date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/194126/italiako-giroak-espero-zen-baino-ibilbide-samurragoa-izango-du.htm | Kirola | Italiako Giroak espero zen baino ibilbide samurragoa izango du | Maiatzaren 8tik 30era jokatuko da aurtengo ekitaldia, eta ez du espero zen bezain ibilbide gogorra edukiko, menditsua izan arren. Erlojuaren kontra 38 kilometro egingo dira soilik | Italiako Giroak espero zen baino ibilbide samurragoa izango du. Maiatzaren 8tik 30era jokatuko da aurtengo ekitaldia, eta ez du espero zen bezain ibilbide gogorra edukiko, menditsua izan arren. Erlojuaren kontra 38 kilometro egingo dira soilik | Zerbait falta du aurten Italiako Giroak. Ibilbide malkartsua aurkeztu dute gaur, igotzaileentzako oso aproposa, mendatean bukatuko diren zazpi etaparekin, baina, halere, zale askok nahiko luketen baino samurragoa izango da. Mendateek ez ezik, erlojupekoek ere gogortu egiten dituzte lasterketak, eta aurtengo Giroan soilik 38,8 kilometro egin beharko dira erlojuaren kontra, lehen eta azken saioetan banaturik. Gainera, 200 kilometrotik gorako lau etapa egongo dira bakarrik –hamar izan ziren iaz–. Bigarren asteak ohi baino garrantzi handiagoa izango duen arren, hirugarrenari mami apur bat falta zaio. Horrez gain, ibilbidetik at utzi dituzte Mortirolo, Agnello, Stelvio eta Gavia mendate ikonikoak: besteak beste, Zoncolanek, Alpe Mottak eta egun berean kateatuko diren beste hiruk egingo dute epaile lana: Fedaiak, Pordoik eta Giauk.
Maiatzaren 8tik 30era jokatuko da proba italiarraren 104. aldia. Lehen hiru etapak jakinak ziren lehendik: lasterketa Turinen abiatuko da, bederatzi kilometroko erlojupeko batekin, eta hurrengo bi etapetan ere Piamonten barna ibiliko da tropela; esprinterrentzako egokia izango da bata, eta ibilbide bihurriagoa izango du besteak. Gero, hegoalderantz egingo du lasterketak, Adriatiko itsasoaren ertzetik behera. 6. etapan, igotzaileen indarrak zertan diren ikusiko da, San Giacomon gora. 9. etapan beste bukaera malkartsu bat egongo da, Campo Felicen. Lehen asteko azterketa nagusia izango da.
Denetarik izango du bigarren asteak. Atseden hartu eta gero, 11. etapan lur gaineko ikuskizuna izango da, Toscanako sterratoan. Montalcinon egongo da helmuga, 2010ean Cadel Evansek euripean eta guztiz lohituta irabazitako etapa gogoangarrian bezala. Hurrengo bi egunetan, berriz, omenaldiei egingo zaie tartea. Ehun urte beteko dira Alfredo Martini txirrindulari eta entrenatzaile ezaguna jaio zenetik, eta haren jaioterritik igaroko da lasterketa, Sesto Fiorentotik, Bagno di Romagnara bidean. Hurrengo egunean, berriz, Dante Alighieriri egingo zaio gorazarre, Ravenna eta Verona lotuko dituen etapan. 700 urte dira poeta italiarra hil zela –Ravenan, hain zuzen–, eta Giroak hainbat keinu egingo dizkio.
Eskalatzaileen txanda
Gauzak serio jarriko dira hortik aurrera. 14. etapak Zoncolan beldurgarrian izango du helmuga –2018an igo zen azkenekoz, eta Chris Froome izan zen garaile–. Gero, ziklistek klasiko itxurako etapa gogorra lehiatuko dute. Esloveniako lurretan sartuko da tropela, eta Tadej Pogacar eta Primoz Roglic erakartzeko amua izan daiteke. 16. etapa, berriz, Fedaia, Pordoi –probako punturik garaiena– eta Giau mendateetatik igaroko da, eta 5.700 metroko desnibela izango du. Biharamuneko atsedena eskertuko dute txirrindulariek.
17. etapak Sega di Ala mendatean izango du helmuga, eta, 18. etapako su etenaren ondotik, errepidea erabat malkartuko da berriro. Alpe di Merak zeresana eman dezake garaipenaren lehian, eta igotzaileek 20. etapan izango dute kolpea emateko azken aukera, Alpe Mottan bukatuko den ibilbide bortitzean –4.200 metroko desnibela izango du–. Amaitzeko, 29,4 kilometroko erlojupeko luzea jokatuko da, sailkapen nagusia iraultzeko balio dezakeena. Irabazleak Milango Duomoaren aurrean jantziko du maglia arrosa, jantzi preziatuak 90 urte beteko dituen aldian. Amets horren atzetik ariko dira Egan Bernal, Mikel Landa, Simon Yates, Vincenzo Nibali, Thibaut Pinot, Romain Bardet, Alexandr Vlasov eta Remco Evenepoel. Iazko garaileak, Tao Geogheganek, berriz, ez du parte hartuko. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194161/ertzaintzak-kanporatu-egin-ditu-donostian-itxita-zeuden-ikasleak.htm | Gizartea | Ertzaintzak kanporatu egin ditu Donostian itxita zeuden ikasleak | Unibertsitateko Indar Batasuna taldeko ikasleak astelehenetik zeuden itxita Filosofia Fakultatean, EHUri lan egiteko leku bat eskatzeko. | Ertzaintzak kanporatu egin ditu Donostian itxita zeuden ikasleak. Unibertsitateko Indar Batasuna taldeko ikasleak astelehenetik zeuden itxita Filosofia Fakultatean, EHUri lan egiteko leku bat eskatzeko. | Ertzaintzaren furgoneta talde handi bat heldu da bart Donostiako Ibaeta auzora. Han dago EHUko campusa, eta Filosofia fakultatea. Horretan itxialdia egiten zegoen ikasle talde bat astelehenetik, Unibertsitateko Indar Batasuna taldeak deituta.
«Ibaetako ikasleok, azpiegitura beharraren faltan eta dekanotzaren prestasunik eza dela-eta, Zorroaga aretoa hartzea erabaki genuen», adierazi du UIBko kide batek, Twitterren bidez. «Dekanotzak Ikasle Mugimenduaren espazioa izan dena kendu ostean alternatibarik ez duenez aurkeztu, gure aukera bakarra gela bat hartzea izan da».
Lan egiteko leku bat eskatzen dio UIBk EHUko errektoretzari.
Ertzainak istiluen aurkako materialarekin sartu dira fakultatera, eta ikasleak banan-banan atera ditu. Ez da istilurik gertatu.
2019. urtean sortu zuten Unibertsitateko Indar Batasuna, EHUko ikasle eta langileen baldintzak hobetzeko eskatzeko.
EHUk agiri bat plazaratu du gertaeron inguruan. Adierazi duenez, unibertsitatea «harremanetan» egon da astelehenetik Filosofia Fakultatean itxitako ikasleekin, eta haiekin «elkarrizketa bat eduki du egoerari irtenbide baketsu eta bideragarri bat aurkitzeko». Edonola ere, EHUk gaineratu du elkarrizketa proposamena aurrera eramateko itxialdia gelditzeko baldintza jarri ziela ikasleei. Itxialdian 60 pertsona ere elkartu zirela adierazi du unibertsitateak, eta horrek izurriarengatik ezarritako neurriak urratzen zituela.
Ertzaintzak kanporatzea «modu baketsuan» egin duela nabarmendu du EHUk. Gaineratu duenez, Ikasle Kontseilua da ikasleak ordezkatzeko «zilegitasuna» duen organoa, eta esan du horrek badituela bere lana egiteko lekuak. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194162/zortzi-edukiontzi-erre-dituzte-getxon.htm | Gizartea | Zortzi edukiontzi erre dituzte Getxon | Getxoko zenbait eremutan erre dituzte edukiontziak. Oraindik ez dute inor atxilotu gertakari horiekin lotura izan dezakeelakoan. | Zortzi edukiontzi erre dituzte Getxon. Getxoko zenbait eremutan erre dituzte edukiontziak. Oraindik ez dute inor atxilotu gertakari horiekin lotura izan dezakeelakoan. | Bart goizaldean gertatu da. Guztira, zortzi edukiontzi erre dituzte, eta, Segurtasun Sailaren arabera, Getxoko (Bizkaia) zenbait eremutan eragin dituzte sute horiek.
Gertaera 04:30 inguruan izan da; izan ere, bizilagun batzuek SOS Deiak larrialdi zerbitzuetara deitu dute, Gaztelumendi, Kasune eta Aldapa kaleetan hainbat edukiontzi sutan zeudela jakinarazteko. Abisu hori jasotzean, suhiltzaileak bertaratu dira eremu horietara, suteak itzaltzera. Dirudienez, ez da kalterik izan inguru hartan aparkatuta zeuden ibilgailuetan.
Iturri jakin batzuen arabera, oraindik ez dute inor atxilotu gertakari horiekin lotura izan dezakeelakoan. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194163/hezkuntza-bidegurutzean-eztabaidaguneko-artikulu-guztiak-irakurgai.htm | Gizartea | 'Hezkuntza bidegurutzean' eztabaidaguneko artikulu guztiak irakurgai | Azken asteotan Euskal Herriko hezkuntzaren geroaz hausnartzeko foroa eratu du BERRIAk. Atzo argitaratu zuen azken ekarpena. Denera, hamahiru testu dira. | 'Hezkuntza bidegurutzean' eztabaidaguneko artikulu guztiak irakurgai. Azken asteotan Euskal Herriko hezkuntzaren geroaz hausnartzeko foroa eratu du BERRIAk. Atzo argitaratu zuen azken ekarpena. Denera, hamahiru testu dira. | Otsailaren 10ean hasi zuen BERRIA, hezkuntzako eragileen testuak argitaratzen. LOMLOE legeak eta Eusko Legebiltzarrean garatuko duten Hezkuntza Lege berriak eragingo duten egoeraren inguruan hausnartu dute, bakoitza bere alorretik, Euskal Herri osoaren ikuspegia hartuta.
Lurdes Imaz, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko koordinatzailea; Iñigo Salaberria, Heize Euskal Eskola Publikoaren Zuzendaritza Elkarteen Federazioko lehendakaria; Aitziber Garmendia Lizaso eta Marta Diez Napal Sortzeneko koordinatzaileak; Javier Indurain Eseverri, Nafarroako SOS Arrazakeriako ordezkaria; Koldo Tellitu, Ikastolen Elkarteko lehendakaria; Aitor Idigoras Lasaga Steilas sindikatuko kidea; Mikel Ormazabal, Kristau Eskolako zuzendari nagusia; Pablo Garcia de Vicuña, CCOO Irakaskuntzako idazkari nagusia; Eli Lamarka Iturbe eta Maribel Lopez de Luzuriaga Alonso, Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneko ordezkariak; Irati Tobar Eguzkitza, LAB Irakaskuntzako Idazkaria; ELAko Miren Zubizarreta; Peio Jorajuria, Seaskako lehendakaria eta Paul Bilbao Sarria, Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia aritu dira hausnartzen.
Besteak beste, hezkuntza sistema propioaz, publikotasunaz, pribatu izaeraz eta herri ekimenaz, euskaraz, eta arraza segregazioaz mintzatu dira.
Hemen irakur daitezke testu guztiak: Hezkuntza bidegurutzean. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194164/gomez-nieto-hondurasko-egunkari-batean-kolaboratzaile.htm | Politika | Gomez Nieto, Hondurasko egunkari batean kolaboratzaile | 'Naiz' hedabidearen arabera, Gomez Nieto Hondurasen dago orain, eta hango egunkari batean kolaboratzen du. | Gomez Nieto, Hondurasko egunkari batean kolaboratzaile. 'Naiz' hedabidearen arabera, Gomez Nieto Hondurasen dago orain, eta hango egunkari batean kolaboratzen du. | Harrabotsa sortu zuen Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketa bat jasotzen duen grabazioak. Elkarrizketa horretan, Joxean Lasari, Joxi Zabalari eta Mikel Zabalzari eginiko tortura ugariez mintzo dira koronela eta kapitaina, eta agerian uzten dute, besteak beste, tortura horien ondorioz hil zirela.
Bada, hainbat egun geroago, harrabotsa sortzen jarraitzen du Nietoren egonlekuak. Naiz hedabideak adierazi duenaren arabera, Gomez Nieto Hondurasen dago orain, eta hango egunkari batean kolaboratzen du. Bere Twitter kontu pertsonalean plazaratzen ditu kolaborazio horiek, eta gizartearen gehiengoak torturatzaile gisara definituriko pertsona bati ahotsa emateak anabasa sortu du grabazio eztabaidatsu horiek lau haizetara zabaldu eta egun gutxira.
1990eko hamarkadan, Lasa eta Zabalaren auzian inputatu zuten Gomez Nieto. Lekuko izan zenean, bere irudia babesteaz arduratu zen kapitaina: gezurrezko bizarrarekin eta ileorde beltz batekin agertu zen epaiketara, eta horrela deklaratu zuen. Geroztik, hiru hamarkada pasatu dira, eta anonimotasun hori hautsi du. Aktiboki idazten du bere Twitter kontuan –biografiari dagokion tokian ez du zehaztu bere jatorriari edota lanbideari buruzko daturik, eta 2017. urtean ireki zuen–. Kontuaren goiburuko argazkian, Pilareko Ama Birjina ageri den irudi bat du jarria, eta Guardia Zibilaren enblema darama.
Orain, baliteke Espainiak Hondurasen duen enbaxadan egotea Gomez Nieto. Denbora da datu hori zabaldu zela, baina ez dago garbi oraindik ere Espainiako enbaxadan dagoen edo ez. EH Bilduk hiru galdera erregistratu ditu Espainiako Kongresuan, Espainiako Gobernuak Gomez Nieto oraindik ere soldatapean daukan jakiteko: oraindik ere Espainiak Hondurasen daukan enbaxadako langile bat den, zenbat urte eman dituen han, noiz arte aritu den lanean eta zeintzuk izan diren haren egitekoak.
Xabier Lapitz kazetariak, hain justu ere, zalantza hori bera argitu nahi izan du sare sozialetan: Espainiaren Hondurasko enbaxadari galdetu dio ea bertan dagoen Gomez Nieto kapitaina. Hori baieztatuko balitz, agerian geldituko litzateke Espainiako Gobernuaren jarrera; izan ere, torturatzaile bat babesten ari dela erakutsiko luke. Halaber, Lapitz kazetariak La Tribuna egunkariko langileei –kazeta horretako kolaboratzaile da Gomez Nieto– galdetu die ea badakiten torturatzaile bat dutela kolaboratzaile lanetan.
Grabazio eztabaidatsuak
Duela zenbait egun argitaratu zen Peroteren eta Gomez Nietoren elkarrizketa. Grabazio horretan, argi entzun daiteke Gomez Nietoren ahotsa, esanez aitortzen duela Zabalza torturatuta hil zutela Intxaurrondoko kuartelean, poltsa jarrita. Elkarrizketa horren bertsio luzeago bat ere zabaldu zuen BERRIAk, eta, horretan, Gomez Nietok Peroteri azaltzen dio Joxean Lasa eta Joxi Zabala «buruan bi tiro» emanda hil zituztela.
Lehenbizi, Gomez Nietok harrituta galdetzen dio Peroteri, hark Zabaltzaren hilketaz galdetuta: «Interesatzen zaizu? Gai horretarako hots egin didazu? Hain interesgarria eta hain inportantea al da Etxearentzat?». Perotek Lasaz eta Zabalaz galdetzen dio orduan, eta Gomez Nietok ematen dio azalpena: «Hori bi tiro izan ziren buruan, kaputxarik gabe». Peroteren zehaztapena orduan: «Alegia, hil egin zituztela; ez zitzaizkien hil». Eta Gomez Nietoren erantzuna: «Lehenbizi, zuloak eginarazi zizkieten, zuloak eginarazi genizkien».
Egun bat lehenago plazaratu zen Mikel Zabalzaren inguruan hitz egiten duten elkarrizketa. Artxibo horretan ere, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako burua eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitaina entzun daitezke, eta baieztatzen dute Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean hil zela, torturatuta.
Entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri esan zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu Intxaurrondon bertan geratu zaiela?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari». |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194165/ela-laquoeh-bilduk-baldintzatzen-ditu-laben-erabakiakraquo.htm | Ekonomia | ELA: «EH Bilduk baldintzatzen ditu LABen erabakiak» | UGTrekin eta CCOOrekin aliantzak osatu nahi izatea leporatu dio, eta ez lehenestea sindikatu abertzaleen arteko batasuna | ELA: «EH Bilduk baldintzatzen ditu LABen erabakiak». UGTrekin eta CCOOrekin aliantzak osatu nahi izatea leporatu dio, eta ez lehenestea sindikatu abertzaleen arteko batasuna | Sindikatu abertzaleen arteko harremanak beti izan dira gorabehera handikoak, eta azkenaldian abiatu dituzten elkarlanerako dinamika batzuek gatazka horiek estali dituzten arren, asteon berriz ere azaleratu dira. Ia inork ez zuen espero astelehenean LABek kaleratu zuen ohar gogorra, eta horrek piztutako suari egur gehiago bota zion atzo ELAk. Garbiñe Aranburu idazkari nagusi duen erakundeari leporatu dio sindikatu abertzaleen arteko batasuna «ez lehenestea», eta UGTra zeta CCOOra hurbiltzea, haren ustez, EH Bilduk instituzioetan darabilen estrategiarekin eta aliantza politikekin bat egiteko. Alderdi horren erabakiak «kuestionatzeko gai ez izatea» egotzi dio.
LABek astelehenean agertu zuen bere haserrea. ELAk Galiziako CIG eta Kataluniako CSC sindikatuekin batera eginiko argazkia dela eta. Lan erreforma bertan behera uzteko eskatzeko kanpaina bat abiatu dute hiru sindikatu horiek, eta talde horretatik «baztertzea» leporatu zion LABek ELAri, aurretik haiekin hirurekin elkarlanean aritu den arren. Hori baliatu zuen Mitxel Lakuntzaren sindikatuari kritika gogorra egiteko haren sakoneko estrategiaren inguruan: patronalekin harreman onak izatea eta Espainiako Estatuarekin konfrontatzeko benetako interesik ez izatea leporatu zion.
«Funtsik gabeko salaketak»
ELAk egun batzuk itxaron ditu erantzun bat emateko, eta LAB egin du bien arteko desadostasunak eztabaida publikora eramatearen erantzule. Salaketa «oso larriak eta funtsik gabekoak» egitea leporatu dio, eta uste du «bi erakundeen arteko urruntzean sakontzea beste helbururik» ez dutela.
Kritika zehatzei buruz, ELAk azpimarratu du eusten diola «gehiengo sindikalaren lankidetzari» eta Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna «indartzeko asmoari», eta 2020ko urtarrilaren 30eko greba orokorra jarri du horren eredu gisa. Halaber, 2017ko irailean LABekin batera sinatutako aldebakarreko burujabetza prozesu sozial baten aldeko agiria defendatu du, nahiz eta LABek zalantzan jarri duen hori. ELAren ustez, hura ari zaio bizkar ematen itunari, azkenaldian UGTrekin eta CCOOekin aliantzak osatzeko eta elkarlan esparruak haiekin zabaltzeko egin dituen proposamenekin. Dioenez, ulertezina da bat egitea «negoziazio kolektiboaren estatalizazioa babesten dutenekin». «Horrek adierazten du LABek uneotan ez duela lehenesten ELArekiko ekimen batasuna».
Konfrontazioa
ELAren arabera, LABen jarrera, oinarrian, EH Bilduren itun politikek baldintzatzen dute, eta gogoratu du alderdi subiranista Espainiako Gobernua sostengatzen duten kideetako bat dela. Horrekin batera, azpimarratu du LABek «Sorturen esparru soziopolitiko bera» partekatzen duela. ELArentzat, «guztiz zilegia» da hori, «baina praktikan zailtasun bat da LABek EH Bilduren zeregin instituzionalaren irakurketa koherente eta kritikoa egin ahal izateko». Adibide gisa Nafarroako egoera jarri du: «Ezinezkoa da LABek ELArekin batera mobilizazioak eta grebak bultzatzea Nafarroako sektore publikoan (osasunean, hezkuntzan eta zaintzan), EH Bilduk Maria Txibiteren gobernua sostengatzen baitu».
Patronalarekin harreman onak izateaz eginiko kritiken inguruan, ELAk adierazi du hitz horiek ez direla «koherenteak», eta berretsi du berak mobilizazioen eta greben bideari eutsiko diola langileen eskubideak defendatzeko. «LABek bertan behera utzi zituen Bizkaiko Metaleko eta Gipuzkoako Papergintzako zein Arte Grafikoetako grebak, eta gero ELAri kargu hartu zion Gipuzkoako Metaleko lan hitzarmena sinatu zuelako; ondoren bat egin zuen. Izan ere, azken hitzarmen horretan jaso ziren edukiak askoz hobeak ziren LABek grebak bertan behera utzi zituen sektoreetakoak baino».
ELAk, halaber, LABi leporatu dio kaleratze kolektiboak iragarri dituzten enpresetanbere afiliatuak «gutxiestea» (Tubacexen, Gestampen, Inditexen, Aernnovan eta Alestisen, besteak beste). |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194166/euskal-elkargoko-batzarra-gibelatu-dute-osasun-egoeragatik.htm | Politika | Euskal Elkargoko batzarra gibelatu dute, osasun egoeragatik | Frantziako Gobernuaren adierazpenak eta hautetsien dudak aipatu dituzte arrazoi gisa. Larunbatean iragan beharra zen batzarra, Baionan. | Euskal Elkargoko batzarra gibelatu dute, osasun egoeragatik. Frantziako Gobernuaren adierazpenak eta hautetsien dudak aipatu dituzte arrazoi gisa. Larunbatean iragan beharra zen batzarra, Baionan. | Larunbat honetan ez da Euskal Hirigune Elkargoko batzarrik izango. Hala iragarri du elkargoko komunikazio zerbitzuak ohar batean. «Gabriel Attal [Frantziako] Gobernuko bozeramaileak, atzo, [Frantziako] Ministroen Kontseilua bukatutakoan egindako adierazpenak kontuan hartuta, eta larunbateko kontseiluan parte hartzeari buruz hainbat hautetsik azaldutako zalantzei begira, Euskal Hirigune Elkargoko Lehendakariak erabaki du larunbat honetako bilkura atzeratzea». 2017ko urtarrilean elkargoa sortu zenetik, Baionako fakultateko anfiteatroan egin izan ohi dituzte elkargoko batzarrak, baina, joan den uztailetik Lauga kirol gelan bildu ohi dira, osasun neurriek inposatutako urruntze fisikoa errespetatzeko.
Atzo arratsean mintzatu zen Attal, eta osasun egoera «okertzen» ari dela adierazi zuen. Frantziako estatuko hamar departamendutan egoera «kezkagarria» dela adierazi zuen. «Lurralde batzuetan neurri bizkor eta indartsuak eskatzen ditu». Ipar Euskal Herria barnean hartzen duen Pirinio Atlantikoetako departamendua ez da aipatutako lurraldeetan sartzen. Gaur arratsean, Jean Castex Frantziako lehen ministroa mintzatzekoa da, eta espero da neurri murriztaile gehiago hartuko dituztela iragarriko duela.
Euskal Elkargoko komunikazio zerbitzuen arabera, gibelatze hori plantan eman daitezkeen aukera guziak aztertzeko baliatuko dute, Frantziako estatuko zerbitzuekin elkarlanean, heldu den martxoaren 20ko batzarra «ahalik eta baldintzarik onenean» iragaten ahalko dela bermatzeko. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194167/cie-automotivek-185-milioi-euroren-mozkinak-lortu-ditu-2020-urtean.htm | Ekonomia | CIE Automotivek 185 milioi euroren mozkinak lortu ditu 2020. urtean | Aurreko urtean baino %35 apalagoa da Bizkaiko konpainiaren irabazia | CIE Automotivek 185 milioi euroren mozkinak lortu ditu 2020. urtean. Aurreko urtean baino %35 apalagoa da Bizkaiko konpainiaren irabazia | Autogintzaren osagaien alorrean lidergoan aritzen den konpainia bizkaitarrak 432, 2 milioi euroko EBITDA lortu du 2020. urtean, eta salmenten kopurua 2.882 milioi eurokoa izan da, %21 apalagoa. Pandemiaren urtean behera egin dute, beraz, CIEren zenbakiek, baina irabazi handiak dituzte oraindik ere. Izan ere, CNMVri igorritako informazioan jakinarazi du "suspertze azkarra" izan duela iazko martxoan hasi zen itxialdiaren ondoren, eta urteko laugarren hiruhilekoan "ohiko ekoizpenera" itzultzea lortu duela.
Hala, urteko azken hiruhileko horretan, 67,4 milioi euroren mozkinak lortu ditu; 2019ko epe beraren aldean, %6,6 gehiago. Urtea amaitzerako, 185 milioikoak izan dira irabaziak, -%35. Eta hobekuntza hori jarduera gauzatzen duen eremu geografiko guztietan lortu duela zehaztu du. CIEren zor finantzarioa 1.594 milioi eurokoa da gaur egun, aurreko urtean baino %4,7 handiagoa, baina likidotasun erreserba handia dauka, 1.497 milioi eurokoa hain zuzen.
Horiek horrela, CIEk uste du pandemiaren aroari "sendotasun handiz" egin diola aurre, "errentagarritasun handiko plantekin". Aurten, berriz, hazkundea izango duela aurreikusi du: EBITDA %17 handiagoa espero du. Emaitzak jakinarazi ondoren, CIEren akzioa %3 igotzen ari da burtsan, goizean. 2018tik Ibex-35 indizean kotizatzen du. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194168/gutun-zuria-jaialdia-martxoaren-23tik-27ra-egingo-da-bilbon.htm | Kultura | Gutun Zuria jaialdia martxoaren 23tik 27ra egingo da Bilbon | 'HEMEN. Non guztiak biltzen dituen lekua' egingo dute literatur topaketa, eta bertan izango dira, besteak beste, Eider Rodriguez, Txani Rodriguez, Miren Agur Meabe, Katixa Agirre, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak eta David Le Breton | Gutun Zuria jaialdia martxoaren 23tik 27ra egingo da Bilbon. 'HEMEN. Non guztiak biltzen dituen lekua' egingo dute literatur topaketa, eta bertan izango dira, besteak beste, Eider Rodriguez, Txani Rodriguez, Miren Agur Meabe, Katixa Agirre, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak eta David Le Breton | Joan den urtean eta koronabirusaren hedapena zela eta, ezin izan zuten egin Gutun Zuria letren jaialdia Bilbon. Aurten, aldiz, pandemiaren momentuko egoerari egokituko zaio literatur festibala, antolatzaileek azaldu dutenez, eta «hainbat estadiotan» garatutako jaialdia izango da, une bakoitzean sortzen den egoerara moldatuko dena. Gauzak horrela, Bilboko Azkuna zentroan izango dira ekitaldietako batzuk, baina beste batzuk modu birtualean eta podcasten bitartez zabalduko dituzte. Horregatik, Hemen hitzari erreparatuko dio bereziki Gutun Zuriak aurten: «Hemen hori artista eta idazle bakoitzaren hemen-en garatuko da, egungo osasun egoerak ezartzen dituen mugak gaindituz eta jaialdia espazioan eta forman hedatutako proiektu bihurtuz.
2020an, jaialdiak proposatu zuen, entsegu kolektibo gisa, gizartean normaltasun itxuraren pean gertatzen diren eraldaketetara hurbiltzea. «Hain zuzen ere, pandemiak bizkortu egin du eraldatze prozesu hori, eta horren guztiaren berrirakurketa eragin du. Topaketa ezin izan zen egin, baina azken urtean gertatutakoari buruzko entsegua egiten jarraitu du proiektuak hilabete hauetan». Hori dela eta, aurtengo festibala —2021-2020koa izendatu dutena—, denboran eta forman banatuko da. Alde batetik, iazko ekitaldia Saiakera hemen hasten da liburu kolektibo bihurtu dute, eta, beste alde batetik, aurtengo ekitaldia «irakurketaren arte ikuspegi berrietara eta artearen literatura ikuspegi berrietara» zabalduko dute.
Aurten, antolatzaileek azaldu dutenez, hizkuntza gutxituen ekosisteman arteak eta euskarazko idazkerak duten tokia, eta tentsioak eta loturak aztertu nahi dituzte, «jaialdia lekuz kanpo egoteko lekura eta esperientziara irekitzea, atzerriko idazkeren eta sorkuntza migratzaileen bidez».
Gutun Zuria martxoaren 23tik 27ra egingo dute aurten, eta bertan parte hartuko dute, besteak beste, Damian Tabarovsky, Alexei Yurchak, David Le Breton, Marta Peirano, Kaouther Adimi, Paul B. Preciado, Eider Rodriguez, Aixa de la Cruz, Katixa Agirre, Txani Rodriguez eta Miren Agur Meabek. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194169/paxinian-laquoarmadak-nire-dimisioa-eskatzea-estatu-kolpe-saiakera-bat-daraquo.htm | Mundua | Paxinian: «Armadak nire dimisioa eskatzea estatu-kolpe saiakera bat da» | Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak armadako buruzagietako bat kaleratu du, eta Armadako Estatu Nagusiak haren dimisioa eskatu du: «Gobernua jada ez da gai erabaki zentzudunak hartzeko». Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik kolokan dago Paxinian. | Paxinian: «Armadak nire dimisioa eskatzea estatu-kolpe saiakera bat da». Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak armadako buruzagietako bat kaleratu du, eta Armadako Estatu Nagusiak haren dimisioa eskatu du: «Gobernua jada ez da gai erabaki zentzudunak hartzeko». Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik kolokan dago Paxinian. | Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak gogor gaitzetsi du herrialdeko armadak egin dion dimisio eskaria: «Estatu-kolpe saiakera bat da». Facebook bidez helarazi du bere iritzia Paxinianek, eta bere jarraitzaileei Erevango Errepublikaren plazan biltzeko eskatu die, protesta egiteko. Horrez gain, jakinarazi du agindu duela Onik Garparian Armadako Estatu Nagusiko burua kargutik kentzeko. Militarrek kanpo politikan «huts larriak» egitea egozten diote lehen ministroari, batez ere galdu zuten Karabakh Garaiko gerran.
Lehen ministroaren adierazpenen aurretik, armadako 30 komandantek sinatutako gutun bat helarazi zuen Estatu Nagusiak, eta argi utzi zuten gobernua eta lehen ministroa jada ez direla gai «erabaki zentzudunak hartzeko».
Sinatzaileek gaitzetsi egin dute tirabiraren jatorria den erabakia: Tiran Jachatrian Estatu Nagusiko bigarren buruaren kaleratzea. Haien iritziz, «arrazoi miopeen» ondorioz hartu zuen erabakia Paxinianek, eta ez zuen pentsatu «Armeniaren interesetan»: «Herrialdea garai zail bat bizitzen ari da, eta erabaki hori urrats arduragabe bat da», gehitu dute.
Militarrek kritika gehiago ere egin dizkiote gobernuari, eta esan dute «denbora asko» daramatela «armadaren izen ona zikintzen duten erasoak» pairatzen, baina denak duela muga bat. Paxinianen gobernuari egotzi diote eraginkorra ez izatea eta kanpo politikan «huts larriak» egitea. Nagusiki, Armeniak iaz Azerbaijanekin Karabakh Garaian izandako gatazka izan dute hizpide Estatu Nagusiko kideek: «Armada beti egon da herriarekin, eta herria armadarekin», amaitu dute.
Gerraren ondorioak
Oposizioko taldeak, berriz, Paxinianen dimisioa eskatzen ari dira lehen ministroak Azerbaijango eta Errusiako presidenteekin Karabakh Garaiko ituna sinatu zuenetik, joan den azaroaren 10ean. Paxinianek berak aitortu zuen «oso mingarria» izan zela Azerbaijanekin eta Errusiarekin menia sinatzea; izan ere, Erevanek kontrolpean zituen eremu asko galdu zituen.
Armeniak, irail amaieratik azarora bitartean galdutako eremuen kontrola ez ezik, beste batzuena ere eman zion Azerbaijani, bere garaipen handiago bat eragoztearen truke. Armeniar askorentzat umiliazio bat izan zen, baita traizioa ere. Protestak izan ziren Erevanen, eta, ordutik, Paxinianen etorkizuna kolokan dago. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194170/modernak-hegoafrikako-aldaeraren-aurkako-txertoaren-entsegu-klinikoa-abiarazi-du.htm | Gizartea | Modernak Hegoafrikako aldaeraren aurkako txertoaren entsegu klinikoa abiarazi du | Farmazia enpresak jakinarazi duenez, Hegoafrikako aldaeraren aurkako errefortzuko dosiak ematea aztertzen ari da. | Modernak Hegoafrikako aldaeraren aurkako txertoaren entsegu klinikoa abiarazi du. Farmazia enpresak jakinarazi duenez, Hegoafrikako aldaeraren aurkako errefortzuko dosiak ematea aztertzen ari da. | Immunizazioaren bidean, Modernak beste pauso bat eman du. COVID-19aren B.1.351 edo Hegoafrikako aldaera neutralizatzeko eraginkortasun handiagoa izan dezakeen txerto bat garatu du, eta Osasunaren AEBetako Institutu Nazionalera bidali du, entsegu klinikoaren lehen fasea hasteko. Bestalde, jada banatzen ari diren txertoa eta aurkeztu berri dutena immunitatea landu ez duten pertsonekin probatzeko asmoa azaldu dute.
Birusaren aldaera berriak azalduz joan ahala, txertoen eraginkortasunak zalantza ugari sortu ditu. Modernak berak jakinarazi duenez, jatorrizko txertoak eraginkortasun bera du Europako aldaera nagusiak edo Erresuma Batukoa neutralizatzeko orduan. Hegoafrikako aldaerari aurre egiteko, ostera, txertoaren eraginkortasuna sei aldiz txikiagoa da, eta horregatik erabaki zuen Modernak bere txertoa moldatzea: aldaera horrekiko erasokorragoa izan dadin.
Hori horrela, aldaera berriaren aurkako hiru estrategia aurreikusi ditu farmazia enpresak. Lehenengoan, txerto berria Hegoafrikako aldaeraren aurkako errefortzu gisa erabiltzea planteatu du. Kasu horretan, txertoaren dosi gehigarria bakarra litzateke, eta 50 ug edo beheragokoa —Modernaren ohiko txertoak 100 ug-ko bi dosi dira—. Bigarrenean bi txertoak biltzea eta 50 ug-ko dosia ematea aurreikusi du, eta, azkenean, jada onartuta dagoen txertoaren 50 ug-ko dosi gehigarri bat ematea.
"Espero dugu errefortzu dosi horiek, beharrezkoak balira, erakustea dosi txikiagoekin ere eraginkorra izan daitekeela txertoa. Horrela, askoz dosi gehiago banatu ahal izango ditugu munduan 2021 amaierarako eta 2022rako", adierazi du Stéphane Bancel Modernako zuzendari orokorrak. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194171/m-3-ez-dugu-justiziarik-lortu-baina-ez-dugu-ahaztu.htm | Politika | M-3: «Ez dugu justiziarik lortu, baina ez dugu ahaztu» | Martxoaren 3aren bueltarako hamaika ekitaldi antolatu dituzte Gasteizen, 1976an hildako bortz langileak oroitu eta gertakariak salatzeko. Espainiako «zigorgabetasuna» gaitzetsi dute, eta deitoratu dute biktima guziek ez dutela «tratu bera» jasotzen. | M-3: «Ez dugu justiziarik lortu, baina ez dugu ahaztu». Martxoaren 3aren bueltarako hamaika ekitaldi antolatu dituzte Gasteizen, 1976an hildako bortz langileak oroitu eta gertakariak salatzeko. Espainiako «zigorgabetasuna» gaitzetsi dute, eta deitoratu dute biktima guziek ez dutela «tratu bera» jasotzen. | «45 urteren ondoren, ez dugu justiziarik lortu». Horixe adierazi du gaur Martxoak 3 elkarteak 1976ko gertakarien 45. urteurrenerako prestaturiko ekitaldiak aurkezteko egindako agerraldian. Elkarteak salatu du, hain justu, oraindik zigorrik gabe daudela 1976ko martxoaren 3an Gasteizko Zaramaga auzoan bortz langile hiltzearen arduradunak: «1976ko martxoaren 3ko estatu krimenak epaitzen uzten ez duen Espainiako zigorgabetasun ereduaren ondorioz, Argentinan irekitako prozesu judizialak eta hemen bultzatutako kereilek blokeatuta jarraitzen dute». Oroimena eta hura lortzeko «borroka» bizirik daudela nabarmendu du elkarteak, ordea, eta azaldu du horixe dela Gasteizko «herri borrokalariak ahanzturaren aurka» lortutako «garaipena»: «Martxoaren 3an gertatutakoa ez ahaztea lortu dugu, eta lortu dugu gure memorietatik ezabatu nahi izan zuten guztia oso presente egotea urtero: Martxoaren 3an eta egunero». Elkarteko kideek nabarmendu dutenez, orduko borrokak gaur egungo «justizia sozialaren aldeko borroken oinarria» izan dira, eta adierazi dute «poztu» egiten dituela sarraskiaren salaketak eta «eraildako senide eta kideen balioak» oraindik ere «presente» egoteak.
Salatu dute, halere, Espainiako «zigorgabetasuna» ez dela «milimetro bat ere» aldatu: «Espainiako Estatuak ez du betetzen giza eskubideen arloko nazioarteko legeria, eta jada ez da bakarrik justiziarako eskubidea oztopatzen duela; indarrean dagoen legerian ere diskriminazioa jasaten ari gara, autonomikoa zein estatukoa». Deitoratu dute, hain zuzen, biktima guziek ez dutela «tratu bera» jasotzen. Gasteizen eraiki nahi duten Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroa jarri dute horren adibide: «1960tik aurrerako aldi historikoa aintzat hartu arren, estatuko aparatuek eragindako giza eskubideen dozenaka milaka urraketa kontakizunetik kanpo geratu dira». Horren aurka, Memoria Osoa dinamika jarri zuen martxan Martxoak 3 elkarteak joan den abenduan, Euskal Herriko dozenaka memoria elkarterekin batera. Heldu den martxoaren 4an Gasteizko Udalean azalduko dute ekinbidea.
Hamaika ekitaldi
Bertze hainbat elkarterekin batera, hamaika ekitaldi antolatu ditu Martxoak 3 elkarteak duela 45 urte gertaturikoa oroitzeko, gaurtik hasita: Memoria Gara dinamikak Galdutako denboraren bila dokumentala emanen du gaur Aldabe gizarte etxean, 19:00etan. Bihar Etxerat elkarteak antolaturiko azken ortziraletako elkarretaratzeetan parte hartuko du M-3k, halaber. Martxoaren 2an, berriz, Zaramagako Odon de Apraiz eta Koldo Mitxelena ikastetxeetan hitzaldi bana emanen du elkarteak, sarraskiari buruz. Era berean, hainbat erakusketa jarriko dituzte martxan egun berean: Gasteiz 1976: Grebatik Sarraskira izenekoa Mendizabalako Hizkuntz Eskolan egonen da martxoaren 2tik 10era, eta Gasteizko Gaztetxean 13tik 31ra. Luis Ziarrustaren argazki erakusketa ere asteartean inauguratuko dute, Zaramagako Adinekoentzako Zentro Soziokulturalean.
Martxoaren 3rako bererako, sindikatuek protestetara deitu dute, eta horiekin bat egin du M-3 elkarteak, baita EH Bilduk eta Gasteizko Kontseilu Sozialistak antolaturiko omenaldiekin ere. Halaber, jakinarazi dute Vitoria 3 de Marzo filma hiriko zinema aretoetan egonen dela ortziraletik hasita, gutxienez astebetez. Handicap eta El CallejoÌn de Cachan musika talde gasteiztarrei eskerrak eman dizkiete, bertzalde, abesti bat eta bideoklip bat osatu baitituzte Martxoaren 3aren urteurrenaren harira.
Herritarrei Martxoaren 3ko ekitaldietan zein «egungo lan borroketan eta borroka sozialetan» parte hartzeko deia egin diete elkarteko kideek: «Izan ere, 1976ko sarraskiaren biktimei egin diezaiekegun omenaldirik onena gizarte bidezkoagoa, feministagoa eta berdinzaleagoa lortzeko borrokarekin jarraitzea da, Arabako enpresa eta kolektibo asko egiten ari diren moduan».
Memoria guneaz
San Frantzisko elizan eraiki nahi duten memoria guneaz ere aritu da Martxoak 3 elkartea gaurko agerraldian. Pertsona ugariren «konpromisoaren eta lanaren fruitua» da proiektua, M-3ren hitzetan, baina jakinarazi dute oraindik «lehen urratsa besterik» ez dela egin: «Orain, proiektuaren kudeaketa, espazioak eta edukiak zehaztu behar dira, baliabide ekonomikoak esleitu behar dira, eta lan egutegi bat ezarri behar da». Elkarteak nabarmendu du haiek ere parte hartu behar dutela prozesuan, eta eskatu dute memoria ez dadila atzera begiratzera mugatu: «Elkartean jakin badakigu Martxoaren 3ko memoria langilea, feminista, antikapitalista, antifaxista... dela, baina, batez ere, Gasteizko herri borrokalariarena dela, memoria 45 urtez bizirik mantendu duen herriarena. Ez da iraganean iltzatutako borroka bat, borroka horrek bizirik jarraitzen baitu gaur egungo justizia sozialaren aldeko borroka guztietan». |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194172/langile-bat-hil-da-soraurenen-makina-batek-harrapatuta.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Soraurenen, makina batek harrapatuta | Atarrabiako 53 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zer gertatu den ikertzen ari dira. Aurten lan istripuan hildako zortzigarren behargina da. | Langile bat hil da Soraurenen, makina batek harrapatuta. Atarrabiako 53 urteko gizonezko bat da hildakoa. Zer gertatu den ikertzen ari dira. Aurten lan istripuan hildako zortzigarren behargina da. | Soraurengo (Nafarroa) Manipulados Ulzama enpresako langile bat hil da ostegun goizean, makina batek harrapatuta. Atarrabian bizi den 53 urteko gizonezko bat da hildakoa. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako zortzigarren behargina da. Ezbeharra ostegun honetan gertatu da, 07:36an. Langilea bakarrik zegoen lantegian, eta plastikoak birrintzeko makina batek harrapatu du, gorputz adar batetik hartuta, eta berehala hil da. Beharginaren gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman dute, autopsia egin diezaioten. Polizia Judizialeko agenteek atestatua egin dute, eta gertakariaren arrazoiak ikertzen ari dira. Foruzaingoko Polizia Zientifikoa ere hara joan da, ikuskapena egiteko. Iruñeko Herritarren Segurtasunerako Foruzaingoko patruila batek ere parte hartu du, eta suhiltzaileak ere bertaratu dira.p> |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194173/sistema-arrakalatzeko-aldarria-egingo-du-mugimendu-feministak-martxoaren-8an.htm | Gizartea | Sistema arrakalatzeko aldarria egingo du mugimendu feministak Martxoaren 8an | Baionan, Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian egingo dituzte manifestazio nagusiak. Gainontzeko herrietan ere mobilizazioak antoatu ditu mugimendu feministak. | Sistema arrakalatzeko aldarria egingo du mugimendu feministak Martxoaren 8an. Baionan, Bilbon, Gasteizen, Iruñean eta Donostian egingo dituzte manifestazio nagusiak. Gainontzeko herrietan ere mobilizazioak antoatu ditu mugimendu feministak. | Dena aldatu, sistema arrakalatu lelopean hartuko ditu karrikak Martxoaren 8an Euskal Herriko mugimendu feministak. Gaur aurkeztu dituzte mobilizazioak Donostian, eta nabarmendu dute inoiz baino beharrezkoagoa dela karrikara ateratzea. Bilbon, Baionan, Donostian, Gasteizen eta Iruñean izango dira manifestaziorik handienak, baina, hirietan ez ezik, Euskal Herriko hainbat herritan ere egingo ditu ekitaldiak mugimendu feministak. Ekitaldi denetan osasun neurri guztiak betetzeko deia egin dute.
Bizitzak erdigunera eramateko eskatu du mugimendu feministak, eta salatu du oraingoa ez dela osasun krisia soilik: «Krisi hau ez zen pandemiarekin hasi, eta Euskal Herriko mugimendu feministan orain ez gara isilik eta geldi egongo». «Sistema kapitalista, heteropatriarkal eta arrazista arrakalatzeko, feminismoan antolatu eta kolektiboki borrokan jarraitu behar dugu», nabarmendu du Irati Ezkerra mugimendu feministako kideak, eta horretarako kaleak hartu beharra azpimarratu du.
Gobernuek kapitala lehenetsi dutela salatu du mugimendu feministak, eta emakumeen kontrako erasoek ez dutela etenik: «Abusu poliziak eta instituzional arrazistak jasan ditugu, ehunka kide kaleratuak izan dira, milaka emakumek lan merkatua utzi behar izan dute zaintza lanengatik, indarkeria matxistak ez du etenik, eta krisialdiak eragin zuzena izan du eremu feminizatuetan, bereziki egoera irregularrean dauden emakume langileen eremuan».
