugu, eta betebehar hori guri dagokigu. Milioi eta erdi pertsonak dute loturaren bat kooperatibismoarekin Euskadin; hau da, herritarren %70ek baino gehiagok: edo kooperatiba batean lan egiten dutelako, edo seme-alabak ikastola batean dituztelako, edo beraien aurrezkiak banka kooperatiboan dituztelako... Lotura handia daukagu, eta benetan sinesten dugula ikusarazi behar dugu. Gure izateko, bizitzeko eta pentsatzeko modua da.
MUGERZA: Kooperatibismoa ez da helburu bat bere horretan, gizartea eraldatzeko tresna bat da. Eta zer esan nahi duen horrek? Bada, lanean pertsonen parte hartzea bermatzea; erabakiak partekatuak izatea; aberastasunaren banaketa oso muga zehatzekin egitea, lankideekin nahiz ingurunearekin; herriarekiko eta kulturarekiko errotzea... Gizarte bati eskain diezaiokeen guztia esan nahi du. Errotzea, esaterako, oso garrantzitsua da niretzako. Uste dut aukera asko eskaintzen duela gure lurraldearen etorkizuna bermatu ahal izateko.
Errotzea da kooperatiben eta Mondragonen baliorik handienetako bat?
MUGERZA: Errotzea oinarria da. Jaio ginen lekuan jaio ginen, gizarte horrek zituen beharrak erantzun bat behar zuelako. Inguruarekin lotuta egoteak ematen dizu zure inguruaren garapenarekin jarraitzea: kultura, herria, ezagutza, gazteak, nagusiak... denekin daukazu konpromisoa. Gaur egun ez ditugu lehen zituzten behar berberak, beste batzuk ditugu, eta horiei gure ereduarekin eta egiteko moduarekin erantzun diezaiokegu.
Enpresa talde handi bat da Mondragon, halere; kooperatiba asko multinazionalak dira. Nola eragiten du horrek?
MUGERZA: Badaukat esperientzia nazioartean plantak irekitzen, eta esango nuke baldintzarik garrantzitsuenetako bat gure egiteko modua dela. Arrasaten eta baita inguruan ere, enpresa kudeaketa arrakastatsua daukagu. Egiteko modu horiek oso errotuak ditugu hemen, baina kanpora joaten garenean ere berdin jarduten dugu. Izaera juridikoak, sozietate kooperatiboak izateak, ez du egiteko modu kooperatibista bermatzen, baina gure kasuan moduak ez dira aldatzen.
Rosa, ziur asko, maiz galdetuko zizuten Mondragoni buruz soilik, baina badira beste kooperatiba batzuk ere. Zenbateraino da eredu eta zenbateraino egiten die itzal?
LAVIN: Mondragon zer den aitortu behar da: euskal enpresa talderik handiena da, Espainiar estatuko zazpigarrena... Baina hortik harago, ehun kooperatiba baino ez dira; Euskadin ia bi mila ditugu. Noski, txikiagoak dira. Mondragonek industria alorrean pisu handiagoa du, eta gainerako kooperatibak txikiagoak dira. Gaur egun zailagoa da kooperatiba handiak sortzea.
MUGERZA: Baina enpresa sarea indartzen laguntzen dute. Mondragonen sortu den guztia ere ezerezetik sortu da. Eroski talde handi bat da egun, baina hasieran zazpi denda ziren. Alegia, bat ez da handi bilakatzen berehala; apustu egiten jarraitu behar da, etorkizunean dimentsio handiko zerbait lortzeko.
Rosa Lavin eta Leire Mugerza. Andoni Canellada, FOKU
Zer garrantzia du kooperatiben arteko saretzeak, elkarrekin lan egiteak?
LAVIN: Sarean lan egin beharraren adibidea Mondragon da. Izan ere, interkooperazioa gure beste baliorik garrantzitsuenetako bat da, eta haiek badakite hori nola egin. Beharrezko dituzten laguntzak eta tresnak eman behar dizkiegu kooperatibei elkarrekin lan egiteko, elkarren artean loturak sortzeko, muskulua irabazteko.
