date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194832/danimarkan-norvegian-eta-islandian-astrazenecaren-txertoa-jartzeari-utzi-diote.htm | Gizartea | Danimarkan, Norvegian eta Islandian AstraZenecaren txertoa jartzeari utzi diote | «Tronbosi kasu larriak» atzeman dituztela argudiatuta hartu dute erabakia. Sendagaien Europako Agentziak txertoa ematen jarraitzea gomendatu du: «Txertatutakoen gertakari tronboenbolikoen kopurua ez da biztanleria orokorraren kopurua baino handiagoa». | Danimarkan, Norvegian eta Islandian AstraZenecaren txertoa jartzeari utzi diote. «Tronbosi kasu larriak» atzeman dituztela argudiatuta hartu dute erabakia. Sendagaien Europako Agentziak txertoa ematen jarraitzea gomendatu du: «Txertatutakoen gertakari tronboenbolikoen kopurua ez da biztanleria orokorraren kopurua baino handiagoa». | Danimarkak, Norvegiak eta Islandiak eten egin dute AstraZenecaren txertoaren erabilera. Danimarkako Osasun Zuzendaritza Nagusiak jakinarazi duenez, behin-behineko erabakia da, eta hamalau egunerako hartu dute. Arrazoia ere azaldu dute: «Tronbosi kasu larriak» atzeman dituzte. Gainera, horietako bat heriotza batekin lotuta egon daitekeela uste dute. Halere, nabarmendu dute oraindik ezin dela ziurtatu AstraZenecaren txertoa hartzea eta tronbosia lotuta daudenik. Bitartean, gaur erabakiko dute Hego Euskal Herrian txerto hori 55 urtetik gorakoei ere jarri ala ez.
«Kontuz» jokatzeko erabakia hartu dutela azaldu du Danimarkako Osasun Zuzendaritza Nagusiko zuzendari Soren Brostromek: «Danimarkako historiako txertaketa kanpainarik handienean eta garrantzitsuenean gaude; lor ditzakegun txerto guztiak behar ditugu. Horregatik, ez da erabaki erraza bat bertan behera uztea, baina kontuz erreakzionatu behar dugu balizko ondorio larrien ebidentzia dagoenean». AstraZenecaren txertoa «segurua eta eraginkorra» dela ziurtatzen duten dokumentuak badaudela esan du, baina «geldialdi bat» egitea erabaki dutela, balizko nahi gabeko ondorioen inguruko informazioa dela eta.
Danimarka izan da erabakia hartzen lehena, eta erabaki bera hartu dute atzetik Norvegiak eta Islandiak. Nahi gabeko ondorioak ikertu behar direla uste du Geir Bukholm Norvegiako Osasun Publikoko Institutuko infekzioen zuzendariak: «Itxaron egin behar dugu, jakiteko ea loturarik badagoen txertoaren eta tronbosi kasu hauen artean». Norvegiak, gaur-gaurkoz, ez du txertoarekin lotura izan dezakeen tronbosi kasurik atzeman, baina itxarotea erabaki du, Sendagaien Europako Agentziak koagulazio arazoei buruzko txostenak aztertu arte. Agentziak, ikertu ostean, txertoa ematen jarraitzea erabaki du: «Txertatutakoen gertakari tronboenbolikoen kopurua ez da biztanleria orokorraren kopurua baino handiagoa». Datuak eman dituzte esandakoa berresteko: Europako Batasunean bost milioi pertsonari jarri diete txertoa, eta atzo arte gisa horretako 30 gertakari jakinarazi dituzte.
Italiak, Austriak, Estoniak, Lituaniak, Letoniak eta Luxenburgok, berriz, AstraZenecarekin egitekoa duten txertaketa guztiak ez, baina sail batekin egitekoak zituztenak bertan behera uztea erabaki dute, koagulazio arazoekin lotuta egon daitekeelakoan. Sendagaien Europako Agentziak atzo zabaldutako informazioan esan zuenez, ez dute uste arazo zehatzik dagoenik Austriak igandean prebentzio neurri gisa kendu zuen AstraZeneca txertoaren sail batekin.
Euskal Herrian, oraingoz, ez dute jite horretako erabakirik hartu. Gainera, gaur erabakiko dute Hegoaldean botika etxe horren txertoa 55 urtetik gorakoekin ere erabiltzea. Iparraldean, martxoaren hasieratik ari dira 65 urtetik gorakoei ere jartzen. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194833/googleren-itzulgailuaren-genero-estereotipoak-agerian-utzi-dituzte-euskara-eta-finlandiera-erabilita.htm | Gizartea | Googleren itzulgailuaren genero estereotipoak agerian utzi dituzte euskara eta finlandiera erabilita | Hizkuntzotan generorik markatzen ez dituzten esaldiak eman dizkiote gailuari, ingelesera itzultzeko, eta adimen artifizialak ohiko genero rolen estereotipoak agertu ditu. | Googleren itzulgailuaren genero estereotipoak agerian utzi dituzte euskara eta finlandiera erabilita. Hizkuntzotan generorik markatzen ez dituzten esaldiak eman dizkiote gailuari, ingelesera itzultzeko, eta adimen artifizialak ohiko genero rolen estereotipoak agertu ditu. | Esti Diaz biologoa da, eta itsasoak eta elikagaiak aztertzen dituen AZTI erakundean dabil lanean. Normalean angulen biologia ikertzen du, baina gaur beste zerbait arrantzatu du: Google Translate zerbitzua mugitzen duen adimen artifizialak dituen genero aurrejuzguak. Euskara erabili du amu gisa.
Keir Finlow-Bates Finlandiako ingeniariak sare sozialetan argitaraturiko mezu batetik abiatu da Diaz. Mezu horretan, finlandiarrak Google Translaterekin eginiko esperimentu baten berri eman du: «Finlandierak ez du generoa markatzen duten izenordainik: [ingelesezko] he/she finlandieraz hän da, besterik gabe». Euskaldun orok ere erraz ulertuko duen egoera azaldu du: «Zerbaitengatik garrantzitsua baldin bada jakitea gizonezko batez edo emakumezko batez dela kontua, testuinguruaren bidez ulertu behar duzu». GoogleTranslate itzulgailu automatikoak gauza bera egiten duela azaldu du ingeniariak, eta proba baten bidez erakutsi du adimen artifizialaren arrazoibidea genero estereotipoz kutsaturik dagoela.
Esaldi zerrenda bat eman dio finlandiarrak Google Translateri: «Bera Triste dago», «Berak Arrakasta du», «Berak haurrak zaintzen ditu»... Horietan guztietan, generorik gabeko hän izenordea da bera hori. Beraz, sistemak ez daki emakume bat edo gizon bat den esaldiaren protagonista. Baina, ingelesez, derrigorrezkoa da izenordain bat ematea: kasu honetan, he gizonezkoentzat, she emakumezkoentzat, eta it neutroa. Google Translatek, huts egin gabe, gizarteak emakumezkoei eta gizonezkoei ezarri ohi izan dizkion rolak eta estereotipoak banatu ditu.
Diazek, orduan, aukera ikusi du esperimentu bera euskararekin egiteko, eta probak baieztatu egin du aurrejuzgua badagoela: auto bat gidatzen badu, gizonezkoa da; haurrak zaintzen baditu, emakumezkoa; erizaina emakumea da; ikertzailea, berriz, gizona.
Umorez nabarmendu du Diazek adimen artifizialak emaniko erantzunetako bat: maitatu, emakumezkoek maitatzen dituzte gizonezkoak, zeren eta gizonezkoek, maitatzekotan, euren burua maitatzen dute.
Sistema guztien ahulezia
«Adimen artifizialaren olatua gizarte esparru orotara ari da iristen, eta, eraldaketa digitala bizkortzeko ezinbesteko teknologia multzoa bilakatu arren, aho biko ezpata izan daiteke», idatzi dute Elhuyarreko Itziar Cortes Etxabek eta Josu Aztiria Urtaran adituek hil honetan bertan plazaraturiko Elhuyar aldizkarian. «Norabide egokia emanez gero, gure gizartearen muinean dauden egiturazko arazoak eta arrakalak konponbidean jartzeko potentzialitate handia duela sinetsita gaude; baina, era berean, desberdintasunak eta estereotipoak are gehiago handitzeko arriskuak ez dira gutxi, adibidez, emakume eta gizonen artekoak».
Izan ere, adimen artifizialeko sistemak aurretik dagoen informazioarekin elikatzen dituzte, gero euren kabuz erabakiak har ditzaten, esaterako, esaldi bat itzultzeko. Zein da arazoa, ordea? Genero, arraza eta bestelako aurrejuzguz kutsaturiko informazioarekin elikatu baduzu sistema, haren erabakietan ere sumatu egingo dela hori. Ingeniariek esaldi honekin laburbiltzen dute arazoa: «Zaborra sartzen bada, zaborra ateratzen da». Oso arriskutsua da, gainera, sistema automatikoen kasuetan: ez dutenez kontzientziarik konturatzeko, litekeena da denborarekin estereotipoak are gehiago indartzea, apaldu beharrean.
Sistema horien guztien ahulezia da. BERRIAk saioa egin du Eusko Jaurlaritzak eraturiko itzultzaile neuronalarekin, eta Elhuyarren beraren itzultzaile automatikoarekin.
Finlow-Batesek Google Translaten sarturiko zerrenda berarekin, hauek dira itzultzaile neuronalaren emaitzak:
He 's sad. It 's a success. She looks after the kids. He 's going to work. He 's poor. He 's rich. He 's a nurse. He 's a doctor. She's a hairdresser. He bought clothes. He bought the car.
Gailuak ez du erizaina emakumezkotzat automatikoki eman, baina, bai, ordea, ile apaintzailea eta haur zaintzailea. Joera handiagoa du, halere, esaldi gehiagotan gizonezkoak egiteko protagonista: zortzi gizon izenordain eman ditu, bi emakumezko, eta neutro bat.
Elhuyarrekoak hau eman du:
He is Sad. He is Successful. He cares for children. She will work. He is poor. He is rich. She is a nurse. He is a doctor. He is a hairdresser. He buys clothes. He buys his car.
Hor ere, emaitzek ez dute Google Translaten adinako estereotiporik agertzen, baina, berriz ere, gizon izenordain gehiago emateko joera agertzen da.
Cortesek eta Aztiriak Elhuyar aldizkarian azaldu dutenez, «emakumeen presentzia neurtzeko, testuen meatzaritzarekin lotutako teknikak erabili ditugu zenbait hedabidetan». Horretarako, egitasmoak dituzte martxan Behategiarekin, BERRIArekin eta Emakunderekin, «hedabideetan argitaratutako testuetan emakumeen presentzia kuantifikatzeko eta neurtzeko, adimen artifizialeko teknikak erabiliz». Aurrerago, emakume eta gizonei esleitzen zaizkien rolak identifikatzeko teknikak lantzeko asmoa dutela adierazi dute.
Googlek ere iazko udaberrian iragarri zuen genero aurrejuzguei aurre egingo dien adimen artifiziala sartuko zuela Google Translaten. «Konpromisoa hartu dugu genero aurrejuzguei aurre egiteko Google Translaten», idatzi zuen Google Researcheko ingeniariburu Melvin Johnsonek. Hizkuntza bikoteekin ari da konpainia sistema ezartzen. Apirilean, ingelesetik gaztelerarako itzulpenetan jarri zuen, eta finlandieratik, hungarieratik eta persieratik ingeleserakoan. Bistan denez, finlandieratik eta euskaratik ingelesera itzultzean ez dute oraindik genero aurreiritziak kentzea lortu. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194834/saharako-hainbat-umek-eskutitz-bat-bidali-diote-joe-bideni.htm | Mundua | Saharako hainbat umek eskutitz bat bidali diote Joe Bideni | Sahara herri gisa onar dezala eskatu diote Mendebaldeko Saharako hainbat haurrek Bideni. Errefuxiatuen kanpamentuetara gonbidatu dute, egoera bertatik bertara ikusteko. | Saharako hainbat umek eskutitz bat bidali diote Joe Bideni. Sahara herri gisa onar dezala eskatu diote Mendebaldeko Saharako hainbat haurrek Bideni. Errefuxiatuen kanpamentuetara gonbidatu dute, egoera bertatik bertara ikusteko. | Saharako errefuxiatuen kanpalekuetan bizi diren hainbat haurrek gutun bat bidali diote Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidenteari, Sahara herri gisa onar dezan. «Espero dugu zu ez izatea aurreko presidentea bezalakoa, Sahara Marokoren zati bat dela esaten zuen hori bezalakoa, hori ez delako egia». Donald Trumpek, Bidenen aitzineko presidenteak, Mendebaldeko Sahara Marokoren zati bat zela erran zuen, presidentetza utzi aurretik, eta lurrikara politikoa eragin zuen horrek.
«Gu errefuxiatuen kanpamentuetako neska-mutilak gara, eta 45 urte daramatzagu hemen. Pobreak gara gure lurralderik ez dugulako eta Donald Trumpek gure ametsa hautsi zuelako, baina orain esperantza dugu zuregan, erbesteaz nekatuta gaude eta». Idatzi diote haurrek Bideni.
Haurrek Bideni idatzi diote beren herrira itzuli nahi dutela, eta hango arnasa hartu nahi dutela. Laguntza eskatu diote horretarako: «Gure lurraldean bizi nahi dugu, eta bakean bizi nahi dugu, eta ez dugu gerra gehiagorik nahi munduan; are gutxiago hemen».
Bideni gutuna bidali dioten haurretako bat.
Beren bizitzaren nondik norakoen berri eman diote haurrek Bideni, eta kontatu beren anaiak eta aitak gerrara joan behar izan direla Marokok Mendebaldeko Saharan jendea jotzen, kartzelatzen eta hiltzen duelako. «Zuk erokeria hau geldiarazten ahal duzu; urteak daramatzagu bakeari eusten eta erreferendumaren zain», esan diote.
«Eskutitz hau idazten dizugu zure laguntza eskatzeko, gure lurraldera itzultzen laguntzeko, mesedez, gure kaleetan barna paseatu nahi dugulako, zeruko izarrak ikusi eta gure lurraldean zahartu ahal izateko. Ez dugu nahi gure aitona-amonei gertatutakoa guri gertatzerik, gure lurraldean lurperatuak izan gabe hil baitziren», idatzi diote.
Haurrek errefuxiatuen guneetara gonbidatu dute Biden, beraiekin tea hartzeko eta «askatasunez bere lurraldera itzuli nahi duen herri bat» direla esateko.
Bideni bidalitako gutunean haurrek egindako sinadurak. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194835/motorzale-bat-hil-da-berrizen-izandako-istripu-batean.htm | Gizartea | Motorzale bat hil da Berrizen izandako istripu batean | Ezbeharra 15:20 aldera gertatu da. Motorrak kamioi bat jo du. | Motorzale bat hil da Berrizen izandako istripu batean. Ezbeharra 15:20 aldera gertatu da. Motorrak kamioi bat jo du. | Motorzale bat hil da Berrizen (Bizkaia), kamioi bat jota. Istripua BI-633 errepidean izan da, Durangorako noranzkoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 15:20 aldera gertatu da ezbeharra.
Ertzaintza istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194836/presoak-txertatzeko-presazko-protokolo-bat-eskatu-du-etxerat-ek.htm | Gizartea | Presoak txertatzeko «presazko protokolo» bat eskatu du Etxerat-ek | Euskal presoen senideen elkartearen ustez, «guztiz desegokia» da presoen txertaketa atzeratzeko Eusko Jaurlaritzak hartutako erabakia. Gogorarazi dute presoak «arrisku handiko taldea» direla. | Presoak txertatzeko «presazko protokolo» bat eskatu du Etxerat-ek. Euskal presoen senideen elkartearen ustez, «guztiz desegokia» da presoen txertaketa atzeratzeko Eusko Jaurlaritzak hartutako erabakia. Gogorarazi dute presoak «arrisku handiko taldea» direla. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak presoak txertatzeko «presazko protokolo bat» ezar dezatela eskatu die Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari, eta Espainiako Gobernuari galdegin dio preso guztientzako txertaketa plan bat jar dezala. Izan ere, elkarteak salatu du Eusko Jaurlaritzak atzeratu egin duela presoen txertaketa, eta hori «guztiz desegokia» dela deitoratu du: «Azaldu den bezala, erabaki hori aurrerago hartuko da, txertoen eskuragarritasunaren arabera eta adin segmentuekin lotutako irizpideak kontuan hartu gabe». Etxerat-ek oroitarazi du presoak «arrisku handiko taldean» daudela, eta, beraz, lehentasunez txertatu beharko lituzketela: «Erabilera komuneko espazio oso itxiak partekatzen dituzten pertsonak dira, kutsatze faktoreak biderkatzen zaizkielarik, eta, gainera, oso neurri murriztaileak aplikatu zaizkie».
Gogorarazi dutenez, Martutenen, Basaurin eta Iruñean etenda dauzkate aurrez aurreko bisitak, Espainiako Estatuko espetxe gehienetan bezala. Zaballan, berriz, hamabi pertsonari eragin zien agerraldi bat detektatu zuten urtarrilean.
Etxerat-ek salatu du «inoiz» ez dela «bermatu» preso dauden pertsonen «segurtasuna», ezta oraindik osasuna babesteko neurririk ezarri ere, «hala nola, kalitatezko musukoak emanez kopuru egokian, baita beste osasun elementu batzuk ere».
Frantziako Gobernuari dagokionez, kartzeletara iristean senideei test azkar eta doakoak egiteko proposamena berretsi du elkarteak. Frantziako zein Espainiako estatuetako espetxeetan bisitak berreskura daitezela galdegin dute. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194837/laura-borras-izango-da-kataluniako-parlamentuko-presidentea.htm | Mundua | Laura Borras izango da Kataluniako Parlamentuko presidentea | ERCk jakinarazi du JxCren hautagaiaren alde bozkatuko dutela, eta presidenteordetza beraiena izango dela, trukean. CUPek idazkaritza bat izango du. | Laura Borras izango da Kataluniako Parlamentuko presidentea. ERCk jakinarazi du JxCren hautagaiaren alde bozkatuko dutela, eta presidenteordetza beraiena izango dela, trukean. CUPek idazkaritza bat izango du. | Askatu da Kataluniako hauteskundeen osteko lehen korapilo potoloa. Gaur arratsaldean ERCk baieztatu du babesa emango diola JxC Junts per Catalunyako parlamentuko presidentetzarako proposatutako hautagaiari, eta handik gutxira argitu da Carles Puigdemonten alderdiak nor izango den: Laura Borras. Trukean, ERCk presidenteordetza izango du, eta lau idazkaritzetako bat CUPi emango dio. Bihar 10:00etan jakingo da laugarren idazkaritza norentzat izango den.
Hauteskunde emaitzak jakin zirenetik gehien tematu den alderdiak eskuratuko du, hortaz, parlamentuko presidentetza. Berari dagokiola esan izan du hainbatetan JxCk. ERCk horretarako aukera emango diola argi zirudien, eta aurreko legealdiko rolak aldatuko direla: JxC izan da Generalitateko presidentetzan azken legealdian, eta ERCko Roger Torrent izan da parlamentuko presidentea.
Ikusteko dago Borras ganberako presidente izendatzen lagunduko duen CUPek, eta, hala egitekotan, aldeko botoarekin edo abstentzioarekin egingo duen. CUP bera presidentetza hartzeko prest azaldu da azken egunetan, baina ahalegin horretan atzera egiteko prest daudela adierazi du Carles Riera diputatuak, eta gehiengoa independentista izango duen mahai bat osatzeko «erantzukizunez» jokatuko dutela. Alta, CUPek ez du begi onez ikusten Borras ganberako presidente izatea. Artean zurrumurrua besterik ez zela, Rierak adierazi du Borrasen izena entzuteak «kezkatu» egiten dituela, haren egoera juridikoa dela eta —Espainiako Auzitegi Gorenak ikerketapean dauka, Letra Katalanen Institutuko zuzendari zela dirua desbideratu zuela egotzita—.
Ganberaren gidaritzarako Borras hautatu izanak galdera berriak ere jarri ditu JxCren gainean, eta horietako bat da nor izango den alderdiak gobernu barruan duen erreferente eta ahots nagusia. Orain arte alderdiaren bozeramaile izan den Elsa Artadi izan ote daitekeen zabaldu da azken orduetan. Izan ere, Borrasen jarduna parlamentua gidatzea eta bertan onartutako legeak atzera bota ez ditzaten lan egitea izango da, eta aurreikustekoa da lana izango duela horretan, Espainiako Justiziaren begirada gainean izango baitu.
Vox baztertzeko akordioa
Akordio zabalago bat ere lortu da gaur, parlamentuko eguneroko jardunari eragingo diona. JxCk, ERCk, CUPek, En Comu Podemek eta PSCk dekalogo bat izenpetu dute, eta bertan «eskuin muturraren» diskurtsoa baztertzeko konpromisoa hartu dute. PPC eta Ciutadans izan dira atxiki ez diren alderdi bakarrak. Ganberako 135 diputatuetatik 115 barne hartzen ditu akordioak.
Voxeko diputatuei oihartzunik ez ematea eta erabakiguneetatik kanpo uztea adostu dute. Parlamentuko mahaian, batzordeetan nahiz talde parlamentarioen arteko bestelako koordinazio guneetan eskuin muturraren presentzia galarazteko «beharrezko diren akordioak» egiteko prest agertu dira. Halaber, auzi honetan legealdi osoan elkarrekin kontaktuan mantentzeko prest daudela adierazi dute sinatzaileek. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194838/hizkuntzen-ofizialtasunaren-aldeko-estatutu-erreformak-sustatzea-eskatu-du-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | Hizkuntzen ofizialtasunaren aldeko estatutu erreformak sustatzea eskatu du Espainiako Kongresuak | Berezko hizkuntza gutxituen aldeko legez besteko proposameneko zazpi puntutatik hiru onartu ditu Espainiako Kongresuak. Kontseiluak dio berdintasunetik urrun dagoela egoera, «baina atea irekitzea lortu» dela. | Hizkuntzen ofizialtasunaren aldeko estatutu erreformak sustatzea eskatu du Espainiako Kongresuak. Berezko hizkuntza gutxituen aldeko legez besteko proposameneko zazpi puntutatik hiru onartu ditu Espainiako Kongresuak. Kontseiluak dio berdintasunetik urrun dagoela egoera, «baina atea irekitzea lortu» dela. | Asteartean iritsi zen eztabaida Espainiako Kongresura. Abenduan, berezko hizkuntza gutxituen aldeko eragileen ekimenez erredaktatutako legez besteko proposamen bat erregistratu zuten hamar alderdi politikok; herenegun eztabaidatu zuten, eta gaur egin dute bozketa. Testua ez dute bere osotasunean bozkatu, puntuz puntu baizik. Zazpi atal zituen proposamenak, eta horietatik hiru onartu ditu Espainiako Kongresuak. Horietako puntu batek hala eskatzen dio Espainiako Gobernuari: «Berezko hizkuntzen ofizialtasunerako estatutu erreformak bultzatu eta babestea, hizkuntza horiek ofizialak ez badira hitz egiten diren lurraldearen zati batean edo lurralde osoan». Hau da, hizkuntzen ofizialtasuna sustatu dezala eskatu dio Kongresuak Espainiako Gobernuari, eta ikusi beharko da puntu horren eragina Nafarroako Parlamentura iritsiko ote den.
Onartutako beste puntu batek eskaera hau egiten du: «Eremu linguistiko bereko lurraldeen arteko hizkuntzen administrazio erabilera ahalbidetu dezala, muga administratiboen barruan eta kanpoan, oztoporik gabe eta eremu linguistiko horien barruan hedabideak hartzeko akordioak sinatuz». Hirugarrenak, azkenik, gobernuari dei egiten dio hizkuntzak «benetan» errespeta ditzan, «eskubideetan eta betebeharretan», eta estatuko botere guztien konpromisoa eskatzen du.
Erabakiaren berri jakin bezain pronto, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bat bidali du —proposamenaren sustatzaileetako bat izan da aragoieraren, asturieraren, katalanaren eta galegoaren aldeko eragileekin batera—. Paul Bilbao idazkari nagusiak aitortu du testuak zituen «egiturazko eskaerak kanpoan geratu direla». Horregatik dio egoera oraindik urrun dagoela eragileek eskatzen duten askatasunetik, demokraziatik eta berdintasunetik. «Gobernuak etxeko lan asko ditu oraindik herritarren arteko berdintasuna bermatuko badu».
Kongresuko eztabaidan testuaren aurkako jarrera azaldu zuen PSOEk, eta gaurko hiru puntuek sozialisten aldeko botoa jaso dute —azken puntuan Voxek bakarrik bozkatu du aurka—. Bilbaok onartu du azken ordura arte hainbat testu aurkeztu zizkiela eragileek PPri eta PSOEri —proposamenari zuzenketak aurkeztu zizkioten bi alderdiek—, baina akordioa ez zen posible izan. «Eztabaida hasi baino bost minutu lehenago eman genituen bukatutzat elkarrizketak; hain zuzen ere, alderdi sozialistak hizkuntza berdintasuna kontzeptua kentzeko eskatu zigunean. Jakinarazi genien marra hori ez genuela gaindituko, kontuan hartuta haien proposamenaren hainbat elementu txertatu genituela».
Legez besteko proposamenaren aurkako jarrera azaldu zuten sozialistek eztabaidan, eta gogorarazi Espainiako Konstituzioaren aurkakoak zirela hainbat neurri. Baina Bilbaok uste du gaur hiru puntu onartu izana gizarte eragileen presioari esker izan dela. «Finean, gizarteak ez luke ulertuko beste eremu batzuetan berdintasunaren alde dagoen alderdiak jarrera hain itxia izatea». Proposamena sustatu zuten eragileek bozketa baloratzeko bilera bat egingo dute datozen egunetan. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194839/enplegatu-publikoaren-estatutua-erreformatzeko-asmoa-berretsi-du-icetak.htm | Ekonomia | Enplegatu Publikoaren Estatutua erreformatzeko asmoa berretsi du Icetak | Ministro izendatu berriak bilerak egin ditu sindikatuekin, eta ELAk eskatu dio kentzeko enplegu publikoa kontsolidatzen uzten ez duten oztopoak. | Enplegatu Publikoaren Estatutua erreformatzeko asmoa berretsi du Icetak. Ministro izendatu berriak bilerak egin ditu sindikatuekin, eta ELAk eskatu dio kentzeko enplegu publikoa kontsolidatzen uzten ez duten oztopoak. | Besteak beste, Europatik datozen ahotsak eta epaiak direla-eta, sektore publikoaren behin-behinekotasun maila ikusgarria murriztera behartuta dago Miquel Iceta Espainiako Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministro izendatu berria. Aurreko ministro Carolina Dariasen arrastoari jarraituz, Icetak berretsi du asmoa duela LPOE Langile Publikoaren Oinarrizko Estatutua erreformatzeko, eta, xede horrekin, gaur bilerak egin ditu sindikatu nagusiekin CCOOrekin, UGTrekin, CSIFekin, CIGekin eta ELArekin.
Ondoren azaldu duenez, helburua da behin-behineko langileen kopurua «bitartekoen gutxieneko poltsa batera» jaistea, %8 ingurura. LPOE erreformatuarekin, Gobernuak administrazioak behartu egingo lituzke «arrazoizko epeetan» langile finkoekin betetzera gaur egun behin-behineko beharginek betetako postuak. «Sektore batzuetako %30 eta %40ko behin-behinekotasun mailen arazoa konpondu behar da, guztien akordioarekin, sindikatuekin eta administrazio publikoekin», esan du Icetak.
%8ko behin-behinekotasunaren helburu hori ez da berria, jada agertzen zen CSIF, UGT eta CCOO sindikatuek 2017an PPko Ogasun ministro Cristobal Montororekin lortutako akordioetan. Icetak kopuru hori erabili du, ziurrenez, lan zerrendaren %8 direlako Estatuko Administrazio Orokorrean behin-behinean ari diren langileak. Baina konpontzera «behartu» nahi duen behin-behinekotasuna gehien osasungintzan eta hezkuntzan handitu da azken hamar-hamabi urteetan, hain zuzen, erkidegoei transferituta dauden alor handietan. Dena den, Iceta ministroak xehetasun gutxi eman du behin-behineko kontratuekin betetzen diren egiturazko lanpostuak betetzeko moduez. Azaldu du datorren ostegunean Kongresuan zehaztuko dutela nola helduko zaion behin-behinekoekin estaltzen diren lanpostuak betetzeari.
Sindikatuek, zalantzarik gabe, eman dizkiote ideia batzuk ministroari. Guztiek adierazi diote Aurrekontu Orokorren bidez ezartzen diren birjartze tasak ezabatzeko. Haien arabera, aurten ere sektore berezi batzuek kenduta, soilik erretiroa hartzen duten langileak adina postu atera daitezke lan eskaintza publikoetara langile finkoekin betetzeko.
Behin-behinekotasuna pairatu duten eta nozitzen duten langileen kontsolidaziorako prozesuak ahalbidetzea beharrezkoa dela ere esan diote Igor Eizagirre eta Miren Zubizarreta ELAko ordezkariek Miquel Icetari. Horretarako LPOEren 10. artikulua aldatzea ezinbestekoa da, eta «premiazkoa», ELAren ustetan. Horrela desegingo lirateke behin-behineko langileen kontsolidazio prozesuak eragozten dituzten lege oztopo legalak, zeintzuen ondorioz, besteak beste, baliogabe gelditu den Poliziaren Euskal Legean jasotako behin-behinekoentzako deialdi berezia.
ELAk salbuespeneko egoeran salbuespeneko konponbideak proposatu ditu, behin-behinekotasunaren murrizketa modu ez-traumatikoan egin dadin, eta kontsolidazio prozesu bermatzaileak nahi ditu. Baita lan eskaintza publiko zabalagoak eta azpikontratazioak murriztea ere. Aldarrikapen horietan bat egiten dute ELAk, LABek, CCOOk, SATSEk, Steilasek eta ESKk, eta ,hain zuzen, horiek guztiak eskatzeko, apirilaren 22rako grebara deitu dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektore publiko osoan. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194840/ebzk-zor-erosketa-bizkortuko-du-bonuen-garestitzea-geratu-nahian.htm | Ekonomia | EBZk zor erosketa bizkortuko du, bonuen garestitzea geratu nahian | Azken asteetan handitu egin dira zor publikoaren interesak, eta kezka sortu da gobernuek zor handiak pilatu dituztelako pandemian. Kopuru «esanguratsuak» erosiko ditu EBZk | EBZk zor erosketa bizkortuko du, bonuen garestitzea geratu nahian. Azken asteetan handitu egin dira zor publikoaren interesak, eta kezka sortu da gobernuek zor handiak pilatu dituztelako pandemian. Kopuru «esanguratsuak» erosiko ditu EBZk | Txertaketaren moteltasuna arazo bihurtu da Europako Batasunean. Ez soilik txerto fisikoena, baita Europako Banku Zentralak ematen duen txertoarena ere; hau da, astero egiten duen zor erosketarena. Moteltze horrek tentsioa sortu du zor merkatuetan, eta arriskuan jarri du euroguneko estatukideak merke finantzatzen jarraitu ahal izatea. Giroa baretzeko, hurrengo asteetan zorraren erosketa «modu esanguratsuan» bizkortuko duela agindu du gaur Christine Lagarde EBZko presidenteak. Botikak izan zuen ondorioa, bonuen interesak jaitsi egin direlako.
Zer ari da gertatzen?
Pandemia hasi zenean, zor publikoaren eta pribatuaren erosketa handitu zuen EBZk, PEPP programaren bitartez. Diru berria inprimatu eta zorra erosita, banku zentralak bermatu egiten du finantza sisteman nahiko diru dabilela beharra duten enpresei eta familiei emateko, eta kredituaren fluxua ez gelditzeko. Baina politika horrek beste ondorio bat du: estatuei eta beste erakunde publikoei merke eta erraz finantzatzeko modua ematen die, beti dagoelako azken erosle bat zor horretarako: EBZ bera —ezin die zuzenean erosi estatukideei, baina bai bonu publikoak erosi dituztenei—. Berez, EBZren eginbeharra ez da hori, baina astindu ederra eman zien merkatuei duela urtebete Lagarde hasi berriak, esan zuenean bere lana ez zela zor publikoaren interesak jaistea. Berehala zuzendu zuen bidea Lagardek, zor gehiago erosita, eta, horri esker, 2020an zehar interes tasa negatiboekin finantzatu ahal izan dira estatukide gehienak; hau da, interesa kobratuz eta ez ordainduz.
Baina azken asteetan joera hori irauli egin da, eta igo egin da zor horren errendimendua. Mugimendu arriskutsua da hori, euroguneko estatukideak leporaino zorpetu direlako COVID-19aren osasun gastu gehigarriei aurre egiteko eta hark eragindako krisi ekonomikoaren kalteak estaltzeko. Eurogunean, bilioi bat euro gehiagoren zorra hartu dute, eta BPGan duen pisua %85,8tik %97,3ra handitu zen 2019ko hirugarren hiruhilekotik 2020kora.
Zer erabaki du EBZk? Zor publikoaren interesen igoeraren arrazoietako bat da txertoek egoera ekonomiko hobe baterako itxaropena handitu dutela, eta, hortaz, finantza merkatuek hori islatu dutela. Horretan pisu handia izaten ari da AEBetako egoera, han txertaketa bizkorrago joateaz gain, suspertze plan handia martxan dagoelako.
Baina interesak handitzearen beste arrazoi bat da 2020ko azken asteetan PEPP programako erosketak moteldu egin dituela. 2020an, batez beste, 13.600 milioi euroren bonuak erosi ditu astero, baina azken astean 11.000 milioi euroan geratu da. Merkatuak gehiago aztoratu aurretik, EBZko gobernu kontseiluak esku hartzea erabaki du, eta iragarri du «modu esanguratsuan» bizkortu egingo dituela zor erosketak hurrengo hilabeteetan. Hori bai, Lagardek abisatu du ez espero izateko kopuru ikusgarririk hurrengo astean. EBZko presidenteak berriro esan zuen ez dagokiola zorraren interesak kontrolatzea, baina esku hartzea justifikatu zuen, esanez interesak handitzeak «ekonomiaren sektore guztientzat» zaildu daitekeela finantzaketa.
Diru asko geratzen zaio gastatzeko?
Bai. Martxoan abiatu zuen PEPP, 750.000 milioi eurorekin, eta ekainean eta abenduan kopurua handitu zuen, 1,85 bilioi izateraino. Horren erdia falta zaio gastatzeko, gutxi gorabehera. Gainera, PEPP programaz gain, pandemiaren aurretik indarrean zegoen zor erosketa programa ez du eten banku zentralak, eta hilero 20.000 milioi euroren zorra erosten du; dagoeneko 2,95 bilioiren zorra du bere kutxetan, eta kopuru hori handitzen ari da, zorra bueltan jasotzen duenean berriro inbertitzen duelako.
Gainera, EBZk argi utzi du bere PEPP programa handitu behar badu hala egingo duela. Egin zuen behin, eta berriro egiteko prest dago. Kontrakoa egiteko aukera ere onartu du, ziur aski Alemania eta beste belatzak lasaitzeko; hau da, 1,85 bilioi euroak beharrezkoak ez balira, ez luke diru hori guztia gastatuko.
Inflazioarekin, zer? Beste kezka bat izan da, Alemanian batez ere, azken hilabeteetan berriro goranzko bidea hartu duela inflazioak. Hainbat hilabetez maila negatiboan izan ondoren, urtarrilean %0,9ra egin zuen salto, eta hor geratu zen otsailean. Urtearen amaieran %2ra irits daitekeela onartu du Lagardek —hori da EBZren helburua—, baina arrazoi teknikoengatik eta behin-behinekoengatik izango dela, eta berriz beherantz egingo duela. |
2021-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/194842/erakundeek-euren-baldintzak-jakinarazi-dituzte-corrugados-zabaltzeko.htm | Ekonomia | Erakundeek euren baldintzak jakinarazi dituzte Corrugados zabaltzeko | AC taldeak badaki zer egin behar duen ingurumen baimena lortzeko. Azpeitiko Udalak esan du «proposamen zehatz bat» egin duela | Erakundeek euren baldintzak jakinarazi dituzte Corrugados zabaltzeko. AC taldeak badaki zer egin behar duen ingurumen baimena lortzeko. Azpeitiko Udalak esan du «proposamen zehatz bat» egin duela | Cristian Lay taldeak Azpeitiko Corrugados berriro martxan jarriko ote duen erantzunik gabeko galdera da oraindik ere, baina enpresak badaki altzairugintzaren jardueran hasteko zer etxeko lan egin beharko lituzkeen. Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiak esan du ingurumen esparruko arazoak gaindi ditzakeela enpresak, eta Gasteizko gobernuak zehaztu dizkiola baimena lortzeko bete behar dituen baldintzak. Hirigintzarekin lotutako baimena Azpeitiko Udalaren eskuduntza da.
Tapia bera egon da Corrugadosen aukerak neurtzen hasteko balio izan duen bileran, Jaurlaritza ordezkatzen. Jabier Larrañaga Ekonomia Sustapeneko diputatuak ordezkatu du Gipuzkoako Foru Aldundia, eta Azpeitiko Udala, Nagore Alkorta alkateak. Erakundeotako ordezkariekin elkartu da Cristian Lay taldeko zuzendari Miguel Angel Leal.
Jaurlaritzako iturriek BERRIAri esan diote hirigintza esparruko oztopoak bere horretan jarraitzen duela, eta udalak ez duela argitu enpresak zer egin beharko lukeen Azpeitiko bere fabrika berriro martxan jartzeko, zortzi urtez itxita egon ondoren. Fabrika hori Azpeitiko erdigunean dago, eta beste bat dauka Lasaon, erdigunetik urrunago.
Proposamen zehatz bat
Azpeitiko Udalak, ordea, ohar batean esan du «ingurumen baldintza, hirigintza arau eta legezko guztiak beteko lituzkeen aukera bat» mahaigaineratu duela, eta gehitu du CL taldeak «oraingoz» ez duela interesik erakutsi aukera horren inguruan. Beharbada, Lasaoko fabrikarekin lotutako proposamena izango da. Edonola ere, udalak xehetasunak emango ditu bihar. Aurreratu du labeak herrigunean irekitzeko aukera «txosten teknikoen menpe» dagoela, eta «oso konplikatua» izan daitekeela.