Mugimendu feminista egunetik egunera «gaurkotzen» eta «indartzen» ari dela nabarmendu du Ezkerrak: «Gure arteko arrazakeria bistaratu eta landu dugu, herri eta auzoetan aliantza sareak ehundu ditugu, borrokarako espazioa zabaldu dugu, eta mundu mailako ekintzetan parte hartu dugu». Horregatik, karrikan egongo direla nabarmendu du Ezkerrak: «Euskal Herrian eta Euskal Herritik dena aldatzeko lan egingo dugu, eta, Martxoaren 8an, erdigune eta bazter guztietan mobilizatuko gara"
Mobilizazioak
Baionan, goizean aterako da mugimendu feminista karrikara: 12:00etan hasiko da manifestazioa, ospitaletik. Gainontzeko hiriburuetan, arratsaldean aterako dira karrikara. Donostiako mobilizazioa 18:30ean hasiko da, Antiguako tunelean. Gasteizen eta Bilbon, 19:00etan izanen dira manifestazioak. Gasteizkoa San Anton plazatik aterako da; Bilbokoa, Jesusen Bihotzetik. Iruñean, berriz, 20:00etan izango da protesta, eta manifestazio bakarra izan beharrean, auzo bakoitzean izango dira mobilizazioak. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194174/idoia-zabalza-egiaren-jabe-gara.htm | Politika | Idoia Zabalza: «Egiaren jabe gara» | Mikel Zabalza zenaren familiak, Egiari Zor fundazioak eta Nafarroako Torturatuen Sareak torturak ikertzeko eta biktimei aitortza egiteko eskatu dute agerraldi bateratu batean. Manifestazio batera deitu dute martxoaren 6rako, Iruñean. 'Tortura ikertu, egindako guztia aitortu' izanen da leloa. | Idoia Zabalza: «Egiaren jabe gara». Mikel Zabalza zenaren familiak, Egiari Zor fundazioak eta Nafarroako Torturatuen Sareak torturak ikertzeko eta biktimei aitortza egiteko eskatu dute agerraldi bateratu batean. Manifestazio batera deitu dute martxoaren 6rako, Iruñean. 'Tortura ikertu, egindako guztia aitortu' izanen da leloa. | Azken astean argitara ateratako audioak baieztatu du Mikel Zabalza Intxaurrondoko kuartelean hil zela, torturatuta. Zabaldu berri den grabazioaren harira, prentsaurrekoa antolatu du Egiari Zor fundazioak. Agerraldian, Mikel Zabalza zenaren arreba Idoia Zabalzak eta Nafarroako Torturatuen Sareko bi kidek hitz egin dute. Adierazi dutenez, audioan entzun daitekeen Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketak Zabalzaren familiak «hasiera-haseratik» defendatu duena berresteko balio du: «Denek entzun dugu gau hartan gertatutakoa: Mikel Intxaurrondon hil zen jasandako torturen ondorioz. Justizia bota ezinezko harresi badugu ere, egiaren jabe gara», adierazi du Idoia Zabalzak.
Zabalzak kontatu duenez, familiak ezaguna zuen grabazioa lehendik ere, baina gizarteak entzun izanak sortu duen oihartzuna sumatu dute azken egunotan. Audioak ikerketa batean izan dezakeen balioari buruz, esan du fiskaltzak «aukera ezin hobea» duela egun hartan Intxaurrondoko kuartelean gertatu zena ikertu eta argitzeko. Grabazioko elkarrizketa froga baliagarritzat jo beharra nabarmendu du, irmoki: «Hala behar du, are gehiago kontuan izanda zinta berean beste bi pertsonaren hilketei buruzko deskribapen zehatza egiten dela eta hilketa horrek zigorra ekarri zuela». Joxean Lasa eta Joxi Zabalari egin die erreferentzia Zabalzaren arrebak.
Bestalde, Jon Patxi Arratibel Nafarroako Torturatuen Sareko kideak ere adierazpenak egin ditu Mikel Zabalzaren kasuaren harira. «Heriotzaraino torturatu zuten, eta aste honetan argitara atera den audioak erakutsi du Guardia Zibileko eta CESIDeko goi kargudunek ezin hobeto ezagutzen zutela atxilotuen egoera. Ongi zekiten zein ziren sistematikoki erabiltzen ziren tortura metodoak, eta jakitun zeuden horiek heriotza eragin zezaketela», azaldu du Arratibelek. Gainera, sarearen izenean, nabarmendu du aitortza egin behar zaiela torturatuak izan diren pertsona guztiei. «Beste inork inoiz infernu hori pairatuko ez duen bermea nahi dugu; aitortza eta erreparazioa nahi ditugu».
Tortura iker dadila eskatzeko, agerraldian izandakoek manifestazio batera deitu dute martxoaren 6rako. Mobilizazioa 17:30ean abiatuko da, Iruñeko autobus geltokitik. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194175/indarkeria-fisikorik-gabeko-erasoak-bortxaketatzat-jotzearen-kontra-ebatzi-du-cgpjk.htm | Gizartea | Indarkeria fisikorik gabeko erasoak bortxaketatzat jotzearen kontra ebatzi du CGPJk | Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak sexu askatasunaren inguruko lege aurreproiektuari buruzko txosten kritikoa onartu du. | Indarkeria fisikorik gabeko erasoak bortxaketatzat jotzearen kontra ebatzi du CGPJk. Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak sexu askatasunaren inguruko lege aurreproiektuari buruzko txosten kritikoa onartu du. | CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak sexu askatasunaren inguruko lege aurreproiektuari buruzko txostena eztabaidatu du gaur, eta legearen kontrako hainbat ñabardura egin ditu. Oro har, kritikoa da txostena: haren arabera, Espainiako Berdintasun Ministerioak proposatutako erreforma nagusiak ez dira beharrezkoak. Hala, aurreproiektuaren txostena onartu du gaur CGPJk, aho batez, osoko bilkuran. Hauek idatzi dute testua: Roser Bach Bartzelonako Probintzia Auzitegiko magistratuak, Juan Manuel Fernandez Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko magistratuak, eta Pilar Sepulveda abokatu eta Sexu Erasoen Emakume Biktimen fundazioaren sortzaileak.
Berdintasun Ministerioak sustatutakoa da sexu askatasunari buruzko legea, eta Zigor Kodearen erreforma planteatzen du, bortxaketa gisa hartzeko emakumeen onespenik gabeko ekintzak, abusuaren eta sexu erasoaren arteko bereizketa ezabatuta; hau da, onespena izango litzateke bortxaketa egon den ala ez ebazteko baldintza, eta ez larderia eta indarkeria. Lege aurreproiektuak onespenaren definizioa jasotzea proposatzen zuen, eta hori honela adieraztea: «Ulertuko da onespenik ez dagoela baldin eta biktimak ez badu libreki azaldu, ezin eztabaidatuzko ekintza dudagabeen bidez, [...] baduela borondatea jarduera horretan parte hartzeko». Beraz, legearen arabera, aurrerantzean «baietz bakarrik da baietz».
CPGJren arabera, baina, zehaztapen hori egitea ez da beharrezkoa. Horren arabera, onespenaren arazoa ez da kontzeptuala —zer den onespena—, baizik eta frogekin lotua —noiz dagoen onespena—: «Onespenik izan ez dela egiaztatzeko balizko zailtasun prozesalak ezin dira eraman [delituaren] tipikotasunaren eremura, elementu tipiko baten definizio normatiboaren bidez». Txostenaren arabera, lege aurreproiektuak onespenari buruz jasotako definizioak «frogaren karga alderantzikatzea» ekar dezake, defentsak frogatu beharko lituzkeelako onespena definitzen duten jardunak (sexu jardunean parte hartzeko borondatea adierazi izana, besteak beste); eta horrek «errugabetasun presuntzioaren printzipioan eragiteko arriskua» dakarrela uste dute. Gainera, adierazi dute definizioa aldatzeak ez zuela eragotziko emakumeak berriz biktimizatzea.
Bestalde, txostenean jaso dute sexu abusuak sexu erasotzat jotzeak «biktima babesik gabe uztea» ekar dezakeela, delitugilearentzat ez duelako ondorio handirik izango portaera larriagoa izateak; askatasun sexualaren inguruko lege aurreproiektuak proposatutakoaren arabera, baina, zigorrak lau urtetik hamabost urtera bitartekoak izango lirateke, gertakariaren larritasunaren arabera. Horrez gainera, CGPJren txostenak dio abusuen eta erasoen arteko bereizketa ezabatuta «kaltegarritasun txikiagoa duten jokabideak oso gogor zigortzeko arriskua» ere badagoela.
Hain justu, zigorretan ere aldaketak jasotzen zituen gobernuaren proposamenak. Esaterako, sexu askatasunaren aurkako delituek urtebete eta lau urte arteko kartzela zigorra izango dute. Bortxaketei dagokienez, erasotzaileek lau eta hamar urte arteko zigorra izango dute larrigarririk ez dagoenean; hamabi urte artekoa izan daiteke larrigarri bat dagoenean; eta hamabost urte artekoa bi larrigarri edo gehiago dauden kasuetan. Espainiako Zigor Kodean delitu berriak ere sartzea asmo du. «Noizbehinkako jazarpena» izango da horietako bat: orain arte «kaleko jazarpen» gisa hartutako erasoak delitu izango dira; kalean ez ezik, baita tabernetan, festa pribatuetan, kontzertuetan eta halakoetan gertatzen direnean ere. Delitu arinak izango dira, eta honela definitu zituen gobernuak: «Biktimari objektiboki egoera umiliagarria, aurkakoa edo beldurgarria dakarkioten adierazpen, portaera eta proposamen sexualak eta sexistak». Askotariko zigorrak jarriko zaizkie erasotzaileei: etengabeko lokalizazioa, komunitatearentzako lanak eta isunak.
Epaitegi espezializatuak
Laguntza integral espezializatuko zerbitzu sare bat osatzea ere asmo du legak; delitu sexualak jasan dituzten biktimentzat «krisi zentroak» sortuko dituzte, eguneko 24 orduetan informazioa eta laguntza eduki dezaten, eta haiek artatzeko. Gainera, espezializatutako epaitegiak arduratuko lirateke kasuez. Bachek eta Fernandezek, nolanahi ere, ez dute justifikatutzat jotzen sexu indarkeriako delituetan espezializatutako epaitegi berriak sortzea; Sepulveda ez dator bat puntu horrekin, eta espezializazioa justifikatuta dagoela uste du. CGPJk, gaur eginiko osoko bilkuran, Bachek eta Fernandezek txosten proposamenean adierazitako jarrera babestu du; hots, espezializazioa ez dagoela justifikatuta.
Hainbat pauso eman beharko ditu oraindik lege aurreproiektuak. Kontsulta organoek ebaluatu ondoren, lege proiektu gisa onartu beharko da berriro Ministroen Kontseiluan, eta, ondoren, Diputatuen Kongresura pasatuko da parlamentuan tramitatzeko. Bitarte horretan, talkak egotea espero da. Irene Montero Berdintasun ministroak aurreratu zuen legea aurrera aterako dela epaileen gobernu organoak kontra egiten badu ere; izan ere, txostena ez da bete beharrekoa. Berdintasun Ministerioak martxoaren 8rako bidali nahi zuen legea parlamentura, eta CGPJri egotzi dio txostenaren onarpena atzeratu izana. Tramitazioa gutxienez beste hilabete eta erdi luzatuko dela kalkulatzen dute. Montero kezkatuta azaldu zen atzo CGPJren jarrerarekin.
Gobernuaren lege proposamena, hain zuzen, sanferminetako talde bortxaketak eta auzi horren epaiak eragindako eztabaidatik eratorria da. 2016ko Iruñeko sanferminetan emakume bat bortxatzeagatik, bost gizonezko epaitu zituzten 2017an, eta 2018ko apirilean Nafarroako Probintzia Auzitegiak emandako epaiak sexu abusua egotzi zien bost erasotzaileei. Mobilizazio jendetsuak eragin zituen epaiak, talde bortxaketa sexu erasotzat ez jotzeagatik. 2019an Espainiako Auzitegi Gorenak hala izan zela ebatzi zuen azkenean, baina are haserre handiagoa piztu zuen epaileetako batek emandako boto partikularrak: Ricardo Gonzalez magistratuak absoluzioa eskatu zuen akusatuentzat, argudiatuta talde erasoa «sexu harreman bat» izan zela.
Erreakzioak
Berdintasun Ministerioak azkar erantzun dio txosten kritikoaren onarpenari, eta iragarri du aurrera jarraituko duela askatasun sexualaren inguruko lege aurreproiektuarekin. Victoria Rosell genero indarkeriaren aurkako gobernuko ordezkaritzako kideak esan du CGPJren txostenak joera «erregresiboa» badu gobernuaren eta legea proposatu dutenen betebeharra dela «aurrera jarraitzea, Istanbulgo Hitzarmena betetzea». «Badirudi Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia dela betetze hori sustatzen ez duen organo bakarra». |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194176/beste-484-positibo-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 484 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | 13.311 test egin dituzte Hegoaldean, eta horietatik %3,6 izan dira positiboak. | Beste 484 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 13.311 test egin dituzte Hegoaldean, eta horietatik %3,6 izan dira positiboak. | Hego Euskal Herriko kurba epidemiologikoak beheranzko joera berretsi du. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken 24 orduetan 483 kutsatu zenbatu dituzte: hau da, egindako 13.311 probetatik %3,6k eman dute positibo. Bizkaia izan da, ohiko legez, kutsatu gehien jakinarazi dituena: 219. Gipuzkoan, 103 izan dira; Nafarroan, 82; eta Araban, 78.
Ospitaleen egoerari dagokionez, beste 61 ospitaleratze jakinarazi dituzte. Hori horrela, 550 lagun daude ospitaleratuta Hego Euskal Herrian; horietatik 149 daude larri ZIUan. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194177/eusko-legebiltzarrak-eskatu-du-espetxe-eskumenaren-akordioa-parlamentura-bidaltzeko.htm | Politika | Eusko Legebiltzarrak eskatu du espetxe eskumenaren akordioa parlamentura bidaltzeko | EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, eta EH Bilduk ere babestu du. | Eusko Legebiltzarrak eskatu du espetxe eskumenaren akordioa parlamentura bidaltzeko. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, eta EH Bilduk ere babestu du. | EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk erdibideko zuzenketa bat adostu dute Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, Eusko Jaurlaritzari eskatzeko parlamentu horren esku utz dezala espetxeen eskumenaren transferentziari buruz datozen egun edo asteetan lortuko den akordioa. Zehazki, adostu dute Eusko Jaurlaritzari eskatzea Eusko Legebiltzarrari bidal diezaiola «Transferentzien Batzorde Mistoan hartzen den azken erabakia, espetxe zerbitzuen transferentziari, antolaketari, araubideari eta funtzionamenduari buruzko gaiei buruzkoa, bai eta horren ondoriozko ondasun, langile, betebehar eta kontratuei buruzkoa ere». EH Bilduk ere babestu du: aldeko 68 boto izan ditu, eta zazpi kontrako.
Era berean, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio, «transferentzia gauzatu ondoren, 2019ko martxoaren 13ko osoko bilkura monografikoan onartutako ebazpen propoposamenak oinarri izan daitezela Euskadin ezarri beharreko espetxe eredua definitzeko».
Espainiako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza negoziatzen ari dira Gernikako Estatutuan jasota dauden baina oraindik transferitzeke dauden eskumenen eskualdaketa; kronograma bat prestatu zuen horretarako, eta lehen eskumen blokea negoziatzen ari dira. Tartean dago espetxe eskumena. Atzo, Olatz Garamendi Jaurlaritzako Autogobernu sailburuak azaldu zuen espetxe eskumenaren negoziazioa «nahikoa aurreratuta» dagoela.
Gaia Eusko Legebiltzarrera eraman du Luis Gordillo PP+C's koalizioko legebiltzarkideak. Gardentasun falta salatu du, eta informazioa soilik prentsako filtrazioen bidez jasotzen ari direla: «Erabat ezkutukoa izan da prozesua». Horregatik, PP+C's-en jatorrizko eskakizuna zen hogei eguneko epean legebiltzarraren esku uztea orain arte adostu denari buruzko informazioa: «Uste dut legebiltzarraz ahaztu zaretela. Zenbaterainoko kaltea egin dizuen gehiengo absolutuak».
Eztabaidaren mamira ere sartu da Gordillo. Aitortu du eskualdaketa «konplexua eta delikatua» dela, eta 600-700 funtzionariori eragiten diela aldaketak. Gaineratu du espetxeetako biztanleria «bi edo hiru bider» handituko dela eta zerbitzuak «pribatizatu» egingo direla.
Gobernuko bazkideek Elkarrekin Podemos-IUrekin adostu dute zuzenketa, eta presoak eztabaidaren erdian jartzeko beharra nabarmendu du Miren Gorrotxategi koalizioko bozeramaileak: «Nolako espetxe eredua, halako demokrazia. Estatu baten demokraziaren osasuna neurtzeko ezinbesteko elementua da bere presoei ematen dien trataera». Gorrotxategiren hitzetan, eskumenaren eskualdaketak modua ematen du Euskal Autonomia Erkidegoak «espetxe eredu propioa, ezberdina» izan dezan, «praktika berrosatzaileak» garatuko dituena.
Maria Jesus San Jose PSE-EEko legebiltzarkideak, berriz, azaldu du sozialistek estatutua osorik betetzea babesten dutela eta lege horrek «tresna erabilgarria izaten jarraitu» behar duela herritarrentzat. Halaber, Laura Perez EAJko legebiltzarkideak azaldu du prozesu negoziatzailea zabalik dagoela eta bilera teknikoak egiten ari direla bi administrazioak. Julen Arzuaga EH Bilduko ordezkariak, berriz, giroa nahastu nahi izatea egotzi dio Gordillori: «Espektatiba bat dago presoen aldetik, eskumenak ongi kudeatuta beren bizi baldintzak hobetzeko. Kartzela era gizatiarrago batean kudeatzeko». Gogorarazi du iaz sei preso hil zirela Zaballan.
Gernikako Estatutuaren 10.14 artikuluak jasotzen du espetxe eskumena: «Adingabekoen babes kuradoretzako, espetxeetako eta gizarteratzeko erakunde eta etxeen antolaketa, araubidea eta jarduera, arlo zibileko eta zigor eta espetxe arloetako legeria orokorrarekin bat».
Bihar, Grande-Marlaskaren eta Erkorekaren bilera
Hain justu, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa eta Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua bihar batzartuko dira, Gasteizen, espetxe eskumenaren transferentziaz hitz egiteko. 10:00etan izango da bilera, Espainiako Gobernuak Arabako hiriburuan daukan ordezkaritzan. Denis Itxaso Espainiako Gobernuko ordezkariak eman du bilkuraren berri, eta azaldu du bi gobernuak «konfiantzaz eta leialtasunez» ari direla lanean eskumena eskualdatzeko. Itxasok ez dio eperik jarri akordioari, baina esan du biharko bilera «garrantzitsua» dela.
Edonola ere, gogorarazi du espetxe eskumenaren transferentziak ez duela esan nahi espetxe politika Jaurlaritzaren esku utziko denik, eta azaldu du euskal presoak Euskal Herritik gertuago dauden espetxeetara gerturatzeko mugimenduak espetxeetako tratamentu batzordeen erabakiz egiten ari direla, horiek balorazio positiboa egin dutelako presoen bilakaeraz. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194178/kutxabankek-180-milioi-euro-irabazi-ditu-488-gutxiago.htm | Ekonomia | Kutxabankek 180 milioi euro irabazi ditu, %48,8 gutxiago | 2019an baino mailegu gehiago eman zituen 2020an, baina hornidurak handitu ditu, krisiarengatik ustel atera daitezkeenak estaltzeko. | Kutxabankek 180 milioi euro irabazi ditu, %48,8 gutxiago. 2019an baino mailegu gehiago eman zituen 2020an, baina hornidurak handitu ditu, krisiarengatik ustel atera daitezkeenak estaltzeko. | Urte gazi-gozoa amaitu du Kutxabankek. Gozoa, negozioa handitu ahal izan duelako, familiei eta enpresei aurreko urteetan baino mailegu gehiago emanez. Gazia, berriz, pandemiak eragindako krisi ekonomikoak hornidurak handitzera behartu duelako, ustel atera daitezkeen maileguen galeretatik babesteko. Ondorioz, Kutxabanken irabaziak %48,8 txikitu dira, 180,3 milioi euroraino.
Diru horretatik, 27 milioi euro banatuko dizkie bere hiru akziodunei, bankuan duten partaidetzaren arabera banatuta: 15,4 milioi BBKri, 8,6 milioi Kutxari, eta %2,9 milioi Vital Kutxari. Aurreko urteotan baina nabarmen diru gutxiago da hori, Europako Banku Zentralak soilik irabazien 515 banatzeko baimena eman diolako Kutxabanki. Edonola ere, gerta daiteke urrian irabazien gaineko debekua kentzea EBZk, eta, orduan, Kutxabankek banatu ahal izango lituzke iazko dibidenduetatik partitu gabe geratu ziren 42,5 milioi euroak, baita Kutxabankek 2020ko emaitzetatik banatzea hobetsi dezakeen beste kopuru bat ere. Kutxabanken akzioen etekina da kutxa fundazioen gizarte ekintzaren diru iturri nagusia.
Helburuak bete ditu
2020rako jarritako helburuak bete ahal izan dituela ziurtatu du Kutxabankek: interes tasak inoizko txikienak izan arren, eutsi egin die negozio arruntaren diru sarrerei (1.076 milioi), hobetu egin du marjina gordina (+%10,8), aktiboen kalitatea handitu du eta aurrera egin du eraldaketa digitalean. Halaber, «kaudimenaren lidergoa» sendotu duela dio, bere lehiakide nagusiek baino kapital handiagoa baitu: %17,8koa du kapital osoa, eta %17,4, Core Tier 1 Fully Loaded ratioan neurtuta.
Baina osasun krisiak eragin duen krisi ekonomikoak erabat baldintzatu ditu emaitzak. 457 milioi euro bideratu ditu horniduretara, horietatik 346 milioi iazko emaitzen kontura (+%161), eta gainontzekoak kapitalaren kontura —EBZk hala gomendatuta—. Horrenbestez, zalantzazko aktiboen estaldura %77,9ra iritsi da. Edonola ere, berankortasun tasa txikia du Kutxabankek, %2,32 baino ez —%2,98 izan zen 2019an—.
Krisiak krisi, bankua gustura azaldu da bere negozioaren bilakaerarekin. Pandemiak aurrezkia handitu duenez, 1.553 milioi euro gehiago bildu ditu bere inbertsio funtsetan (+%124), eta, horrenbestez, 0,71 puntu handitu du bere merkatu kuota, %6,45 izan arte.
Nabarmen handitu du ere mailegatutako dirua: 42.947 milioi euro ziren 2020 amaieran, urtebete lehenago baino %5,9 gehiago. Gutxitu egin dira enpresen zirkulatzailea finantzatzeko operazioak eta kontsumorako maileguak (-%14,9), baina %14,9 handitu du banka korporatiboak emandako maileguak, %30 erakundeetakoak, eta %9,7 mailegu hipotekarioak. Azken kopuru horretaz harro azaldu da: «Euskal merkatuan ezbairik gabeko lidergoa finkatu du [Kutxabankek], eta Espainiako merkatuan %10era arte hazi du sarrera kuota». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194179/aurrera-egin-badugu-dokumentalaren-trailerra-aurkeztu-du-jaizkibel-konpainiak.htm | Gizartea | 'Aurrera egin badugu' dokumentalaren trailerra aurkeztu du Jaizkibel konpainiak | Martxoaren 5ean estreinatuko da Jaizkibel konpainiak ekoitzitako dokumentala, Hondarribiko Itsas Etxea aretoan. Konpainiak bidean izan dituen lagunen bizipenak bildu nahi izan ditu film horretan. | 'Aurrera egin badugu' dokumentalaren trailerra aurkeztu du Jaizkibel konpainiak. Martxoaren 5ean estreinatuko da Jaizkibel konpainiak ekoitzitako dokumentala, Hondarribiko Itsas Etxea aretoan. Konpainiak bidean izan dituen lagunen bizipenak bildu nahi izan ditu film horretan. | Elkarrizketa formatuko solasaldiak biltzen dituen dokumentala sortu du Hondarribiko Jaizkibel konpainiak. Aurrera egin badugu izena du dokumentalak, eta Jaizkibelek azken urteetan bidelagun izan dituenak paratu ditu solasean. Julen Hernandez Esnaola da dokumentalaren zuzendaria. Aitzinetik, Hernandez Esnaolak bertze dokumental bat du egina konpainia parekidearen historia kontatuz.
Hiru elkarrizketa dira dokumentalaren haria: Jaizkibeleko kide Arantxa Urretabizkaiak, Jaime Altunak eta Oihana Etxebarrietak Garbiñe Biurrun epailea, Kattalin Miner idazlea eta Itziar Ituño aktorea elkarrizketatu dituzte ikuspuntu zabal, askotarikoak eta desberdinak bilatzeko ahaleginean.
Arantxa Urretabizkaia dokumentalean ageri denekoa. Argazkilaria: Joaquin Reixa Poveda
«Argi daukagu, Jaizkibel konpainiaren historia, Euskal Herriko eta munduko mugimendu feministaren parte txiki bat dela, eta guri eragiten digutela hainbat herri eta bizipenetatik egiten diren borrokek», nabarmendu dute konpainiako kideek. Horregatik, dokumentalaren bidez, emakumeen parte hartze parekidearen bidean urrats ugari egin dituzten herrietatik ikasteko asmoa azaldu dute.
«Aurrera egin badugu urte hauetan, berdintasunaren aldeko borrokalariei esker izan da. Elkarrengandik ikasi dugu, eta elkar babestuz egin dugu aurrera. Hori guztia biltzen saiatu gara dokumentalean», kontatu dute konpainiako kideek. Dokumentala hausnarketarako tresna izateaz gain, parean dutenari aitortza egiteko izatea nahi dute.
Jaime Altuna eta Kattalin Miner dokumentalean ageri direnekoa. Argazkilaria: Joaquin Reixa Poveda
Martxoaren 5ean estreinatuko dute filma Hondarribiko Itsas Etxea aretoan, 19:00etan. Horren ondoren, bertze emanaldi bat eginen dute Hondarribian, eta Irunen ere erakutsiko dute. Martxoaren 9an, Donostiako Principe aretoan aurkeztuko dute dokumentala, 17:00etan, eta, martxoaren 11n, Gasteizko Vital fundazioan, 18:00etan. Bilbon eta Madrilen aurkeztu asmo dute, eta Euskal Herriko aretoetan hainbat emanaldi egiteko asmoa dute. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194180/greziako-kultura-ministroaren-dimisioa-eskatu-dute-sexu-abusuen-kasu-bategatik.htm | Mundua | Greziako Kultura ministroaren dimisioa eskatu dute, sexu abusuen kasu bategatik | Lina Mendoni Kultura ministroak Dimitris Lignadis aktorea izendatu zuen Antzoki Nazionaleko zuzendari, eta Lignadisi egozten diote antzezpen klaseak ematen zizkien adingabe migratzaile batzuei abusuak egin izana 2017. eta 2018. urteen artean. | Greziako Kultura ministroaren dimisioa eskatu dute, sexu abusuen kasu bategatik. Lina Mendoni Kultura ministroak Dimitris Lignadis aktorea izendatu zuen Antzoki Nazionaleko zuzendari, eta Lignadisi egozten diote antzezpen klaseak ematen zizkien adingabe migratzaile batzuei abusuak egin izana 2017. eta 2018. urteen artean. | Dimitris Lignadisen kasuaren zipriztina Greziako Gobernuraino heldu da. Greziako aktore ospetsu hori, Atenasko Antzoki Nazionaleko zuzendari ohia, joan den larunbatean atxilotu zuen Poliziak, eta gaur hasi da fiskaltzaren galderei erantzuten. 2017. eta 2018. urteen artean adingabeko migratzaile batzuei sexu abusuak egitea egotzi diote. Gobernuz kanpoko erakunde batek bidaltzen zituen adingabeak Lignadisengana, hark antzezpen klaseak emateko, eta, orain, fiskaltza GKEa ere ikertzen hasi da adingabeek abusuak salatu arren haiek ez ikertzeagatik.
Lina Mendonik izendatu zuen Lignadis Antzoki Nazionaleko zuzendari, Greziako Kultura ministroak, 2019. urteko irailean. Horregatik, Alexis Tsiprasen Syriza oposizioko alderdi nagusia eta geroz eta indar gehiago hartzen ari den Me Too mugimenduak haren dimisioa eskatu dute, eta egotzi diote Lignadis zuzendari hautatu zuela lagunak zirelako: «Berandu da dagoeneko, baina Mendoni kargutik kendu beharko luke gobernuak, eta biktimei eta greziarrei barkamena eskatu», adierazi du Tsiprasek. Lignadisek otsailaren 6an aurkeztu zuen dimisioa.
Mendonik, joan den astean, argi utzi zuen ez duela dimisioa emateko asmorik: «Oposizioak, gobernuan zegoenean, nik orain jokatu dudan moduan jokatu zuen, Lignadisek orduan ere bazuelako kargu bat Antzoki Nazionalean. Orain jakin dugu gizon arriskutsu bat dela», esan zuen Kultura ministroak. Aristoteli Peloni Greziako Gobernuko bozeramaileak astelehenean aitortu zuen Mendoniren hitzak «lotsagarriak» izan zirela.
Nazioarteko Me Too mugimenduak, berriz, urtarrilean hartu zuen indarra Grezian. Herrialdean Sofia Bekatoru da mugimenduaren burua, belazko txalupekin Atenasko Olinpiar Jokotan urrezko domina lortu zuen emakume bat. Urtarrilean egin zuen publiko 1998. urtean bere federazioko presidenteordearen sexu abusuak jasan zituela, eta ehundaka kirolarik, aktorek eta pertsonaia famatuk egin dute bat harekin. Bai Syrizak, bai Kyriakos Mitsotakis Greziako lehen ministroak babestu egin dute mugimendua, baina orain ardurak eskatu dizkiote Mitsotakisi.
Mugimenduaren erabilera
Momentuz ez du Mendoni kargutik kendu, baina gaur, parlamentuan, sexu abusuak egiten dituztenei ezarri beharreko zigorrak gogortzearen alde jardun du lehen ministroak. Me Too mugimendua, «berez, osasungarria» dela esan du, baina haren kideei eskatu die mugimendua «politikoki ez esplotatzeko», eta Syriza egiten ari den mugimenduaren erabilera gaitzetsi du: «Ematen du bortxatzaileak eskuinekoak soilik direla».
Bi neurri iragarri ditu Mitsotakisek. Batetik, jakinarazi du Zigor Kodean erreformak egingo dituztela sexu abusuen kasuei lehentasuna emateko eta zigorrak gogortzeko. Eta, bestetik, iragarri du gobernuak webgune bat sortuko duela indarkeria horren biktimek salaketak ezarri eta kexak azal ditzaten. Aurrerantzean, gobernuak haur eta nerabeekin lan egiten duten monitoreen erregistro bat eramango du.
Mendoni, gainera, defendatu egin du Mitsotakisek, eta haren lana goraipatu du; esan duenez, egin duen akats bakarra Lignadisi «gizon arriskutsu» deitzea izan da. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194181/emakume-langileek-294-gutxiago-kobratzen-dute-eta-pentsiodunek-68.htm | Ekonomia | Emakume langileek %29,4 gutxiago kobratzen dute, eta pentsiodunek, %68 | LAB sindikatuak sektore feminizatuen egoera aztertu du, eta baldintza prekarioak «kroniko» bihurtu direla ondorioztatu | Emakume langileek %29,4 gutxiago kobratzen dute, eta pentsiodunek, %68. LAB sindikatuak sektore feminizatuen egoera aztertu du, eta baldintza prekarioak «kroniko» bihurtu direla ondorioztatu | Emakume langileen behin-behinekotasun tasa gizonezkoena baino zortzi puntu handiagoa da, eta partzialitate tasan hogei punturaino zabaltzen da alde hori. Lanaldi finkoa ez duten emakumeen batezbestekoa %27,2 da; gizonena, berriz, %19,3. Esan bezala, aldea handiagoa da jardunaldi osoa ez dutenen langileen kasuan: emakumeen %26k ez dute, eta gizonen kasuan, %5,8k. Bi alderaketa horiek LAB sindikatuak sektore feminizatuen egoera orokorraren inguruan eginiko ikerketako emaitzetako bi dira, eta ondorioztatu dute emakumeak «bigarren mailako» langile direla oraindik ere.
Ipar Hegoa fundazioak eta sindikatuaren idazkaritza feministak txosten bat argitaratu dute 183 lan hitzarmen aztertu ondoren. Haien iritziz, gutxieneko legezko soldatak hilean 1.400 eurokoa beharko luke —1.135 euro garbi hilean, hamalau ordainsarirekin—, bada azterturiko hitzarmen horietatik 23k bakarrik dituzte kategoria guztiak soldata horren gainetik. Hitzarmen guztiak batuz gero, 2.300 maila ezberdin bildu dituzte, eta %52,17 erreferentziazko soldata horretatik behera daude. Lagina sektore feminizatuetara —langile gehienak emakumeak dituztenak— mugatuz gero, 45 lan hitzarmen guztira, 840 kategorietatik %71,42tan dute 1.400 euro gordinetik beherako soldata.
Zahar etxeetako egoeran jarri du arreta LABek. «Zerbitzu horiek, etxeko laguntza eta halakoak azpikontratatu eta pribatizatzeak langileen prekarizazio ikaragarria eragiten du, eta zaintzaren inguruan dagoen negozioa laguntzen du. Diru publikoa enpresetara bideratzen da. Hori bukatzeko bidea zerbitzuak publiko bihurtzea da». Azalpena Eli Etxeberria LABeko idazkaritza feministako arduradurarena da. Izan ere, herrialdearen arabera, zahar etxeetako langile batzuen soldata ez da iristen 900 euro gordinera. Bestalde, hauek dira 1.400 eurotik behera dabiltzan beste sektoreak: ileapaindegiak, elikagai merkataritza, merkataritza orokorrean, eraikin eta areto garbiketa, eta Espainiako hitzarmena dute merkataritza gune handietan.
«Eta hori hitzarmena duten postuetan, langileen %8,3k inoiz ez baitute hitzarmenik izan, eta horien hiru laurdenak emakumeak dira», nabarmendu du Oihana Lopetegi Ipar Hegoako azterketa arduradunak. Lan Harremanen Kontseiluko datuaren arabera, 55.000 dira egoera horretan dauden langileak, eta %51,9 etxeko langileak dira. Guztira 28.581 dira Hego Euskal Herrian diharduten etxeko langileak. Errealitate hori aldatzen hasteko, Etxeberriak ezinbestekotzat jotzen du etxeko langileentzako lan hitzarmena lortzea. Alde horretatik, txostenaren egileek nabarmendu dute emakume migratu eta arrazializatu askoren egoera ezin izan dituztela aztertu, sistemarentzat «ikusezinak» direlako.
Arrakalaren kronifikazioa
Eta soldata arrakala? «Ez du aldaketa zantzurik», laburbildu du Etxeberriak: «Sexuaren araberako lan banaketa amaiarazten ez den bitartean, oso zaila izango dela arrakala amaiaraztea». Izan ere, LABen arabera, gizonezkoen batez besteko soldata emakumeena baino %29,4 handiagoa da, eta, azken hamar urteetako bilakaera ikusita, aldaketa gutxi egon da. Egun, gizonek 31.417 euro gordin irabazten dituzte batez beste —1.696 euro garbi hilabetean gutxi gorabehera—, eta emakumeek 24.278 —1.367 garbi hilabetean—; beraz, aldea 7.139 eurokoa da. Datu hori 2018koa da. Bada, hamar urte lehenago, 2008an, arrakala 6.690 eurokoa zen. Datu horiek badute hutsa, baina. Espainiako Estatistika Institutuak aldi baterako kontratuen soldatak urte osora estrapolatzen ditu emaitza konparagarriak jasotzeko, hau da, hamabi hilabetez lan egin izan balu bezala. Hori ez da egoera erreala, eta emakumeen behin-behinekotasuna handiagoa denez, logikoa da pentsatzea arrakala are handiagoa dela.
Arrakala, dena den, ez da soldaten ingurukoa bakarrik, behin erretiroa hartuta pentsioetan dagen aldea are handiagoa baita. Gizonen pentsioak emakumeenak baino %68,4 handiagoak dira. «Lanak birbaloratu behar dira, bizitzaren jasangarritasunari egiten dioten ekarpenaren arabera. Sistemak emakumeekin duen zor patriarkala aitortu behar da, bizitza osoan zaintza lanetan ibili direlako». Gizonen batez besteko hilabeteko pentsioa 1.482 eurokoa da; emakumezkoena, berriz, 880koa.
Txostenean, pentsioen inguruko hainbat datu estatistiko bildu dituzte. Esaterako, emakume pentsiodunen %55,55 pobreziaren arriskuaren mugaren azpitik bizi dira —839 euro hilabetean—; gizonezkoen kasuan, aldiz, %19,47 dira egoera horretan daudenak. Pentsiodunen mugimenduak 1.080 euroan jartzen du gutxieneko pentsioen langa; bada, erreferentzia hori hartuz gero, emakumeen %73,75 ez dira iristen, eta gizonezkoen %33,92 ere ez. Etxeberria ezkor dago etorkizunera begira: «Pentsioetako genero arrakalak zahartzaroa oso baldintza eskasetan izatera kondenatuko gaitu».
Txosten osoa, hemen. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194182/247-greba-eguna-izan-dute-gipuzkoako-zahar-etxeetako-langileek.htm | Gizartea | 247. greba eguna izan dute Gipuzkoako zahar etxeetako langileek | «Hitzarmen duina» eskatu dute manifestazio batean, ELAk eta LABek deitutakoan. Salatu dute gutxieneko zerbitzuak %100 izan direla. | 247. greba eguna izan dute Gipuzkoako zahar etxeetako langileek. «Hitzarmen duina» eskatu dute manifestazio batean, ELAk eta LABek deitutakoan. Salatu dute gutxieneko zerbitzuak %100 izan direla. | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek greba eguna izan dute gaur, beste behin ere: gatazka hasi zenetik, 247. eguna. ELA eta LAB sindikatuek deituta, manifestazioa egin dute Donostian «hitzarmen duin» baten alde. Sindikatuek salatu dute grebaren eragina txikia izan dela, aldundiak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri baititu.
Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren parean bildu dira bi sindikatuetako kideak eta zahar etxeetako langileak. Aldundiari mintzatu zaizkio, eta «bi urte baino gehiago» dituen gatazkan «erantzukizunik» hartu ez izana leporatu dio Janire Diaz ELAko kideak. Era berean, salatu du «gezurra» direla Maite Peña Gizarte Gaietako foru diputatuak adierazitakoak: Peñak azaldu zuen langile bakoitzaren ratioak %10 igo direla. Diazek azaldu du langileen lan kargak gora egin dutela pandemia hasi zenetik, eta gehitu du ez dituztela ratioak igo, horren ordez 450 leku libre utzi dituztela.
LABeko Leire Ormazabalek, berriz, adierazi du egoiliarrek ez dutela jasotzen «zaintza duin eta kalitatezkoa». Azpimarratu du zaintza sistema aldatu beharra dagoela, «pertsonak erdigunean jarriko dituen sistema publiko eta unibertsala» lortu ahal izateko.
Sindikatuetako kideez eta zahar etxeetako langileez gain, egoiliarren senideen eta pentsiodunen zenbait elkarte ere bertaratu dira langileei beren babesa helaraztera. Gipuzkoako Senideak, Gaurgeroa Duintasuna eta Irauli Zaintza izan dira horietako batzuk. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194183/belaunaldi-baten-uzta.htm | Kultura | Belaunaldi baten uzta | Bost urteotan Donostiako Tabakaleran egonaldia egin duten hainbat artistaren obrak ikusgai jarri dituzte zentroan, aurreneko aldiz, ‘Estudiotik at’ erakusketan. | Belaunaldi baten uzta. Bost urteotan Donostiako Tabakaleran egonaldia egin duten hainbat artistaren obrak ikusgai jarri dituzte zentroan, aurreneko aldiz, ‘Estudiotik at’ erakusketan. | Bisitarientzat ezezaguna den espazio zabal bat dago Donostiako Tabakalerako hirugarren solairuan. Sortzaile askok, baina, ongi ezagutzen dute espazio hori: aldi baterako lantoki, sorgune eta topaleku izan dute azken bost urteotan. Are etxe ere. Gune horretan sortutako obren aukeraketa bat publikoaren aurrean ikusgai jarri du orain, lehen aldiz, Tabakalerak, zentroaren erakusketa areto nagusian. Estudiotik at. Bost urtetako sorkuntza izenburupean, «gaur eta hemen sortzen ari den artearen panoramika bat» ematen du bildumak, zentroko kultur zuzendari Clara Monteroren esanetan. Eta artista belaunaldi baten erakusketa dela gehitu du, hain zuzen ere, «Tabakalera belaunaldia» deitu duenarena.
Lanerako guneak ez ezik, sortzaileen eskura askotariko baliabideak ere jartzen ditu hirugarren solairuko Artisten Guneak. Bost urteotan, ehun sortzaile inguru igaro dira bertatik, Tabakalerak aldiro egiten dituen egonaldi programetakoren batean parte hartzeko aukeratuak izan ostean. Horietako batzuen obrak eraman dituzte aretora, 35 lan denera. Monteroren hitzetan, gaur egungo artistek baliatzen dituzten askotariko formatu eta tekniken erakusgarri da bilduma; hala, argazkiak, margolanak, marrazkiak, instalazioak, eskulturak, soinu-lanak eta ikus-entzunezkoak bildu dituzte. Halaber, artista belaunaldi hori kezkatzen duten gaiak zein diren ere antzeman daiteke bilduman, hala nola, identitatearen eraikuntza, gorputza, genero indarkeria eta ingurunearekiko harremanak.
Manu Muniategiandikoetxea artista eta Laura Maioz arkitektoa arduratu dira erakusketa diseinatzeaz. Egonaldia egin zuten haiek ere, elkarlanean, eta halako egitasmoak sortzaileen arteko sareak sortzeko garrantzitsuak direla nabarmendu du Muniategiandikoetxeak. Ildo horretan, erakusketako obrak prozesu pertsonalen emaitza ez ezik, elkarreragin horien fruitu ere badirela uste du. «Badute etxe honen ukitu bat».
Egonaldiek sortzaileei eskaintzen dieten bultzada nabarmendu dute, halaber, lanak ikusgai jarri dituzten hainbat artistak. Izaro Ieregirentzat, adibidez, «oso aberasgarria» izan zen 2018an Tabakaleran egin zuen egonaldia. Orduan landu zuen erakusketan jarri duen instalazioa, performance baten bideo proiekzioak eta egitura tubular batzuek osatzen dutena. Handik gertu dago Javier Rodriguez Perez-Curielek iazko egonaldian, Stasis egitasmoaren barruan, sortu zuen piezetako bat.
Bakarka egin zuten lan hainbat artistak, eta beste batekin elkarlanean aritu ziren egonaldian beste hainbat. Bikote artistiko horien emaitzen adibideak ikus daitezke aretoan aurrera egin ahala. Egile bakoitzaren obrak bereiz daitezke hainbat kasutan: 2018an elkarrekin landutako argitalpen bat jarri dute ikusgai Natalia Suarezek eta Gomez Selvak, baina baita lehenaren marrazkiak eta bigarrenaren argazkiak ere. Beste kasu batzuetan, berriz, «egiletzak disolbatu» egiten dira, Ainara LeGardonen hitzetan; hala gertatzen da, haren ustez, Ignacio Cordobarekin sortu zuen soinu-piezan, bi bafletatik entzungai dagoena.
Erakusketan bildutako askotariko tekniken eta formatuen erakusgarri da, halaber, Angela Millanoren eta Julian Pacomioren obra. 2018an, film batetik abiatuta, performance bat landu zuten, eta haren «arrastoak» diren objektuak eraman dituzte orain aretora. Areto beraren bukaeran, Sahatsa Jauregiren eta Julia Panadesen arteko elkarlanaren emaitza ikus daiteke: Mecheros de gasolina (2019) instalazioa. Eta bi obra horien artean, beste hainbat daude kokatuta, tartean, Gabriel Garcilazoren eta Mirari Etxabarriren marrazkiak; Claudia Lorenzoren oliozko margolanak eta zelozko eskulturak; Susana Camara Lereten grabazioak; eta Nadia Barkate eta Ignacio Garciaren zianotipiak eta obra grafikoak, besteak beste.
Ildo berri baten hasiera
Estudiotik at bildumarekin, erakusketa ildo berri bat abian jarri du Tabakalerak, Artisten Gunean gauzatzen diren sormen prozesuak jendaurrera eramatea helburu duena, eta datozen urteetan jarraipena izango duena.
Asmo berari erantzuten diote Lantegi Irekiak izeneko jardunaldiek ere, urtean bitan antolatzen dituztenak. Jardunaldiotan, artisten espazioen ateak publikoarentzat zabaltzen dituzte, bien arteko harremanak sustatu, eta sortzaileen obrak eta lan prozesuak ezagutarazteko. Halaxe egingo dute oraingoan ere, erakusketari lotutako jarduera paraleloei hasiera emateko. Gaur arratsaldean eta bihar goizean estudioetara bisita egiteko aukera izango da, uneotan bertan lanean ari diren artisten proiektuak ezagutzeko. Halaber, eta erakusketak iraun artean —maiatzaren 9ra bitarte—, hitzaldiak, tailerrak, performanceak, proiekzioak eta bestelako jarduerak izango dira Tabakaleran. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194184/1920etako-parisera-itzuli-da-joxean-agirre-nobela-labur-batekin.htm | Kultura | 1920etako Parisera itzuli da Joxean Agirre, nobela labur batekin | Distira eta alderantzia aurkeztu du gaur idazleak, Elkar argitaletxearekin. Goi mailako joskintzaren alderik ilunena azaltzen du bertan. Ispiluak eta itsasoak-ekin 2018an hasi zuen trilogiaren segida da. | 1920etako Parisera itzuli da Joxean Agirre, nobela labur batekin. Distira eta alderantzia aurkeztu du gaur idazleak, Elkar argitaletxearekin. Goi mailako joskintzaren alderik ilunena azaltzen du bertan. Ispiluak eta itsasoak-ekin 2018an hasi zuen trilogiaren segida da. | Nobela bati azken puntua jarri eta hurrengoa hasi bitarteko tartea, goitik behera ezagutzen eta bizi duzun etxe bat atzean utzi eta beste bat eraikitzen hastea bezala ulertua. “Hiru, lau, bost hilabete, oso deserosoak. Proba pilo bat egin behar izaten duzu”. Joxean Agirre Odriozola (Azpeitia, Gipuzkoa, 1949), liburu eta liburu arteko bere gogoetak kontatzen, deserosotasuna uxatzeko asmatu duen formula azaltzen: “Egitura aldetik sinpleagoak diren nobelak nobela konbentzional artean tartekatzea, pertsonaia gutxirekin, historia lineal bat kasik eginez, bide bat izan zitekeela pentsatu nuen”.