MUGERZA: Ezinbestekoa da, bai. Guretzat beharrezkoa da Konfekoop eta antzeko harreman sareetan egotea, izan estatuan, Europan edo munduan.
Azken urtean, hala ere, hizpide izan da kooperatiben arteko harremana, Mondragon barruan batez ere. Uste duzue barne gatazkak mehatxu izan daitezkeela kooperatibismoarentzat?
MUGERZA: Aipatu dituzun kasu bakar batek ere ez du inoiz Mondragonen eredu kooperatiboa zalantzan jarri, ez eta kooperatibismoa ere. Hori oso garbi utzi nahi dut. Eta bigarrenik: egia da, gatazkak izaten ditugu gure artean, haserreak... Baina bizitza hori da. Kontua da arazo horiekin zer egin talde indartsu eta kohesionatu bat izateko: mehatxu izan daitezke, edo aukera, aurrera indar handiagoz egiteko eta etorkizun kohesionatuago bat lortzeko; gu horretan gaude.
Zer enplegu mota sortzen dute kooperatibek? Enpleguaren prekaritateari aurre egiteko zer-nolako garrantzia daukate?
LAVIN: Galdera izarretako bat da, beti ateratzen dena... Enplegu duina kooperatibek sortzen dutena da: egonkorra, kalitatezkoa, jasangarria, lan osasuna zaintzen duena, kontziliazioa bermatzen duena, malgua eta zure ibilbide profesionalean aldatuz joango diren beharretara egokitzen dena, formakuntza eskaintzen duena, garapen profesionala ahalbidetzen duena, berritzailea dena... Horri guztiari lotu behar zaio modu demokratiko eta parte hartzaile batean egiten dugula.
MUGERZA: Lana da zuk enpresari eskaintzen diozuna; gu jabeak gara, lana eskaintzen diogulako. Beste eredu batzuetan kapitala da: dirua jartzen duzu, eta erabakimena duzu; gure kasuan, ez. Guk eskaintzen diogunak balio oso garrantzitsua dauka, eta, gainera, jabegoa ematen dizu. Beraz, pentsa zein garrantzitsua den. Rosak oso ongi azaldu du horrek esan nahi duen guztia.
Behin-behineko langileak gehiegi baliatzea kritikatzen zaizu, ordea. 2019ko Kooperatiben Legeak bazkide ez diren langileen kopurua handitzeko aukera eman zizuen, hain zuzen ere.
LAVIN: Gu ere enpresak gara, eta beste enpresa batzuen merkatu berean gaude; beraz, lehiakorrak izan behar dugu guk ere. Eta egon daitezke une batzuk non proiektu bat garatu behar duzun, ziurgabetasun handikoa izan daitekeena edo hasiera eta amaiera epe bat izan ditzakeena. Izan dezakezu enplegu oinarri egonkor bat, baina agian langile gehiago ere behar dituzu. Horretarako egin zen, hain zuzen ere, legea aldaketa. Asko kritikatu zen, baina guk ere behar genuen malgutasun hori, lehiakorra izan nahi bagenuen.
MUGERZA: Gure organoek oso argi dute: enplegu kooperatiboa sortu nahi dugu. Baina, Rosak dioen moduan, merkatuak gorabehera handiak izan ditzake, eta horri aurre egiteko behin-behinekotasuna behar dugu, nahiz eta gure helburua beste bat den.
Langileak erabakiguneetan egoteak badu eraginik haien inplikazioan?
MUGERZA: Nik baietz uste dut. Niri tokatu zait hainbat organotan egotea, eta horrek ematen dizun inplikazio maila handia da, bertatik bertara ikusten dituzulako proiektuaren nondik norakoak, erabakiak nola hartzen diren, nola eztabaidatzen diren. Mahai baten bueltan biltzen dira kolektiboak hautatutako bazkide-langileak; aberatsa da hori. Esango nuke kontseilu errektoreen aniztasunak asko hurbiltzen dituela kooperatibak pertsonengana, eta, halaber, asko ematen die kooperatibei.
Baina denen inplikazioa bera da organoekiko? Zer iritzi duzue sindikatuei buruz, esaterako? Egon behar dute?