CA taldeak iragarri du asteon Azpeitiko fabrika abiarazteko aukera aztertzen ari dela, baina oraindik «hastapeneko fase batean». Tapia sailburuaren arabera, erakundeek «erraztu» egin behar diote bidea, besteak beste, Leal familiak 140 lanpostu aipatu dituelako. Altzairugintzaren jardueran hasteko, CA taldeak bi oztopo nagusi ditu, baimenei dagokienez: lehena, ingurumen esparrukoa, eta bigarrena, hirigintzakoa. Espainiako taldeak badaki lehen oztopo hori gaindi dezakeela, Tapiaren arabera, Jaurlaritzak «ongi zehaztu» diolako zer lan egin behar dituen. Bigarren oztopoa Azpeitiko Udalaren mahaian dago, hirigintzaren esparrua haren eskuduntza delako. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194869/new-yorkeko-gobernadorearen-aurkako-sexu-abusu-salaketak-ikertuko-dituzte.htm | Mundua | New Yorkeko gobernadorearen aurkako sexu abusu salaketak ikertuko dituzte | Andrew Cuomo gobernadore demokrataren kontrako epaiketa politiko bat egiteko lehen urratsa da ikerketa. Alderdi Demokratak berak egin du eskaria. | New Yorkeko gobernadorearen aurkako sexu abusu salaketak ikertuko dituzte. Andrew Cuomo gobernadore demokrataren kontrako epaiketa politiko bat egiteko lehen urratsa da ikerketa. Alderdi Demokratak berak egin du eskaria. | Hiru orduko ezohiko batzarraren ostean jakinarazi zuen atzo New Yorkeko Ordezkarien Ganberak Andrew Cuomo gobernadorearen aurkako ikerketa zabaltzeko asmoa duela. Cuomorekin lantaldeko hainbat kide eta kide ohik haren aurka aurkeztutako sexu jazarpen salaketek eta zahar etxeetan koronabirusak eragindako heriotzen kudeaketen inguruan izandako kritikek bultzatu ditu Alderdi Demokratako kideak urrats hori egitera. Aurrez, New Yorkeko Kongresuko 59 kidek —Ordezkarien Ganberako eta Senatuko kide demokratek %40 inguruk— haren dimisioa eskatu zuten, idatziz, salaketen harira.
Ikerketak gobernadorearen aurkako epaiketa politikoa egin ahal izateko lehen urratsa litzateke, baita lehen aldia ere halako prozedura bat hasten dutela azken mendean. «Gobernadorearen aurkako salaketak larriak dira», azaldu zuen bart gauean Carl E. Heastie demokratak eta Ordezkarien Ganberako bozeramaileak. Heastiek aurreratu zuenez, ikerketaz arduratuko den batzordeak hainbat lekuko galdekatuko ditu.
Demokratek, ordea, ez dute oraingoz epaiketa egiteko pauso gehiagorik emango, baldin eta alderdikideen gehiengo batek prozedura babesten ez badu. Cuomok berak barkamena eskatu du emakumeen inguruan egindako zenbait adierazpenengatik, baina ukatu egin du inolako «lekuz kanpoko ukiturik» egin izana. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194870/duela-11000-urte-baino-gehiagoko-giza-hezurdura-bat-aurkitu-dute-loizun.htm | Gizartea | Duela 11.000 urte baino gehiagoko giza hezurdura bat aurkitu dute Loizun | Iberiar penintsulan apenas aurkitu duten horren eskeleto zaharrik, osorik. Holakoak egon ohi diren baino hobeto dago. Itxura batean, ehortzi egin zuten. | Duela 11.000 urte baino gehiagoko giza hezurdura bat aurkitu dute Loizun. Iberiar penintsulan apenas aurkitu duten horren eskeleto zaharrik, osorik. Holakoak egon ohi diren baino hobeto dago. Itxura batean, ehortzi egin zuten. | Nafarroako Gobernuak aurkikuntza handi baten berri eman du gaur: Loizuko gizona aurkeztu du, duela 11.700 urte baino gehiagoko hezurdura bat. Gizaki haren eskeletoa osorik topatu dute lurpean, eta hori da, hain zuzen, aurkikuntzaren bereizgarririk handiena. Iberiar penintsulan apenas aurkitu duten horren giza hezurdura antzinakorik. «Aztarna hauek bakarrak dira Iberiar penintsulan, eta oso kasu arraroa kontinentean», azaldu du Pablo Arias Kantabriako Unibertsitateko historiaurreko ikerketen nazioarteko institutuko arduradunak. Pribilegiotzat jo du haren aztarnak aztertu ahal izatea.
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Rebeca Esnaola Kultura eta Kirol kontseilaria izan dira goizean Erroibarren, Errotalde I haitzuloan, aurkikuntza aurkezteko. Nafarroan azken urteetako historiaurreko aurkikuntzarik garrantzitsuena dela adierazi dute. Arrastoak 2017ko azaroan topatu zituen Sakon espeoleologia taldeak, baina prozesu luzea izan da aztarnak identifikatu ahal izatea. Besteak beste, Errotalde I haizuloan 150 metrora zeuden hezurrak, eta, hara iristeko, arrastaka joan behar da tarte luze batez.
Itxura denez, 17 eta 21 urte arteko gizonezko batenak dira hezurrak. «Ohiz kanpoko egoeran» aurkitu dute, bikain kontserbatuta, Nafarroako Gobernuak adierazi duenez. Gorpua ahoz gora ehortzi zuten, luzatuta, eskuak sabelaren gainean zituela. Burezurrak zulo bat du, eta, haren ezaugarriak ikusita, agian heriotza horrek eragin zuela pentsatzen dute adituek. Jaurtigai batek egin izana da hipotesietako bat, baina ondorengo hilabeteetan egingo diren ikerketek zehaztuko dute zergatik hil zen.
Liburua ireki besterik ez
Izan ere, ikerlariek azaldu dutenez, aurkikuntzaren hasiera baino ez da hori. «Liburua ireki baino ez dugu egin». Hemendik aurrera, aztertzeko hari ugari irekiko zaizkio uneotan 26 kidek osatutako disziplina anitzeko taldeari. Lehenik, ikerketa lerroen artean dago arrastoen azterketa genetikoa, aurkitutako gizonezko haren ondorengoen zuhaitz genealogikoa zehazteko asmoz.
Bigarrenik, ondo kontserbatutako hortzek aditzera emango dute zerekin elikatzen zen. Garai hartan, ehiztariak eta biltzaileak ziren —nekazaritza aldi hartan hasi zen garatzen Mediterraneoaren beste aldean, baina 6.000 urte geroago heldu zen Euskal Herrira— , eta inguruko oreinak eta ahuntzak ehizatuz eta erreketan amuarrainak eta izokinak arrantzatuz elikatzen ziren. Ariben, 4.000 urte lehenagoko emakume baten arrastoak ikertuz, hori ondorioztatu zuten. Dena den, orain hori ere ikertuko dute, eta argitu nahi dute ea haren elikaduran kostaldeko dietarik badagoen eta, hortaz, haraino joan ote zen. «Kostaldea urruti dago, baina asko mugitu ohi ziren», dio Jesus Garcia Gazolaz Nafarroako Gobernuko Arkeologia eta Ondare Erregistro arloko arkeologoak.
Hirugarrenik, heriotza eta ehorzketa bera beste lerro interesgarri bat da ikertzeko. Ziurrenik, baltsamatu egin zuten. Inguruan zuen pigmentazio gorrixkak aditzera ematen du estaltzen zuen oihala gorria zela eta ilea eta aurpegia gorrixkak zituela. Jesus Garcia Gazolazen arabera, «balio sinbolikoa» izan dezake horrek. Topatu den tokiak ere erakusten du toki berezi batean ehortzi zutela; pasabidea iristeko oso zaila da, baina irekigune batean zeuden hezurrak. Egun, haraino iristeko baldintzek ezinezko egiten dute gorpu bat mugitzea, eta Sakon taldeko espeleologoek uste dute leitzeak egun blokeatuta dagoen beste sarbide bat zuela ordu hartan. Ez dute topatu.
K.a. 9700. urtea
Karbono-14aren bidez egin dituzten lehen proben arabera, eskeletoak 11.700 bat urte dituela ondorioztatu dute: Pleistozenoaren eta Holozenoaren arteko trantsizio aroan kokatu dute, beraz —K.a. 9.700 urte ingurukoa—. Izan ere, Pleistozenoa duela bi milioi urtetik duela 12.000 urte ingurura arteko aroa da, eta Holozenoa, berriz, ordutik gaur egun artekoa. Garai horretako erregistro antropologiko gutxi daude Europako mendebaldean. Ikerlarien arabera, klima bereziki hezea zen, eta udan neguan baino euri gehiago egiten zuen.
Aurkikuntzak badu beste bereizgarri bat ere. Hezurdura topatu dute paisaia karstiko batean, eta sarbide errazik ez duen leku batean. Iberiar penintsulan, gisa horretako kasurik zaharrenak Mesolitokoak dira, duela 12.000 bat urtetik duela 8.000 urte ingurura artekoak; hortaz, Errotalde I haitzuloko eskeletoa kasu bakana da.
«Ez genekien noizkoa zen»
Loizuko gizona kobazuloaren sarretatik ia 200 metrora aurkitu dute, 45 bat minutuko bidea egin eta gero, meandro fosil batean, bide estu bat igarota. Sakon taldeko espeleologoek aurkitu zuten, 2017ko azaroaren 20an. Aurkikuntza halabeharrez izan zen. «Taldeko hiru kide galeria estu batera iritsi ziren, eta aurretik zihoanak aurkitu zituen hezurrak. Argazkiak atera genituen, eta ez genuen ukitu. Ez zegoen oinetakorik, ez zegoen ezer; ez genekien noizkoa zen hezurdura», azaldu du Xabier Azanza espeleologoak.
Prozesua luzea izan da horregatik. Nafarroako Gobernuko Ondarearen atalari jakinarazi zitzaion, baina horrelako abisu gehiago jaso ohi dituzte. Auzi medikua ere pasatu zen handik, nahiz eta hezurrak oso toki zailean egon, eta hark adierazi zuen hezur haiek aspaldikoak zirela. Gerora, Nafarroako Gobernuko arkeologia taldeko Maitane Tirapu egon zen bertan, eta laginak atera zituen. Konfinamendu aurretik izan zen hori, baina pandemiak atzeratu egin du dena. Dataren emaitzak jakin ostean, azterketak bizkortu egin dira.
Lan handia izan dute hezurrak hortik ateratzen. Gaur goizeko hamarretan ezagutarazi dute dena, baina azken 12 orduetan egon dira hezurra ateratzen: Bidearen zati bat etzanda egin behar da, arrastaka, soilik pertsona bat kabitzen den pasabide batetik. Sakonek lan handia egin du ikerlariak atzera-aurrera ibili ahal izateko eta haien lana errazteko. Maria Txibite bera buru dela, Nafarroako Gobernuak esker ona adierazi dio Sakon taldeari, arrastoak ez ukitu eta ondarea errespetatzeagatik. Horrek asko lagundu du kontserbazioan eta hemendik aurrerako ikerketan.
Diziplina anitzeko 26 laguneko talde bat egongo da arrastoak aztertzen. Besteak beste, Kantabria, Burgos, York, Uppsala, Cambridge eta CSICeko ikertzaileak ibiliko dira ikerketan.
Hezurren aurkikuntzak
Orain arte Euskal Herrian erregistratutako ehorzketarik zaharrena duela 8.300 urte ingurukoa zen. 2003. urtean aurkitu zuten Jaizkibelgo itsaslabarrean. Milaka itsaski oskolen artean agertu zen, fetu jarreran ehortzita, besoak eta hankak lotuta zituela. Juan San Martin idazle eta arkeologo zenak aurkitu zuen hobiratzea 1984an, eta Aranzadi zientzia elkarteak 2002an abiatu zuen ikerketa. J3 jarri zioten izena. Bidasoko Hitza-k jaso zuen hezurdura hari buruzko erakusketaren berri.
Aurkikuntza horien aldean, ordea, askoz ere zaharragoa da Arrasateko (Gipuzkoa) Lezetxiki kobazuloan 1964an aurkitu zuten humero hezurra: 164.000 urte ditu, gutxienez, 2014an aurkeztu zuten ikerketa baten arabera. Euskal Herriko giza hezurrik zaharrena da hori, eta Europan hori baino zaharragoak gutxi daudela esan zuten. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194871/eh-bilduk-bere-ibilbidea-laburbiltzen-duen-10-urte-baino-ez-dokumentala-aurkeztu-du.htm | Politika | EH Bilduk bere ibilbidea laburbiltzen duen ‘10 urte baino ez’ dokumentala aurkeztu du | EH Bilduren historian zeresana duten 26 lagun elkarrizketatu dituzte dokumentala osatzeko. Apirilaren 3an estreinatuko dute Iruñean. | EH Bilduk bere ibilbidea laburbiltzen duen ‘10 urte baino ez’ dokumentala aurkeztu du. EH Bilduren historian zeresana duten 26 lagun elkarrizketatu dituzte dokumentala osatzeko. Apirilaren 3an estreinatuko dute Iruñean. | Hamar urte bete ditu EH Bilduk, eta bere ibilbidea jasotzen duen dokumentala osatu du koalizioak: 10 urte baino ez. Hiru Damatxo ekoiztetxeak ondu du lana, eta EH Bilduren sorreratik zeresana izan duten 26 laguni egindako elkarrizketak bildu dituzte. Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio arduradunak eta Arnaldo Otegi koordinatzaile nagusiak gaur goizean aurkeztu dute dokumentala, Donostian. Lanaren bitartez, EH Bilduren «komunitatea trinkotzeko» asmoa dutela azaldu du Ugartek. Horregatik, hiri eta herri guztietan ikusgai egotea nahi dute. Estreinaldia apirilaren 3an izango da, Iruñeko Golem zinemetan. Apirilaren 10ean, Donostiako Tabakaleran estreinatuko dute. Aprilaren 17an, Gasteizen izango da emanaldia, eta 23an, Bilbon. Unibertsitateetan ere emanaldi bereziak egingo dira. «Hamar urte ez dira ezer herri baten historian, ez dira ezer gurea bezalako mugimendu politiko batentzat. Baina atzera begiratzen badugu eta arretaz ikusten badugu zer garen, zer egin dugun urte hauetan eta, batez ere, etorkizunerako zer bide marrazten zaigun, esan dezakegu EH Bildu eta hura osatzen duen komunitatea egoerarik onenean daudela herri honetako gehiengo soziala estadio berrietara bideratzeko», azpimarratu du Ugartek. Azken hamar urteotan EH Bilduk egindako bideaz eta aurrera begirako erronkez mintzatu da Otegi: «Gure mugimenduak hesi asko hautsi ditu azken urte hauetan». Azpimarratu du EH Bildu «elkarbizitza politikorako esparru» bat bilakatu dela, eta gobernu bokazioa eta «estatu bokazioa» dituela. Aurrera begira, EH Bildu «urrats kualitatiboak» egin nahi dituen mugimendu politikoa dela gaineratu du Otegik, eta helburu nagusienen artean dituztela bere oinarriak are gehiago zabaltzea: «Etxe hau handitzea da helburua, eta horretan ari gara, oinarria zabaltzen ari gara, eta hegemonia aldatzea da helburua». |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194872/inflazioa-03ra-apaldu-da-otsailean.htm | Ekonomia | Inflazioa %0,3ra apaldu da otsailean | Argindarra merkeago erosi da iaz baino, eta baita joan den urtarrilean baino ere. Hilabeteko tartean, prezioak %0,5 jaitsi dira Hego Euskal Herrian. | Inflazioa %0,3ra apaldu da otsailean. Argindarra merkeago erosi da iaz baino, eta baita joan den urtarrilean baino ere. Hilabeteko tartean, prezioak %0,5 jaitsi dira Hego Euskal Herrian. | Krisia oraindik gainditu gabe, ez dirudi ekonomiak gehiegi berotzeko arrisku handirik duenik, prezioen bilakaerari so eginda behintzat. Prezioen hazkundea txikiagoa izan da, eta inflazio tasa apaldu egin da Hego Euskal Herrian: urtarrilean %0,6 zen eta otsailean %0,3 zen. Oraindik ere ez, beraz, EBZren %2ko tasaren inguruan, ez eta hura gainditzeko moduan ere.
Kontsumo prezioen indizearen beherakada argindar merkeagoaren ondorioa izan da, nagusiki, eta aisialdiari eta kulturari dagozkien prezioek ere izan dute euren pisua jaitsiera horretan, eta, horien barnean, bereziki pakete turistikoen bilakaerak.
Otsail honetan argindarra merkeago salerosi da urtarrilean baino. Horrek, eta neguko denboraldi amaierako jantzi eta oinetakoen prezio txikiagoek negatiboan utzi dute hilabeteko tasa: -%0,5ean.
Lurraldeka, urte arteko inflazioaren hazkunderik txikiena Araban gertatu da (+%0,1); eta hazkundea %0,3 izan Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194873/kataluniako-parlamentuko-mahaiak-gehiengo-independentista-izango-du.htm | Mundua | Kataluniako Parlamentuko Mahaiak gehiengo independentista izango du | Laura Borrasek ERCren eta JxCren botoak jaso ditu, eta parlamentuko presidente izango da. ERCko Anna Caula eta PSCko Eva Granados izango dira presidenteordeak. CUPek, ERCk, JxCk eta PSCk idazkaritza bana izango dute. Vox mahaitik kanpo geratu da. | Kataluniako Parlamentuko Mahaiak gehiengo independentista izango du. Laura Borrasek ERCren eta JxCren botoak jaso ditu, eta parlamentuko presidente izango da. ERCko Anna Caula eta PSCko Eva Granados izango dira presidenteordeak. CUPek, ERCk, JxCk eta PSCk idazkaritza bana izango dute. Vox mahaitik kanpo geratu da. | Jakina zen alderdi independentisten arteko akordioa, eta hala berretsi dute gaurko bilkuran. JxCko buru Laura Borras izango da Kataluniako Parlamentuko presidente. Borrasek bere alderdiaren eta ERCren botoak jaso ditu, eta aise gainditu du PSCren hautagai Eva Granados. Hark bigarren presidenteorde kargua izango du, eta ERCko Anna Caula izango da lehen presidenteorde. Independentisten arteko akordioak Vox mahaian egotea ere eragotzi du. Lau idazkaritzak CUPek, ERCk, PSCk eta JxCk hartuko dituzte. Hala, independentistek mahaiko zazpi karguetatik bost izango dituzte.
Ikusteke zegoen alderdi independentisten arteko akordioa nola gauzatuko zen. Atzo adierazi zuten JxCk eta ERCk Borrasen aldeko hautua egingo zutela parlamentua zuzentzeko, baina CUPek hartuko zuen erabakia ezbaian zegoen. Azken egunetan, jakinarazi zuen Laura Borrasen aldeko botorik ez zuela emango, baina, era berean, mahaiak gehiengo independentista izatea erraztuko zutela. Esan eta egin. Haien boto zuriek JxCko zerrendaburuaren garaipena erraztu dute. Bozketaren ostean, baina, independentisten arteko batasunik eza islatu du CUPeko diputatu Laia Estradak: «Kezkagarria da parlamentuko Presidentetza adostea lortu gabe hastea».
Lehen bozketan, inork ez du lortu beharrezkoa den gehiengo osoa, baina agerian geratu da nork irabaziko zuen bigarrenean, gehiengo soilarekin. Borrasek 64 boto jaso ditu denera, bere aurkari Granadosek baino hamalau gehiago. Hark, sozialisten babesaz gain, En Comu Podem, PP eta Ciutadans alderdietako diputatuena ere izan du. Voxeko hautetsiek, berriz, zuri bozkatu dute. Parlamentuak izango duen hirugarren emakumezko presidentea izango da Borras. Aurrez, Nuria de Gispert (CiU) eta Carme Forcadell (ERC) izan dira kargu horretan.
Parlamentuko presidenteordeak hautatzeko bozketan ere, independentisten arteko akordioa nagusitu da. Kasu horretan, ERCko diputatu Anna Caudaren alde: aldeko 64 boto jaso ditu, eta lehen presidenteorde izango da. Bigarren presidenteordearen kargua, berriz, Granadosentzat izango da. Lehen bozketan bezala, PPren, Ciutadansen eta Comukoen babesa jaso du.
Idazkariak izendatzeko garaian, ERCk eta JxCk CUPen hautagaitza babestu dute. Hala, independentisten arteko akordioak Vox mahaian egotea eragotzi du. Lau idazkariak, lehenengotik laugarrenera, hauek izango dira: Ferran Pedret (PSC), Jaume Alonso Cuvillas (JxC), Pau Juvilla (CUP) eta Ruben Wagensberg (ERC). CUP mahaian egongo den lehen aldia da.
Presoak eta erbesteratuak gogoan
ERCko Ernest Maragallek eman dio hasiera legealdi berriari, adin mahaiko presidente gisa. Liskar artean eman ere. Maragallek Espainiako Estatuan dagoen «anomalia demokratikoa» kritikatu du, eta horrek, besteak beste, Ciutadanseko diputatuen haserrea eragin du. Alderdiko buru Carlos Carrizosak hitza eskatu du, ERCko parlamentariari bere funtzioetara mugatzea exijitzeko. Ordurako, Maragallek esana zuen «preso politikoak eta erbesteratuak» dauden bitartean ezin dela «normaltasun demokratikoaz» hitz egin: «Errekuperazio demokratikorako, estatuko erakundeen aldaketa sakon bat beharrezkoa da». Maragallek gaineratu du «inolako herrialde proiektuk» ez duela merezi aurrera egitea, «ezta egungo gehiengo independentistak ordezkatutakoak ere», ez baditu «herritar guztiak» kontuan hartzen.
Behin bozketak eginda, jada parlamentuko presidente gisa, Borrasek adierazi du legealdi berezia izango dela, COVID-19ak eta Quim Torra presidentearen kargugabetze «arbitrarioak» baldintzatua. Parlamentua «otzan» izan nahi ez duen herri baten ordezkari dela nabarmendu du, eta «esku hartze judizialei» aurre egiteko beharra azpimarratu. Izan ere, Borrasen beraren etorkizun politikoa epaitegien esku dago. Espainiako Auzitegi Gorena hura ikertzen hasi zen, Kataluniako Letren Institutuko presidente zela kontratuak nahieran esleitzeaz akusatu baitute. Orain, baina, parlamentueko kide izendatuta, kasua Kataluniako Auzitegi Nagusiaren esku geratuko da.
Presidente berriak gaineratu du, «bera karguan den bitartean», parlamentarientzako muga bakarrak «oinarri demokratikoek ezarritakoak» izango direla. Bide horretan, eskuin muturrari aurre egiteko beharra adierazi du: «Faxismoa bateraezina da demokraziarekin, eta ezin dugu normalizatu».
Kataluniako alderdi independentistek eman beharreko hurrengo pausoa Generalitata osatzeko akordio bat erdiestea izango da. Hura oraindik urrun dago, ordea. Izan ere, Punt Avui egunkariak eginiko elkarrizketan, Carles Puigdemont presidente ohiak adierazi du gaurko bilkurarako akordio bat lortu izanak ez duela esan nahi gobernua osatzeko adostasunik lortu dutenik: «Ezin dugu jakintzat eman gobernua osatzeko ulertuko garenik».
Parlamentura itzuli da
Meritxell Serret kontseilari ohi eta diputatua izan da beste protagonistetako bat. Harentzat, «ongietorrien» eguna izan da gaurkoa. Alderdi independentistek legebiltzarrera sartu aurretik jaso dute, eta, behin barruan, horien eta Comuko kideen txaloak jaso ditu. Serret ostegunean itzuli zen Kataluniara, azken hiru urteak Belgikan igaro ostean. Espainiako Auzitegi Gorenean aurkeztu zuen bere burua, haren aurkako atxilotze agindua dela medio.
Lehen lerroan, Laura Borras eta Carme Forcadell, eta, atzean, berdez, Meritxell Serret, gaur goizean, parlamentuko sarreran. ALBERT SALAME / VILAWEB |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194874/corrugados-herrigunetik-atera-eta-trukutxora-eraman-nahi-du-udalak.htm | Ekonomia | Corrugados herrigunetik atera eta Trukutxora eraman nahi du udalak | Nagore Alkorta alkateak esan du Azpeitiko Udalak «borondate politiko osoa» duela industria jarduera leheneratzeko. | Corrugados herrigunetik atera eta Trukutxora eraman nahi du udalak. Nagore Alkorta alkateak esan du Azpeitiko Udalak «borondate politiko osoa» duela industria jarduera leheneratzeko. | «Oraindik Cristian Lay enpresak plan ekonomikorik aurkeztu ez duen arren, lanpostuak sortzeko egon daitekeen balizko aukeraren aurrean, Azpeitiko udalean ahalegin guztia, esfortzurik handiena, egiten ari gara Corrugadosen jarduera industriala Azpeitian martxan jar dadin». Azpeitiko alkate Nagore Alkortak (EH BIldu) garbi utzi du, gaur, «lanpostuak sortzeko helburuz, Corrugadosen irekiera bultzatu eta laguntzeko borondate osoa» duela udalak. Baina bide hori, berme juridiko, ingurumen baimen eta hirigintza arau guztiak «zorrotz beteta» egin behar dela, eta, hala, Alkortak udalaren proposamena jakinarazi du: Corrugadosen labe jarduera Trukutxo izeneko eremura eramatea; han dagoen azpiegitura ere Cristian Layrena da, ez alferrik. Kontua da azpiegitura hori ez zutela bukatu bere garaian.
Atzoko bileran, Eusko Jaurlaritzari, Gipuzkoako Foru Aldundiari eta Cristian Lay enpresako arduradunei proposamen hori helarazi zion udalak. «Badago aukera bat, erreala eta egingarria, eta hori da Azpeitiko udalak mahai gainean jarri duena», esan du Alkortak.
Izan ere, proposamen hori Azpeitiko Udaleko EH Bilduren eta EAJren babesarekin onartutako Plan Orokorrean jasoa dagoela jakinarazi du alkateak. «Azpeitiak badu plan bat Corrugados martxan jarri ahal izateko. Horretarako prestatu zen Trukutxo eremua, eta hainbat instalazio jada eginda dauzkate». Alkortak erantsi du udalerri mailako plangintza horrez gain, Zarautz-Azpeitia eremu bitarteko Lurralde Plan Partziala ere aldatua dagoela (2009an), hain zuzen, Trukutxon jarduera hori ezarri ahal izateko. «Eusko Jaurlaritzak eta Aldundiak onarturikoa da, dagozkion sail guztien aldeko txostenak jaso ondoren».
Gatazka politikoa martxan
Hala, Azpeitiko Udalak garbi utzi du Corrugadosek bere jarduera abiarazteko, Trukutxoko azpiegitura bukatu eta egokitu beharko lukeela, betiere labeen jarduera hori herrigunetik ateratzeko. Azpeitiko Corrugados erdigunetik hurbil dago, eta, luze gabe, haren inguruan etxebizitzak eraikitzeko proiektu bat onartu dute. Dena den, Alkorta alkateak uste du «aukera erreal eta egingarria» duela Udalak, «berme guztiak eskaintzen dituena».
Eusko Jaurlaritzari eta Foru Aldundiari «elkarlanean aritzeko» eskua luzatu dio Azpeitiko Udalak, baina Corrugadosen ustezko irekitzea gatazka politiko argia eragiten ari dela begien bistakoa da. Gaur bertan Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiaren hitzek ez dute zalantzarako tartetik uzten: «Enpresa bat etortzen denean lanpostuak sortzera, eta etorkizuneko proiektu batekin, administrazio gisa ahal den guztia egin behar da hori gauzatu dadin. Udalaren teilatuan dago pilota».
Tapiak esan du CA taldeak garbi utzi duela Azpeitiko Corrugadosen hasi nahi duela jarduera, eta «borondate politikoarekin» hori lortu daitekeela uste du. «Enpresa hori inbertsioak egiteko prest azaldu da ingurumen baimena lortzeko. Baina ezin dena da enpresa kanpora atera orain, oso luze joko lukeelako edozein aukerak».
Legearen aurka ez
Bada, oso bestela ikusten du auzia Alkorta alkateak: «Herrigunean labeak piztearen aukeraren inguruan, txoten teknikoen zain gauden arren, ia ziurtzat jo dezakegu herriguneko instalazio industrialak erabiltzeko berme juridiko eta urbanistikorik ez dela izango». Eremu hori etxeak egiteko izendatu zen Plan Orokorrean, eta hark EAJren adostasuna izan zuela gogoratu du Alkortak. «Beraz, txosten teknikoek zehaztuko duten arren, uler daiteke jarduera industriala ez dela bateragarria Plan Orokorrarekin».
Azpeitiko Udalak ezin duela legearen kontra jo garbi utzi nahi izan du Alkortak. «Ez Azpeitiko alkateak, ez udal gobernuak, ezta udalbatzak aho batez onartuta ere, ez daukagu herrigunean industria abiarazteko baimena ematerik, jarduera hori ez delako bateragarria Plan Orokorrarekin. Legez kontrakoa litzateke». Alkortak uste du ez dela zilegi «udalari legea hauts dezan eskatzea». |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194875/aske-gelditu-da-oihan-barandalla-gontildei-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Oihan Barandalla Goñi euskal presoa | Gaur goizean atera da Lannemezango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso. | Aske gelditu da Oihan Barandalla Goñi euskal presoa. Gaur goizean atera da Lannemezango espetxetik. Hamahiru urte egin ditu preso. | Kazeta.eus atariak jakinarazi duenez, gaur goizean atera da Lannemezango espetxetik (Okzitania) Oihan Barandalla Goñi Etxarri-Aranazko presoa (Nafarroa).
2007an atxilotu zuen Frantziako Poliziak, Cahorsen (Okzitania), Luis Iruretagoiena, Alaitz Aramendi eta Ander Mujikarekin batera, eta hemezortzi urteko zigorra ezarri zion Parisko Auzitegiak, ETAko kide izatea leporatuta. Hamahiru urte egin ditu kartzelan, azkenean. Aske utzi ondotik, Frantziako Estatutik kanporatu dute, Kazeta.eus-ek berri eman duenez.
Barandalla askatzearekin, guztira 220 dira Espainiako eta Frantziako kartzeletan dauden euskal presoak. Aste honetan bi hurbilketa gauzatu ditu Espainiako Estatuak: Maite Pedrosa eta Eider Perez Zuerako espetxera mugitu dituzte (Espainia, 245 kilometro), iragarria zuten gisan. Baliteke gaur iragarpen gehiago egitea. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194876/birusaren-beste-goraldi-baten-beldur-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Birusaren «beste goraldi» baten beldur da Jaurlaritza | Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren urtebeteko memoria dokumentua argitaratu du, eta kezkatuta agertu da birusaren beste aldaera batzuen intzidentziarekin. Ekainerako aurreikusi du 70 urtetik gorakoak, osasun langileak eta kolektibo zaurgarrienak txertatuta egotea. | Birusaren «beste goraldi» baten beldur da Jaurlaritza. Eusko Jaurlaritzak Pandemiaren urtebeteko memoria dokumentua argitaratu du, eta kezkatuta agertu da birusaren beste aldaera batzuen intzidentziarekin. Ekainerako aurreikusi du 70 urtetik gorakoak, osasun langileak eta kolektibo zaurgarrienak txertatuta egotea. | Pandemiaren urtebeteko memoria txostena ondu du Eusko Jaurlaritzak, eta bertan aitortu du oraintxe birusaren «beste goraldi» baten beldur dela, eta ez dagoela lasaitzeko motiborik. SARS-CoV-2 birusaren aldaera berrien eraginak ere kezkatzen du Jaurlaritza, dokumentuak jasotzen duenez. Erresuma Batuko aldaera gero eta gehiago zabalduta dago hiru lurraldeetan: martxoaren 1etik 7ra bitarteko astean aztertutako laginetan jada % 65etik gorakoa da, Jaurlaritzak zehaztu duenez. Hala ere, azpimarratu du txertaketa prozesua abian jartzeak «itxaropen handia» sortu duela, baina aitortu du aurtengo lehen hiruhilekoan aurreikusi baino askoz ere txerto gutxiago jaso dituela. «Horregatik guztiagatik, gure bizitza baldintzatzen ari den eta historikoa den pandemia ez da amaitu. Datozen hilabeteetan tunelaren amaieran argia ikusten hasiko garela espero dugu. Dena den, orain arte izan dugun zorroztasun eta erantzukidetasun maila berari eutsi behar diogu», dio, hitzez hitz, Jaurlaritzaren txostenak.
Gobernuak dio egoerak hobera egin duela baina aurrera begira «ziurgabetasuna nagusi» dela, eta ezin dela aurreikuspen argirik egin hurrengo hilabeteetako bilakaera epidemiologikoaz. Ildo horretan, ziurtatu du erabakigarria izango dela martxoko bigarren hamabostaldiaren eta apirileko lehen asteen bilakaera. Jaurlaritzak lau faktore aipatu ditu ziurgabetasun hori azaltzeko: birusaren aldaera berriak hedatzea «arriskua» dakarrela, martxoaren hasieratik ikusten den beheranzko joera moteldu egin dela, inguruko herrialde batzuetan islatzen ari den joerak gora egin duela, eta gizartea «lasaitzeak» eta egoera arintzeko prozesuak arinegi egiteak eragin negatiboa izan dezaketela.
Alde positiboen artean, Jaurlaritzak txertaketa aipatu du. Aurreikusitakoaren arabera, ekainerako txertatuta egongo dira 70 urtetik gorakoak, osasun langileak, kolektiborik ahulenak eta ezinbesteko langileak. Hala ere, Jaurlaritzak txostenean onartu du txertaketa prozesua nahi baino motelago doala, uste baino txerto gutxiago jaso dituelako. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194877/ramon-agirreren-kaiera-asteazkenetik-aurrera-berrian.htm | Bizigiro | Ramon Agirreren kaiera, asteazkenetik aurrera BERRIAn | La Casa de Papel (LCDP) telesailaren grabaketa egunetan egunkari moduko bat idatzi du Ramon Agirre aktoreak. «Nire pertsonaia Benjamin, meatzaria da…». Hilaren 17tik aurrera irakurgai izango dira BERRIAn, Joan-etorriko paperak izenburuarekin | Ramon Agirreren kaiera, asteazkenetik aurrera BERRIAn. La Casa de Papel (LCDP) telesailaren grabaketa egunetan egunkari moduko bat idatzi du Ramon Agirre aktoreak. «Nire pertsonaia Benjamin, meatzaria da…». Hilaren 17tik aurrera irakurgai izango dira BERRIAn, Joan-etorriko paperak izenburuarekin | La Casa de Papel telesailaren grabaketetan ez ezik, antzerkian ere ari da lanean Ramon Agirre aktore donostiarra. Konpromisoa eta Gu primer! obretan ari da gaur egun. Lan faltarik ez izan arren, hartzen du gehiagorako astia ere.
Treneko bidaiak, entseguak, errodajeak… Batetik bestera, buruak ere ez dio lanari uzten, eta Agirrek burutazio horiexek apuntatzeko joera du. Koaderno txiki batean egiten du, gidoiaren atzeko aldean edo tabernetako ahozapi batean… edozein lekutan! Haiek guztiak bildu, eta irakurgai jarriko ditu BERRIAk asteazkenetik aurrera webgunean. Dosi txikitan idatziak, dosi txikitan: egunean bi.
Txoko berezia izango dute Agirreren Joan-etorriko paperek. Iritzia atalean irakurri ahal izango dira, eta Araiz Mesanza ilustratzailearen irudi batekin atonduta egongo dira. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194878/italiak-konfinamendua-ezarriko-du-aste-santuko-hiru-egunetan.htm | Mundua | Italiak konfinamendua ezarriko du Aste Santuko hiru egunetan | Herritarrek etxean egon beharko dute apirilaren 3tik 5era. Asteko intzidentzia 10.000 biztanleko 250 kasutik gorakoa duten eskualdeetan, martxoaren 15ean ezarriko dute konfinamendua. | Italiak konfinamendua ezarriko du Aste Santuko hiru egunetan. Herritarrek etxean egon beharko dute apirilaren 3tik 5era. Asteko intzidentzia 10.000 biztanleko 250 kasutik gorakoa duten eskualdeetan, martxoaren 15ean ezarriko dute konfinamendua. | Italiako Gobernuak atzera zorroztu egingo ditu koronabirusaren SARS-CoV-2 hedatzeari aurre egiteko neurriak. Italian jaiegunak dira apirilaren 3a, 4a eta 5a, eta egun horietan konfinamendua ezartzeko lege dekretua onartu du gaur ministro kontseiluak. Parlamentuan bozkatu beharko dute orain.
Martxoaren 15ean sartuko dira indarrean neurri horiek. Aste Santuko konfinamenduaz gain, eremu gorrian dauden eskualdeak ere konfinatuko dituzte. Asteko intzidentzia tasa 100.000 biztanleko 250 kasu baino gehiago dituzten eskualdeak daude talde horretan.
Azken egunean, 25.673 positibo atzeman dituzte herrialdean, azken hilabeteetako kopururik handiena, eta ospitaleetako presioa areagotzen ari da egunez egun. Aste honetan bertan gainditu dute 100.000 hildakoren langa COVID-19aren eraginez. Kasuen areagotzea Erresuma Batuko aldaeraren hedatzearekin lotu dute medikuek.
Italiak abendu bukaeran jarri zuen txertaketa plana abian, baina geldoa gertatzen ari da. 1,8 milioi pertsonari jarri dizkiete bi dosiak oraindik —60 milioi biztanle ditu—. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194879/beste-koska-bat-gora-egin-dute-positiboek-hegoaldean-448.htm | Gizartea | Beste koska bat gora egin dute positiboek Hegoaldean: 448 | Positiboen portzentajea %4,8ra igo da, OMEk izurria kontrolpean izateko ezarria duen mugatik gertu. | Beste koska bat gora egin dute positiboek Hegoaldean: 448. Positiboen portzentajea %4,8ra igo da, OMEk izurria kontrolpean izateko ezarria duen mugatik gertu. | Azken orduetan berriro egin dute gora koronabirusaren kutsatzeek Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko osasun departamentuek emandako datuen arabera, atzo beste 448 positibo atzeman zituzten egindako proba diagnostikoetan. Koska bat egin dute gora, beraz, positiboek, azken egunetako goranzko joeran. Lurraldez lurralde, Araban 44 positibo atzeman zituzten atzo; Nafarroan, 68; Gipuzkoan, 138; eta Bizkaian, 196.
400 kasuren langa atzean utzi zuen Hegoaldeak martxoaren 2an, baina berriz igaro du. Positibo tasa ere igo egin da: egindako 9.198 proba diagnostikoetatik %4,8 izan dira positibo. OMEk izurria kontrolpean izaten hasteko ezarria duen %5eko langaren azpitik dago oraindik tasa, baina muga horretatik gero eta gertuago. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194880/castejongo-ikastetxeari-pai-ingelesezko-eredutik-ateratzen-utzi-diote.htm | Gizartea | Castejongo ikastetxeari PAI ingelesezko eredutik ateratzen utzi diote | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren baimena jaso du, baina erabakiak ez du eraginik izango programa horretan eskolatuta dauden umeengan. PAI programatik ateratzen utzi dioten lehen ikastetxea da. | Castejongo ikastetxeari PAI ingelesezko eredutik ateratzen utzi diote. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren baimena jaso du, baina erabakiak ez du eraginik izango programa horretan eskolatuta dauden umeengan. PAI programatik ateratzen utzi dioten lehen ikastetxea da. | Castejongo (Nafarroa) ikastetxe publikoa azken hilabeteetan egiten ari zen eskaera bete dute: Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak PAI Ingelesez Ikasteko Programatik ateratzeko aukera eman dio Dos de Mayo ikastetxeari. Halere, Steilas sindikatuak azaldu duenez, aldaketa pixkanaka egingo dutela jakinarazi diete, eta PAI programan eskolatuta dauden haurrek hala jarraitu beharko dute Lehen Hezkuntzako seigarren maila amaitu arte. Erabakiak aurrekari bat ezar dezake, Castejongoa baita PAI programatik ateratzen uzten dioten lehen ikastetxea.