Nobela ez-konbentzional bat aurkeztu du gaur, bada: Distira eta alderantzia; Ispiluak eta itsasoak-ekin 2018an hasitako trilogiaren bigarren partea. Elkar argitaletxearekin eman du, aurrekoa bezala; eta, aurrekoan bezala, oraingoan ere Maria Garrastazu da protagonista nagusia. “Neure amari egindako omenaldi moduko bat izan zen Ispiluak eta itsasoak, hura ere oso gazterik atera baitzen baserritik, Zestoako bainu-etxe batean lanean hasteko". Maria Garrastazu ere Zestoako (Gipuzkoa) bainu-etxe batean kokatu zuen, bada, lanean, 16 urte berderekin. 1920ko urteetan. "Parisen bukatu zuen Mariak, ispilu saltzaile". Trilogiako bigarren alea ere Parisen hasten da; bohemiaz eta modernismoz betetako Belle Epoque urteetan. "Garai horretako Parisen historia soziala da gehien agertzen dena, historia txikia".
Garai hartako Parisko kultur giroarekiko lilura ez du ukatzen Agirrek. Paris horretan, Man Ray, James Joyce eta beste hamaika sortzeile bizi dira, eta Garrastazuk utzia dio ispiluak saltzeari. "Oraingo honetan, argazkilari baten laguntzaile ari da Maria. Gauetan gurasoen nostalgia sentitzen du, eta, halakoetan, itzulia egitera atera ohi da. Gaueko irteera horietako batean, neskato batekin egiten du topo Luxenburgo parkean". Negarrez ari da umea, eta amari deika, zuberotarrez. Hor abiatzen da Agirreren 72 orrialdeko nobela, umearen ama topatzeko bidearen kontaketa. "Neskatoa igandeetako soineko dotore batekin dago jantzita, eta hori da ama bilatzeko arrastoa ematen duena".
Sindikalista gogor bat da ama hori, euskalduna, Coco Chanel eta Elsa Schiaparelli puntaren puntan dauden goi mailako modaren alderik ezkutuenean. "Gai nagusi bezala, jantzi diseinatzaile handien atzean dagoen mundu sordidoa agertzen da. Alde horretatik, bi liburuek badute nolabaiteko pedagogia politiko bat, helduen literaturan pixka bat atzera egiten didana eta sekula erabiliko ez nukeena, baina hauetan ateratzen zaidana: mundua aldatu nahi duen jendearekiko nolabaiteko miresmena edo apologia". Maria Garrastazuren ahizpa bat ere moda mundu horretan ari da lanean, Coco Chanelek Miarritzeko villa batean, beste 30en bat jostunekin batera.
Gai gehiago ere badaude liburuan. Euskal emigrazioa, esaterako, Parisen komunitate propioa daukana. Eta argazkigintza. "Aurreko nobelan bazen diskurtso poetiko bat, ispiluak gure identitate fisikoa ezagutzeko eta itsasoak gure identitate psikologikoa ezagutzeko balio ote duten. Bigarren honetan, argazkilaritzaren inguruan bada horrelako diskurtso bat".
Idatzi, etenik gabe
Aurkeztu berri duena hasi eta buka irakurtzeko moduko liburu bat dela nabarmendu du idazleak. Hasi eta buka idatzitakoa ere bada, nobela luzeagoak ez bezala. "Nobela konbentzionaletan, normalean, neure obsesio bat izaten da abiapuntua, baina, gero, beti nahasten dira pare bat istorio, gutxienez. Ez dago ezer linealik. Horiek ondo jostea askoz konplikatuagoa da, askoz buelta gehiago eman behar izaten dizkiozulako".
1986an argitaratu zuen Agirrek lehen nobela, Lehen triptikoa (Durangoko Udala). Ondoren eman ditu, besteak beste, Gizon bat bilutsik pasiloan barrena (Elkar, 1991), Elgeta (Kutxa, 1996), Romain zen bere izena (Elkar, 2003), Zwei Frauen (Elkar, 2011), Gizajoen katalogoa (Elkar, 2016) eta Goldsmithen ikaslea (Elkar, 2017).
Trilogiako hirugarren alea erdi egina omen dauka jada. Ez du presarik argitaratzeko, baina. "Merkatuan idazle bakoitzak dauka bere zuloa, eta nik beteegia daukat. Orduan, ezin dut egiten dudan guztia publikatu. Beharbada, 80 urte ditudanean argitaratuko dut zortzi urte lehenago idatzitakoa. Ari naiz nobela bat bukatzen". |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194185/cafen-irabaziak-60-apaldu-ditu-pandemiak.htm | Ekonomia | CAFen irabaziak %60 apaldu ditu pandemiak | Hamar milioi euroko mozkinak lortu ditu 2020. urtean. Beasaingo konpaniak esplikatu du lehen seihilekoan jarduera asko jaitsi zaiola. Autobus elektrikoak salmenten %26 dira jada. | CAFen irabaziak %60 apaldu ditu pandemiak. Hamar milioi euroko mozkinak lortu ditu 2020. urtean. Beasaingo konpaniak esplikatu du lehen seihilekoan jarduera asko jaitsi zaiola. Autobus elektrikoak salmenten %26 dira jada. | Koronabirusaren urteak modu nabarmenean eten du CAF konpaniak azken urteetan zeraman goranzko abiadura emaitzetan. Beasaingo trengileak esplikatu du iazko lehen sehilekoan, pandemiak bete-betean jo duela sektorea, eta oraindik ere, mantentze -lanen esparruan ez dela normaltasuna berreskuratu. Hala ere, Gipuzkoako industria enpresa handienak mozkinei eustea lortu du: hamar milioi euroko irabazi garbia izan du. %60 apaldu du azken kopurua, baina 2020. urteak azpiegituretan izan duen inbertsio publikoaren geldialdia ikusita, ez da emaitza txarra, hasteko ez dagoelako gorriz marrazturik.
Gainera, CAFek badu zeri heldu adierazteko ez duela arrakastaren bidea galdu. 2.762 milioi euroren fakturazioa lortu du, aurreko urtean baino %6 gehiago. Autobus elektrikoen Solaris adarrak jada fakturazioaren %26 ekartzen du eta Ebitdaren heren bat, eta Euromainten erosketak mantentze lanen kontratuak ugaritu ditu.
Edonola ere, CAFen giharra eskaera-poltsa da. 8.807 milioi euroko kontratuak ditu gauzatzeko zain; %6,7 jaitsi da zorro hori, baina aurreko urtean errekorra ezarri zuen. Eta oso kontuan hartu beharreko beste aldagai bat da eskaera-zorroaren zifrak ez duela jaso Parisko RATPek egindako iragarpena; hau da, CAFek eta Bombardierrek osatutako kontsortzioak hornituko dituztela 146 tren, eta lan horien balio osoa 2.560 milioi eurokoa dela —%35 dagokio CAFi—. Alstomek Bombardier erosi du, eta tren horiek ez dituela egingo iragarri du. Oso haserre erantzun dio RATPk: auzitegietara eramango duela esan dio Alstomi, eta hurrengo lehiaketetatik kanpo utziko duela jarrera aldatzen ez badu. CAFek kontratuarekin jarraitu nahi du. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194186/euskaltelen-irabaziak-28-handitu-dira-virgin-markari-esker.htm | Ekonomia | Euskaltelen irabaziak %28 handitu dira, Virgin markari esker | Aurki itxiko du bere sare propioaren zati bat saltzeko operazioa. Jasotako diruarekin sarea berritu nahi duela azaldu du. | Euskaltelen irabaziak %28 handitu dira, Virgin markari esker. Aurki itxiko du bere sare propioaren zati bat saltzeko operazioa. Jasotako diruarekin sarea berritu nahi duela azaldu du. | Koronabirusaren urteak ez zion kalterik egin Euskalteli. Etxeko egonaldiak eta telefono eta Internet bidezko harremanak handitu ziren urte batean, %1,7 handitu ditu diru sarrerak, eta %28, berriz, mozkinak. Zehazki, 79,4 milioi euro irabazi zituen 2020an.
Euskaltelek Virgin Telco markarekin Espainian izandako arrakastari egotzi dio igoera. Iazko udaberrian egin zuen jauzi merkatu horren zati handienera —jada ari zen Galizian, R markarekin, eta Asturiasen, Telecablerekin—, eta bere buruari jarritako aurreikuspenak gainditu ahal izan ditu. Izan ere, 71.000 bezero berri erregistratu ditu zazpi hilabete eskasean, uste baino %50 gehiago. Hamar milioi euro sartu zaizkio haien bidez.
Bezero berri horiek lagundu diote beste merkatu batzuetan izandako jaitsiera txikiak konpentsatzen. Izan ere, guztira taldeak 823.000 bezero baino gehiago izan zituen, 2019an baino %7 gehiago (+53.000). Aurten goranzko bideari eustea espero du: sare finkoko bezeroak 716.000tik 840.000-860.000ra handitu nahi ditu.
Zorra txikitzen jarraitzeko helburua ere badu Euskaltelek. 2020an 31 milioi arindu du zorra (-%2,1), nahiz eta kostu batzuk izan dituen Virgin Telco merkaturatzeak. Horregatik, «finantza egoera oso sendoan» dagoela aldarrikatu du.
Sare propioa, salgai
2020an, Orangeren zuntz optikoaren sarea erabili ahal izateko akordioa lortu zuen Euskaltelek, eta horren bidez lortu zuen 5,8 milioitik 23,4 milioira iristea bere zerbitzuak jaso ditzaketen etxeak. Aurten, berriz, bere zuntz sare propioan egin nahi ditu Euskaltelek, hau da, Eusko Jaurlaritzari merke erositakoa eta Telecablek eta R-k jarritakoa. Sare hori berritzeko dirua behar duela argudiatuta, FibreCo izeneko sozietate baten esku utziko du, eta haren akzioen erdiak bazkide bati salduko dizkio. Akordioa aste gutxi barru dira ixtekoak. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194187/europako-batasunak-txertaketa-pasaportea-izango-du-udarako-merkelek-esan-duenez.htm | Mundua | Europako Batasunak txertaketa pasaportea izango du udarako, Merkelek esan duenez | Kantzilerrak aurreratu du estatu kideek erabaki dutela pasaporte bateragarri bat sortzea, herrialde batetik bestera joan ahal izateko. Horretarako, aurrena herritar guztiek izan behar dute txertoa hartzeko aukera, Merkelen hitzetan. | Europako Batasunak txertaketa pasaportea izango du udarako, Merkelek esan duenez. Kantzilerrak aurreratu du estatu kideek erabaki dutela pasaporte bateragarri bat sortzea, herrialde batetik bestera joan ahal izateko. Horretarako, aurrena herritar guztiek izan behar dute txertoa hartzeko aukera, Merkelen hitzetan. | Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak prentsaurreko batean adierazi du EB Europako Batasuneko estatu kide guztiak bat datozela haien artean mugitu ahal izateko txertaketa pasaporte bat sortu nahi dutela datozen hilabeteetan. «Udarako» prest izango dela esan du.
Europako Batzordeak hiru hilabete ditu sistema horren baldintza teknikoak zehazteko. Hori ezarri eta gero, herritarrek aukera izango dute EBko herrialde batetik bestera joateko, baita «beste herrialde batzuetara ere», kantzilerraren esanetan. Joan-etorriez hitz egin du, baina ez du turismoa aipatu ere egin.
Immunizatuta dauden pertsonek baldin badute bidaiatzeko aukera, herritar guztiek izan behar dute txertatzeko aukera, Merkelen arabera. Bestela, «bidegabea» litzateke.
Gainera, esan du bidatzeko aukera ez dutela izango pasaporte hori dutenek soilik, eta sistema hori «osagarri bat» izango dela nazioarteko bidaietako segurtasuna bermatzeko neurrien artean. |
2021-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/194188/agurrerako-itxuratu-du.htm | Kirola | Agurrerako itxuratu du | Europa ligatik kanpo geratu da Reala, Manchester Uniteden zelaian hutsean berdinduta. Neurketa orekatua izan da, eta aurrera egiteko aukerarik ez du izan. | Agurrerako itxuratu du. Europa ligatik kanpo geratu da Reala, Manchester Uniteden zelaian hutsean berdinduta. Neurketa orekatua izan da, eta aurrera egiteko aukerarik ez du izan. | Realak amaitu du Europa ligako ibilia. Manchester Uniteden aurkako final-hamaseirenetako kanporaketan nagusi izan da talde ingelesa, eta agerian geratu da egun koska bat gorago dagoen taldea dela Ole Gunnar Solksjaerrek prestatzen duena. Joanekoan jasotako astinduak gutxi utzi zuen jakinkizun, baina Turingo hondamendia apur bat itxuratu du, eta Old Trafforden ez galtzea beti da seinale ona: 0-0 berdindu du Realak. Imanol Alguacil entrenatzaileak Manchesterren lehiatzea eskatu zien bere jokalariei, eta bezperako dei hori bere egin dute txuri-urdinek. Teknikari oriotarrak zenbait aldaketa egin ditu hamaikakoan; bihotzari kasu egin dio, eta saiatu da aurkaria estu hartuko zuen hamaikakoa zelairatzen. Buru argi ere jokatu du, halaber: jokoan deus gutxi zegoenaren jakitun, aulkian utzi ditu normalean aritu ohi diren zenbait jokalari. Guztira, Zubietan hezitako hamar lagun aritu dira partidan zehar. Bada zerbait. Talde eraberrituak halakoxe hasiera eman dio Old Traffordeko partidari. Realak oso hasiera ona egin du; pase egokiak bata bestearen atzetik lotuz indartsu egin da zelai erdian, eta une oro Manchester Uniteden arearen inguruan aritu da talde donostiarra. Mikel Oiartzabalek eta Mikel Merinok gidatu dituzte txuri-urdinak; konbinazio onak egin dituzte hiru laurdenen eremuan, eta hegaleko jokalariak hondoko marraraino iritsita lortu dute Dean Hendersonen ate ingurura gerturatzea. Zeregin horretan, garrantzi berezia izan dute Aihen Muñoz eta Andoni Gorosabel atzeko lerrokoek, erasoko jokalariengana batu baitira sarri. Horrek ito egin du etxekoen defentsa, eta Manchesterrek nola edo ahala geratu behar izan ditu Realekoak. Partida hasieran gol bat jasotzeak soilik bizitu zezakeen bisitarien ametsa. Markagailuan aurreratzea gertu izan du Imanolen taldeak; 13. minutuan aldeko penaltia izan dute, baina Oiartzabalek kanpora bota du. Manchester aztoratzeko aukera galdu du eibartarrak.
Hutsaren ondotik Realak erasoan segitu du, baina minutuek aurrera egin ahala orekatzera egin dute indarrek. Unitedek urrats bat egin du aurrera, eta zelai erdian indartsuago aritu da. Hortik aurrera, partida fisikoago bat jokatu dute bi taldeek, eta halakoetan ondo moldatzen diren jokalariek protagonismo gehiago izan dute: Ander Gebararen kasua izan da. Baita atzeko lerroarena ere; joaneko partidan hutsune asko utzi zizkion Manchesterri, eta hori saihestu dute. Halere, Manchester zenbait aldiz gerturatu da Alex Remiroren atera. Atezainak bi geldiketa on egin zituen, ateak hutsean segi zezan. Haietako bat, Daniel Jamesi. Bi areatako aukerekin eta zelai erdiko orekarekin, hutsean amaitu da lehen zatia.
Bigarrenari ere antzeko ekin dio neurketak. Zirrikitua non, abagunea han. Modibo Sagnanek langara bota du baloia, eta etxekoek gola ere egin dute, nahiz epaileak ontzat eman ez. Ordurako, bi teknikariak aldaketa sorta eginda ziren. Jada kanporaketa erabakita zegoen. Realarentzat lasta handia izan da Turingo partida. Old Trafforden, agurrerako itxuratu du jokoa. Izan bekio etorkizunerako lezio. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194218/txertaketaren-aurreko-urratsak.htm | Gizartea | Txertaketaren aurreko urratsak | Txertaketaren aurreko urratsak. | 1 Astelehena da, 10:00ak pasatxo. Astelehenero bezala, UPS mezularitza enpresaren furgoneta bat iritsi da Hernaniko Bexen Medical Oiarso enpresara, ertzainek babestuta. Pfizer enpresaren txertoak dakartza, Gasteiztik. Belgikatik hegazkinez iristen dira hara, eta Osakidetzak txerto horiek behar dituela jakinarazi arte egoten dira han. Duela 40 urte sortu zuten Bexen Medical enpresa, eta osasun arloan aritzen da. COVID-19aren pandemiarekin, lehengo jarduerei eusteaz gain, lan arlo berriei ere ekin die: besteak beste, txertoak gordetzen eta maskarak egiten hasi da. 2 Lau kaxa etorri dira aste honetan —bezeroarenak direnez, enpresako iturriek nahiago dute ez esatea zenbat txerto diren—. Itxura batera, kartoizko kaxa arruntak dirudite, eta ez dira oso handiak. Txerto dosiak daude barruan, eta haien gainean eta azpian, izotz lehorra, Pfizerren txertoak tenperatura oso baxuan mantendu behar baitira: -80 gradu inguruan. Txertoekin bateratsu iritsi dira bi ikuskatzaile ere: Eusko Jaurlaritzakoa eta Espainiako Osasun Ministeriokoa. Jasotako kopurua, sorten zenbakia eta abar begiratzen dituzte, espero zirenak direla egiaztatzeko. 3 Deskarga egin den lekutik metro gutxira dago ultraizozkailuen sala Bexen Medical Oiarson. Hamar daude gaur egun, eta iristear daude beste hogei. Stirling markakoak dira, eta haien berezitasuna da tenperatura egokitzeko aukera ematen dutela. Ultraizozkailu bakoitzean Pfizerren 300.000 dosi sartzen dira. Guztiekin, hamar milioi bakuna dosi gordetzeko aukera izango du enpresak. Baina ultraizozkailu guztiak ez dira txertoekin erabiltzen. Duela sei urtetik, lagin biologikoak ere gordetzen ditu Bexen Medicalek —odola, hezurrak, kornea...—. Ikerlarien, laborategien, farmazia enpresen eta abarren laginak izaten dira, badaezpada gorde beharrekoak. 4 Data logger bat ere izaten du kaxa bakoitzak, Pfizerrena: unean uneko egoera kontrolatzen duen gailu txiki bat da. Ondo egoteko, argiak berdez dituela etorri behar du. Kaxa irekitakoan itzali egiten dute gailua, eta txertoak iritsi direla jakiten du Pfizerrek. Bexen Medicalekoek nabarmendu dute ez direla txertoen eta laginen biltegi soil bat: «Eskaintzen dugun zerbitzua ez da mantentzea bakarrik. Trazabilitate kontrol osoa egiten dugu: hau da, gure bezeroek une oro jakin dezakete nola dauden beren txertoak eta laginak, zer tenperaturatan, egun batetik bestera zer gorabehera izan dituzten... Software propio batzuk eta abar ditugu horretarako». 5 Lehenbailehen sartu behar dira dosiak izozkailuan. Aurrena, berrogeialdia izeneko ultraizozkailura eramaten dituzte, beste urrats bat egiteko kontrolean. Ikuskatzaileek ez ezik, Pfizerrek ere egiaztatu egin behar izaten du bidali duena eta iritsi dena bat datozela. Besteak bezalakoa da berrogeialdirako izozkailua, baina egiaztatu artean ez dituzte nahasten dosiak. Egun berean jaso ohi dute Pfizerren oniritzia. Behin ultraizozkailuan sartutakoan ere kontrolatuta izaten dute sorta bakoitza non dagoen, eta zer tenperaturatan; horretarako, zunda moduko bat du ultraizozkailu bakoitzak. Bestelako segurtasun neurriak ere ugari dira: adibidez, sute bat izanez gero ere, itzalgailura konektatuta dago izozkailu bakoitza, eta lapurretarik ez izateko neurriak eta gaueko segurtasun zerbitzua ere badituzte. 6 Desizoztea izaten da hurrengo fasea. Bakunei dagokienez, Osakidetza da Bexen Medicalen bezeroa; hark esaten die zenbat dosi behar dituen eta noizko. 4 eta 6 gradu artean desizozten dira, hozkailuetan, eta, gutxienez, hiru ordu behar izaten dira horretarako. Desisoztutakoan hasten da iraungitze dataren atzera kontaketa: bost egun. Eskatutako kopuru zehatza prestatzen dute Bexen Medicalen: hau da, ez dituzte kaxa osoak bidaltzen, kopuru zehatzak baizik. Adibidez, zahar etxe baterako, 50 dosi; ospitale baterako, 250... Nora doazen zehazten duen dokumentazioarekin jartzen dituzte desizozten. Banaketa egiteko ere kaxa berezietan sartzen dituzte, tenperatura egokian mantentzeko. Desizozteko erabiltzen diren hozkailu horietan, AstraZenecaren txertoak ere gordetzen ditu Bexen Medicalek. Distribuidora Farmaceutica de Gipuzkoak egiten du banaketa. Goizean goiz iritsi ohi dira haren ibilgailuak Hernanira, eta handik eramaten dituzte txertaketa egingo den guneetara. | |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194219/egunean-560000-maskara-egiteko-gai.htm | Gizartea | Egunean 560.000 maskara egiteko gai | Egunean 560.000 maskara egiteko gai. | Txertoak biltegiratzeko aukerak beste lan ildo bat ekarri dio Hernaniko Bexen Medical enpresari, eta ultraizozkailu gehiago erosi behar izan ditu; baina aurrez ere bazituen halako gailuak, eta jarduera berri horrek ez dio aparteko aldaketarik ekarri. Bestelakoa da maskaren kasua: osasun arloko produktuak egiten eskarmentua izan arren, orain arte ez zuten halakorik egiten. Merkatuan behar handia zegoela ikusita, apirilean hasi ziren. Mondragon taldeko kooperatiba bat da Bexen Medical, eta, enpresako ordezkariek azaldu dutenez, hiru faktore elkartu ziren: Bexen Medicalek bazeukan know how edo ezagutza; Mondragon Assemblyk gaitasuna zeukan maskarak ekoizteko makinak egiteko, eta Cikautxok sala zuriak zituen Hernanin, uzteko moduan. Sei aste aski izan zituzten ekoizten hasteko. Aurrena, Etxebarrin (Bizkaia) hasi ziren lanean, baina abenduan Hernanira ekarri zituzten makinak. 24 orduz lan egiten dute, hiru txandatan, asteburuak barne, eta bost talde dituzte lan karga horri aurre egiteko. Egunean 560.000 maskara kirurgiko egiteko gaitasuna dute, eta erabat automatizatuta dago prozesua. Hirurehun bilkari jartzen dituzte makinaren lehen zatian: spunbond ehunak dira horietako bi, zabalera ezberdinekoak, azalaren kontra eta maskararen kanpoko aldean joango direnak; eta meltblown ehuna da hirugarrena, iragazkia, erdian joaten dena. Aurrena, ehun horiek moztu, elkarren gainean kokatu, eta sudur parteko eta izkinetako soldadurak egiten ditu makinak, ultrasoinuekin, bai eta tolesturak ere. Behin hori egindakoan, bi aldetara banatzen dira maskarak, eta alde bakoitzean dagoen tresna batek sokak itsasten dizkie. Zinta batean ateratzen dira, eta hurrengo urratsa maskarak kaxatan sartzea izaten da; normalean, 50 unitateka. Gaur egun, langileek egiten dute hori, baina automatizatzea da helburua, ekoizpena handitu ahal izateko. Sei makina daude Hernaniko lantegian, eta orduero berrikusten da haietako bakoitza. Ausaz, maskara batzuk hartzen dituzte langileek, eta haien gogortasuna, neurria eta abar ikuskatzen dituzte. Laborategira ere bidaltzen dituzte batzuk, aztertzeko. Gaur-gaurkoz, osasun arloko enpresei saltzen dizkiete maskarak, baina badituzte zenbait erronka buruan: farmazietan ere saltzen hastea, esportatzea... 70 langile zituen lehen Bexen Medicalek, eta maskaren ekoizpenarekin, bikoiztu egin dute lantaldea: 140 inguru ditu gaur egun. | |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194220/gizon-bat-hil-da-goizuetan-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Goizuetan auto istripu batean | Bart gertatu da ezbeharra, Pagotxurin. | Gizon bat hil da Goizuetan auto istripu batean. Bart gertatu da ezbeharra, Pagotxurin. | Bart, 81 urteko gizon bat hil da Goizuetan (Nafarroa), auto istripu batean. Gertaera arratsaldeko 19:00ak eta 23:00ak artean gertatu zen. Foruzaingoak 21:00 aldera jaso zuen gizonaren desagerpenaren berri, senideek abisua eman ostean, eta bilaketa lanak hasi zituzten. Poliziak Pagotxurin topatu zuen gizona, hilik. Haren autoak zuhaitz baten aurka jo zuen, errepidetik atera eta gero. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194221/aebek-siria-bonbardatu-dute-lehen-aldiz-bidenen-agindupean.htm | Mundua | AEBek Siria bonbardatu dute, lehen aldiz Bidenen agindupean | AEBetako presidenteak kargua hartu zuenetik agindu duen lehen aire erasoa da. Pentagonoaren esanetan, «Iranen babesa duten milizien» aurkako erasoa izan da. 22 miliziano hil dituzte, Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, baina Siriako iturri militar batek esan du hildakoak lau direla. | AEBek Siria bonbardatu dute, lehen aldiz Bidenen agindupean. AEBetako presidenteak kargua hartu zuenetik agindu duen lehen aire erasoa da. Pentagonoaren esanetan, «Iranen babesa duten milizien» aurkako erasoa izan da. 22 miliziano hil dituzte, Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, baina Siriako iturri militar batek esan du hildakoak lau direla. | Ez du denbora asko behar izan Joe Biden AEBetako presidenteak bere lehen bonbardaketa agintzeko. AEBetako armadak Siriako hainbat eremuren aurkako aire erasoak egin ditu bart, «Iranen babesa duten milizien» kokaleku direla argudiatuta. Gutxienez 22 lagun hil dira bonbarardaketan, Siriako Giza Eskubideen Behatokiak zabaldu duenez, eta zehaztu du denak Iranen aldeko milizianoak direla. Informazio hori gezurtatu du Efe berri agentziarekin hitz egin duen Siriako iturri militar batek. Haren arabera, AEBen erasoa inor bizi ez den inguru batean izan da, eta lau lagun hil dira; Iranen aldeko hiru «borrokalari» eta siriar soldadu bat.
Ohar baten bidez, Pentagonoko bozeramaile John Kirbyk adierazi du eraso egin dutela milizia horiek AEBetako eta nazioarteko koalizioko militarren aurka eginiko «erasoen» eta «mehatxuen» ostean: «Operazioak mezu garbi bat bidaltzen du: Biden presidenteak ekin egingo du AEBetako eta koalizioko langileak babesteko».
Washingtonek jakinarazi duenez, erasoen bidez Siriaren eta Iraken arteko mugatik gertu dauden «hainbat instalazio» suntsitu dituzte. Iturri berdinen arabera, kokaleku horiek, besteak beste, Irakeko Kataib Hezbollah eta Kaitib Sayyid al-Shuhada miliziek erabiltzen zituzten. CNNren arabera, «arma kontrabandorako». Kataib Hezbollah Irango Hezbollah miliziak Iraken duen adarra da. AEBek eta Europako Batasunak «erakunde terroristatzat» jotzen dute azken hori.
Kirbyren iritziz, erasoa «proportzionala» da, eta harekin batera hainbat neurri diplomatiko ere hartu dituzte. Hala, haren esanetan, nazioarteko koalizioko kideak erasoaren jakitun ziren. Era berean, helburua «Siria ekialdeko eta Irakeko egoera orokorra deseskalatzea» dela esan du. Izan ere, AEBek Bagdaden duten enbaxadari eraso zioten astelehenean. Bi katiuxa suziri jaurti zituzten, eta eraikinaren kanpoaldea jo zuten, eremu berdean. Eremu hori hiriko ingururik seguruentzat jotzen da, eta han daude Mendebaldeko estatuen eraikin nagusiak. Han egindako erasoen atzean, talde paramilitar txikiak egon ohi dira, baina, oraingo honetan, AEBek Kataib Hezbollah jo dute erruduntzat.
Astebete lehenago, AEBetako soldadu bat eta kontratista militar bat ere zauritu zituzten Arbilen (Hego Kurdistan), hainbat suzirik hiriko aireportua jo baitzuten. Ez dira horiek AEBek eremuan dituzten indarren aurkako eraso bakarrak, gora egin baitute azken urtean. Horren arrazoia da, hain zuzen, iazko urtarrilean Donald Trump presidente ohiak Qasei Soleimani Irango Iraultzaren Zaindarien komandantea hiltzeko agindu izana. Bonbardaketa selektibo baten bidez egin zuten, Bagdadeko aireportuan, eta Irakeko alderdi politiko gehienen eta milizia xiiten haserrea eragin zuen. Haren hiletan ere milioika lagun atera ziren kalera. Izan ere, Estatu Islamikoaren aurkako gudako gizonik garrantzitsuenetako bat izan zen Soleimani, besteak beste.
Gainera, AEBen eta Iranen arteko harremanak erasanda daude Trumpen agintaldiaren ostean. Hark uko egin zion Teheranekin hitz egiteari, gainbegiratze nuklearrei eusteko itunaren inguruan. Islamiar Errepublikak, berriz, behin eta berriz adierazi du AEBek zigor ekonomikoak kentzea ezinbestekoa dela itun horretara itzultzeko. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194222/300-ikasletik-gora-bahitu-dituzte-nigerian.htm | Mundua | 300 ikasletik gora bahitu dituzte Nigerian | Gizon armatu batzuk sartu dira ikasleak bizi ziren eskolara, eta bertan bahitu dituzte. | 300 ikasletik gora bahitu dituzte Nigerian. Gizon armatu batzuk sartu dira ikasleak bizi ziren eskolara, eta bertan bahitu dituzte. | 300 ikasletik gora bahitu dituzte Nigeriako emakumeentzako eskola batean. Erasoa Jangebe hirian izan da, Nigeriako ipar-mendebaldeko Zamfara estatuan. Berri agentziek jakinarazi dutenez, gizon armatu batzuk sartu ziren eskolara, eta bertan atxiki zituzten ikasleak. Alhaji Abubakar Dauran Segurtasun eta Barne Gaietarako agintariak nabarmendu duenez, 300dik gora dira bahitutako ikasleak. Alta, ez du kopuru zehatza eman, oraindik ere gertariak ikertzen ari baitira.
Goizaldeko ordu batean, gizon armatu batzuk sartu ziren Nigeriako eskola horretan, eta neska gazteak furgonetetan sartu zituzten, gogoz kontra, eta handik beste norabait eraman zituzten. Gizonezko horietako batzuek armadako arropa faltsuak zituzten soinean.
Ez da Nigerian azkenaldian izandako eraso bakarra gaur goizaldekoa. Duela bederatzi egun, 28 ikasle eta zenbait irakasle bahitu zituzten, Nigeriako gobernuak Kagara hirian duen zientzia eskolan. Iazko Abenduaren 11n, berriz, 344 ikasle bahitu zituzten, Kankara hiriko bigarren hezkuntzako ikastetxe bati eraso egin ostean. Orduko hartan, Boko Haram Nigeriako talde jihadistak bere gain hartu zuen erasoa. Lau egun barru askatu zituzten atxikiak zituzten ikasle denak. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194223/eh-bilduk-segurtasun-saila-interpelatu-du-larrion-auzian-izandako-filtrazioengatik-azalpenak-eman-ditzan.htm | Politika | EH Bilduk Segurtasun Saila interpelatu du, 'Larrion auzian' izandako filtrazioengatik azalpenak eman ditzan | Arabako EH Bilduk berretsi du hartu beharreko neurriak «azkar, erantzukizunez, koherentziaz eta proportzioz» hartu dituela. Bestetik, Gasteizko EH Bilduk jakinarazi du Felix Gonzalezek hartuko duela bozeramaile lana Larrionen ordez, eta Xabi Ruiz de Larramendi zinegotzi gisa gehituko dela taldera. | EH Bilduk Segurtasun Saila interpelatu du, 'Larrion auzian' izandako filtrazioengatik azalpenak eman ditzan. Arabako EH Bilduk berretsi du hartu beharreko neurriak «azkar, erantzukizunez, koherentziaz eta proportzioz» hartu dituela. Bestetik, Gasteizko EH Bilduk jakinarazi du Felix Gonzalezek hartuko duela bozeramaile lana Larrionen ordez, eta Xabi Ruiz de Larramendi zinegotzi gisa gehituko dela taldera. | Miren Larrion Gasteizko EH Bilduko zinegotzi ohiaren dimisioak soka luzea dakar. Atzo, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak azalpenak eskatu zizkion EH Bilduri. Urtaranen arabera, nortasun agiria galdu eta bere izenean kontu korronte bat ireki zela jakin zuen pertsona, salaketa jarri eta gero, auziaren atzean Larrion zegoela jakin zuenean, salaketa kentzen saiatu zen. Noticias taldearen arabera, Ertzaintzak erabaki zuen ikerketarekin aurrera egitea «bazituelako nahikoa elementu ofizioz ikerketarekin segitzeko». EH Bilduk auzi honetan azpimarratu badu ere kontu pertsonal bat zela, Urtaranen iritziz kontu pertsonal batetik harago doa auzia, eta horregatik eskatu dizkio azalpenak EH Bilduri.
Hori ikusita, Arabako EH Bilduk ohar bidez azaldu du Larrionen jokabidearen berri izan dutenean «azkar, erantzukizunez, koherentziaz eta proportzioz» hartu dituztela neurriak. «Eremu pertsonaleko eta kargu publikotik eratorritako lanekin zuzeneko loturarik ez duten gertakari batzuen aurrean gaude», azaldu duenez. Hortik aurrera, gogoratu du ikerketa sekretupean dagoela eta EH Bilduk ez duela arlo horretan besterik gehituko. Baina hari horretatik tiraka interpelatu du Segurtasun Saila: «Segurtasun Sailak berak eman beharko lituzke azalpenak, eta neurriak hartu; izan ere, asteartean jakinarazi zuenetik ikerketa sekretua dela eta ez zuela horri buruzko xehetasunik emango, Lakuako Ertzaintzaren komisariak bakarrik duen informazioari buruzko filtrazioak etengabekoak izan dira», oharraren arabera.
EH Bilduk salatu du EAJk etekin politikoa atera nahi duela «historia triste honen biktima baino ez den pertsonaren gainetik». Koalizioaren ustez, «Segurtasun Saila, Ertzaintza, haren gertuko komunikabideak, Irrati Telebista Publikoa eta Gasteizko alkatearen irudia erabiltzea, alderdi horretako buruzagien katadura moralaren neurria eman baino ez du egiten, baita erakunde publikoen erabilera zikina eta alderdikoia ere».
Miren Larrionek asteartean jakinarazi zion EH Bilduri dimisioa emango zuela, eta EH Bilduk onartu egin zuen. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean onartu zuen banku batean kontu bat zabaldu zuela kide baten txartel bat erabilita. «Hutsegite bat» egin duela aitortu zuen, eta adierazi bizi izandako bolada zail batek bultzatu zuela «hutsegite» hori egitera. «Une pertsonal zail batean, hasieratik okerra zen irtenbide bat bilatu dut: kontu korronte bat ireki dut kide baten txartelarekin, estualdi bat izanez gero dirua sartzeko», azaldu zuenen Larrionek. Gasteizko EH Bilduk jakinarazi du nork ordezkatuko duen Larrion bozeramaile gisa Gasteizko Udalean. Felix Gonzalez izango da. EHUn lizentziatua da Ekonomia eta Zientzia enpresetan. Administrazio publikoan aritu zen lanean. 2015etik zinegotzi gisa jardun du Gasteizen. Bestetik, Xabi Ruiz de Larramendi gehituko da EH Bilduk Gasteizen duen udal taldera. Sei zinegotzi ditu egun. Ruiz de Larramendi energia berriztagarrien ingeniaria da. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194224/euskaldunon-egunkaria-oroitu-dute-barre-librea-saioan.htm | Bizigiro | 'Euskaldunon Egunkaria' oroitu dute 'Barre Librea' saioan | Hemezortzi urte bete ziren larunbatean euskara hutsezko kazeta indarrez itxi zutela. Aitziber Garmendiak bakarrizketa bat egin zuen atzo, Egunkariak garai hartan sortutako ilusioari eta itxierak eragindako minari buruzkoa. | 'Euskaldunon Egunkaria' oroitu dute 'Barre Librea' saioan. Hemezortzi urte bete ziren larunbatean euskara hutsezko kazeta indarrez itxi zutela. Aitziber Garmendiak bakarrizketa bat egin zuen atzo, Egunkariak garai hartan sortutako ilusioari eta itxierak eragindako minari buruzkoa. | Joan den larunbatean bete ziren 18 urte Auzitegi Nazionalaren aginduz Euskaldunon Egunkaria indarrez itxi zutela. Azken egun hauetan batek baino gehiagok oroitu du Euskaldunon Egunkaria. Horietan azkena izan zen, esaterako, Aitziber Garmendiak atzo ETBko Barre Librea saioan egindako bakarrizketa.
«Graziarik ez duen bakarrizketa bat egingo dut», erranez hasi zen Garmendia. «Gaur, aspaldiko lagun bati buruz hitz egin nahi dut, euskalduna bera, euskara hutsean bizi izan zena. 1990eko abenduaren 6an jaio zen, eta 2003ko otsailaren 20an hil zen, ez, barkatu, hil zutena. Hamahiru urte bete gabe, hamabi zituela akabatu zuten, hamaika ikusteko jaioak gara, eta hamar lagun torturatu zituzten».
«Txikia zirudien jaio zenean, beharbada ez zelako bere kargaz ohartzen». Euskaldunon Egunkaria «karga gutxikoa, baina pisu handikoa» zela oroitarazi zuen Garmendiak. «Nola kabitu litezke hainbeste talentu, ilusio, indar eta jakituria hain gorputz txikian. Nola kabitu liteke euskaldun guztiontzat arnasgune izan zen leiho zabal-zabal bat 32 orrialdetan?».
Egunkaria itxi eta hemezortzi urtera, Pablo Hasel atxilotu dutela nabarmendu zuen Garmendiak, eta galdetu ea hemendik hemezortzi urtera gizartea nola egonen den. «Zer zaila den egun inor mindu gabe eta inor iraindu gabe aritzea. Azala geroz eta finagoa dugu, eta larrua geroz eta lodiagoa».
Itxieraz dituen oroitzapenak ere kontatu zituen: «Hemezortzi urte pasa dira, eta 20 urte nituen nik Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean, baina urtetik urtera injustuagoa iruditzen zait». «38 urte ditut orain. Hogei eta hemezortzi. Nola liteke oraindik ere hitz egitean sabela 20 urte nituenean bezala korapilatzea?».
Aldarri argi batekin bukatu zuen saioa: «Euskaldunon Egunkaria. Joan den larunbatean bete ziren hemezortzi urte itxi zutenetik. Atzo balitz bezala gogoratzen dut. Memoriaren balantzak beti egiten du, zorionez, aukerarik justuena, jakitunena. Gogoratzeak mina ematen digu, baina ahazteak gehiago! Beraz, gogoratu dezagun, memoriak ez dutenek ere ahaztu ez dezaten. Gora Egunkaria!». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194225/tubacexek-25-milioi-galdu-zituen-2020an-batez-ere-euskal-lantegietan.htm | Ekonomia | Tubacexek 25 milioi galdu zituen 2020an, «batez ere euskal lantegietan» | Zuzendaritzak dio galerak Laudioko eta Amurrioko plantetan pilatu direla, baina ez du gehiago zehaztu. 150 langile kaleratzeko espedientea negoziatzen ari dira egunotan. Tapia sailburuak salatu du gardentasun falta dagoela negoziazioetan. Tubos Reunidosek 101,3 milioi galdu zituen, eta erreskatea eskatu du | Tubacexek 25 milioi galdu zituen 2020an, «batez ere euskal lantegietan». Zuzendaritzak dio galerak Laudioko eta Amurrioko plantetan pilatu direla, baina ez du gehiago zehaztu. 150 langile kaleratzeko espedientea negoziatzen ari dira egunotan. Tapia sailburuak salatu du gardentasun falta dagoela negoziazioetan. Tubos Reunidosek 101,3 milioi galdu zituen, eta erreskatea eskatu du | Kolpe latza jaso zuen iaz Euskal Herriko altzairugintzak eta, bereziki, tutugileen sektoreak. Zenbaki gorrietan daude bi enpresa nagusiak: Tubacex eta Tubos Reunidos. Bereziki larria da bigarrengoaren egoera, eta bere etorkizuna zalantzazkoa da. Bosgarren urtez jarraian galerekin amaitu du: 101,3 milioiko zuloa iaz, 2019an izandakoaren bikoitza. Eta erreskate publikoa eskatua du. Tubacexek, berriz, 25,3 milioi euro galdu ditu, aurreko urtean izan zituen 11 milioi irabazien aldean.
Europako altzairuaren sektoreak duen krisiaren adibide dira Araban egoitza duten bi multinazionalak. Haien produkzioa gas eta petrolio instalazioetara dago bideratuta. Azken urteotan erregaien prezioak apaldu izanaren ondorioak nabaritzen ari dira: putzu gutxiago zulatzen ari dira, eta hodi gutxiago behar dira. Asiako eta bereziki Txinako ekoizleen konpententzia ere handia da, eta horri batu behar zaizkio AEBek, sektorearen bezero nagusiak, Donald Trumpen agintaldian Europako altzairuari jarritako muga zergak.
COVID-19ak are gehiago okertu du haien egoera, esportazioak etenda egon baitira denbora luzez, eta produkzioren %80tik gora iberiar penintsularik kanpo saltzen dute haiek. Biek azpimarratu dute beren negozioak dibertsifikatzeko estrategiak abiatu dituztela, bai bezeroen aldetik, bai produkzioarenetik, energia berriztagarrien eta garraioaren sektoreetara zabaltzeko.
Tubacexen kasuan, salmentak %21,8 gutxitu zitzaizkion iaz. Jesus Esmoris kontseilari delegatuak azpimarratu duenez, «neurri handi batean» taldeak Euskal Herrian dituzten lantegietan pilatu dituzte galera handienak, baina ez du gehiago zehaztu. Tubacexek Espainian, Austrian, Italian, AEBetan, Indian eta Thailandian ditu plantak.
Esmorisek ez ditu alferrik esan hitzok. Ezaguna denez, Tubacexek erabaki gogorrak hartu ditu. Horien artean dago lantaldea %20 inguru murrizteko erabakia. Horrekin enpresak urtero 30 milioi euro aurreztea aurreikusten du. Euskal Herrian 150 langileri eragingo lieke neurriak —guztira 600 pertsonak egiten dute lan Laudio eta Amurrioko plantetan—, eta egunotan negoziazio betean daude enpresa eta langileen ordezkariak. Martxoaren 10ean bukatzen da epea, eta langileak greba mugagabean daude.
Aurreikuspen beltzak
Tubos Reunidosen kasuan, haren salmentak %15 apaldu dira. Azkan bost urteetako galerekin batera, 350 milioi euroko zorrari buelta ezin emanda dabil aspalditik. Horiek hala, COVID-19ak kalte egindako enpresa estrategikoak laguntzeko funtsera jo du, Espainiako Gobernuak sortutakora. 115 milioiko laguntza bat bere gain hartzeko eskatu dio, baina ez du erraza izango lortzea, funtsezkoa den baldintza ez duelako betetzen: 2019aren amaieran euren egoera ekonomikoa ona zela frogatzen duten enpresak baino ez dituela erreskatatuko ohartarazi du gobernuak, eta ez da bere kasua. Tutugileak, baina, uste du betetzen duela eskaera nagusia: trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako (berriztagarriak eta hidrogenoa, esaterako) «funtsezko enpresa bat» dela argudiatu du eta horri egokitzeko eraldaketa prozesu bat abiatu duela azaldu du .
Horrez gain, urriaren amaieran, 2022-2024 aldirako plan estrategikoan doikuntzak eta kostuen murrizketa jasotzen ditu. Momentuz ez du kaleratzerik aurreikusten. Sindikatuek enpresaren bideragarritasuna bermatzeko eskatu dute, eta oraingo lanpostu guztiei eusteko, gutxienez 2024. urtea amaitu arte.
Baina aurrekariak eta aurreikuspenak ez dira onak. 2009. urtean hasi ziren enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteekin, eta 2018tik bata bestearen atzetik lotzen ari dira. Azkena, azaroan. Espedienteak Trapagarango (Bizkaia) lantegiko ia langile guztiei eragiten die, Productos Tubulares filialeko 382 behargini. Amurrion zortzi hilabete iraun duen erregulazio bat amaitu zuten urtarrilean: langileen %80ri eragin zien (692). Eta hori berritzeko prozedura martxan da. Horrez gain, 2017. urtetik behargin guztiek izoztuta dauzkate soldatak. 2018an kaleratzeak egon ziren planta horretan eta altzairutegia ixteko zorian egon zen.
LAB eta ESK sindikatuek ohar bateratu bat kaleratu dute Tubos Reunidosen inguruan. «Finantzaketa publikoa» badago, «kontraprestazio» bat izateko eskatu dute. Sindikatuek ohartarazi dutenez, «pandemia erabiliz desindustrializazio prozesu bat gertatzen ari da», eta enpresa handiak egoera «aprobetxatzen» ari dira lan baldintzak okertzeko eta lantaldeak murrizteko, finantzaketa publikoa eskatzeko, eta, azken batean «dibidenduak handitzeko». Salatu dute politika hori aplikatzen ari direla beste enpresa batzuk ere: Gestamp, ITP, Alestis, Aernnova eta Tubacex, besteak beste.