LAVIN: Ez, ez luke zentzurik izango. Hor badago desberdintasun bat kooperatiben eta beste enpresa ereduen artean: guk ulertzen dugu ekonomikoki eta sozialki inguru demokratiko batean bizi behar dugula gure egunerokoan. Enpresari buruz hitz egiten denean, ordea, asumitzen da demokrazia ezin dela enpresan sartu. Hori ez da eredu kooperatiboan gertatzen; eredu kooperatiboan demokrazia ez da enpresen atarian geratzen: barrura sartzen da. Enpresa osatzen dugun guztiok daukagu gure hitz egiteko eta botoa emateko eskubidea. Beraz, ez du zentzurik hirugarren baten ordezkaritza egoteak; beste eredu batzuetan funtzio oso garrantzitsua dute, baina gurean ez.
Talentua da egun enpresen kezka nagusietako bat. Kooperatibetan, ordea, langileez gain arduradunez ere hitz egiten da sarri. Zenbateraino dira kooperatiben ezaugarriak oztopo liderrei edo zuzendariei eusteko?
MUGERZA: Tira, gure kasuan, portzentajea oso-oso txikia da. Gure artean, taldearen barruan, baditugu txandakatzeak, eta egon behar dute. Positiboa da hori. Baina kanpora joaten direnen kopurua oso txikia da. Zuzendari askorekin egotea tokatzen zait, eta esango nuke justu aurretik esandakoagatik dela; hau da, ereduak berak kateatzen ditu. Kanpora ateratzeko aitzakia izan ordez, bertan geratzeko arrazoi bat da.
Hala ere, emakumeak goi karguetara heltzeko aukera gehiago ematen dituen eredua dela esango zenukete? Biok zarete horren adibide.
LAVIN: Niretzat erraza izan da, nire kooperatiban %90etik gora emakumeak garelako. Dena den, datuei erreparatu besterik ez dago: administrazio kontseiluen edo erabaki organoen osaketei begiratuz gero, kooperatibetan kopurua handiagoa da enpresa eredu tradizionaletan baino. Horrekin ez dut esan nahi gurean ere egiteko lan asko geratzen ez denik, sektoreka, adibidez, alde handiak aurkitu daitezkeelako oraindik.
MUGERZA: Nik oso sektore ezberdinetan egin dut lan: industrian, hezkuntzan eta banaketan. Eta eremu bakoitzean errealitatea desberdina izan da. Nik neu ez naiz inoiz ezberdin baloratuta sentitu emakume izateagatik. Pertsona da baloratzen dena. Baina, guretzat, berdintasuna hasierako oinarria izan da, duela 30 urte, edo 60, [Jose Maria] Arizmendiarretak bere pentsamendua idatzi zuenetik. Esan nahi dut, berezkoa du kooperatibismoak; sorreratik ari gara.
Behin eta berriz errepikatu duzue eredu desberdina dela zuena, baina ez du aitortza berezirik nazioartean. Izan behar du?
LAVIN: Noski, urte asko dira hori aldarrikatzen ari garela. Ematen du eredu batzuei dena eginda ematen zaiela, eta beste batzuek urratsez urrats egin behar dutela bidea zerbait lortzeko. Bada, puntu horretan gaude: nazioartean errekonozimendua bilatu eta ereduak ekonomikoki nahiz sozialki duen garrantzia agerian utzi nahian, aurrera egin ahal izateko. Lagungarri zaigun araudi bat izan beharko genuke, kooperatibismoa sustatuko luketen politika publikoak izan beharko genituzke. Baina askotan kontrakoa gertatzen da: atez ate aritu behar izaten dugu egunero, aitortza hori lortu ahal izateko.
Makina bat ate jo duzue azken urteetan Lanbideko administrazio kontseiluan ordezkaritza lortzeko, baina oraingoz ez dizuete ireki. Zergatik da garrantzitsua bertan egotea?