Sei ikasturte dira PAI ingelesezko programa ezarri zenetik Castejongo Dos de Mayo ikastetxe publikoan, Nafarroako beste 60 eskoletan bezala. Iragan ikasturtean, programa uztea eskatu zuen, eta departamentuan atzera bota zuten, akats formak argudiatuta. Aurten ere, eskaera bera egin du eskola kontseiluak, «aldeko zein kontrako» irizpide guztiak aztertu ostean. Hezkuntza Departamentuak erantzun zion PAI eskaintzen duten mailen irteera egutegia aldatu egin behar zutela. Irakasleen klaustroaren %78k eta eskola kontseiluaren %100ek babesten zuten eskaera.
Nafarroako Gobernuak ohar bidez jakinarazi duenez, egutegi hori aldatu dute, eta ebaluazio batzordeak uste du eskaera bat datorrela Nafarroako Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan 2021-2022ko ikasturterako atzerriko hizkuntzetan ikasteko programetan sartzeko edo irteteko eskaera egiteko prozedura arautzen duen ebazpenarekin. Steilasek esandakoa ere berretsi du: PAI programan eskolatuta dauden haurrek programa horrekin jarraitu beharko dute. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194881/raul-arza-beste-lau-urtez-eaeko-ugtko-idazkari-nagusi.htm | Ekonomia | Raul Arza, beste lau urtez EAEko UGTko idazkari nagusi | Batzarkideen %82,5en botoak jaso ditu Arzak. Azken agintaldia izango du. | Raul Arza, beste lau urtez EAEko UGTko idazkari nagusi. Batzarkideen %82,5en botoak jaso ditu Arzak. Azken agintaldia izango du. | Raul Arza (Laudio, Araba, 1963) 2013an izendatu zuten EAEko UGTko idazkari nagusi, Pilar Collantesek baino boto gehiago lortu baitzituen sindikatuaren XI. kongresuan. Bozketa horretan, botoen %55,6 eskuratu zituen, eta %84,3ra iritsi zen lau urte geroago. Orduko hartan ez zuen beste hautagairik izan aurrean, eta gauza bera gertatu da XIII. batzarrean ere. Antzeko babesa izan du gaur ere, batzarkideen %82,5ek haren aldeko botoa eman baitute: aldeko 146 batzarkide izan ditu, eta beste 31k zuri bozkatu dute. Azken agintaldia izango du, eta beste bati eman beharko dio erreleboa 2025ean egitekoa den batzarrean.
Are sostengu zabalagoa lortu du azken lau urteetako kudeaketak, aho batez onartu baitute. Epe horretan indarra galtzen aritu da sindikatu sozialista. 2016an, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ordezkari sindikalen %10,85 zituen EAEko UGTk, eta 2020 amaieran, berriz, %10,19ra jaitsi da, LABek atzo aurreratutako emaitzen arabera. Sindikatu handienetan laugarrena da UGT, ELAren, LABen eta CCOOren atzetik.
Erantzunak-Respuestas lelopean batzarra egin du azken egunotan EAEko UGTk, Gasteizen. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194882/pandemia-eibartarren-begietatik.htm | Gizartea | Pandemia, eibartarren begietatik | Etakitto Eibarko agerkariak pandemiaren urtea laburbiltzen duen dokumental bat sareratu du. | Pandemia, eibartarren begietatik. Etakitto Eibarko agerkariak pandemiaren urtea laburbiltzen duen dokumental bat sareratu du. | Urtebete bete zen atzo OME Osasunaren Mundu Erakundeak COVID-19a pandemia gisa deklaratu zuenetik. Urtebete igaro da, eta Eibarren azken urtea nola igaro duten kontatzeko dokumental bat egin du Etakitto Eibarko agerkariak: Eibartarrak pandemiaren aurrean.
Eibarko bortz herritar dira dokumentalaren protagonistak: Oier Araolaza antropologo eta dantzaria, Naiara Samper Eibarren koronabirusa izan zuen lehen herritarra, Anneke Urain 13 urteko gazte eibartarra, Aitor Arrieta Gurutze Gorriko boluntarioa eta Ane Escolar adinekoen egoitza bateko langilea.
Bortz protagonistek koronabirusak iazko martxotik aurtengo urtera izandako bizipenak kontatu dituzte, baita horrek eguneroko bizitzan izandako eragin eta ondorioak ere. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194883/irati-haur-motxiladunaren-gurasoak-el-duesora-mugituko-dituzte.htm | Politika | Irati 'haur motxiladunaren' gurasoak El Duesora mugituko dituzte | Beatriz Etxeberria eta Iñigo Zapirian euskal presoak Aranjuezko kartzelan daude gaur egun. Horiez gain, bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu: Jurdan Martitegi Martutenera ekarriko dute; Asier Badiola, El Duesora; eta Jon Troitiño eta Harriet Iragi, Logroñora. | Irati 'haur motxiladunaren' gurasoak El Duesora mugituko dituzte. Beatriz Etxeberria eta Iñigo Zapirian euskal presoak Aranjuezko kartzelan daude gaur egun. Horiez gain, bertze hiru preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu: Jurdan Martitegi Martutenera ekarriko dute; Asier Badiola, El Duesora; eta Jon Troitiño eta Harriet Iragi, Logroñora. | Espainiako Espetxe Erakundeen ortziraleroko iragarpenen artean, Beatriz Etxeberriarena eta Iñigo Zapirainena daude gaur: Iratiren gurasoak dira bi euskal presoak, eta joan den martxoaren 8tik alabarengandik urrunduta daude, 3 urte bete baitzituen egun horretan Irati haurrak. Iragarpenaren arabera, El Duesora eramanen dituzte (Kantabria, Espainia, 170 kilometro).
Horiek ez ezik, bertze hiru euskal preso ere hurbildu eta bat Euskal Herriratuko dutela iragarri dute. Jurdan Martitegi da Euskal Herriratuko dutena: Soto del Realen dago gaur egun (Madril, 430), eta Martutenera ekarriko dute (Donostia). Hurbilduko dituztenak Asier Badiola, Jon Troitiño eta Harriet Iragi dira: Badiola Valentziatik (600 kilometro) El Duesora mugituko dute; Jon Troitiño, Murtzia IItik (820 kilometro) Logroñora (170 kilometro); eta Iragi ere, Logroñora, Castello IItik (480 kilometro).
Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, bertzalde, joan den astean iragarritako Asier Karrera Arenzanaren Euskal Herriratzea ez da Zaballara izanen (Araba), Martutenera baizik. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194884/jaurlaritzak-azaldu-du-astrazenecaren-txertoak-ez-duela-ondorio-larririk-izan-txertatuengan.htm | Gizartea | Jaurlaritzak azaldu du AstraZenecaren txertoak ez duela ondorio larririk izan txertatuengan | Osakidetzak txertatutakoen artean, txertatutako guztien %1ek baino ez ditu izan erreakzio arinak. Txertoaren dosiak ematen jarraitzearen alde azaldu da Jaurlaritza. | Jaurlaritzak azaldu du AstraZenecaren txertoak ez duela ondorio larririk izan txertatuengan. Osakidetzak txertatutakoen artean, txertatutako guztien %1ek baino ez ditu izan erreakzio arinak. Txertoaren dosiak ematen jarraitzearen alde azaldu da Jaurlaritza. | AstraZenecaren txertoak ez du kalte larririk eragin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan txertatutakoen artean; horixe baieztatu du Jose Luis Quintas Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuordeak. "Ez da erreakzio kaltegarri edo larririk izan", adierazi du Quintasek, eta gehitu du erreakzio arinak txertatutako pertsona guztien %1ean baino ez direla agertu. Erreakzio "arin" horiek honako hauek izan dira, Quintasen hitzetan: "Sukar pixka bat, buruko mina edo txertoa jasotako lekua minbera izatea". 30.000 lagunetik gora txertatu ditu Osakidetzak; beraz, 300 inguruk izan dituzte ondorio arinak.
Txertoaren erreakzioei buruz galdetzean, Quintasek azaldu du: "Ez du zerikusirik Austrian eta eskandinaviar herrialdeetan azaldutako kasuekin". Izan ere, zenbait herrialdek AstraZenecaren azken sorta banatzeari uztea erabaki dute, zenbait txertatuk izan dituzten osasun arazoekin zerikusia izan dezaketelakoan. Quintasek argitu du EMA Sendagaien Europako Agentziaren aholkuak "zorrotz" betetzen ari dela, eta, horregatik, txertaketarekin aurrera jarraituko dutela. Gehitu du Jaurlaritzak AstraZenecaren sorta horietatik bakarra jaso duela eta jada txertatzeko erabili dutela. "Normaltasunez" egin dutela gehitu du, ez dela arazorik egon. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194885/madrilek-11000-milioi-banatuko-ditu-enpresen-porrota-eragozteko.htm | Ekonomia | Madrilek 11.000 milioi banatuko ditu enpresen porrota eragozteko | Zati bat enpresei laguntza zuzenak ematera bideratuko dute, beren zorrei aurre egin diezaieten. React EUren funtsen irizpideak erabiliz gero, litekeena da Euskal Herrira 287 milioi iristea | Madrilek 11.000 milioi banatuko ditu enpresen porrota eragozteko. Zati bat enpresei laguntza zuzenak ematera bideratuko dute, beren zorrei aurre egin diezaieten. React EUren funtsen irizpideak erabiliz gero, litekeena da Euskal Herrira 287 milioi iristea | Ekonomiaren itxieraren urteurrena betetzen ari denean atera du azkenean diru-zorroa Espainiako Gobernuak enpresei laguntza zuzenak emateko. Orain arte ICOren bermeak eman dizkie nagusiki, bankuengana jo eta maileguak erraz lor zitzaten. Baina krisiak urtebete egin du, eta maileguak ez dira nahikoa enpresa askorentzat, gero eta arrisku handiagoa baitago diru-sarreren murrizketek proiektu sendoak hondoratzeko. Barne borroka baten ondorioz —PSOEko eta UPko ministroen artean, baina baita sozialisten artean ere—, Madrilek aurkeztu du bere plana: 11.000 milioi euro jarriko ditu mahai gainean, BPGaren %1 inguru: 7.000 milioi enpresa txikiei eta autonomoei laguntza zuzenak emateko izango dira; beste 3.000 milioi ICOren bermeak dira, mailegu parte-hartzaileak bihurtzeko, eta mila milioi neurri erdiko enpresak kapitalizatzeko izango dira.
Madrilek bi zatitan banatu du laguntza zuzenen funtsa. Batetik, 2.000 milioi euro emango dizkie Balear uharteei eta Kanariar uharteei, turismoarekiko menpekotasun handia izanik, jarduera modu ikusgarrian amildu baita han: %27 Balearretan, eta %20 Kanarietan. Kopuru horietatik urrun geratu da uzkurtzea Euskal Herrian, industriaren pisu handiagoa dela eta: Nafarroan %8,3 txikitu da BPGa; Gipuzkoan, %9,3; Araban, %9,5, eta Bizkaian, berriz, %9,6.
Beste 5.000 milioi euro «gainontzeko erkidegoen artean» banatuko dituzte. Nadia Calviño Ekonomia ministroak nahi zuen baino gehiago da hori, baina arlo horretan UPren presioak emaitza eman du. Kontrara, Calviñok nahi zuen bezala, erkidegoek banatuko dute, haiek hobeto dakitelakoan sektore bakoitzak zer behar dituen. Ekonomia Ministerioak ziurtatu du React EU programako dirua banatzeko irizpidea erabiliko duela: hau da, erkidego baten biztanleria, BPGak izan duen jaitsiera eta langabeziak izan duen igoera hartuko du kontuan. EBren suspertze funtsen lehen zatia izan zen React EU, eta dirua jarduera ekonomikoari eusteko eta osasun eta hezkuntzari laguntzeko erabiltzekoa zen. 10.000 milioi banatu zituen, eta horietatik 574 milioi iritsi ziren Hegoaldera: hau da, %5,8. Funts berriarekin gauza bera eginez gero, baliteke Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 287 milioi euro jasotzea enpresen artean banatzeko.
Udan eta udazkenean, berriz, Espainiako Gobernuak 16.000 milioi euro banatu zituen bere poltsikotik, eta horietatik 743 milioi heldu ziren Hegoaldera: %4,6. Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa funts horren zati batetik kanpo utzi zituen Madrilek, ogasun propioak dituztelako.
Baldintzak eta onuradunak
Dirua eskatzen duten enpresek eta autonomoek helburu jakin batzuekin erabili beharko dute: atzeratutako soldatak, alokairuak eta materiala ordaintzeko, eta finantza erakundeekin eta hornitzaileekin dituzten zorrak estaltzeko.
Ostalaritzarekin eta turismoarekin lotutako enpresentzat izango da, baina baita haiek hornitzen dituen industriarentzat, garraio enpresentzat, kultur eta kirol arlokoentzat eta aeronautikarentzat.
Laguntza jasotzen dutenek jarduera ekonomikoari eutsi beharko diote gutxienez 2022ko ekainera arte, eta ezingo dituzte irabaziak banatu akziodunen artean, ezta zuzendarien soldatak handitu ere.
2020an diru-sarrerak gutxienez %30 galdu dituztenek eskatu ahal izango dituzte laguntzak, eta asko jota galdutakoaren %40 estali ahal izango dute enpresa txikienek (hamar langiletik beherakoek), eta %20 hortik gorakoek. Gutxienez 3.000 euro izango dira autonomoentzat, eta 200.000 euro gehienez.
Beste funtsak Gaur iragarritako planaren beste bi zatiak ez dira laguntza zuzenak. Batetik, ICOk beste 3.000 milioi jaso ditu zorra berregituratu behar duten enpresei laguntzeko. Enpresen eta banku hartzekodunen arteko negoziazioetan lagunduko du ICOk; bermeak emango ditu mailegu horietako batzuk mailegu parte-hartzaileak bihurtzeko —akzioen parekoak—, eta, azken aukera gisa, zorra txikitzeko erabiliko dute dirua. Azken funtsa, mila milioi eurorena, neurri erdiko enpresak berriro kapitalizatzeko erabiliko dute. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194886/funtsak.htm | Funtsak | Funtsak. | Hiru funts sortu ditu Espainiako Gobernuak zorpetutako enpresen porrota eragozteko.
Autonomoen eta enpresa txikien funtsa. 7.000 milioi euro izango ditu funtsak, eta haren bidez laguntza zuzenak emango dizkiete COVID-19aren ondorioak zuzen-zuzenean jasan dituzten langile autonomoei eta enpresa txikiei. Gutxienez 3.000 euro izango dira, eta gehienez 200.000. Dirua zorrak eta gastu finkoak ordaintzeko erabili beharko dute. Autonomia erkidegoek kudeatuko dute funtsa.
Kredituen berregituraketarako funtsa. Koronabirusaren krisia hasi zenetik, ICO kreditu ofizialen institutu publikoak bermeak eman dizkie bankuetara diru bila joan behar izan duten enpresei. Guztira, 120.000 milioi euroren maileguak bermatu ditu ICOk. Mailegu horietako batzuk itzultzen hasi behar dute orain, eta horretarako dirurik ez dute enpresa askok. Haiei laguntzea da xedea. 3.000 milioi izango dira funts horretan, eta erabiliko dira zor hori berregituratzeko, zati bat mailegu parte-hartzaile bihurtzeko, eta, beste aukerarik ez balego, zorraren zenbatekoa gutxitzeko.
Kapitalizazio funtsa. Neurri erdiko enpresen kapitala indartzeko funts bat sortuko du Espainiako Gobernuak. Mila milioi euro izango dira horretan, eta mailegu gisa edo kapital gisa iritsiko da enpresetara. | ||
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194887/mtorreseko-negoziazioan-ez-dute-akordiorik-lortu-eta-baliteke-88-langile-kaleratzea.htm | Ekonomia | MTorreseko negoziazioan ez dute akordiorik lortu, eta baliteke 88 langile kaleratzea | Zuzendaritzak ez du onartu CCOOen eta CITEren proposamena, eta bere lehen eskaintza sartuko da indarrean. Baliteke sindikatuek auzitara jotzea | MTorreseko negoziazioan ez dute akordiorik lortu, eta baliteke 88 langile kaleratzea. Zuzendaritzak ez du onartu CCOOen eta CITEren proposamena, eta bere lehen eskaintza sartuko da indarrean. Baliteke sindikatuek auzitara jotzea | Nafarroako MTorres enpresako zuzendaritzak langileei jakinarazi die ez duela onartuko ostegun honetan CCOOek eta CITEk (haiek osatzen dute enpresa batzordeko gehiengoa) aurkeztu zuten proposamena, eta kontsulta aldia akordiorik gabe amaitu da. Hala, enpresak hasierako asmoari eutsiko dio. Martxoaren 28an sartu nahi du indarrean erregulazio espedientea, baina sindikatuek ez dute baztertzen auzitara jotzea.
Erregulazio txostenean zehaztutako kaleratzeek 88 langileri eragingo liekete Dorreko lantegian (Noain Elortzibar), eta beste 75i Fuente Alamon (Murtzia, Espainia). Zuzendaritzak ohar batean jakinarazi duenez, kalte-ordainak legezko gutxienekora mugatuko ditu: hau da, lan egindako urte bakoitzeko 20 egunera, 12 hileko mugarekin.
Enpresak atzera egin zuen negoziazio prozesuan, baina sindikatuek negoziazioei begirako taktikarekin lotu dute jarrera hori. Hasierako 88 kaleratzeen ordez, 67 eskaini zituen enpresak azken proposamenean. Langileen batzordeak onartu egin zuen kopuru hori, baina baldintzak hobetzeko eskatu zuen. 60 urtetik aurrerakoentzat aurre erretiroak eta lan egindako urte bakoitzeko 30 eguneko kalte-ordaina (gehienez 20 hileko) eskaini zuen zuzendaritzak.
Horren aurrean, CCOOek eta CITEk proposatu zuten aurre erretiroak 59 urtetik gorakoentzat izatea, soldata %90era arte osatzea, eta 36 eguneko kalte-ordainak ematea lan egindako urte bakoitzeko, gehienez 36 hileko eta gutxienez 15.000 euroko mugarekin. Kalkulatu zuten bi proposamenen arteko aldea 800.000 eurokoa dela.
Zuzendaritzak, baina, ez du onartu proposamen hori, eta azken mugimendu bat egin du: sindikatuei eskatu die bere azken proposamena langile guztiek bozka dezaten. CCOOek eta ELAk «onartezintzat» jo dute. Azken orduko aldaketarik ezean, beraz, lehen eskaintza sartuko da indarrean.
Behin betiko kaleratzeak biltzen dituen dosierrarekin batera, enpresak abenduaren 31ra arte luzatuko du egun indarrean den enplegua erregulatzeko aldi baterako espedientea, kasu horretan bai CCOOekin eta CITErekin bat eginda. Beste neurri horrek 232 langileri eragingo die.
Aeronautikaren krisia
ELAk ez zuen babestu ez hori, ez kaleratzeei buruzko enpresaren azken proposamena. «Onartezintzat» jo zituen baldintzak: besteak beste, gogorarazi zuen Nafarroan sei baino ez direla erretiro aurreratua har dezaketen 60 urtetik gorako langileak eta, hortaz, borondatezko irteerarik ez dela egongo kasik. Horrekin batera, gogor kritikatu zituen zuzendaritzak erregulazioa aurkezteko emandako azalpenak; nabarmendu zuen, besteak beste, MTorresek 28 milioi euroko irabaziak banatu zituela azken urtean.
Energia berriztagarriekin batera, aeronautika du jarduera nagusi Mtorresek, eta azaldu du kaleratzeak sektorearen egungo krisiaren ondorio direla. Egun, bere fakturazioaren erdia inguru zor dio sektore horri. COVID-19ak bete-betean eragin die hegazkin konpainiei eta, ezinbestean, haien hornitzaileei. MTorresen kasuan, zuzendaritzak azaldu du pandemia etorri aurretik nabaritzen hasia zela krisia, Airbusek eta Boeingek inbertsioak gutxitzearekin batera. Emandako argudioen artean, halaber, Txinaren eta AEBen arteko merkataritza gerra aipatu zuen: zehazki, Espainiako Gobernuak Txinara esportatzeko hiru baimen ukatu dizkiola, aeronautikako teknologia xede militarrerako ere erabiltzen delakoan.
1975ean sortu zuen enpresa Miguel Torresek —iazko azaroaren 5ean hil zen, 82 urte zituela—, eta, hasiera hartan, papergintzarako makineria ekoizten zuen. Denborarekin, energia eolikora eta aeronautikara egin zuen jauzi, eta haren bi jarduera nagusiak dira egun. Dorrekoaz gain, beste sei fabrika ditu —Espainian, Italian, Alemanian, AEBetan eta Brasilen—. Guztira, 770 laguni ematen die lana. Salmenten %53 Europan egiten ditu, eta gainerakoa, Amerikan eta Asian. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194888/30-urtean-hirukoiztu-egin-da-jaiotako-biki-kopurua.htm | Gizartea | 30 urtean hirukoiztu egin da jaiotako biki kopurua | Egun munduko bikien erditze guztien %80 inguru Afrikan eta Asian izaten dira. | 30 urtean hirukoiztu egin da jaiotako biki kopurua. Egun munduko bikien erditze guztien %80 inguru Afrikan eta Asian izaten dira. | Gero eta biki gehiago jaiotzen dira, hala baieztatzen dute datu estatistikoek. Azken datuen arabera, mundu osoan 1,6 milioi biki jaiotzen dira urtean; bertzela erranda, jaiotako 42 haurretik batek bikia du. Igoera hori justifikatzen duten bi faktore daude, zientzialarien arabera: emakumeak gero eta adin handiagoarekin geratzen direla haurdun, eta ernalketa lagunduko teknikak gero eta zabalduago daudela. Hala, 1980ko urteetatik aitzinera hirukoiztu egin da jaiotako biki kopurua.
Bereziki Ipar Amerikan eta Europan goratu da biki tasa. Alta, Afrikan betidanik izan da tasa handia, eta azken 30 urteetan ez da bereziki handitu. Egun munduko bikien erditze guztien %80 Afrikan eta Asian inguru izaten dira.
Igoera hori gelditzeko bidean egon daiteke, ordea. Izan ere, egun haur bakarreko haurdunaldien apustua egiten da. Halaxe azaldu du Oxfordeko Unibertsitatean ikerketa egin duen irakasle batek, Christiaan Monden-ek: «Bikien erditzeak zerikusia du haurtxoen eta haurren heriotza tasa handiagoekin, eta konplikazio gehiago izaten dira bai amentzat eta bai umeentzat haurdunaldian, erditzean eta gero».
Gainera, ikerketan ondorioztatu dutenez, bikien etorkizuna kezkagarriagoa da diru sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeetan. Saharaz hegoaldeko Afrikan, bereziki, askok bere bikia galduko dute bizitzako lehen urtean. |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194889/juaristi-bere-irakurgaien-ahotik.htm | Kultura | Juaristi, bere irakurgaien ahotik | 'Itzultzeko etorri naiz’ plazaratu du Felipe Juaristik, Balea Zuria argitaletxearen saiakera sailean. Nola literaturaren hala bizitzaren gaineko gogoeta oro har laburrekin osatu du, eta «galtzaileen ikuspegitik» eraiki duela zehaztu. | Juaristi, bere irakurgaien ahotik. 'Itzultzeko etorri naiz’ plazaratu du Felipe Juaristik, Balea Zuria argitaletxearen saiakera sailean. Nola literaturaren hala bizitzaren gaineko gogoeta oro har laburrekin osatu du, eta «galtzaileen ikuspegitik» eraiki duela zehaztu. | «Azkeneko 30 urteetan irakurritakoaren ondorioa». Horra zer den Itzultzeko etorri naiz, egilearen beraren hitzetan. Azken urte luzeetan irakurtzen joandakoek utzitako arrastoen eta piztutako hausnarketen bilduma modura aurkeztu du lan berria Felipe Juaristik (Azkoitia, Gipuzkoa, 1957). «Pascal hasi nintzen irakurtzen Unamuno irakurri nuenean; Espinoza hasi nintzen irakurtzen Borgesek oso maite zuelako...». Eta, hala, irakurle gehientsuenak nola, testu batetik bestera eta egile batetik bestera egindako jauziak agerian utziz osatu du lana Juaristik; bata eta bestea irakurtzen joan ahala, oharrak eta gogoetak apailatzen aritu da urteetan, eta gaurko egunetara arte «eutsi» diotenak berreskuratu ditu liburuan. «Testu bat irakurtzen duzunean, berehalakoan ez dakizu ondo zer esan nahi duen; denborarekin egiten duzu irakurritakoari buruzko gogoeta, eta hortik abiatuta beste testu bat sortzen duzu, zurea dena, baina besteen esku uzten duzuna».
Zeharka, hamaika idazle eta pentsalariren testuak datoz liburuan, eta horiekin izandako nolabaiteko elkarrizketa da Juaristik eman duena. Hala jardutea beretzat «psikoanalisi ariketa bat» ere izan dela aipatu du; finean, edozein gogoeta «norberak bere buruarekin egiten duen galdera-erantzun ariketa bat» delakoan. Sigmund Freud eta Jacques Lacan aipatu ditu hartara lehen izenen artean, eta haien obra luzetik batik bat «malenkoniari» eta «doluari» idatzitakoak baliatu dituela zehaztu.
Sarrera laburrak dira gehienak, eta horien artean errepikatzen diren beste zenbait gai ere—«unibertsalak direnak, baina niretzat oso kezkagarriak»— aurreratu ditu Juaritstik, egile bati lotuta kasu batzuetan. Gabriel Aresti poesiaren eta egiaren arteko erlazioari, esaterako; edo Johann Wolfgang von Goethe poesiaren eta zintzotasunaren artekoari. Juaristi: «Egia asko dago, eta nik ez dakit oraindik esaten egia zer den, bakoitzak berea edukiko du, baina zintzotasuna besterik da; zintzotasuna da nor bere kontzientziarekin adostasun minimo batera heltzea».
Eta azpimarra arduratzen duen beste gai bati: literaturaren eta idazleen bizitzen arteko harremanari. «Idazle bati zer eskatu behar zaio, idazle ona izateaz aparte? Gizon edo emakume ona izatea, gure parametroen arabera? Gaur egun eztabaida literarioetan gehiago eztabaidatzen da idazlearen bizitza pribatuaz idazten duenaz baino».
«Galtzaileen begirada»
Friedrich Nietzsche, Theodor W. Adorno, Walter Benjamin... Autoreak eta haiei lotutako pasadizoak izan ditu egileak ahotan lanaren aurkezpenean. Eta pentsalariekin batera, poetak. Juaristirentzat, «XX. mendea ulertzeko funtsezkoak diren poetak»: Anna Akhmatova, Aresti, Paul Celan, Franz Kafka, Osip Mandelstam, Jon Mirande, Rainer Maria Rilke, Marina Tsvetayeva, Maria Zambrano eta Lizardi bera. «Lizardik, labur esanda, aguantatu egiten du. Bere garaian idatzi zuen idatzi zuena, eta oraindik ere esandakoari eusten dio».
Itzultzeko etorri naiz-en ziurtasunak baino gehiago zalantzak ikusten dituela onartu du egileak, pentsatzeko eta pentsarazteko «norbere buruarekin kritiko» izan behar den ustean: «Dakidana baino gehiago dago ez dakidana. Horregatik ere bada saiakera zatikatua; ziurtasunik ez daukadanez, batetik bestera joan behar dut, osotasun bat antzemateko».
Liburua osorik zeharkatu nahi duen ikuspegia, aldiz, galtzailearena dela azaldu du Juaristik, «literaturaren zein pentsamenduaren historian galtzaile izan diren horien begirada». Benjamini ikasitako ideia bat gogoan hartuta: «Historia idaztekotan, galtzaileen ikuspuntutik idatzi behar zela esaten zuen».
Alde horretan kokatu ditu, Benjamin bezala, aurrez aipatutako beste egileak ere. Mirande bera, besteak beste: «Beste garai batean bizi izan balitz beste modu batera hartuko genukeen, baina bizi izan zen garaian euskaldunok ondo hartu genuen, poeta ona zelako eta bazegoelako halako malditismo bat, eta hor Mirande ondo sartzen zelako. Gaur egungo parametro etiko-moraletan, Mirande da degeneratu bat. Baina bere buruaz beste egin zuen norbait ere bada, sufritu zuen norbait».
«Ezinegon literarioa»
Balea Zuria argitaletxearekin eman du lan berria Juaristik, eta bertako kide Juan Ramon Makusok aipatu duenez, lan hau izango da argitaletxearen saiakera sailari eman nahi dioten literatur kutsuko «benetako ildoa» abiaraziko duena —abenduan abiatu zuten saila, Urrats urratuak. Xabier Lete gogoan lan koralarekin—. Makuso: «Felipe testuarekin etorri zitzaigunean, hasieratik ikusi genuen hemen bota duena, azkenean, bere ibilbide biografiko eta intelektuala dela».
Alfabetoa baliatu du Juaristik gogoeta txatalak apailatzeko; hala, hizki bakoitzak irekitzen du atal berri bat liburuan. Makusoren arabera, idazlearen «ezinegon literarioa agertzeko mapa bat» izan da egitura hori Juaristirentzat. «Egile ezberdinak agertzen dira, eta bere bizitzako mugimendua ere jorratzen da hor. Ez dut esango testamentu literario bat denik, zeren etorriko dira Felipe kitzikatuko duten egile gehiago oraindik, baina hemen jorratu du oso gaztetatik egin duen irakurketa, eta horiei berak gehitutako ekarpena; saiakera hori baita, ekarpena». |
2021-3-12 | https://www.berria.eus/albisteak/194890/sokari-tira-adoreari-eusteko.htm | Bizigiro | Sokari tira, adoreari eusteko | XIX. mendearen amaieran, ontziak itsasadarrean gora mugitzen zituzten ‘zirga’ izeneko soka luze batetik tiraka. Zirgariak ziren horretan ziharduten andreak. Haien historia aletuko du besteak beste, bihar Bizigiro gehigarriak. | Sokari tira, adoreari eusteko. XIX. mendearen amaieran, ontziak itsasadarrean gora mugitzen zituzten ‘zirga’ izeneko soka luze batetik tiraka. Zirgariak ziren horretan ziharduten andreak. Haien historia aletuko du besteak beste, bihar Bizigiro gehigarriak. | Hainbat dira itsasoari loturiko ogibideak: arrantzaleak, sardina saltzaileak, zamaketariak, armadoreak, kontserbagileak... Batzuk besteak baino ezagunagoak. Biharko BERRIAk bereziki ikusezina izandako lanbide bat izango du hizpide Bizigiro sailean: zirgariena. Hiruzpalau pertsonako taldeetan, zirgariek arrastaka eramaten zituzten itsasadarrean zehar, soka bati tiraka, merkantzia hirira zekarten gabarrak. Emakumeak eta gizonak aritzen ziren, baina, batik bat, emakumeei edota haurrei emandako lana zen. Hain zuzen, hasieran idiek egiten zuten lan hori, baina emakumeekin ordezkatu zituzten. Olga Macias historialariak adierazi duenez, idiak baino gehiago gutxiesten zituztelako eta eskulan merkea zirelako jartzen zituzten emakumeak lan horretan. Are gehiago, baldintza penagarrietan egiten zuten.
Isilpean eta babesik gabe egindako lana izan zen, eta Maciasek bereziki azpimarratu du ez dagoela ia informazio eta dokumenturik haiei buruz. XIX. mendearen amaieran, ez zuen luze iraun zirgarien ogibideak, hamabost urte inguru. Baporeak iritsi zirenean desagertu egin ziren. Mende bat igarota, haien omenezko eskulturak jarriko dituzte Bilboko itsasadarrean. Dora Salazarrek sortu ditu.
Zirgarien istorioa ezagutzeaz gain, beste hainbat kontu ere irakurri ahalko dira bihar. Horien artean, gastronomiari zuzendutako atalean, Luis Irizar. Maestro de los maestros liburua izango da aipagai. Euskal sukaldaritza berriaren sortzailetzat jotzen da Irizar, eta haren ikasle eta miresle izandakoek sukaldariaren irakaspenak eta bizipenak batzen dituen liburua aurkeztu dute aste honetan. Hantxe izan ziren Martin Berasategi eta Ander Gonzalez, besteak beste.
Telesailei dagokienez, Islandiako Radherran telesailaz arituko da Mikel Iarza. Dioenez, kode moralen inguruan hausnartzen duen zortzi ataletako telesailak irauli egin du fikzio politikoa. Zinemaren atalean, berriz, Euskal Herrian gelditu da oraingo honetan Nagore Arin. Hain zuzen, Berri Txarrak taldearen Ikusi Arte birako irudiak jasotzen dituen Dardara dokumentalaren aipamena dakar. Marina Lameiro zinemagilearen lana datorren ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.
Azkenik, Gus Elizondok sortu duen bidaiatzeko «beste manera» ezagutu ahal izango da. Hain zuzen, eguneroko autoa bost minutuan autokarabana bilakatzeko kutxa kengarria asmatu du Elizondok, mugitzea arintzeko. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194923/durangarrek-proiektu-urbanistiko-baten-gainean-erabakiko-dute-galdeketa-bidez.htm | Gizartea | Durangarrek proiektu urbanistiko baten gainean erabakiko dute galdeketa bidez | Igandean herri galdeketa bat izango da Durangoko Landako gunean. PERI 1 proiektu urbanistikoa bere horretan mantendu edota bertan behera utzi nahi duten erabakiko dute herritarrek. Galdeketa loteslea ez bada ere, herriaren erabakia betetzeko asmoa azaldu du gobernu taldeak. | Durangarrek proiektu urbanistiko baten gainean erabakiko dute galdeketa bidez. Igandean herri galdeketa bat izango da Durangoko Landako gunean. PERI 1 proiektu urbanistikoa bere horretan mantendu edota bertan behera utzi nahi duten erabakiko dute herritarrek. Galdeketa loteslea ez bada ere, herriaren erabakia betetzeko asmoa azaldu du gobernu taldeak. | «Ados al zaude PERI 1 proiektua gelditzearekin eta irtenbide bideragarri baten azterketa abian jartzearekin, betiere, herritarren parte hartzea aintzat hartuta?». Hori izango da Durangoko herritarrek (Bizkaia) Landako gunean egingo duten herri galdeketan erantzun beharko duten galdera. Igandean, trenbidea lurperatzean libre geratutako eremuan garatuko duten proiektu urbanistikoaren inguruko iritzia eman ahal izango dute 18 urterik gorako durangarrek: aurreikusita zegoen PERI 1 proiektuari babesa ematea, edota parte hartzea oinarri izango duen egitasmo berri baten alde egitea.
Hortaz, 1990ean abiatu zuten prozesu luze bat ixteko edo beste hasiera bat marrazteko aukera izango dute Durangoko herritarrek. 2018an Erabaki plataformako kideek, 5.000 sinadura bildu ostean, herri galdeketa bat martxan jartzeko abiatutako prozesua burutuko da etzi. «Pozik gaude, hasierako helburuak betetzea lortu dugulako», nabarmendu du Xabi Zabala Durangoko Erabaki plataformako kideak. «Oso ibilbide luzea egin dugu galdeketa aurrera ateratzeko, baina, azkenean, bete egingo da, eta herriak parte hartzeko eta bere iritzia emateko aukera izango du». Galdeketaren atarian, parte hartzea sustatzeko lanketan buru-belarri dabiltzala esan du; izan ere, hori da orain aurre egin beharreko erronka nagusia.
«Lehen aldiz, hitza eta aukera eman zaigu herritarroi, eta ezin dugu hori pasatzen utzi. Sinaduren bidez lortu genuen galdeketa onartzea, eta, loteslea ez bada ere, herritarren nahia zein den mahaigaineratuko du; horretarako, ezinbestekoa da bozkatzea eta nork bere iritzia azaleratzea», esplikatu du Zabalak. Izan ere, galdeketaren parte hartzea «funtsezkoa» izango da ardura duten instituzioek emaitza kontuan har dezaten.
«Goitik behera datorren politikara ohituta gaude, eta bada garaia egitura hori zabaldu eta horizontaltasunaren bidean pausoak emateko», ohartarazi du Zabalak. Esan duenez, «politika egiteko beste modu batzuen aldeko apustua» bermatuko du etziko galdeketak: «Gutxi batzuen interesetatik ihes egin, eta halako gaietan ere jendearen iritzia eta parte hartzea bultzatzeko».
Zer dago jokoan?
Trenbideak lurperatzean libre geratutako espazioan garatuko duten proiektuaren inguruan galdetuko zaie herritarrei. PERI 1 du izena, eta 1990eko hamarkadan abiatu zen prozesu baten emaitza da. Eusko Jaurlaritzak eta Durangoko Udalak akordio bat lortu zuten; horren bidez, Jaurlaritzak trenbidearen lurperatzea finantzatuko zuen eta, trukean, Durangoko Udalak libre geratutako espazioan garatuko zuen proiektu urbanistikoaren irabazien zati bat emango zion Jaurlaritzari.
2000. urtean Zaha Hadid arkitekto irakiarrak diseinatutako proiektuak irabazi zuen Durangoko Trenbide Sistemari atxikitako lurzoruaren hiri antolamenduaren lehiaketa. Proiektua sei urte geroago onartu zen behin betiko, PERI 1 izenpean, eta, handik bi urtera, eremuaren titulartasuna eman zitzaion ETS Eusko Trenbide Sareari. Proiektua, ordea, ez zuten martxan jarri, eta 2012an lurpeko trena eta geltoki berria martxan jarri ostean, moldaketa batzuk egin zituzten; baina orduan ere ez zituzten abiatu lanak. Udalak 2017an jarri zuen berriz ere martxan proiektua.
PERIk baimentzen du trenbide zaharreko eremuan zer egin daitekeen. Geltoki berriarekin batera, zortzi altuerako eraikin bat aurreikusita dago bertan —ETSren bulego nagusietarako erabiliko zen hasiera batean—, merkataritza lokal batzuk, 1.000 metro koadroko udal ekipamendu bat, eta bost etxebizitza dorrez osatutako bizitzeko eremua. Dorreek hemezortzi solairu izango lituzkete, eta 554 etxebizitza, horietatik 11 babes ofizialekoak.