Negoziazio «zibilizatuak»
Bestelakoa da Tubacexen egoera. Urtea galerekin amaitu duen arren, ziurtatu du horri aurre egiteko likidezia duela: 240 milioi euro. Jakinarazi du, halaber, bere finantza egoeraren berregituraketa bat negoziatu duela bakuekin, zorraren epemugak zabalduz, 2024ra arte.
Hala ere, enplegu erregulazio bat aurkeztu du. Aiaraldeko eskualdean oso zabalduta daude kezka eta ezinegona, eta euskal erakundeen inplikazioa eskatu dute hango udalek, eta, azken egunetan, Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapenerako ordezkariekin bildu dira zuzendaritzako ordezkariak eta langileenak, negoziazioak desblokeatzeko.
Radio Euskadin atzo egindako elkarrizketa batean, Arantxa Tapia sailburuak bi aldeei galdegin zien «modu zibilizatuan» negoziatzera eser daitezela. Eskatu zien «ahalegin bat egiteko», enpresa «oparotasun egoera batera itzultzen denerako» erabaki horietan atzera egin ahal izateko. Tapiak enpresari eskatu zion langileen ordezkariekin «gardenagoa» izateko bere azalpenetan, eta kezka agertu zuen, halaber, azken egunetan beharginen≠ protestetan izandako «tentsio sentsazioarekin». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194226/espetxe-eskumena-aste-santua-baino-lehen-eskualdatu-beharko-lukete-eajren-arabera.htm | Politika | Espetxe eskumena "Aste Santua baino lehen" eskualdatu beharko lukete, EAJren arabera | Aitor Estebanek esan du, hala egin ezean, Espainiako Gobernuak ez lukeela bere hitza beteko. | Espetxe eskumena "Aste Santua baino lehen" eskualdatu beharko lukete, EAJren arabera. Aitor Estebanek esan du, hala egin ezean, Espainiako Gobernuak ez lukeela bere hitza beteko. | Espainiako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza negoziatzen ari dira Gernikako Estatutuan jasota baina oraindik transferitzeke dauden eskumenen eskualdaketa; horien artean, espetxe arloari buruzkoa. Ildo horretan, Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak esan du eskumen horrek "Aste Santua baino lehen" eskualdatuta beharko lukeela: "Bestela, [Espainiako Gobernua] ez litzateke bere hitza betetzen ari".
Estebanek Espainiako Gobernuari eskatu dio eskumen guztiak eskualdatzeko egutegia bete dezala: "Espetxeetakoa ongi dago, baina hor daude Bizitzeko Gutxieneko Errenta eta beste guztiak. Ni ez nago Jaurlaritzan, baina Espainiako Gobernuari helaraz diezaioket eskumen guztiak iritsi behar direlako mezua. Batzuk egutegian lehenetsita daude, beste batzuk aurreratuta daude, baina egutegi osoa bete behar da".
Eneko Andueza PSE-EEko Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, berriz, nabarmendu du Espainiako Gobernuak "borondate politikoa" daukala eskumenak eskualdatzeko.
Hain justu, espetxeen eskumena mahai gainean dute gaur Josu Erkoreka Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eta Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak. Gasteizen elkartu dira, Espainiako Gobernuaren ordezkaritzan, 10:00etatik aurrera.
Edozein modutan, datozen asteetarako espero da espetxeen eskumenaren eskualdaketa. Atzo, Eusko Legebiltzarrak eskatu zuen haren esku uzteko negoziazioak amaitzean lortzen den akordioa. Era berean, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu zion «transferentzia egin ondoren, 2019ko martxoaren 13ko osoko bilkura monografikoan onartutako ebazpen proposamenak oinarri izan daitezela Euskadin ezarri beharreko espetxe eredua definitzeko». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194227/nafarroako-ahal-dugu-zuzentzeko-hautagaitza-aurkeztu-du-ainhoa-aznarezek.htm | Politika | Nafarroako Ahal Dugu zuzentzeko hautagaitza aurkeztu du Ainhoa Aznarezek | Nafarroako Parlamentuko presidente ohiaren hautagaitzak antolaketa arazoei aurre egitea eta berdintasunerako bidea jorratzea ditu ardatz. | Nafarroako Ahal Dugu zuzentzeko hautagaitza aurkeztu du Ainhoa Aznarezek. Nafarroako Parlamentuko presidente ohiaren hautagaitzak antolaketa arazoei aurre egitea eta berdintasunerako bidea jorratzea ditu ardatz. | «Denentzat bizitza duin bat bermatzen duen horizonte berde, eraldatzaile eta feminista bat duen herri mugimendua finkatzeko borroka egingo dugu». Asmo horrekin aurkeztu du Ahal Dugu-ren Nafarroako Parlamentuko kide Ainhoa Aznarezek alderdiaren Nafarroako koordinatzaile izateko hautagaitza. Azaldu duenez, erabaki horrekin, egiturak dituen «antolaketa arazo eta beharrei konponbideak bilatu» nahi dizkie. Aurrean, Begoña Alfaroren Reinicia Podemos hautagaitza izango du.
Aznarezek jakinarazi du lurraldeko hainbat herritako kideekin bildu dela azken asteetan, haiek entzuteko asmoz. Hala, proposamenen artean aipatu du «errepikakorrak» izan daitezkeen egituren murrizketa bat egitea, egun dituzten baliabideetara egokitzeko, eta «genero berdintasunarekin konpromiso sendoa» adieraztea. Bide horretan, berdintasuna ardatz izan behar dela azpimarratu du, «eredu barruan trataera zehatz bat emanda».
Era berean, «zirkuluak» alderdiaren indargune direla nabarmendu du, eta horiek sendotzeko lan egiteko asmoa adierazi, «kaleak eta plazak, gertutasuna eta egunerokotasuna errekuperatzeko» ikuspegi berri bat bultzatuz: «Zirkuluek garrantzi berezia dute horretarako, gizartearen bihotzetik sortuak baitira». Zirkuluak indartzeaz gain, barne eztabaida «zabaltzeko eta demokratizatzeko» pausoak ere iragarri ditu.
Aznarez zinegotzi izan zen Iruñean 2003tik 2007ra bitartean, PSOErekin. 2014an, ordea, Nafarroako Ahal Dugu-ren bultzatzaileetako bat izan zen, eta urtebete geroago, Nafarroako Parlamentuan eserleku bat eskuratu zuen. Uxue Barkos lurraldeko presidente kargura eraman zuten negoziazioen ondorioz, Aznarezek Parlamentuko presidentearen kargua hartu zuen. Egun, parlamentari da oraindik. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194228/gernika-irudikatzen-duen-tapiza-kendu-dute-nberen-egoitza-nagusitik.htm | Mundua | 'Gernika' irudikatzen duen tapiza kendu dute NBEren egoitza nagusitik | Rockefeller negozio familiarena da tapiza. Urte anitzez, erakundearen ikur izan da. | 'Gernika' irudikatzen duen tapiza kendu dute NBEren egoitza nagusitik. Rockefeller negozio familiarena da tapiza. Urte anitzez, erakundearen ikur izan da. | Mundu osoan ezaguna da Gernikako bonbardaketa irudikatzen duen Gernika artelana, Pablo Picasso artistarena. 1984. urtetik, Nazio Batuen Erakundeak New Yorken duen egoitza nagusian egon da Gernika artelana irudikatzen duen tapiz handi bat. Zazpi metro luze eta hiru metro zabal zituen tapizak. Gerrak eragiten dituen kalteak oroitarazteko helburuz kokatu zuten han, eraikineko sarrera nagusian. Orain, ordea, kendu egin dute, tapizaren jabe diren Rockefeller negozio familiak beraiei itzultzeko eskaera egin ondotik.
Tapiza 1955. urtean eskatu zuen Nelson Rockefellerrek, Rockefeller negozio sagako kide batek. Jacqueline de la Baume-Durrbach Frantziako tailerrean egin zuten, Pablo Picassoren oniritzia zuela. Orain, Nelson A. Rockefeller Juniorrek egin du bertatik kentzeko eskaria, tapiza eskatu zuenaren birbilobak.
Stéphane Dujarric Nazio Batuen Erakundeko bozeramaileak ez du tapiza erreklamatzeko arrazoien berri eman. Aitzitik, eskerrak eman dizkio Rockereller familiari hainbertze urtez egoitzan paratzeko aukera emateagatik. Egun, NBEren egoitza Rockefeller familiak bere garaian emandako lurren gainean eraikita dago.
Tapiza egon den pareta hutsik dago egun, eta hemendik aitzinera haren ordez zer paratuko duten aztertzen ari direla nabarmendu du Dujarricek. Erakundea sortu zenetik, bakearen aldeko mezua transmititzen duen hainbat artelan izan dituzte egoitza nagusian.
Egun, jatorrizko Gernika jobra Madrilgo Reina Sofia Museoan dago ikusgai. Bizkaiko Foru Aldundiak eta Gernikako Udalak behin baino gehiagotan egin dute aldarria obra Bizkaira eramateko, baina eskariek ez dute erantzunik izan. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194229/osasun-egoerara-egokitu-dute-aurtengo-euskal-herriko-itzulia.htm | Kirola | Osasun egoerara egokitu dute aurtengo Euskal Herriko Itzulia | Apirilaren 5ean hasiko da, Bilbon jokatuko den erlojupeko batekin, eta 10ean amaituko da, Arraten. Antolatzaileek zaleei eskatu diete ez biltzeko Itzuliaren inguruetan. | Osasun egoerara egokitu dute aurtengo Euskal Herriko Itzulia. Apirilaren 5ean hasiko da, Bilbon jokatuko den erlojupeko batekin, eta 10ean amaituko da, Arraten. Antolatzaileek zaleei eskatu diete ez biltzeko Itzuliaren inguruetan. | Koronabirusaren pandemiak eragindako osasun egoerak bertan behera utzi zuen iaz Euskal Herriko Itzulia. Aurten, ondo bidean, jokatu egingo da, apirilaren 5etik 10era, baina ezinbestean egongo da osasun egoerara egokitua. Lehenik eta behin, ikuslerik gabe jokatuko da aurreneko aldiz. «Tristea eta ezohikoa izango da. Ikuskizun ederra ikusi ahal izango da telebistaz, baina saltsa faltako da, txirrindularitzazaleak faltako dira mendateetan. Mesedez eskatzen diegu ez agertzeko», esan du Julian Eraso Euskal Herriko Itzuliko zuzendariak, gaur, ibilbidearen aurkezpenean.
Horren harira, Erasok azpimarratu du UCI Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunarentzat «obsesioa segurtasuna» dela. Horregatik, protokolo «zorrotzak» ezarriko dituztela azpimarratu du. Hala, hiru burbuila egingo dituzte: txirrindulariak eta taldeetako kideak egongo dira aurrenekoan; haiengandik gertu egon daitezkeenak bigarrengoan; eta ordezkariak eta bestelakoak hirugarrengoan.
Ibilbidea ere egokitu behar izan dute. Hala, buelta eman diote lasterketaren zentzuari. Bilbon amaitu beharrean, han hasiko da. Ez da aldatuko, ordea, erlojupeko bat jokatuko dela aurreneko egunean. Baina zenbait aldaketa egin dituzte ibilbidean; nagusia laburragoa izango dela: 21,1 kilometrotik 13,9ra murriztu dute. Begoñako santutegian hasiko da, eta Etxebarria parkean amaituko da. Lehen aldeak egongo dira, aldapa gogorrak igo beharko baitituzte, %19koak.
Bigarren etapa ere berria da, eta Bizkaian jokatuko da osorik: Zallan hasiko da, eta Sestaon amaituko da. 154,8 kilometroko ibilbidea izango du, eta hiru mendate igoko dituzte: Hirugarren Mailako San Kosme eta Bezi, eta Bigarren Mailako La Asturiana. Horren gailurra helmugatik hamabost kilometro eskasera dago.
Hirugarren etapa, ordea, iaz jokatu behar zen berbera da. Amurrion (Araba) hasiko da, eta Ermualdeko gainean amaituko da, 167,7 kilometro egin eta gero. Hiru kilometro ditu igoerak, baina %17ko eta %20ko zatiak ditu.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan bakarrik
Laugarren etapa ere berria da. Gasteizen hasiko da, eta Hondarribian amaituko da, 189,2 kilometro egin ondoren. Gipuzkoako herri horrek hartuko die lekukoa Ibardini eta Berari. Hain zuzen, aurtengo ekitaldia ez da Nafarroatik pasatuko. Ezta Ipar Euskal Herritik ere. Hala, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan bakarrik jokatuko da. Erasok azaldu duenez, saiatu dira, baina ez dute lortu. Laugarren etapa honen amaierak Donostiako Klasikoaren itxura izango du, Jaizkibel eta Erlaitz igoko baitituzte.
Bosgarren etapa ere berria da. Hondarribian hasiko da, eta Ondarroan amaituko da. Bizkaiko herri horrek Errenteriak (Gipuzkoa) utzitako lekua beteko du. Aurrera futbol taldeak ehun urte bete ditu aurten, eta hori aprobetxatu nahi izan dute. 160,2 kilometroko etapa da, eta txirrindulariek Hirugarren Mailako hiru mendate igoko dituzte.
Azken etapa, berriz, Ondarroa eta Arrateko Santutegiaren artean jokatuko da. Etapa laburra da, 111,9 kilometrokoa, baina oso gogorra. Zazpi mendate igo beharko dituzte: Lehen Mailako hiru (Azurki, Krabelin eta Usartza), Bigarren Mailako bat eta Hirugarren Mailako hiru.
Ion Izagirrek (Astana) irabazi zuen duela bi urte Itzulia. Ormaiztegiarrak begiz jota du proba, baina aurkari benetan indartsuak izango ditu: Tadej Pogacar (UAE), Primoz Roglic (Jumbo) eta Mikel Landa (Bahrain), besteak beste. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194230/iparraldeko-111-herri-eskualdeko-parke-naturalaren-parte-izateko-bidean-dira.htm | Bizigiro | Iparraldeko 111 herri Eskualdeko Parke Naturalaren parte izateko bidean dira | Biharko 'Bizigiro' sailean begiratzen ahalko zaio osatzear den Parke Naturalari, eta mendialdearen ezaugarriak nola deskribatzen dituzten Battitt Laborde Sarako auzapez eta Parke Naturala osatzeko lantaldearen lehendakariak, Caroline Apezetxea mendiko gidak eta Guillaume Cavailles Euskal Herriko Laborantza Ganbarako ingeniari agronomoak. | Iparraldeko 111 herri Eskualdeko Parke Naturalaren parte izateko bidean dira. Biharko 'Bizigiro' sailean begiratzen ahalko zaio osatzear den Parke Naturalari, eta mendialdearen ezaugarriak nola deskribatzen dituzten Battitt Laborde Sarako auzapez eta Parke Naturala osatzeko lantaldearen lehendakariak, Caroline Apezetxea mendiko gidak eta Guillaume Cavailles Euskal Herriko Laborantza Ganbarako ingeniari agronomoak. | Larhunetik (Lapurdi) has eta Larrainerainoko (Zuberoa) mendialdea kolore anitzekoa da: Kostaldeko klima eztiagoak eta altuera apalak landaredi mota bati uzten diote bizitzen, baina giza jarduera apalak mendia "zikindu" duela diote Battitt Laborde Sarako auzapez eta Eskualdeko Parke Naturala gauzatzeko izendatua izan berri den lehendakariak, eta Guillaume Cavailles ingeniari agronomoak. Horrek, landak sortzen ditu, kabalendako alhapidea eskastuz. Itsasutik (Lapurdi) ekialderaino hasten da alhapidea "interesgarriagoa izaten", soropilak zainduak baitira, "garbituak". Zuberoko gain haietako kareharriak, berriz, zola gainerakoengandik bereizten du, nahiz euri kopuru handiak landaredi azidoa ere sortzen uzten duen: leize eta arroilak ugariak dira gune karstikoan.
Hala, Apezetxeren arabera, kostan gaztainondoek, haritzek, iratzeak eta txilarrek sarbidea zailtzen diote gizakiari, baina Baigorritik (Nafarroa Beherea) goiti, igan ahala, oihanek eta soropilek dute protagonismoa hartzen: giza interesekoa bada (kabalen elikatzeko), soropilak garbi mantentzen dituzte; hala ez bada, oihanak hartua du gunea: pagadi "garbiek".
Artzaintzarik gabe ez litzateke paisaia bera, baina horrek ere kalteak ekarri ditu. Apezetxek azpimarratu baitu ibar zoletako floraren "pobrezia": laborantzako produktu kimikoek eraginik.
Mendialdearen bizizaleen ezberdintasunak ezagutzeaz gain, Bizigiro sailak izanen du bertzerik bihar.
Batetik, Clubhouse aplikazio berriaz mintzatuko da. Edozein gairi buruz eztabaidatzeko aukera ematen du ahotsa protagonista duen aplikazioak.
Bertzetik, zinema atalean ostiralean estreinatuko duten Shadow in the Cloud film berria aipatuko du Bizigirok. Roseanne Liangen zuzendariak beldurraren eta fantasiaren generoak hautatu ditu. Movistar Plus eta Filmin plataforma digitalean ikusgai izanen da. Telesailen atalean, Hierro Espainiako telesaila azken atalera heldu dela kontatuko du Mikel Yarza telesail adituak.
Azkenik, Bizigiro-k eskaintzen duen gastronomia atalean elikagaien etiketak ulertzeko tailerra aipatuko da, kontsumitzaileak jakin dezan zuzen zer erosten ari den. Marketinak engaina baitezake eroslea: osasuntsua delakoan kaltegarria den produktu bat eskuratuz. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194231/bankuek-23058-hipoteka-egin-dituzte-2020-urtean-39-gehiago.htm | Ekonomia | Bankuek 23.058 hipoteka egin dituzte 2020. urtean, %3,9 gehiago | Gehienbat, etxeak erosteko eman dituzte Hego Euskal Herrian: 3.287,5 milioi, hipoteka maileguei loturikoak. | Bankuek 23.058 hipoteka egin dituzte 2020. urtean, %3,9 gehiago. Gehienbat, etxeak erosteko eman dituzte Hego Euskal Herrian: 3.287,5 milioi, hipoteka maileguei loturikoak. | Pandemiaren urtean, oro har, jarduera ekonomikoak behera egin du, hori oso argi dago; baina, Hego Euskal Herrian etxe salmentak ere beherakada izan badu ere, bankuek eta bezeroek 2019an baino hipoteka gehiago egin dituzte, INEren datuen arabera. Guztira, 23.058 hipoteka sinatu dituzte alde biek, eta gehien-gehienak etxebizitza erosteko izan dira. Aurreko urtean baino %3,9 handiagoa da kopuru hori. Mailegatutako diru kopuruak ere gora egin du: 3.287,5 milioi utzi dituzte bankuek 2020. urtean.
Nafarroan, batez besteko hipoteka batek mailegurako loturik duen dirua, berriz, 120.459 euro da. Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoan, batez beste, 147.300 euro da hipoteka mailegua. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194232/espetxe-eskumenaren-transferentziaz-aritu-dira-grande-marlaska-eta-erkoreka.htm | Politika | Espetxe eskumenaren transferentziaz aritu dira Grande-Marlaska eta Erkoreka | Espainiako Barne ministroa Gasteizen izan da gaur, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuarekin bilduta. Aitor Estebanek esan du espetxe eskumena «Aste Santua baino lehen» eskualdatu beharko luketela. | Espetxe eskumenaren transferentziaz aritu dira Grande-Marlaska eta Erkoreka. Espainiako Barne ministroa Gasteizen izan da gaur, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuarekin bilduta. Aitor Estebanek esan du espetxe eskumena «Aste Santua baino lehen» eskualdatu beharko luketela. | Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak eta Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak bilkura egin dute gaur goizean Gasteizen. Jakinarazi dutenez, Poliziaren jardunaz aritu dira batez ere: pandemian zehar polizia ezberdinek egindako lana txalotu dute, eta eskerrak eman dizkiete bi agintariek elkarri egindako lan horregatik. Espetxe eskumenaren transferentzia ere izan dute hizpide. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak laster eskuratu beharko luke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden espetxeak kudeatzeko eskumena, 1979ko estatutuan jasota dagoen gisan. Jaurlaritzak ez du zehaztu, ordea, Grande-Marlaskak eta Erkorekak gai horri buruz zehazki zer izan duten aipagai.
Jaurlaritzak nabarmendu duenez, «giro lasaia eta guztiz adeitsua» izan dute bileran, eta «edukiei dagokienez bilera emankorra» izan da. Ertzaintzaren eta Espainiako polizien arteko elkarlana sendotzeko Segurtasun Batzordea suspertzearen alde egin dute bi agintariek batzarrean, 2017ko uztailaren 9an bildu baitzen azkenekoz batzorde hori. «Josu Erkorekaren eta Grande-Marlaskaren ustez, bilera beharrezkoa da Ertzaintzaren eta estatuko segurtasun indar eta kidegoen arteko koordinaziorako eta segurtasunaren arloko erronka berriak elkarrekin aztertzeko», zehaztu du Jaurlaritzak.
Pandemian poliziek izandako jarrera txalotu dute biek, «pandemiaren lehenengo egunetik» ari direlako «herritarren osasuna eta segurtasuna zaintzen, oinarrizko zerbitzuak eta ondasunak, osasun materialaren hornidura eta azpiegitura kritikoen funtzionamendua bermatuz». Azken egunotako «indarkeria ekintzak» gaitzetsi dituzte bi biek, halaber: Jaurlaritzaren arabera, bi agintariak «bat etorri dira istiluei eta ordena publikoaren nahasmenduari buruzko analisian», eta adierazi dute «gizartearen gehiengoaren portaera eredugarriaren aurrean gutxiengo batek eragindakoak» direla istiluak.
Aste Santua baino lehen
Aitor Esteban EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaileak gaur Euskadi Irratian egindako elkarrizketa batean esan du espetxe eskumenak «Aste Santua baino lehen» eskualdatuta beharko lukeela: «Bestela, [Espainiako Gobernua] ez litzateke bere hitza betetzen ari».
Estebanek Espainiako Gobernuari eskatu dio eskumen guztiak eskualdatzeko egutegia bete dezala: «Espetxeetakoa ongi dago, baina hor daude Bizitzeko Gutxieneko Errenta eta beste guztiak. Ni ez nago Jaurlaritzan, baina Espainiako Gobernuari helaraz diezaioket eskumen guztiak iritsi behar direlako mezua. Batzuk egutegian lehenetsita daude, beste batzuk aurreratuta daude, baina egutegi osoa bete behar da».
Eneko Andueza PSE-EEko Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, berriz, nabarmendu du Espainiako Gobernuak «borondate politikoa» daukala eskumenak eskualdatzeko.
Edonola ere, datozen asteetarako espero da espetxeen eskumenaren eskualdaketa. Atzo, Eusko Legebiltzarrak eskatu zuen haren esku uzteko negoziazioak amaitzean lortzen den akordioa. Era berean, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu zion, «transferentzia egin ondoren, 2019ko martxoaren 13ko osoko bilkura monografikoan onartutako ebazpen proposamenak oinarri izan daitezela Euskadin ezarri beharreko espetxe eredua definitzeko». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194233/egoiliarren-eskubideak-eta-askatasunak-larriki-mugatu-dituztela-salatu-du-bizkaiko-bioetika-batzordeak.htm | Gizartea | Egoiliarren eskubideak eta askatasunak «larriki mugatu» dituztela salatu du Bizkaiko Bioetika Batzordeak | Bisiten kopurua eta maiztasuna handitzea eta egoiliarren arteko harremanak berriz ezartzea proposatu dute. | Egoiliarren eskubideak eta askatasunak «larriki mugatu» dituztela salatu du Bizkaiko Bioetika Batzordeak. Bisiten kopurua eta maiztasuna handitzea eta egoiliarren arteko harremanak berriz ezartzea proposatu dute. | Koronabirusak gogor jo ditu zahar etxeak, eta horri aurre egiteko protokolo zorrotzak jarri dituzte martxan. Protokolo horiek, ordea, egoiliarren askatasunak eta eskubideak «larriki mugatu» dituztela salatu Bizkaiko Bioetika Batzordeak, eta, hain zuzen ere, muga horiek leuntzeko eskatu du, betiere txertaketaren emaitzak igartzen hasten direnean. Eskaeren artean egon dira bisiten maiztasuna eta kopurua handitzea, eta irteeretan joan-etorrietarako askatasun handiagoa izatea, besteak beste.
«Osasuna lehenetsi dute, bizi kalitatearen eta bizi on eta betearen sentsazioaren kaltetan», adierazi du batzordeak duela astebete kaleratutako txostenean. Adituek azaldu dute egoitzetatik kanpoko harremanei kalte egiteaz gain, egoiliarren arteko harremanei ere eragin diela egoerak. Beren errutinak aldatzera «behartu» dituztela eta, ondorioz, eguneroko ekintzak «nabarmen» gutxitu dizkietela. Halaber, salatu dute, egoiliarrek ez dutela izan aukerarik «zuzenean eragiten dieten» erabakietan parte hartzeko, ezta neurriak bete nahi dituzten edo ez erabakitzeko ere, «behaketa eta kontrola» oso handiak zirelako.
Aldaketa horiek, «bakardadea eta askatasun falta» ekarri diete egoiliarrei, adituen ustetan, eta horrek «eragin psikoemozional oso handia» izan du egoiliarrengan. Gehitu dute egoera hori denbora askoan luzatzeak «zaildu» egiten dutela arta eman ahal izatea.
Hori horrela, eta «itxaron ezin» daitekeela iritzita, neurriak leuntzea proposatu du batzordeak. Alde batetik, jasotzen dituzten bisitak areagotzea eta luzatzea eskatu dute, eta bisita horietan kontaktu fisikoa baimentzea. Baita Egoiliarren irtenaldiak luzatzea eta mugitzeko askatasun handiagoa ematea ere. Beste alde batetik, egoiliarren arteko harremanak leheneratzeko asmoz, bizikidetza taldeak handitu eta eremu komunen erabilera bultzatzea nahi du batzordeak. Azpimarratu dute egoiliarren bakartzeak ez direla «behar baino gehiago» luzatu behar, gainontzeko herritar guztiek egiten dutenaren antzekoa izan behar dutela, alegia.
Neurriak leuntzeko prozesua, berriz, txertaketaren emaitzak igartzen hasi ahala martxan jartzea espero dute. Hala ere, uste dute azter daitekeela aurretik ere leuntzen hastea, betiere kasu positiboak arinak badira eta osasunari kalterik ez badakarkiote. Dena den, neurriak leundu bitartean, egoiliarrak «gehiegi babestea» saihestea gomendatu dute, kalte egin diezaiekeelakoan. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194234/mercedesek-400-behargin-kontratatuko-ditu-ekoizpena-handitzeko.htm | Ekonomia | Mercedesek 400 behargin kontratatuko ditu, ekoizpena handitzeko | Gasteizko fabrikak 140.000 furgoneta ekoitzi nahi ditu 2021. urtean, eta ekainetik aurrera azkartu egingo du ekoizpena | Mercedesek 400 behargin kontratatuko ditu, ekoizpena handitzeko. Gasteizko fabrikak 140.000 furgoneta ekoitzi nahi ditu 2021. urtean, eta ekainetik aurrera azkartu egingo du ekoizpena | Gasteizko Mercedesko zuzendaritzak eta langile batzordeak bilera izan dute gaur goizean, eta enpresak helarazi du kontratazio berriak egingo dituela luze gabe. 2021. urtean beste 8.500 furgoneta ekoitzi nahi ditu, 140.000 ibilgailuren kopurua lortu arte, eta helburu hori lortzeko beste 400 langile hartuko dituela esan du. Ekainetik azkartu nahi du ekoizpenaren erritmoa enpresak, eta ordurako behargin horiek lanean leudeke.
Ehunka lanpostu galtzeko bidean jarri dituztela salatu zuten sindikatuek joan den urteko hondarrean. Edonola ere, ekainaren 1ean hasita, hiru txandak berreskuratuko ditu Alemaniako konpainiak Gasteizko plantan, eta urriaren 1era arte behintzat eutsi egingo diote txanda sistema horri. Halaber, zuzendaritzak jakinarazi die sindikatuei martxoko hiru larunbatetan lan egin beharko dela, hilaren 6an, 13an eta 27an, eta udako oporrak abuztuan hartu beharko dituztela langileek. 2020. urtean 152.000 furgonetaren helburua jarrita zuen enpresak, baina, azkenean, hainbat doikuntza egin zituen, eta 125.000 ibilgailu besterik ez zituen ekoitzi. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194235/kartzelak-blindatu-izana-gaitzetsi-dute-irunean.htm | Gizartea | Kartzelak «blindatu» izana gaitzetsi dute Iruñean | Nafarroako Salhaketak, Sarek eta Etxerat-ek bultzaturiko SOS Presoak COVID-19 dinamikak deituta, elkarretaratzea egin dute Espainiako Gobernuak Iruñean duen delegazioaren aitzinean. COVID-19aren aurkako neurriekin presoen eskubideak «sistematikoki urratzen» ari direla salatu dute. | Kartzelak «blindatu» izana gaitzetsi dute Iruñean. Nafarroako Salhaketak, Sarek eta Etxerat-ek bultzaturiko SOS Presoak COVID-19 dinamikak deituta, elkarretaratzea egin dute Espainiako Gobernuak Iruñean duen delegazioaren aitzinean. COVID-19aren aurkako neurriekin presoen eskubideak «sistematikoki urratzen» ari direla salatu dute. | Urtea beteko da laster kalean bezala espetxeetan ere konfinamendua ezarri zutenetik, eta SOS Presoak COVID-19 plataformak salatu du ordutik «sistematikoki urratu» direla presoen eskubideak, etengabe mugatu baitizkiete bisitak: batzuetan guztiz kenduta, eta, bertze batzuetan, gutxiago edo baldintza okerragoetan ezarrita. Nafarroako Salhaketak, Sarek eta Etxerat-ek osatzen duten plataformak elkarretaratzea egin du gaur Espainiako Gobernuak Iruñean duen delegazioaren aurrean, eta salatu dute COVID-19aren aurkako neurriek bakartu egin dituztela presoak, justifikaziorik gabe kanpoarekiko komunikazioa etenda: «Ezin da justifikatu, besterik gabe, kartzelak blindatu behar direla esanez, bunkerrak balira bezala: hain neurri krudel eta inhumanoa. Komunikatzeko eskubidea bermaturik dago Europako Batasunean, eta garrantzi handikoa da askatasunaz gabetzen duten zigorrak betetzeko. Komunikazioei esker, presoak ez dira mugatuta gelditzen kartzelaren mundura, eta aukera ematen zaie kanpokoarekin harremana mantentzeko».
Nabarmendu dute, gainera, kristalarekin egiten diren bisitek ez dituztela kutsatzeak areagotzen, ezta neurriak beteta egiten diren aurrez aurrekoek ere: «Kutsatzeko benetako arriskurik al dago kristala tarteko egiten diren komunikazioetan, kontuan hartuta ez dagoela inolako kontaktu zuzenik bisitarien eta presoen artean? Kutsatzeko benetako arriskurik al dago bisean biseko komunikazioetan, bisitarien eta presoen arteko zuzeneko kontakturako aukera ematen denetan, kalean ezarri diren prebentzio neurri berberak betetzen badira?».
Plataformak oroitu du, halaber, 184 preso nafar ari direla espetxe zigorra betetzen Nafarroatik kanpo. Espainiako Espetxe Erakundeei galdegin diete kartzeletan COVID-19ari aurre egiteko «presoak kartzelatik ateratzeko neurriak» har ditzala, «horixe delako biderik egokiena eta presoen eskubideak errespetatzen dituena». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194236/418-covid-19-kasu-zenbatu-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 418 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak azken orduetan egindako testen %4,5k eman dute positibo. | 418 COVID-19 kasu zenbatu dituzte Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak azken orduetan egindako testen %4,5k eman dute positibo. | Birusaren transmisioari buruzko informazioa eguneratu dute Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak: jakinarazi dutenez, atzo 418 positibo atzeman ziren Hego Euskal Herrian egindako testetan. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 9.153 proba egin zituzten; beraz, %4,5 da positiboen ehunekoa. Bezperan, berriz, 484 kasu atzeman ziren, eta askoz ere diagnostiko proba gehiago egin zituzten: 13.311, zehazki.
Hegoaldeko lurraldeak banan-banan aztertuta, Bizkaian zenbatu dute positibo gehien, beste behin. Zehazki, 218 kasu izan dira herrialde horretan. Bestalde, Gipuzkoan 88 kasu izan dira; Araban, 59; eta Nafarroan, 50. Foru erkidegoan, azken asteko kutsatze daturik apalena da hori.
Azken datuen arabera, 147 lagun daude Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Eta une honetan 526 pertsona daude ospitaleratuta gaitzarekin. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194237/orotara-110-gorpu-berreskuratu-dituzte-hobietatik-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Orotara, 110 gorpu berreskuratu dituzte hobietatik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | 1936ko gerrako hobiak ikertu eta lokalizatzeko planaren balantzea egin du Eusko Jaurlaritzak, eta «lanean jarraitzeko konpromisoa» berretsi dute. | Orotara, 110 gorpu berreskuratu dituzte hobietatik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. 1936ko gerrako hobiak ikertu eta lokalizatzeko planaren balantzea egin du Eusko Jaurlaritzak, eta «lanean jarraitzeko konpromisoa» berretsi dute. | Orotara, azken urteotan 1936ko gerran hildako 110 lagunen gorpuak berreskuratu dituzte. Horietatik 108 gizonezkoenak ziren, eta bi, emakumeak. Hobien kokapena ikertzeko eta aztertzeko 2015-2020 aldirako plana aurkeztu zuen Eusko Jaurlaritzak duela sei urte, eta orain horren balantzea egin dute: 128 toki aztertu dituzte, eta horietatik 46tan emaitza positiboa izan da, eta hobiak aurkitu dituzte. 46 hobi horietatik 24 Bizkaian daude, 15 Gipuzkoan eta zazpi Araban.
Aurkitutako 110 gorpu horietatik, 70 gudari edo milizianoenak ziren, 26 epaiketarik gabe fusilatutako herritarrenak, eta gainerako 14ak preso edo atxilo zeudela hil ziren. Baina guztietatik 27 baino ez dituzte identifikatu: kasu horietan, gorpuzkiak senitartekoei eman dizkiete. Besteetatik, asko Elgoibarren (Gipuzkoan) eraikitako Duintasunaren Kolunbarioan daude lurperaturik. Beatriz Artolazabal Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburuak iragarri du beste bat irekiko dutela Urduñan (Bizkaia).
Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan du «biktimen duintasuna eta memoriarako eskubidea» sustatu nahi izan dutela programa honekin eta memoriaren inguruko gainerako politikekin, «baina ez gorrotorako eta liskarrerako memoria, egia jakiteko eta bizikidetzarako baizik». Gogorarazi du 1936ko gerran hil zirenei buruzko datuak sarean jarri zituztenetik, Gogora institutuaren web orriak 20.000 bisita izan dituela, eta horrek, Urkulluren aburuz, erakusten du memoriaren gaiak interes handia pizten duela: «Ez dugu ahaztu nahi, ezin dugu ahaztu, eta ez dugu ahaztuko».
Etorkizuna «biktima guztien duintasunaren eta memoriaren gainean» eraiki nahi dutela nabarmendu du Urtkulluk, eta iraganeko egiak azaleratzeko borondate horretan ez du salbuespenik egin nahi izan 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen urteurrenarekin: «Horretan ere egia osoa jakitearen aldekoak gara, sekreturik gabe, inoiz berriro gerta ez dadin».
Aranzadi elkarteko Paco Etxebarria ere ekitaldian egon da. Gogora ekarri ditu nola hasi ziren hobiak lokalizatu eta biktimen gorpuak berreskuratzeko lanetan, duela hogei urte baino gehiago, eta nabarmendu du lan horrek guztiak merezi izan duela, «besterik ez bada ere, gorpuak hiltzaileek abandonaturik utzi zituzten lekuan gera ez zitezen». Etxeberriaren esanetan, biktima guztiek eskubideak dituzte, «eta horrek esan nahi du gainerakook, biktima ez garenok, betebeharrak ditugula; ez ahazteko betebeharra». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194238/ehuko-mondragoneko-eta-deustuko-unibertsitateetako-41-tituluk-prestakuntza-duala-eskaintzen-dute.htm | Gizartea | EHUko, Mondragoneko eta Deustuko unibertsitateetako 41 tituluk prestakuntza duala eskaintzen dute | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitateetan matrikulatuta dauden 1.380 ikaslek dute aukera, ikasgelan ikastearekin batera, enpresa batean ere lan egiteko. | EHUko, Mondragoneko eta Deustuko unibertsitateetako 41 tituluk prestakuntza duala eskaintzen dute. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako unibertsitateetan matrikulatuta dauden 1.380 ikaslek dute aukera, ikasgelan ikastearekin batera, enpresa batean ere lan egiteko. | Enpresa batean egindako lana eta unibertsitateko ikasketak uztartzea. Finean, horixe da unibertsitateko prestakuntza dualak eskaintzen duena. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko, Mondragon Unibertsitateko eta Deustuko Unibertsitateko 41 titulaziok eskaintzen diete aukera hori ikasleei, gaur Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek, Unibertsitate eta Ikerketako sailburuorde Adolfo Moraisek eta Unibasq-eko zuzendari Iñaki Herasek Donostian egindako agerraldi batean jakinarazi dutenez. «Datu bikainak» direla azpimarratu du Bildarratzek, baita azken urteetan Hezkuntza Sailak «ahalegin berezia» egin duela ere unibertsitateetako ikasketa dualei «benetako bultzada» emateko.
Orotara, 27 unibertsitate gradutan eta hamalau masterretan eskaintzen diete formakuntza mota hori 1.380 ikasleri; horietako 1.012 ingeniaritza eta arkitektura arlokoak dira, eta 368, gizarte eta lege zientzietakoak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru unibertsitateetan dago horretarako aukera: hamar gradu eta zortzi master Mondragon Unibertsitatekoak dira; beste hamar gradu eta hiru master, EHUkoak; eta zazpi gradu eta hiru master, Deustuko Unibertsitatekoak.
Bildarratzen hitzetan, aurreko legealdian Hezkuntza Sailak unibertsitateak eta enpresa mundua elkarrengana hurbiltzeko hartutako erabakiaren emaitza dira oraingo datuak: «Beharrezkoa zen unibertsitateko ikasleen formakuntzak eduki praktiko profesional handiagoa izatea; gizartean izaten ari diren aldaketen aurrean, ikasleen formazioak ere aldaketa batzuk izan behar zituen». Azaldu duenez, unibertsitateko hezkuntza duala areagotzea izan zen 2017tik bultzatu zuten 2022rako Unibertsitatea+Enpresa estrategiaren helburua. Han ezarritako helburuak gainditu dituztela goraipatu du Bildarratzek: «2022rako 22 titulazio dual izatea aurreikusten genuen, baina kopuru hori erraz gainditu dugu».
Unibertsitateko ikasketek aitortza dual hori jaso ahal izateko, hainbat baldintza bete beharko dituzte: kanpoko enpresa edo entitate batean egin beharko dituzte graduen kredituen %25 eta %50 artean eta masterreko kredituen %40; enpresek konpromisoa hartu beharko dute ikasleen formakuntza finantzatzeko —haiei ordainduz—, enpresan tutoreentzako formakuntza bermatu beharko dute...
Nazioarteko formakuntza ere bai
Unibertsitateko prestakuntza dualaz ez ezik, nazioartekotzearen aitorpenari buruz ere aritu dira. Egun, unibertsitateetako hamar graduk eta sei masterrek lortu dute ziurtagiri hori. Horretarako, hainbat alderdi hartu dituzte kontuan: besteak beste, atzerriko hizkuntzetan eskainitako kredituak, ikasleen mugikortasuna, atzerriko unibertsitateekin elkarlana izatea eta irakasleek eta ikertzaileek hizkuntzetan maila altua egiaztatuta izatea.
Unibasq euskal unibertsitate sistemaren kalitate agentzia arduratu da unibertsitateek dualaren arloan nahiz nazioartekotzearenean egindako proposamenak aztertzeaz eta onartzeaz. Iñaki Heras zuzendariak ere «oso emaitza positiboak» izan direla nabarmendu du: «Bi hitzetan esanda, [unibertsitateko prestakuntza dualean] eredu bat sortzen eta bultzatzen ari gara, eta hor egindako lanak erreferente bilakatu gaitu». |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194239/nafarroako-gobernuak-eskatu-du-aldarrikapenerako-laquoformula-berriakraquo-erabiltzeko.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak eskatu du aldarrikapenerako «formula berriak» erabiltzeko | Pandemiaren eraginez, «irmo» baina osasun neurriak aintzat hartuz ospatu behar dela aldarrikatu du Javier Remirez presidenteordeak. | Nafarroako Gobernuak eskatu du aldarrikapenerako «formula berriak» erabiltzeko. Pandemiaren eraginez, «irmo» baina osasun neurriak aintzat hartuz ospatu behar dela aldarrikatu du Javier Remirez presidenteordeak. | Aurten, Emakumeen Nazioarteko Eguna, «ezohikoa» izango da. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko presidenteordeak eta Eva Isturiz Nafarroako Berdintasunerako Institutuko zuzendariak aurtengo kanpaina aurkeztu dute gaur. Remirezek nabarmendu du «berrasmatu» egin behar direla aldarrikatzeko moduak, azken hamabi hilabeteetan egin den legez, eta «formula berriak» erabiltzera deitu du. Aurreko urteetako manifestazio erraldoien aldean, osasun neurriak beteko dituzten mobilizazioak eta sare sozialetan zein balkoietan mezuak zabaltzea lehenetsi du.
Remirezi galdetu zaio ea manifestaziorik antolatuko ote den martxoaren 8rako. Remirezek, gogoratu du Espainiako Gobernu ordezkaritzan eskatu behar dela baimena, eta aurreko hilabeteetan egin izan direla beste manifestazio batzuk ere, «normaltasun osoz eta neurriak betez». Dena den, gogorarazi du osasun neurriak bete behar direla eta, inork gobernura jotzen badu, horien berri emateko prest daudela. Remirezen arabera, zuhurtziaz «ahalik eta gehiena» jokatzera behartzen du pandemiak. Horregatik, gobernuak lehenetsi egiten du martxoaren 8a sare sozialetan eta balkoietan aldarrikatzera.
Kanpainaren mezua
Emakumea behar zuen izan da aurtengo kanpainaren leloa. Mezu irmo horrekin, emakumeek egungo gizartean jokatzen duten rol funtsezkoa aldarrikatu nahi izan du gobernuak. Nahiz eta esaldi hori maiz zentzu negatiboan erabiltzen den, esanahia irauli egin nahi dute: «Aldatu behar den zantzu bat da. Benetako berdintasuna lortu nahi badugu, kontzeptu ugari aldatu behar dira», azaldu du Remirezek, eta gogoratu du pandemian, emakumeak lehen lerroan egon direla osasun arloan, zahar etxeetan zein menpekotasun egoitzetan, zaintzaren beste eremuetan eta funtsezko jardueretan.
Datozen egunetan, komunikabideetan eta sare sozialetan zabalduko dute kanpainaren mezua. Eva Isturizen arabera, kanpainan, protagonismoa lan munduan aritzen diren emakume anonimoek hartuko dute: zientzialari bat, laborari bat, supermerkatuen alorreko langile bat eta laborari bat. Alboan, egin dezakegu leloa zabalduko dute. «Ez da soilik egin dezakegula, baizik eta baita egin nahi dugula eta egin behar dugula ere», aipatu du Isturizek. «Irudi horrekin, historian euren eskubideen alde borrokan izan diren emakume bakoitza aldarrikatu nahi dugu», gaineratu du. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194240/etaren-armak-suntsitzeko-ekitaldi-sinboliko-bat-eginen-du-espainiako-gobernuak.htm | Politika | ETAren armak suntsitzeko ekitaldi sinboliko bat eginen du Espainiako Gobernuak | Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Gasteizko Zentroak antolatu du ekitaldia, martxoaren 4rako. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea han izanen da. | ETAren armak suntsitzeko ekitaldi sinboliko bat eginen du Espainiako Gobernuak. Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Gasteizko Zentroak antolatu du ekitaldia, martxoaren 4rako. Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea han izanen da. | Espainiako Barne Ministerioak jakinarazi duenez, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Gasteizko Zentroak antolaturiko ekitaldi batean parte hartuko du heldu den martxoaren 4an. Izan ere, zentroak ETAren eta GRAPOren armak suntsituko dituen ekitaldi sinboliko bat antolatu du egun horretarako. Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak Gasteiza egindako bisitan eman du ekitaldiaren berri.
Hain zuzen, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuarekin biltzeaz gain, Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Zentroko zuzendari Florencio Dominguezekin ere elkartu da Grande-Marlaska. Zentroa «datozen asteetan» inauguratuko dutela jakinarazi dute, eta haren irekitzea prestatzeko bildu dira gaur Gasteizen. «Terrorismoaren biktimek presentzia handia» izanen duten bertzelako ekitaldi batzuk ere prestatzen ari dira, aurreratu dutenez.
Martxoaren 4ko ekitaldian ETAri eta GRAPOri kendutako 1.000tik gora arma suntsituko dituzte «sinbolikoki», zehaztu dutenez. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194241/hiru-preso-hurbilduko-dituzte-eta-bat-euskal-herriratu.htm | Politika | Hiru preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu | Ainhoa Barbarin Iurrebaso da Euskal Herrira ekarriko dutena: Zaballara ekarriko dute, Valentziatik. Xabier Makazaga Azurmendi eta Eneko Goieaskoetxea Arronategi A Lamatik El Duesora mugituko dituzte, eta Ana Belen Egues Gurrutxaga, Kordobatik Asturiasera. | Hiru preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu. Ainhoa Barbarin Iurrebaso da Euskal Herrira ekarriko dutena: Zaballara ekarriko dute, Valentziatik. Xabier Makazaga Azurmendi eta Eneko Goieaskoetxea Arronategi A Lamatik El Duesora mugituko dituzte, eta Ana Belen Egues Gurrutxaga, Kordobatik Asturiasera. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, hiru euskal preso eramanen dituzte Euskal Herri inguruan dauden espetxeetara, eta bat Euskal Herriratu eginen dute. Ainhoa Barbarin Iurrebaso da Euskal Herrira ekarriko dutena: Zaballako espetxera ekarriko dute (Araba), Valentziatik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro).