LAVIN: Enpleguan daukagun pisua nabarmena delako, eta oraintxe administrazio kontseiluan dagoen enpresa eredu bakarrarekin ordezkatuta sentitzen ez garelako. Gurea beste eredu bat da, eta enpleguarekiko ikuspegia ere desberdina dugu: horregatik uste dugu bertan egon behar dugula, gure ikuspegia helarazteko, hain justu ere. Enplegu lege proiektuak Lanbide ezberdin baten aldeko apustua egiten du, modernoagoa, enplegu politika publikoen ardatza izango dena... Baina ezin da enplegu politika publikorik diseinatu eredu kooperatiboa kontuan hartu gabe.
Mondragonek lortu du azken urteetan ordezkaritza izatea zenbait elkarte eta forotan. Dena den, ematen du alderdiei kosta egiten zaiela eredu kooperatiboa politiketan txertatzea.
MUGERZA: Kooperatiba enpresa egiteko modu ezberdina da, beraz erabakiguneetan gure presentzia beharrezkoa da gero ondoriorik ez jasateko. Legeak edo arauak definitzeko orduan ez bagaude, arazoak izaten ditugu oinarrizko kontuetan, inor ez delako gutaz gogoratzen. Guk eskatzen dugu dagokigun lekuetan egotea, besterik ez. Zeren, guk egiten dugunak besteek egiten dutenaren balio bera dauka.
Ordezkaritza falta horren azken ondorioetako bat Lagun Aroren kotizazio sistema da, baina gehiago ere badira. Zeintzuk?
ELKARREKIN: [elkarri begiratu diote, eta biek batera esan dute] Berdintasun planak.
MUGERZA: Berdintasun planena ikaragarria da. Sorreratik ari gara berdintasuna lantzen, baina legea egitean ez zuten kontuan hartu gure eredua. Ondorioz, ezin ditugu berdintasun planak erregistratu. Sinestezina da. Gauza txikia eman dezake, baina oinarrizkoa da.
LAVIN: Arazoak ditugu berdintasun planekin, formakuntza zentroekin, ikertzaileekin... Gure ezaugarrietara egokituko den araudi baten beharra daukagu, beste eredu batzuen maila berean kokatuko gaituena; ez hobeto, ez okerrago. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230691/paueko-auzitegiak-debekua-ezarri-dio-migratzaileak-mugan-zaintzeko-droneen-erabiltzeari.htm | Gizartea | Paueko Auzitegiak debekua ezarri dio migratzaileak mugan zaintzeko droneen erabiltzeari | Neurria «neurriz kanpokoa» dela erran du epaileak. Prefetak helegitea ezarriko du. | Paueko Auzitegiak debekua ezarri dio migratzaileak mugan zaintzeko droneen erabiltzeari. Neurria «neurriz kanpokoa» dela erran du epaileak. Prefetak helegitea ezarriko du. | Frantziako Poliziak ezingo ditu droneak erabili migratzaileak Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan zaintzeko. Hala erabaki zuen atzo Paueko Administrazio auzitegiak hiru elkartek helegitea ezarri ondoan. Izan ere, ekainaren 28tik, droneen erabilera baimentzeko asmoz prefeturak emaniko erabaki baten ondorioz, Frantziako Poliziak droneak erabiltzen ahal zituen Bidasoa inguruan. Migratzaileen defentsarako hiru elkartek, ordea, neurriaren kontrako helegitea ezarri zuten berehala.
Migratzaileen defentsarako abokatuen elkarteak, hala, argudiatu zuen droneen erabilera «neurriz kanpokoa» dela, eta norberaren bizitza pribatua ez duela errespetatzen. Izan ere, Frantziako Poliziak eskubidea zuen droneak hegalarazteko Bidasoa ibaiaren inguruetako 22 kilometro koadroko eremu batean; hortaz, elkarteek zioten inguruko herritarren kontrako neurria ere bazela. Epaileak argumentu horiek kontuan hartu ditu neurria geldiarazteko. Erabakia jaso orduko, ordea, Pirinio Atlantikoetako Julien Charles prefetak jakinarazi du auzitegiaren erabakiaren aurkako helegitea ezarriko duela.