Eremuak hiriaren garapenerako izan zezakeen garrantzia ikusita, eta proiektuak sortzen zizkien zalantzek bultzatuta, Erabaki plataformak herri galdeketa bat martxan jartzeko prozesua abiatu zuen orduan. «Proiektu hura beste testuinguru bati erantzunez diseinatu zuten. Egoera eta herriaren beharrak asko aldatu dira, eta, gure ustez, ezinbestekoa da ezer eraiki aurretik herritarron iritzia jasotzea», esan du Zabalak.
Proiektuari «estrategikoa» deritzo, herriaren etorkizuna baldintzatuko duelako, eta, horregatik, uste du herritarren «beharrei» erantzun behar diela: «1.000 etxe huts dituen herri batean ez dut uste halako proiektu bat behar denik. Ez dugu esaten guk nahi duguna eraiki behar denik; hasieratik defendatu duguna izan da herritarrei euren iritzia plazaratzeko aukera ematea». Azkenean, proiektu batetik harago, «ereduen arteko talka» bat dagoela argudiatu du Zabalak: «Zer nahi dugu? Porlanez betetako herri bat, edo herritarron artean eraikitako herri bat? Zer eraiki nahi dugun eta nola egin nahi dugun: hor dago gakoa».
Udala, herriari begira
«Galdeketa ez da loteslea izango, legez ezin delako halako galdeketarik egin», azaldu du Aitor Bravo Durangoko Udaleko Lurralde Antolaketa Saileko zinegotziak: «Hala ere, udal gobernuan gauden bi alderdiok, EH Bilduk eta Herriaren Eskubideak, esan genuen loteslea ez bazen ere, politikoki eta baita etikoki ere erabateko balioa emango geniola eta emaitza onartu egingo genuela».
2019an osatu zuten Durangoko gobernu berria, eta ordurako martxan zegoen jada herri galdeketa egiteko prozesua. «Bazegoen batzorde bat sortua, eta, luze jotzen ari bazen ere, prozesua martxan zegoen». Erabaki plataformarekin bildu ostean, galdera adostu eta osoko bilkuran onartuta, Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseilura bidali zuten, galdeketak onespena jaso zezan.
Gobernuaren oniritziaren ostean, galdeketa prestatzen aritu dira. Behin prozedura martxan zegoela, herritarrak informatzeko fasea abiatu zutela erantsi du Bravok, eta, horretarako, Hirik At kooperatibarengana jo zutela. «Informazio asko zegoen, hori pilatu, alderdiekin eta eragileekin konpartitu, eta herritarrei zabaltzea izan da asmoa». Horrekin batera, kanpaina egiteko tartea egon dela nabarmendu du: «Alderdiak posizionatu egin dira, eta bi eztabaida politiko antolatu dira. Hasiera batean galdeketa alderdi guztiek onartu bazuten ere, mota guztietako iritziak izan dira gerora».
Galdeketak utziko duen emaitzaren arabera, aukera desberdinak sortuko direla esplikatu du Bravok: «Baiezkoa zein ezezkoa atera, hainbat aukera daude kasu bakoitzean; beraz, zaila da aurreikuspenak egitea». Ezezkoak irabazten badu, egun zehaztua dagoen PERI 1 proiektuak aurrera egingo duela esan du, eta jada zehaztuta dauden irizpideen baitan soilik gauzatu ahalko lirateke aldaketak. Baiezkoak irabazten badu, «prozesu parte hartzaile berri bat» abiatuko litzateke, eta hainbat aukera zabaltzen ditu horrek: «Bizitegi erabilera mantendu, baina etxe gutxiago egitetik, erabilera aldatu eta beste ezaugarri batzuk dituen proiektu bat egiteraino».
Emaitza edozein dela ere, Durangoko Udalak akordio bat bilatu beharko du Eusko Trenbide Sarearekin, eremuaren titulartasuna duen enpresarekin, eta baita Eusko Jaurlaritzarekin ere, harena baita eremu horien jabetza. Hain zuzen ere, Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza sailburuak adierazi du aurreikusitako proiektua bertan behera geratzen bada, udalak Jaurlaritzari hasiera batean inbertitutako dirua itzuli beharko diola. Zehaztu duenez, Jaurlaritzak 250 milioi euro aurreratu zituen trena lurperatzeko, «eta oraindik ez du jaso ezer bueltan». Gogoratu duenez, bi aldeek sinatutako hitzarmenean adostu zuten Eusko Jaurlaritzari ematea udalak gauzatuko zuen operazio urbanistikoaren gainbalioaren zati bat.
Hala ere, Arriolak jakinarazi duenez, akordio bat lortzeko prestasuna du Jaurlaritzak, eta Bravok esan du udalak ere bide hori jorratzeko asmoa duela. «Orain arte, batik bat, lurren kudeatzailearekin izan dugu harremana, Euskal Trenbide Sarearekin. Jaurlaritzarekin ere saiatu ginen, baina urtarrilera arte ez genuen lortu haiekin elkartzerik».
Galdeketaren ostean ere biltzea espero du, eta, herritarren nahia betez, akordio bat lortzeko «esperantza» dutela erantsi du Bravok. «Ikusi egin beharko da zer diru kopuruz ari den Jaurlaritza, eta, horren arabera, jakingo dugu zer egin daitekeen». Hala ere, zalantza bat argitu nahi izan du Bravok: «Trena lurperatzeko proiektua legez ez dago libratuko den eremuan garatuko den proiektuari lotuta; hau da, Eusko Jaurlaritzak egindako inbertsioa ez dago proiektu honekin legez lotuta, gaia oraindik epaitegietan dagoen arren». |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194924/erreleboaren-esperoan-sareak-betetzen.htm | Ekonomia | Erreleboaren esperoan, sareak betetzen | Hasi berria da antxoaren kanpaina, eta aurreikuspen onak dituzte arrantzaleek. Hala ere, antxoaren kuota kudeatzea beren esku egotea nahiko lukete, berdelarekin eta txitxarroarekin gertatzen den bezala. Aurrera begira, arrantzale gazteak ezin erakartzeak kezkatzen ditu gehien. Batez ere patroiak eta mekanikariak behar dituztela diote. | Erreleboaren esperoan, sareak betetzen. Hasi berria da antxoaren kanpaina, eta aurreikuspen onak dituzte arrantzaleek. Hala ere, antxoaren kuota kudeatzea beren esku egotea nahiko lukete, berdelarekin eta txitxarroarekin gertatzen den bezala. Aurrera begira, arrantzale gazteak ezin erakartzeak kezkatzen ditu gehien. Batez ere patroiak eta mekanikariak behar dituztela diote. | Hilabetea hastearekin batera ekin zioten arrantzaleek antxoaren kanpainari, eta berdela arrantzatzen ere hasiak dira jada, oraingoz gutxi harrapatu duten arren. Aurtengo antxoaren kuota 33.000 tonakoa da, iazkoa baino mila tona handiagoa, eta kopuru horren %90 inguru Espainiako Estatuko flotari dagokio, 29.700 tona, hain zuzen ere; gainerako kopurua, berriz, Frantziakoari.
Gipuzkoako arrantzaleentzat denboraldi garrantzitsua izan ohi da udaberri partekoa. Miren Garmendia Gipuzkoako Arrantzale Kofradien elkarteko idazkaria da, eta adierazi du antxoaren egoera «oso ona» dela. Kudeaketa planak osatzen dituzte kanpainaren nondik norakoak zehazteko. Hori horrela, ikerketa zientifikoak egin ostean, ikusi dute arrantzatzeko baldintzak egokiak direla. «Biomasa oso ondo dago, eta, aurreko kanpainak bezala, aurtengoa ere ona izatea espero dugu». Getariako Elkano kofradiako idazkari Josu Ezenarroren iritziz ere, aurreikuspenak ez dira txarrak. Hala ere, azpimarratu du ikusteko dagoela Kantauri itsasoaren zer partetan egongo den antxoa eta zer tamaina izango duen.
Edonola ere, hainbat txokotako arrantzaleek urteak daramatzate antxoarentzako kuota propio bat eskatzen; euskal herritarrak ere badaude tartean. Izan ere, Europako Batasunak arrantzatzeko gehienezko kopuru bat ematen dio estatu bakoitzari. Euskal arrantzaleek eskatzen dutena da estatuak duen kuotaren barruan lurralde bakoitzak gainditu ezin duen kantitate bat izatea, nork berea. «Kuotaren kudeaketa gure esku egonez gero, errentagarritasun handiagoa aterako genioke antxoari», nabarmendu du Garmendiak.
Arrantzarako kuota propioa izatea ez litzateke berria izango; berdelarekin eta txitxarroarekin, esaterako, badaukate jada. «Beste arrain batzuekin badaukagu, eta ez dugu ulertzen antxoarekin zergatik ez diguten ematen». Kofradien elkarteko idazkariak azaldu duenez, lehiakortasun handia egon ohi da antxoa arrantzatzen aritzen direnen artean, eta nabari du horrek ez diola mesede egiten sektoreari. «Lehiaketa moduko bat sortzen da, ahalik eta gehien arrantzatzeko». Azken finean, joera hori eteteko modu gisa ere ikusten du antxoarentzako kuota propioa ezartzea.
Lana, «mekanizatuagoa»
Garmendiak azpimarratu duenez, antxoa bakarrik ez, Gipuzkoako arrantzaleak ere egoera onean daude. Baxurako 79 itsasontzi daude, eta, guztira, zazpiehun arrantzale inguru. Alturakorik, berriz, apenas dago Gipuzkoan. Udaberrian, batez ere, antxoa eta berdela arrantzatzen aritzen dira arrantzaleak, eta udan, berriz, hegaluzea eta hegalaburra. «Teknologikoki oso aurreratuta gaude, eta modernizazio horrek asko hobetu ditu lan baldintzak», adierazi du. Ezenarrok erantsi du gaur egun itsasoko lana ez dela lehen bezain latza: «Badu berezko gogortasun bat, baina barkuak mekanizatu egin dira; lana ez da lehen bezain fisikoa, eta soldatak ere onak dira».
Getariako Elkano kofradiako idazkariaren arabera, azken bi hamarkadetan marinel kopuruak behera egin badu ere, oro har, nahiko egonkor mantendu da. Nolanahi ere, etorkizunera begira, errelebo falta sumatzen dute kofradietan, batez ere, patroien eta mekanikarien artean. «Gazteek itsasorako begirada galdu dute, eta hori berreskuratzea zaila egiten ari zaigu», dio Ezenarrok. Garmendiak, berriz, aitortu du beharbada gizarteak arrantzaren inguruan daukan irudia ez dela «guztiz ona»; azaldu izan diren albisteak direla medio, iruditzen zaio badirudiela egoera ez dela guztiz ona. Dena den, Gipuzkoako Arrantzale Kofradien elkarteko idazkariak ez du uste irudi hori guztiz bat datorrenik sektorearen errealitatearekin.
Hori dela eta, arrantzaleen jarduna «bizirik» dagoela ikusarazteko eta gizartearengana gerturatzeko, hainbat proiektu eta egitasmo dituzte martxan. «Gazteek beste hautu batzuk egin dituzte azken urteotan, eta gure erronka nagusienetako bat da beraiek ikustea sektoreak etorkizuna daukala eta posible dela bide horretatik bizimodu duin bat izatea». Izan ere, Ezenarrok azaldu duenez, sektorea «errentagarria» da. Elkano kofradiako idazkariak badaki lan handia egin beharko dutela gazteen erreleboa lortzeko: «Egoera honi ez zaio bi egunetan ematen buelta; urteak beharko ditugu, baina horretan gabiltza».
Emakumeengana iristeko ere zailtasunak nabari dituzte. Horren adierazle da gaur egun ez dagoela emakumerik Gipuzkoako flotan. Sektoreko beste arlo batzuetan gero eta emakume gehiago dagoen arren, itsasontzietan denak gizonezkoak izaten dira oraindik ere. Garmendiak adierazi duenez, baliteke kontziliatzeko arazoak izatea sektorean ez sartzeko arrazoietako bat. Hala ere, posible ikusten du lana eta bestelako ardurak uztartzea. Bada egunero ateratzen den flota bat, eta asteburuetan, normalean, jai izaten duena. «Gizonezkoek egiten badute, zergatik ez ditugu emakumeak animatuko?», aldarrikatu du. Gauzak horrela, alor horretan ere eragin nahi dute kofradiek.
Ohitura aldaketak
COVID-19aren izurriteak arrantza sektorean ere izan du eragina. Alde batetik, moldatu egin behar izan dute itsasontzietan lan egiteko modua; izan ere, gainerako lantokietan bezalaxe, osasun neurriak errespetatu behar izaten dituzte. Bestalde, prezioek ere izan dituzte gorabeherak pandemiaren eraginez, eta azken hilabeteetan «nahiko merke» saldu behar izan dute arraina.
Horrez gain, Ezenarrok azaldu du zenbait ohitura ere aldatu direla: «Arrandegi tradizionalak ixten ari dira; denda handietan egiten dira erosketak, eta, egunero egin beharrean, astean behin edo bitan». Ondorioz, arrain freskoaren kontsumoa jaitsi egin da, eta gero eta gehiago erosten dira izoztutakoa eta kontserbak. «Guk dirua freskotik lortzen dugu». Hala ere, Ezenarroren hitzetan, azken hilabeteak errentagarriak izan dira enpresentzat, oro har.
Biek uste dute arrantzak baduela etorkizuna Gipuzkoan. «Sektorea aldatuz joango da, baina arrantza jasangarri baten alde egiten jarraitu behar dugu, eta funtsezkoa da gure jarduerari eta produktuari balioa ematea», esan du Getariako kofradiako idazkariak. Garmendiaren aburuz, arrantzalerik ez egoteak itsasoaren inguruko ezagutza galtzea ekarriko luke, eta elikadura osasuntsu bat izateko aukera ere baldintzatuko luke. «Nik ez dut gure jatorria ulertzen itsasorik eta arrantzarik gabe; hori galtzea, niretzat, porrota litzateke». Arrantzale gutxiago egonda ere, beharrezkoa iruditzen zaio sektorea sendotzea. «Itsasora begira jarraitu behar dugu, sektore txikia izateak ez baitu esan nahi garrantzi gutxiago daukagunik». |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194925/obra-hasi-baina-arazoa-ez-da-konpondu-n-121-a-bideko-hautetsientzat.htm | Gizartea | Obra hasi, baina «arazoa ez da konpondu», N-121-A bideko hautetsientzat | Uharte eta Bera arteko 23 alkatek eskatu dute kamioiak errepide horretatik ateratzeko; Ezkaba eta Olabe artean hasi dituzte lanak, 8 milioi euroren sailarekin. | Obra hasi, baina «arazoa ez da konpondu», N-121-A bideko hautetsientzat. Uharte eta Bera arteko 23 alkatek eskatu dute kamioiak errepide horretatik ateratzeko; Ezkaba eta Olabe artean hasi dituzte lanak, 8 milioi euroren sailarekin. | Nafarroako Gobernuak, eta Uharte eta Bera arteko zenbait alkatek hagitz iritzi ezberdina dute N-121-A errepidea 2+1eko bide bilakatzeko hasi dituzten lanei buruz. «Obrek lurraldearen kohesioari eta segurtasunari eginen diote mesede», erran du Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek. Igantziko alkate Juankar Unanuak, berriz, garbi du lan horiek ez dutela «arazoa» konponduko. Bertze 22 alkaterekin batera sinatutako gutun baten bidez, salgaien nazioarteko garraioa N-121-A errepidetik ateratzeko eskatu du, «kamioiak baitira arazo nagusia».
Duela hilabete hasi zituzten obrak N-121-A errepidean. Bost zatitan eginen dituzte lan horiek. Ezkaba eta Olabe artekoa da lehenengoa —8 milioi euroren aurrekontuarekin, eta Nafarroako Gobernuaren asmoa da udazkenerako amaitu ahal izatea.
«Korrika eta presaka hasi dira, Espainiako Gobernuak emandako 10 milioi euro bazituztelako; Bortzirietako zatiko lanen planaren berri eman digute, eta garbi dago dena zehazteke eta lotzeke dutela oraindik», salatu du Unanuak.
Igantziko alkateak oroitu du hamar urte baino gehiago direla N-121-A errepideak ukitzen dituen herrietako biztanleak kexu direla. «Errepidea moldatu zutenetik, erabiltzaileen kopurua bikoiztu da, eta gora egin du, bereziki, kamioien kopuruak», erran du. Herritarrak behin baino gehiagotan atera dira karrikara, Nafarroako Gobernuari konponbide bat eskatzeko. Iazko otsailaren 28an, adibidez, 1.500 pertsonak baino gehiagok egin zuten protesta Beran, «segurtasuna» eskatzeko.
Nafarroa iparraldeko herriak hiriburuarekin lotzeko errepide nagusia da N-121-A. 1997an inauguratu zituzten Almandozko eta Belateko tunelak. Azpiegitura hobetzeak ekarri du Belateko mendateko bide zahar eta bihurgunetsua bazter uzteko aukera; eta ekarri du, halaber, ibilgailuen kopuruak nabarmen gora egitea. Egunean, batez beste, 11.000 ibilgailu pasatzen dira bide horretatik, eta astunak dira haietako 2.800 inguru, Nafarroako Gobernuko azken datuen arabera.
«Adabaki bat»
Nafarroako Gobernuko agintarien hitzetan, errepidea 2+1eko bide bilakatzeak konponduko ditu gaur egun dauden segurtasun arazoak. 2+1eko bide bihurtzeak erran nahi du errepidea noranzko biko galtzada bat izanen dela, eta erdian dagoen erreia aurreratzeko baliatuko dela tarteka noranzko batean, eta tarteka bertzean, erdibitzaile batek bereizita. «Egoerak pixka bat hobera egin dezake, baina adabaki bat bertzerik ez da; ez da nahikoa», berretsi du Unanuak.
Izan ere, Igantziko alkateak oroitu du Nafarroako Gobernuak Leitzarango autobidea hartzera behartu zituela kamioi gidariak 2018an, sei hilabetez Belateko eta Almandozko tunelak obrak egiteko itxi zituztenean txandaka baino ezin zuten joan Belateko mendatetik, matrikulako zenbakiaren arabera. «Aukera badute, zergatik ez dute egiten?», galdetu du.
N-121-A errepidean bide mozketa, iazko otsailean, Beran, 'Segurtasuna gure lehentasuna' lelopean. IÑIGO URIZ / FOKU
Igantziko alkatea eta inguruko herrietakoak ez dira kexu agertu diren bakarrak. Uharteko alkate Alfredo Arruizek ere sinatu du N-121-A errepidearentzat «behin betiko konponbidea» eskatzen duen agiria. Herri horretan protestara deitu zuten 2020ko martxoan, baina elkarretaratzea hutsean gelditu zen, koronabirusak eragindako osasun krisiagatik alarma egoera ezarri zutelako astebete lehenago. Asmo horri eutsi diote herrian, halere, eta, «ahal bezain pronto», bizilagunak protestara deituko dituztela erran du Arruizek.
«N-121-A errepideko arazoak gureak ere badira, gu baikara errepide horretako zero kilometroa. Iruñerrian erronda ez duen herri bakarra da gurea, proiektua duela hamabost urte onartu zuten arren», salatu du Uharteko alkateak.
PA-30 errepideak zeharkatzen du herria, N-121-Arekin bat egin aurretik. Itaroa urbanizazioa merkataritza gunearekin lotzeko pasarela bat egitea onartu du gobernuak orain, baina alkateak garbi erran du ez dela nahikoa. N-121-Ako lanak «arazoa konpontzeko» balia ditzatela eskatu du. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194926/sute-bat-izan-da-aguraingo-txatartegi-batean.htm | Gizartea | Sute bat izan da Aguraingo txatartegi batean | Suhiltzaileek itzali dute sutea, baina txatartegiko tenperatura altuek zaildu egin diete lana. | Sute bat izan da Aguraingo txatartegi batean. Suhiltzaileek itzali dute sutea, baina txatartegiko tenperatura altuek zaildu egin diete lana. | Sute handi bat piztu da bart Aguraingo (Araba) txatartegi batean, Kañuetasko industrialdean. 21:00 aldera, prentsatutako ibilgailu sorta batek su hartu du, eta langileak atera egin dira handik. Inor ez da zauritu.
30 bat suhiltzaile joan dira hara, eta lanak izan dituzte sua guztiz itzaltzeko, tenperatura altua baitzuen txatarrak. Suhiltzaile bat Txagorritxuko erietxera eraman dute, kea arnastu duela eta.
Gauerdian lortu dute sutea kontrolatzea, eta handik gutxira itzali dute. Suteak eragindako kearen eraginez, A-1 errepidea itxi dute tarte batez.
Oraindik ez dute argitu nola piztu zen sua. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194927/boliviako-poliziak-jeanine-anez-atxilotu-du-sedizioa-egotzita.htm | Mundua | Boliviako Poliziak Jeanine Añez atxilotu du, «sedizioa» egotzita | Atzo eman zuten atxilotzeko agindua, eta goizaldean atzeman dute. «Sedizio», «terrorismo» eta «konspirazio» delituak leporatu dizkiote. «Gehiegikeria eta jazarpen politikoa» salatu ditu Añezek. | Boliviako Poliziak Jeanine Añez atxilotu du, «sedizioa» egotzita. Atzo eman zuten atxilotzeko agindua, eta goizaldean atzeman dute. «Sedizio», «terrorismo» eta «konspirazio» delituak leporatu dizkiote. «Gehiegikeria eta jazarpen politikoa» salatu ditu Añezek. | Boliviako Fiskaltzak Jeanine Añez presidente ohia atxilotzeko agindu zuen atzo, eta Eduardo Castillo ministroak dagoeneko atxilotu dutela baieztatu du goizaldean. 2019an Evo Morales boteretik kentzeko kolpean parte hartu zuen Añezek, eta bere burua behin-behineko presidente izendatu zuen.
«Hasi da jazarpen politikoa. Sozialismorako Mugimenduak diktaduraren moldeekin jokatzea erabaki du. Boliviak ez du diktadorerik behar, askatasuna eta irtenbideak baizik», adierazi zuen Añezek bera atxilotzeko agindua eman zutenean. Estatu kolperik ez zela egon defendatzen du berak.
Ivan Lima Justizia ministroak zehaztapen bat egin du, gainera: ikerketa baten emaitza da atxiloketa, eta ikerketa hori irekiarazi zuen salaketa Añez «senatari ohiaren» kontrakoa zen, ez «presidente ohiaren» kontrakoa. Hortaz, agintari izandakoak ez dio aurre egin beharko ardura epaiketa bati; Bolivian modu horretara esaten diete gobernuko goi kargudunen kontrako prozesuei —konstituzioa edo legeak urratzeagatik eman ohi da pauso hori—.
Boliviako Fiskaltzak aurreko gobernuko hamahiru arduradun ditu jo ditu erantzuletzat Moralesen aurkako kolpea eta haren osteko liskarrak ikertu eta gero. Sergio Orellana jenerala da Poliziak atxilotu behar duen beste norbanakoetako bat. Orellanak indar armatuen gidaritza hartu zuen Añez behin-behineko presidente bilakatu zenean, eta fiskaltzak hari egozten dio estatuburu ohiaren aurkako manifestazioetan gutxienez 36 lagun hil izanaren ardura, Sacaba eta Senkata herrietan; heriotza horiek «gizateriaren kontrako krimenak» izan zirela salatu zuen Moralesek, bere herrialdeko egoera politikoak bultzatuta Argentinan zegoela.
Iazko urrian egin zituzten berriz presidentetzarako hauteskundeak, eta MASen hautagai Luis Arcek jaso zuen babes handiena, botoen %55 bilduta. Hala, Arcek lehen itzulian lortu zuen estatuburu kargua, eta Morales garaipen horren ostean itzuli zen Boliviara, hilabete geroago: «Egun garrantzitsua da nire bizitzan; pozez betetzen nau hainbeste maite dudan nire aberrira itzultzeak», esan zuen muga gurutzatzean.
Hori bai, presidente ohiak argi utzi zuen ez zela politikaren lehen lerrora itzuliko, eta hori agerian utzi zuen Arceren hauteskundeetako kanpainak, ez baitzioten erreferentziarik egin Moralesi. Presidente ohia gobernutik kanpo ere geratu da, eta ikusteko dago datozen urteetan zer norabide hartuko duen. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194928/positibo-tasa-4ra-jaitsi-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Positibo tasa %4ra jaitsi da Hegoaldean | Beste 407 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan. | Positibo tasa %4ra jaitsi da Hegoaldean. Beste 407 kasu atzeman dituzte proba diagnostikoetan. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak eguneratu egin dituzte egoera epidemiologikoari buruzko datuak, eta, emandako informazioaren arabera, Hegoaldeko positibo tasa %4ra jaitsi da. Izan ere, atzo 9.990 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 407k eman zuten positibo; %4k, beraz. Bezperako datuekin alderatuta, apur bat behera egin dute positiboek. Lurraldeka, Nafarroan 51 positibo detektatu zituzten atzo; Araban, 56; Gipuzkoan, 100; eta Bizkaian, 188. Beste 12 kasuak EAEtik kanpo dauden herritarrenak dira.
Osakidetzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleen egoeraren berri eman du: atzo beste 46 lagun ospitaleratu zituzten gaitzak jota, eta ZIUetan 95 lagun daude larri. Osasunbideak arratsaldean emango ditu ospitaleratzeei buruzko datuak. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194929/ehun-mugimenduak-loiolako-kuartela-laquodesjabetzekoraquo-ekintza-nazional-batera-deitu-du.htm | Politika | Ehun mugimenduak Loiolako kuartela «desjabetzeko» ekintza nazional batera deitu du | Herritarrei martxoaren 27an kuartel parean elkartzeko deia zabaldu diete. Haustura bat irudikatu nahi dute Espainiako «1978ko erregimenarekin», eta euskal errepublika aldarrikatu. | Ehun mugimenduak Loiolako kuartela «desjabetzeko» ekintza nazional batera deitu du. Herritarrei martxoaren 27an kuartel parean elkartzeko deia zabaldu diete. Haustura bat irudikatu nahi dute Espainiako «1978ko erregimenarekin», eta euskal errepublika aldarrikatu. | Iazko otsailean Ehun mugimenduak euskal errepublikaren aldeko ekitaldiak antolatu zituen hainbat herritan. Burujabetza praktikara eramateko kontzientziazio lan bat egiteko sortu zen taldea, eta, bide horri jarraituz, beste ekintza bat aurkeztu dute gaur. Ekitaldi nazional batera deitu dute martxoaren 27rako, eguerdian, Donostiako Loiola auzoko kuartelaren aurrean, militarren kuartela «desjabetu» eta «herriaren esku» uzteko.
«1978ko erregimenari» egin nahi diote aurre. Espainiako Estatuaren forma guztiei. Militarrak «Espainiako batasunaren eta eliteen interesen zaintzaileak» dira, Ehun-en esanetan, eta Donostiako Udalak kuarteleko lurrak erosi izana, berriz, «espekulaziorako» operazio bat; militarrek diru horrekin ordainduko dituzte eraikin berriak, eta udalak 17.000 etxebizitza egin nahi ditu han, mugimendu errepublikazaleak ohar batean azaldu duenez.
Horregatik, udala, militarrak eta eraikuntza enpresak «ontzi berean» daude Ehun-entzat: «Espainia izeneko karabela ontzian, goxo-goxo». Hori salatzeko, eta «porlanaren mafiaren» aurrean «ongizate komuna» aldarrikatzeko, euskal errepublikaren aldeko mezua zabaldu nahi dute. Berriki bete dira hogei urte intsumisioaren aldeko borrokak derrigorrezko soldadutza kentzea lortu zuenetik, eta haien borrokak euskal errepublikaren aldekoarekin «antzekotasun handiak» izango dituela uste dute.
Intsumisoen borrokaren jarraipen baten gisan aurkeztu dute datorren martxoaren 27ko ekintza nazionala. Latsari plazara joateko deia egin diete herritarrei, Loiolako kuartelaren parera, 12:00etan. Adierazi dutenez, hainbat kolektibok hartuko dute parte «desjabetze» ekintzan. Gainera, erakusketak jarriko dituzte eta sound system bat ere egongo da. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194930/margaux-lorier-ekoizle-baionarrak-film-labur-onenaren-cesar-saria-irabazi-du.htm | Kultura | Margaux Lorier ekoizle baionarrak film labur onenaren Cesar saria irabazi du | Adieu les cons filmak lortu ditu sari nagusiak. Industriako kideek Frantziako Gobernuaren neurriak kritikatu dituzte, eta zinema aretoak irekitzeko eskatu dute. | Margaux Lorier ekoizle baionarrak film labur onenaren Cesar saria irabazi du. Adieu les cons filmak lortu ditu sari nagusiak. Industriako kideek Frantziako Gobernuaren neurriak kritikatu dituzte, eta zinema aretoak irekitzeko eskatu dute. | Bart banatu dituzte Frantziako zinemaren sari nagusiak, Parisko Olympia aretoan. Albert Dupontel zuzendariaren Adieu les cons filma izan da garaile nagusia, hark irabazi baititu film, zuzendari, gidoi eta argazki onenen sariak, besteak beste. Film laburrik onenaren saria, baina, Sofia Alaoui zuzendariaren Qu'importe si les bêtes meurent lanari eman diote. Zuzendariarekin batera jaso du sari hori Margaux Lorier ekoizleak.
Lorier Baionakoa da, eta 32 urte ditu. «Umetatik amestu duen unea» bizitzen ari zela adierazi du Cesar saria jaso duenean. Rene Cassin lizeoan egin zituen ikasketak, Literatura ikasketak egin zituen, eta zinemaren munduan aritu izan da lanean, ekoizpenean.
Alaouirekin elkarlanean sortu zuen Qu'importe si les bêtes meurent filma, 2019an, eta ordutik 70 zinema jaialdi baino gehiagotan erakutsi ditu. Film labur onenaren saria irabazi zuen, besteak beste, Sundance zinemaldi entzutetsuan. AEBetako eta nazioarteko zinema independentearen elkargune garrantzitsua da.
Cesar sarien 46. aldia, gainerakoan, industriaren aldarrikapenez bete zen. Frantziako zinema aretoak zortzi hilabetez egon dira itxita azken urtean, eta oraindik ez dakite noiz irekiko dituzten. Frantziako Gobernuaren neurriak kritikatu dituzte, eta aretoak zabaltzeko eskatu dute. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194931/aberri-eguna-plazetan-ospatzeko-deia-egin-du-euskal-herria-batera-k.htm | Politika | Aberri Eguna plazetan ospatzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k | Herri dinamikaren arabera, «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an | Aberri Eguna plazetan ospatzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k. Herri dinamikaren arabera, «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an | Iazko Aberri Eguna leiho eta balkoietan ospatu behar izan zuten herritarrek, pandemiaren ondorioz Espainia eta Frantziako gobernuek ezarritako itxialdiarengatik. Nolanahi ere, ariketa hura «arrakastatsua» izan zen, antolatzailearen, Euskal Herria Batera herri egitasmoaren ustez, eta, horregatik, berriro batera ospatzeko deia egin du, baina aurtengo apirilaren 4an plazetara jauzi eginez. Aurtengo Aberri Eguna aurkezteko agerraldia egin du gaur, Donostian, Euskal Herria Batera-k, eta dinamikako kide Imanol Esnaolak nabarmendu du «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko duela. «Erabaki politikoak herritarrengandik ahalik eta gertuen hartzeko, gure bizitzen eta gure ongizatearen alde egiteko. Komunitate nazional gisa, zainduko gaituen herri bat izan nahi dugulako», adierazi du.
Ospatzeko ordua 12:30ak izango dira, eta Oihana Maritorena sustatzaileak azaldu du ordu horretan «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko dutela irratietan, tokiko telebistetan eta sarean. Seinale hori «edozein tokitatik» ikusi edo entzuteko deia egin du Euskal Herria Batera-k, baina aurten herriko eta auzoetako plazetan elkartzeko deia ere egin nahi du. «Herrietako plazetan elkartzeko deia egiten dugu, bai seinalea batera entzuteko, bai herriko musikariekin kantaldiak antolatzeko, betiere COVID-19a-dela eta ezarritako osasun irizpideak zorrotz betez», zehaztu du Maritorenak. Eta hiru kantu kantatzea proposatu dute, horiek «Euskal Herria batzen dutelakoan» : Gernikako arbola, Txoria txori eta Ikusi mendizaleak. «Baina herritarrei Euskal Herriarekin batzen dituen edozein kanta proposatu eta plazetan kantatzeko deia egiten diegu. Guztiok batuko gaituen egitasmo bat egitea baita helburua».
Nolanahi ere, ez dute proposamena «soilik» plazetara mugatu nahi. «Gauden tokian gaudela, etxean, mendian zein hondartzan, Euskal Herrian zein kanpoan, seinalearekin bat egin eta kantatzeko deia egiten dugu». Gainera, Aberri Egunean leiho eta balkoiak ikurrinaz eta nafar ikurrez apaintzeko deia egin du Euskal Herria Batera-k.
Talde sustatzailea
Euskal Herria Batera-k jakinarazi du nortzuek osatzen duten proposamenaren talde sustatzailea.
1. Ainhoa Aiensa Laborda, Supermerkatu baten langilea. Iruñea, Nafarroa Garaia. 2. Aitor Servier Etxexuri, Bertsolaria. Azkaine, Lapurdi. 3. Amaia Merino Unzueta, Zinemagilea. Barañain, Nafarroa Garaia. 4. Amaia Nausia Pimoulier, Historialaria. Iruñea, Nafarroa Garaia. 5. Anabel Arraiza Artieda, Kultur ekintzailea. Lakuntza, Nafarroa Garaia. 6. Angel Oiarbide Ruiz, Arkitekto teknikoa. Idiazabal, Gipuzkoa. 7. Basilio Garcia Mayo, Udaltzain jubilatua. Amurrio, Araba. 8. Carlos R. Etxepare Rambosio, Kazetaria. Buenos Aires, Argentina. 9. Carlos Martinez Etxeberria, Ikaslea. Murchante, Nafarroa Garaia. 10. Dorleta Kortazar Alkoz, Ipuin kontalaria. Eskoriatza, Gipuzkoa. 11. Eduardo Gaviña, Yogurinha Borova. Trabestia eta Kultur ekintzailea. Laudio-Bilbo, Araba-Bizkaia. 12. Eneko Axpe Iza, Zientzialaria, Barakaldo, Bizkaia. 13. Estitxu Garai Artetxe, Publizista. Gordexola, Bizkaia. 14. Gaizka Aranguren Urrotz, Kazetaria. Iruñea, Nafarroa Garaia. 15. Garazi Hach Embarek Irizar, Irakaslea. Ormaiztegi, Gipuzkoa. 16. Grazi Etchebehere, Erizain ohia. Ortzaize, Nafarroa Behea. 17. Iduzki Soubelet Fagoaga, EHUn gizarte psikologian irakaslea, Naziometroko kidea. Donibane Lohizune, Lapurdi. 18. Iera Agirre Iturriaga, Pilotaria. Leitza, Nafarroa Garaia. 19. Iker Goñi Antuñano, Ekintzailea. Getxo, Bizkaia. 20. Iker Villa Baraja, Musikaria. Barakaldo. Bizkaia. 21. Imanol Esnaola Arbiza, Gaindegiako koordinatzailea. Oiartzun, Gipuzkoa. 22. Imanol Goirigolzarri Malaxetxebarria, Jubilatua. Mungia, Bizkaia. 23. Inaxio Kortabarria Abarrategi, Donostia, Gipuzkoa. 24. Iñaki Dorronsoro Plazaola, Eusko Ikaskuntzako lehendakari ohia. Ataun, Gipuzkoa. 25. Iñaki Pujana Aguirre, Garraiolaria. Dima, Bizkaia. 26. Iratxe Delgado Arribas, Ikaslea. Durango, Bizkaia. 27. Josu Camara Izagirre, Aktorea. Lezama, Bizkaia. 28. Maddalen Arzallus Antia, Bertsolaria. Hendaia, Lapurdi. 29. Maialen Sáez de Okariz Ruiz de Sabando, Erizaina. Gasteiz, Araba. 30. Maitena Diribarne, Irakaslea. Donibane Garazi, Nafarroa Behea. 31. Markel Susaeta Laskurain, Futbolaria. Eibar, Gipuzkoa. 32. Mirari Martiarena Iraola, Umoregilea. Oiartzun, Gipuzkoa. 33. Kike Amonarriz Gorria, Euskaltzalea. Tolosa, Gipuzkoa. 34. Mario Zubiaga Garate, EHU-UPVko irakaslea. Durango, Bizkaia. 35. Mattin Rafu Ruiz de Alda Laaksonen, Txirrindularia. Urruña, Lapurdi. 36. Mikel Irizar Intxausti, Jubilatua. Elorrio, Bizkaia. 37. Nerea Loron, La Furia, Abeslaria. Cascante, Nafarroa Garaia. 38. Oihana Maritorena Genbe, Aktorea eta irakaslea. Donostia, Gipuzkoa. 39. Paola Charron, Gidaria. Larresoro, Lapurdi. 40. Pello Otxandiano Kanpo, Ingeniaria. Otxandio, Bizkaia. 41. Ramon Agirre Lasarte, Aktorea. Donostia, Gipuzkoa. 42. Txomin Poveda, Soziologoa. Urruña, Lapurdi. 43. Xabier Goirigolzarri Malaxetxebarria, Enpresaria. Mungia, Bizkaia. 44. Ximun Fuchs, Antzerkilaria. Donibane Lohizune, Lapurdi. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194932/beste-kolpe-bat.htm | Kirola | Beste kolpe bat | Alavesek puntu bakarra batu du etxean Cadizen kontra, aurrea hartu eta aise aritu den arren. Garesti ordaindu du Manuk 83. minutuan eginiko penaltia | Beste kolpe bat. Alavesek puntu bakarra batu du etxean Cadizen kontra, aurrea hartu eta aise aritu den arren. Garesti ordaindu du Manuk 83. minutuan eginiko penaltia | Ez dago modurik: Alavesek berpiztu ezinik jarraitzen du. Ari da imintzioak egiten, baina jardunaldiak aurrera doaz, eta keinu hutsekin jada ez da aski. Irabaztea da galbidetik irteteko modu bakarra, baina Arabako taldeak ez daki kontrarioak nola azpiratu. Betisen kontra 0-2 joan zen irabazten astelehenean, baina alferrik. Eta gaur, Cadizen kontra, ez da gai izan aldeko emaitzari eusteko. Erabat kontrolpean izan du partida 1-0ekoa egin ondoren, harik eta azken txanpan etxekalte jokatu duten arte: penaltia oparituz. Azkenean bana.
Mendizorrotzan baloiaren jabetzari muzin egiten dioten bi talde izan dira aurrez aurre. Ekimena, hargatik, Alavesek hartu du: etxean ziharduelako, eta aurkariak baino premia larriagoa zuelako. Kosta zaio jokaldi argiak sortzea, baina saiatu, behintzat, saiatu da. Hegaletatik egin zuen min batez ere, Pellistriren grinaz eta kalitateaz baliatuta. Lehen zatian, uruguaitarraren hanketatik pasa dira jokaldi aipagarri gehienak. Distira galduz joan da minutuak igaro ahala, eta orduan, Joseluren txanda iritsi da: pase luze bikaina eman dio Riojari, eta haren kontrola eskuarekin moztu du Salvik, area barruan. Aurrelariak sareratu egin du penaltia, eta hala, 36. minutuan 1-0 jarri da Alaves. Plana nahi bezala ari zitzaion ateratzen Abelardori.