Bertze hiru euskal preso Euskal Herritik hurbil dauden kartzeletara mugituko dituzte: horietatik bi, Xabier Makazaga Azurmendi eta Eneko Goieaskoetxea Arronategi, A Lamatik (Galizia, 740 kilometro) El Duesora mugituko dituzte (Kantabria, Espainia, 170 kilometro). Ana Belen Egues euskal presoa, berriz, Kordobako espetxetik (835 kilometro) Asturiasko Villabonako kartzelara mugituko dute (385 kilometro).
Lekualdaketa horiek eta aitzinetik iragarritakoak gauzatzen direnean, ez da euskal presorik egonen Kordobako espetxean: izan ere, gaur egun hiru euskal preso daude han, eta hirurei onartua diete lekualdaketa.
Mugimenduak, mantso
Mugimenduak, halere, mantso egiten ari dira azken hilabeteotan: 43 euskal preso daude lekualdaketa iragarria dutenak baina oraindik ez dituztenak helmugako kartzelara eraman. Aste honetan lekualdaketa bakarra gauzatu dute: Iñaki Arakama euskal presoa Sevillako kartzelatik (Andaluzia, Espainia, 990 kilometro) Zaballara ekarri dute. Otsail hasieran iragarritako mugimendua zen. Badira, halere, abenduan iragarritako mugimenduak, oraindik ere gauzatu ez direnak. Etxerat-ek eskatu du lekualdaketa eta hurbiltzeak «berrezar» ditzatela, «presoen eta haien senideen kezka eta ziurgabetasuna behingoz amaitzeko». Gaur arratsaldean Euskal Herriko herrietan eginen diren azken ortziraletako elkarretaratzeetan parte hartzeko deia egin du euskal presoen senideen elkarteak. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194242/donostiako-zinemaldiak-sexu-identifikazioaren-bigarren-txostena-argitaratu-du.htm | Kultura | Donostiako Zinemaldiak sexu identifikazioaren bigarren txostena argitaratu du | Zuzendaritza, ekoizpen, gidoigintza, argazkigintza, musika eta muntaketa kategorietan lan egiten duten emakumezkoen parte hartzea aztertu du Donostiako Zinemaldiak. Iazko txostenarekin alderatuz, emakume profesional gehiago zenbatu dituzte, baina portzentajea ez da %40tik gorakoa film batean ere. | Donostiako Zinemaldiak sexu identifikazioaren bigarren txostena argitaratu du. Zuzendaritza, ekoizpen, gidoigintza, argazkigintza, musika eta muntaketa kategorietan lan egiten duten emakumezkoen parte hartzea aztertu du Donostiako Zinemaldiak. Iazko txostenarekin alderatuz, emakume profesional gehiago zenbatu dituzte, baina portzentajea ez da %40tik gorakoa film batean ere. | Donostiako Zinemaldiak sexuaren aldagaia aztertzen duen bigarren txostena argitaratu du. Antolatzaileen hitzetan, ezohiko urtea izan zen 2020a, baina ondorioak atera ahal izan dituzte. Aurten ere, 68. aldian parte hartzeko inskribatu ziren lan guztietan jarri dute arreta, eta, guztira, 2.487 filmen datuak jaso dituzte.
Sei arlo aztertu dituzte txostena osatzeko: zuzendaritza, produkzioa, gidoia, muntaketa, argazkia eta musika. Hautespen batzordeak 2019ko urritik 2020ko irailera arte ikusitako filmen egileen %65 eta %80 artean gizonak dira. Batzordeak hautatutako 110 filmen artean, berriz, emakumeek presentzia handiagoa izan dute kategoria guztietan. Hala ere, film batean ere ez dute %40ko parte hartzea gainditu. Gainera, beste behin ere, ekoizpena, gidoia eta muntaketa izan dira arlorik proportzionatuenak.
Analisiak, ordea, bi salbuespen nabarmen ditu. Alde batetik, Perlak sailean hautatutako filmen %70etik gora emakume batek zuzendutakoak dira. Bestetik, Horizontes Latinos sailean ere emakume gehiago daude zuzendarien (%61), gidoilarien (%62), argazki zuzendarien (%54) eta muntatzaileen (%52) artean, besteak beste.
Datu hobeak
Orokorrean, eta iazko aldiarekin alderatuz, emakumeen partaidetzak gora egin du: bereziki, zuzendaritzan (%10,5 gehiago), musikan (%8,2 gehiago), gidoian (%8 gehiago) eta ekoizpenean (%7,6 gehiago). Gauza berbera gertatu da mundu osoko zinema eskoletako ikasleen film laburrak biltzen dituen Nest Film Students sailari eta proiektuak garatzeko egonaldien Ikusmira Berriak sailari dagokienez ere: emakumezko zuzendarien eta gidoilarien parte hartzea handiagoa izan da. Horren harira, Donostiako Zinemaldiak iazko konpromisoari eutsi dio, eta azpimarratu du emakumezko zuzendarien eta gidoilarien proiektuei «jarraipena» eman behar zaiela.
Horrez gainera, 2020ko aldian, maskarak eta gel hidroalkoholikoak nagusi izan ziren aldi horretan, lehiaketa sailetako epaimahaikideek hainbat emakumezko zuzendari saritu zituzten: Dea Kulumbegashvili (Georgia, 1986) –Film Onenaren Urrezko Maskorra eta Zuzendari Onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zituen–, Isabel Lamberti (Alemania, 1987), Fernanda Valadez (Mexiko, 1981), Catarina Vasconcelos (Portugal, 1986) eta Ashmita Guha (India, 1991). |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194243/baionako-gizon-bat-atxilotu-dute-adingabe-bat-prostituitzea-egotzita.htm | Gizartea | Baionako gizon bat atxilotu dute adingabe bat prostituitzea egotzita | Behin-behinean espetxera bidali dute ikertua, eta astelehenean egingo diote epaiketa Baionako auzitegian. | Baionako gizon bat atxilotu dute adingabe bat prostituitzea egotzita. Behin-behinean espetxera bidali dute ikertua, eta astelehenean egingo diote epaiketa Baionako auzitegian. | Jendarmeek 22 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo, proxenetismoa egotzita. Espetxeratu egin dute, behin-behinean, eta astelehenean epaituko dute, Baionako auzitegian.
Duela hiru urte ezagutu zuten elkar gizonak eta biktimak, hurrenez hurren 19 eta 15 urte zituztela. Bi urtean gizonak gelak alokatu ditu Baionako hoteletan, emakumea haietan prostituitu zedin, eta etekinaren zati bat gizonak kobratzen zuen. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194244/euskal-herria-epeltzen-duen-ur-lasterra-ez-da-egon-horren-ahul-mila-urtean.htm | Gizartea | Euskal Herria epeltzen duen ur lasterra ez da egon horren ahul mila urtean | Alemaniako, Erresuma Batuko eta Irlandako zientzialari talde batek Golkoko itsalasterraren azken 1.600 urteko historia berreraiki du. Ikertzaileek uste dute litekeena dela neguko ekaitza bortitzagoak ekartzea itsaslasterra ahultzeak. | Euskal Herria epeltzen duen ur lasterra ez da egon horren ahul mila urtean. Alemaniako, Erresuma Batuko eta Irlandako zientzialari talde batek Golkoko itsalasterraren azken 1.600 urteko historia berreraiki du. Ikertzaileek uste dute litekeena dela neguko ekaitza bortitzagoak ekartzea itsaslasterra ahultzeak. | Euskal Herria Ipar hemisferioko 43. paraleloaren inguruan dago. Marra horri Ozeano Atlantikoaren beste muturreraino jarraituz gero, AEBen iparraldea dago, New York esaterako, eta Kanadaren hegoaldea, Ontario aldea. Ezagunak dira hango negu gogorrak. Zergatik da klima askoz epelagoa Euskal Herrian? Erantzuna ezaguna da: Golkoko itsaslasterrarengatik.
Ur laster horrek ur beroa darama Mexikoko golkotik Atlantikoaren iparraldera. Han hozten da berriz, eta hegoalderantz egiten du, Ameriketako kostatik. Horren ondorioz, ura epel eta heze heltzen da Europako Atlantikoko kostaldera, eta, horri esker, klima askoz epelagoa da ozeanoaren alde honetan. Horren araberako animaliak eta landaredia dauka mendebaldeko Europak. Baldintza gozo horiek arriskuan egon daitezke, ordea.
Iturria: PIK
Azken urteotan, zientzialari askok esan dute Lurra berotzeak berekin ekar dezakeela itsaslaster hori ahultzea. Oraindik ez dago frogaturik, baina aldaketa horren beste zantzu bat topatu dute Alemaniako Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) erakundeko zientzialariek. Adierazi dutenez, ur lasterra ez da inoiz gaur baino ahulagoa izan azken mila urteotan.
Irlandako, Erresuma Batuko eta Alemaniako zientzialari talde batek egin du ikerketa, eta atzo plazaratu zuten. Itsasoko sedimentuak eta izotza aztertuta, ur lasterraren historia berriz eraiki dute, ehunka urtez atzera eginda. Ondorioztatu dutenez, itsaslasterrean «XX. mendean bezalako geldotzerik ez da izan azken milurtekoan, eta, ziurrenera, zerikusia du gizakiek eragindako klima aldaketarekin».
PIK institutuko Stefan Rahmstorf klimatologoak lehen ere egin dituen ikerketek frogatu egin dute XX. mendearen erditik hona lasterra %15 geldotu dela. «Baina epe luzerako garapenaren argazki argiagoa behar zen», adierazi du PIKek. Ikerketa honek emango luke irudi hori.
Izan ere, mekanismoaren azken 1.600 urteen datuak bildu dituzte zientzialariok. «Emaitzek erakusten dute itsaslasterra egonkor samar egon dela XIX. mendea amaitu arte», esan du Rahmstorfek, baina 1850. urte inguruan hasi bide zen ahultzen. Nazio Batuen erakundeak 1988an osatutako IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak txosten berezi bat egin zuzen 2019an, eta «segurtasun ertainarekin» eman zuen frogatutzat itsaslasterra ahuldu zela. Ikerketa horrek «froga independente gehiago» emango lituzke, Rahmstorfek esan duenez.
Itsaslasterrak segundoko 20 milioi metro kubo mugitzen ditu, ia Amazonas ibaiak halako ehun. Ekuatorean itsasoaren azalean beroturiko ura eramaten du iparraldera. Han hoztu egiten da, eta, dentsitate handiagoa duenez, hondoratu egiten da. Hori da ur lasterra mugitzen duen mekanismoa. Baina, Lurra berotzen ari denez, mekanismoa eraldatzen ari da: euri gehiago egin eta Groenlandiako izotza urtu izanak ur geza gehiago eramanarazten du itsasora. Horrek gatz kontzentrazioa gutxitzen du, ez dio dentsitatea irabazten uzten, eta, ondorioz, ez da lehen bezainbeste hondoratzen. Horrek geldotzen du ur lasterraren motorra.
Azken egunotan, beste ikerketa batek baieztatu eta indartu egin du susmoa. Washingtongo Unibertsitateko ikertzaileek ondorioztatu dute ur geza pilatzen ari dela Ozeano Artikoan. Beaufort itsasoaren (Kanada eta Alaska) ur geza %40 handitu da azken 20 urteotan, eta, ikusi dutenez, ur hori Labradorko itsasora isuriko da.
Simulazio honetan ikusten da ur geza Beauforteko itsasotik Labradorko itsasora isurtzen / Francesca Samsel eta Greg Abram
«Badakigu Ozeano Artikoan ikusten direla klima aldaketaren zantzurik handienak», esan du Washingtongo Unibertsitateko Klimarako Institutu Kooperatiboko Wei Chengek. Ikerketaren sinatzaileetako bat da. «Oraintxen, ur geza hori oraindik Artikoan dago harrapaturik. Baina ateratzen hasten denean, eragin ikaragarria eduki dezake». Eragin hori batez ere, Golkoko itsaslasterrean edukiko duela nabarmendu dute.
Ondorioak Atlantikoan
Zer ekarriko du Golkoko itsaslasterra geldotzeak? Zientzialarien modeloek aurreikusi dutenez, hainbat eragin ekarriko dizkie Atlantikoaren bi aldeetan bizi diren gizakiei. «Ur lasterra geldu ahala, Lurraren errotazioaren eraginez, ur gehiago pilatuko da AEBetako ekialdeko kostaldean, eta itsasoaren maila igotzea areagotuko du», esan du Levke Caesar ikerketaren beste egileetako batek. «Europan, litekeena da muturreko eguraldi fenomeno gehiago ekartzea». Adibidez, Atlantikotik euskal kostara heltzen diren neguko ekaitzak aldatuko dira, eta litekeena da bortitzagoak izatea. Beste ikerketa batzuen arabera, muturreko beroaldiak eragingo ditu, eta lehorteak udan.
Ikertzaileok ohartarazi dutenez, gizakiek klima berotzen jarraitzen badute, itsaslasterra %34-45 ahulduko da 2100. urterako, eta, horra heltzen bada, erabat ezegonkor bihur daiteke. Horren ondorioak ez dago aurreikusterik. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194245/txioengatik-kobratzeko-modua-jarriko-du-twitterrek.htm | Bizigiro | Txioengatik kobratzeko modua jarriko du Twitterrek | 'Super Follow' aukera ahalbidetuko du sare sozialak: kontu baterako harpidetza egin ahalko dute jarraitzaileek, hilean ia bost euroren truke, eta, horren bidez, kontuaren jabeak argitaratzen dituen mezu esklusiboak ikusi. | Txioengatik kobratzeko modua jarriko du Twitterrek. 'Super Follow' aukera ahalbidetuko du sare sozialak: kontu baterako harpidetza egin ahalko dute jarraitzaileek, hilean ia bost euroren truke, eta, horren bidez, kontuaren jabeak argitaratzen dituen mezu esklusiboak ikusi. | Twitterrek ez dute esan noiz jarriko duen indarrean, baina norbere kontuaren bidez dirua irabazteko aukera zabalduko du laster sare sozialak. Super Follow jarri diote izena ordainpeko harpidetzari. Hilean 4,90 euro ordaindu beharko lituzke jarraitzaileak harpidetzarengatik —dolarretan eman du kopurua Twitterrek: 5,99—.
Horren bidez, kontu baten jabeak eduki bereziak eskain diezazkieke harpidetza duten jarraitzaileei, eta haiek mezu esklusibo horiek ikusi ahalko dituzte. Esaterako, musikari batek kantu bat, bideo bat, argazkiak edo dena delakoa parteka dezake bere harpidedunekin bakarrik.
Substack plataformak antzeko mekanismoa dauka dagoeneko albiste buletinekin, eta baita Patreonek eta OnlyFans plataformek ere, eduki esklusiboekin. Izan ere, Twitterrek sortzaileei laguntzeko sistema gisa aurkeztu du Super Follow. Sareak, edonola ere, harpidetzaren diruaren zati bat poltsikoratuko luke. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194246/alex-salmond-eskoziako-buruzagitzak-huts-egin-du.htm | Mundua | Alex Salmond: «Eskoziako buruzagitzak huts egin du» | Eskoziako lehen ministro ohiak parlamentuko ikerketa batzordean deklaratu du gobernuak gaizki kudeatu zituela haren aurkako sexu eraso salaketak. Agintari izandakoak baieztatu du kexa agertu zuen emakumeetako baten identitatea jakinarazi ziotela. | Alex Salmond: «Eskoziako buruzagitzak huts egin du». Eskoziako lehen ministro ohiak parlamentuko ikerketa batzordean deklaratu du gobernuak gaizki kudeatu zituela haren aurkako sexu eraso salaketak. Agintari izandakoak baieztatu du kexa agertu zuen emakumeetako baten identitatea jakinarazi ziotela. | Alex Salmond Eskoziako lehen ministro ohiak hitz egiteko beharra eta nahia zituen, gertaturikoaren bere bertsioa emateko gogotsu zegoen. Agintetik eta politikatik kanpo urte asko pasatu dituen arren, eroso dagoenaren sentsazioa eman du parlamentuaren batzordean egindako deklarazioan, azken urteotan lorturiko garaipen judizialek eman dizkioten bultzadak baliatuta; erabakitasunez erantzun dizkie diputatuen galderei, haiei aurre egin ere bai, argudiatuta ez duela frogarik eman behar, auzitegiek jada ebatzi dutelako Eskoziako Gobernuaren sexu eraso salaketei buruzko ikerketa legez kanpokoa izan zela. «Hau ez da niri buruzkoa, ez dut ezer frogatu behar. Beste batzuen jarrerari buruzkoa da. Eskoziako buruzagitzak huts egin du».
Salmonden hilabeteotako jarrerak kimera sentsazio bat sortu zuen parlamentuko batzordearen aurrean deklaratuko ote zuenaren inguruan, baina azkenean eman du pausoa, tartean fiskaltzak bere alegatuaren parte bat zentsuratu duen arren. Eskoziako lehen ministro ohiak egindako salaketek oihartzun handia izan dute, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalari, egungo gobernuburu Nicola Sturgeoni eta haren gertukoei egotzi baitie bere «izen onari kalte egin nahi izatea»; eta ez hori bakarrik, argudiatu baitu kartzelatua ere ikusi nahi zutela. «Asmo txarrez eta era koordinatuan» aritu ziren, haren arabera.
Sei urte baino gehiago pasatu dira independentzia erreferenduma galdu ostean Salmondek kargua utzi zuenetik, eta oraingoan Eskoziako Parlamentura mendeku tonuarekin itzuli da, batez ere Sturgeonen aurka. Behin baino gehiagotan leporatu dio Ministroen Kodea hautsi izana gezurra esateagatik, eta, hortaz, argudiatu du lehen ministroak dimisioa eman behar duela.
Gaur ere ideia bera defendatu du batzordea osatzen duten diputatuen artean, adierazita gobernuan ez dela kargu uzterik izan, nahiz eta auzitegi batek ebatzi zuen legez kanpoko ikerketa bat egin zutela: «Ardurak norbere gain hartu behar dira. [Gobernuak] Gaizki kudeatu ditu akusazioak».
Horrekin batera, iradoki du botere banaketa ez dela erabatekoa Eskozian, fiskaltzak iragan asteazkenean bere alegatuaren parte bat moldatzeko eman zuen aginduaren harira. Izan ere, Salmonden ustetan, «froga giltzarri asko kendu» dituzte, «nahita eta modu kalkulatuan». Eskoziako Parlamentuak bitan eskatu dio gobernuari argitara emateko sexu eraso salaketak kudeatzeko moduaz jaso zuen gomendio legala, baina Sturgeonen lantaldeak ez du halakorik egin oraindik.
Garai batean, SNPko buruzagi eta buruzagiorde gisara, gatazkako bi protagonistak mugimendu nazionalistaren liderrak izan ziren, aliantza sendo bati eta gertuko harreman bati esker. Horren harira hartu zuten Sturgeon Salmonden ordezko naturaltzat, eta hala eskuratu zuen hark independentismoaren gidaritza.
Urte horietan sortutakoa, ordea, erabat hautsi da, gobernuburu ohiaren aurkako sexu eraso salaketek sortu duten egoeragatik. Horren erakusle izan da Salmonden parlamentuko batzordeko deklarazioa, egungo lehen ministroaren aurkako hainbat mezu izan baititu; haren kontrako mitin bat zirudien, modu batean.
Bi garaipen judizialetatik tiraka
2018ko abuztuan, The Daily Record egunkariak argitaratu zuen Eskoziako Gobernuak Salmond ikertu zuela, hura lehen ministro zen garaian ustez emakume batzuei egindako jazarpenengatik. Gobernuburu ohiak akusazioak ukatu zituen, SNPtik atera zen eta gobernua justiziaren aurrera eraman zuen ikerketa horrengatik; 2019ko abuztuan, Saio Auzitegiak arrazoi eman zion, ebatzi baitzuen Sturgeonen lantaldearen ikerketa legez kanpokoa eta lerratua izan zela. Gerora, 2020ko martxoan, Auzitegi Nagusiak absolbitu egin zuen hamahiru sexu eraso delituetatik.
Bitartean, egungo lehen ministroak aitortu zuen Salmondekin bost aldiz mintzatu zela auziaz —horietako batean bere etxean— gobernua ikerketa egiten ari zen bitartean, baina hori Leslie Evans Idazkari Iraunkorrari —funtzionario bat da— jakinarazi zion harekin izandako hirugarren bilkuran, ez lehenengoan.
Sturgeonek, gainera, parlamentuko batzordeari idatziz adierazi zion bere etxean Salmondekin izandako bilkura batean jakin zuela sexu erasoen salaketen berri, baina gerora publiko egin zen topaketa hori baino hiru egun lehenago gobernuburu ohiaren lantaldeko kide batekin elkartu zela —Salmonden arabera, auziaz hitz egiteko—; lehen ministroak erantzun zuen elkarrizketa hori izana «ahaztu» egin zitzaiola. Horrek hainbat galdera sortu ditu: gobernuburuak zehazki zer ote zekien, eta zergatik elkartu zen Salmondekin modu pribatuan, ezkutuan.
Informazio horiek argitara eman ostean osatu zituzten parlamentuko bi batzordeak: bata gobernuaren ikerketa ikertzeko, eta bestea lehen ministroak gezurra esan ote zuen argitzeko. Paraleloki, Irlandako Errepublikako Fiskaltzaren buruzagi izandako James Hamiltoni eskatu zioten zehazteko Sturgeonek Ministroen Kodea hautsi ote zuen; hain justu, azken hori da agintariarentzako mehatxu handiena, baiezkoa ondorioztatzen badu dimisioa ematera behartuta ikusiko baitu bere burua.
Salmond gogor aritu da hilabeteotan SNPren buruzagitzaren aurka, baina batez ere Sturgeonen kontra. Batzordeari adierazi dio baietz, jakinarazi ziotela sexu eraso salaketa egin zuen emakumeetako baten identitatea, eta horrek garrantzi handiagoa eman dio lehen ministroaren deklarazioari, datorren asteazkenean pasatuko baita batzordearen aurretik. Atzo, parlamentuan, diputatuek emakumearen identitateaz eta sexu eraso salaketen aurrean egindakoaz galdetu zioten, baina agintariak ez zuzen erantzunik eman, adierazita datorren asteazkenean arituko zela horretaz.
Ikusteko dago, gainera, ikerketa batzordeak emango duen hurrengo pausoak zer eragin izango duen: fiskaltzari eskatuko diote argitara eman ditzala SNPren eta Eskoziako Gobernuko goi kargudunen telefono mezuak, Salmondek argudiatu baitu horiek frogatzen dutela haren aurka «konspiratu» zutela.
SNP, aspaldidaniko unerik hoberenean
Oposizioko alderdiek urteak daramate Sturgeon agintetik botatzeko edo ahultzeko arrazoien bila, baina orain arte ez dira gai izan lehen ministroa pixka bat bada ere kezkatzeko. Asteotako gertakariek, baina, atera ireki diete hori egiteko, mugimendu independentista eta SNP bitan zatitzeko arriskuan baitaude, hain justu, alderdia aspaldidaniko unerik hoberenean dagoenean.
Ipsos Mori etxearen asteotako ikerketa batek dio SNPren eta lehen ministroaren babesa txikitu egin dela, baita alderdiarekiko duten ikuspuntua ere. Independentisten aldeko botoa oraindik sendo dagoen arren, inkestak lehen alerta mezua bidali dio Sturgeoni.
Maiatzaren 6an egingo dituzte parlamenturako bozak, eta, aurretik, gobernua balizko bigarren erreferendumaren data eta galdera aurkeztekotan da. Datozen asteetako gertakariek, hortaz, finkatuko dute epe laburrera eta ertainera begirako estrategia. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194247/herrialdeen-planak-ez-dira-aski-parisko-hitzarmeneko-xedeak-betetzeko.htm | Mundua | Herrialdeen planak ez dira aski Parisko Hitzarmeneko xedeak betetzeko | Nazio Batuen Erakundeak (NBE) ohartarazi du, oraingoz, mahai gainean dauden planak oso urrun daudela Parisko Hitzarmenak helburu duen bi gradutik beherako berotzea lortzeko. | Herrialdeen planak ez dira aski Parisko Hitzarmeneko xedeak betetzeko. Nazio Batuen Erakundeak (NBE) ohartarazi du, oraingoz, mahai gainean dauden planak oso urrun daudela Parisko Hitzarmenak helburu duen bi gradutik beherako berotzea lortzeko. | Klima larrialdiari aurre egiteko plan handinahiagoak eskatu ditu NBEk. Parisko Hitzarmena sinatu eta bost urtera egin behar den planen behin-behineko berrikuspena egiten ari da Klima Aldaketari Buruzko Esparru Konbentzioa (UNFCCC). Parisko Hitzarmena sinatu zuten herrialdeen %40k bakarrik berritu dituzte berotegi gasen isurketen murrizketei buruzko konpromisoak. Hain zuzen ere, 2020. urtearen amaierarako bidali behar zizkioten NBEri plan berrituak. Izan ere, Parisen sinatu zituztenak aurrera eramanez gero, zientzialariek aurreikusi baitute hiru gradu berotuko dela munduaren batez besteko tenperatura mende amaierarako.
Konpromisoak berritu dituzten herrialdeen isurketak guztirakoen %30 baino ez dira. Eta agindu dituzten helburu berriekin, 2030erako espero zirenak baino %1 txikiagoak izango dira isurketak, 2010ekoen aldean. Aldea oso txikia dela ohartarazi du Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak, eta erakundeak argitaratu duen txostena planetarentzako «alarma gorri bat» dela gaineratu du, herrialdeak ez daudelako «inondik inora gertu» Parisen sinatu zituzten konpromisoak betetzeko. Hamarkada honen bukaerarako isurketak %45 gutxitzea eskatu dute zientzialariek, Parisko Hitzarmenak eskatu duen gradu eta erdiko berotzearen xedeak bete ahal izateko.
NBEren txosten honi, baina, falta zaio elementu garrantzitsu bat. Izan ere, oraingoz ez dituzte jaso AEBen eta Txinaren helburu berrituak. Bi herrialdeenak dira munduaren isurketen %40 inguru. Haienak ez ezik, Indiarenak ere ez dituzte jaso, eta beste herrialde indartsu batzuen konpromisoak helarazi badituzte ere, aurreko helburuak ez dituztela handitu ohartarazi du NBEk. Hori da, esate baterako, Errusiaren, Australiaren eta Brasilen kasua.
Itxaropen izpi bat
NBEk ontzat jo ditu helburuak hobetu dituzten herrialdeen planak. Guztira, 75 herrialdek hobetu dituzte aurretik azaldutako konpromisoak. Euren ekarpena, baina, mugatua da, munduaren isurketen %30 bakarrik egiten baitituzte herrialde horiek. Konpromiso handinahiagoak aurkeztu dituztenen artean daude Europako Batasuna -%55 gutxituko ditu isurketak 2030erako- eta Erresuma Batua -%68 gutxituko ditu-. Bi horienak, baina, munduaren isurketen %10 bakarrik dira une honetan.
Patricia Espinosa UNFCCko idazkari nagusiak txostenaren aurkezpenean azaldu duenez, argazkia osatzeko falta zaizkie Txinaren eta AEBen planak. AEBak Parisko Hitzarmenera itzuli berri dira, eta Joe Bidenen administrazioak agindu du berehala aurkeztuko duela AEBen plan berria. Txinak ere beste hainbeste egin beharko luke. Bi herrialdeek iragarri dute karbono neutraltasuna lortzeko helburua dutela mende erdirako. Epe laburragoko plan zehatzik, ordea, oraindik ez dute aurkeztu. Alde horretatik, gaur aurkeztu duten txosten hau osatu ahal izango dute azaroan Glasgowen (Eskozia) egitekoak diren COP26an. Espinosak ohartarazi du munduari denbora agortzen ari zaiola, eta ekintzak oso atzeratuta daudela: «Zerbait erradikalagoa behar dugu». COVID-19aren ondorengo egoerak ematen dituen abagunea baliatzeko eskatu du: «COVID-19aren ondorengo berreraikuntzak galdu ezin daitekeen aukera bat ematen du». Deskarbonizazio planen azkartzea eta ekonomia berreraikitzeko plan «berdeak" eskatu ditu horretarako. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194248/nafarroako-merkatariek-laguntza-nahi-dute-berehala-mila-saltoki-itxi-ez-daitezen.htm | Ekonomia | Nafarroako merkatariek laguntza nahi dute berehala, mila saltoki itxi ez daitezen | Dendariek egindako inkesta batek alarmak piztu ditu, eta itxierak eragozteko plan eraginkor bat eskatu diote Nafarroako Gobernuari. | Nafarroako merkatariek laguntza nahi dute berehala, mila saltoki itxi ez daitezen. Dendariek egindako inkesta batek alarmak piztu ditu, eta itxierak eragozteko plan eraginkor bat eskatu diote Nafarroako Gobernuari. | Merkataritzak aurrez aurre duen muturreko egoerak derrigortzen gaitu berehalako laguntza plan bat eskatzera, enpresek aurrera jarrai dezaten; ez bada planik, itxi beste biderik ez dute izango askok». Nafarroako hainbat merkataritza elkartek laguntza dei etsia egin diote Nafarroako Gobernuari, elkarte horiek egindako inkesta baten ondorioak alarmak piztu ondoren: mila saltoki inguru ixteko arrisku bizian daude, pandemiak urtebete egin duen honetan. Koronabirusak lehertarazi duen krisi ekonomikoak aurrean eramango ditu negozio asko; hori aurreikusi dute aditu askok, eta itxiera hurbiltzen den heinean, laguntza eskaerak gero eta ozenagoak dira.
Besteak beste, Nafarroko Merkatarien Elkarteak, Parte Zaharreko Elkarteak eta La Txan Ostalaritza eta Merkataritza Elkarteek egindako inkestak islatu du Nafarroako merkatarien %72k salmenta gutxiagoa egin dituztela 2020. urtean, eta horien artean kalte handiena jasotakoak direla, arropa, zapatak, osagarriak, bitxiak, eta betaurrekoak saltzen dituztenak, ia %90 apaldu zaizkielako salmentak. Edonola ere, pandemiak ia denei egin die kalte. Hamarretik sei merkatarik salmenten %30 eta%40 artean galdu dituzte azken urtean. Hori horrela, merkatarien bozeramaileek garbi esan dute mila izan daitezkeela luze gabe ateak itxi beharko dituzten negozioak, salmentak igo gabe jarraitzea oso zaila delako.
Eta zenbat enplegu gal daiteke lurraldean, merkatari txikien sektorean? Bada, elkarteek azaldu dutenez, bederatzi hilabeteko epe batean, 2.500 enplegu gal daitezke, ez badira martxan jartzen laguntza azkarrak eta nahikoak. Krisiaren lehen zartadaren zenbakiak lirateke horiek, betiere merkatarien datuen arabera, bost urterako aurreikuspenak are larriagoak baitira: 4.000 enpleguren galera, autonomak eta soldatapekoak kontuan hartuta.
Hamasei milioiko laguntza iragarri du Eusko Jaurlaritzak
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zapata eta arroparen sektoreak hamasei milioi euroko laguntza jasoko duela iragarri du Jaurlaritzako Merkataritza Sailak. Egun gutxi barru zehaztuko dute laguntza zuzenak diren edo maileguak; jakitera eman dute, nolanahi ere, negozio bakoitzaren lanpostu kopurua izango dela irizpideetako bat laguntzak banatzeko. Merkataritza Sailak dio hamasei milioi euroko laguntza honekin, jada ehun milioi euroko laguntzak jarri dituela martxan, pandemiak merkataritzari egindako kaltea arintzeko. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194249/33-urteko-espetxe-zigorra-gizon-batentzat-zazpi-haurrez-abusatzeagatik.htm | Gizartea | 33 urteko espetxe zigorra gizon batentzat, zazpi haurrez abusatzeagatik | Bilboko eskola bateko irakasle zela 7 eta 9 urte bitarteko zazpi haurrei sexu ukituak egin zizkiela ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak. | 33 urteko espetxe zigorra gizon batentzat, zazpi haurrez abusatzeagatik. Bilboko eskola bateko irakasle zela 7 eta 9 urte bitarteko zazpi haurrei sexu ukituak egin zizkiela ebatzi du Espainiako Auzitegi Gorenak. | Espainiako Auzitegi Gorenak 33 urteko espetxe zigorra ezarri dio gizon bati, 2014. urtean Bilboko eskola bateko irakasle zela zazpi haurri sexu ukituak egiteagatik. Gorenak ebatzi du haurrek zalantzak argitzeko zuten beharraz baliatu zela gehiegikeriak egiteko. 33 urteko espetxe zigorraz gain, ezingo da hiru urtez 12 urtez azpiko haurren irakasle izan.
Bizkaiko Probintzia Auzitegiak ezarri zion zigorra lehenik, eta Gorenak orain atzera bota du gizonaren defentsak jarritako helegitea. Argidoatu zuen haurrek ez zutelako gustuko salatu zutela, besteak beste. Ingeles eskolak ematen zituen gizonak, eta sei haurrez ikastetxean bertan abusatu zuen. Zazpigarreari haren etxean egin zizkion ukituak, euskara eskolak ematen ari zela. |
2021-3-5 | https://www.berria.eus/albisteak/194250/petti-ekiza-hiriart-irazoki-eta-salvador-labeguerieren-jaiotzaren-urteurrenean.htm | Kultura | Petti, Ekiza, Hiriart, Irazoki eta Salvador, Labeguerieren jaiotzaren urteurrenean | Mixel Labeguerie euskal kantagintza berriaren aitzindaria jaio zela 100 urte bete dira martxoaren 4ean. BERRIAk eskatuta, haren kantuen bertsioak plazaratu dituzte bost musikarik: Olatz Salvadorrek, Joseba Irazokik, Amaia Hiriartek, Jurgi Ekizak eta Pettik. | Petti, Ekiza, Hiriart, Irazoki eta Salvador, Labeguerieren jaiotzaren urteurrenean. Mixel Labeguerie euskal kantagintza berriaren aitzindaria jaio zela 100 urte bete dira martxoaren 4ean. BERRIAk eskatuta, haren kantuen bertsioak plazaratu dituzte bost musikarik: Olatz Salvadorrek, Joseba Irazokik, Amaia Hiriartek, Jurgi Ekizak eta Pettik. | Noise Hole eta Zup taldeekin urte zenbait egin eta gero ekin zion bakarkako bideari Pettik (Bera, 1974), 1997an, eta handik bi urtera grabatu zuen lehen diskoa, Amets bat (1999, Gaztelupeko Hotsak). Geroztik, hamaika proiektutan parte hartu du, eta beste hamaika musikarirekin lan egin du, besteak beste Anarirekin, Rafa Ruedarekin, Txuma Murugarrenekin, Barrence Whitfieldekin, Xabi Garrerekin... Estudioko zortzi disko ondu ditu bakarka, beste hainbat kolaborazio, EP eta elkarlanean grabatutako LPez gainera. Iazkoa du orain arteko azkeneko lana, Manipulazio estrategiak (2020, *ZART), Harkaitz Canok prestatutako hitzekin egina. Azkeneko lan horretan doinu eta instrumentazio errepertorio zabalago batera eraman du bere ahots sakon eta urratua, baina Labeguerieren bertsio honetan blues erritmo batean errenditu du Xorieri mintzo zen. Labegueriek berak idatzitako hitzak eta musika ditu kantuak, berak inoiz disko batean grabatu ez bazuen ere bertsio anitz izan dituena.
Mixel Labeguerie euskaltzalea, musikaria eta politikaria izan zen (Uztaritze, Lapurdi, 1921 — Tolosa, Okzitania, 1980), medikua ikasketaz eta ogibidez. Euskaldun Gazteen Batasuna taldeko kide izan zen 1943tik aitzina, eta euskal kantuak biltzen hasi zen. Antzerkian ere jardun zuen, eta Piarres Larzabalen ezagutza egin zuen —haren hitz batzuk kantu bihurtuko zituen gero—. Euskaltzain urgazle ere izan zen.
1960ko hamarkadaren hasieran —ez da segurua noiz grabatu zituen, 1961 eta 1963 artean—, bi disko ttipi grabatu zituen, launa kantarekin, gitarra soil bat lagun. Asmatutako hitzak zituzten horietako batzuek, baina herri kantak ere baziren tartean. Ez Dok Amairu eta atzetik etorriko ziren musikari eta kantari askorentzat erreferentzia bihurtu zen, euskal kantagintza berriaren aitzindaria, beste inork urratu gabeko bidea ireki zuena. Kanboko alkate izan zen, eta diputatu eta senatari ere bai Parisen. 1963an, Enbata mugimendua sortzen lagundu zuen, baina aurki bazter batera egin zuen, eta Centre Democrate alderdiarekin bat egin zuen.
Martxoaren 4an bete dira ehun urte jaio zela, eta Labeguerieren inguruko erreportaje zabala argitaratu du BERRIAk kantariaren inguruan. Labeguerieri buruzko analisia ere idatzi du Jean-Louis Davantek; Enbata mugimendu abertzalearen sortzaileetako batzuk izan ziren.
Jurgi Ekizaren 'Aurtxo-aurtxoa'
Willis Drummond taldeko abeslaria eta gitarrista da Jurgi Ekiza (Baiona, 1980), baina bakarka eta beste talde batzuekin ere aritua da. Xan Bidegain (baxua), Rafa Rodrigo (gitarra) eta Felix Buff (bateria) kideekin batera sortu zuen Willis Drummond, eta 2008an plazaratu zuten lehen diskoa, taldearen izen berekoa, Bidehutsekin. Istanteak (2011, Bidehuts) eta A ala B (2012, Bidehuts) lanak eman ondotik, Rodrigok taldea utzi zuen, eta Joseba B. Lenoir batu zitzaien gitarrarekin; harekin laukotea osatuta eman zuten argitara Tabula Rasa lana, 2016an. Hark taldea utzi ostean, Ekizak, Bidegainek eta Buffek Zugzwang (2019, Tabula Rasa) plazaratu zuten, hirukotearen orain arteko lanik berriena dena. Joan den urtearen hondarretan,
Era Batera taldeko kide ere bada Ekiza. Gatibu taldeko bateria jotzaile Gaizka Salazarrek sortu zuen proiektua, inguruan musikari ezagunak bilduta —Ekizaz gain, Beñat Serna (Ken Zazpi) eta Mikel Caballero (Gatibu) ere batu ziren taldera—, eta Antipodetan diskoa eman zuten 2018an. Halaber, Ekiza bakarka ere igo izan da oholtza gainera, eta bakarkako disko bat ere ondu du orain artean: bH036-LP (2015, Bidehuts).
Bildumarako, Labegeriek 1961eko bere lehen diskoan eman zuen Aurtxo-aurtxoa kantua moldatu du Ekizak.
Amaia Hiriarten 'Elur egin du'
Amaia Hiriartek (Tours, Frantzia, 1997) biolontxelo ikasketak egin zituen lehendabizi Hazparnen (Lapurdi), ondoren Baionako kontserbatorioan, eta azkenik, 2017an, biolontxelo klasikoko diploma eskuratu zuen Fresnesen. Modu paraleloan, gaur egungo musiken diploma lortu zuen 2018an San Bisentseko kontserbatorioan. Gaur egun, LagunArte konpainiak muntatutako Habia hari hirukotean parte hartzen du kantari eta biolontxelo jotzaile gisa. Animalia naiz eta diskoa ateratzear da taldea.
Joseba Irazokiren 'Ezkilaren kantua'
Gitarrista polifazetikoa izateaz gain, Joseba Irazokik (Bera, Nafarroa, 1974) erakutsi du eroso moldatzen dela hala konposizioan nola inprobisazioan. Maixa eta Ixiarrekin jotzen hasi zen 1990eko hamarkadan, eta orduz geroztik hainbat musikariren alboan izan da bai estudioan, bai oholtza gainean: Mikel Erentxun, Rafa Berrio, Nacho Vegas, Petti... Atom Rhumba taldean ere aritu da hainbat urtez. 2000tik 2002ra Onddo taldea gidatu eta Errepideak ez ditut maite diskoa kaleratu zuen.
2004tik gaur egunera, berriz, hamaika disko argitaratu ditu; batzuk inprobisazioari eta esperimentazioari lotutako lan instrumentalak —Tokian tokiko (2014), Olatuetan (2006), Pertsona (2007), Gitarra onomatopeikoa (2017), Ez-Nostalgia (2019)—, eta beste batzuk, berriz, kantu moldeari atxikitakoak: Irri eta solas (2004), Gizona zakur egin zen (2005), Pobre gara (2007), Euria ari du (2010)... Bere azkeneko diskoak Joseba Irazoki eta Lagunak izenpean sinatu ditu: Joseba Irazoki eta Lagunak (2014) eta Zu al zara? (2018). Bestalde, 2017an Bas(h)oan diskoa ondu zuen Beñat eta Julen Axiarirekin elkarlanean.
Irazokik Ezkilaren kantua moldatu du, Labegueriek 1963an argitaratu zuen bigarren disko laburrean jaso zuena.
Olatz Salvadorren 'Gatua pitxitxi'
Gaztea bezain emankorra da Olatz Salvadorren ibilbidea (Donostia, 1990). Skakeitan taldean hamarkada bat darama teklatu eta sintetizadoreetan, eta badira zazpi urte bakarka kontzertuak ematen hasi zela. Bakarkako bide horren emaitza dira Zintzilik (Airaka, 2018) eta orain hilabete aurkeztu zuen Aho uhal (Airaka, 2021). Hamabi kantu berri bildu ditu azkeneko disko horretan, Rozalen eta beste zenbait musikariren laguntzarekin. Musikari elkarteko zuzendaritza taldeko kide ere bada, iaztik.
Bildumarako, Labeguerieren 1963ko diskoan jasotako Gatua pitxitxi kantu ezagunaren bertsioa egin du Olatz Salvadorrek. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194251/erantzunak-bai-erantzuleak-ez.htm | Bizigiro | Erantzunak bai, erantzuleak ez | Estreinatu dute Hego Euskal Herriko zinemetan ‘Non dago Mikel?’ dokumentala. «Hunkituta» eta «barruak mugituta» irten dira Donostiako Principe zineman lehenengoz ikusi dutenak. | Erantzunak bai, erantzuleak ez. Estreinatu dute Hego Euskal Herriko zinemetan ‘Non dago Mikel?’ dokumentala. «Hunkituta» eta «barruak mugituta» irten dira Donostiako Principe zineman lehenengoz ikusi dutenak. | Isiltasun ozen bat. Zirkinik apenas Donostiako Principe zinemako zazpigarren aretoan. 17:00etako saioa; goiztiarrena. 40 lagun azkena sartu diren bi horiekin. Galdera bat pantailan, eta hasperenak airean. Buruarekin keinu bat ezezkoa Barrionuevoren hitzartzean. Eskuarekin besaulkiari oratu bat amorruzkoa Espainiako Poliziaren keinu bortitzean. Hotzikara bat izotzezkoa ibaitik ateratako gorpua hilkutxara sartzean. Malkoak bat baino gehiago maskarapean, Jon Arretxek torturen testigantza amaitu eta kameraren aurrean apurtu denean. Irribarre iheslari bat Garbiñe Garate amaren ateraldi batean. «Gure mutikoa» dio behin eta berriz. Gure mutikoa: Mikel Zabalza. 35 urte geroago, non ote dagoen galdezka.
Galdera baten jiran eta galdera horren atzean dauden itzal eta ilun guztien bueltan osatu baitute Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas zinemagileek Non dago Mikel? dokumentala. Joan den Donostiako Zinemaldian estreinatu zuten, Zinemira sailean, eta gaur estreinatu dute Hego Euskal Herriko zinemetan. «Hunkituta» eta «barrua mugituta» irten dira gehienak aretoetatik. Ikusi dituztelako erantzunak han, baina erantzulerik ez inon.
Mikel Zabalzarena Euskal Herriaren historian gertakari ezaguna dela pentsa liteke, baina izan da aretoan bertan deskubritu duenik. Akatsak ikasteko balio ei duten gisara, aretoz nahasteak ere bai, kasu honetan. «Ni Father ikustera nentorren, baina okertu eta areto honetan sartu gara. Garbi esango dizut: hunkituta nago erabat. Uste dut honi zabalpen gehiago eman behar litzaiokeela. Horixe da nire pentsamendua une honetan», azaldu du Elena Cadarsok. Iñigo Lopez de Tejadarekin batera ikusi du dokumentala. «Hunkituta» dago hura ere, «ikaragarria» iruditu zaio ikusi duena: «Sekulako injustizia iruditzen zait estatuko segurtasun indarrek ekintza hauek eta haien inplikazioa errekonozitu ez izana. Egindako minaren aitortzan ere egon behar da oreka bat. Badirudi alde bakarrari eskatzen zaiola, eta beste aldeak ez duela berea onartzen. Ironia garratz bat da. Are gehiago, berea onartzen ez duen alde hori legea ordezkatzen duena denean».
Izan ere, berezia izan da astea. Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren artean izandako elkarrizketa baten grabazioa eman zuen argitara astelehenean Publico-k. Mikel Zabalza Intxaurrondon torturatuta hil zutela frogatzen duen grabazio bat, finean. Dokumentalaren tesiari ahotsa eta oihartzuna ematen diona, eta oraindik irekita dagoen zauriari ozpina eta gatza.
«Era guztietako sentsazioak» ditu Rosa Zufiak aretotik irtendakoan: «Kazetari gisa bizi izan nuen garai hura guztia. Dokumentalak berresten duena da Zabalza Intxaurrondon ez zutela hil pentsatzea inteligentziari burla egitea dela. Ez dago beste erantzunik. Asko mugitu dizkit barrenak; pila bat».