Migratzaileen defentsarako abokatuen elkarteko Ilazki Ortego abokatuak honela hitz egin zuen Euskal Irratietan helegitea jartzerakoan: «Erabaki dugu droneen erabilera baieztatzen duen erabakiaren aurka egitea, giza eskubideak urratzen dituelako erabakiak. Prefetak baimendutako eremua zinez zabala da, eta jendearen bizitza grabatzeko posibilitatea bazuen poliziak. Droneen erabilera geroz eta zabalagoa da, eta muga kontrolatzeko erabili nahi izateak erakusten du geroz eta kontrol handiagoa dagoela». Bestalde, kontrol mota hori «arrazista» dela salatu du: «Zuriak ez diren pertsonak izanen dira droneekin kontrolatuko dituztenak». Oroitarazi du zortzi etorkin hil direla muga pasatu nahian; «dagoeneko kontrol gehiegi» badela erakusten du horrek, Ortegoren ustez. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230692/etxebizitzen-salerosketa-14-jaitsi-zen-maiatzean-hegoaldean.htm | Ekonomia | Etxebizitzen salerosketa %14 jaitsi zen maiatzean, Hegoaldean | Etxe babestuen kopuruak nabarmen egin du behera urte arteko tasan (-%44,5). | Etxebizitzen salerosketa %14 jaitsi zen maiatzean, Hegoaldean. Etxe babestuen kopuruak nabarmen egin du behera urte arteko tasan (-%44,5). | Etxebizitzen salerosketak behera egin du laugarren hilabetez jarraian. Hego Euskal Herrian 2.491 etxebizitza saldu ziren maiatzean, INEren datuen arabera. Iazko hilabete berean baino 405 gutxiago dira (-%14).
Salerositako etxeetatik 490 izan dira berriak (%19,7), eta 2.001 bigarren eskukoak (%80,3). Hala ere, jaitsiera handiagoa izan da bigarren eskukoetan (-%17,7). Etxebizitzen eraikuntzan ere alde handia dago lurralde batetik bestera. Nafarroan maiatzean saldutako etxebizitzen %36,9 izan ziren berriak, baina %10 baizik ez Araban. Tartean daude Bizkaia (%15,6) eta Gipuzkoa (%13,4).
Aldea dago etxebizitza babestuen kopuruari dagokionez ere. Hego Euskal Herrian maiatzean salerosi ziren 70 baino ez baitziren izan babestutakoak (%2,8). Hala ere, askoz gehiago dira Araban (%15,3) eta Nafarroan (%8), Bizkaiarekin (%5,1) eta Gipuzkoarekin (%4,5) alderatuz gero.
Askoz ere handiagoa da, edonola ere, urte batetik bestera izandako aldea: tasa -%44,5 baita etxebizitza babestuei dagokienez. |
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230693/leire-mugerza.htm | Leire Mugerza | Leire Mugerza. | Ingeniaritza mekanikoko ikasketak egin zituen Mondragon Unibertsitatean. Etxebarriko (Bizkaia) Eika kooperatiban hasi zuen bere ibilbide profesionala, eta hainbat ardura kargu izan zituen bertan. 2008an, Lea Artibai ikastetxean jarraitu zuen bere jardun profesionala. 2012az geroztik, Eroskiko kontseilu errektoreko presidentea ere bada. Iaz geroztik, Mondragoneko Kongresuko eta Batzorde Iraunkorreko presidentea ere bada. Organoa eratu zenetik lehen emakumea da kargu horretan. | ||
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230694/rosa-lavin.htm | Rosa Lavin | Rosa Lavin. | Ekonomia eta enpresa zientzietako lizentziaduna da EHUn, eta ekonomia sozialeko graduondokoa ere badu. Hainbat enpresatan eta, nagusiki, kooperatibetan egin du lan, baina, gaur egun, ISS gizarte zerbitzu kooperatiban dihardu, finantza zuzendari gisara. 2015az geroztik, Konfekoop Euskadiko Kooperatiben Konfederazioko presidentea da. Kargu horren ardura duen aurreneko emakumea da; EAEko enpresa erakunde bateko buru den lehen emakumea da, halaber. Aurrez, Erkideko presidentea ere izan zen. | ||
2023-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/230695/isabel-herguera-eta-jaione-camborda-urrezko-maskorra-eskuratzeko-lehian-izango-dira.htm | Kultura | Isabel Herguera eta Jaione Camborda Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian izango dira | Isabel Coixetek ere Donostiako 71. Zinemaldiko Sail Ofizialean aurkeztuko du 'Un amor' filma. Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dituzte Irati Gorostidiren 'Contadores' eta Ion de Sosaren 'Mamántula'. | Isabel Herguera eta Jaione Camborda Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian izango dira. Isabel Coixetek ere Donostiako 71. Zinemaldiko Sail Ofizialean aurkeztuko du 'Un amor' filma. Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dituzte Irati Gorostidiren 'Contadores' eta Ion de Sosaren 'Mamántula'. | Donostiako Zinemaldiak agerraldi bat egin du gaur, Madrilen, irailaren 22tik 30era artean jaialdian izango diren hamalau lan aurkezteko, «Espainiako ekoizpenak»: bederatzi film luze, film ertain bat, labur bat eta hiru telesail. Tartean dira euskal herritarrek zuzenduriko batzuk —euskarazkorik ez—: Isabel Herguera donostiarrak Sail Ofizialean aurkeztuko du El sueño de la sultana animaziozko filma, bere lehenengo lan luzea; Jaione Cambordak —donostiarra da sortzez; Galizian bizi da aspaldian— galizierako O corno lanarekin parte hartuko du lehian.