Golaren ostean, gasteiztarrek ez dute sufrikariorik pairatu. Cadizek oso uzkur jokatu da, eta nekez iritsi da Pachecoren ate ingurura. Aurkako golak ez du xaxatu, eta gainera, ondo kokaturiko aurkari bat zuen aurrean. Lerro artean ez du espaziorik utzi Arabako taldeak, eta arearen defentsa sendotasun handiz egin du. Gidoiak bere horretan jarraitu du atsedenaren ostean. Gertuago zirudien Alavesen bigarren golak berdinketak baino. Izan ere, baloiak lapurtu ostean kontraeraso zitalak egiteko aukera zabaldu zaio.
Manuren Garciaren baldarkeria
Arabarrek garaipen erosoa lortu behar zutela zirudien, baina dena hankaz gora jarri zaie neurketa bukatzeko hamar minuturen faltan. Manu Garciak ukondoa goian zuela egin du jauzi arean, eta Calak, kontaktua nabaritzean, lurrera bota du bere burua. Penaltia adierazi du epaileak, baina aldi berean, baldar jokatu du arabarren kapitainak; batik bat, aintzat harturik aurreko jokaldian txartel horia ikusi duela oso antzeko egoera batean. Hala, jokalari bat gutxiagorekin gelditu da Alaves, eta are okerragoa zena, Alex Fernandezek banakoa egin du penalti puntutik. Jota gelditu dira arabarrak, berriro esku-eskura izan dute garaipenak ihes egin ziela sinetsi ezinik. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194933/mikel-zabalzaren-egia-argitzeko-eskatu-dute-askotariko-ahotsek.htm | Politika | Mikel Zabalzaren egia argitzeko eskatu dute askotariko ahotsek | 1985an torturaren ondorioz hildako orbaizetarraren senideek, alderdi politikoek eta torturaren bertze hainbat biktimak egia argi dezala eskatu diote Madrili, Gogora Institutuan antolaturiko mahai inguru batean. | Mikel Zabalzaren egia argitzeko eskatu dute askotariko ahotsek. 1985an torturaren ondorioz hildako orbaizetarraren senideek, alderdi politikoek eta torturaren bertze hainbat biktimak egia argi dezala eskatu diote Madrili, Gogora Institutuan antolaturiko mahai inguru batean. | Miguel Angel Llamas Pitu-ren ustez, Alberto Perote CESIDeko koronel eta zerbitzu sekretuetako buruaren eta Pedro Gomez Nieto Guardia Zibileko kapitainaren arteko elkarrizketen audioak hainbertzeko «zalaparta» sortu badu, tortura sistematikoa izan dela erakusten duelako da: «Ahotsaren hoztasuna entzunda ikusten da ohiko praktika bat zela torturarena». Non dago Mikel? dokumentala egiteko prozesuan atzeman zuten audio hori, eta, azkenean ikus-entzunezkoan ez sartzea erabaki bazuten ere, harrabots handia sortu du azken asteotan gizartean zein politikagintzan; hain zuzen ere, horregatik: Mikel Zabalzarena ez baitzen kasu bakarra izan. «Paradoxikoki, audio horrek ekarri du torturatuekiko zegoen errezelo errezel hori kentzea».
Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramailearenak dira azken hitz horiek: gaur, Bilbon, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuaren egoitzan egon den ordezkaritza zabalaren ahotsetako batenak, eta askotariko talde horren erakusgarri. Gogora institutuak antolatuta, hain zuzen, Llamasek eta Amaia Merinok egindako Non dago Mikel? dokumentalari buruzko solasaldia egin dute gaur Bilbon, eta egileek eta Mikel Zabalza zenaren arreba Idoia Zabalzak baino ia gehiago hitz egin dute publikoko askotariko lagunek. Gonbidatuen artean izan dira, erraterako, Zabalzaren bertze hainbat senide; baina baita harekin batera sarekada berean atxilotu eta torturatutakoen familiakoak ere: erraterako, Ion Arretxe zenaren bikotekide Ana Vila Mateo eta Mikel Arretxe anaia, Idoia Aierbe zenaren ahizpa Ana Aierbe eta Marcelo Altuna bikotekidea, eta Manolo Bizkai bera, Mikel Zabalzaren torturak eta sufrimendu oihuak ondoko gelatik entzun behar izan zituena.
Ez dira bakarrak izan, ordea: Paco Etxeberria auzitegi medikuak ere hartu du hitza, baita 1985eko udazken ilun hartan gertaturiko guziaren kronika egin zuen Koldo Ordozgoiti kazetariak ere. EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemoseko ordezkariak ere han izan dira; eta, tartean, Aitor Esteban EAJko diputatua eta Roberto Uriarte Elkarrekin Podemosekoa mintzatu dira. Entzuleen artean zen ETAk hildako Juan Mari Jauregi zenaren alaba Maria Jauregi ere, eta torturak pairatu behar izan zituen bertze gizonezko bat ere bai, akaberan mintzatu dena: «Ez dut dokumentala ikusiko. Oso gogorra egiten ari zait».
Nork bere ikuspegitik, torturaren errealitateari ahotsa jarri diote denek, bi ordutik goiti iraun duen mahai inguru polifonikoan. Eta eskaera bat egin dute hitza hartu duten guziek, aho batez: torturari buruzko egia azaleratu dadila, eta horrekin batera aitor eta errepara dezatela gertaturikoa, berriro gerta ez dadin. Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailburuak horixe eskatu dio Espainiako Gobernuari mahai ingurua hasi baino lehen egindako hitzartzean: «Estatuak bermatu behar du Mikel Zabalzaren kasuan egiarako eskubidea, eta, hala badagokio, aitorpena, autokritika eta erantzukizunak hartzea ekarri behar luke».
Zabalzaren senideei eta harekin batera atxilotu eta torturatu zituztenei eta haien familiakoei lore eskaintza eginez hasi dute Eusko Jaurlaritzako ordezkariek ekitaldia.
Sekuentziaz sekuentzia
Peroteren eta Gomez Nietoren arteko elkarrizketarena ez da izan Non dago Mikel? dokumentalean sartu ez duten elementu bakarra, eta kanpoan utzitako hainbat irudi sekuentzia erakutsi dituzte gaur, mahai inguruaren hari gisa erabili dituztenak. Ion Arretxeren tortura testigantzak entzunarazi dituzte, erraterako, baita torturak pairatu zituen Idoia Aierberen ahizpa Anaren hitzak ere: «Idoiak ez zuen torturaz hitz egiten. Lotsa sentitzen zuela uste dut, eta pena zeukala. Errudun sentitzen zen». Ahizpak argi du, ordea, torturatu egin zutela: «Ume bat plastikozko poltsa batekin jolasten ikusten bazuen, segituan joaten zen kentzera». Esklerosi anizkoitzak jo zuen azkenean, azken egunetan burua galtzeraino. «Baina sekula ahantzi ez zitzaiona zen torturatua izan zela», zehaztu du Altuna bikotekideak. Sirena hotsa entzutean urduri jartzen zelako, adibidez. Paco Etxeberriak jarri dio ahotsa eritasunari: «Ezin dugu ziurtatu hortik ote datorren, baina eritasunak lasterragotzen dituen faktore bat da. Horrelako gauzak hain dira gogorrak!». Hunkituta, Etxeberriak.
Ana Vila Mateok zehaztu du, aldiz, Ion Arretxek egunero hitz egiten zuela torturaz, eta gaur egun berak ere egunero oroitzen duela: «Ubelduak joan egiten dira, baina gainontzeko guztia gelditu egiten da». Liburu batean idatzita utzi zuen dena Arretxek, eta dokumentalerako testigantza jaso zuten. Merino: «Guretzat Mikelen ahotsa zen Ionena, eta hala izaten segitzen du. Ion Mikel da».
Ordozgoiti kazetariak ohartarazpen bat egin du: izan badaiteke, izan zitekeela okerragoa ere. «Komunikabideok eta herritarrek ez bagenu presiorik egin, oraindik desagertuta egongo zatekeen Zabalza». Eta ez zutela kasualitatez Endarlatsan utzi, Gipuzkoatik 100 metro eskasera, baina Nafarroan. Bat egin du Etxeberriak. Bi ideiekin: «Inork ez zuen sinisten bertsio ofiziala, ezta Donostiako fiskalburu Javier Zaragozak ere». Eta Jorge Argote guardia zibilen abokatuaren agerpen ez «espontaneoa»: «Bera etorri zen kazetariongana». Kontraerranez beteriko bertsio ofiziala azaltzera.
Testigantza bezainbat eskaera egin dituzte ekitaldian. Estebanek, adibidez, eskatu du Espainiak desklasifika ditzala Zabalzari buruzko dokumentuak. Harago jo dute Hernanek eta Etxeberriak: torturatu guzien egia aitortzeko ekitaldi ofizialak egitea galdegin dute. Idoia Zabalzak, berriz, politikariei eskatu die bete ditzatela bertzeak bertze Nafarroako Parlamentuan egindako hitzak. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194934/motozale-bat-hil-da-mendaron.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Mendaron | AP-8 autobidean gertatu da istripua | Motozale bat hil da Mendaron. AP-8 autobidean gertatu da istripua | Motozale bat hil da gaur arratsaldean, Mendaron (Gipuzkoa), 18:30ak inguru zirenean. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailaren arabera, Irunerako noranzkoan gertatu da istripua. Iturri horrek adierazi duenez, motozaleak motoaren kontrola galdu du, eta errepideko bazter babesa jo du. Osasun zerbitzuek gidaria artatu zezaten, karriletako bat itxi du Ertzaintzak, baina heriotza baieztatu besterik ezin izan dute egin. Ez dute hildakoaren daturik eman.
20:00etan, artean, karriletako bat itxita zegoen, eta bi kilometroko auto pilaketak eragiten ari zen. |
2021-3-13 | https://www.berria.eus/albisteak/194935/landutako-puntua.htm | Kirola | Landutako puntua | Nafarrak konforme gelditu dira berdinketarekin, bigarren zatian sufritu ostean. Calleriri gol bat baliogabetu diote, Budimir jokoz kanpo zelako | Landutako puntua. Nafarrak konforme gelditu dira berdinketarekin, bigarren zatian sufritu ostean. Calleriri gol bat baliogabetu diote, Budimir jokoz kanpo zelako | Osasunak puntu landua lortu du Valladoliden aurka Irabazi ezin denean, berdinketa ez da sari makala. Ondorio hori atera du Osasunak, Valladoliden kontra puntu bat urratu eta gero. Aukera ederra zuen Sadarren beste martxa bat sartu eta salbaziora hurbiltzeko, baina horretarako, irabazi egin behar zuen. Eta gorritxoek ez dute Valladolid azpiratzeko meriturik egin. Oso neurketa itxia jokatu dute bi taldeek, eta nafarrei arrakala zabaldu zaie bigarren zatian. Sufritu egin dute kanpokoen oldarraldiekin, eta gehiagoren gosez ziren arren, ontzat jo dute puntu bakarreko saria.
Lehen zatian hobea izan da Osasuna, baina ez da gai izan gol aukera garbiak sortzeko. Zehaztasuna falta izan zaio azken metroetan, bai kontrolak, bai erdiraketak eta bai jaurtiketak egiterakoan. Behin asmatu du, 36. minutuan, eta sareetan bukatu du baloiak: Vidalek eta Barjak eskuinetik hormarena egin dute, eta Callerik zehatz errematatu du area barruan. Haatik, gola ospatzeari berehala utzi diote gorritxoek, jokoz kanpokoa adierazi baitu epaileak. Apur bat aurreratuta zegoen Budimir, eta Calleriren errematea zertxobait ukitu du.
Bigarren zatiari energia gehiagorekin ekin dio Nafarroako taldeak, eta bazirudien pixkanaka erauntsia antolatuko zuela Valladoliden area inguruan. Alabaina, kanpokoak hazi egin dira minutuen joanean, eta 0-1ekoa egitear izan dira 64. minutuan. Kontraerasora bizi atera da Janko, eta haren erdiraketa Weissmanek jaso ostean, bakarrik gelditu da Orellana; kanpora jaurti du, ordea. Hortik gutxira, zutoinetik oso gertu igaro da Mesak areaz kanpotik eginiko jaurtiketa. Lasaitasun asperenak entzun dira Sadarren. Jokalari erasokorrak zelairatu ditu Arrasatek, baina hutsaren hurrengoa izan da gorritxoen erreakzioa. Jaitsiera postuak nahiko urrun dituzte oraindik, baina ezin daitezke lokartu. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194973/adina-ez-dadin-muga-bat-izan.htm | Ekonomia | Adina ez dadin muga bat izan | Elgoibarren Establezimendu lagunkoia kanpaina jarriko dute abian, saltokiak adinekoei egokitzeko programa. Izena emateko epea zabalik dute dendek. | Adina ez dadin muga bat izan. Elgoibarren Establezimendu lagunkoia kanpaina jarriko dute abian, saltokiak adinekoei egokitzeko programa. Izena emateko epea zabalik dute dendek. | Zerk oztopatzen du adineko bat saltoki batera joatea? Galdera hori egin die Elgoibarko Udalak merkatariei. Galdera bera erantzutea baino gehiago, oztopoa kentzea dute helburu, eta, hain zuzen ere, horrela sortu da Establezimendu lagunkoia kanpaina. Prestakuntza eskainiko diete parte hartzen duten dendei, arazoak identifikatzetik harago, adinekoei egunerokotasuna arintzeko.
Proiektuaren hasiera diagnostiko bat dela azaldu du Blanca Larrañaga Iriondok, Elgoibarko Udaleko Ongizate zinegotziak. «Inkesta zabal bat egin genien elgoibartarrei euren iritzia eta proposamenak jasotzeko, eta diagnostikoa osatu genuen horrekin». Hain zuzen ere, hobetu beharreko puntuak zein diren identifikatu zuten dokumentu horretan, eta identifikatutako puntu horiek hobetzeko asmoz abiarazi dute egitasmoa.
Arazoak sailkatzeko, lau galdera erabili dituzte: mugikortasunari, ikusmenari, entzumenari eta kognizioari lotutakoak. Azken horiei dagokienez, esaterako, proiektuaren sustatzaileen helburua da dementzia jasan dezaketen herritarrak identifikatzen ikastea, eta, horrekin batera, eurekin nola jardun barneratzea. 65 urtetik gorako hamar pertsonatik batek jasaten du dementzia, eta 85etik gorako hirutik batek.
Ezinak identifikatzen
Azken batean, lau galderetakoren bati lotutako arazoren bat daukatenei eguneroko jarduerak mantentzen lagundu nahi diete proiektuaren bidez; hala nola erosketak egiten edo paseatzen. Izan ere, beren egunerokotasuna mantentzeak «autonomia eta bizi kalitatea» bermatuko dizkiela nabarmendu du zinegotziak, eta hori dela proiektuaren muina: «Saltoki lagunkoietan egunerokotasuna erraztuko duten gauza txikiak aurkituko dituzte; adibidez, bastoia jartzeko esekitokia edo saltzailearekin elkarrizketa bat».
Garatu beharreko bideak buruan dituztela egin diete gonbidapena sustatzaileek saltokiei. Galdetegi bat prestatu dute, estrategia zerrenda luze batekin. Horiei erantzunez, jabeak aztertu ahal izango du aipatutakoak gauzatzen dituen edo ez, eta ea laster batean aldaketa txikiak bidera ditzakeen edo ez. Funtsean, galdetegiak saltokiari lagunduko dio ezintasuna daukatenen begirada barneratzen. Zailtasunak zeintzuk diren jakinda, beste modu batean ikusiko dute lokala.
Hala ere, bidea ez da hor amaituko. Formakuntza saioa egingo dute martxoaren 24an, 14:45ean, Elgoibarko Aita Agirre kulturgunean. Establezimenduek izena eman beharra daukate parte hartzeko; epea zabalik dago hilaren 16ra arte. Bi bide daude izena emateko: labur.eus/establezimendulagunkoia webgunea edo elgoibarlagunkoia@elgoibar.eus posta elektronikoa.
Matia fundazioa egingo da saioaren kargu. «Gomendioak egingo dizkiete negozioen jabeei, eta, amaieran, beren denda ebaluatuko dute», argitu du Larrañagak. Lagunkoi itsasgarria jasoko dute parte hartzaile guztiek, dendan bertan erabiltzaileek ikusteko moduan itsasteko. Arduradunaren esanetan, konpromiso txikiak hartzeak orain artean identifikatu gabeko hutsuneak betetzen lagunduko du.
Hobetu beharrekoak jakinda, saltokiak egokitzea izango da hurrengo urratsa. «Beste munduko lan edo inbertsiorik» ez duela eskatuko gaineratu du zinegotziak; esate baterako, aski izan daitekeela oztopo fisikoak kentzea edo altzariei aldaketa txikiren bat egitea. Zer egin daitekeen erakusteko pare bat adibide jarri du: alfonbra irristagarriak kentzea, eta, ilarak luzatzen baldin badira, esertzeko tokia eskaintzea.
Haren esanetan, proiektua gauzatzeak egunerokoa erraztuko die adinekoei. «Ziur gaude, indarrak batuta, egunerokoa leunduko diegula adinekoei. Bakardadea arinduko diegu, eta ariketa fisikoa egingo dute: paseora irtengo dira, lagunekin elkartuko dira…».
Elkarlanerako aukera
Bi eragilek parte hartu dute proiektuan. Batetik, Elgoibar Lagunkoiak, eta, bestetik, Euskadi Lagunkoiak. Bata, udaleko hainbat departamentuk eta herriko hainbat eragilek osatzen dute; besteak beste, Nagusilanek, Duintasunak eta Jubilatuen Biltokiak. Bestea, berriz, Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politika Sailaren proiektua da.
Hainbat herrik parte hartzen dute Lagunkoia programan eta elkarlana baliagarria izango zaiela uste du zinegotziak. «Eurekin harremanetan gaude, eta zenbait proposamen ekarri ditugu herrira. Beste udalerri lagunkoiekin elkarlanean, eragiteko ideia gehiago izango ditugu». |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194974/pauso-handiak-txikitasunetik.htm | Gizartea | Pauso handiak txikitasunetik | Euskal Herriko bizileku txikien gaineko online dokumentazioa elikatzeko ahalegina da Wikikunde. Euskarazko Wikipedian ezaguera hori jasotzea euskal kulturaren berme izan liteke gerora. | Pauso handiak txikitasunetik. Euskal Herriko bizileku txikien gaineko online dokumentazioa elikatzeko ahalegina da Wikikunde. Euskarazko Wikipedian ezaguera hori jasotzea euskal kulturaren berme izan liteke gerora. | «Zergatik dago nire bizitokiari buruzko hain informazio gutxi euskarazko Wikipedian? Bada, inork ez duelako idatzi». Testuinguru horren barruan, eta hori eraldatzeko xedez, jaio da Wikikunde, Euskal Herriko populazio unitate txikiak dokumentatzeko ahalegina: orri berriak sortu, ilustratu eta datu gehiagoz hornitzeko egun badirenak.
Proiektuaren bultzatzaile Aintzane Muguruzak azaldu du euskal auzune, kontzeju eta bizitoki txikien gaineko informazioa urria dela oso: «Ikusi genuen Euskal Wikipedian asko dagoela oraindik lantzeko arlo gehienetan, auzo txikietako informazio asko falta delako gurean». Izan ere, herri handien gaineko ezagutza idatzia gutxika osatuz badoa ere, Euskal Herrian dozenaka, eta are, ehunka toki dira, herriguneetatik kanpo egonik, apenas dutenak informaziorik Wikipedian.
Muguruza sinetsita dago baserri-auzo eta herrixkak ez direla anekdotak euskal kultura, historia eta geografian; aitzitik, horren altxor eta etorkizuneko berme ere badirela uste du, eta hortaz, Wikipedian egoteko merezimendua badutela.
Nondik hasi, baina? Oraingoz, Hego Euskal Herrira mugatu dute ahalegina, «baliabide faltagatik eta aurrekontua txikia delako», aitortu du Muguruzak. Dena den, Euskal Herri osora zabaltzea da ideia: «Espero dugu Iparraldeko jendea ere animatzea eta modu horretan Euskal Herri osora zabaltzea elkarlana». Gipuzkoan hautatu dituzte, dagoeneko, saiakeraren aitzindari izango diren bi herriak: Oñati eta Oiartzun, hurrenez hurren.
Bi informatzaile mota
Joan den astean izan ziren Araotzen ikertzaileak: «Oñatiko auzo bat da, baina izaera eta nortasun berezia duena, oso aparte baitago eta auzo txiki asko baititu barruan». Euskarazko Wikipediak aipatzen ditu auzo horiek, baina oso gainazaletik: «Ez dago historiarik, argazkirik, ez da ikusten noiz ospatzen dituzten jaiak, nolakoa den eliza…».
Bizigune txikiago horien orrialdeak, sortuta daudenetan behintzat, ia zurian daude. Barne huts horiek hornitzeko auzolana sustatu nahi du egitasmoak, eta zeregin horretarako elkartu ziren Oñatin bertako bizilagun batekin. Muguruzak aitortu du edonor izan daitekeela proiektuaren parte nahiz elikatzaile, eta, horretarako, informatzaileen bila dabiltzala. Horien artean bi mota bereizi ditu. Batetik, «teknologian eskarmenturik ez duen jendea» hartu du ahotan; horiek ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi besterendu dituzte biziguneen tradizio, usadio eta ondarearen ezaguerak. Jakintza hori ahanzturan geldi ez dadin, partekatzera animatu ditu Muguruzak auzo txikiei ekarpenen bat egin diezaioketen guztiak, hutsala badirudi ere.
Beste kolaboratzaileak Wikipedian ibiltzeko eta bertan edukia sortzeko gaitasuna dutenak lirateke. Horiek, oinarrizko gaitasun teknologikoa izateaz gain, baldintza bakarra bete behar dute: «Gure historiaren eta ondarearen gainean interesa edukitzea».
Izan ere, horren araberakoa da gakoa. Nahi horretan, badirudi Gipuzkoa dela lurralde historikoen artean bidea gehien zelaitua duena, bi arrazoirengatik. Alde batetik, antolaketa demografikoagatik. «Hemengo herriak, gehienetan, herriguneak izaten dira, eta, gero, baserri solteak, baina askotan ez dituzte auzo txikiak osatzen». Horrez gain, Gipuzkoazentrismoa aipatu du Wikikunderen sortzaileak, haren hitzetan inkontzienteki gipuzkoarrek badutelako euskal kultura eta euskara zaintzeko «nolabaiteko arreta edo kontzientzia gehiago»; horregatik, hain zuzen, informazio dokumentazio gehiago dago Euskal Wikipedian probintzia horrena besteena baino.
Horren garrantzia balioetsi du Muguruzak, hizkuntza eta unibertso birtuala uztartzeak ere egiten baitio ekarpena kulturari: «Esan ohi dute euskarak Interneten duen presentzia handia dela hiztun kopuruarekin alderatuta, baina hori zaindu egin behar dugu». Zenbat eta dokumentazio anitz, landu eta aberatsagoa egon euskaraz, orduan eta zimendu sendoagoak egongo dira: «Horrek ematen diolako euskarari nahiz proiektuari gure historiak eta sustraiek etorkizunean bizirik irauteko bermea».
Berme hori ahoz aho eratu nahi dute, baserri auzo txikienetik, kontzeju, elizate, auzune eta orotariko bizilekuetara, horien nortasuna jaso eta euskal kultura aintzatesteko. Wikikunde arrakastatsua izan dadin elkarlana funtsezkoa dela aitortu du Muguruzak, «ezagutza hori guztia, tradizioak eta historia ez galtzeko; ez baitira iragana, oraina dira, eta geroa izan behar dute». |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194975/pepe-reiren-omenez-horma-irudi-bat-egin-dute-bartzelonan.htm | Politika | Pepe Reiren omenez horma irudi bat egin dute Bartzelonan | «Jarraitzen dugu, jarraituko dugu» dio Roc Blackblock artistaren irudiak. | Pepe Reiren omenez horma irudi bat egin dute Bartzelonan. «Jarraitzen dugu, jarraituko dugu» dio Roc Blackblock artistaren irudiak. | «Jarraitzen dugu, jarraituko dugu». Hala dio Jaione Aranburu taldeak bultzatuta atzo goizean Bartzelonan Pepe Rei kazetari hilberriaren omenez egin zuten horma irudiak. Egilea Roc Blackblock artista da. Artista horri horma irudi bat zentsuratu zioten duela hilabete inguru Kataluniako hiriburuan: adierazpen askatasunaren aldekoa eta Juan Calos Borboikoaren aurkakoa. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194976/fran-balda-ezker-abertzaleko-militantea-hil-da-auto-batek-harrapatuta.htm | Politika | Fran Balda ezker abertzaleko militantea hil da, auto batek harrapatuta | Atzo gauen gertatu zen istripua, Etxarri Aranatzen (Nafarroa). Baldak 53 urte zituen. | Fran Balda ezker abertzaleko militantea hil da, auto batek harrapatuta. Atzo gauen gertatu zen istripua, Etxarri Aranatzen (Nafarroa). Baldak 53 urte zituen. | Atzo gaueko 22:30ean gizonezko bat hil zen Etxarri Aranatzen (Nafarroa) auto batek harrapatuta. Hildakoa Fran Balda zen, ezker abertzaleko militantea. Arbizuko (Nafarroa) zinegotzia izandakoa zen, eta azken urteetan Nafarroako Sare Herritarrean eta Euskal Memorian zebilen, Nafarroan egindako tortura kasuak argitzeko lanean.
Hainbat aldiz atxilotua ere izan zen Balda: 2013. urtean Guardia Zibilak Herrira-ren aurka egindako sarekada batean, eta azkenekoz, 2015ean. Urte hartako azaroan geratu zen aske.
Nafarroako Sarek prentsa ohar bat plazaratu du Balda agurtzeko: «Bizitzako gorabeherei aurre egiten erakutsi diguzu. Orain, erakutsi diguzun horrekin guztiarekin guri tokatzen zaigu aurrera jarraitzea. Ez da erraza izango». Azkenik, hildakoaren sendiari eta gertukoei «besarkada estu bat» bidali die Sarek. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194977/erremontearen-inguruko-saio-bat-etb1en.htm | Kirola | Erremontearen inguruko saio bat, ETB1en | Sagardoaren txapelketa ardatz hartuta egingo dute, eta apirilaren 12tik aurrera eskainiko, astelehenero, 22:30ean. | Erremontearen inguruko saio bat, ETB1en. Sagardoaren txapelketa ardatz hartuta egingo dute, eta apirilaren 12tik aurrera eskainiko, astelehenero, 22:30ean. | Plazandreak saioaren ildoari jarraituz, erremontearen inguruko saio bat prestatzen eta grabatzen ari dira Galarretan ETB eta Oriamendi. Erremontearen inguruko ezagutza eta ikusgarritasuna sustatzea du helburu, eta apirilaren 12tik aurrera eskainiko da, astelehenero, ETB1en, 22:30ean. Bederatzi saio izango dira, eta orain pilotako binakako txapelketako partidek duten lekua hartuko du saioak.
Ardatza txapelketa bat izango da: kasu honetan, Sagardoarena. Sei bikote profesionalek parte hartuko dute, eta datozen asteetan jakinaraziko dira zeintzuk diren. Txapelketako partidak eskainiko dira, eta, horrekin batera, elkarrizketak, pilotarien monitorizazioarekin irudiak, piloten inguruko erreportajeak, solasaldiak,... Bertan erremontistek eta erremontearen inguruan lanean ari diren norbanako eta eragileek hartuko dute parte. Saioa egiteko plato bat jarriko dute Galarretan bertan.
Azkenaldian ETBk audientzia datu onak lortu ditu erremonte emanaldietan, eta horregatik egin du saioaren aldeko apustua. Asteburu honetan egiten ari dira hainbat grabaketa Galarretan. Hurrengo asteetan emango dituzte saioaren inguruko xehetasun gehiago. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194978/agrooihangintzaren-teknika.htm | Ekonomia | Agrooihangintzaren teknika | Euskal Herriko Laborantza Ganberak antolaturik, fruitu zuhaitzen adar mozketaz ikastaro teknikoa egin zen astelehenean Ainhize-Monjolosen eta Suhuskunen. Garai batean ohikoa bazen ere etxaldeetan zuhaitzak ukan eta artatzea, gaur egun horretan aritzeko jakintza berreskuratu behar da. | Agrooihangintzaren teknika. Euskal Herriko Laborantza Ganberak antolaturik, fruitu zuhaitzen adar mozketaz ikastaro teknikoa egin zen astelehenean Ainhize-Monjolosen eta Suhuskunen. Garai batean ohikoa bazen ere etxaldeetan zuhaitzak ukan eta artatzea, gaur egun horretan aritzeko jakintza berreskuratu behar da. | Hogei bat parte hartzaile ziren astelehenean Euskal Herriko Laborantza Ganberak (EHLG) Ainhize-Monjolosen eta Suhuskunen antolatu ikastaro teknikoan. Horietarik hamabost laborariak edo laborantzan instalatzeko proiektua duten gazteak ziren, agrooihangintza etxaldean integratu dutenak edo hala egin nahi luketenak. Fruitu zuhaitzetan garai hauetan egiten diren adar mozketak ulertzea eta horiek egiten ikastea zen ikastaroaren xedea. Ilde Perez gidari, goizean teoria landu eta arratsaldean bi etxaldetako sagardietan ikusi zuten, praktikatuz, fruitu zuhaitzen adarrak nola mozten diren sasoi honetan.
Bi lan desberdin ziren aztergai: Ainhize-Monjolosen, elkartearen egoitzatik hurbil diren lurretan, 1992an landatu sagarrondoak nola berregituratu; Suhuskunen, berriz, bizpahiru urteko sagarrondo gazteen adarrak moztuz nola formatzen diren ikustera joan ziren. «Agrooihangintzako praktika berritzaileak integratzea ontsa da, baina etxaldeetan historikoki zuhaitzen inguruan izan den jakintza berreskuratzea» kausitu nahi du EHLGk ikastaldi tekniko horiekin, Etienne Jobard teknikari eta animatzaileak argitu duenez.
Historikoki zuhaitzek leku gehiago baitzuten etxaldeetan. Gaur egun, bereziki gazteen interesa berpizten da —astelehenean agerikoa zenez—, fruitu zuhaitzak ere ekoizpen dibertsifikatu baten parte bilakatzeko. Izan eskala tipian fruituen autokontsumorako, ala handian ekoizpenaren salmentarekin ekarpen ekonomiko bat ziurtatzeko. «Ikastaro teknikoetako parte hartzaileak gehienak gazteak dira, baina ez da 50 urtekoek teknika menperatzen dutelako», Etienne Jobarden ustez, «baizik eta ekoizpen askotarikoaren parte fruitu zuhaitzak nahi dituztenak adineko pertsonak eta gazteak direlako».
Ikastaroan bisitatu zuten bigarren etxaldean, Suhuskuneko Bixente Labyren xerri hazkuntzan, zuhaitzak kabaleentzat ezarri dira: itzala egin dezaten, eta fruituak erortzean bazka gehigarria ekar dezaten. 2018an hasirik, urte oroz landatzen dituzte sagarrondo, haritz edo gaztainondoak. Baina Jobarden erranetan, etxaldeetan zuhaitzak ezartzearen aldeko argumentuak anitzez gehiago dira: «Kabalaren ongizatearen berme bat dira, babes klimatikoa eskaintzen baitute —izotzaz, haizeaz edo udako beroaz babesteko—, biodibertsitatearen aterpe dira, eta, hor, erasotzaileen erasotzaile diren espezieak atzematen dira, egur eta hosto hilek lurrari karbono ekarpena egiten diote…», zerrendatu du. Ahantzi gabe, bistan denez, fruitu eta egur ekoizpenak dakartzala.
Suhuskuneko sagarrondoek interes berezia piztu zuten astelehenean, duela bi edo hiru urte landatu arbolen adarrak moztuz nola formatzen diren ikasteko balio izan zutelako. Zuhaitzaren bihotzeko adarrak moztu, baita enbor azpikoak ere, eta adarrik gorenen puntak pikatzen zituzten, aldian aldi, sagarrondo bakoitzaren formari egokituz. Horretan ari zen Ilde Perez xedarra-aizturrekin, eta gazteak beha, beren aldia heldu arte.
Gaztainen inguruko zikloa
«Duela 40 edo 50 urte etxaldeetan bazen oraindik jakintza handia zuhaitzen inguruan. Jendeek bazekiten zuhaitz bat landatzen eta artatzen», Jobardek dioenez, baina gaur egun jakintza hori berreskuratzeko, pertsona erreferente zehatzengana jo du EHLGk: Ilde Perezekin adarren mozketa landu duten bezala, Gabriel Durrutirekin gaztainaren inguruko ziklo bat abiatu dute Ainhize-Monjolosen.
Lehen saio batean, gaztainaren itzal historikoa eta haren fruituak Euskal Herriarekin duen lotura kulturala aipatu zuten, eta, ondoko aldietan, hilabete hondarrean eta apiril hastapenean, lantzekoak dituzte «txertaketa, zuhaitzaren arta eta fruituaren erabilpena, ekarpen ekonomiko gehigarri gisara». Beste leku batzuetan lan sail gisa antolatua bada ere, gaztainaren inguruko garapena egin gabea da, oraindik, Ipar Euskal Herriko laborantzan. Adar moztearen ikastaroak ukan arrakasta berdintsua ukan zuen gaztainaren ingurukoak ere.
Ainhizeko elkarteak egin dituen ikerketetan, hala nola etxalde zenbaiten diagnostiko zehatzetan, agerikoa da instalatzen direnek ekoizpenen dibertsitatea xerkatzen dutela geroz eta gehiago. Etxalde batzuetan ekarpen ekonomiko gehigarria da jadanik, «ñimiñoa izanik ere», eta guti batzuentzat jarduera nagusia, Anhauzeko Miren Hariñordokiren etxaldean bezala, fruituak izozkietan transformatu eta saltzeko. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194979/346-positibo-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 346 positibo atzeman dituzte Hegoaldean | Positibo eman dute egindako testen %4,8k. | 346 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. Positibo eman dute egindako testen %4,8k. | Azken egunetako bilakaera mantendu dute koronabirusaren datuek gaur. Asteburuetan ohikoa den moduan, ohi baino proba gutxiago egin zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak (7.251), eta haietatik 346k eman zuten positibo: %4,8k. Beraz, gutxigatik bada ere, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako kopuruaren azpitik segitzen du oraindik —%5 baino txikiagoa izatea gomendatzen du—.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien, 160; Gipuzkoan, 92 izan ziren; Nafarroan, 51 eta Araban, 41.
Erietxeetan, berriz, geroz eta arinagoa da presioa. Guztira 389 pertsona daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik gaitzarengatik. Otsailaren 1ean 974 ziren. Zehazki, egun ospitalean dauden 389 lagunetatik 276 erietxeetako gela arruntetan daude, eta 113, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194980/etxe-bat.htm | Iritzia | Etxe bat | Etxe bat. | Sinetsita nago bizitza zoriontsu baterako gakoa lanaldi erdian datzala. Behin baino gehiagotan iritsi naiz ondorio horrexetara ingurukoekin izandako elkarrizketetan. Xume bizi, orekari eutsi, gustuko gauzei eta pertsonei eskaini merezi duten denbora, bizitza oharkabean baitoa ihesi. Baina hogei segundora ohartzen naiz akats bat dagoela nire ekuazio horretan, nik, haurrik ez dudan arren, hilero mantendu beharreko norbait izango dudalako beti soldata erdi hori hozkaka xahutuko lidakeena: nire etxejabea. Jose Carlos, Carmen, Pedro, Aitor, Amaia.. zein da zure postontzian ageri den izena? Noren izenean iristen zaizkizu Travel-en edo Cortefiel-en propaganda gutunak? Noren hormak ezin dituzu zulatu, noren lurra ezin duzu marratu, nork ez dizu telefonorik hartzen berogailua ez dabilela esan nahi diozunean, baina nork deitzen dizu aztoratuta hilabeteren batean ordaindu ezean, edo bizilagunek esan diotelako zarata gehiegi egin duzula, edo katu bat sartu duzula pisura, eta kontratuan argi jartzen zuela animaliarik ez zela onartuko, beraz, fidantzarik ez dizula itzuliko? Hori, kontratua egin badizu.
Kalkuluak egin ditut. Bederatzi urte daramatzat alokairuan bizitzen, beti pisukideren batekin. Hiriburuetan, 900 eurotik beherako pisuak aurkitzeko Aladdinen lanpara behar da, eta herrietan ere lotsagarriki ari dira igotzen prezioak. Hilean, batez beste, 250 euro ordaindu izan ditut nik, (berez 300etik gertuago), gastuak aparte; hiru, lau, sei zein bi laguneko pisuetan bizi izan naiz, baina buruko ordaindu duguna ez da gehiegi aldatu horren arabera (eta etxearen tamaina edo kalitatea ez da proportzionalki hazi pisukide kopuruarekiko).
Unibertsitate garaian, kurtsoa amaitzear zenean iristen ziren bekek ordaintzen zidaten alokairuaren zati bat, jakinik beka hauen ebazpenean irakasgaietako kalifikazioak eragina zuela, eta zentzu horretan zortedunak ginela batzuk. Beraz, karreran zehar, udako hilabeteak kenduta, 10.000 bat euro eman nizkien etxejabeei, artean diru-sarrera finkorik ez neukanean, han-hemenka emandako klase partikular, bertso saio edo praktiketako kontratuez gain. Ondorengo bost urteetan, beste 15.000 inguru ordaindu dizkiet. Guztira, gutxi gorabehera, 25.000 euro jaso dituzte nigandik (eta nire pisukide guztiengandik, noski, ez ahaztu batuketa hori egitea), amaren etxetik alde egin nuenetik hona.
Jaten, aisialdian, arropatan, liburutan… baino gehiago gastatzen dut hilero nire etxejabea mantentzen. Ezagutzen ez dudan jendea, higiezinen atzean ezkutatu izan diren izen-abizen lausoak, etxe heze, hotz zein zaharrengatik berdin-berdin kobratzen dutenak merkatuko prezioa, eta, esan bezala, etxe hori berotzeko argindarraren faktura norbere kontu.
Gerora egindako nostalgia ariketa bakartietan, bizi izan garen pisuen azpitik igaro izan naiz, asmatzeko ea jabeen seme-alabak biziko ote diren han orain, lasai eta irabazitakoak aurrezteko gaitasunarekin, edo besteren bat ariko den gure kopuru berbera edo altuagoa ordaintzen, eta koadroak zeloz itsasten (zeloa baino hobe da blutack-a, bestela pintura altxa daiteke koadroa kentzerakoan).