Miguel Angel Llamas zuzendaria pozik dago dokumentalak izan duen harrerarekin. Dio jendea «hitzik gabe» geratzen dela pelikula ikusitakoan, eta izan direla txalo zaparrada batekin amaitu diren emanaldiak –Iruñean, esaterako—. «Gero, solasaldian, jendeak adierazten digu gehiago ikusi nahi duela. Egun horietan gertatu zenaz aparte, Zabalza auziaren inguruko ondorengo pasarteak ere ikusi nahi dituztela. Baina pelikula batean ezin da dena kontatu. Gehiago jakin nahi duenarentzat, Galdutako Objektuak websaila osatzen ari gara eta www.mikelzabalza.eus webgunean ikus daiteke».
Onartzen du Llamasek, aste honetan argitara emandako grabazioek «aktualitatera» ekarri duela berriz Zabalzaren afera. «Duela 35 urte gertatu zena belaunaldi gazteei hurbiltzea ez da erreza , eta honek lagunduko du». Faltan ere bota du zerbait: «Espainiako agintarien aldetik eman beharreko urratsa: argitara ditzaten auzi hori buruz duten informazio guztia; argitu dezaten zer gertatu zen. Eta behingoz onar dezaten Euskal Herrian torturatu egin dela». Erantzunekin, erantzuleak. |
2021-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/194252/eraginkortasun-txikia-uzta-ere-halakoxea.htm | Kirola | Eraginkortasun txikia, uzta ere halakoxea | Athleticek berdindu egin du Levanteren zelaian, galtzen joan eta gero. Bi golak penaltiz sartu dituzte. Zuri-gorriek aukera onak alferrik galdu dituzte. | Eraginkortasun txikia, uzta ere halakoxea. Athleticek berdindu egin du Levanteren zelaian, galtzen joan eta gero. Bi golak penaltiz sartu dituzte. Zuri-gorriek aukera onak alferrik galdu dituzte. | Golik gabe ez dago festarik, eta ondo jokatzea beti bada ere hobea, eraginkortasunik gabe ez du askorako balio. Ez behintzat, sailkapenean, eta horixe da talde baten maila neurtzen duena. Ondo jokatu du gaur gauean Athleticek Levanteren zelaian, baina eraginkorra izan ez denez aurkariaren arean, uzta txikia ekarriko du Euskal Herrira: puntu alea.
Galtzen joan da Marcelinoren taldea. Lehen zatian, 33. minutuan, Rogerrek penaltiz sartu du etxekoen gola. Hortik aurrera sortu dituzte zuri-gorriek aukera garbienak, baina ezin baloia sarera bidali. Williamsi atepetik atera diote berdinketako gola litzatekeena 35. minutuan, eta antzekoa gertatu zaio handik zazpi minutura. Beste horrenbeste jazo da Berenguerrekin atsedenaldia gainean zenean.
Berdinketa beste penalti batek ekarri du. Berenguerri ostikada emateko keinua egin du Vukcevicek, baloia jotzera zihoanean nafarrak aurrea hartu diolako. Zuzenean, azkar batean penaltia adierazteko jokaldia izan da, eta hori egin du Diaz de Mera epaileak. Baina errepikapenetan, ez da garbi azaldu jokaldia, benetan ostikada jo dion edo ez. Ezezkoa gehiago eman dute aditzera irudiok, zerbait ematekotan. Epaileak, hala ere, ez du beharrezko ikusi jokaldia VAR-en ikustea, eta Raul Garciak berdindu du emaitza.
Hasierako lekuan zen partida, hortaz. Eta Espainiako Kopan bi taldeen arteko kanporaketa dagoen toki berean: berdinduta eta bana. Datorren ostegunean izango da finalerdietako itzuliko partida hori, gaurko zelai berean, eta gaur bertan hasi dira norgehiagoka hori jokatzen. Izan ere, Marcelinok Muniani atseden eman dio 66. minututik aurrera. Erabaki horrek ez du kolpe batean aldatu partida, kanpotarrek jarraitu dutelako etxekoen area inguruan jokatzen, azkeneko horiek oso atzean sartuta egon direlako, kontraeraso zitalen bat noiz harrapatuko.
Geroxeago aldatu da partidaren itxura pixka bat, Levante Unai Simonen areara trantsizio bizkorren bidez iristen hasi denean. Atera ere jaurti du, baina Athleticeko atezainak ondo bete du bere lana. Marcelinorenek ere izan dituzte erdiraketa on batzuk, baina area barruan errematzaileak falta, Raul Garcia han inguruan azaldu bada ere.
Berdinketarekin 30. puntua du Athleticek. Bederatzigarren da oraingoz. Azkeneko bost partidak kontuan hartuta, hirugarren berdinketa du; bana dauzka irabazita eta galduta. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194285/khaxoggiren-hilketa-agintzea-leporatu-dio-ciak-saudi-arabiako-printzeari.htm | Mundua | Khaxoggiren hilketa agintzea leporatu dio CIAk Saudi Arabiako printzeari | AEBek zigor ekonomikoak ezarri dizkiete hilketan parte hartu zuten hainbat kideri, baina ez Bin Salman berari. | Khaxoggiren hilketa agintzea leporatu dio CIAk Saudi Arabiako printzeari. AEBek zigor ekonomikoak ezarri dizkiete hilketan parte hartu zuten hainbat kideri, baina ez Bin Salman berari. | AEBetako CIA Inteligentzia Agentzia Zentralaren txosten batek Jamal Khaxoggiren hilketarekin lotu du Saudi Arabiako printze oinordeko Mohamed Bin Salman, Washingtonen eta Riaden arteko harremana gaiztotuz: «Ebaluatu dugu Saudi Arabiako printze oinordekoak Jamal Khaxoggi kazetaria atzeman eta hiltzeko Istanbulen eginiko operazioa onetsi zuela». Hala, haren gertuko 70 lagun ingururen aurkako zigorrak onartu ditu Etxe Zuriak. Riadek, berriz, «faltsutzat eta onartezintzat» jo du akusazioa.
Bi orrialde besterik ez ditu txostenak, baina horietan gogor egiten du Saudi Arabiako printzearen aurka. Argudiatzen du Khaxoggi hil zen unean Bin Salmanek herrialdeko aginte makila zuela, eta hilketan haren gertuko aholkulariek eta segurtasun langileek hartu zutela parte, besteak beste, bere guardia pertsonaleko zazpi kidek. Horrez gain, atzerrian dauden disidente politikoen aurka biolentzia erabiltzearen alde egotea leporatzen diote. Hala, ondorioztatu dute «oso inprobablea» dela herrialdeko funtzionarioek halako operazio bat egitea haren baimenik gabe.
Ez da Bin Salman hilketarekin lotzen den lehen aldia. Aurrez, Nazio Batuen Erakundeak ere adierazi zuen «froga sinesgarriak» daudela hori baieztatzeko. AEBetako Inteligentzia agentziaren txostena bera ere duela hilabete batzuk filtratu zen AEBetako hedabideetara. Orduko presidente Donald Trumpek, ordea, gezurtatu egin zuen informazioa egiazkoa izan zitekeenik. Joe Bidenen gobernuak, baina, sinesgarritasuna eman dio, eta, horrekin batera, Riadekin dituen harremanak birdefinitzeari ekin. «AEBek Saudi Arabiarekin duten harremanarekin konpromiso bat dute, baina Biden presidenteak garbi utzi du lankidetza horrek AEBen baloreak islatu behar dituela», azaldu du Antony Blinken Estatu idazkariak.
Txostena argitaratu bezain laster, AEBek zigor ekonomikoak iragarri dituzte erasoan parte hartu zutenen aurka, besteak beste, Saudi Arabiako inteligentzia zerbitzuetako zuzendariorde ohiaren kontra. Horrez gain, Estatu Idazkaritzak 76 kideri AEBetan sartzea debekatu die, hilketan parte hartzea edo «atzerrian dauden disidenteei mehatxu egitea» leporatuta. Horrekin mezu garbi bat bidali nahi izan du Etxe Zuriak: «Saudi Arabiak bere lurretatik kanpo aktibista, disidente eta kazetarien aurka egiten dituen eraso eta mehatxuak amaitu egin behar dira». Halere, ez dira ausartu Bin Salman berari zigorrik jartzen.
Arma salmenten inguruan ere aritu da Blinken. Adierazi du orain arteko akordioak berrikusten ari direla, eta «ziurtatzen» arma horiek «Erreinuaren defentsarako» erabiltzen direla, eta ez «eraso operazioekin jarraitzeko». Azken hitz horiekin Riadek zuzendutako nazioarteko koalizioak Yemenen hasitako gerrari egin dio erreferentzia.
Riadek txostenean argitaratutako gezurtatu du, eta adierazi herrialde hartan egin zen ikerketak ondorioztatu zuela «arauak hautsi zituen talde batek» hil zuela kazetaria. Hala, gogoratu du bere garaian egin zirela «beharrezko prozesu judizialak».
Khaxoggi 2018ko urriaren 2an hil zuten, Saudi Arabiak Istanbulen (Turkia) duen kontsulatuan. 59 urteko kazetaria eraikinean sartu zen, baina ez zen sekula atera. Hilketagatik zortzi lagun zigortu zituzten, horietatik bost heriotza zigorrera. Epaiketak, ordea, zalantza ugari utzi zituen, eta, besteak beste, Turkiak gardentasun falta kritikatu zuen. |
2021-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/194286/traduttore-traditore-gailua-ere.htm | Gizartea | Traduttore, traditore, gailua ere | Hiru itzultzaile automatiko nagusi atzeman daitezke Interneten, euskaratik eta euskaraz bat-bateko testu itzulpenak egiteko. Gaztelerarekin, frantsesarekin eta ingelesarekin gero eta emaitza hobeak dituzte, eta eztabaida piztu da, ofizioko itzultzaileen artean bereziki, tresnak jendea ordezka beldur. | Traduttore, traditore, gailua ere. Hiru itzultzaile automatiko nagusi atzeman daitezke Interneten, euskaratik eta euskaraz bat-bateko testu itzulpenak egiteko. Gaztelerarekin, frantsesarekin eta ingelesarekin gero eta emaitza hobeak dituzte, eta eztabaida piztu da, ofizioko itzultzaileen artean bereziki, tresnak jendea ordezka beldur. | Garatuz eta hobetuz ari dira aitzina itzultzaile automatikoak; bereziki, azken belaunaldiko itzultzaile neuronala. Euskaratik eta euskarara berehalako itzulpenak egiten dituztenetarik, hiru dira ezagunak: Elhuyar enpresaren Itzultzailea.eus; Eusko Jaurlaritzaren Itzuli + (euskadi.eus); eta Batua.eus. Eztabaida piztu dute tresna berri horiek, bereziki ofizioko itzultzaileen artean arrangura piztu baita ez ote dituen ordenagailuak jendeak ordezkatuko. Ekaitz Bergaretxe eta Nahia Zubeldia ofizioko itzultzaileak dira, eta biek argi dute: ez dituzte begiko. «Gizarte honen joera zabal eta kezkagarri batetik goaz gai honetan ere», erran du Ekaitz Bergaretxek; gailuak nola jendearen lekua hartzen ari diren, hots. Nahia Zubeldiak alde txarrak baizik ez dizkie ikusten tresna berri horiei: «Beldur handiz begiratzen ditut». Ohartu da anitz hobetu direla itzulpenen emaitzetan. «Geroz eta zehatzagoak dira, geroz eta erabiliagoak. Saihetsezina da etorkizunean horien nagusitzea». Horrek dakartzan ondorio sozialekin: «Pertsonak ezingo dira horretatik bizi, askoz merkeagoa eta sinpleagoa baita makina» manatzaileentzat. Ez du uste, haatik, itzultzaileak alde bat ordezkatuko dituztenik, «baina bai asko murriztu». Haren ustez, «itzultzaileek zuzentzaile bilakatu beharko dute». Hori ez zaio itzulpengintza Bergaretxeri. «Itzultzaile eta interprete ikasketak egin nituenean, curriculumean sartzen ziren hizkuntza bakoitzaren herrialdeen edo zibilizazioen azterketak. Horrek erran nahi du itzulpen bat egiten dugunean ez dela soilik hitz bat beste batez ordezkatzea, baizik eta errannahia itzultzea». Bergaretxeren gisan, Zubeldiak ere ez dio zentzurik ikusten itzulpen literal eta pentsatu gabeari. «Adierazkortasuna galtzen da itzulpena pertsonala ez delarik». Euskararentzat den lanjerra aipatu du Bergaratxek. «Nik uste dut tranpa ikaragarriak izan daitezkeela euskararentzat, euskal nortasunarentzat. Berriki aritu naiz Euskal Elkargoko turismo bulegoko dokumentuen itzultzen. Frantsesez idatzia delarik: 'Espelette un des plus beau village de France'. Zer egin horrekin? Nik ez dut hola uzten. Makinak ez du hautu kritiko baten egiteko gaitasunik». Funtsezkoa zaio ofizioko itzultzaileak jakitea testu edo hitzaldi bat nori zuzendua zaion, jakiteko nola itzuli. «Erran ohi da itzulpen ona itzulpenaren eta egokitzapenaren mugan kokatzen dela». Euskara, zabalduago? Kepa Sarasola Euskal Herriko Unibertsitateko informatika alorreko irakasle eta ikerlaria da. Udako Euskal Unibertsitateko zuzendaria ere bada. Donostiako unibertsitateko Ixa ikerketa taldean parte hartzen du, hain zuzen, itzultzaile automatikoen hobekuntza eta horien aplikazioak garatzeko. Azkarki sinesten du euskarari ekarriko dioten laguntzan. Bizkitartean, argi du ez duela tresnak ordezkatuko jendeak duen itzulpenerako gaitasuna. «Errore ikaragarria litzateke. Egin behar duguna alderantzizkoa da: dauzkagun giza itzultzaile indartsuekin euskara eraman hamar aldiz harantzago. Askoz gehiago itzul daiteke, eta ondo». Sarasola ados da, beraz, Bergaretxerekin eta Zubeldiarekin: «Batzuetan, hizkuntza komunikatiboagoa ekarri behar da, eta hori pertsona batek egin behar du». Bea Salaberri AEK-ko didaktika arduraduna da Ipar Euskal Herrian. Hark ere argi du itzulpen egokia jendearen eskuetatik pasatuko dela oraino bulta batez. «Itzultzaile automatiko batek beti ukanen ditu bere mugak. Mintzatzen zarelarik, hautatzen duzu hitz bat bestea baino; tresnak ez du harrapatuko finezia hori, intentzio humano hori. Sortzaileei ez die kenduko beren eginkizuna». Hala ere, erabilpen anitz ikusten dizkio Sarasolak bat-bateko itzultzeko gaitasun berriari: «Euskara ez da ailegatzen gaur egun ospitaleetara, epaiketetara. Telebistan, bideoetan, azpidatziak egin daitezke modu masiboan. Bilera asko egin daitezke euskaraz. Euskara erosoago eta maizago erabiltzeko izango dira tresna horiek». Ixa taldean hasiak dira itzultzailearen aplikazioen lantzen, hala nola medikuntzan. «Zu medikuarengana bazoaz, elkarrizketa euskaraz izan daiteke, baina medikuak gero erdaraz idatzi behar du txostena, halabeharrez. Zergatik? Beste mediku batek irakurri behar badu eta euskara ez badaki, ez luke ulertuko. Lantzen ari gara —eta nahiko aurreratuta dago— mediku batek euskaraz idazten badu beste mediku horiek itzulpena izatea», dio Sarasolak. Irakasleentzat ere materiala prestatzeko lagungarri ikusten ditu. «Eman dezagun interesatzen zaizkigun apunte batzuk badaudela erdaraz. Orain arte, bideraezina zen euskaraz jartzea giza itzultzaile bati ordainduta. Orain irakasleak errazago dauka euskarazko informazioa ematea ikasleei». Itzultzaile automatikoen ekarpena auzitegietan ere badakusa. «Epaitegietan ez da ia-ia ezertan erabiltzen euskara, gaur egun. Abokatu batek, epaile batek egin nahi badu euskaraz, orain errazagoa izango zaio itzultzea». Euskal prentsarentzat ere aukerak badirela dio Ixako kideak. Euskal edukiak zabalago ezagutarazten ahalko direlakoan. «BERRIArentzat, Hitza-rentzat, erronka bat da laster egitekoa. Zuek idazten dituzuen gauza ederrak batzuetan ez dira ailegatzen, eta jendeak ez ditu baloratzen. Katalunian, Bretainian, Korsikan berdin». Edo behargabeko? Bere mugak izanik ere, Bea Salaberri ohartua zaie tresna berriek egin hobekuntzei. Itzultzaile automatikoari «ematen diozun bazka hobea bada, hobetuko da. Beharbada, erronka horretan da: kalitatezko itzultzailea izatean». Helduen euskalduntzea duenez ofizio, mementoko ez du ikusten AEKren gisako egitura ordezkatuko dutenik ordenagailuek. «Gaur egun, jadanik posibilitateak anitz dira, baina ez ditugu erabiltzen, zeren pertsona arruntek nahiago dugu hizkuntza bat ikasi ezinez eta denbora pasatu makina batekin». Gau eskoletako klaseetarako erabilpen posibleak ikus daitezke, baina hor ere bere mugekin: «Ematen ahalko duzu telebistako edozein katetan, eta hautatzen ahalko duzu zer hizkuntzatan ikusi eta entzun nahi duzun. Baina horrek ez du erran nahi hizkuntza horretan sortua izanen denik, hizkuntzaren mundu pertzepzioa, alde kulturala kontuan hartuko dituenik». Bai, baina. Interneten atzeman duen iragarki bat atera du Salaberrik. New Yorkeko enpresa batek belarritako gailu ttipi bat garatu du, belarri zuloan ezarriz bat-bateko itzultzaile lana egiteko. «The Pilot! Hitz egiten duzu, telefono bati juntatua da belarriko gailua, eta zure hizkuntzan ematen dizu». Bereziki hizkuntza gutituetako sustatzaileen artean sor dezake arrangura. Pentsa baitaiteke erdaldun anitzek ez dutela gehiago euskararen ikaste beharrik ikusiko euskaldunen ulertzeko. Ez gara horretan. «Ez zait sekula nehor jin erratera klasea gelditzen duela belarriko gailu bat erosi duelako», dio Salaberrik. Urrunago doa: «Problema ez da tresna, baizik eta gizarteak sortzen duen presioa hizkuntza bat ikasteko edo ez. Hizkuntza nagusituetan ez da problemarik, zeren, hiztun masa hainbestekoa da, non beti errazagoa izanen baita ikastea. Arazoa da euskaraz hiztun kopurua askoz ttipiagoa dela; beraz, lanjerra handiagoa da». Gehiago dena, nekez irudikatzen ditu jendeak elkarren parean gailu bat dela medio komunikatzen. «Egonen gara bakoitza gure hizkuntzan, belarritako gailuekin, bakoitza gure burbuilan? Ez dakit sekula erreala izanen denetz. Komunikazioaren parte humano guzia kentzen du». Arrangurak arrangura, Sarasolak dio ez dela parada huts egin behar. «Aldaketa teknologikoekin beti arrisku bera da: erabil daitezke jendearen kontra edo alde. Inportantea da guk euskararen eta jendearen alde baliatzea, eta salatzea txarto erabiltzen denean. Estrategikoa da denon artean jauzi hori egitea; instituzioek ere bai. Euskara gehiago eta testuinguru berrietan erabiltzeko». |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194287/banuen-irabazteko-gose-bat-hemen-ikusten-ez-dena.htm | Kirola | «Banuen irabazteko gose bat hemen ikusten ez dena» | Pilotari kubatarrak profesionaletako goi maila uztea erabaki du, gorputza bezala pilotaren pasioa ere akitu zaiolako. Hogei urtean aritu da Waltary, presio handiarekin aritu ere, baina gustura dago bere ibilbideaz. | «Banuen irabazteko gose bat hemen ikusten ez dena». Pilotari kubatarrak profesionaletako goi maila uztea erabaki du, gorputza bezala pilotaren pasioa ere akitu zaiolako. Hogei urtean aritu da Waltary, presio handiarekin aritu ere, baina gustura dago bere ibilbideaz. | El Fenomenal deitzen dute Agusti Waltary (Habana, 1980), trinketeko jokoan fenomeno bat izan baita. Sei aldiz Frantziako txapeldun bikotean eta beste horrenbeste bakarka, joko desberdinarekin pilota show bat egitera jin zen. Hazparneko Lauak enpresan elkarrizketatu du Hitza-k; han lan egiten du orain kamioi gidari gisa. Goi mailan hainbeste urtez aritzea zaila izan da? Bai, oso. Hogei urte gogorra da, eta hogei urtez «hil beharreko gizona» izan naiz. Zorroztasun anitz, tentsio anitz, akidura anitz. Uste dut pilotari emateko nuen guztia eman diodala eta pilotak zuen guztia eman didala. Zure maila ukaiteagatik, joko desberdina ukaiteagatik, beharbada ere zure larruaren koloreagatik... besteek baino presio handiagoa jasan duzu? Bai. Waltary eztanda gertatu zenean txiste gisa hartzen nuen, nahiz gero konturatu nintzen ez zela txistea. Serioa zen, presio anitz zen. Egiten nuen gutxienekoa kritikagarria zen, dena kritikagarria zen. Konplikatua zen, baina, jainkoari esker, aitzina jo nuen ahal bezain ongi, eta jokalari on gisa oroitzen da nitaz jendea. Beti duintasunez erantzun duzu. Oroz gainetik, ukan dudan hezkuntzagatik; berbera naiz bizi normalean eta kirolean. Ez dut sekula errespetu faltarik ukan inorekiko. Badut ene aritzeko manera, trinket barnean badut oihukatzeko manera tanto eder bat irabaztean edo galtzean, baina hori show-aren parte da, ez da errespetu eskasa. Nire postura beti berdina da: normala, zintzoa eta, oroz gainetik, umila, sekula ez dudalako ahantzi nondik heldu nintzen. Beti oinak lurraren gainean, eta jakizu jendeak itxoiten zuela nire burua globo bilakatzea, baina hogei urtez tronpatu dira, beti pertsona berbera izan naiz. Orain badira jokalariak lehiaketa edo txapelketa on bat irabazi eta ate batetik pasatu ezin direnak; ni ez, nire burua beti bera da. Alta, erran daiteke denek baino gehiago irabazi dudala. Kubatik jin zinen. Kuban kirola erlijio bat da; guretzat kirola zinez inportantea da. Txikitatik kirola egiten dugu; uste dut ni bost urtetan hasi nintzela, korrika egiten ikasi bezain laster. Gure amek kirola egiten dute. Emazte guztiek kirola egiten dute, nire ustez, bederatzi hilabetez sabelean haur bat ukaitea eta haurraz erditzea indar ikaragarria baita. Kubatik joan zinen. Zer da gogoan atxiki duzun oroitzapena? Erabaki nuen ihes egitea, eta ibilbide handi bat hasi nuen: Espainia, Mexiko, AEB, eta 2016an iritsi nintzen hona. Baionako mastersak baino hilabete bat lehenago. Miamin gauzak gaizki joan zitzaizkidan, eta banekien pilotan zerbait egiten ahal nuela ezagupen zerbait banuelako: munduko txapeldun, munduko kopan ere txapeldun nintzen... Egokitzea kirolera arras ontsa joan zen, maila pertsonalean berriz, gaizki. Hemen ez nuen inor, eta ez nehork ez ninduen lagundu, nehork! Horregatik ez zizuten irabazten, gose handia zenuelako? Hori da, banuen irabazteko gose bat hemen ikusten ez dena. Oraingo jokalariak zinez onak dira, baina begietan ez diet gose hori ikusten. Ikusten ditut nire lehengo bideoak, eta nire begiak odolez beteak ziren, beltzak... trinketera sartzen nintzen, eta begiradatik beldur ematen nuen, nornahi jateko prest nintzelako. Eskaera bereziak egin izan zaizkizu, azpitik sakatzera behartu zintuzten adibidez. Orain irri egiten dut, ikusten dudalako gaur egungo jokalariei antolatzaileek ez dietela deus eskatzen. Horretaz harro sentitzen naiz; ez badiete deus eskatzen, eskaintzeko deus ez dutelako da. Niri dena eskatzen zidaten: azpitik sakatzea, sakatzea hamahiru metrotatik, pilota motela erabiltzea, zirkuituko mailarik apaleneko jokalariarekin parea osatzea... Eta karrera bukatzen dudan honetan harro naiz, 23 edo 24 urteko jokalariekin lehian nintzelako, galtzen eta irabazten. Zure kontrako hitz gogorrak ere izan dira. Ez dizkidate sekula niri erran. Sufritu dutenak beti etxekoak izan dira, harmailetan ikusten zituztelako tximino keinuak, eta entzuten zutena... Ergelak dira haiek, buruan buloi bat falta zaie. XXI. mendean norbait kritikatzen baduzu bere larruaren koloreagatik, denboran gelditu zinen, XX. mendean. Gu XXI. mendean bizi gara. Ez zait inporta, nire koloreaz harro naiz. Pilota aldatu dela erran izan duzu. Zer da aldatu dena? Pilotarekiko lilura galdu da, dena da polemika negatibo. Antolatzaile guztiak ez dira gai mundu guztiarekin jartzeko pilota aitzina ateratzeko, ez direlako ohartzen pilota Euskal Herriaren ondarea dela, ez dela haiena! Batzuetan irri egiten dut batzuk entzunez; mintzo dira sekula mailarik hoberenean aritu ez direnak, eta iduri luke pilota asmatu zutela. Frantziako txapeldun direnak, munduko txapeldun direnak (Etxeto, Larretxea, Sorhuet, Ezkurra, Ibarrola...) nehork ez ditu deitzen gazteak laguntzeko... Horregatik erretiratzen naiz osoki pilotatik, egin bezate pilota beren maneran. Egin dudan apurra, Euskal Herrian pasatu ditudan hamabost urteetan, pilota ezagutarazteko izan da. Paristik jin dira L'Equipe, Le Monde, Figaro, pilotaz interesatuak nire ikuskizunari esker. Jin ziren El Mundo, El Correo, Marca, Mundo Deportivo, EITB... EITBko ekoizle batek erran zidan trinketean ez zuela interesik ni iritsi arte. Zu show bat egitera jin zinelako. Hori da. Orain joan naizela ikusiko duzu ez dela pilota gehiago aipatuko zirkulu itxian ez bada. Kirol bat irekia izateko, nazionalitate desberdinak behar dira, errugbian edo futbolean bezala. Futbolean, Frantziako lehen ligan frantziarrak baizik ez badira ari, nehork ez du begiratuko. Ez dira gai, adibidez, mexikarrak deitzeko nazioarteko enpresa bat egiteko. Ez da garatuko, zure ustez? Hemen bada arazo larri bat pilotari interesa galarazten diona: adiskidekeria. Aita batek beste hura deitzen du, bere semeak lehiaketa batean parte har dezan, nahiz sailkapeneko azkena izan... «Nik hori ematen dizut, semea aritzearen truk». Baina zure semea ez bada ona, ez da ona. Hemen talentua ikusi behar da. Badira Frantziako txapeldunak amateur mailan ez direnak [profesionaletara] igotzen, 30 urte dituztelako. Eta zer? Gazteak ez badira haiek irabazteko gai? Eman behar zaie aukera, eta ez badute deus egiten, aski da mailaz jaistea... baina hemen ez da barrabilik jendea mailaz igo eta jaisteko. Hori da gertatzen dena. Erretiratzea iragarri duzu, trinketetan publikorik ez delarik. Pena ematen dit, ez nuelako karrera gisa horrez bukatu nahi. Baina egun batez publikoa iritsiko da, eta agurtzeko partida bat eginen dut. Gutxienez, publikoari milesker errateko. |
2021-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/194288/ikusten-ez-dugun-horrek-ez-digu-eragiten-inolako-erreakziorik.htm | Gizartea | «Ikusten ez dugun horrek ez digu eragiten inolako erreakziorik» | Euskal Herria, Tanzania eta Etiopia. Hiru punta ageri dira Angel Olaranen bizitzaren mapan. 28 urte daramatza Wukron, baina Euskal Herrian dago iazko urritik, Tigray eskualdean lehertu den gerraren eraginez. Kolera arriskuaz ohartarazi du. | «Ikusten ez dugun horrek ez digu eragiten inolako erreakziorik». Euskal Herria, Tanzania eta Etiopia. Hiru punta ageri dira Angel Olaranen bizitzaren mapan. 28 urte daramatza Wukron, baina Euskal Herrian dago iazko urritik, Tigray eskualdean lehertu den gerraren eraginez. Kolera arriskuaz ohartarazi du. | Mina eta ezinegona nabari zaizkio begiradan. Iazko urriaren 29tik Hernanin dago Angel Olaran misiolaria (Hernani, 1938), baina Wukron dauka burua, Etiopian. Azaroaren 4an Abiy Ahmed herrialdeko lehen ministroak iragarri zuen operazio militar bati ekingo ziotela iparraldeko Tigray eskualdean gobernatzen duen TPLF Tigray Askatzeko Herri Frontearen aurka, eta gerra giroan murgilduta dabiltza ordutik. Olaranek ezjakintasunez eta amorruz bizi du egoera. Hernaniarrak hogei urte egin zituen Tanzanian, eta 28 daramatza Wukron. «Gizatasunik gabeko gerrari aurre egiteko» laguntza eskatu dio gizarteari. «Angel Olaran etxean dago». Abisu hori eman zuten zure senideek joan den astean. Baina non sentitzen zara zu etxean: Euskal Herrian edo Etiopian? Etiopian dago nire etxea, eta nire familiak ere badaki hori; hangoaren baitan egiten dut hemen egiten dudan guztia. Hori bai, oso gustura nago Hernanin, nire arrebarekin, ilobekin... Ez naiz aspertzen. Hemen daude nire sustraiak, baina bi txerto sendo jarrita dauzkat han; bata, Tanzanian, hogei urte igaro bainituen bertan, eta bestea, Wukron, 28 urte baitaramatzat han. Wukron dago nire hilerria, nahiz eta ez dakidan onartuko nauten edo ez. 82 urte dituzu. Zer moduz zaude osasunez eta animoz? Ondo nago. Asko laguntzen didate hango klimak, janariak eta konpainiak. Egunerokoan pertsona gazte asko izaten dut inguruan; nire lana ez da bulegokoa, kanpoan ibiltzen naiz gehienean, eta horrek asko laguntzen dit izaera gazte horri eusten. Hemen ospitale geriatriko batean egon izan banintz, bat gehiago izango nintzatekeen, giroak asko eragiten baitu norberaren garapenean. Pandemia betean, beldurrik badiozu koronabirusari? Urrian, Euskal Herrira etortzekoa nintzenean, ingurukoek esaten zidaten ez etortzeko, koronabirus kasu asko zeudela Europan eta kontuz ibiltzeko. Eta gaur egun ere, Wukron daudenekin hitz egiten dudanean, haiek ahaztuta daukate koronabirusa; ez da arazoaren parte. Eurite urrien eraginez izan duten uzta txar-txarra eta otiaren izurria, horiek dira Wukroko bi arazo nagusiak. Baserritarrak dira Tigray eskualdeko herritarren %85, eta familia bakoitzak hektarea bat lur dauka, gutxi gorabehera; oso gutxi. Kanpotik iristen den janariaren mende igarotzen dute urte erdia. Nola bizi dute heriotza Etiopian? Han ez zara jabetzen gaixotasunaz, baina norbait hiltzen denean ehun lagun elkartzen dira bat-batean etxeko atarian. Ez dakit nola egiten duten, baina heriotzarik ez da pasatzen inor ohartu gabe. Euskal Herrian desberdina da dena: askotan ohartu ere ez gara egiten norbait hil dela. COVID-19aren aurkako txertoak sortzen ari dira, baina ba al dago gerraren aurkako txertorik? Ez, ez; ahaztu horrekin. Kazetari bati entzun diot duela gutxi, txertoari buruz hizketan ari zela, ezin garela ahaztu Afrikarekin. «Zein ondo!», pentsatu nuen hasieran neurekiko. Baina ondorengoa aipatu zuen segidan: «Kongotik dator koltana, eta koltanik gabe ezin dugu lortu txertorik. Beraz, Kongorekin ondo moldatzea komeni zaigu, guk koltana eduki ahal izateko, hil egingo baikara bestela». Pentsa nola gauden! Beldurgarria da. Izan ere, hiru milioi haur euripean esklabo gisa ari dira lanean koltana lortzeko, egunean 0,70 euro kobratuz, eta aberastasun hori hona ekartzen dugu gero. Lehengaiei dagokienez, Afrika da kontinenterik aberatsena, baina hemen aberastasuna eta han miseria sortzen ari gara. Guk daukagu irtenbidea. Urriaren 29an etorri zinen zu Wukrotik Hernanira, eta azaroaren 4an lehertu zen gerra Tigrayn. Zer ari da gertatzen Etiopian? Komunikatzeko aukera daukagunean, egunean sei-zazpi pertsonarekin hitz egiten dut, eta informazio pixka bat lortzen dugu, behintzat. Arreba hil berri zait, eta, gerran zer gertatzen ari zen galdetuz deitzen nienean, ni eta nire arreba, besterik ez zuten aipatzen. «Gu hemen oso ondo, baina zuek hor zer moduz?», galdetzen zidaten beti. Ahaztu egiten zaie inguruan zer gertatzen ari den, baina zentzugabea da gertatzen ari dena. 1991n, ia 30 urteko gerra amaitu berritan iritsi zinen Mekelle hirira, Etiopiara, eta, ia oharkabean, gerratik ihesi etorri zara orain, ia 30 urte geroago. Baina gerra ofiziala zen ordukoa, kakotx artean: humanoa, soldaduen artekoa. Gerra bat izan zen Wukron, baina muino batekoak bestekoen kontra aritu ziren orduan; herriak ez zuen sufritu. Bonbardatze bakarra izan zen Wukron, janaria banatzera zihoazela zabaldu zenean; umeen eskola bat bonbardatu zuten, eta 92 haur hil zituzten. Hausien herrian, berriz, Euskal Herriko Gernikan, nolabait esatearren, bonbardaketak izan ziren azoka egun batean, eta 2.000 lagun baino gehiago hil zituzten. 1988a zen. Gaur egungo gerra desberdina da; nolabait esatearren, bi gazte talde daude aurrez aurre. Alde batekoei kanoi eta fusil bana jarri diete eskuetan, eta dena txikitzeko agindu diete. Etxeetara joaten ari dira, lapurtzen ari dira, jendea bortxatzen —baita neska gazteak eta mojak ere—, gauza guztiak erretzen... Izan daitekeen gerrarik ankerrena bizitzen ari dira Tigray eskualdean. Pertsona bat hiltzeko dirutza behar dute: kamioiak, autoak, hegazkinak, tankeak... daude hilketa bakoitzaren atzean. Beste gazte taldea, berriz, pertsonako 0,75 euro eskatzen ari zaigu egun osoko elikadura bermatzeko. Gosez ez, baina elikadura faltagatik gaixotuta ari dira hiltzen asko. Askoz garestiagoa da pertsona bat hiltzea hura elikatzea baino, baina... Egoera horren jakitun, nola lagundu daiteke Gipuzkoatik, Euskal Herritik? Tarteka irekitzen dute muga eta iristen dira elikagai batzuk; oso garesti, baina iristen dira. Euren lursailetan ureztatze sistema daukatenek elikagai pixka bat gehiago lortzen dute, baina behar gorria daukate. Dirua biltzen hasteko, ezin gara egon mugak irekitzeko zain; orain bildu behar dugu dirua, demagun 50.000 euro direla. Herrialdearen mugan egon behar du jada diru horrek, irekitzen dutenean berehala iristeko. Mugak irekitzean, zertara bideratuko duzue diru hori? Metrailadoreekin dena txikitzen ari dira gazte batzuk, eta fusilei aurre egiten ari den gazte talde bat antolatu egin da garbiketa kontuetarako, bertan behera utzita daudelako udaleko zerbitzu guztiak. 3.000 euro eskatzen ari zaizkigu soldatetarako eta zaborra garraiatzeko auto, kamioi edo karro batzuk alokatzeko; ura etxez etxe eramateko ere eskatu digute dirua, kamioi zisterna bat alokatzeko; eta, era berean, pertsonako eta hileko hamabost kilo ale —garia, garagarra...—, hiru kilo zereal —dilistak, babarrunak...— eta olio litro erdi bat eskatzen ari zaizkigu; 17 euroko kostua du horrek. Orain, gosea da arazo nagusia; gehitu horri ur gabezia eta higiene arazoak, eta kolera arrisku handia dagoela ondorioztatuko dugu. 1985ean milaka lagun hil ziren koleraren eraginez. Euskal Herrira etorrita, sei anai-arrebatan bosgarrena zara zu. 36ko gerra betean jaio zinen, garai zailean, 1938an. Nolakoa izan zen zure ume garaia? Aitak lana galdu zuen gerraren eraginez, eta kontuz ibili beharreko urteak izan ziren; ezin genuen gehiegi erakutsi euskaldunak ginela. Ezkutuan bezala bizi ginen. Ez geunden jazarrita, baina, familia EAJkoa zenez orduan, oposizioan bezala geunden. Ez ginen gu, eta marka uzten du horrek. Gainerakoan, oso haurtzaro polita izan nuen; oroitzapen onak besterik ez dauzkat. Oso familia katolikoa zen zuena. Bai. Aita igandean joaten zen elizara, garai hartan ia derrigorrezkoa baitzen mezetara joatea. Ni aitarekin joaten nintzen elizara, eta «gizonentzat gordetako lekua» irakurtzen nuen han. «Baina ni ez naiz gizona!», pentsatzen nuen neurekiko; sakristaua dirua eskatuz pasatzen zenean, handik botako ote ninduen kezkatuta egoten nintzen. Arreba zaharrena erlijiosoa da; 95 urte dauzka, eta biok bakarrik geratzen gara etxean. Uztailean hil zen arreba gazteena, Begoña, 80 urterekin; eta duela bi aste, Maite, 86 urterekin. Noiz erabaki zenuen misiolari lanetan hastea? Eta zergatik? Ez dakit. Ez dut uste aurrez pentsatutako zerbait izan zenik, baina egunero mezetara joaten nintzen ni, bulkada hori sentitzen nuen, baita goizeko zortzietan lanera joaten nintzenean ere. Ez zen arau bat, etxean ez ninduten behartzen, baina gustura joaten nintzen. Gure gaztaroan, artean, ez zegoen gobernuz kanpoko erakunderik, baina bai euskal misioak. Misiolarien mugimendu handia zegoen orduan Euskal Herrian, eta lagun batzuk misioetara joan ziren bi urterako. Umetan, gainera, film bat ikusi nuen amarekin, La mies es mucha (Uzta bikaina da), misioei buruzkoa, eta ez dakit horregatik izan zen, baina Afrikarekiko interesa piztu zitzaidan pixkanaka. 18-19 urte neuzkan, eta, ia oharkabean, zerbait ukitu nuela sentitu nuen. Aita hil zitzaidan, kuadrilla desegiten hasi zen... Afrikako misiolariekin topo egin nuen, eta horrela ekin nion bideari. Munduak ahaztuta al dauka Afrika? Ekonomikoki, ez. Eutanasia «ofizial bihurtu den krimen bat» dela ere esan dute batzuek, baina munduan egunero 150.000 lagun hiltzen dira oinarrizkoena falta dutelako. Gure sistema ekonomikoarekin laguntzen dugu eutanasia deitzen ez diogun heriotzak gerta daitezen; herritar horien heriotzak aurreratzen ari gara, ez daukatelako babarrun plater bat parean. Egunero 150.000 lagun behar baino lehen hiltzea ez al da eutanasia aplikatzea? Eta antzeko zerbait gertatzen da abortuaren gaiarekin ere. Afrikan emakume gehienek ez dute abortatu nahi izaten, baina abortatu egin behar izaten dute, oinarrizkoena falta zaielako: janaria, energia. Abortatzera behartzen ari gara emakume horiek; guk kontrolatzen dugun abortua da hori. Horrek guztiak min handia eta amorrua eragingo dizkizu, ezta? Adjektiboak sobera daude jada. Hemen ume bat negarrez hasten denean, hunkitu egiten da jendea; edo bizilagunak, pandemiaren eraginez, janaria behar duenean, eraman egiten diogu. Oso sentimendu politak dira horiek. Baina ikusten ez dugun horrek ez digu eragiten inolako erreakziorik; bestelako dimentsio hori falta zaigu. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194289/euskadiko-angulero-elkartea-sortu-dute.htm | Ekonomia | Euskadiko Angulero Elkartea sortu dute | Gipuzkoako 140 angulazalek eman dute izena jada elkarte sortu berrian. Bat eginda, erakundeek euren ahotsa entzutea dute helburu, azken urteotako «ziurgabetasun egoera» bukatzeko | Euskadiko Angulero Elkartea sortu dute. Gipuzkoako 140 angulazalek eman dute izena jada elkarte sortu berrian. Bat eginda, erakundeek euren ahotsa entzutea dute helburu, azken urteotako «ziurgabetasun egoera» bukatzeko | Azken urteotako kezkak elkarrekin trukatu eta gero, Gipuzkoako eta Bizkaiko angulariak elkartu egin ziren, eta Euskadiko Angulero Elkartea sortu zuten urtarrilean. Helburu berak bildu ditu arroa desberdinetako arrantzaleak: borroka egin nahi dute, tradizioari eutsi eta arrantzan urte luzez jarraitu ahal izateko.
Angulariek azaldu dute arrantzarako aukerak murriztuz joan zaizkiela-eta aspaldian «ziurgabetasun egoeran» bizi izan direla. «Eta hartzen dituzten erabakietan ahotsa izateko helburuarekin batu gara», adierazi du Unai Eizagirrek, Euskadiko Angulero Elkarteko presidenteak.
Sortu berri duten elkartean Gipuzkoako 140 angulari daude izena emanda, eta horiek Oria, Urola eta Deba ibaietan jarduten dute anguletan. Arroa guztietako ordezkariak ditu urtarrilean sortu zuten taldeak. «Bi bozeramaile dauzka ibai bakoitzak, eta bi gehiago arrantza txaluparekin egiten den tokietan; alegia, lehorreko bi eta ontzitik jarduten duten beste bi», zehaztu du Eizagirrek.
Etorkizun «zaila»
Angulen arrantza tradizio handiko jarduera da Gipuzkoan, eta, belaunaldiz belaunaldi, modu naturalean transmititu izan da familietan eta lagun artean. Presidentearen iritziz, gaur egungo baldintzen ondorioz etorkizunak ez dauka itxura onik kolektiboarentzat: «Elkarteko kiderik gazteenak 40 urte inguru izango ditu; hortik atera kontuak. Anguletarako aurreneko lizentzien banaketa 2003an egin zuten, eta ordutik ez dira berritu baimenak». Eizagirrek dio jendea «arrantza utziz» joaten dela adinean aurrera egin ahala. «Eta gazteei ez zaie aukerarik ematen anguletan hasteko. Erreleborik ezean, ez daukagu etorkizun onik».
Lizentzien gaiaz gain, arrantzarako duten egun kopurua ere kezka iturri da angularientzat. Izurriteak geldirik egotera behartu ditu azken hilabeteotan, baina, pandemiarik egongo ez balitz, neguan bi hilabete eta erdi izango lituzkete anguletara ateratzeko. Denbora tarte horretan «benetako egunak» zenbat diren argitu du Eizagirrek: «Anguletara ateratzeko oso baldintza zehatzak behar izaten dira —mareak, esaterako—, eta, horiek kontuan izanik, lehorretik jarduten dutenek neguan hogei egun izango lituzkete arrantzarako, eta txaluparekin ibiltzen garenok, hamar. Oso gutxi da».
Eizagirre kritiko agertu da erakundeen jokabidearekin. «Gu saiatu izan gara elkarlanerako zubiak eraikitzen, baina gutxi jaso dugu bueltan». Euskadiko Angulero Elkarteko presidenteak zehaztu du «hamabost urte baino gehiago» direla Azti ikerketa zentroarekin elkarlanean hasi zirela. «Eta ikerketak egin arren, inoiz ez digute eman emaitzen inguruko informaziorik».
Presidenteak salatu du agintarien erabakiak onartu beste erremediorik ez dutela izaten; euren iritzia ez dutela kontuan hartzen: «Gure kolektiboak ezagutza handia du, ibaietan ordu asko eta asko pasatzen ditugulako. Horrek zerbaitetarako balio beharko du, ezta?».
Angulen iraupena kolokan egon zitekeela ikusi eta gero, Europako Batasunak egitasmo bat abiatu zuen 2010ean, helburu nagusi batekin: espeziea leheneratzea eta haren iraupena bermatzea. Horretan oinarrituta, angularien jarduna mugatzea izan zen hartutako neurrietako bat.
Biodibertsitatean, galera
Eizagirreren iritziz, beste hainbat faktorek ere eragina dute espeziearen iraupenean, baina salatu du ez dutela jaso horien gaineko informaziorik: «Ikertu al da ibaien bokaletan egin diren hormigoizko murruek eta antzerako obra handiek angulei nola eragiten dieten? Oria ibaiaren kasuan, zientzialariek diote uraren kalitatea sekula baino hobea dela, baina biodibertsitatea galdu egin dela ikusi dugu guk, argi: izkirak, karramarroak, algak, arrain txikiak... Horiek guztiak falta dira».