Herguerak ibilbide oparoa egin du animazioan. Haren La gallina ciega (2005), Ámár (2010), La tumba del marinero (2014) eta Amore d'inverno (2016) film laburrek, besteak beste, sari ugari eskuratu dituzte nazioartean. El sueño de la sultana Begum Rokeya Hossain idazle bangladeshtarrak 1905ean argitaratutako ipuin baten moldaketa da; Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatuko den Europako lehen animaziozko lana izango da —munduko lehena Mamoru Hosodaren Bakemono no ko izan zen (2015)—. 2D animazioa landu dute, batez ere akuarelarekin, eta zenbait pasarte beste teknika batzuekin animatu dituzte; esaterako, larruazala koloratzeko erabiltzen den hennarekin.
O corno Cambordaren bigarren film luzea da; Arima lehen lanak (2019) harrera ona izan zuen jaialdietan. Ikusmira Berriak egonaldi programan parte hartu zuen, proiektu fasean zegoenean. Erditzeetan laguntzen aritzen den emakume baten istorioa kontatzen du. «Gertaera ikaragarri baten ondoren, bizi den uhartetik ihes egin beharko du», sinopsiaren arabera.
Jaialdian parte hartuko duten Euskal Herriko beste bi ekoizpen ere aurkeztu dituzte gaur. Biak, Señor y Señora etxeak ekoitziak: Irati Gorostidiren Contadores, Cannesko Kritikaren Astean estreinatu zuten film laburra, zinemagilea lantzen ari den Anekumen film luzerako lehen urratsa; eta Ion de Sosaren Mamántula lan ertaina. De Sosa, film batzuk zuzendu dituen arren (True Love, 2010; Sueñan los androides, 2014; Leyenda dorada, 2019), gehiago aritu da argazki zuzendari; besteak beste, Contadores laburrean bertan. Bi filmak Zabaltegi-Tabakalera sailean lehiatuko dira.
Coixet, Trueba eta Los Javis
Gainontzean, Sail Ofiziala pixkanaka itxuratzen ari da; joan den astean, lehiaketan izango diren filmetako zazpiren berri eman zuten. Gainera, Isabel Coixetek Un amor pelikula erakutsiko du han, Sara Mesaren izen bereko nobelan oinarritutako lana. Coixet lehen aldiz izango da Urrezko Maskorra eskuratzeko lehian. Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuen bere lehen lana, Demasiado viejo para morir joven (1988), Zuzendari Berriak sailean, eta geroztik Berlinen aurkeztu ditu bere film gehienak (Mi vida sin mí, 2003; Nadie quiere la noche, 2015; La librería, 2017...) —parte hartu du Cannesen (Mapa de los sonidos de Tokio, 2009) eta Venezian ere (La vida secreta de las palabras, 2005)—.