Lanaldi erdia nahi nuke, baina horrek ez du ematen alokairurako, gutxiago bakarrik bizitzeko, askoz gutxiago noizbait etxebizitza bat erosi ahal izateko, hilero bankuari oparitu beharreko kuotak altuagoak baitira askoz. Lanaldi osoak baino ez dizu eskainiko segurtasun sentsazio hori, eta ez edozein lanaldi osok. Okupazioa kriminalizatzen da gero, etxe hutsez betetako gure herrialdeotan, etxerik jabetzan ez dugunok besteen bigarren eta hirugarren etxeen espekulazioa ordaintzea beste aukerarik ez daukagunean.
Eta, hala ere, zortedun sentitzen naiz emantzipatzeko gaitasuna izan dudalako, herriz aldatzeko aukera, eta lanerakoa; ez didatelako alokairurako trabarik jarri nire azalaren koloreagatik. Baina, gaur martxoaren 14a izaki, ezin dut burutik kendu iazko itxialdiko nire kontu korrontearen irudia: diru-sarrerak nabarmen jaitsi arren, 300 euroko ordainketa automatikoak hortxe jarraitu baitzuen, gorri-gorri, hileroko bigarren odolustean. Jose Carlos ez zen gutaz kezkatu bere egongelako lurraz kezkatzen den beste. | |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194981/gatzik-gabeko-berdinketa.htm | Kirola | Gatzik gabeko berdinketa | Azken metroetan ez dute asmatu Celtak eta Athleticek. Berdinduta jarraituko dute sailkapenean, ez gora eta ez behera. | Gatzik gabeko berdinketa. Azken metroetan ez dute asmatu Celtak eta Athleticek. Berdinduta jarraituko dute sailkapenean, ez gora eta ez behera. | Defentsak aurrelariak baino gehiago izan dira gaur Vigon (Galizia). Saiatu, saiatu dira Celtako eta Athleticeko jokalariak, baina ate aurrean ideia gutxi erakutsi dituzte, eta inork ez du gol aukera garbirik sortu. Bi taldeek 34 puntu dituzte, sailkapenean 10. eta 11. daude, eta ez gora eta ez behera geratzeko arriskuan daude biak.
Neurketako lehen abisua zuri-gorriek eman dute, Asier Villalibreren bidez. Erremate zaila egin du Gernikako aurrelariak, baina ongi erantzun dio Villarrek. Ondoren, galiziarren txanda heldu da: Santi Minak izan ditu bi gol aukera, baina ez du asmatu hark ere. Erritmoa izan du neurketak, lehiatua izan da, baina inork ez du aurkariaren defentsa zulatzeko formularekin asmatu, eta merezitako berdinketarekin amaitu da.
Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak pozik dagoela esan du neurketaren ostean: «Bi taldeek izan ditugu gure uneak, baina beti izan dugu partida kontrolpean. Etxetik kanpo, Celtak adinako gaitasun dituen talde baten aurka, albiste ona da golik jaso ez izana».
Celta: Ivan Villar; Vazquez, Araujo (Aidoo, 84'), Murillo, Aaron Martin; Tapia, Brais Mendez, Denis Suaren (Beltran, 76'), Nolito (Solari, 76'); Santi Mina (Ferreyra, 67') eta Aspas.
Athletic: Unai Simon; Lekue, Nuñez, Yeray, Balenziaga; Dani Garcia, Unai Lopez (Vencedor, 68'), Berenguer (De Marcos, 78'), Morcillo (Ibai, 85'); Raul Garcia (Muniain, 45') eta Villalibre (Williams, 67'). |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194982/txileko-la-nave-del-olvido-filmak-irabazi-du-zinegoak-sari-nagusia.htm | Kultura | Txileko 'La nave del olvido' filmak irabazi du Zinegoak Sari Nagusia | Antolatzaileek nabarmendu dute sari gehienetan «mezu positiboak, baikorrak eta itxaropentsuak dituzten filmak» saritu direla. Aurten saritutako film luze guztiak emakumeek zuzendu dituzte. | Txileko 'La nave del olvido' filmak irabazi du Zinegoak Sari Nagusia. Antolatzaileek nabarmendu dute sari gehienetan «mezu positiboak, baikorrak eta itxaropentsuak dituzten filmak» saritu direla. Aurten saritutako film luze guztiak emakumeek zuzendu dituzte. | Zinegoak Bilboko Gaylesbitrans 18. Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen Jaialdiak gaur arratsaldean egin du itxiera ekitaldia Bilboko Bilborock aretoan, eta han jakinarazi ditu aurtengo palmareseko saridunak. Hainbat sari eman dituzte, eta Pau Guillen jaialdiaren zuzendariak balorazio oso positiboa egin du, pandemiak zailtasunak sortu dizkien arren, proiekzioei eutsi ahal izan dietelako: «Ikusleen erantzuna bikaina izan da, jende asko bildu da, eta areto asko goraino bete dira jaialdiak iraun dituen bi asteetan». Aurten, jaialdiak ez du aurrez aurreko gonbidaturik izan, baina nazioarteko hogei zinemagilerekin antolatu dituzte online solasaldiak.
Zinegoak Sari Nagusia La nave del olvido filmak irabazi du. Nazioarteko epaimahai baten eta ikusleen artean erabaki dute garailea, eta Nicol Ruiz Benavides txiletarraren filmari eman diote, fikzio onenaren saria ere irabazi duena. Epaimahaiko kideen arabera, film horrek «gaitasun handiarekin aldarrikatzen du pertsona nagusiek duten maitatzeko eskubidea». Sail ofizialen bertan, aipamen berezia egin diote Ray Yeungek zuzendutako Suk suk Hong Kongeko filmari, ikuslea «hauskortasun eta sentiberatasun handiarekin hunkitzea lortzen duelako».
Dokumentalen atalean, berriz, Alltid Amber (Always Amber) izan da irabazlea, Lia Hietalak eta Hannah Reinikainenek zuzendua: «Nerabeen identitate arazoetan beharrezkoa den erretratu eraginkorra da, eta Amber pertsonaia etengabe bilatzen ari da, haren eta haren inguruaren arteko elkarrizketa osoa eta osasungarria aurkitzeko», adierazi du epaimahaiak. Aipamen berezia Bruno Santamariaren Cosas que no hacemos filmari egin diote.
Azkenik, film luzeak, narratiba berriak eta proposamen esperimentalagoak batzen dituen KRAK sailean Georgiako film bat izan da garailea: Tamar Shavgulidzeren Comets. Adituen ustez, hura izan da saileko proposamenik arriskutsuena eta deigarriena: «Film txiki baina zintzoa da, adineko bi emakumeren arteko maitasunari buruzkoa, eta ez da oso ohikoa istorio horiek aurkitzea».
Sari bereziak
Sari nagusiez gain, babestutako hainbat sari berezi ere banatu ditu Zinegoak. Adibidez, lesbianen hainbat elkartek osatutako epaimahaiak, Bilboko Udaleko Berdintasun Zerbitzuaren laguntzarekin, La fabrique du consentement: regards lesbo-queer filma saritu du, «oso beharrezkoa den gai bati heltzeagatik, baimenarena, hori guztia kontatzeko duen moduagatik batez ere». Aipamen berezia egin diote Deine schöne gestalt filmari.
Aniztasun eta Giza Eskubideen Saria, berriz, Patricia Vidal Delgadoren La leyenda negra-k jaso du, «zapalkuntza desberdinei aurre egiten dielako arlo ezberdinetatik, eta zinematografia aldetik duen kalitate handiagatik». Bizkaiko Foru Aldundiko Lankidetza eta Aniztasun Zuzendaritza Nagusiak babestu du sari hori.
Euskal Aktoreen Batasuneko epaimahaiak banakako bi sari banatu ditu: Lena Urzendowskyri eman diote Interpretazio Protagonista Onenaren saria Leonie Krippendorffen Kokon filmagatik, eta Antzezle Onenaren saria, berriz, Ekaterine Kalatozishvilirentzat izan da, Comets lanagatik. Film laburrei dagokien Publikoaren Saria Pati Cruz zuzendariaren La amante komediarentzat izan da.
Bi sari jaso ditu Manuel Marmierrek zuzendutako Les saints de kiko lanak: Senior Epaimahaiarena eta Gazte Epaimahaiarena. Epaimahaiko kideen arabera, «film osoa da, oso argazki zaindua du, estetikoki oso erakargarria da eta hainbat diziplina batzen ditu».
Azkenik, aurten lehen aldiz banatu dute ZG PRO saria, «bidean dauden proiektuak saritzeko». Sari horren lehen irabazlea izan da, beraz, Cecilia Montagut zuzendari argentinarraren Las chicas del poligono lana.
Jaialdia amaitu da Bilbon, baina orain ZG Hedapena hasiko dute: Euskal Herriko 50 herri baino gehiagotara egingo dute ibilbidea, zinema eta aniztasuna herri txikienetara ere eramateko. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194983/aukera-ez-du-baliatu-realak.htm | Kirola | Aukera ez du baliatu Realak | Txuri-urdinek ez dute ia gol aukerarik sortu, eta hobea izan da Granada. German Sanchezek sartu du gola 52. minutuan, aldaratze bati esker. Sailkapenean bosgarren dago oraindik ere Reala. | Aukera ez du baliatu Realak. Txuri-urdinek ez dute ia gol aukerarik sortu, eta hobea izan da Granada. German Sanchezek sartu du gola 52. minutuan, aldaratze bati esker. Sailkapenean bosgarren dago oraindik ere Reala. | Txapeldunen Ligarako borrokan bete-betean sartzeko aukera bat galdu du Realak. Neurketa asko jokatu ditu Granadak azkenaldian, eta hainbat jokalari ditu min hartuta; Reala, berriz, aspaldiko sasoirik onenean heldu da Los Carmenesera, aukera baliatzeko asmoarekin. Asmoarekin soilik, ordea, ez da nahikoa, eta Donostiako taldeak ez du asmatu gaur. Ez dute ia gol aukerarik sortu, eta hiru puntura jarraituko du Sevillak duen laugarren postuak —bi neurketa gutxiago jokatu ditu Espainiako taldeak—.
Hasieratik neurketa gogortzen saiatu da Granada, eta Realak ezin izan du bere jokoa egin. Lehia gehienetan garaile izan dira etxekoak, eta hori gutxi balitz, gainera, neurketa hasi eta gutxira David Silvak min hartu du, Realak azken metroetan duen jokalaririk erabakigarrienak. Haren lekuan sartu da Jon Guridi. Dena den, lehen zatian izan ditu gol aukerarik onenak Realak. Oiartzabal bi bider saiatu da area kanpotik: lehenengoa arazorik gabe geratu du Rui Silvak, eta bigarrena, gutxigatik, kanpora joan zaio eibartarrari.
Bigarren zatia hasi bezain pronto jaso du saria Granadak. Aldaratze batean area kanpotik jaurti du Victor Diazek, tartean German Sanchez jo du baloiak, eta ezustean harrapatu du jaurtiketak Remiro. Hortik aurrera jokatu ditu minuturik onenak kanpoko taldeak, baina aukera argirik sortu gabe. Realak gehiago egin beharko du datorren urtean Txapeldunen Liga jokatzeko.
Granada: Rui Silva; Foulquier (Victor Diaz, 48'), Sanchez, Duarte, Quini; Yangel Herrera, Brice (Montoro, 66'), Quina (Puertas, 52'), Fede Vico (Gonalons, 52'), Kenedy; eta Soldado (Molina, 66').
Reala: Remiro; Gorosabel (Gebara, 77'), Zubeldia, Le Normand, Aihen; Illarramendi (Barrenetxea, 77'), Merino, Silva (Guridi, 27'); Januzaj (Portu, 62'), Oiartzabal eta Isak (Bautista, 62'). |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194984/trenbidearen-proiektua-geldiaraztearen-alde-egin-dute-durangon.htm | Gizartea | Trenbidearen proiektua geldiaraztearen alde egin dute Durangon | Parte hartzea %28,57 izan da, 7.077 boto, eta horietatik 6.680k bozkatu dute PERI1 proiektu urbanistikoa gelditu eta parte hartze prozesu bat hastearen alde. | Trenbidearen proiektua geldiaraztearen alde egin dute Durangon. Parte hartzea %28,57 izan da, 7.077 boto, eta horietatik 6.680k bozkatu dute PERI1 proiektu urbanistikoa gelditu eta parte hartze prozesu bat hastearen alde. | Trenbidea zegoen lekuan PERI1 proiektu urbanistikoarekin ez jarraitzea erabaki dute Durangoko (Bizkaia) herritarrek. Galdeketa egin zuten atzo, eta bozkatzeko aukera zutenen %28,57k bozkatu dute: 7.077 herritarrek. Haietatik 6.680k egin dute proiektua eten eta parte hartze prozesu bat hastearen alde.
Hau zen erantzun beharreko galdera: «Ados al zaude PERI 1 proiektua gelditzearekin eta irtenbide bideragarri baten azterketa abian jartzearekin, betiere, herritarren parte hartzea aintzat hartuta?». Durangon halako galdeketa bat egin den lehen aldia da.
Proiektuan jasotzen denez, besteak beste, hemezortzi solairuko bost etxe orratz egin nahi ditu Eusko Jaurlaritzak, baina herritarren esku dago orain egitasmo horrek aurrera egitea ala ez. Galdeketa ez da bete beharrekoa, baina Ima Garrastatxu alkateak (EH Bildu) emaitza betearazteko konpromisoa hartu du.
Botoa ematera joan denean, eguna historikoa dela adierazi du Garrastatxuk: «Agintariak aldatuko gara, herritarrak ere bai, baina gaur idazten ari garen unea betirako geratuko da. Emozionatuta nago», esan du alkateak. Horregatik, azpimarratu du haren gobernuak entzungo duela «herriaren hitza». Ildo beretik jo du Julian Rios alkateordeak: «Hitzak albo batera utzi eta XXI. mendeko demokrazia egiten hasteko garaia da».
Udaleko alderdien artean, iritzi desberdinak daude: EH Bilduk eta Herriaren Eskubideak baietz bozkatzeko eskatu diete herritarrei, EAJk abstentzioaren alde egin du, eta PSE-EEk esan du galdeketa «fartsa bat» dela. Orotara, 18 urtetik gorako 24.700 herritarrek izan dute aukera galdeketan parte hartzeko, 9:00etatik 20:00etara.
Finean, trenbidea zegoen lekuan PERI1 proiektu urbanistikoa egin ala ez erabaki dute durangarrek. Proiektuak babesa jasoz gero, hainbat eraikuntza egingo zituzten: hemezortzina solairuko bost etxe orratz, 554 etxebizitzarekin; merkataritzarako lokal batzuk; mila metro koadroko udal ekipamendua —besteak beste, haurrentzako jolasak, lorategiak eta kirola egiteko guneak jarriko dituzte—; eta zortzi solairuko eraikin bat.
Aspaldiko gatazka
1990eko hamarkadan du jatorria oraindik piztuta dirauen gatazkak. Orduan, Eusko Jaurlaritzak eta Durangoko Udalak adostu zuten Jaurlaritzak finantzatuko zuela trenbidea lurperatzea, eta Durangoko Udalak libre geratutako espazioan egingo zuen proiektu urbanistikoaren irabazien zati bat emango ziola trukean. Proiektua 2006an bihurtu zen behin betiko, eta sei urte geroago jarri zituzten martxan lurpeko trena eta geltoki berria; ez, ordea, lurperatze horren ondorioz libre geratu ziren lurrei beste erabileraren bat emateko lanak.
Herritarrek lur horretan zer egin erabaki nahi izan dute. Horretarako, Erabaki herri plataformak ia 4.000 sinadura aurkeztu zituen 2018an, herri galdeketa eskatzeko. Orain, udalak ere galdeketa hori garrantzitsua dela ikusten du, Garrastatxuk azaldu duenez: «Hau ez da udalak sortutako kontsulta bat, baizik eta udalari ia 4.000 durangarren babesarekin egindako herri agindu bat». Emaitza edozein dela ere, udalak akordioa lortu beharko du Eusko Jaurlaritzarekin eta Eusko Trenbide Sarearekin.
Durangoko EAJk uste du argi dagoela proiektuak ez dituela asetzen herritarren beharrak, eta «proiektu bideragarri, erreal eta adostuen» gaineko «parte hartze errealaren» aldeko apustua egin du. Bestalde, udalaren eta Jaurlaritzaren akordioa hausteak eragingo lituzkeen ondorioez ohartarazi du: EAJren arabera, udalak 266 milioi euro ordaindu beharko lizkioke Jaurlaritzari. Hori, haien hitzetan, udaleko diru kutxarentzat «porrota» izango litzateke. |
2021-3-14 | https://www.berria.eus/albisteak/194985/eibarrek-buelta-eman-ezinda-jarraitzen-du.htm | Kirola | Eibarrek buelta eman ezinda jarraitzen du | Neurketa hasi bezain pronto sartu du lehen gola Vila-realek, eta neurketa osoa atzetik egin behar izan dute armaginek. Penalti bat ere huts egin dute. Sailkapenean azken-bigarren postuan daude. | Eibarrek buelta eman ezinda jarraitzen du. Neurketa hasi bezain pronto sartu du lehen gola Vila-realek, eta neurketa osoa atzetik egin behar izan dute armaginek. Penalti bat ere huts egin dute. Sailkapenean azken-bigarren postuan daude. | Egoerari buelta eman ezinda dabil Eibar. Gaur, aurkari zaila izan arren, bolada txarrean zen Vila-realek bisitatu du Ipurua, baina ezin izan dute saririk eskuratu Jose Luis Mendilibarren mutilek. Sailkapenean azken-bigarrenak dira armaginak, eta etorkizuna iluntzen ari zaie.
Lehen minutua bete aurretik sartu du lehen gola Vila-realek. Gerard Morenok egin du jokaldia, eta Moi Gomez bakarrik geratu da Dmitrovicen ate aurrean; ez du barkatu. Hastapenetik, maldan gora egin behar. 33. minutuan, Moreno berriz ere: jokaldia egin du urpekari horiko izarrak, eta Bacca baloia bultza bakarrik egin behar izan du bigarrena lortzeko.
Borrokatu da Eibar, aukeraren bat ere izan du —argiena, Diopek—, eta atsedenaldiaren aurretik errenta murrizteko penalti bat ere izan du alde. Arbillaren erdiraketa bat eskuarekin moztu du Estupiñanek, baina Esteban Burgosen jaurtiketa geratu egin du Asenjok. Gauzak hala, kanpoko taldea bi goleko abantailarekin heldu da atsedenaldira.
Bigarren zatian, bai, lortu du gola Eibarrek. Larri, baina Sergi Enrichen jaurtiketa batek atepeko marra gainditu du. Hortik aurrera, estutu dute Vila-real armaginek. Ez dute amore eman, eta gauzak are argiago ikusi dituzte epaileak Capoue kaleratu duenean. Azkenean, ordea, Pedrazak bat eta hirukoa lortu du kontraeraso batean, eta etxekoen ametsak zapuztu ditu. Lanean jarraitu beharko dute Mendilibarrenek.
Eibar: Dmitrovic; Arbilla, Oliveira, Burgos (Pozo, 82'), Jose Angel (Soares, 34'); Diop, Aleix Garcia (Rodrigues, 45'), Exposito (Sergio Alvarez, 77'); Inui (Enrich, 45'), Bryan Gil eta Kike.
Vila-real: Asenjo; Jaume Costa (Mario, 64'), Foyth, Funes Mori, Estupiñan; Capoue, Parejo, Trigueros, Moi Gomez (Chukweze, 64'); Gerard Moreno eta Bacca (Pedraza, 64'). |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194986/kolpea-jaso-du-merkelen-cduk-irailerako-bozen-bidean.htm | Mundua | Kolpea jaso du Merkelen CDUk, irailerako bozen bidean | Berdeak eta sozialdemokratak nagusitzekoak dira Baden-Wurttembergen eta Renania-Palatinatua estatuetan, atzo eginiko bozen ondoren. Merkelek irailean utziko du kargua, eta airean dago kristau-demokraten buruzagitza. | Kolpea jaso du Merkelen CDUk, irailerako bozen bidean. Berdeak eta sozialdemokratak nagusitzekoak dira Baden-Wurttembergen eta Renania-Palatinatua estatuetan, atzo eginiko bozen ondoren. Merkelek irailean utziko du kargua, eta airean dago kristau-demokraten buruzagitza. | Irailean etor daitekeenaren zantzua eman dute asteburu honetan Alemaniako bi estatutan eginiko hauteskundeek. Agintean 16 urte egin ondoren, Angela Merkel kantzilerrak kargua utziko du irailean, eta haren alderdiak emaitza txarrak lortu ditu bozetan. Berdeak eta sozialdemokratak nagusitu dira hauteskundeetan.
Eskuinaren gotorlekuak ziren bi estatuak, baina zentro-ezkerreko indarren eskuetan daude gaur, eta, zantzu guztien arabera, jarraituko dute behin-behineko emaitzak baieztatzen badira. Haien arabera, Berdeak alderdiak aginteari eutsiko dio Baden-Wurttembergen, botoen %33arekin. Merkelen CDUk %24 eskuratu du. Beraz, 2016ko bozetan baino boto gutxiago lortu ditu.
Renania-Palatinatuan SPD alderdi sozialdemokratak botoen %36 lortuko ditu, aurreikuspenen arabera, eta CDUk %28 baino ez du lortuko, nahiz eta bozen aurreko galdeketek alderdi nagusitzat eman zuten.
Emaitzok, beraz, bidea zabaltzen diote dagoeneko indarrean den eskemari: berdeek eta sozialdemokratek koalizioa egingo dute bi estatuotan, eta litekeena da gauza bera egitea Berlingo Gobernu Federalerako iraileko hauteskundeetan, eta, beraz, CDUri agintea kentzea.
Izan ere, galdeketek erakusten dute herritarrak ez daudela pozik CDUk izurriaren harira egin duen kudeaketaz. Joan den udan, herritarren %44ren oniritzia zuen Merkelen alderdiak, baina hori %33ra jaitsi da hilabete honetan eginiko galdeketetan. Atzoko emaitzek baieztatu egin dute gainbehera hori, eta are handiagoa izan daitekeela pentsatzeko aukera ematen dute.
Herritarrak ez daude pozik, uste dutelako gobernua oso geldo ari dela txertoak jartzen. Horrez gain, egon dira komisioen inguruko eskandaluak: CDUko hainbat diputaturi egotzi diete dirua jaso izana maskarak enpresa batzuei erosteko tratuak egiteagatik.
Horri gehitu behar zaio irailerako espero den lidergo krisia. 16 urtez kantziler aritu ondoren, Merkelek kargua utziko du, eta horrek lehia zabaldu du CDUn.
Merkelek herritar askoren oniritzia dauka, baina ezin da gauza bera esan alderdiaren hautagai izateko proposatu dituztenengatik. CDUk Armin Laschet aukeratu zuen buru urtarrilean, baina iraileko lehian Markus Soeder dauka. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194987/lasaitua-hartu-dute-olaizolak-eta-rezustak.htm | Kirola | Lasaitua hartu dute Olaizolak eta Rezustak | Seigarren garaipena pilatu du bikoteak, eta finalerdiak jokatzetik gertuago daude. | Lasaitua hartu dute Olaizolak eta Rezustak. Seigarren garaipena pilatu du bikoteak, eta finalerdiak jokatzetik gertuago daude. | Aimar Olaizola eta Beñat Rezusta nagusitu ziren atzo Donostiako Atano III. pilotalekuan, Jokin Altuna eta Iñigo Bikuñaren kontra. 22-6 amaitu zen partida, Olaizolaren eta Rezustaren alde. Bikuñak Jon Mariezkurrena ordezkatu zuen, azken hori min hartuta dagoelako.
Seigarren garaipena da Olaizola eta Rezustarentzat. Azken hori izan zen partidako onena. Izan ere, atzokoa debuta izan zen Bikuñarentzat.
Partidak 47 minutu iraun zuen, eta 420 pilotakada eman zituzten. Markagailuan une oro joan ziren aurretik Olaizola eta Rezusta: 4-1, 13-1, 13-2, 14-5, 16-5, 18-5, 18-6, 20-6 eta 22-6.
Aurreko partidan, Oinatz Bengoetxea eta Ibai Zabala 18-12 nagusitu zitzaien Peio Etxeberria eta Tolosari, 50 minutu eta 405 pilotakadaren ostean. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194988/beyonce-eta-taylor-swift-grammyetako-irabazle-nagusiak.htm | Kultura | Beyonce eta Taylor Swift, Grammyetako irabazle nagusiak | Arrazakeriaren inguruko hausnarketez bete dituzte AEBetako musika sariak. | Beyonce eta Taylor Swift, Grammyetako irabazle nagusiak. Arrazakeriaren inguruko hausnarketez bete dituzte AEBetako musika sariak. | Dagoeneko 28 Grammy sari ditu Beyonce abeslariak, eta inoiz garaikur gehien irabazitako emakumea da sarion historian. Bart banatu dituzte Grammyak Los Angelesen (AEB). Taylor Swift izan da gaueko beste protagonista nagusietako bat. AEBetako Arte eta Zientzien Grabazio Akademia Nazionalak banatzen ditu sariok, eta 1958an hasi ziren ematen.
Orain arte Alison Krauss bluegrass abeslaria zen Grammy gehien zituen emakumea, baina Beyoncek gainditu egin du.
Beste marka bat hautsi du Taylor Swift kantariak: lehenengo emakumezkoa da urteko diskoaren saria jasotzen hiru urtez jarraian. Bakarrik Frank Sinatrak, Paul Simonek eta Stevie Wonderrek lortu dute hori. Folklore diskoarengatik eman diote saria Swifti.
Billie Eilishek urteko grabaketaren saria jaso du, Everything I Wanted kantuarengatik. H.E.R kantugileak, urteko abestiaren saria, I Can't Breathe abestiarengatik. Urteko grabaketaren saria kantu baten abeslariari ematen diote, pieza berea izan edo ez; urteko abestiaren saria, berriz, kantu baten egileari. Artista berriaren saria Megan Thee Stallionek eraman du.
Beltzen egoera, gai nagusia
Beltzek AEBetan pairatzen duten egoera izan da gaueko gai nagusia. Beyonceren saria aurkeztu dutenez, haren Black Parade azken diskoa aipatu dute. Black power mugimendua da horretan protagonista. «Garaion inguruan hausnartzeko betebeharra» duela adierazi du artistak, eta «erregin eta errege beltz ederrak» kantugai bihurtzen jarraituko duela gaineratu du.
Quincy Jones ekoizlearen Grammy kopurua berdindu du Beyoncek. Oraindik hiru falta zaizkie biei Georg Solti musika klasikoaren zuzendaria harrapatzeko, hark 31 baititu.
H.E.R abeslariak ere Black Lives Matter mugimendua hartu du ahotan, I Can't Breathe kantuan. Polizia zuri batek iaz hil arte ito zuen George Floyden azken hitzak erabili ditu leloan eta izenburuan. «Geu gara desio dugun aldaketa, eta gogoratu 2020ko udan eduki genuen borroka; eutsi indar horri», esan du.
Beste emakume beltz bat sartu da sarien historian: Megan Thee Stallion da rap abestirik onena irabazi duen lehenengo emakumea, Savage kantarekin. Beyoncek berak lagun izan du abesti horretan. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194989/realak-goian-jarraitzen-du-eibar-eta-athletic-berriz-emaitza-bolada-txarrean-daude.htm | Kirola | Realak goian jarraitzen du; Eibar eta Athletic, berriz, emaitza bolada txarrean daude | Realak 1-2 irabazi zion Granadillari, etxetik kanpo. Athleticek bana berdindu zuen Sporting Huelvaren aurka, Lezaman. Eibarrek, berriz, 1-3 galdu zuen Madrilen zelaian. | Realak goian jarraitzen du; Eibar eta Athletic, berriz, emaitza bolada txarrean daude. Realak 1-2 irabazi zion Granadillari, etxetik kanpo. Athleticek bana berdindu zuen Sporting Huelvaren aurka, Lezaman. Eibarrek, berriz, 1-3 galdu zuen Madrilen zelaian. | Asteburu gazi-gozoa izan da emakumezkoen Iberdrola ligako 22. jardunaldian. Irabazi, berdindu eta galdu. Denetik egin dute euskal taldeek.
Realak emaitza bolada onean jarraitzen du. Natalia Arroyoren taldeak 1-2 irabazi zuen Granadillaren zelaian. Etxeko taldeak hobeki hasi zuen partida, eta gol aukerak ere izan zituen partidaren hasieran. Lehen jokaldi arriskutsuan, ordea, txuri-urdinak aurreratu ziren: 21. minutuan sartu zuen gola Franssik. Etxekoek gol aukerak sortu zituzten, baina ez zuten lortu partida berdintzea.
Bigarren zatia hasi eta berehala, berdinketaren gola sartu zuen Piscok, penaltiz. Handik minutu gutxira sartu zuen Barbarak Donostiakoen bigarren gola, 55. minutuan, penaltiz hori ere. Hortik aitzinera, aukera garbiak izan zituen Realak, baina ez zuen errematatu partida. Atzokoa irabazita, sailkapenaren goialdean jarraitzen dute txuri-urdinek, seigarren.
Athleticek Lezaman hartu zuen Sporting Huelva, eta bana berdindu zuten. Athleticek irabazi beharra zeukan; batez ere, jaitsiera postuetatik urruntzeko. Irabazten hasi ziren zuri-gorriak, Monentek 12.en minutuan sartutako golari esker. Partida guztian bi taldeek izan zituzten gol aukerak, baina azkenean Yoko Tanakak berdindu zuen partida, 74. minutuan. Athleticek gol aukera garbiak izan zituen berdinketaren ondotik, baina ez zuen sareratu baloia. Hala, 22 punturekin 10. postuan dira zuri-gorriak: jaitsiera postuetatik bortz puntura.
Armaginen porrota
Txanponaren beste aldea Eibarrena izan zen. Madrilen zelaian jokatu zuen Eibarrek, eta porrot mingotsa bildu zuten: 3-1 galdu zuten Madrilgo taldearen aurka. Irabazten hasi ziren armaginak, Thenbik 26. minutuan gola sartuta. Bi minutu geroago, etxeko taldeak berdinketa lortu zuen, Estelaren gol bati esker. Lehen zatia amaitzear zegoenean, madrildarrak aurreratu ziren, Geysek penaltiz egindako golarekin.
Bigarren zatian, markagailua berdintzeko aukera andana sortu zuen Eibarrek, baina 84. minutuan madrildarren hirugarren gola sartu zuen Valeriak. Azken partidetako emaitza bolada txarrean jarraitzen du Eibarrek. 11. postuan dago, 22 punturekin, jaitsiera postuak bortz puntura dituela. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194990/larrialdien-kudeaketarako-agentziaren-laguntza-eskatu-du-bidenek-migratzaileen-auzia-kudeatzeko.htm | Mundua | Larrialdien Kudeaketarako Agentziaren laguntza eskatu du Bidenek migratzaileen auzia kudeatzeko | Bi astean 4.000 inguru adin txikiko sartu dira AEBetara Mexikoko mugatik. Otsailean 100.000 lagun atxilotu dituzte AEBetako mugan. | Larrialdien Kudeaketarako Agentziaren laguntza eskatu du Bidenek migratzaileen auzia kudeatzeko. Bi astean 4.000 inguru adin txikiko sartu dira AEBetara Mexikoko mugatik. Otsailean 100.000 lagun atxilotu dituzte AEBetako mugan. | Muga paperik gabe igarotzeko ahaleginak ugaritu egin dira Joe Biden Etxe Zurira heldu zenetik. Hark mugak itxita jarraitzen dutela berretsi arren, buruzagi demokrata migratzaileekiko leunagoa izango den itxaropena zabaldu da AEBetara sartzea helburu dutenen artean. Horren adibide da otsailean 100.000 lagun atzeman eta kanporatu zituztela mugazainek herrialdera sartzeko ahaleginetan, 2019 ekainetik kopururik altuena; horietatik 10.000 inguru adingabeak ziren. Gorakada are nabarmenagoa izan da bakarrik heltzen diren adin txikikoen artean: azken bi asteetan 4.000 haur inguru heldu dira AEBetara.
Legediaren arabera, adingabekoen kasuan, gehienez ere hiru egunez eduki daitezke zentro horietan, eta ondoren Osasun Departamentuan kudeatutako egoitzetara bideratu behar dituzte eta haiek gurasoen edo tutoreen esku utzi. Arazoa da, ordea, Aduana eta Mugen Babeserako Agentzia gaindituta dagoela, eta, ondorioz, gazteek behar baino denbora gehiago egin behar dute atxilotze guneetan —gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute horiek ez daudela adin txikikoak hartzeko prestatuta—. Hala, Larrialdien Kudeaketarako Agentzia bidali du Bidenek mugara, migratzaileen auzia kudea dezan. Datozen 90 egunetan haren lana izango da migratzaileak «jaso, kokatu eta modu seguruan lekualdatzea». Ez da lehen aldia agentziak migratzaileen etorrera kudeatzen duena. Barack Obama agintean zenean ere, 2014an, El Salvador, Honduras eta Guatemalatik heldutako adingabeen etorrera kudeatu zuten.
Larrialdietarako agentziak egoera kudeatu artean, Texasko Gobernuak behin-behineko aterpe bat eraiki du atxilotze guneetan dauden adingabeak jasotzeko; azken hilabetean zabaltzen duten bigarrena da. Bien bitartean, Washingtonek berretsi du itxita jarraitzen duela AEBen eta Mexikoren arteko mugak. Segurtasun Kontseilu Nazionaleko hego-mendebaldeko mugako koordinatzaile Roberta Jacobsonek ohartarazi zuen inork ez zukeela «muga paperik gabe zeharkatzeko arriskua bere gain» hartu beharko, «are gutxiago adingabeek».
Etxe Zuriak helarazitako mezuak, ordea, nahasgarriak dira mugaren beste aldera igarotzeko zain daudenentzako. Izan ere, Bidenen administrazioak iragarria du «laster» ahalbidetuko dituztela prozedurak asilo eskariak tramitatzen hasteko, eta 4.000 milioi dolarreko aurrekontua ere onartu berri du Kongresuak datozen lau urteetako hegoaldeko mugako migrazioaren kudeaketarako. Bestetik, hasiak dira adingabeak euren gurasoekin biltzen, betiere, gurasoek AEBetan geratzeko baimena duten kasuetan.
Zurrumurruek bultzatuta
Ciudad Juarezen milaka lagun pilatzen dira AEBetara eramango dituen El Pasoko pasabidea zeharkatuko zain. Haietako askok bizi osoko aurrezkiak baliatu dituzte giza trafikatzaileei ordainduz haraino iristeko, horiek esan baitiete muga zabalduta dagoela. Hara iritsitakoan, ordea, ateak itxirik topatzen dituzte, eta harrapatuta geratzen dira.
AEBetan ez ezik, Mexikon ere tokirik gabe geratzen hasiak dira. Nazioarteko Migrazio Erakundea hotelak baliatzen hasia da migratzaileak aterpetzeko. Duela lau hilabete hutsik zegoen Filter hotela, esaterako, beteta dago, eta bertan daudenetatik %39 inguru bakarrik iritsitako adingabeak dira. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194991/kala-kalata-2021eko-ibilaldiaren-abestia.htm | Gizartea | 'Kala kalata!', 2021eko Ibilaldiaren abestia | Sopelan eta Leioan egingo da Bizkaiko ikastolen aldeko jaia aurten. Abestiaren letra Xabi Payak idatzi du, eta musika, Xabi Aburruzagak. Abeslariak Aiora Renteria, Maitane Salvador, Iholdi Beristain eta Itziar Ituño dira. | 'Kala kalata!', 2021eko Ibilaldiaren abestia. Sopelan eta Leioan egingo da Bizkaiko ikastolen aldeko jaia aurten. Abestiaren letra Xabi Payak idatzi du, eta musika, Xabi Aburruzagak. Abeslariak Aiora Renteria, Maitane Salvador, Iholdi Beristain eta Itziar Ituño dira. | Aurkeztu dituzte aurtengo Ibilaldia jaiko abestia eta bideoklipa. Bizkaiko ikastolen aldeko jaia Sopelan eta Leioan egingo dute aurten, Ander Deuna eta Betiko ikastolek antolatuta; lema Kala kalata! da. Hori jakina zen lehenagotik, eta hainbat artista ideia horri musika eta irudia jartzeko arduradunak izan dira. Letra Xabi Payak egin du, musika Xabi Aburruzagak, eta, ikastolako ikasleez gain, abeslariak izan dira Aiora Renteria, Maitane Salvador, Iholdi Beristain eta Itziar Ituño. Bideoa IN-komunikazioa agentziak egin du.
Antolatzaileen arabera, Payak «inork baino hobeto jakin du berba gutxitan biltzen Kala kalata! leloarekin adierazi nahi dena, hots, bidaia honetan, goitik behera eta hezur mamiraino, busti beharra dagoela. Busti beharra, azken batean, euskaraz bizitzen ikasteko». Maiatzaren 30ean egingo dute festa.
Dena den, azaldu dute hasieratik izan dutela argi Ibilaldia, haren egitaraua eta jaiak bereak dauzkan gainerako osagaiak ahalik eta modu kooperatiboenean egin behar zituztela Betiko eta Ander Deuna ikastoletako komunitateak.
Letra (Kala kalata!)
Sopelan eta Leioan Ibilaldian aurten, bidea egin nahi dugu euskaldunak izaten, (bis) iturri zaharreko ura ez dadin inoiz eten.
Maringora kikunbera, dzanga geurera, boga! Euskara indartsu dator zuzenean golkora, (bis) Bizkaiko kostaldekora eta bularrekora.
Aspaldi ikasi genuen putzutik ateratzen, zubi gabeko ibaiak igerian pasatzen, (bis) eta korronteen aurka beldur barik ibiltzen.
Kala-kalata gure etxean, Kala-kalata gure herrian, Kala-kalata ikastolan, Kala-kalata ibilaldian.
Ikasi nahi dugu zer den euskaraz bizitzea, edonorekin edonoiz lasai erabiltzea, (bis) busti ezean, ordea, zaila dugu lortzea.
Euskara ailega dadin ostertzetik harago, mintzoa eta mingaina berdin dira zeharo: (bis) mintzatzea nahi badugu busti beharra dago.
Abentura honetarako ez zaigu ezer falta, hizkuntza da iparrorratza, (bis) bizinahia da mapa, denok amaituko dugu goitik behera kalata.