Presidenteak baieztatu du azken denboraldietan angulak ikusi dituztela, eta, haren iritziz, «gehiegizkoak» dira indarrean dauden neurriak. «Argi gera dadila: gure kolektiboari interesatzen zaio gehien espezieak irautea. Angularik ez bada, akabo arrantza eta akabo tradizioa». |
2021-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/194290/eragiteko-topagunea.htm | Gizartea | Eragiteko topagunea | Hainbat herritan emakumeen etxeak sortzen ari dira. Portugaleten, esaterako, emakumeen ahalduntzea eta ahizpatasuna helburu nagusi dituen leku bat osatzen ari dira. Galdakaon, erreferentziazko toki bat eratu nahi dute. | Eragiteko topagunea. Hainbat herritan emakumeen etxeak sortzen ari dira. Portugaleten, esaterako, emakumeen ahalduntzea eta ahizpatasuna helburu nagusi dituen leku bat osatzen ari dira. Galdakaon, erreferentziazko toki bat eratu nahi dute. | Langilea, langabea, erretiratua, gaztea, adinekoa, kirolaria, bertakoa, migrantea... Izaera eta mota guztietako emakumeei konfiantzazko eremu batean elkartu, saretu, hausnartu eta euren jabekuntza prozesuan eragiteko espazioak eskainiko dizkieten etxeak sortzen ari dira hainbat herritan; besteak beste, Portugaleten eta Galdakaon. Toki abegikorrak sortzea da asmoa; kultura artekoak, integratzaileak eta belaunaldi artekoak. Bizkaian hainbatek egin dute jada bide hori: Durangoko Andraguneak, Basauriko Marieneak, Ondarroako Etxelilak, Ermuko Emakumeen Topalekuak eta Balmasedako Emakumeen Etxeak, kasurako. Portugaleten bi urteko prozesua egin dute jada. Aurreikusi dute datorren urterako izango dutela etxea. 25 emakume ari dira egitasmoaren talde eragilean. Itsaso Palacio Rodriguez da horietako bat. Kontatu du mugimendu feminista —bertako kidea ere bada— eta beste talde batzuk emakumeen etxearen beharra aldarrikatzen hasi zirela aspaldi, Portugaleteko Udaleko Berdintasun Batzorde Mistoan. «Udalak herrian antolatzen diren Berdintasun jardunaldiak baliatu zituen emakumeen etxea eratzeko hausnarketa prozesua egiteko». Urtebetetik gora pasatu da orduz geroztik. Dagoeneko ibilbide orria finkatu dute, nahiz eta lan asko duten oraindik egiteko. Oinarriak ezarri dituzte. Rodriguezek azaldu ditu: «Argi izan genuen gune feminista bat izan behar zela; emakumeen ahalduntzea eta beharrak, interesak eta pairatzen dituzten zapalkuntzak ikusteko espazio bat. Han, ahizpatasuna eta ahalduntzea izan behar dira helburu nagusiak». Ez hori bakarrik. Portugaleten bizi diren emakumeen arteko sarea handitzeko eta denen artean eragin politikoa egiteko asmoa ere badu proiektuak. Rodriguezek ikusten ditu horretarako zailtasunak: «Portugaleten aniztasun handia dago, eta gure arteko sareak eta harremanak izatea ez da hain erraza. Emakumeok, gainera, zapalkuntza eta zailtasun handiagoak pairatzen ditugu, eta zailagoa egiten zaigu elkartzea. Etxeari esker, aukera bikaina ikusten genuen emakume askotarikoen sare bat sortzeko». Prozesua oso aurreratuta dute. «Hausnartu dugu edukiei buruz; espazio fisikoari buruz; kudeaketa eta gobernantza nola izan nahi ditugun; zeintzuk izan behar diren helburuak, eta zeintzuk diren gure printzipioak. Hori adostuta daukagu». Idatziz jaso dituzte helburuak: emakume guztiak hartuko ditu; emakumeen aniztasun osoa onartuko du; bide emango die jabekuntzarako eta euren burua eraikitzeko; sareak ehunduko dituzte, eta politika publikoei eragingo die. Etxeak izango dituen printzipioak ere jaso dituzte: etxe feminista izango da; dinamikoa eta irisgarria; parte hartzailea eta aktiboa; eraldatzailea; ekologikoa eta jasangarria; bertan seguru sentitzeko eremua eskainiko du. Aniztasuna helburu Herriko emakume guztiengana iritsi nahi dute orain. «Ikusi dugu partaidetza partziala dela. Oso emakume gazte gutxik hartu dute parte. Emakume gazteak falta dira, baina baita disidenteak ere: aniztasun sexualeko emakumeek ez dute parte hartu etxeari buruz hausnartzeko prozesuan. Beste kulturetako oso emakume gutxi daude, gainera». Hori dela eta, proiektuari jarraipena eman aurretik lantaldeak sortzea erabaki dute. Talde horietako baten lana da sareok ehuntzea, era askotako emakumeei proiektuan parte hartzera animatzea. «Euren aldarrikapen guztiak ezagutu nahi ditugu. Eta zapalkuntzen berri jaso. Horiek guztiak ikusarazi eta aldarazi nahi ditugu, benetan alternatiba sakonak egiteko. Ikuspegia erabat aldatzen baita emakumeen parte batek bakarrik egiten badugu lan hori: klase ertainekoak, zuriak eta euskaldunak. Beharrezkoa dugu hainbat zapalkuntza eta interskzionalitate pairatzen dituzten emakumeak batzea. Gainerakoan, ez dugu aldatuko sistema. Eta, horretarako, aniztasuna behar dugu». Urdibai enparantzan euskaltegi zaharra zegoen eraikinean egingo duten etxeari Bidatzenea izena jarriko diote: «Herriko festarik ezagunena da Andra Mari Bidatzekoa. Oso identitate boteretsua du guregan. Bestalde, emakumeen borrokaren eta eraldaketaren gidari gisa planteatzen dugu. Bi elementuok batzen ditu». Hasiberriak Galdakaon, berriz, bidea hasi berri dute. Han ere beharrezko ikusten zuten «leku bat emakumeak elkartzeko, esperientziak partekatzeko eta eroso eta libre sentitzeko». Hala azaldu du Janire Markina Gilek. Momoak talde feministako presidentea da, eta emakumeen etxea sortzeko talde eragileko kidea. «Guretzat oinarria hurbileko eta konfiantzazko etxea izatea da. Emakumeak eroso sentitu behar dira». Erabide emakume taldeko kide Miren Alapont ere antzera mintzatu da. Galdakaoko Berdintasun kontseilua sortu zenetik ikusi zuten beharrezko emakumeen etxea eratzea. «Erreferentzi puntu bat ere izango da emakumeen ahalduntzea lortzeko», adierazi du. Haren esanetan, «banakako ahalduntzea eta talde osoarena ere lortzen da» proiektuon bidez. Orain arte batzar gutxi batzuk egin dituzte, eta proiektua herri osora zabaltzea dute helburu. Ahalik eta emakume gehien elkartu nahi dituzte, herriaren aniztasun guztia jasotzeko. Markinak esan duenez, han ere hainbat esparrutako ordezkariak falta dituzte. «Guk ezin dugu erabaki migratzaile batek zer behar duen; edo auzoko batek, emakume alargun batek edo kirolari batek. Emakume bakoitzak bere beharrak ditu. Aniztasun hori batu behar da, eta proiektu amankomun bat egin. Hori da asmoa». Alaponten ustez, emakumeen etxeak emakumeen parte hartzea lortu behar du, inplikazio handiagoa izan dezaten. «Parte hartzea bilatzen du, ahalduntzea bultzatzeko eta emakumeen protagonismoa sustatzeko». Etxea non eraikiko duten erabaki gabe dago. Hausnarketa prozesuan ateratzen diren beharren arabera erabakiko dute zer egin eta non, udalaren babesarekin. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194291/behar-dutelako.htm | «Behar» dutelako | «Behar» dutelako. | Aspaldikoa da aldarrikapena, eta, erakundeen babesik izan ez duten arren, emakumeen etxearen proiektua ere landua dute Bilboko auzo garaietako hainbat talde eta eragilek. Galtzagorri talde feminista da horietako bat. Uste dute sinesgaitza dela oraindik Bilbon emakumeen etxerik ez egotea. Bat baino gehiago egon beharko liratekeela diote. Hala ere, beharrik handiena San Frantzisko, Zabala eta Bilbo Zaharra auzo garaietan ikusi dute. Koloretxea emakumeen etxea —izena ere erabaki dute— San Frantzisko auzoko Harrobia plazan egiteko eskatu dute. Izen bereko elkartea aurkeztuko dute laster. Behar hori are nabarmenago bilakatu du pandemiak. Susana Andino Galtzagorri elkarteko kideak egoera batzuen larritasuna aipatu du: «Emakumeen egoera oso latza da gure auzoan. Bakarturik bizi dira batzuk; batez ere, adinekoak. Emakume nagusien egoera ere latza da. Oso baliabide gutxi jasotzen dugu». Pandemia aurretik ere, ezaugarri eta egoera sozioekonomiko bereziak izan dituzte Zabala, Bilbo Zaharra eta San Frantzisko auzoek: «Langabezia tasa oso altua da. Aniztasun handia dago. Hori oso aberasgarria da, baina pobrezia nagusi da». Elkarteak azaldu duenez, Eusko Jaurlaritzaren azterketen arabera, «Euskadiko gizarte bazterketa arrisku mailarik handiena bizi dugu. Eta Bilboko beste auzoetako bizilagunekin konparatuta, bizi itxaropena 10 urte laburragoa da gurean». Egoera horren aurrean, Andinok esan du emakumeek «topagune batzuk behar» dituztela. «Nora jo ez dutenentzat erreferentzia bat izango litzateke emakumeen etxea». Hainbat zerbitzu etxe berean eskaintzeak burokraziak zailtzen dituen prozesuak arintzea eta erraztea eragingo lukeela azaldu du. Arrazakeria dute beste arazo bat. Beste jatorri batzuetako herritarrak ez ezagutzeak arrazakeria areagotzen duela dio, eta horren aurkako borrokan lagungarritzat jo du: «Elkar ezagutzeko tresna izan daiteke». 2015az geroztik partaidetza prozesu zabala garatu dute, eta Koloretxe, guztion etxea txostena osatu. Koloretxe.eus webgune sortu berrian dago ikusgai. Joan den hilean Bilboko Udaleko Berdintasun Sailak egin zuen emakumeen etxeei buruzko aurkezpen ekitaldian parte hartu zuten auzootako mugimendu feministetako kideek. Azterketa horrek emakumeentzat espazio propioen beharra azpimarratzen du. Agintaldi honetan Andinok uste du Bilboko Udalak agintaldi honetan gauzatuko duela emakumeen etxea. «Lotsagarria da Hego Euskal Herriko hiriburu bakarra izatea emakumeen etxerik barik; ikusita, gainera, hainbat herritan ere egin dituztela eta beste batzuetan egiteko prozesuetan ari direla». Egoera horrek Bilboko mugimendu feminista indartsuarekin talka egiten duela deritzo. «Arrakala bat dago agintarien eta mugimendu feministaren artean, eta bada garaia hori konpontzeko. Konbentzituta gaude etxea agintaldi honetan gauzatuko dutela». Hala ere, pauso zehatzak eskatu dizkiote udalari. Dena den, aitortu duenez, «mugimendua epela bada ere, sumatzen da zerbait». | ||
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194292/marieneak-batu-gaitu-herriko-plazak-batuko-ez-gintuzkeen-eran.htm | «Marieneak batu gaitu herriko plazak batuko ez gintuzkeen eran» | «Marieneak batu gaitu herriko plazak batuko ez gintuzkeen eran». | 2012ko maiatzean sortu zuten Marienea Basaurin, emakumeak elkartzeko, hausnarketak egiteko eta jarduerak dinamizatzeko espazio gisa jarduteko. Biki Pozo (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1980) Marienea emakumeen etxea kudeatzen duen elkarteko kideak kontatu du etxearen ibilbidea. Ia bederatzi urteren ondoren, zer da Marienea? Marienea feministon eta ideien fabrika bat da, eta feminismoaren laborategia. Gauza asko mamitzen dira han. Batez ere, jakinduria. Guretzako gune segurua ere bada geure gauza, aldarrikapen eta beharrei buruz hitz egiteko eta trebatzeko. Marieneak, nahiz eta COVID-19aren garaiotan egon, bizitza handia du. Mugimendu itzela dago. Formazio handia dago. Beti dago zerbait. Etengabeko mugimenduan dagoen gune bat da, eta emakume guztiek dute lekua bertan. Berdin dio nongoa zaren edo zer koloretako azala duzun. Etxea da, eta gure etxe bezala sentitzen dugu. Urte guztiotan aldatu egin al da? Aldatu da, bai, hazi egin delako. Agian, helburua ez da aldatu, baina aldatu da, bizitza eta emakumeen beharrak aldatu diren heinean. Aldatu dira aldarrikapenak eta bertan eskaintzen diren gauzak. Saiatzen gara gizartearen erritmoarekin batera joaten. Zer eskaintzen du Marieneak? Marienean udaleko berdintasun teknikaria dago. Beraz, Berdintasun Saila, hein batean, hor dago. Hori estrategikoa da. Marienearen birika den Jabekuntza eskola bertan dago. Bertan egiten diren ikastaro eta trebakuntza eskaintzak marko horren barruan kokatzen dira. Sexu informaziorako bulegoa ere han dago. Emakumeen informazio bulegoa ere bai, eta beste programa batzuk ere markatzen dira bertan. Besteak beste, gazteei bideratutako egitasmo bat Marienetik kudeatzen da. Bestalde, emakumeen informazio bulegoan, harrera egiteaz gain, aholkularitza zerbitzua ere badaukagu. Bertan psikologo eta abokatu bat daude. Etxeak baino urte gehiago ditu zerbitzu horrek. Guretzat lorpen bat da zerbitzu hori Marienea barruan egotea. Dena dago estrategikoki pentsatuta. Marienea zirkularra da. Era horretan diseinatu zen. Sexu formaziorako bulegora joateko pasa zaitezke, nahi izanez gero, emakumeentzako informazio zentrotik, gure langileak dauden lekutik. Denak dauka zentzua. Garrantzitsua al da atal horiek guztiak leku berean egotea? Bai, noski. Proiektuari sena eta gorputza ematen dizkio. Pentsatu zerbitzu horietako bakoitza auzo batean kokatzen dutela Basaurikoa bezalako herri handi batean. Deszentralizazioak sakabanatu egingo luke proiektua. Esku hartzeak hobeak dira denak batera egonda. Eta irudikatzen ditugun proiektuak ere globalagoak eta egituratuagoak dira. 800 emakume elkartzen ditu Marieneak. Horiek denek islatzen al dute Basauriko emakumeen aniztasuna? Etorkinak, esaterako, erronka bat dira guretzat. Ni Marieneko talde eragilera sartu nintzenean, gure erronka gazteak erakartzea zen. Marienean egin genuen jarduera baten ondorioz, orain Basaurin gazte talde feminista bat daukagu. Marienearen fruitua da. Orain gure erronka da emakume arrazializatuekin lan egitea. Herrian beste leku batzuetan antolatzen dira. Hala ere, parte hartzera deitzen zaienean, etortzen dira. Aniztasuna badago, baina ez nahiko genukeen beste. Gure beste lorpen bat da Basauriko asanblada feminista. Azkeneko greben ostean sortu da. Aniztasun horrek zaildu al du adostasuna lortzea eztabaidaren batean? Ez, baina erronka bat izan da euskararen presentzia bermatzea emakumeen etxeetan. Batez ere, Basaurikoan. Sortu behar izan genuen batzorde bat presio talde moduan aritzeko, eta, gutxienez, marra gorriak markatzeko. Barne gatazka txiki bat izan da. Gauza batzuk hausnarketara eraman beharko genituzke. Besteak beste, zer-nola iritsi zuriak ez diren emakumeengana edo aniztasun funtzionala dutenengana. Agian, iritsi da hausnartzeko garaia. Utzi gauzak ekoizteari eta egin dezagun diskurtso bateratu bat. Marieneak eragin al du emakumeen arteko harremanean? Bai. Marieneak batu gaitu herriko plazak batuko ez gintuzkeen moduan. Marienean harremana dut nire bizitza pertsonalean kontakturik izango ez nukeen emakume batzuekin. Belaunaldi askotako emakumeak daude. Politikoki berdin pentsatzen ez dugun arren, feminismoak batu egiten gaitu; askotariko emakumeak batu ditu gune berean. Beharrezkoak dira etxeok? Militante feminista moduan, uste dut beharrezkoak direla emakumeen etxeak, eta politika publiko feministak egin behar direla. Era honetako proiektuak lehenengo lerrora eraman behar dira. | ||
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194293/azpeitiko-suteak-bi-pabiloi-erre-ditu.htm | Gizartea | Azpeitiko suteak bi pabiloi erre ditu | Sutea pintura enpresa batean piztu da bart, 22:00 aldera, eta 04:00etarako kontrolatu dute. Ez da inor zauritu, baina kalte material ugari eragin ditu. | Azpeitiko suteak bi pabiloi erre ditu. Sutea pintura enpresa batean piztu da bart, 22:00 aldera, eta 04:00etarako kontrolatu dute. Ez da inor zauritu, baina kalte material ugari eragin ditu. | Azpeitiko (Gipuzkoa) Irurena pintura eta berniz enpresaren egoitzak su hartu zuen bart, Urtzelaieta industrialdean, 22:00 inguruan, eta biltegi gisa erabiltzen zituzten bi pabiloi erre dira. Bulegoak dauden eraikinak, berriz, ez du kalterik izan. Suhiltzaileek 04:00 aldera lortu dute sua kontrolatzea, baina 10:30ean oraindik guztiz itzali gabe zegoen, eta lekua hozteko lanekin jarraitzen dute.
Errezilerako noranzkoan dagoen GI-2635 errepidearen ondoan dago industrialdea, eta, suak eragindako kearen ondorioz, hasiera batean, inguruko baserrietan bizi diren herritarrak euren etxetik atera dituzte. Sua kontrolatu bezain laster izan dute itzultzeko aukera. Ez da zauriturik izan sutearen eraginez, ez baitzegoen langilerik ordu horretan, baina «galera materialak handiak» izan dira. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bere urak Urola ibaian isurtzen dituen erreka bati ere eragin dio suak.
Azpeitiko, Zarauzko, Legazpiko eta Eibarko suhiltzaileak bertaratu dira, eta, Gipuzkoako Aldundiaren esanetan, hogei lagun aritu dira itzaltze lanetan. Erakunde berak jakinarazi du oraindik ez dakitela zerk eragin duen sua. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194294/egiari-zor-fundazioak-salbuespenezko-espetxe-politika-amaitzeko-eskatu-du.htm | Politika | Egiari Zor fundazioak salbuespenezko espetxe politika amaitzeko eskatu du | Aldarrikatuko dute beharrezkoa dela aitortzea eta aintzat hartzea presoek eta haien senideek jasan dituzten biolentzia guztiak. | Egiari Zor fundazioak salbuespenezko espetxe politika amaitzeko eskatu du. Aldarrikatuko dute beharrezkoa dela aitortzea eta aintzat hartzea presoek eta haien senideek jasan dituzten biolentzia guztiak. | 2006. urtean Cuencako eta Aranjuezko kartzeletan hildako Igor Angulo Iturrate eta Roberto Sainz Olmos presoen heriotza dela eta, ekitaldi bat antolatu du gaur Egiari Zor fundazioak Santurtziko (Bizkaia) portuan. Bertan, salbuespenezko espetxe politikak eragindako ondorioak salatu dituzte. Aldarrikatu dute beharrezkoa dela aitortzea eta aintzat hartzea presoek eta haien senideek “jasan dituzten biolentziak: zuzenekoak eta zeharkakoak”.
Fundazioaren arabera, espetxe barruan giza eskubideen aurkako erasoak etengabeak izan dira, eta horiek egun ere jarraitzen dute. Gogoratu dute azken lau hamarkadetan 35 euskal preso politikok eta hamasei senidek galdu dutela bizitza, arrazoi ezberdinengatik, “sistematikoki aplikatu diren salbuespen neurrien ondorioz”. Eta horiez gain, "beste bi pertsonak bere buruaz beste egin zuten kartzelaratzea saihestu nahian”. Espetxe politika “ankerra” dela salatu dute, eta ekidin zitezkeen heriotzak eragin dituela: “Guztietan erabakigarria izan da salbuespenezko neurri politikoen aplikazioa”. Hainbat neurri zerrendatu dituzte: hala nola, osasun arreta ukatu izana, isolamendu neurriak, urruntzea edota dispertsioa.
Egia Zor fundazioak azpimarratu du salbuespenezko espetxe politika gobernuek hartutako erabakien emaitza dela, eta, beraz, arduradun zuzenak dituela: “Horiek bere gain hartu behar dute daukaten erantzukizuna”.
Hala, beharrezkotzat jo dute presoek eta haien senideek jasandako biolentziak aitortzea: “Urraketen egia itzaletik argitara atera behar da; baina, batez ere, ezinbestekoa da behingoz bertan behera uztea oraindik indarrean jarraitzen duten indarkeria instituzionalaren adierazpenak”. Oinarria pertsona guztien eskubideak bermatzea izan behar dela nabarmendu dute.
Eskaera zehatza egin dute: “Indarkeria adierazpenari amaiera ematea eskatzen dugu, eta espetxe salbuespenaren aplikazioarekin behingoz amaitzea. Aitortuak izan daitezela hori urte luzeetan aplikatzeak utzitako ondorio guztiak, baita horrek eragin dituen eskubide urraketa eta sufrimendu guztiak ere”. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194295/pablo-iglesias-demokrazia-batek-ezin-du-onartu-torturak-aplikatu-izatea.htm | Politika | Pablo Iglesias: «Demokrazia batek ezin du onartu torturak aplikatu izatea» | 'Non dago Mikel?' dokumentalaren estreinaldian izan zen atzo Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteordea Irene Montero Berdintasun ministroarekin batera. "Hemen egotea erabaki politiko bat da". | Pablo Iglesias: «Demokrazia batek ezin du onartu torturak aplikatu izatea». 'Non dago Mikel?' dokumentalaren estreinaldian izan zen atzo Pablo Iglesias Espainiako Gobernuko presidenteordea Irene Montero Berdintasun ministroarekin batera. "Hemen egotea erabaki politiko bat da". | Non dago Mikel? dokumentala atzo iritsi zen Hego Euskal Herriko zein Espainiako zinema aretoetara. Milaka pertsona joan dira filma ikustera, eta horien artean baita Espainiako Gobernuko kideak ere. Madrilen egin zen estreinaldian Pablo Iglesias presidenteordea eta Irene Montero Berdintasun ministroa izan ziren Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas zuzendariekin batera. Dokumentalaren amaieran Iglesiasek torturaren erabilera errefusatu zuen: «Demokrazia batek ezin du onartu, terroristarik odoltsuenaren informazioa lortzeko mekanismo prozesal gisa, torturak aplikatu izatea. Eta hori Espainian gertatu da, eta nik, Gobernuko kide gisa, hori ezin dela ahaztu esan nahi dut. Gure demokraziarentzat lotsagarria da».
Atzo gauekoa ez zen ostiral gau bateko zinema plan hutsa izan Iglesias eta Monterorentzako, presidenteordeak azaldu zuenez: «Hemen egotea erabaki politikoa da». Enrique Rodriguez Galindo jenerala hil berritan, Vox alderdiak bere oroimena jendaurrean aldarrikatu izana mingarria egin zitzaion Iglesiasi: «2021ean zenbait gauza entzun behar izatea oso larria da eta hemen egon nahi nuen, gobernuko kide gisa, demokratak garenok eta zuzenbide-estatuak demokratikoa izan behar duela defendatzen dugunok, herri honetan tortura mekanismo prozesala onartezina dela esateko. Intxaurrondon horrela izan zen».
Torturaren erabilera onartu eta errefusatu zuen horrela Espainiako Gobernuko kide batek, horrek demokrazia defendatzen baitu Iglesiasen arabera, «baita familiarekin solidarioak izatea ere». |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194296/394-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 394 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positibo tasa %4,11 izan da, eta kutsatuen kopuruak beheranzko joerari eutsi dio. Hegoaldeko erietxeetako ZIUetan 142 pertsona daude | 394 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positibo tasa %4,11 izan da, eta kutsatuen kopuruak beheranzko joerari eutsi dio. Hegoaldeko erietxeetako ZIUetan 142 pertsona daude | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 9.586 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 394 positibo atzeman zituzten. Proba egin dutenen arteko positibo tasa %4,11 izan zen, eta, beraz, aurreko egunetako joerari jarraituz, kopuruak OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako mugatik behera jarraitzen du. Zehazki, %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga. Horrez gain, positiboen kopuruak ere beheranzko joerari eutsi dio, otsailaren 1ean kutsatutakoen kurba beherantz egiten hasi zenetik.
Lurraldeetako datuei dagokienez, Bizkaian detektatu zituzten positibo gehien atzoko probetan: 181; hala ere, aurreko egunarekin alderatuta, 37 gutxiago izan ziren. Gipuzkoan, 86 atzeman zituzten; Araban, 71, eta Nafarroan, 45. Gainerako 11 kasuak, berriz, EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira, Jaurlaritzak jakinarazi duenez.
Erietxeetan ospitaleratutako gaixoen kopuruari erreparatuta, behera egin dute ZIU zainketa intentsiboetako unitatean dauden lagun kopuruek: oraintxe, 142 daude, bezperan baino bost gutxiago. Ospitaleratze berriei dagokienez, aldiz, beste 61 egon ziren.
Nafarroan, hildakorik ez
Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, ez zen gaitzaren ondorioz hildakorik egon ostiralean. Aurreko egunetako heriotzarik ere ez du jakinarazi. |
2021-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/194297/instituzioen-adar-jotzea-salatu-dute-bedaioko-bizilagunek.htm | Gizartea | Instituzioen «adar jotzea» salatu dute Bedaioko bizilagunek | Manifestazioa egin dute Tolosan, «oinarrizko azpiegiturak» eskatzeko. Otsail hasieratik daramate telefono zerbitzurik gabe. | Instituzioen «adar jotzea» salatu dute Bedaioko bizilagunek. Manifestazioa egin dute Tolosan, «oinarrizko azpiegiturak» eskatzeko. Otsail hasieratik daramate telefono zerbitzurik gabe. | Protesta egin dute larunbat honetan Tolosan (Gipuzkoa), Bedaioko landa eremuan «oinarrizko azpiegiturak» eskatzeko, eta Tolosaldekoeta Gipuzkoako instituzioen «utzikeria eta adar jotzea» salatzeko.
Inguru hartako hainbat baserritan otsail hasieratik daramate telefono zerbitzurik gabe. Horri gehitu behar zaio Interneterako estaldura oso eskasa dutela. Bizilagunek gogoratu dute adineko asko bizi dela han, teleasistentzia zerbitzua ezin dutela baliatu, eta larrialdiren bat gertatuz gero oso zaila izango litzaketeela ezer jakitea eta hara heltzea.
Tolosako auzo bat da Bedaio, baina 17 kilometrora dago errepidez. Aspaldikoa da hango bizilagunen kexa, baina azken asteetako gertaerek haserrea handitu dute. Sare sozialetan zabaldutako bideo eta bertsoek oihartzuna eman diote auziari.
Telefonia zerbitzuekin arazo larriak dituzten beste herri eta auzo batzuk daude Euskal Herrian, Araban eta Nafarroan, bereziki. Kasu horietako batzuk azaldu zituen BERRIAk erreportaje honetan: Euskal Herriko zulo beltzak. |
2021-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/194341/gora-begira-jarraitzeko-garaipena.htm | Kirola | Gora begira jarraitzeko garaipena | Galtzen hasi arren, Realak sendotasuna erakutsi du, eta, bigarren zati on batean, aurretik jarri da: 3-1. | Gora begira jarraitzeko garaipena. Galtzen hasi arren, Realak sendotasuna erakutsi du, eta, bigarren zati on batean, aurretik jarri da: 3-1. | Hiru puntu garrantzitsu bereganatu ditu Realak Zubietan, Real Madril mendean hartuta. Txuri-urdinak galtzen hasi dira, baina, bigarren zatian ondo aritu, eta markagailua irauli dute. Orain, sailkapenean puntu bakarrera dituzte Real Madril eta Atletico Madril, Europarako aukera ematen duen hirugarren posturako borrokan.
Partidako lehen aukera Real Madrilek izan du, baina adi ibili da Quiñones Asllaniren jaurtiketari erantzuteko. Minutu gutxian, Jakobssenen beste aukera bat ere ekidin behar izan zuen atezainak. Hirugarrenean, baina, ezin izan du ezer egin Marta Cardonak area kanpotik eginikoa geratzeko. Realeko jokalari ohiak bikain definitu du jokaldia. 11 minutu besterik ez partida hasi denetik, eta zail jarri zaizkio gauzak Realari. Hala joan dira lehen hogei minutuak. Hortik aurrera, ordea, Reala esnatu egin da, eta Franssik banakoa jarri du markagailuan. Nerea Eizagirrek, baloi eder baten bidez, bakarrik utzi du Franssi Misa atezainaren aurrean, eta hark ez du barkatu. Atsedenaldira bitarte, partida parekatua izan da, eta aukera gutxi izan dira bi taldeentzat.
Bigarren zatian, erabat aldatu da partida. Indartsu atera da etxeko taldea, eta, 53. minutuan iritsi da saria. Eizagirrek berak area barruan bizkarrez jaso du baloia, ateari begira jartzea lortu, eta ezkerkada batez markagailua irauli du. Real Madril ez da gai izan berdinketa jartzeko moduko aukerarik izateko, eta, partida amaitzeko zortzi minutu falta zirela, Realak lortu du aldea zabaltzea: korner baten osteko aldaratzea baliatu du Franssik hirugarrena sartzeko. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194342/kapitalismo-garaikidearen-inguruko-lana-urrezko-globoetako-irabazle-nagusia.htm | Kultura | Kapitalismo garaikidearen inguruko lana, Urrezko Globoetako irabazle nagusia | 'Nomadland' filmak dramarik hoberenaren saria jaso du, eta Chloe Zhaori eman diote zuzendaririk onenarena. Horrez gain, 'Borat' sagaren bigarren lana nabarmendu dute, eta, telesailen artean, 'The Crown'. | Kapitalismo garaikidearen inguruko lana, Urrezko Globoetako irabazle nagusia. 'Nomadland' filmak dramarik hoberenaren saria jaso du, eta Chloe Zhaori eman diote zuzendaririk onenarena. Horrez gain, 'Borat' sagaren bigarren lana nabarmendu dute, eta, telesailen artean, 'The Crown'. | Frances MacDormad aktoreak etxegabeko emakume bat antzezten du Nomadland filmean. AEBetako mendebaldean bidaiatzen du, lan egiteko aukeren atzetik. Kapitalismo garaikidearen gig ekonomia deiturikoaren erretratua egiten du filmak, hau da, lan eta bizimodu segururik gabe, erabat enpresen eta horien aplikazioen menpe bizi behar duten langile txiroen patuarena.
Venezian, Urrezko Lehoia irabazi zuen lanak, eta Torontoko jaialdian (Kanada), Ikusleen saria. Horregatik espero zen sariak irabaztea Urrezko Globoetan ere. Halere, ez da esperotako saririk egon MacDomandentzat. Andra Dayk eraman zuen saria, The United States vs. Billie Holiday filmean eginiko lanarengatik. Abaslariaren inguruko film biografikoa da.
Historikoa da, ordea, Chloe Zhao zuzendariak jasotako saria. Izan ere, Urrezko Globo bat irabazi duen bigarren emakumezko zuzendaria da. Barbra Streisandi eman zioten lehena, 1984. urtean, Yentl filmarengatik. «Nomadland, funtsean, doluan eta sendaketan eginiko erromesaldia da», esan du Zhaok, Interneten bidez eginiko ekitaldian, izurria dela eta. «Beraz, bizitzan hortik pasatu diren guztientzat... hau zuentzat da».
'Borat' eta 'The Crown'
Komediarik onenaren saria Sacha Baron Cohenen Borat Subsequent Moviefilm lanak eraman du. 2006. urtean estreinaturiko Borat filmaren segida da. Kazakhstango kazetari xelebre bat antzezten du Cohenenek horretan, eta, kamera ezkutu baten bitartez, batez ere AEBetako politikariei eta beste pertsonaia batzuei amarrua egiten die, baimenik gabe grabatuta. Besteak beste, Mike Pence Donald Trumpen presidenteordea eta Rudy Giuliani Trumpen abokatua agertzen dira.
«Eskerrik asko soilik pertsona zuriz osaturiko Hollywoodeko atzerriko prentsari», esan du Cohenek ekitaldian, tonu zirikatzailea galdu gabe. Izan ere, berriki jakin da egun ez dagoela pertsona beltzik Urrezko Globoen antolakuntzan. «Itxaron: Donald Trumpek esan du amarrua egon dela emaitzetan. Esan du hildako jende askok eman duela botoa».
Arrakastatsua izan da oso gaua The Crown telesailarentzat. Lau sari jaso ditu; tartean, dramarik onenarena. Josh O'Connor eta Emma Corrin aktoreek sari bana jaso zuten. Telesailean, O'Connorrek Charles printzea antzezten du, eta Corrinek, berriz, Diana printzesa.
The Queen's Gambit telesaileko Anya Taylor-Joy aktoreak ere saria jaso zuen, telesail labur bateko aktorerik onenaren saria. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194343/trumpek-ez-du-beste-alderdirik-sortuko-eta-2024an-berriz-aurkeztuko-dela-iradoki-du.htm | Mundua | Trumpek ez du beste alderdirik sortuko, eta 2024an berriz aurkeztuko dela iradoki du | Joe Bidenek presidentetzarako bozak irabazi zizkionetik lehenengo hitzaldia egin du presidente ohiak, eta berriz ukatu du hauteskundeak galdu zituela. | Trumpek ez du beste alderdirik sortuko, eta 2024an berriz aurkeztuko dela iradoki du. Joe Bidenek presidentetzarako bozak irabazi zizkionetik lehenengo hitzaldia egin du presidente ohiak, eta berriz ukatu du hauteskundeak galdu zituela. | Kontserbadoreen konferentzia batean, Floridan mintzatu da bart Donald Trump AEBetako presidente ohia. Lehen hitzaldia zuen presidentetza galdu zuenetik. Joe Biden gaurko presidentearen aurka jo du, gogor, baina baita bere alde egin ez zuten alderdikideen aurka ere. Edonola ere, adierazi du ez duela sortuko beste alderdirik, eta iradoki du 2024ko bozetara aurkeztuko dela.
Beste alderdi bat sortzeak eskuineko botoa zatituko lukeela adierazi du Trumpek.
Ekintza Politiko Kontserbadorearen Konferentzian mintzatu da Trump, eta argi utzi du oraindik badela nor Alderdi Errepublikanoan, eta bere eragina ez dela galdu, presidentetzarako bozetan porrot egin arren.
Jarraitzaile sutsuen aurrean hitz egin du Trumpek, eta Ted Cruz senatarien laguntza eduki du, besteak beste. Lehen aukera izan da presidente ohia entzuteko, besteak beste, horrenbeste maite dituen sare sozialetan ezin izan duelako hitz egin, betoa baitu oraindik, gezurra esan eta bozetan iruzurra egon zela zabaltzeagatik.
«Zuen aurrean agertzen naiz adierazteko duela lau urte elkarrekin ekin genion bidea ez dela inolaz ere amaitu», adierazi du.
Beste alderdi bat sortzeko asmoa duela «albiste faltsua» dela esan du. «Ez al litzateke bikaina izango?», esan du ironiaz; «Sor dezagun beste alderdi bat, horren bidez geure botoak zatitu eta inoiz ez irabazteko». Alderdi Errepublikanoan zatiketa eragin zuen, ordea, Trumpek, ez zuelako onartu nahi hauteskundeak galdu zituela. Eta, halere, eragin handia dauka oraindik eskuindarren artean.
Horren erakusgarri izan da bart eginiko hitzaldia. Izan ere, gogor jo du Trumpek Biden presidentearen aurka. «Bagenekien Bidenen gobernua txarra izango zela, baina gutako inork ez zuen irudikatu ere egin horren txarra izango zenik, eta noraino iritsiko ziren». Batez ere, inmigrazioaren eta mugen inguruko politikarengatik gaitzetsi du Biden.
Esan baino, iradoki egin du Trumpek litekeena dela berriz aurkeztea Etxe Zuriko maizter bihurtzeko lehiara, 2024. urtean. «Egia esan, zuek badakizue Etxe Zuria galdu egin zutela [demokratek]. Baina batek daki, batek daki. Beharbada erabakiko dut haiek hirugarren aldiz garaitzea, ados?».
Kontserbadoreen batasunerako deia egin arren, Trump alderdiaren zatiketaren ikur da gaur. Konferentzian ez ziren egon errepublikanoen ordezkari nagusi asko. Bill Cassidy senatariak esan du ekitaldiak ez duela alderdia ordezkatzen. «Pertsona bat gurtzen badugu, galdu egingo dugu». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194344/gaur-argitaratu-du-lehenengo-zenbakia-the-national-wales-kazetak.htm | Bizigiro | Gaur argitaratu du lehenengo zenbakia 'The National Wales' kazetak | Galesko egun nazionalean estreinatu dute kazeta. Batez ere digitala izango dela adierazi dute, baina gaur argitaratutakoa paperezko astekari bihurtu nahi dute laster. | Gaur argitaratu du lehenengo zenbakia 'The National Wales' kazetak. Galesko egun nazionalean estreinatu dute kazeta. Batez ere digitala izango dela adierazi dute, baina gaur argitaratutakoa paperezko astekari bihurtu nahi dute laster. | Galesko kiosko, etxe eta tabernetara heldu da gaur The National Wales kazetaren lehenengo zenbakia. Saint David eguna da martxoaren 1a, Galesko patroiaren eguna, eta data horretaz baliatu dira argitalpena plazaratzeko. Hedabidea nagusiki digitala izango dela adierazi dute bultzatzaileek. «Gertaera garrantzitsuak daudenean» paperezko edizioak aterako dituztela iragarri dute Newsquest taldeko arduradunek. Baina, laster, astekari bihurtzeko asmoa dute.
«Ongi etorri Galesko kazeta nazional berrira», irakur daiteke gaurko zenbakiaren azalean.
Hasieran ingelesez izango dela esan dute bultzatzaileek, baina epe laburrean galesezko papereko kazeta sortzea espero dute, BERRIAri adierazi dionenez. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194345/jaka-eta-martija-burua-altxatu-ezinik-tolosako-partidaren-ondoren.htm | Kirola | Jaka eta Martija, burua altxatu ezinik Tolosako partidaren ondoren | Tolosako Beotibar pilotalekuan jokatu zen partida eta gero, azken postuetan dago oraindik ere Jaka eta Martija pilotarien bikotea; izan ere, garaipen bakarra lortu dute gaurdaino. | Jaka eta Martija, burua altxatu ezinik Tolosako partidaren ondoren. Tolosako Beotibar pilotalekuan jokatu zen partida eta gero, azken postuetan dago oraindik ere Jaka eta Martija pilotarien bikotea; izan ere, garaipen bakarra lortu dute gaurdaino. | Kinka larrian dago Erik Jaka eta Julen Martija pilotarien bikote profesionala. Atzo jokatu zuten partida Danel Elezkanoren eta Jose Javier Zabaletaren aurka –22 eta 8 gelditu zen markagailua–, eta, beste aste batez jarraian, galdu egin zuten norgehiagoka. Nahi eta ezin ari dira Jaka eta Martija binakakoan, eta jardunaldiaren bederatzigarren partiduan ere huts egin zuten. Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan jokatu zen partida, pandemiaren ondorioz hartutako segurtasun neurriak direla eta, ikus-entzulerik eta zalerik gabe.
Emaitza horrekin, azken postuetan dago oraindik ere Jaka eta Martija pilotarien bikotea; izan ere, garaipen bakarra lortu dute gaurdaino. Elezkanoren eta Zabaletaren bikoteak, berriz, zortzi garaipen lortu ditu dagoeneko, eta sailkapen orokorraren buruan daude oraindik ere. Atzo ere lehen minutuetatik gailendu ziren Elezkano eta Zabaleta, eta bikote galtzailearen aurretik aritu ziren norgehiagoka osoan: 3-2, 5-2, 9-5, 12-7, 14-8 eta 8-0 markagailuko azken takadatik 22-8 arte, 49 minutu iraun zuen erakustaldian.
«Lana; beste sekreturik ez dago»
Aparretan zeuden Erik Jaka eta Julen Martija duela gutxi: Jakak aurreneko txapela irabazia zuen, buruz burukoa, baita lau eta erdikoaren finala jokatu ere; Martijak ere estreinako txapela jantzia zuen, binakakoa, Joseba Ezkurdiarekin. Baina gora egiten duen moduan, aparrak azkar egiten du behera. BERRIAk duela hiru aste hitz egin zuen Jakarekin, eta aitortu zuen «gauza txar gehiegi» pasatu zaizkiela «oso denbora gutxian».
Bolada txarraz jakitun, egoera iraultzeko gogoz agertu zen Jaka. «Lana; beste sekreturik ez dago», azpimarratu zuen. Eta, hain justu, lanean jarraituko zutela nabarmendu zuen: «Orain arte egin dugun bezala, baina segida gehiagorekin. Une onenetan ibili garenean bezala ari gara entrenatzen eta zaintzen. Bolada onak eta ez horren onak egon ohi dira, eta gu orain ez gaude bolada onean. Baina lan ona egiten ari gara». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194346/gutxienez-hemezortzi-lagun-hil-dira-myanmarko-junta-militarraren-aurkako-protestetan.htm | Mundua | Gutxienez hemezortzi lagun hil dira Myanmarko junta militarraren aurkako protestetan | Poliziak eta armadak manifestarien aurka «benetako munizioa» erabili zuela dio NBEk. Atzoko protestetan 1.000 lagun inguru atxilotu zituztela jakinarazi du AAPP Myanmarko Preso Politikoen Laguntzarako Elkarteak. | Gutxienez hemezortzi lagun hil dira Myanmarko junta militarraren aurkako protestetan. Poliziak eta armadak manifestarien aurka «benetako munizioa» erabili zuela dio NBEk. Atzoko protestetan 1.000 lagun inguru atxilotu zituztela jakinarazi du AAPP Myanmarko Preso Politikoen Laguntzarako Elkarteak. | Egun odoltsua izan zen atzokoa Myanmarren. Gutxienez hemezortzi lagun hil eta 30 zauritu ziren, armadaren aurka herrialdeko sei hiritan egindako protestetan, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera.
«Indar polizialek eta militarrek manifestazio baketsuei aurre» egin zieten herrialdeko hainbat tokitan, NBEren Giza Eskubideen Batzordeko goi mandatari Michelle Bacheletek adierazi duenez, eta «indar hilgarria» erabili zuten horretarako. Erakundeak jasotako informazioak dioenez, Yangun, Dawei, Mandalay, Bago, Pokokku eta Myeik hirietan tiro egin zuten manifestarien aurka, eta tiro horien ondorioz hil dira zenbatutako hemezortzi lagunak. Protestarien aurka gomazko pilotak, negarra eragiteko gasa eta belaki granadak ere jaurti zituztela zehaztu du NBEk.
Otsailaren 1ean armadak estatu kolpea eman zuenetik izandako istiluetan 30 lagun hil direla jakinarazi du AAPP Myanmarko Preso Politikoen Laguntzarako Elkarteak, eta atzo bakarrik hogei lagun hil zirela. Atzo izandako istiluetan 200 zauritu inguru izan zirela uste du elkarte horrek, eta 1.000 lagun inguru atxilotu zituztela. Gainera, esan du balitekeela datozen orduetan hildakoen kopurua handitzea.
Orotara, 1.132 lagun atxilotu dituzte estatu kolpearen aurkako protesten testuinguruan, AAPPren arabera, eta horietatik 300 inguru aske utzi dituzte.
Azken egunetan areagotu egin dira junta militarraren aurkako protestak Myanmarren, eta asteburuan izan dira handienak. Larunbatean ere milaka lagunek eskatu zieten militarrei agintea uzteko eta atxilotutakoak askatzeko. Istiluak izan ziren orduan ere, eta 479 lagun atxilotu zituztela jakinarazi zuen orain militarren eskuetan dagoen MRTV telebista kate publikoak, atzo.
Akusazio gehiago Aung San Suu Kyiri
Bestalde, telematikoki egin den auzi saio batean bere burua aurkeztu behar izan du gaur Aung San Suu Kyi Myanmarko Estatu kontseilariak, zeina armadak agintea hartu zuenetik preso dagoen. Junta elektoralak egozten dio herrialdean walkie-talkieak sartu izana eta pandemia betean hauteskunde kanpaina bat egitea, eta atzo jakin zen junta horrek haren kontrako kargu berriak aurkeztu dituela. Horrez egin, egotzi diote telekomunikazioarekin lotutako lege bat haustea eta herritarrak desordena publikoak egitera bultzatzea, haren abokatu Nay Tuk jakinarazi duenez.
Publikoki agertzea galarazita dauka Aung San Suu Kyik, eta horregatik deklaratu behar izan du telematikoki. Junta militarrak ez du haren inguruko informaziorik zabaldu, baina zenbait hedabidek zabaldu dute Naypyidaw hiriburuan dutela. Auzi saioaren osteko agerraldian, politikariaren abokatu Khin Maung Zawek adierazi zuen «osasun egoera onean» dagoela. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194347/osakidetza-illunben-txertatzen-hasiko-da-bihar.htm | Gizartea | Osakidetza Illunben txertatzen hasiko da bihar | Gotzone Sagarduiren hitzetan, «esperientzia pilotua» izango da, eta 55 urtetik beherako herritarrei emango diete txanda. | Osakidetza Illunben txertatzen hasiko da bihar. Gotzone Sagarduiren hitzetan, «esperientzia pilotua» izango da, eta 55 urtetik beherako herritarrei emango diete txanda. | Donostiako Illunben txertoa jartzen hasiko dira bihar, Eusko Jaurlaritzak iragarri berri duenez. Xehetasunak Osasun sailburu Gotzone Sagarduik eman ditu, Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Azaldu duenez, 55 urtetik beherako herritarrak txertatuko dituzte «esperientzia pilotu» horretan.
Txertaketarako Osakidetzak jarritako lehen espazio handia izango da Ilunbe, eta Sagarduik uste du txertaketa «azkartu» egingo dela horren bidez. Halere, nabarmendu du orain arteko bideari eutsiko diotela, eta osasun etxeak «lehentasunezkoak» izango direla.