Animaziozko beste lan bat ere emango dute Sail Ofizialean, lehiaz kanpoko emanaldi berezi batean: Fernando Truebaren eta Javier Mariscalen They Shot the Piano Player. Bigarrenez lan egin dute elkarrekin, Chico & Rita filmarekin (2011) hamaika sari irabazi eta gero. Tenorio Jr. musikari brasildarraren inguruko film bat da, eta bossa nova mugimenduaren hastapenak kontatzen ditu.
Sail Ofizialean lehiaketatik kanpo emango dute, halaber, Javier Ambrossi eta Javier Calvo Los Javis bikote artistikoaren La Mesías telesaila, zazpi atalekoa. Thriller familiar bat da, esan dutenez. Aurretik, Paquita Salas (2016), La Veneno (2020) eta Cardo (2021) telesailak zuzendu dituzte, baita La llamada filma ere (2017).
Beste sailetako lehen izenak
Gorostidiren eta De Sosaren filmez gain, Zabaltegi-Tabakalera sailean parte hartuko duten beste bi lanen berri ere eman dute. Bata, Alberto Martin Menachok Antier noche lehen filma, Ikusmira Berriak programan garatu, eta Visions du Reel jaialdiak estreinatu eta gero erakutsiko dute. Bestea, Cannesko Zinemaldian Urrezko Kamera eskuratu berritan —lehenengo film onenari ematen zaion saria—, An Tham Thien Bén trong vo ken vang (Inside the Yellow Cocoon Shell).
Zuzendari Berriak sailean, Javier Macipe espainiarrak La estrella azul bigarren film luzea estreinatuko du. Zaragozako (Espainia) Mauricio Aznar musikariaren inguruan sorturiko fikziozko lan bat da. Egileak Los inconvenientes de no ser Dios zuzendu zuen aurretik (2014).
Oraingoz, bi argentinarrek parte hartuko dute Horizontes Latinos sailean. Martin Benchimolek bakarka zuzendu duen lehen lana aurkeztuko du, El castillo dokumentala. Iazko Zinemaldian WIP Latam eta Egeda Platino industria sariak irabazi zituen. Pablo Aparorekin zuzendutako El espanto lanak (2017) bere bidea egin zuen zinema jaialdietan. Dolores Fonzik film bat baino gehiago aurkeztu du Donostian, aktore lanean (El aura, 2005; Truman, 2015; Paulina, 2015...), eta, aurten, berak zuzendutako lehen lana erakutsiko du sail horretan: Blondi, ama batek semearekin duen harreman bereziari buruzko istorioa.
Belodromoa da Zinemaldiko aretorik handiena: 3.000 ikuslerentzat egokituko dute. Aurten, bi telesail estreinatuko dituzte han. Santos Bacanak, Cristina Trenasek eta Rogelio Gonzalezek zuzendutako Esta ambición desmedida lanak C. Tangana musikariaren sorkuntza prozesua ikertzen du, hiru zatitan. El otro lado du izena Berto Romerok sortu, eta Javier Ruiz Calderak eta Alberto de Torok zuzendu duten sei ataleko telesailak. Fenomeno paranormaletan espezializatutako kazetari bati buruzko istorio bat da.
Rebordinos, Vox «faxistaren» aurka
Gaur goizeko agerraldian, Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak adierazi du jaialdiak ezin duela «isilik egon eskuin muturraren gorakadaren aurrean», horrek «bihar gerta litekeenaren konplize» egingo lukeelako. Kultur ekitaldiak zentsuratzearen kontra jardun du, eta Zinemaldiak betetzen duen rola nabarmendu: «Bizitza eta jardun politikoa ulertzeko modu ezberdinen elkargune izan nahi dugu, edozein diskurtso adierazteko toki aske bat, baldintza bakarrarekin: beste modu batera pentsatzen dutenak errespetatzea».
Vox alderdia «faxista» dela esan, eta gaitzetsi egin du hura agintera iristeak izango lukeen eragin baztertzailea: «Ez dugu inoiz alderdi politiko baten alde egin, eta ez dugu orain egingo. Baina, oraintxe, geldi ez egotera behartzen gaituen gauza berri bat dago: faxismoa tokia hartzen ari da erakunde demokratikoetan, eta lehen aldiz Espainiako Gobernuan parte hartu dezake». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.