Kala-kalata gure etxean, Kala-kalata gure herrian, Kala-kalata ikastolan, Kala-kalata ibilaldian. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194992/londresko-poliziak-asteburuan-izan-duen-jarrerak-kezkatu-egiten-duela-aitortu-du-boris-johnsonek.htm | Mundua | Londresko Poliziak asteburuan izan duen jarrerak «kezkatu» egiten duela aitortu du Boris Johnsonek | Ustez polizia agente batek hil zuen Sara Everarden hilketa gaitzesteko protesta bati oldartu zitzaion polizia, larunbatean. Cressida Dick polizia burua jo puntuan dago, eta haren dimisioa eskatu dute hainbat herritarrek. | Londresko Poliziak asteburuan izan duen jarrerak «kezkatu» egiten duela aitortu du Boris Johnsonek. Ustez polizia agente batek hil zuen Sara Everarden hilketa gaitzesteko protesta bati oldartu zitzaion polizia, larunbatean. Cressida Dick polizia burua jo puntuan dago, eta haren dimisioa eskatu dute hainbat herritarrek. | Duela astebete hilik agertu zen Sara Everard gaztea, Londresko hego-ekialdeko Kent auzoko baso batean. Astebete zeraman desagertuta. Ondotik, Londresko polizia agente bat atxilotu zuten, eta Everard bahitu eta hil izana egotzi zioten. Kasuak zirrara eragin du Erresuma Batuan, eta protestak izan dira asteburuan; nagusienak, Londres hiriburuan.
Ehunka lagun bildu ziren Clapham auzoan, larunbatean, Everarden hilketa gaitzetsi eta Poliziaren indarkeria salatzeko. Osasun neurriak direla eta, baimendu gabeko protesta izan zen, eta parte hartzaileen aurka oldartu zen Polizia. Zenbait protestari atxilotu ere egin zituzten. Ekitaldiaren antolatzaileek Londresko Polizia Metropolitarrari egotzi zioten eurekin prebentzio neurriak adosteko ahaleginik egin ez izana, eta haien jokabidea salatu zuten.
Larunbateko irudiak asko zabaldu dira, eta Poliziaren jokabideak haserrea eragin du. Gobernua bera ere mintzatu da gaiaz. Boris Johnson lehen ministroak «kezkatuta» dagoela adierazi du gaur goizean. Londresko Polizia Metropolitarraren buru Cressida Dicken izena asko zabaldu da azken orduetan, eta haren dimisioaz hitz egiten ari dira zenbait hedabide. Dickek ukatu egin du horretarako asmorik duenik.
Johnson harekin bilduko da gaur, eta aurreratu du larunbatean gertatutakoa aztertuko dutela: «Polizia Metropolitarraren buruarekin hitz egin dute, eta prest agertu da egoera kudeatu zen modua berraztertzeko». Horrez gain, Priti Patel Barne ministroari ikerketa bat egiteko eskatu diola azaldu du.
Larunbateko irudien inguruan hitz egin du Dickek berak ere. Poliziaren jokabidea ez du gaitzetsi, baina gertatutakoa ikertzeko prest azaldu da. Everardi gertatutakoak «ikaratu» egiten duela adierazi du, eta horrek hiriko polizia zerbitzua «erabakitasun handiagoz» gidatzera daramala. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194993/eh-bilduko-alkateek-eraikin-publikoak-eskaini-dizkiote-osakidetzari-txertaketarako.htm | Gizartea | EH Bilduko alkateek eraikin publikoak eskaini dizkiote Osakidetzari, txertaketarako | EH Bilduko alkateen xedea da euskal herritarrek txertoa beren udalerri edo eskualdeetatik ahalik eta gertuen hartuko dutela bermatzea, eta txertaketa kanpaina «arina, eraginkorra eta segurua» izatea. | EH Bilduko alkateek eraikin publikoak eskaini dizkiote Osakidetzari, txertaketarako. EH Bilduko alkateen xedea da euskal herritarrek txertoa beren udalerri edo eskualdeetatik ahalik eta gertuen hartuko dutela bermatzea, eta txertaketa kanpaina «arina, eraginkorra eta segurua» izatea. | Xabier Lertxundi Hernaniko (Gipuzkoa) alkateak eta Maite Ibarra Arrigorriagakoak (Bizkaia) agerraldi bat egin dute gaur goizean, txertaketa kanpainari lotutako proposamen bat aurkezteko EH Bilduko alkateen izenean. Jakinarazi dutenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako EH Bilduko alkateek Osakidetzaren esku jarriko dituzte euren udalerrietako eraikin publiko guztiak txertaketa kanpainan erabiltzeko. «EH Bilduko alkateok Osakidetzaren esku jartzen ditugu gure zerbitzu publikoak, euskal herritarrek beren udalerri edo eskualdeetatik ahalik eta gertuen txertoa jaso dezaten bermatzeko, ahal den neurrian pertsonen mugikortasuna saihesteko, eta txertaketa kanpaina ahalik eta arinena, eraginkorrena eta seguruena izan dadin». Lertxundik eta Ibarrak jakinarazi dutenez, joan den ostiralean EH Bilduk gobernatzen dituen hainbat udaletako alkateek eskaintza horren berri eman zioten Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailari.
Agerraldian azpimarratu dute «kezkatuta» daudela txertaketa prozesuaren erritmo motelarekin eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak txertaketarako ezarritako irizpideekin. Hori horrela, eta ikusita txertaketa gune handiak zabaldu direla, EH Bilduko alkateek erabaki dute euren «ekarpena» egitea: «Zailtasun egoeratan denok jarri behar dugu onena gizartearen mesedetan». Osakidetzari egindako proposamenaren xedea da herrialdean dauden baliabide publiko guztiak txertaketarako erabilgarri egitea, txertaketa «ahalik eta azkarrena eta eraginkorrena» izan dadin. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194994/pablo-iglesiasek-espainiako-gobernua-utziko-du-madrilgo-bozetara-aurkezteko.htm | Mundua | Pablo Iglesiasek Espainiako Gobernua utziko du, Madrilgo bozetara aurkezteko | Espainiako presidenteorde kargua utziko du, eta gobernuak baieztatu du Yolanda Diaz ministroak ordezkatuko duela. «Ezkerreko hautagaitza indartsu eta zabal bat» eratu nahi du, Mas Madridekin batera. | Pablo Iglesiasek Espainiako Gobernua utziko du, Madrilgo bozetara aurkezteko. Espainiako presidenteorde kargua utziko du, eta gobernuak baieztatu du Yolanda Diaz ministroak ordezkatuko duela. «Ezkerreko hautagaitza indartsu eta zabal bat» eratu nahi du, Mas Madridekin batera. | «Militante batek baliagarriena den lekuan egon behar du», adierazi du Pablo Iglesias Espainiako presidenteorde eta Unidas Podemoseko idazkari nagusiak. Premisa horretan oinarrituta, maiatzaren 4an egingo diren Madrilgo hauteskunde autonomikoetarako hautagaia izango dela erabaki duela jakinarazi du, bideo batean. «Ezkerreko hautagaitza indartsu eta zabal» bat sortzen saiatuko dela nabarmendu du, «ultraeskuinari gure instituzioen jabe egitea galarazteko eta Madrilgo Gobernua irabazteko». Bideo batean eman du erabakiaren berri, baina La Vanguardia egunkariak aurreratu du informazioa.
Iazko urtarriletik Espainiako presidenteorde izan da Iglesias, baina kargu hori utziko du apiril amaieran, hauteskunde kanpaina hasten denean, aurreratu duenez. Nork ordezkatzea nahiko lukeen ere esan du: Yolanda Diaz egungo Enplegu ministroak. Espainiako hauteskunde orokorretan Unidas Podemosen hautagai izatea nahi lukeela ere iradoki du: «Espainiako Gobernuko hurrengo presidentea izan daitekeela uste dut, eta ezkerrekoak diren milioika lagunek ere hala pentsatuko dute».
Diaz presidenteorde izango dela baieztatu dute gobernuko iturriek arratsaldean. Hala iradoki du aurrez Pedro Sanchez presidenteak, argudiatuta Unidas Podemosekin egindako gobernu akordioak alderdi horrek presinteordetza izatea jasotzen duela. Iglesiasi zorte ona opatu ziola ere adierazi du Sanchezek, eta esker ona eman diola, gobernuan egindako lanagatik.
Halaber, Giza Eskubideen ministro kargua ere utziko du Iglesiasek, eta gaur arte 2030 Agendaren estatu idazkari izan den Ione Belarrak proposatu du postu horretarako presidenteordeak.
«Ohore bat izango da baliagarria izango naizen postu bat hartzea, madrildar gisa eta antifaxista gisa», esan du Iglesiasek. Isabel Diaz Ayuso Madrilgo presidenteari eta PPren hautagaiari aurre egin eta ezkerreko alternatiba bat plazaratzea jarri du helburutzat. «Aukera izugarri honek erantzukizuna eta zuhurtzia eskatzen ditu, Ayusori irabazteko gai izango den hautagaitza baten alde denok batera egiteko», adierazi du, eta erantsi «Mas Madrideko kideei» proposatuko diela hautagaitza bakar batean aurkeztea: «Hori ari zaigu eskatzen ezkerreko jendea».
Proposamen hori gauzatuko balitz, Podemosen sorreran kide izan zuen Iñigo Errejonekin elkartuko litzateke Iglesias. Bien arteko harremana okertu egin zen alderdiaren lidergoa lortzeko borrokan. Alderditik atera zen Errejon, eta bi ildo desberdin ordezkatu dituzte. Duela egun gutxi, Mas Madridek jakinarazi zuen Monica Garcia izango dela haien hautagaia maiatzaren 4ko hauteskundeetarako. Alderdiaren barneko bi ildoak ordezkatu dituzte.
«Ezker eraldatzailea» batzearen garrantzia azpimarratu du Iglesiasek, eta horren erakulsetzat ditu egunotan sare sozialetan eta kalean ezkerreko herritarren artean izan diren elkarrizketak. «Ezkerreko milioika lagunek dakite duela zenbait urte izandako hausturek zerikusia dutela Madrilen eskuin trumpista gobernuan egotearekin», adierazi du. Aitortu du egoeraren analisi desberdina egingo dutela Mas Madridekoek, baina azpimarratu du horrek orain «ez duela inporta», garrantzitsuena Ayuso kanporatzea baita, haren arabera.
Proposamena aztertuko duela iragarri du Monica Garcia Mas Madrideko hautagaiak, Iglesiasi erantzunez, baina «errespetua» eskatu dio. Zentzu horretan, hautagaitzak bateratzearen inguruan publikoki mintzatu aurretik haiekin kontakturik egin ez izana leporatu dio.
Diaz Ayuso, komunismoaz
Lehiakide berriaren iragarpena komunismoaren mehatxuarekin parekatu du Diaz Ayusok, baina, aurrez, Espainia berekin «zorretan» dagoela adierazi du, «Pablo Iglesias Moncloatik ateratzeagatik». Unidas Podemos Mas Madridekin batzeak interesik ez diola sorrarazten gaineratu du, baina ohartarazi du «zentro-eskuinekoak» diren guztiak batu egin beharko direla, «erakusteko Madrilgo politika eta bizitzeko modua komunismoaren kontrako norabidean doala».
Eskuineko botoa beregan zentratzeko deia egin du Madrilgo presidenteak, eta ezkerraren mehatxua bere burua are gehiago indartzeko erabiliko duela espero daiteke; besteak beste, Madrilen autonomia mantentzeko berme moduan bere burua aurkeztuz. Aurkako posizioa polarizatzeko asmoa du Iglesiasek ere, eta, Ayusok irabaziko balu ere, PSOE, Unidas Podemos eta Mas Madrid batzen dituen ardatzaren bueltan gehiengoa kentzekoa, nahiz eta inkestek, momentuz, garaipena iragartzen dioten PPri.
Espainiako Gobernutik gobernu autonomiko batera joateko erabakia goitik beherakoa da, lehen begi kolpean, baina «ondo pentsatutako erabakia» izan dela azaldu du Iglesiasek. Pedro Sanchezen gobernu barruan izan ez duen ikusgarritasuna eman diezaioke hautagaitzak eta balizko presidentetzak, eta, era berean, bere alderdia bultza dezake. Botoen %5 eskuratzea beharrezkoa da erkidegoko legebiltzarrean ordezkaritza lortzeko, eta kopuru horren azpitik kokatu zuten zenbait inkestek Unidas Podemos, Iglesiasen iragarpenaren aurretik. Beheranzko joera iraultzeko eta lidergoa lehiatzeko aukera izango du alderdiak, haren sorlekuan. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194995/beste-283-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 283 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Igandean 6.294 PCR eta antigeno proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horien %4,5 positibo izan ziren | Beste 283 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Igandean 6.294 PCR eta antigeno proba egin zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak, eta horien %4,5 positibo izan ziren | Igandeko testetan atzemandako COVID-19 kasuen berri eman dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, eta, datuon arabera, positibo tasa %4,5 da Hego Euskal Herrian. 6.294 PCR eta antigeno proba egin zituzten Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako osasun zerbitzuek, eta 283 positibo atzeman.
Herrialdeka, Bizkaia da kasu berri gehien duen lurraldea: 136 atzeman zituzten atzo; Gipuzkoan, 66 positibo detektatu zituzten; Araban, 41; eta Nafarroan, 40.
Ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak jakinarazi du COVID-19az kutsatutako hamalau pertsona ospitaleratu zituztela atzo, eta, oraintxe, 97 paziente larri daudela ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194996/eitbri-neurri-ezberdinak-edukitzea-leporatu-diote-baserria-saioko-kamiseta-baten-harira.htm | Bizigiro | EITBri neurri ezberdinak edukitzea leporatu diote, 'Baserria' saioko kamiseta baten harira | Lehiakide bat, ertzaina, 'Blue Lives Matter' mezua zuen jantziarekin agertu zen igandeko saioan. AEBetan erabili dute hori, polizia indarkeria gaitzesten duen Black Live Matters mugimenduaren aurka egiteko. 2018an, EITBk ‘Altsasukoak Aske’ kamiseta zentsuratu zion ekoizle bati, estilo liburua aipatuta. Frankotiratzaile baten omenezko kamiseta eraman zuen irratira, atzo. | EITBri neurri ezberdinak edukitzea leporatu diote, 'Baserria' saioko kamiseta baten harira. Lehiakide bat, ertzaina, 'Blue Lives Matter' mezua zuen jantziarekin agertu zen igandeko saioan. AEBetan erabili dute hori, polizia indarkeria gaitzesten duen Black Live Matters mugimenduaren aurka egiteko. 2018an, EITBk ‘Altsasukoak Aske’ kamiseta zentsuratu zion ekoizle bati, estilo liburua aipatuta. Frankotiratzaile baten omenezko kamiseta eraman zuen irratira, atzo. | Honoring Courage; Blue Lives Matter (Ohore adoreari; Bizitza Urdinek Axola Dute) leloa duen jertse bat soinean zuela agertu zen Gontzal Viaga Rodriguez lehiakidea igandean ETB1eko Baserria lehiaketan. Irudiak ikusita, ETBk halakoetarako bi neurri dituela salatu dute Twitterreko hainbat erabiltzailek, eta gogora ekarri dute telebista publikoak zer jarrera eduki duen bestelako mezu batzuekin.
Blue Lives Matter mugimendua 2014an sortu zuten hiru poliziak, New Yorken Rafael Ramos eta Wenjian Liu agenteak hil ondoren. Ismaaiyl Abdullah Brinsley gizon beltzak hil zituen Ramos eta Liu, eta, adierazi zuenez, atxilotuta zeudenean hildako Eric Garner eta Michael Brown mendekatzeko egin zuen erasoa. Poliziaren indarkeria salatzeko taldeen kontrako mugimendu gisa definitzen dute Blue Lives Matter. Geroztik, mugimenduak lan egin du poliziak hiltzen dituztenei gorroto delitua ezar diezaieten. Lortu dute, esaterako, Louisianan halako lege bat ezartzea. Eskubide zibilen aldeko taldeek salatu dutenez, berez, gutxiengo etnikoetako herritarrak edo bestelako talde ahulak defendatzeko eratu zuten gorroto delituen legea, ez lanbide bat aukeratzen dutenak.
Azken hilabeteotan, AEBetako kaleetan eta sare sozialetan asko ikusi dira horren ikurrak eta leloak, Black Lives Matter mugimenduaren kontrako manifestazioetan, eta eskuin muturrekoen, arrazisten eta neonazien elkarretaratzeetan; besteak beste, Charlottesvillen 2017an Eskuina Batu manifestazioan. Horretan, neonazi batek autoarekin apropos harrapatu zituen manifestari antifaxistak: emakume gazte bat hil, eta beste 28 pertsona zauritu zituen.
Horrez gain, Blue Lives Matterren banderak asko ikusi dira Trumpen aldeko ekitaldietan, besteak beste Kapitolioaren aurkako erasoan, aurtengo urtarrilaren 6an.
Blue Lives Matter bandera bat, ezkerrean, erdian, Trumpek urtarrilaren 6rako antolatu zuen mitinerako jarrita, urtarrilaren 4an. Ekitaldiaren ondoren, Kapitolioari eraso zion eskuin muturreko jendetzak. MICHAEL REYNOLDS / EFE
Baserria lehiaketako Viaga Rodriguez ertzaina da. Sare sozialetan iruzkin ugari sortu ditu gaiak, Mikel Ruiz Oar-Artetak salatu ondoren.
Erabiltzaile batek gogora ekarri du EITBk zer jokabide izan ohi duen antzeko kasuetan. 2018ko ekainean, ETBrentzat lan bat egiten ari zen talde bat Juan Lekanda ekoizlea elkarrizketatzera joan zen, Laudiora (Araba), gastronomia saio baterako. Lekandak Altsasukoak Aske leloa zuen elastiko zeraman soinean, eta hura kentzeko eskatu zioten elkarrizketatzaileek, lelo bat zeramala argudiatuta. Lekandak uko egin zion elastikoa kentzeari, eta elkarrizketa bertan behera geratu zen. Aitzol Belaskok salatu duenez, berari Cabacas justizia leloa zuen elastikoa kenarazi zioten.
Ika-mika piztu zuen erabaki hark, eta Eusko Legebiltzarrera ere heldu zen. Josu Esterrona EH Bilduko legebiltzarkideak galdera egin zion Maite Iturberi, hau da, EITBren orduko zuzendari nagusiari: halako erabakiak zeren arabera hartzen ziren. Iturbek, orduan, EITBren estilo liburua aipatu zuen debekuaren arrazoi gisa, eta liburuaren 3.3 paragrafoa ekarri zuen gogora. EITBko saioetan Baztertu beharreko jokabideak epigrafearen barruan, honela dio paragrafoak: «Era berean, parte hartzearen helburua ez da EiTBk dauzkan helburuez bestelakoa izan behar. Hau da, ikusleek, entzuleek eta erabiltzaileek ez dituzte helburu pertsonal, komertzial, edo publizitarioetarako baliatu behar parte hartzeko mekanismoak».
Sare Antifaxista taldeak «eskuin muturrari ateak irekitzea eta oroimen historikoa prostituitzea» egotzi dio saioari
Berri Otxoak gizarte bazterketaren aurkako eta gizarte eskubideen aldeko plataformak ere salatu du gertaera.
Frankotiratzaile baten omenezko kamiseta, atzo
Atzo Gaztea irratiko Gu saioan izan zen Viaga Rodriguez, eta The Legend Chris Kyle (Chris Kyle legenda) idatzita eta garezur eta arma bat agertzen diren elastikoa jantzita eraman zuen. Chris Kyle frankotiratzaile eta militar estatubatuarra izan zen, eta ezaguna da Ameriketako Estatu Batuetako armadaren historian izandako frankotiratzailerik hilgarriena izateagatik.
Ezkerrekoa da Viagas Rodriguez.
Gaztean egindako elkarrizketan nabarmendu zuenez, estilo bereko kamisetak erabiltzen ditu beti, eta harrituta geratu zen igandean telebistako saiorako jantzitako kamisetak eragindako polemikagatik. «Blue Lives Matter jartzen duen kamiseta bat eramateak ez du sozialki ezer mugitzen, eta ez du neure buruari buruzko iritzirik ematen ere. Polizien bizitzari garrantzia ematen dioten mugimendu bat besterik ez da», nabarmendu zuen. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194997/justizia-ministroak-30-urteko-kartzelaldia-nahi-du-anezentzat.htm | Mundua | Justizia ministroak 30 urteko kartzelaldia nahi du Añezentzat | Boliviako behin-behineko presidente ohiari lau hilabeteko behin-behineko atxiloaldia ezarri diote, baina Ivan Limak jakinarazi du zigor gogorragoa eskatuko dutela estatuburu izandakoarentzat. | Justizia ministroak 30 urteko kartzelaldia nahi du Añezentzat. Boliviako behin-behineko presidente ohiari lau hilabeteko behin-behineko atxiloaldia ezarri diote, baina Ivan Limak jakinarazi du zigor gogorragoa eskatuko dutela estatuburu izandakoarentzat. | Lau hilabeteko behin-behineko atxiloaldia ezarri diete Jeanine Añez Boliviako behin-behineko presidente ohiari, Alvaro Coimbra Justizia ministro ohiari eta Rodrigo Guzman Energia ministro izandakoari, 2019an Evo Morales boteretik kentzeko kolpean parte hartu zutelakoan. Ivan Lima egungo Justizia ministroarentzat, ordea, Añezek zigor handiagoa bete behar du; 30 urtekoa, gaur El Deber egunkariari adierazi dionez: «Atxiloketak ez du arau izan behar, salbuespen baizik».
Agintari ohiei «sedizio, terrorismo eta konspirazio» delituak egotzi dizkie fiskaltzak, baita armadakoa eta Poliziako hamar bat kideri ere. Limarentzat, Sacaba eta Senkata herrietan Añezen aurkako manifestazioetan gutxienez 36 lagun hil izanaren ardura dute atxilotuek, eta horregatik nahi dute justiziak hiru hamarkadako zigorra ezartzea, «sarraski odoltsuak» izan zirelako.
Sergio Orellana jenerala da Poliziak atxilotu behar dituen beste norbanakoetako bat; Orellanak indar armatuen gidaritza hartu zuen Añez behin-behineko presidente bilakatu zenean, eta fiskaltzak hari egozten dio heriotzen ardura. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194998/bortxa-matxistagatik-jarritako-salaketak-93-jaitsi-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Bortxa matxistagatik jarritako salaketak %9,3 jaitsi dira Hego Euskal Herrian | 7.151 salaketa jarri zituzten emakumeek 2020an, eta 24 adingabe ere egoera horretan egon ziren. Halere, beherakadaren datua ez dela «erreala» ohartarazi dute ikerketaren egileek. | Bortxa matxistagatik jarritako salaketak %9,3 jaitsi dira Hego Euskal Herrian. 7.151 salaketa jarri zituzten emakumeek 2020an, eta 24 adingabe ere egoera horretan egon ziren. Halere, beherakadaren datua ez dela «erreala» ohartarazi dute ikerketaren egileek. | Indarkeria matxistagatik jarritako salaketen kopurua %9,3 jaitsi zen Hego Euskal Herrian iaz, 2019ko datuekin alderatuz gero. Hain zuzen, 2020an 7.151 salaketa jarri ziren, aurreko urtean baino 737 gutxiago, Espainiako Etxeko eta Genero Indarkeriaren aurkako behatokiak eskainitako datuen arabera. Emakumeen egoeraz gainera, biktima izan diren adingabeen kopurua ere jaso du urtero aurkeztu ohi duten txostenak, eta, ondorioztatu dutenez, iaz 24 adingabe egon ziren egoera horretan. 2019an, ordea, ez zuten kasu bat ere jaso. Behatokiko kideek ohartarazi dute izurriteak eragindako krisiaren «ondorio zuzenak» direla dokumentuan jasotako datuak, eta, batez ere, konfinamenduko lehen hilabeteenak.
Salaketak jasotzeko erak zeintzuk izan diren ere biltzen du txostenak. Esate baterako, 2020ko azken lauhilekoko datuen arabera, ondoriozta daiteke bortizkeria matxistaren biktima gehienek polizia etxeetara jotzen dutela salaketa jartzera. Hegoaldean, 1.028 emakumek egin zuten hautu hori iazko azken hilabeteetan. Hala ezean, familiako kideek jartzen dute salaketa. Beste salaketa bideei dagokienez, biktima edo ingurukoren bat zuzenean joan ohi da epaitegira, eta laguntza zerbitzuetatik ere salaketak jarri ohi dituzte. Behatokiak, ordea, gaineratu du beherakada hau ez dela «erreala». Izan ere, izurritean hainbat izan dira erasotzailearekin batera etxean sartuta egon behar izan diren emakumeak eta adingabeak, eta laguntza eskatzeko aukera murritzak izan dituzte.
Erasoak jasandako emakumeen eta adingabeen babesari dagokionez, 945 agindu abiarazi zituzten epaitegiek, aurreko urtean baino %29,8 gutxiago. Horietatik hamar ez ziren onartu, 350 ukatu egin zituzten, eta 585, onartu.
Ezarritako zigorrak
Prozedurei dagokienez, iaz, zehazki, 1.043 erasotzaile zigortu zituzten, eta 69 absolbituak izan ziren. Bi kasuetako zenbatekoak 2019ko datuak baino baxuagoak dira, baina gogoan izan behar da salaketak ere gutxiago izan zirela, eta zigortutakoen kopurua absolbitutakoena baino handiagoa dela. Horrez gainera, bortxa matxistagatik hamalau adingabeko ere zigortu zituzten Hego Euskal Herriko epaitegiek. Horietatik guztiei ezarri zizkieten neurriak. Hala ere, datu hau 2019koa baino baxuagoa da. Ordu hartan, hemezortzi gizonezko adingabe zigortu zituzten, 2020an baino lau gehiago, alegia. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/194999/amaiurko-gazteluaren-setioa-komiki-bidez.htm | Kultura | Amaiurko gazteluaren setioa, komiki bidez | 14 eta 16 urte bitarteko gazteentzako komiki lehiaketa antolatu dute ikastolen jaiek. Komikiek Amaiurko gazteluaren setioari buruzkoak izan behar dute. | Amaiurko gazteluaren setioa, komiki bidez. 14 eta 16 urte bitarteko gazteentzako komiki lehiaketa antolatu dute ikastolen jaiek. Komikiek Amaiurko gazteluaren setioari buruzkoak izan behar dute. | Lehenengoz, komiki lehiaketa antolatu dute ikastolen jaiek. Euskal Herriko historia kontatu eta momentu jakin batean gertatutakoa komiki-kontakizun bilakatzeko sortu dute. Lehiaketa 14 eta 16 urte bitarteko gazteentzat da, eta taldeka zein banaka parte hartzen ahalko da.
Komikian jorratu beharreko gaia Amaiurko gazteluaren setioa izango da. Gaztela eta Aragoiko armadek setiatu zuten gaztelua, 1522ko uztailaren 15etik 19ra bitarte. Setioa garrantzizkoa izan zen, bertan bukatu zelako Henrike II.a Nafarroakoaren aldekoek erresuma berreskuratzeko egindako hirugarren saiakera, 1512ko konkista izan eta gero.
Hamalau eta hamasei urte bitarteko gazteek parte hartzen ahalko dute. Azala ere kontatuta, euskaraz idatzitako bortz orrialdeko komikiak izango dira. Teknika librea izanen da, baina PDF formatuan aurkeztuko beharko dira, ehikomikilehiaketa@ikastola.eus helbidera bidalita. Lanak aurkezteko epea 2021eko apirilaren 30eko 12:00etan bukatuko da.
Irabazlearen komikia 2021eko urriko Xabiroi aldizkarian argitaratuko da. Halaber, parte hartzaile denen artean hiru tableta, Xabiroi aldizkariaren urteko hamar harpidetza eta Xabiroi bildumak (hiru bildumako bortz sorta) zozkatuko dira. Gainera, aurkeztutako lanak ikastolen jaien webguneetan egongo dira ikusgai. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195000/euskal-elkargoko-ordezkariekin-bilkurak-eginen-dituzte-bakegileek.htm | Politika | Euskal Elkargoko ordezkariekin bilkurak eginen dituzte Bakegileek | Hamar lurralde eremuen itzulia eginen dute 2011ko Aieteko Nazioarteko Konferentziarekin hasitako «bake prozesuaren bilakaera» aipatzeko. | Euskal Elkargoko ordezkariekin bilkurak eginen dituzte Bakegileek. Hamar lurralde eremuen itzulia eginen dute 2011ko Aieteko Nazioarteko Konferentziarekin hasitako «bake prozesuaren bilakaera» aipatzeko. | Bake Bideak eta Bakegileek Euskal Hirigune Elkargoak dituen hamar lurralde eremuetako ordezkariekin bilkura erronda bat abiatu dute. Bildu nahi izan dute Euskal Herriko gatazkaren konponbideak azken urteetan izan duen bilakaera aipatzeko.
Besteak beste, Aieteko Nazioarteko Konferentziatik hamar urtera, euskal presoen auzia zertan den aipatu nahi dute elkargoko hautetsiekin. 28 euskal preso daude gaur egun Frantziako presondegietan, eta 188, berriz, Espainiako presondegietan. Bakegileek zehaztu dute «bake prozesua aitzinatzeko gai gakoa dela»haien ustez.
Hiru hitzordu izan dituzte momentuko: Bidaxune, Errobi - Aturri eta Euskal Kostaldea-Aturri lurralde eremuetako ordezkariekin. «Elkarrizketa aberatsak izan dira, eta giro onean eman dira», adierazi dute Bakegileek ohar batean. «Lan hori segituko dugu, eta espero dugu beste poloetan ere errezibituak izatea».
Frantziako Gobernuarekin harremana
Otsail hasieran bildu zen Ipar Euskal Herriko ordezkaritza Eric Dupont-Moretti Frantziako Justizia ministroarekin. Ordezkaritzak dosier bat aurkeztu zion ministroari, konpontzeko dauden zenbait auziren ingurukoa. Elkarrizketa giro eraikitzailean aritu zirela azaldu zuten, ondoren, ohar bidez, eta ministroak engaiamendua berretsi zuen jarraipena emateko. «Euskal Herrian eraiki nahi dugun elkarbizitzaren aldagai erabakigarriak diren heinean, ordezkaritzak arretaz begiratuko du aipaturiko dosierren bilakaera», azaldu zuten ordezkaritzako kideek. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195001/arabako-cs-koak-izandako-sei-kidek-izena-eman-dute-ppn.htm | Politika | Arabako C's-koak izandako sei kidek izena eman dute PPn | C's-ek, berriz, nabarmendu du sei kide horiek aspaldi bota zituztela alderditik, eta albistea ez dela «berria». | Arabako C's-koak izandako sei kidek izena eman dute PPn. C's-ek, berriz, nabarmendu du sei kide horiek aspaldi bota zituztela alderditik, eta albistea ez dela «berria». | Badirudi Espainiako eskuina astintzen ari den krisia Euskal Herrira ere iristen ari dela. Arabako Ciudadanos alderdiko kide izandako sei militante ohik izena eman dute Alderdi Popularrean, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko presidente Carlos Iturgaitzek harrera egin die sare sozialetan: «Ongi etorri zuen etxera», esan die. Bi alderdiek koalizioa osatu zuten Eusko Legebiltzarrerako azken hauteskundeetan, eta elkarrekin dihardute erakunde horretan.
Alderdi batetik bestera joandakoen artean daude Javier Gomez Calvo dago, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako C's-ko Antolakuntza idazkari izandakoa, alderditik aspaldi kanporatu zuena, eta hura egotzi zutenean alderditik atera ziren Arabako zuzendaritzako beste bost kide. Horien artean, Iñaki Sanchez Lopez Davalillo Gasteizko alkategai izandakoa eta Miguel Leal Espainiako Kongresurako zerrendaburu izandakoa.
Ciudadanos alderdiko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gaur egungo koordinatzaile Jose Manuel Gilek garrantzia kendu dio gertatutakoari. Esan duenez, sei kide ohi horiek aspaldi utzi zioten alderdiko militante izateari, eta Javier Gomezek, esaterako, PPren ekitaldietan parte hartu du lehenago ere: «Ez dira gure alderdiko kide eta nahi dutena egiteko libre dira. Hori ez da albistea, hori zaharra da», esan du. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195002/gizonezko-bat-atxilotu-dute-iurretan-bikotekideari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Iurretan bikotekideari eraso egiteagatik | Ertzaintzak, erasotzailea atxilotu, eta gaur utzi du epailearen esku. Elkarretaratze bat egingo dute gaur 19:00etan, Askondo kalean. | Gizonezko bat atxilotu dute Iurretan bikotekideari eraso egiteagatik. Ertzaintzak, erasotzailea atxilotu, eta gaur utzi du epailearen esku. Elkarretaratze bat egingo dute gaur 19:00etan, Askondo kalean. | Ertzaintzak 36 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo Iurretan (Bizkaia), bikotekideari eraso egiteagatik. Eskainitako informazioaren arabera, 10:00 aldera jazo zen gertakaria, kalean bertan. Ertzainek erasotzailea atxilotu zuten, eta polizia etxera eraman. Gaur utzi dute epailearen esku.
Iurretako Udalak eta Anderebide emakume taldeak gertakaria salatu dute, eta elkarretaratze bat egingo dute gaur arratsaldean, 19:00etan, Askondon. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195003/mank-ek-lortu-ditu-oscar-sarietarako-izendapen-gehien.htm | Kultura | 'Mank'-ek lortu ditu Oscar sarietarako izendapen gehien | Hamar garaikur lortzeko aukera eskuratu du David Fincherren filmak. Chloe Zhaoren 'Nomadland' dute faboritotzat askok, hala ere, sei izendapen lortuta. Apirilaren 25ean banatuko dituzte sariak. | 'Mank'-ek lortu ditu Oscar sarietarako izendapen gehien. Hamar garaikur lortzeko aukera eskuratu du David Fincherren filmak. Chloe Zhaoren 'Nomadland' dute faboritotzat askok, hala ere, sei izendapen lortuta. Apirilaren 25ean banatuko dituzte sariak. | Iazko Oscar sariek erakutsi bazuten 2019a pelikula egiaz txalotuen urtea izan zela —Joker, The Irishman, 1917 eta Gisaengchung/ Parasite-n urtea izan zen, besteak beste—, hurrengoa, 2020a, zinema munduarentzat espero gabeko urte nekeza izan dela erakutsiko dute aurtengoek. Pandemiak hainbat ekoizpen bertan behera utzi, beste batzuen filmaketa atzeratu, eta aretoak itxita izan ditu hilabete luzez, eta bada dioenik inoiz Oscar sarietarako izendapenik lortuko ez luketen filmak hautagaien artean egotea ekarri duela horrek. Iritziak iritzi, 93. Oscar sarietarako hautagaien zerrenda atzo argitu zuen azkenean Hollywoodeko Akademiak, Priyanka Chopra Jonasen eta Nick Jonasen eskutik, eta David Fincherren Mank-ek lortu ditu izendapen gehien, hamar denera. Seina lortu dituzte beste sei filmek: Chloe Zhaoren Nomadland, Florian Zelleren The Father, Lee Isaac Chungen Minari, Darius Marderren Sound of Metal, eta Shaka Kingen Judas and the Black Messiah. Apirilaren 25ean egingo dute garaikurrak banatzeko ekitaldia, Dolby antzokian (Los Angeles, AEB) —zehazteko dute oraindik formatua—.
Izendapen kopuruari begiratuta, beraz, Mank bihurtu da aurtengo Oscar sarietan garaile izateko hautagai nagusia. Citizien Kane idatzi zuen Herman Mankiewiczi buruzko biopic-a da filma, zuri-beltzean ondua, eta Orson Wellesen obra ezagunaren filmaketa prozesua kontatzen duena. Espero zen alderdi teknikoetako kategorietan izendapenak lortzea, baina kategoria nagusienetan beste hainbeste eskuratu ditu azkenean: filmik onena, zuzendaritza, argazkia, gizonezko aktorerik onena (Gary Oldman) eta taldeko emakumezko aktorerik onena (Amanda Seyfried), besteak beste. Ez du, ordea, egokituriko gidoi onenaren sarirako hautagaitza lortu, zeina Jack Fincherrek idatzi duen, zuzendariaren aitak.
Netflixen lan bat da Mank, eta baliteke lehen aldiz plataforma digital batek ekoitzitako pelikula batek irabaztea film onenaren Oscar saria, oraindik egundo gertatu ez dena —inoizko izendapen gehien lortu ditu, hala ere, Netflixek aurten—. Kinieletan, baina, ez du oraindik Nomadland-en lekua berdindu. Izan ere, Chloe Zhao zinemagile txinatar-estatubatuarraren filmak beste gutxik bezalako oihartzuna bereganatu du azken hiletan; Urrezko Globoetan garaile nagusia izan zen, eta kritikak gogor txalotu du. Frances McDormand du aktore protagonista filmak —emakumezko aktorerik onenaren sarirako izendatu dute—, eta dena galdu ostean AEBetako errepideetara karabanarekin aterako den andre baten istorioa du kontagai. Zuzendari onenaren sarirako ere izendatu dute Zhao, eta Fincher, Emerald Fennel (Promising Young Woman; bost izendapen lortu ditu denera), Lee Isaac Chung eta Thomas Vinterberg (Druk / Another Round) izango ditu lehiakide. Lehen aldia da bi emakume daudela zuzendari onenaren atalean izendatuta —denera, 70 andrazko daude hautagaien artean, inoizko gehien—.
Interpretazioaren alorrean, The Father-ek eta Minari-k hautagaitza berdinak lortu dituzte; gizonezko aktorerik onenaren sarirako eta taldeko emakumezko aktorerik onenaren sarirako izendatu dituzte, hurrenez hurren, aktore nagusiak: Anthony Hopkins eta Olivia Colman, eta Steven Yeun eta Yuh-jung Youn.
Zeresana eman du, bestalde, Maite Alberdi txiletarraren El agente topo dokumental onenaren sarirako izendatu izanak. Donostiako Zinemaldian izan zen filmarekin Alberdi; Donostia Hiria Publikoaren Saria irabazi zuen.