Illunben, AstraZenecaren txertoa jarriko diete 55 urtetik beherako herritarrei; hau da, besteak beste, haur hezkuntzako hezitzaileei, heziketa berezikoei eta jangeletako langileei. Baina Sagarduik ez du argitu zer gertatuko den 56 eta 65 urte arteko herritarrekin. Txertatuko dituztela ziurtatu du, baina esan du ulertzen duela «diskriminatuta» sentitzea gazteagoak txertatzen ari direla ikusita. «AstraZenecaren txertoak 55 urtetik beherakoei jarri behar zaizkielako da hori», zehaztu du. Eta txerto gehiago iristen direnerako prest daudela nabarmendu du Sagarduik, haren hitzetan badutelako gaitasuna txerto gehiago jartzeko.
Hain zuzen, gaur hasita beste herritar talde bat hasiko da txertoa hartzen: 90 urtetik gorako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 30.000 lagunek izango dute horretarako aukera. Sagarduik azaldu duenez, autotik atera gabe ere txertatuko dituzte, «beharrezkoa bada».
Ehun urtetik gorakoen txertaketaz ere aritu da Sagardui. Jose Luis Quintas Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuordeak joan den astean esan zuen 100 urtetik gorako 1.800 adinekoetatik 800 ingururekin ezin izan direla harremanetan jarri, eta zitekeena zela Benidormen egotea (Alacant, Herrialde Katalanak). Sagarduik gaur esan du «ez zuela asmatu» hitz horiekin, eta Osakidetza 100 urtetik gorako guztiekin jarri dela kontaktuan. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194348/lau-eguneko-grebara-deitu-dute-gipuzkoako-eraikinen-garbitzaileek.htm | Ekonomia | Lau eguneko grebara deitu dute Gipuzkoako eraikinen garbitzaileek | Kale garbitzaileek baino 5.000 euro gutxiago irabazten dituzte urtean, eta %80 emakumeak dira | Lau eguneko grebara deitu dute Gipuzkoako eraikinen garbitzaileek. Kale garbitzaileek baino 5.000 euro gutxiago irabazten dituzte urtean, eta %80 emakumeak dira | Gipuzkoako eraikinen garbitzaileek greba egingo dute hilaren 15etik 18ra, biak barne. ELAk, LABek eta UGTk eginiko deialdia da, eta haien helburua “soldata arrakalarekin amaitzea” eta negoziazioari “merezi duen seriotasunarekin” ekitea da. Izan ere, garbitzaileek salatzen dutenez, esaterako, kale garbitzaileek baino 5.000 euro gutxiago irabazten dituzte urtean.
Zifra orokorra ehunekotara eramanda, %28ko aldea dago kale garbitzaileen eta eraikin eta lokalen garbitzaileen artean: kale garbitzaileek 23.183 euro jasotzen dituzte urtean; eraikin eta lokalen garbitzaileek, 17.784. Hau da, 5.401 euroko aldea dago. 6.500 lagun aritzen dira Gipuzkoako garbikuntza sektorean eraikinak eta lokalak garbitzen; horietatik 1.500ek baino gehiagok enpresa ituna dute. Horietatik %80 emakumeak dira, eta kontratu partzialak dituzte. Kale garbiketan, berriz, gehienak gizonak dira.
Grebaren berri emateko agerraldian, langileek aldarrikatu dute pandemia honetan garbitzaileak lehen lerroan jardun direla, eta, hala ere, beren lanak ez duela jaso merezi zuen aitortzarik. «Pandemiak iraun bitartean ez da garbiketa jarduera gelditu, indartu baizik. Zergatik? Agintariek funtsezkotzat jo gaituztelako, funtsezkotzat, gizarteak eta ekonomiak beren jarduera modu seguruan jarraitu ahal izateko», kritikatu dute.
Sektorearen pandemia nagusia «prekaritatea» dela salatu dute, eta urtarrilean eginiko grebaren ondoren hasitako negoziazioen berri eman. Azaldu dute aurretik, 2019an eta 2020an, ez zutela soldata igoerarik izan, eta, urtarrileko protestaren ondoren, enplegatzaileen eskaintza %0,5 igo dela 2021 eta 2022rako. Horrenbestez, igoera proposamena %1ekoa da 2021erako, eta %1,5ekoa 2022rako. Sindikatuek, halaber, behin-behinekotasunaren aurkako neurriak eskatu dituzte, eta etor daitezkeen murrizketen aurkakoak. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194349/ducassouk-bosgarrenez-jantzi-du-frantziako-txapela.htm | Kirola | Ducassouk bosgarrenez jantzi du Frantziako txapela | Luis Sanchezi 40-39 irabazi dio Banakako Txapelketa Nagusiko finala, eta hirugarren txapela eskuratu du jarraian. Sanchez txapelketa irabazten duen Hegoaldeko lehen pilotaria izatetik tanto bakarrera geratu da. | Ducassouk bosgarrenez jantzi du Frantziako txapela. Luis Sanchezi 40-39 irabazi dio Banakako Txapelketa Nagusiko finala, eta hirugarren txapela eskuratu du jarraian. Sanchez txapelketa irabazten duen Hegoaldeko lehen pilotaria izatetik tanto bakarrera geratu da. | Faboritoa gailendu zen atzo Hazparnen (Lapurdi). Frantziako Txapelketako finala jokatu zuten azken urteetako trinket jokalari onenak, Battitta Ducassouk, eta profesionaletan duela urtebete eskas debuta egin zuen Luis Sanchez iruindarrak. Finalaren aurretik Sanchezek berak jo zuen faboritotzat Ducassou, baina ez zizkion gauzak erraz jarri, eta bere lehen txapela eskuratzetik tanto bakarrera geratu zen. Irabazi izan balu, txapel hori janzten duen Hegoaldeko lehen pilotaria bilakatuko litzateke.
Ducassouk bosgarrenez bilakatu da Frantziako txapelduna, eta hirugarren txapela irabazi du jarraian. Garaileak berak aitortu du partida «oso zaila» izan zela, eta biek egin zutela neurketa «oso latza». Sanchezen lana ere aitortu du, bietako edonork irabaz zezakeelako. Pozik agertu da Ducassou: «Txapelketaren hastapenean burumakur nengoen, baina pixkanaka konfiantza berreskuratzen joan naiz, txapela lortu arte. Uste dut gauza handia dela».
Atzoko neurketan ere gorabeherak izan zituzten bi pilotariek. Hasieran hobeto ibili zen Ducassou, aurrea hartu zuen, baina ondoren sakez min handia egin zion Sanchezek, eta hala heldu ziren 39ko berdinketara arte.
Atzoko porrotak ez dio meriturik kentzen Sanchezek azken hilabeteetan erakutsitakoari. Pilotariak berak aitortu du lanak dituela sinesten zenbat gauza lortu dituen profesionaletan daraman urtebete pasatxoan: «Ez nuen espero halakorik, inondik inora». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194350/sarrallek-puntako-teknologiako-altzairutegi-bat-instalatuko-du-aebetan.htm | Ekonomia | Sarrallek puntako teknologiako altzairutegi bat instalatuko du AEBetan | Proiektu estrategiko bat eskuratu du Azpeitiko taldeak: siderurgia lantegi oso bat altxako du Alabaman, Arcelor Mittalentzat eta Nippon Steel Corporationentzat. Arku elektrikozko labe bat oinarri duela, munduko altzairutegi aurreratuenetakoa izango da ikuspegi teknologikotik. | Sarrallek puntako teknologiako altzairutegi bat instalatuko du AEBetan. Proiektu estrategiko bat eskuratu du Azpeitiko taldeak: siderurgia lantegi oso bat altxako du Alabaman, Arcelor Mittalentzat eta Nippon Steel Corporationentzat. Arku elektrikozko labe bat oinarri duela, munduko altzairutegi aurreratuenetakoa izango da ikuspegi teknologikotik. | Proiektuaren ezaugarriengatik eta tamainarengatik, taldearentzat mugarria izango den eskari bat lortu berri du Sarrallek, «aurrera jauzi handia». Azpeitiko taldeak, azken belaunaldiko altzairuak ekoizteko siderurgia lantegi bat instalatuko du Mobilen (Alabama, AEB), osorik eta erabat berria. Arcelor Mittalentzat eta Nippon Steel Corporationentzat. Lantegia 2023. urteko lehen erdirako eraikiko da, eta goi kalitateko 1,5 milioi tona altzairu xafla ekoitziko ditu, gehienbat automobilgintzarako.
«Bai produktibitatean bai ingurumen inpaktuan» munduko altzairutegi aurreratuenetakoa izango dela azaldu du Sarrallek. Eta asmoa da puntako teknologiak erabiltzea «lantegi adimentsuagoa, automatizatuagoa, ekologikoagoa, efizienteagoa eta seguruagoa» egiteko.
Lantegia Sarralleren beraren Blue Efficient Arc arku elektrikozko labe baten inguruan altxatuko da, eta euskal taldeak hornituko du beharrezko beste osagarri ugariz ere: besteak beste, koilara-labe bikoitza; materialak manipulatzeko planta bat operaziorako estazioak elikatzeko eta, besteak beste, aurrez erreduzitutako materialak labera gehitzeko; Sarralleren beraren keak ateratzeko puntako sistema; eta sare elektrikoaren baldintza zorrotzenak betetzeko sistema ere.
Alabamakoa ez da izango ingeniaritza industrialeko euskal taldeak Arcelor Mittalentzat egiten duen lehen lana, harentzat 50 proiektu baino gehiago egin baititu azken 55 urteetan. Sarrallek, siderometalurgian ez ezik, ingurumenaren eta energiaren sektoreetan ere jarduten du. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194351/europako-kontseiluak-hizkuntza-gutxituez-espainiari-egindako-gomendioak-bete-ez-izana-salatu-dute.htm | Gizartea | Europako Kontseiluak hizkuntza gutxituez Espainiari egindako gomendioak bete ez izana salatu dute | Espainiako Gobernuak txosten bat bidali du Europako Kontseilura, 2018an egin zizkioten gomendioen betekizun maila aztertuta. Europako Kontseiluak txosten hori xehatzeko eskatu dio Euskalgintzaren Kontseiluari, eta salatu dutenez, justizian eta administrazioan Espainiak «ez du ezer egin». | Europako Kontseiluak hizkuntza gutxituez Espainiari egindako gomendioak bete ez izana salatu dute. Espainiako Gobernuak txosten bat bidali du Europako Kontseilura, 2018an egin zizkioten gomendioen betekizun maila aztertuta. Europako Kontseiluak txosten hori xehatzeko eskatu dio Euskalgintzaren Kontseiluari, eta salatu dutenez, justizian eta administrazioan Espainiak «ez du ezer egin». | Europako Kontseiluak hainbat gomendio egin zizkion Espainiako Gobernuari 2018an, Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinatzaile den neurrian, gabeziak igarri zituelako haren jardunean. Besteak beste, justizian eta administrazioan hizkuntza gutxituak aintzat hartzeko eskatzen zion. Hiru urte igaro dira ordutik, eta, gutunaren betetze maila ebaluatzeko kontrol gisa, Espainiako Gobernuak txosten bat bidali zuen Europako Kontseilura. Europako Kontseiluak eskaera bat egin zion ostera Euskalgintzaren Kontseiluari, Espainiaren azterketa horren inguruko iritzia jakiteko, eta euskarari dagokionez, hutsuneak nabarmendu ditu justizian eta administrazioan.
Hain zuzen, duela hiru urteko gomendioetan, Europako Kontseiluak bi gomendio jaso zituen, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bidez azaldu duenez. «Batetik, justizia araubidean legea aldatzea eskatu zuen; eta, bestetik, estatuko administrazioaren zerbitzuetan hizkuntza gutxituen erabilera handitzeko». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren esanetan, ordea, Espainiako Gobernuak ez du ezer egin. «Lotsagarria da hori. Eskaera bat eta zehatza egin zioten Europatik: Botere Judizialaren Lege Organikoaren 231 artikulua aldatzeko. Justizian gazteleraz ez beste hizkuntzetan aritzeko oztopo nagusia da lege hori. Espainiako gobernuak, ordea, muzin egin, eta hizkuntzen erabilerari buruzko ikerketa bat egiten ari dela erantzun du. Horrek erakusten du ez duela inolako borondaterik herritarren oinarrizko eskubideak bermatzeko».
Estatuko administrazioei dagokionez, beste horrenbeste. Kontratazio publikoei buruzko aipamenik ez du egiten Espainiaren txostenak, ezta zerbitzu digitalei buruz ere. «Egun, eta pandemiaren ondorioz, administrazio elektronikoa da herritarren eta administrazioaren arteko bide erabiliena, eta eremu horretan ezer gutxi egin du Espainiako Gobernuak». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194352/abuztutik-izan-den-kutsatu-kopururik-apalena-atzeman-dute-hegoaldean.htm | Gizartea | Abuztutik izan den kutsatu kopururik apalena atzeman dute Hegoaldean | Osakidetzak eta Osasunbideak 284 kasu zenbatu dituzte igandean, eta positiboen ehunekoa %4,8 izan da. 139 lagun daude ZIUetan erietxeraturik. | Abuztutik izan den kutsatu kopururik apalena atzeman dute Hegoaldean. Osakidetzak eta Osasunbideak 284 kasu zenbatu dituzte igandean, eta positiboen ehunekoa %4,8 izan da. 139 lagun daude ZIUetan erietxeraturik. | Egunetik egunera, koronabirusaren transmisioaren geldotzea gero eta agerikoagoa da Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean atzemandako positiboei dagokienez, azken zazpi hilabeteetako daturik apalena izan da Hegoaldean: 6.000 proba egin dira, eta 284 kasu zenbatu dituzte. Zehazki, adierazle hori abuztuaren 4an izan zen azken aldiz langa horretatik beherakoa, 224 positibo zenbatuta.
Lurraldez lurralde, Bizkaian detektatu dituzte kasu positibo gehien: 128. Hegoaldeko gainerako herrialdeetan, berriz, kasu kopuruak ez du inon gainditu 100 kasuen langa: Gipuzkoan, 72 kasu izan dira; Nafarroan, 42, eta Araban, berriz, 41.
Ospitaleei dagokienez, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 22 lagun ospitaleratu zituzten Hegoaldeko zentroetan gaitzarenagatik; horiek guztiak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erietxeratu zituzten; izan ere, Osasunbideak jakinarazi du atzo ez zela inor eraman ospitalera gaitzarengatik foru erkidegoan. Halaber, azken datuen arabera, oraintxe bertan 353 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetako gela arruntetan, eta 139 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194353/grebara-deitu-dute-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-sektore-publikoan-apirilaren-22rako.htm | Ekonomia | Grebara deitu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan apirilaren 22rako | Langile publikoek pairatzen dute behin-behinekotasun tasa handia salatu nahi dute, eta hilabete honetan hasiko dira mobilizazioekin. | Grebara deitu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore publikoan apirilaren 22rako. Langile publikoek pairatzen dute behin-behinekotasun tasa handia salatu nahi dute, eta hilabete honetan hasiko dira mobilizazioekin. | ELA, LAB, CCOO, SATSE, STEILAS eta ESK sindikatuek grebara deitu dituzte Araba, Bizkai, eta Gipuzkoako langile publikoak apirilaren 22rako. Euskal administrazioan diharduten langile publiko askoren behin-behinekotasun tasa salatu nahi dute protesta horren bidez. Deitzaileen ustez, egoera «gero eta kezkagarriagoa» da, eta behin-behinekotasuna, «onartezina». ELA sindikatuak urtarrilean jakinarazi zuenez, eta bere kalkuluen arabera, langile publikoen %40k ez dute kontratu finkorik, «50.000k baino gehiagok».
Greba deialdi baten zurrumurruak asteak zeramatzan bueltaka, eta sindikatuek gaur baieztatu dute. Grebaren bitartez, negoziazio kolektiboa indartu dadila nahi dute, eta erakunde guztiei egiten diete dei, «Jaurlaritzatik hasi eta herri txikieneko udaleraino». Kontratazioan behin-behinekotasuna gehiegikeriaz erabiltzen dela sinetsita daude, eta horren atzean zerbitzu publiko ugari pribatizatzeko asmoa dagoela. «Bide horretan, azken urteotan pribatizatuz joan diren zerbitzu publikoak kontaezinak dira, eta horietako asko ezinbestekoak dira bizitzari eusteko», kritikatu dute deitzaileek.
Horiek hala, grebara deitu dute apirilaren 22rako, baina mobilizazioak martxoaren 17an hasiko dira. Egun horretan elkarretaratzeak egingo dituzte Eusko Jaurlaritzak Lakuan duen egoitzaren aurrean, Gasteizen; Bizkaiko Foru Aldundian, Bilbon; eta Donostiako udaletxean. Horiez gain, mobilizazio gehiago antolatzeko asmoa dute. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194354/netflixeko-telesail-batean-estatu-independente-gisa-irudikatu-dute-euskal-herria.htm | Bizigiro | Netflixeko telesail batean estatu independente gisa irudikatu dute Euskal Herria | Etorkizunean girotuta dago telesaila, eta hondamendi latz baten ondorioz garatutako distopia bat du oinarri. Hondamendiaren ostean tribu ugari sortu dira, eta horietako bat da Euskal Herria. | Netflixeko telesail batean estatu independente gisa irudikatu dute Euskal Herria. Etorkizunean girotuta dago telesaila, eta hondamendi latz baten ondorioz garatutako distopia bat du oinarri. Hondamendiaren ostean tribu ugari sortu dira, eta horietako bat da Euskal Herria. | Hondamendi global baten ondorioz guztiz aldatu da Europa, eta, Europarekin batera, iraganean bere parte izan ziren herrialdeak. Tribu bihurtu dira herrialdeak; ofizialtasuna zuten herrialdeak, baina baita ofizialtasunik lortu ez zuten herrialdeak ere. Horixe da Tribes Of Europa telesailaren funtsa. Etorkizunean girotuta dago, 2074. urtean, eta hondamendi latz baten ondorioz garatutako distopia bat du oinarrian. Testuinguru horretan, Europaren patu hori aldatzeko lanean ari dira hiru anai, tribuen gidaritza horrekin hautsi eta elkarren aurka dauden «mikroestatu» horiek amaiarazteko.
Noticias de Navarra egunkariaren arabera, askotariko tribu horietako bat da Euskal Herria. Telesailean estatu independente gisa irudikatu dute, itzalaldi energetiko eta teknologiko baten ostean jaio zen tribu independente gisa. Europako Batasunaren zatiketa da hondamendi horren ondorio nagusi, eta, horren harira, «mikroestatu» deituriko tribuetan banatu dira herritar guztiak. Askotarikoak dira tribuok, eta sortzaileen esanetan, «sinesmen eta identitate propioak» dituzte.
Alemanian sortu eta ekoitzi dute filma, eta herrialde hori bera da telesailean agertzen diren inguru askotarikoetako bat. Hondamendiak erabat suntsitu duen Alemania bat marraztu dute ekoizpenean, eta herrialdearen batasuna hautsita, tribuak dira nagusi. Origins, Crimson edo Femen tribuak dira horietako zenbait, eta sinesmen eta helburu ugari dituzte.
Alemania zaharretik harago, baina, badira beste hainbat tribu, horien artean, Euskal Herria irudikatuko lukeen tribu bat. Noticias de Navarra egunkariaren arabera, hirugarren atalean aipatzen da lehenengo aldiz tribu hori, flandriar baten ahotan. Merkatari gisa bidaiatzen duela aipatzen du pertsonaiak, eta beste hainbaten artean, «Euskal Herria» eta «Hegoaldeko Erresuma» tribuen lurraldeak zeharkatu dituela. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194355/indarkeria-matxistaren-biktima-diren-emakumeentzako-telefonoan-1961-lagun-artatu-dituzte.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren biktima diren emakumeentzako telefonoan 1.961 lagun artatu dituzte | Konfinamenduaren ondorioz, protokoloa aldatu dute: emakumeei monosilaboekin erantzuteko aukera eman diete, gizonezkoa ez konturatzeko. Zerbitzura jotako 596 emakumek (%48,1) tratu txar fisikoa pairatu dute. | Indarkeria matxistaren biktima diren emakumeentzako telefonoan 1.961 lagun artatu dituzte. Konfinamenduaren ondorioz, protokoloa aldatu dute: emakumeei monosilaboekin erantzuteko aukera eman diete, gizonezkoa ez konturatzeko. Zerbitzura jotako 596 emakumek (%48,1) tratu txar fisikoa pairatu dute. | Satevi indarkeria matxistaren biktimentzako telefono bidezko arreta zerbitzuak 1.961 lagun artatu zituen iaz. Zehetasunak eman dituzte Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburu Beatriz Artolazabalek, zerbitzuaren koordinatzaile Oiane Zaratek, Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidak eta Gizarte Politiketako sailburuorde Lide Amilibiak, prentsaurreko batean. Zerbitzu horretara jo zuten gehienak (1.322) indarkeria matxistaren biktimak izan ziren, baina biktimen hurbileko 468 pertsonak eta 171 profesionalek ere deitu zuten laguntza eske 900-840 111 zenbakira.
Zerbitzu horren jarduna ere, beste gauza gehienak bezala, COVID-19aren pandemiak baldintzatu zuen 2020an. Halere, moldatzeko izandako gaitasuna azpimarratu du Artolazabalek: «Bagenekien 900-840 111 funtsezko zerbitzua zela, baina ezinbestekoa izan zen ia dena gelditu zen hiletan egokitzeko izan zuen gaitasuna». Izan ere, zerbitzua konfinamendu egoerara egokitzeko, aldaketa batzuk egin zituzten: protokoloa aldatu zuten, erasotzailearen aurrean deitzen zuten biktimek silaba bakarreko hitzen bidez erantzuteko, eta erasotzaileak deiaren arrazoia jakin ez zezan. «Horretarako, elkarrizketa klabea sortu zen, zuzeneko erantzunak errazteko», azaldu dute ohar bidez. Konfinamendu estuena igarota ere, protokolo horrek martxan jarraitzen du.
Hain zuzen, konfinamendu estuaren garaian —martxotik maiatzera—, erasotzailearekin bizi ziren 422 emakumek deitu zuten telefonora. Azaldu dutenez, horietako batzuek gizona erosketak egitera edo zaborra ateratzera joandako denbora baliatzen zuten horretarako. Gainera, beste 408 emakumek indarkeria edo mehatxuak jasaten zituztela salatu zuten, erasotzailearekin ez bizi arren.
Tratu txar fisikoak, ia erdiek
«Edozein emakume izan daiteke indarkeria matxistaren biktima, eta hori genero desberdintasunaren adierazpen nagusia da», gogorarazi du Artolazabalek. Esandakoak berresteko, hainbat datu ere eman dituzte: zerbitzuaren erabiltzaileen %73 «bertakoak» dira, eta horietako %52k enplegua daukate. Gainera, arreta jasotako emakumeen artean hamahiru haurdun zeuden, eta horiek guztiak ziren bikotearen edo bikotekide ohiaren indarkeriaren biktima.
Agerraldian nabarmendu dutenez, zerbitzura jotako indarkeria matxistaren kasu guztietan atzeman zuten indarkeria psikologikoaren «zantzuren bat», eta 596 emakumek (%48,1) tratu txar fisikoa ere pairatzen zuten. Bestelako indarkeria mota batzuk ere atzeman zituzten: 374 emakumek (%30,19) tratu txar ekonomikoak jasaten zituzten, eta 95 kasutan (7,7), tratu txar sexualak. Lurraldeari begira jarrita, Bizkaikoak ziren %55, Gipuzkoakoak %26 eta Arabakoak %6. Deien %3, berriz, ez ziren lurralde horietakoak, baina bertan bizi diren biktimen gertukoek deitu zuten. Izan ere, ez da derrigorrezkoa Satevira zuzenean biktimak berak deitzea: iaz, indarkeria pairatzen zuten 1.322 emakumek deitu zuten, baina baita biktimen hurbileko 468 pertsonak eta 171 profesionalek ere. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194356/ehz-jaialdia-uztailaren-2tik-4ra-egingo-dute.htm | Kultura | EHZ jaialdia uztailaren 2tik 4ra egingo dute | Lan talde bat martxan dago festibala nola egin pentsatzeko. Pandemiak baldintzak zaildu arren, antolatzaileek aurreratu dute jaialdiak 25 urte beteko dituela aurten, eta "ahal duten guztia" egingo dutela urtemuga ospatu ahal izateko. | EHZ jaialdia uztailaren 2tik 4ra egingo dute. Lan talde bat martxan dago festibala nola egin pentsatzeko. Pandemiak baldintzak zaildu arren, antolatzaileek aurreratu dute jaialdiak 25 urte beteko dituela aurten, eta "ahal duten guztia" egingo dutela urtemuga ospatu ahal izateko. | Ez dute zehaztu non izango den, ez eta egitarauaren gaineko beste xehetasunik eman ere. Oraingoz, data baino ez: uztaileko lehen asteburuan, hilaren 2tik 4ra, egingo dute aurtengo EHZ Euskal Herria Zuzenean festibala. Julen Oillarburu antolakuntzako kideak BERRIAri azaldu dionez, lan talde bat hasi da biltzen festibalari aurten zer forma eman erabakitzeko. Hainbat herriko etxerekin hitz egiten hasiak direla ere aurreratu du, lekua finkatzeko.
Kontzertuak, ikusgarriak, hitzaldiak... hasieran, ohi duten egitarau askotarikoa antolatzea da antolatzaileen asmoa, momentuko osasun neurriei egokituta. Oillarburuk azaldu duenez, tokiko taldeei emango diete lehentasuna hura osatzerakoan, baita pandemiagatik kaltetuak izan diren eragileei ere.
Jaialdia, gainera, 25. urtemugara helduko da aurten, eta ospatzen saiatzeko arrazoi erantsi bat dela iradoki du Oillarburuk. Iaz, ekainaren 26tik 28ra ziren egitekoak, Irisarrin (Nafarroa Beherea), baina bertan behera utzi behar izan zuten azkenean. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194357/sarkozyri-hiru-urteko-espetxealdia-ezarri-diote-ustelkeriagatik.htm | Mundua | Sarkozyri hiru urteko espetxealdia ezarri diote, ustelkeriagatik | Zigorraren bi urte gibelamenduarekin dira, eta, hortaz, Frantziako presidente ohiak soilik urtebete pasatu beharko luke kartzelan; halere, presondegian ez sartzeko aukerak izango ditu. Helegitea aurkeztuko duela jakinarazi du. | Sarkozyri hiru urteko espetxealdia ezarri diote, ustelkeriagatik. Zigorraren bi urte gibelamenduarekin dira, eta, hortaz, Frantziako presidente ohiak soilik urtebete pasatu beharko luke kartzelan; halere, presondegian ez sartzeko aukerak izango ditu. Helegitea aurkeztuko duela jakinarazi du. | Nicolas Sarkozy Frantziako presidente ohiari (2007-2012) hiru urteko espetxealdia ezarri diote, ustelkeriagatik eta trafiko influentziagatik. Halere, zigorraren bi urte gibelamenduarekin dira, eta, hortaz, soilik urtebeteko kartzelaldiari egin beharko dio aurre. Haren abokatu Thierry Herzogi eta Kasazio Auzitegiko epaile izandako Gilbert Aziberti ere zigor berberak jarri dizkiete.
Epaileek frogatutzat jo dute Frantziako presidente ohiak zin egin ziola Aziberti ahal zuena egingo zuela Monakoko postu garrantzitsu bat lor zezan, trukean hari buruz sekretupean zegoen informazio bat helarazten bazion; Christine Mee epailearen arabera, «ustelkeria itun bat» egin zutela dioten froga argiak egon dira.
Sarkozyk jakin nahi zuen zer egoeratan zen 2007. urteko presidentetzako hauteskundeetako kanpainaren finantzaketa irregularrari buruzko haren kontrako ikerketa. Ustez, garai hartan eskuindarren hautagai izan zenak dirua jaso zuen Muammar Gaddafi Libiako agintaria zenarengandik.
Auzitegiak zigortuari leporatu dio «[Frantziako] Errepublikako presidente ohi estatutua eta karguan zegoenean osaturiko harreman politiko eta diplomatikoen sarea erabili izana bere interes pertsonalen zerbitzura izandako epaile bat saritzeko».
Sententziaren arabera, Sarkozyk soilik urtebete pasatu beharko luke kartzelan. Halere, hori saihesteko aukerak izango ditu, hamabi hilabeteak beste baldintza batzuekin beteta; kasurako, etxean konfinatuta edo eskumuturreko elektroniko batekin. Frantziako estatuburu izandakoak jakinarazi du helegitea aurkeztuko duela ezarri dioten zigorraren aurka; fiskaltzak lau urteko kartzelaldia eskatu zuen, bi urteko gibelamenduarekin.
Epaitu duten kasuari Bismouth auzia esaten diote, 2014an jakin baitzuten Frantziako presidente ohiak beste linea bat zuela kontratatua Paul Bismouth izena erabilita; zenbaki hori erabili zuen abokatuarekin gaiari buruz hitz egiteko, akusazioaren arabera.
Gaurko zigorrak eragina izango du Frantziako estatuburu ohiaren etorkizun politikoan. Datorren urteko presidentetzarako hauteskundeei begira, LR Errepublikanoak alderdiko sektore batzuek nahi dute hura izan dadila hautagaia, nahiz eta 2012ko bozak galdu egin zituen bigarren itzulian, eta 2016koei begirako primarioetan presidentegai aukeratu ez zuten arren.
Eskuindarrak hautagai sendo baten faltan daude, eta, nahiz eta kargudun batzuek beren burua aurkeztu duten, askok begi onez ikusten dute Sarkozy berriz aurkeztea, herritar askoren artean ospe handia duelako eta oinarri elektoral fidela duelako.
Beste epaiketa bat hilaren 17an
Beste hainbat kasuren artean, Sarkozyk Bygmalion afera entzutetsuari ere egin beharko dio aurre: 2012ko presidentetzarako hauteskundeetako kanpainan finantzaketa irregularra izatea leporatu diote —Alderdi Sozialistako François Hollanderen aurka galdu zuen bigarren itzulian—.
Epaiketa horretan argituko dute UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunak eta Bygmalion komunikazio enpresak faktura faltsuak sortu ote zituzten 20,5 milioi euroko gainkostua ezkutatzeko; izan ere, alderdiek gehienez 22,5 milioi euro gasta ditzakete kanpainan. Epaiketa hilaren 17an abiatuko dute.
Bigarren aldia da Frantziako presidente ohi bat zigortu dutela. Jacques Chirac agintea utzi eta lau urtera zigortu zuten (2011), Parisko auzapez zenean (1977-1995) egindako ekintzengatik —fikziozko enpleguak sortuz diru publikoa desbideratzea egotzi zioten—. Bi urteko espetxe zigorra ezarri zioten, gibelamenduarekin, eta ez zuten kartzelan sartu. Aldiz, Sarkozy ustelkeriagatik epaitu duten V. Errepublikako lehen estatuburua izan da. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194358/kataluniako-fiskaltzak-auzitara-eramango-du-parlamentuko-mahaia-monarkia-gaitzesteagatik.htm | Mundua | Kataluniako Fiskaltzak auzitara eramango du Parlamentuko Mahaia, monarkia gaitzesteagatik | Desobedientzia egotzi diete joan den legegintzaldian Kataluniako Parlamentuko presidente izandako Roger Torrenti eta mahaiko kide subiranistei, Espainiako Auzitegi Konstituzionalari jaramonik ez egiteagatik. | Kataluniako Fiskaltzak auzitara eramango du Parlamentuko Mahaia, monarkia gaitzesteagatik. Desobedientzia egotzi diete joan den legegintzaldian Kataluniako Parlamentuko presidente izandako Roger Torrenti eta mahaiko kide subiranistei, Espainiako Auzitegi Konstituzionalari jaramonik ez egiteagatik. | Kataluniako Fiskaltzaren arabera, Kataluniako Parlamentuak legez kanpoko bi ebazpen onartu zituen joan den legegintzaldian: bat, autodeterminazio eskubidearen aldekoa, eta bestea, monarkia gaitzesten zuena. Fiskalek azaldu dutenez, parlamentuko idazkari nagusiak eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak jakinarazi zieten legez kanpokoak zirela ebazpen horiek, baina ez zien jaramonik egin Parlamentuko Mahaiak.
Hori dela eta, fiskaltzak auzitara eramango ditu Roger Torrent joan den legegintzaldian parlamentuko presidente zena eta mahaiko gainontzeko kide subiranistak: ERCko Adriana Delgado, eta JxCko Josep Costa eta Eusebi Campdepadros. Desobedientzia egozten diete laurei, Auzitegi Konstituzionalari entzungor egiteagatik.
Fiskaltzak Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusian jarri du salaketa; izan ere, joan den otsailaren 14ko hauteskundeetan berriro eskuratu zuten eserlekua Torrentek eta Campdepadrosek; ondorioz, forudunak dira oraindik ere biak. Jose Joaquin Perez de Gregorio eta Assumpta Pujol fiskalen arabera, konstituzionalak zuzenean eman zizkion abisuak Torrenti, 2019ko urriaren 10ean eta 16an; argi jakinarazi zioten presidentearen betebeharra zela parlamentuan aurkezten zen legez kanpoko edozein egitasmo eragoztea.
Fiskalek diotenez, jakinaren gainean egonda ere, parlamentuko mahaiak onartu egin zuen urriaren 22an ERCk, JxCk eta CUPek aurkeztutako ebazpen bat. Hiru alderdiek honela zioten idatzian: «Parlamentuak diputatuek nahi bezainbestetan babestuko dute autodeterminazio eskubidea, baita Kataluniako herriak bere etorkizun politikoa erabakitzeko duen subiranotasuna ere». Ebazpen berak bazuen beste puntu bat, zioena diputatuek nahi bestetan gaitzetsi ahalko zutela monarkia. Parlamentuak 2019ko azaroaren 26an onartu zuen ebazpen hori.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 2015eko azaroaren 9an onartu zuen agindu bat, esanez debekatu egin behar zela «bide orri independentista garatzen» lagun zezakeen edozein ebazpen.
Monarkiaren ustelkeria ezkutatzeko saiakera
Torrentek fiskaltzaren erabakia jakin bezain pronto idatzi du Twitterren. Parlamentuko presidentearen arabera, salaketa ez da «Espainiako monarkiaren ustelkeria ezkutatzeko saiakera bat» besterik: «Parlamentuan edozertaz hitz egitea bermatu dugu guk, eta horrela izan behar du aurrerantzean ere. Eztabaidak estaltzen saiatzen diren arren, ezin dituzte ezkutatu monarkiaren ustelkeria kasuak, ezta autodeterminazioa defendatzen jarraituko dugun eskubide bat dela ere».
Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak ere babesa erakutsi die mahaiko kideei, eta salaketa demokraziaren aurkako eraso bat dela adierazi du: «Berdin du nork agintzen duen Madrilen: Kataluniako proiektu demokratikoa suntsitu nahian jarraituko dute». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194359/nafarroako-parlamentuak-exijitu-du-sakonki-iker-daitezela-zabalzari-buruzko-audioak.htm | Politika | Nafarroako Parlamentuak exijitu du «sakonki» iker daitezela Zabalzari buruzko audioak | Parlamentariek aho batez onartu dute Mikel Zabalza torturatuta hil zutela dioten audioak argitu daitezela. Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketa dakarte audioek. | Nafarroako Parlamentuak exijitu du «sakonki» iker daitezela Zabalzari buruzko audioak. Parlamentariek aho batez onartu dute Mikel Zabalza torturatuta hil zutela dioten audioak argitu daitezela. Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketa dakarte audioek. | Nafarroako Parlamentuak Mikel Zabalzaren kasua argitzeko eskatu du gaur aho batez onarturiko adierazpen instituzional batean. Joan den astean zabalduriko Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketetako audioetako edukia «sakonki ikertzea» galdegin du, hain zuzen. Elkarrizketa horretan entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri erran zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie».
EH Bilduk, Ahal Duguk eta Ezkerrak proposaturiko testuan zehazten denez, «Mikel Zabalza gaztearen heriotzaren inguruko egia jakiteko» beharrezkoa da audio horietako edukia ikertzea. Navarra Sumak ere babestu du adierazpena, eta alderdi horretako parlamentari Carlos Perez Nievasek zehaztu du botere judizialak ebatzi beharko duela «gai horrekiko egoki ikusten duena». Ainhoa Unzu PSNko parlamentariak, berriz, adierazi du adierazpena babestu dutela uste dutelako «ikerketa eta gertaturikoaren argipena ahalbidetu» behar dela. Maria Solana Geroa Baiko parlamentariak azpimarratu du aho batez egin duela Parlamentuak adierazpenaren alde: «Horrek Parlamentuaz irudi ona ematen du, zeinak egia, justizia eta erreparazioaren alde dagoen Nafarroako gizartea ordezkatzen duen». EH Bilduko Bakartxo Ruizek ere txalotu egin du Parlamentu osoak adierazpenarekin bat egin izana, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio gertaturikoaren ardura har dezala: «Audioek erakusten dute tortura helburu politikoekin eta sistematikoki erabili dela, eta zigorgabetasun osoz ezkutatu dela». |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194360/kalamua-erregulatzeko-legea-prestatzen-hasiko-da-erc.htm | Mundua | Kalamua erregulatzeko legea prestatzen hasiko da ERC | ERCk salatu du PSOE eta Unidas Podemos alderdiek ez dutela aurrerapausorik eman kalamuaren legea erregulatzeko, eta, gauzak horrela, beren lege propioa prestatzen hasiko direla aurreratu dute. | Kalamua erregulatzeko legea prestatzen hasiko da ERC. ERCk salatu du PSOE eta Unidas Podemos alderdiek ez dutela aurrerapausorik eman kalamuaren legea erregulatzeko, eta, gauzak horrela, beren lege propioa prestatzen hasiko direla aurreratu dute. | Espainian ezkerreko gobernua osatu zenetik kalamua erregulatzeko legea sortzeko bidean aurrerapausorik eman ez dela iritzita, ERC lege proiektua idazten hasiko dela aurreratu du Marta Rosique Espainiako Kongresuko ERCko parlamentariak. Egun, Espainian Francoren diktaduraren garaiko legea dago indarrean, eta legedi hori atzean utzi eta kalamua ikerketarako eta osasun terapietarako ekoiztea baimendu nahi du ERCk.
Ezkerreko gobernua sortu zenetik bertatik piztu zen kalamua erregulatzeko lege bat onartzeko esperantza, eta, orain arte horretarako nahikoa urrats egin ez dela iritzita, bere lege propioa prestatzen hasiko direla aurreratu du Rosiquek. Público egunkariari egindako adierazpenetan nabarmendu du Rosiquek gobernua osatzen duten alderdiek legerik aurkezten badute beraiek aurkeztuko dutela, nahiz eta ez duen zehaztu horretarako bertze indarren batasuna bilatuko duten edo beraiek bakarrik aurkeztuko ote duten lege proposamena.
ERCrena ez da kalamuaren kontsumoa eta ekoizpena arautzeko ahalegin bakarra. Iazko ekainean, EAJk Osasun Batzordearen barruan azpibatzorde bat sortzeko eskaera egin zuen, bertze herrialde batzuetan marihuanaren erabilera terapeutikoa legeztatzeko asmoz egin diren kalamu medizinalaren erregulazio programak aztertzeko. Gobernuaren erantzuna argia izan zen: arriskutsua da kalamua osasun arrazoietarako erregularizatzea, eta hori egin aurretik beharrezkoa da entsegu klinikoak egitea.
Unidas Podemosek «abiapuntutzat» jo zuen Gobernuaren erantzuna, eta irailean bertan iragarri zuen lege integralaren proposamena prestatzen hasi zela. Bertan, kalamuaren aisialdirako erabilera eta erabilera terapeutikoa arautu bide zituen. Aurretik aurkeztutako lege proposamena egokitu eta PSOErekin adosteko konpromisoa zutela nabarmendu zuten Unidas Podemosetik, eta eta legengintzaldi hau ezarri zuten epetzat. Oraindik, ordea, ez dute lege proposamenik aurkeztu. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194361/londresen-tamaina-duen-iceberg-bat-askatu-da-antartikan.htm | Mundua | Londresen tamaina duen iceberg bat askatu da Antartikan | 1.270 kilometro karratu ditu askatu den izotz zatiak. Duela hamar urte azaldu ziren lehen pitzadurak, eta ostiralean hasi zen askatzen izozmendia. | Londresen tamaina duen iceberg bat askatu da Antartikan. 1.270 kilometro karratu ditu askatu den izotz zatiak. Duela hamar urte azaldu ziren lehen pitzadurak, eta ostiralean hasi zen askatzen izozmendia. | 1.270 kilometro karratuko iceberg erraldoi bat askatu da Antartikan, Wedell itsasoan. Zientzialariek duela hamar urte atzeman zituzten lehen pitzadurak izozmedian, eta ostiralean hasi zen askatzen. Brunt izotz geruzatik askatu da, eta azken hamarkadan izotz geruza horretatik bereizi den hirugarrena da.
Askatutako zatia BAS British Antartic Survey ikerketa taldearen Halley VI estazio zientifikotik 20 kilometrora dago, eta, hori dela eta, estazioan lan egiten zuten hamabi zientzialariak handik atera zituzten otsailaren erdialdean. BASeko zuzendari Jane Francisek nabarmendu duenez, aspalditik susmatzen zuten izotz zatia bereiziko zela, eta, horregatik, ikerketa taldea prest zegoen edonoiz handik alde egiteko.
Orain, ikerketa taldea aztertzen ari da izotzak nora joko duen hemendik aitzinera. Francisek nabarmendu duenez, bi hipotesi dituzte izotzaren norabideari buruz: egungo tokitik aldenduko delako hipotesia, eta Brunt geruzatik mugitu gabe geratuko delakoa. Askatutako izotz zatia aztertzeaz arduratuko da hemendik aitzinera taldea, eta, gainera, gainerako geruzan duen eragina ere ikertuko dute.
2017an oraingoa baino izotz geruza handiagoa askatu zen Wedell itsasoko mendebaldean. Orduko hartan, hainbat zatitan puskatu zen izotz puska erraldoia, eta, zientzialarien arabera, egunero 2,5 zentimetro urtzen ari dira zati bakoitzetik. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194362/osasun-egoerara-egokitu-dute-emakume-master-cupeko-binakakoa.htm | Kirola | Osasun egoerara egokitu dute Emakume Master Cupeko binakakoa | Pilota mistoko eta gozoko binakako txapelketa jokatu beharrean, mistoko binakako masterra jokatuko dute. Zortzi bikotek hartuko dute parte; hiru asteburutan jokatuko dute, eta finala apirilaren 4an izango da, Irunen | Osasun egoerara egokitu dute Emakume Master Cupeko binakakoa. Pilota mistoko eta gozoko binakako txapelketa jokatu beharrean, mistoko binakako masterra jokatuko dute. Zortzi bikotek hartuko dute parte; hiru asteburutan jokatuko dute, eta finala apirilaren 4an izango da, Irunen | Beste hamaika kirol lehiaketak aurretik egin bezala, Emakume Master Cupek ere egokitu behar izan du koronabirusaren pandemiak eragindako osasun egoerara. Hala, antolatzaileek hainbat aldaketa egin behar izan dituzte ezinbestean aurrera egiteko. Aldaketa nagusia da aurten, ohiko pilota gozoko eta mistoko Laboral Kutxa BinakakoTxapelketa jokatu beharrean, pilota mistoko Binakako Laboral Kutxa Masterra jokatuko dutela.
«Pena» dute antolatzaileek, 80 pilotarik eman baitzuten izena pilota gozoarekin aritzeko, eta 28k mistoarekin, baina azpimarrtu dute indarrean dauden mugimentu murrizketekin «ezinezkoa» izan dela txapelketa handi eta luze bat osatzea eta, lehiari eusteko, Eusko Jaurlaritzarekin formatu murriztu batean goi mailako txapelketa bat antolatzea adostu dutela.
Hamasei pilotari bakarrik ariko dira, zortzi bikotetan banatuta: A multzoan, Etxebeste-Olatz Ruiz de Larramendi; Amaia Aldai-Leire Aldai; Iera Agirre-Maite Ruiz de Larramendi; eta Aldaregia-Mendizabal ariko dira; eta B multzoan, Garai-Orbegozo; Larrarte-Urkizu; Arrizabalaga-Naroa Agirre; eta Ruiz de Infante-Bergara. Hiru asteburutan jokatuko da: final-laurdenak, larunbat honetan, Asteasun (Gipuzkoa); finalerdiak, hilaren 20an, Irunen (Gipuzkoa); eta finala, apirilaren 4an, Irunen. |
2021-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/194363/agerraldi-bat-atzeman-dute-santa-marina-ospitalean.htm | Gizartea | Agerraldi bat atzeman dute Santa Marina ospitalean | Orotara, sei baheketa egin dituzte, eta solairu bat itxi dute. | Agerraldi bat atzeman dute Santa Marina ospitalean. Orotara, sei baheketa egin dituzte, eta solairu bat itxi dute. | COVID-19ren agerraldi bat atzeman dute Bilboko Santa Marina ospitalean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak azaldu duenez, duela hamar egun eman zuen positibo pertsona batek, baina ez dute zehaztu guztira zenbat diren.
Agerraldi bat dela jakinarazi berri dute, eta hainbat neurri hartu dituzte aurre egiteko: hiru baheketa egin dituzte gaixoen artean, bi langileen artean eta bat bosgarren solairuko laguntzaileen artean; bosgarren solairua itxi egin dute, baita garbitu eta desinfektatu ere; eta kontaktu estuei berrogeialdia ezarri diete. Osasun Sailak ziurtatu duenez, baheketen eta kontaktu estuen jarraipenaren bidez lortu dute positiboak identifikatzea.
Agerraldia eragin duena COVID-19aren zer aldaera den ere aztertuko dute. Gainera, Osasun Sailak nabarmendu du neurriak hartzen jarraitzeko asmoa dutela.
Txertaketen harrabotsa
Orain COVID-19aren agerraldia bada ere Santa Marina ospitalean ezinegona sortu duena, txertaketak eragin zuen harrabotsa urtarrilaren amaieran. Izan ere, Eduardo Maiz Bilboko Basurtu ospitaleko zuzendariak eta Jose Luis Sabas Santa Marina erietxekoak dimisioa eman zuten, Osakidetzak ezarritako protokoloa bete ez eta COVID-19aren aurkako txertoa jarri zutelako. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.