Kategoria nagusietako izendapen guztiak dira ondokoak:
Film onena:
The Father (Florian Zeller) Judas and The Black Messiah (Shaka King) Mank, (David Fincher) Minari (Lee Isaac Chung) Nomadland (Chloe Zhao) Promising Young Man (Emerald Fennell) Sound of Metal (Darius Marder) The Trial of the Chicago 7 (Aaron Sorkin)
Zuzendari onena:
Thomas Vinterberg (Another Round) David Fincher (Mank) Lee Isaac Chung (Minari) Emerald Fennell (Promising Young Man) Chloe Zhao (Nomadland)
Emakumezko aktorerik onena:
Viola Davis (Ma Raney’s Black Bottom) Andra Day (The United States vs. Billie Holiday) Vanessa Kirby (Pieces of a Woman) Frances McDormand (Nomadland) Carey Mulligan (Promising Young Woman)
Gizonezko aktorerik onena: Riz Ahmed (Sound of Metal) Chadwick Boseman (Ma Raney’s Black Bottom) Anthony Hopkins (The Father) Gary Oldman (Mank) Steven Yeun (Minari)
Taldeko emakumezko aktorerik onena: Maria Bakalova (Borat Subsequent Moviefilm: Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan) Glenn Close (Hillbilly Elegy) Olivia Colman (The Father) Amanda Seyfried (Mank) Yuh-jung Youn (Minari)
Taldeko gizonezko aktorerik onena: Sacha Baron Cohen (The Trial of the Chicago 7) Daniel Kaluuya (Judas and the Black Messiah) Leslie Odom, JR (One night in Miami…) Paul Raci (Sound of Metal) Lakeith Standfield (Judas and the Black Messiah)
Nazioarteko filmik onena: Druk / Another Round (Danimarka; Thomas Vinterberg) Shaonian de ni / Better Days (Hong Kong; Kwok Cheung Tsang) Colectiv (Errumania; Alexander Nanau) The Man Who Sold His Skin ( Tunisia; Kaouther Ben Hania) Quo Vadis, Aida? (Bosnia eta Herzegovina; Jasmila Zbanic) |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195004/euskal-herrian-ere-astrazenecaren-txertoa-jartzeari-utzi-diote.htm | Gizartea | Euskal Herrian ere AstraZenecaren txertoa jartzeari utzi diote | Hego Euskal Herrian, bi astez ezingo dute jarri txerto hori; Ipar Euskal Herrian, berriz, bihar arratsaldera arte baztertu dute, gutxienez. Frantziak, Espainiak, Italiak eta Alemaniak «prebentzioz» erabaki dute AstraZeneca botika etxearen txertoa ez jartzea, nahi gabeko ustezko ondorioengatik. | Euskal Herrian ere AstraZenecaren txertoa jartzeari utzi diote. Hego Euskal Herrian, bi astez ezingo dute jarri txerto hori; Ipar Euskal Herrian, berriz, bihar arratsaldera arte baztertu dute, gutxienez. Frantziak, Espainiak, Italiak eta Alemaniak «prebentzioz» erabaki dute AstraZeneca botika etxearen txertoa ez jartzea, nahi gabeko ustezko ondorioengatik. | AstraZenecaren txertoaren kanpaina kolokan dago Europako Batasunean. Izan ere, atzo, Espainiak, Frantziak, Alemaniak eta Italiak eten egin dute txerto horren erabilera, ustez sortzen dituen nahi gabeko ondorioak ikertu bitartean. Horrela, bada, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak ere erabaki dute txertaketa behin-behinean etetea. Oraingoz, ez da kasu larririk egiaztatu Euskal Herrian, baina Espainiako Osasun Ministerioak jakinarazi du tronbosi kasu baten berri izan duela, eta haren irizpidea aintzat hartzea erabaki dute Osakidetzak eta Osasunbideak, Sendagaien Europako Agentziak erabaki bat hartu arte. Txertoa dagoeneko hartua dutenek tronbosi bat edukitzea ez dela gertagarria adierazi du Osasun Ministerioak.
Europako gobernuak behin-behinean eteten ari dira txertoaren erabilera, eta gero eta gehiago dira. Gaur Portugal izan da erabakia hartzen azkena, gauean. Alemaniako Gobernuak ere hala erabaki du arratsaldean, «oraingoz». Paul-Ehrlich medikuntza institutuaren arabera, «beharrezkoa da» Europan txertoa hartu duten pazienteekin «azterketa gehigarriak egitea».
Zenbait oren geroago, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak iragarri du bihar arte bederen eten egingo dutela txertoa; zehaztu zuen Sendagaien Europako Agentziak txertoaren nahi gabeko ondorioei buruzko txostena aurkeztu arte izango dela etena. Izan ere, arratsaldean bilera bat egitekoa du erakunde horrek, eta martxoaren 18an berriz bilduko da. «Zuhurtziagatik» hartutako erabaki bat dela azaldu du Macronek.
Espainiako Gobernuak, berriz, urgentziazko bilera batera deitu ditu erkidegoetako buruzagiak arratsaldean, eta bertan erabaki dute hamabost egunez uztea txerto hori jartzeari.
Agindua jaso ondotik, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak erabaki dute AstraZenecaren txertaketa behin-behinean etetea. Otsailaren hasieratik, Hego Euskal Herriko bi gobernuek AstraZenecaren 78.400 dosi jaso dituzte, eta horietatik %86 erabili dituzte, gutxienez, lehen dosia emateko (67.725). Gaur-gaurkoz, ez dute egiaztatu ondorio larririk duenik. Nafarroara gaur beste 3.200 txerto ziren iristekoak, eta Jaurlaritzak asteon 29.823 dosi jartzea aurreikusten zuen.
Ez dira AstraZeneca txertoa erabiltzeari utzi dioten herrialde bakarrak; Danimarkak, Norvegiak, Herbehereek eta Islandiak erabakia hartu zuten lehengo astean. Atzo, Irlandak ere erabaki bera hartu zuen. Danimarkako Osasun Zuzendaritza Nagusiak iragan astean jakinarazi zuenez, behin-behineko erabakia da: hamalau egunerako hartu dute. Zuhurtziarako motibo bera azaldu dute hango iturriek ere. Azken egunotan, gainera, Italiak, Austriak, Estoniak, Lituaniak, Letoniak eta Luxenburgok AstraZenecarekin egitekoak dituzten txertaketa guztiak ez, baina sail batekin egitekoak bertan behera uztea erabaki dute.
Sendagaien Europako Agentziak hartuko duen erabakiaren zain daude herrialdeak, beraz. Europan txertoa jarri duten bost milioi pazienteen artean 30 tronbosi kasu atzeman dituzte, Sendagaien Europako Agentziaren arabera. Erakunde horretako iturriek zehaztu dute txertoa jarri dutenen artean tronbosi kasuen tasa ez dela «populazio osoan atzemandakoa baino handiagoa». Halere, gertatutakoa «zehatz-mehatz» aztertu behar dela azpimarratu dute. Edonola ere, txertoaren onurak izan ditzakeen kalteak baino nabarmen handiagoak direla erantsi dute.
Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak, berriz, «erabateko konfiantza» agertu du AstraZenecaren txertoarekin. Eta enpresak berak segurtatu du ez dagoela loturarik txertoaren eta tronbosi kasuen artean. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195005/belateko-tunela-itxiko-dute-gaur-premiazko-neurriak-eskatzeko.htm | Gizartea | Belateko tunela itxiko dute gaur premiazko neurriak eskatzeko | N-121-A errepidearen inguruko herrietako 64 alkatek eta Oronozko parkeko 33 suhiltzailek itxiko dute errepidea. Salatu dute Belateko eta Almandozko tunelek ez dituztela Europako segurtasun legediak betetzen. | Belateko tunela itxiko dute gaur premiazko neurriak eskatzeko. N-121-A errepidearen inguruko herrietako 64 alkatek eta Oronozko parkeko 33 suhiltzailek itxiko dute errepidea. Salatu dute Belateko eta Almandozko tunelek ez dituztela Europako segurtasun legediak betetzen. | N-121-A errepidearen inguruko herrietako 64 alkatek eta Oronozko parkeko 33 suhiltzailek errepidea itxiko dute gaur Belate parean (Nafarroa), premiazko neurriak eskatzeko. Arratsaldeko 18:00etan egingo dute, Belateko tuneletan, Almandozko aldean.
N-121-A errepideak Behobia (Gipuzkoa) eta Iruñea lotzen ditu, eta Nafarroa iparraldeko herriak hiriburuarekin lotzen dituen errepide nagusia da. Egunean, batez beste, 11.000 ibilgailu pasatzen dira bide horretatik, eta haietako 2.800 inguru ibilgailu astunak dira, Nafarroako Gobernuaren azken datuen arabera.
Errepide horretan daude, hain zuzen, itxiko dituzten tunelak: Almandozkoa eta Belatekoa. 1997an inauguratu zituzten, eta, alkateek salatu dutenez, ez dituzte segurtasun neurriak betetzen: «Gobernuak 15 urteko epea izan zuen segurtasun araudira egokitzeko. Epea bukatu da, baina oraingo gobernuak deus egin gabe segitzen du».
Argi utzi dute Europak ezarritako araudia argia dela, eta nabarmendu dute tunelen egoera kaskarragatik gobernuak izan dezakeen isuna alde batera utzita, neurriak hartu behar direla tunelak behin betiko egokitzeko, luze gabe erabiltzaileen segurtasuna ziurtatzeko. «Ulertezina da egungo gobernuaren jarrera. Azpiegiturek duten arrisku maila handiaren jakitun daude, baina ez dute neurririk hartzen, eta, horren ondorioz, egunero aurre egin behar diogu tunel barrenean sutea izateak sortuko lukeen arrisku larriari».
Gaur errepidea mozteaz gain, bertzelako mobilizazioak ere egin bide dituzte alkateek; gaur eginen duten agerraldian emanen dute horien berri. Bernardo Ziriza Nafarroako Gobernuko Lurralde Kohesio kontseilariari eskatuko diote premiazko neurri osagarriak ezarri eta hartzeko, behin-behinean eta azpiegitura horiek aipatutako zuzentarauak eskatzen duen segurtasun-mailara behin betiko egokitzen ez diren bitartean.
2+1 bihurtuko dute
Nafarroako Gobernuak hasi berri ditu errepidea 2+1 bihurtzeko lanak. Gobernuaren hitzetan, horrek konponduko ditu gaur egun dauden segurtasun arazoak. 2+1eko bide bihurtzeak erran nahi du errepidea noranzko biko galtzada bat izanen dela, eta erdian dagoen erreia aurreratzeko baliatuko dela, tarteka noranzko batean eta tarteka bertzean, erdibitzaile batek bereizita. Errepide inguruko 22 herritako alkateak, ordea, kexu dira, eta lanak egiteaz gain salgaien nazioarteko garraioa N-121-A errepidetik ateratzeko eskatu dute.
Herritarrak behin baino gehiagotan atera dira karrikara, Nafarroako Gobernuari konponbide bat eskatzeko. Iazko otsailaren 28an, adibidez, 1.500 pertsonak baino gehiagok egin zuten protesta Beran, «segurtasuna» eskatzeko. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195006/itxialdiak-utzitako-orbainak-aztertuko-ditu-berriak.htm | Gizartea | Itxialdiak utzitako orbainak aztertuko ditu BERRIAk | Izurriak eta haren kontrako neurriek goitik behera aldatu dute egungo bizimodua. Askotariko ondorioei buruzko erreportaje sorta bat argitaratuko du BERRIAk, martxoaren 27ra bitarte | Itxialdiak utzitako orbainak aztertuko ditu BERRIAk. Izurriak eta haren kontrako neurriek goitik behera aldatu dute egungo bizimodua. Askotariko ondorioei buruzko erreportaje sorta bat argitaratuko du BERRIAk, martxoaren 27ra bitarte | Inork gutxik espero zuen halakorik. 2020ko otsail bukaeran eta martxo hasieran, iristen hasiak ziren Txinako eta Italiako zenbait irudi kezkagarri: kaleak hutsik, jendea etxean gordeta, eskolak itxita... Askorentzat, baina, pentsaezina zen halakoak Euskal Herrira ikustea. Gobernu gehienak ezustean harrapatu zituen egoerak, eta, neurriak hartzen hasi zirenerako, guztiz zabalduta zegoen gaitza, eta erietxeak betetzen hasita zeuden. Konfinamendua martxoaren 15ean hasi zen Hegoaldean. Frantziako Gobernuak martxoaren 17an ezarri zuen. Hortaz, egunotan igaro da urtebete pentsaezina zirudiena ohiko bihurtzen hasi zenetik.
Izan ere, hilabete hauetan, goitik behera aldatu da bizitza: trabak herritik edo herrialdetik ateratzeko, debekuak, bakartze soziala, ekonomiaren gainbehera... Izurriak eta alarma egoerak orbain sakonak utzi dituzte, eta kostako da horiek lehengoratzea, inoiz lehengoratuko badira. Ondorio eta aldaketa horiek aztergai izanen dira datozen egunetan BERRIAk hilaren 27ra arte egunero argitaratuko duen "Itxialdien itzalean" erreportaje sortan.
Iragan asteburuan argitaratu ziren lehen bi aleak: lehena, itxialdiak gizarteko sektore zaurgarrienetan izandako ondorio psikologiko eta soziologikoei buruzkoa; bigarrena, azken urtebetean Euskal Herrian sortu diren elkartasun eta laguntza taldeen ingurukoa.
Datozen egunetan, gai hauek izanen dira hizpide: konfinamendu neurrien ezaugarriak, itxialdiak osasun sisteman izan duen eragina, kultur eragileek pairatu dituzten ondorioak, konfinamendua eta ingurumena, Euskal Herriaren banaketa administratiboak eta burujabetzarik ezak eragindako trabak, adinekoen eta sektore zaurgarrien egoera, aisialdia, kirolak, ekonomiaren makalaldia, hezkuntzan eta euskararen alorrean izandako eragina, eta nazioarteko harremanak. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195007/ebk-lege-neurriak-hartu-ditu-erresuma-batuaren-aurka-ipar-irlandarako-protokoloa-urratu-duelakoan.htm | Mundua | EBk lege neurriak hartu ditu Erresuma Batuaren aurka, Ipar Irlandarako Protokoloa urratu duelakoan | Bruselak Londresi nazioarteko legedia haustea leporatu dio, kontrolen graziazko epea luzatzeko erabakia bere kabuz hartzeagatik. Auziak Europako Justizia Auzitegian amaitu dezake. | EBk lege neurriak hartu ditu Erresuma Batuaren aurka, Ipar Irlandarako Protokoloa urratu duelakoan. Bruselak Londresi nazioarteko legedia haustea leporatu dio, kontrolen graziazko epea luzatzeko erabakia bere kabuz hartzeagatik. Auziak Europako Justizia Auzitegian amaitu dezake. | EB Europako Batasunak arau hauste prozedura bat abiatu du Erresuma Batuaren aurka, argudiatuta herrialde horretako gobernuak Ipar Irlandarako Protokoloa urratu duela ondasunen kontrolen auzian, eta, hortaz, nazioarteko legedia ez duela errespetatu.
Bi aldeek adosturikoaren arabera, Irlanda iparraldea EBren aduana batasunean geratu da brexit-aren ostean, eta, aldi berean, merkatu bakarraren parte da ondasunei dagokionez. Hori egitearen arrazoia Ipar Irlandaren eta Irlandako Errepublikaren artean muga gogorraren itzulera saihestea izan da, 1998ko Ostiral Santuko Akordioaren aurreko gatazkak ez itzultzeko; baina, aldi berean, erabakiak eragin du muga Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean sortzea, kontrolak egin beharko dituztelako —haragiei eta arrautzei, adibidez—.
Hori, printzipioz, hilaren 3an Erresuma Batuko Gobernuak erabaki baitzuen kontrolik gabeko graziazko epea urri amaierara arte luzatzea, EBren oniritzirik gabe. Europako Batzordearen arabera, sei hilabeteko epean bigarren aldia da Londresek nazioarteko legedia urratzeko asmoa erakutsi duela, eta horregatik abiatu du Europako Justizia Auzitegian amaitu dezakeen prozesu judiziala. Finean, talde komunitarioak tentsioa handitu du, zigor ekonomikoen mehatxua mahai gainean jarrita.
Halere, Bruselak erabateko talka eragotzi nahi du Erresuma Batuarekin, eta Londresi adierazi dio prest dagoela konponbide negoziatu bat adosteko ondasunen kontrolen auzian: hilabeteko epea eman dio erabakia «zuzendu eta praktikan ez jartzeko».
Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteordeak eman dio neurriaren berri David Frost Erresuma Batuaren brexit-erako negoziazioen buruzagiari: «Irlandarako eta Ipar Irlandarako Protokoloa da Ostiral Santuko Akordioa babesteko eta bakea eta egonkortasuna mantentzeko bide bakarra, baita Irlandako irlan muga gogorra saihesteko eta EBren merkatu bakarraren osotasunari eusteko. EBk eta Erresuma Batuak elkarrekin adostu zuten protokoloa. Elkarrekin inplementatzera behartuta gaude. Erresuma Batuaren alde bakarreko erabakiak eta nazioarteko legediaren urraketak zapuztu egiten dute itunaren helburua, eta bion arteko konfiantzari azpilana egiten dio».
Londresek beti adierazi du bere erabakia «legezkoa eta beharrezkoa» dela, elikagaiak Ipar Irlandako supermerkatuetara irits daitezen, eta, hortaz, katea eten ez dadin. Berez, brexit-erako akordioak bi urteko epea ematen zien gobernuei eta enpresei egoera berrira egokitzeko, baina Erresuma Batuak adierazi zuen hilaren amaierara arte nahikoa zuela kontrolak egiteko azpiegiturak egokitu eta antolatzeko, eta 24 hilabeteko tarteari ezezkoa eman zion.
Orain, ordea, agerian geratu da denbora gehiago behar dutela; hain justu, hori iradokitzen du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak graziazko epea luzatzeko harturiko erabakiak.
Bruselaren neurriaz, Londresek adierazi du «unea iristean» erantzungo duela: «Era honetako operazio erabakiek aurrekariak dituzte. Prozesu normal bat da nazioarteko hitzarmenak inplementatzerakoan, eta ez luke prozesu judizialik eragin behar».
Unionisten jarrera
Egoera politikoa gaiztotzen ari da Ipar Irlandan brexit-aren ostean, are gehiago hiru talde unionista paramilitarren erabakiaren harira. Hilaren 4an, UVF Ulsterko Boluntarioen Indarrak, UDA Ulsterren Aldeko Elkarteak eta Esku Gorria Komandoak Erresuma Batuko Gobernuari jakinarazi zioten Ostiral Santuko Akordioari babesa emateri uko egingo diotela «behin-behinean», baina era «baketsu eta demokratikoan».
Gutunean, unionistek adierazi zuten ez dutela atzera egingo bermatu arte «Erresuma Batuko herritar guztiek ondasun eta zerbitzuetara murrizketarik gabeko sarbidea» izango dutela.
Oro har, Ipar Irlandarako Protokoloaren aurkako jarrera dute hango unionistek, eta horren erakusle da TUV Ahots Tradizional Unionistakoek protokoloa auzitara eraman izana, UUP Ulsterko Alderdi Unionistaren eta DUP Alderdi Demokratikoko goi kargudun batzuen babesarekin.
Hirurek argudiatzen dute itun hori Ostiral Santukoaren eta Erresuma Batuaren batasuna finkatzen duen legearen aurka doala, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren arteko kontrolengatik. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195008/azken-hamarkadako-hondar-ekaitzik-handienak-astindu-du-pekin.htm | Mundua | Azken hamarkadako hondar ekaitzik handienak astindu du Pekin | Marroi kolorea hartu dute Pekineko kaleek, eta aire zabalean egitekoak ziren ekitaldiak bertan behera utzi dituzte, kutsadura maila handia dela eta. | Azken hamarkadako hondar ekaitzik handienak astindu du Pekin. Marroi kolorea hartu dute Pekineko kaleek, eta aire zabalean egitekoak ziren ekitaldiak bertan behera utzi dituzte, kutsadura maila handia dela eta. | Igandean Mongolian sortutako hondar ekaitz batek Pekin astindu du, eta hondarrez bete dira Pekineko karrikak. Azken hamarkadako hondar ekaitzik handiena izan da, eta Txinako Zentro Metereologikoak alerta maila horia ezarri behar izan du 12 eskualdetan, hauts eta hondar kopuru handiagatik. Ekaitzak erabat baldintzatu du ikusmena, eta ikusmen eremua erabat murriztu du.
Ekaitzaren ondorioz, PM10 partikulen kontzentrazioa (hautsa edo errautsak, adibidez) ia 10.000 mikrogramora iritsi da Pekinen, gaur goizeko lehen orduan. Gainera, PM2,5 partikulen kontzentrazioa – osasunerako partikula kategarriena da hau– metro kubikoko 700 mikrogramotik gorakoa izan da airean, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gomendatutako 24 orduko muga baino askoz handiagoa
Hondar kopuru handiak eta azken egunetako kutsadura maila handiak bat eginda, airearen kalitate indizeak nabarmen egin du gora, eta 2.000 puntutik gora kokatu da. Hori dela eta, aire zabalean egitekoak ziren ekitaldiak bertan behera uzteko agindu dute agintariek, eta herritarrei eskatu diete maskara erabiltzeko. Haurrei, adinekoei eta arnasteko arazoak dituztenei, berriz, etxetik ez ateratzeko gomendatu diete.
Txinako Gai Publikoetarako eta Ingurumen Gaietarako Institutuko zuzendari Ma June harrituta agertu da ezohiko fenomeno honekin; izan ere, azken urteetan basoberritzeko eta zuhaitzak landatzeko lanak egin ondotik, gutxitu egin dira hondar ekaitzak. "Pekin ia euririk egiten ez duen gune lehorrez inguratuta dago: Barne Mongolia, kasurako; beraz, ekaitz mota hau beti egon da agerian. Zalantzarik gabe, azken hamar urteetako okerrena da, eta harrituta nago hartu duen dimentsioarekin", azaldu du. Junek nabarmendu duenez, klima larrialdiak ere izan dezake eragina gertatutakoan.
Mongolian sortu zen hondar ekaitza, eta han hamar pertsona hil dira, eta ehunka lagun desagertu. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195009/eak-afiliazioa-eten-die-berme-batzordeko-bi-kideri.htm | Politika | EAk afiliazioa eten die Berme Batzordeko bi kideri | Alderdiko zuzendaritzak azaldu du frogatuta geratu direla bi batzordekideek eginiko hainbat arau hauste. Erabakia «onartezina» dela uste du sektore kritikoak. | EAk afiliazioa eten die Berme Batzordeko bi kideri. Alderdiko zuzendaritzak azaldu du frogatuta geratu direla bi batzordekideek eginiko hainbat arau hauste. Erabakia «onartezina» dela uste du sektore kritikoak. | Eusko Alkartasunako zuzendaritzak jakinarazi du alderdiko Berme Batzordeko bi kideren afiliazioa aldi baterako eten duela, batzordeko kideetako batek salatu eta gero organo horretan parte hartzeko eskubidea urratu ziotela beste biek.
«Azaldutako irregulartasunen larritasuna ikusirik eta Diziplina araudiak ezarritako prozedurari jarraituz, diziplina espedientea ireki zen EAko Berme Batzordeko bi kideren aurka. Ebazpena instruitzeko prozesuaren ondoren, eta hura tramitatu ostean, ondorioztatzen da frogatuta geratu direla hiru hutsegite oso larri, bi hutsegite larri eta hutsegite arin bat», adierazi du zuzendaritzak.
Horren arabera, lau urte eta zortzi hilabetez eten diote afiliazioa batzordekideetako bati, eta urtebete eta zortzi hilabetez besteari. Izan ere, besteak beste, egiaztatutzat jo dute «datazio faltsuko ebazpenak» eman zituztela, «Bermapide Batzordea ez baitzen eztabaidatzeko bildu adierazitako egunean eta tokian». Horrez gain, batzordeak «erabakitakoaren aurkako bozka partikularra ebazpenean ez sartu, eta berau erretiratzeko» exijitu zioten batzordekideari. Halaber, frogatutzat jo dute batzordeko kide batek beste baten sinadura digitala baimenik gabe erabili zuela, eta eztabaidatu gabe eman zutela ebazpen bat.
Zuzendaritzaren erabakiaren kontra azaldu da, ordea, EAko ildo kritikoa, uste baitu «onartezina» dela «afiliazioaren eskubideak bermatzen dituen organoaren garapena baldintzatzeko» erabakia: «Prozesua irregulartasunez josita egon da, eta Berme Batzordeak berak baliogabetutako pertsonek hartu dute parte». Erabakia hartzeko garaiari ere erreparatu dio ildo kritikoak, gogorarazita 600 bat kidek ezohiko kongresu bat egiteko eskatu diotela zuzendaritzari. |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195010/mtorreseko-langileek-62-langile-kaleratzeko-dosierra-babestu-dute-gehiengoz.htm | Ekonomia | MTorreseko langileek 62 langile kaleratzeko dosierra babestu dute, gehiengoz | Batzarrean, 294k alde bozkatu dute, 90ek kontra eta 32k zuri. CCOO eta CIGE sindikatuek zuzendaritzarekin espedientearen inguruko baldintzak hitzartu zituzten atzo, eta ELAk gaitzetsi du eurak han egon gabe egin zela azken bilera. | MTorreseko langileek 62 langile kaleratzeko dosierra babestu dute, gehiengoz. Batzarrean, 294k alde bozkatu dute, 90ek kontra eta 32k zuri. CCOO eta CIGE sindikatuek zuzendaritzarekin espedientearen inguruko baldintzak hitzartu zituzten atzo, eta ELAk gaitzetsi du eurak han egon gabe egin zela azken bilera. | Azkenean, MTorresek 112 langile kaleratuko ditu —horietatik, 64 Dorren, Elortzibarren (Nafarroa) eta beste 48 Murtzian (Espainia)—. Zuzendaritzak eta CCOOk eta CIGE sindikatuek hitzartu dute lan egindako urteko 33 laneguneko kalte ordaina ordaintzea, gehienez 24 hileko mugarekin. Erretiro aurreratuaren eta langileei lana topatzeko beste baldintza batzuk jaso ditu akordio horrek.
Gaur, adostatutakoa berretsi dute langile gehienek, batzarrean. Bozketan, 294 langilek alde bozkatu dute, 90ek kontra eta 32k zuri. Carlos Ibañez (CCOO) langile batzordeko presidentearen arabera, «ezinbesteko baldintza» zen langileek akordioa berrestea.
Ibañezen arabera, akordioak hobetu egin du zuzendaritzaren hasierako proposamena. Izan ere, urtarrilaren espedientearen berri eman zuenean, Nafarroan 88 kaleratze iragarri zituen, eta orain 62ra murriztu dira. Gainerako baldintzak ere hobetu egin direla nabarmendu du. Arrazoizko kaleratzeen kasuan, 20 laneguneko kalte ordaina jasotzen du legeak, eta, Ibañezen arabera, lan egindako urteko 33 lanegunekoa hitzartu da.
ELAren kritika
ELA sindikatuak bestela ikusten du egoera. Hasieratik enpresaren asmo txarrak salatu zituen, eta orain «fede txar hori» berretsi egin dela deritzo. Igande arratsaldean akordiora deitu zituen aldeak, eta ordubete eskas lehenago pasatu zuen abisua. Nahiz eta ELA ez izan bertan, gainerakoek bilerarekin aurrera jarraitzea erabaki zuten. Bozketaren inguruan, ELAk salatu du ez dela nahikoa bermerik ziurtatu, ez delako boto sekretua ematen utzi. «Ez da bermatu pertsona guztiek bozkatu ahal izatea, eta prozesu guztia enpresaren esku geratu da».
Sindikatua akordioaren edukiaren aurka azaldu da, ez baitu onartzen 63 langile kaleratzea. ELAren arabera, ez da egiturazko arazo bat, testuinguruaren araberako bat baizik. Gogora ekarri du enpresak aurreko urtean 28 milioi euroren dibidenduak banatu zituela akziodunen artean, eta, horregatik, «onartezin» deritzo langileak kaleratzeari. Sindikatuak berretsi du ez dituela egiaztatutzat jo espedientea aurkezteko enpresak emandako arrazoiak. Aurreko astean adierazi bezala, ez du baztertzen helegite judiziala jartzea. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195011/euskaltzaindiak-lurraren-zientzien-oinarrizko-lexikoa-argitaratu-du-hiztegi-teknikoa-aberasteko-asmoz.htm | Gizartea | Euskaltzaindiak Lurraren Zientzien Oinarrizko Lexikoa argitaratu du, hiztegi teknikoa aberasteko asmoz | 1.609 sarrera jaso dituzte euskaraz, hiru erdaratako itzulpenekin: gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez. Hamahiru adituk osatutako talde batek landu ditu hitzak. Batzuei informazio osagarria eta adibideak gehitu dizkiete. | Euskaltzaindiak Lurraren Zientzien Oinarrizko Lexikoa argitaratu du, hiztegi teknikoa aberasteko asmoz. 1.609 sarrera jaso dituzte euskaraz, hiru erdaratako itzulpenekin: gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez. Hamahiru adituk osatutako talde batek landu ditu hitzak. Batzuei informazio osagarria eta adibideak gehitu dizkiete. | Euskaltzaindiak zientziaren gaineko hiztegi teknikoak osatu ditu zenbait arlotan, hezkuntzarako eta dibulgaziorako baliagarria den lexikoa bilduz. ZTHB Zientzia eta Teknika Hiztegia Biltzeko egitasmoa abiarazi zuen horretarako, eta matematikako, fisikako, astronomiako eta kimikako oinarrizko lexiko teknikoak egin dituzte haren bidez. Orain arteko dokumenturik mardulena aurkeztu dute: Lurraren Zientzien Oinarrizko Lexikoa. Interneten jarri dute, PDF batean.
Dokumentuak bi zati ditu: lehenengoan, euskarazko hitzen 1.609 sarrera bildu dituzte, ingelesezko, gaztelaniazko eta frantsesezko ordainekin eta informazio osagarriarekin. Hitz bakoitzak arloaren marka du: Geogr., Geol., Meteorol., Miner., Ozean. eta Paleont. Atal horren ondoren, ingeles-euskara, gaztelania-euskara, frantses-euskara zerrendak sartu dituzte.
Zerrenda horiek osatzeko, Euskaltzaindiaren Hiztegian onartu diren arloko hitzak bildu dituzte, baita hiztegian ez dauden eta lantaldearen ustez hara biltzea merezi luketenak ere. Hauek osatu dute aditu taldea: Luis Miguel Agirrezabala (EHU, Zientzia eta Teknologia Fakultateko Estratigrafia eta Paleontologia saila), Garbiñe Alkiza (Elhuyar Fundazioa, Hizkuntza eta Teknologia), Iñaki Antiguedad (EHU, Zientzia eta Teknologia Fakultateko Geodinamika saila), Estibaliz Apellaniz (EHU, Estratigrafia eta Paleontologia saila), Arturo Apraiz (EHU, Geodinamika saila), Arantza Aranburu (EHU, Zientzia eta Teknologia Fakultateko Mineralogia eta Petrologia saila), Arantxa Bodego (EHU, Estratigrafia eta Paleontologia saila), Gotzone Imaz (Gernikako BHI), Eguzkiñe Iturrioz (Tecnalia, Meteorologia), Amaia Lopetegi (Azkoitiko BHI), Jon Saenz (EHU, Zientzia eta Teknologia Fakultateko Fisika Aplikatua II saila), Onintze Salazar (ETB, Meteorologia) eta Maria Cruz Zuluaga (EHU, Mineralogia eta Petrologia saila).
Lehenengo, arlo bakoitzeko materiala bildu eta landu dute. Gero, arloko aditu taldeak hautagaien multzo horretatik kontzeptuak eta horiek adierazteko hitzak aukeratu dituzte. ZTHB lantaldeak adituek hautatutako kontzeptuak adierazteko hitzak areago aztertu dituzte gero, eta proposamena aurkeztu diote Euskaltzaindiari.
Hementxe dokumentuko adibide batzuk:
antizikloi iz. (Meteorol.) Azoreetako antizikloia. sin. goi-presio; presio altuko gune en: anticyclone; area of high pressure; high es: alta; anticiclón; zona de alta presión fr: aire de haute pression; anticyclone; hautes pressions
apurketa iz. (Miner.) 'Mineral batekapurtzeko duen joera bereizgarria' Apurketa-azala. Apurketa irregularra. en: fracture es: fractura fr: fracture
basamortutze (Geol.) (zenbait adituk desertizazio [prozesu naturala] eta desertifikazio [gizakiak eragindakoa] bereizten dituzte) sin. desertifikazio; desertizazio en: desertification; desertization es: desertificación; desertización fr: désertification; désertisation
behe-presio iz. (Meteorol.) Atlantikoko goi-presioen eta kontinenteko behe-presioen ondorioz, aire polarreko masa iritsiko da. Behe-presioko zona. sin. depresio; presio baxuko gune; zikloi en: cyclone; depression; low; low pressurearea es: baja; ciclón; depresión; zona de bajapresión fr: cyclone; dépression; dépressionbarométrique; zone de basse pression
berotze global iz. (Meteorol.) Berotze globalari aurre egiteko neurriak. sin. Lurraren berotze en: global warming es: calentamiento de la Tierra; calentamiento global fr: réchauffement de l’atmosphère; réchauffement global
itsaskirri iz. (Meteorol.) '0,1 eta 0,5 metro bitarteko olatuak dituen itsasoaren egoera (Douglas eskala)' en: smooth sea es: marejadilla fr: mer belle
itsaso bare iz. (Meteorol.) '0 metroko olatuak dituen itsasoaren egoera (Douglaseskala)' en: calm sea es: mar llana fr: mer calme
itsaso handi iz. (Meteorol.) '6 eta 9 metro bitarteko olatuak dituen itsasoaren egoera (Douglas eskala)' en: high sea es: mar arbolada fr: mer grosse
itsaso kizkur iz. (Meteorol.) '0,1 metro baino olatu txikiagoak dituen itsasoaren egoera (Douglas eskala)' en: rippled sea es: mar rizada fr: mer ridée
itsaso zakar iz. (Meteorol.) '2,5 eta 4 metro bitarteko olatuak dituen itsasoaren egoera (Douglas eskala)' en: rough sea es: mar gruesa fr: mer forte; mer houleuse
sentsazio termiko (Meteorol.) sin. itxurazko tenperatura en: apparent temperature; felt airtemperature es: sensación térmica; temperatura aparente fr: température perçue
tximista (Meteorol.) sin. oinaztarri; oinaztu; oinaztura en: lightning; thunderbolt es: rayofr: foudre
uraren ziklo (Geol.) sin. ziklo hidrologiko en: hydrologic cycle; hydrological cycle; water cycle es: ciclo del agua; ciclo hidrológico fr: cycle de l’eau; cycle hydrologique |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195012/eaeko-udalekuetan-2321-leku-egongo-dira-7-eta-12-urteko-haurrentzat.htm | Gizartea | EAEko udalekuetan 2.321 leku egongo dira 7 eta 12 urteko haurrentzat | EAEko udalekuetan 2.321 leku egongo dira 7 eta 12 urteko haurrentzat. | Iaz, pandemia zela eta, ez zen EAEko aldundiek antolatutako udalekurik izan, baina aurten berriro programatu dituzte, 7 eta 12 urte arteko haurrentzat. Zazpi eguneko hiru txanda egingo dituzte, uztailaren 1a eta 29a bitartean. 2.321 leku eskainiko dituzte: 815 Araban, 822 Bizkaian, eta 684 Gipuzkoan. Leku horietatik guztietatik 2.147 euskaraz izango dira, eta 174 elebidunak.
Ana del Val Arabako Kultura eta Kirol diputatuak, Lorea Bilbao Bizkaiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatuak, eta Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura, Gazteria eta Kirol diputatuak aurkeztu dituzte, gaur, udalekuak, eta nabarmendu dute ingurumenarekin loturiko jarduerak eskainiko dituztela udalekuek, kirola ekintzak egin ahal izango direla (piraguismoa, mendiko ibilaldiak, bela eta beste), eta tailerrak ere emango dituztela, besteak beste.
Arabak lau instalazio jarriko ditu: Zuhatza, Barria, Espejo eta Bernedo. Sei jarriko ditu Bizkaiak: Gorliz, Lapurreketa, Lurraska, Zugaztieta, Meakaur eta Bertiz. Eta Gipuzkoak sei: Orio, Zarautz, Hondarribia, Arantza, Irisarriland —azken biak Nafarroan daude—, eta seigarren bat zehaztu gabe dagoena.
Hiru foru aldundiek ordainsariak adostu dute: 130 eurokoa izango da. Prezio horrek barnebiltzen ditu, aurkezpenean zehaztu dutenez, ostatua, gosaria, askaria eta afaria, dinamizazio zerbitzu bat, erantzukizun zibileko aseguru bat, baita jatorrizko tokitik (Bilbo, Gasteiz eta Donostia) instalazioraino egin beharreko joan-etorriko bidaia ere. Beherapena egingo zaie diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzen duten familietako haurrei, baita sendi ugarietako umeei ere.
Araban, hilaren 22 eta 31 artean eman ahal izango da izena, eta zozketa apirilaren 14an egingo dute. Bizkaian, 18tik 29ra egongo da zabalik epea, eta zozketa apirilaren 27an izango da. Gipuzkoan, apirilaren 13tik 20ra eman ahal izango da izena, eta zozketa apirilaren 27an egingo dute. | |
2021-3-15 | https://www.berria.eus/albisteak/195013/bedoya-kolonbiako-estatuak-nire-bahitzaileak-babestu-ditu.htm | Mundua | Bedoya: «Kolonbiako Estatuak nire bahitzaileak babestu ditu» | Lehen aldiz, Giza eskubideen Auzitegi Interamerikarrera iritsi da gatazka armatuaren barruan eginiko sexu eraso kasu bat. 2000. urtean, paramilitarrek Jineth Bedoya kazetaria bahitu, torturatu eta bortxatu zuten. | Bedoya: «Kolonbiako Estatuak nire bahitzaileak babestu ditu». Lehen aldiz, Giza eskubideen Auzitegi Interamerikarrera iritsi da gatazka armatuaren barruan eginiko sexu eraso kasu bat. 2000. urtean, paramilitarrek Jineth Bedoya kazetaria bahitu, torturatu eta bortxatu zuten. | Lehen aldiz, Kolonbiako gatazka armatuaren barruan eginiko sexu eraso kasu bat IACHR Giza Eskubideen Auzitegi Interamerikarrera iritsi da. Jineth Bedoya kazetariarena da. Kolonbiako Estatua salatu zuen hark, haren aurkako mehatxuen jakitun egon arren babesik ez emateagatik. Paramilitarrek Bogotako Modelo espetxearen aurrean bahitu zuten, duela 21 urte. Gaur, epaiketaren lehen egunean, kazetariak salatu du «torturak eta bortxaketa masibo bat» jasan zituela: «Herrialdeko kazetarientzat eskarmentu bat zela esan zidaten». Gaur eta bihar artean, bi testiguk eta bi perituk hartuko dute hitza.
Kolonbiako gatazka armatua eta talde paramilitarren eta polizien arteko harremanak bertatik bertara aztertu dituzten kazetarietako bat izan da Bedoya, eta lan hori gogotik ordaindu zuen 2000. urteko maiatzaren 25ean, El Espectador egunkariko langile zela. Garai hartan, Modelo espetxea «operazio bulego» gisa erabiltzen zuen «arma trafiko eta giza salerosketa» kasu bat ikertzen ari zen, paramilitarrak eta poliziak inplikatuta zituena. Hala, preso batek kartzelan elkarrizketatzeko gonbitea egin zion. Hura, ordea, tranpa bat zen, eta paramilitarrek bahitu egin zuten.
Gerora, hiru lagun epaitu eta zigortu zituzten bahiketagatik. Bedoyaren esanetan, baina, prozesua irregulartasunez beteta egon zen, eta fiskaltzak «bidegabe» jokatu zuen harekin: «Hamabi aldiz azaldu behar izan nuen nire bortxaketa». Gainera, aurkeztutako frogak eta espedientearen hainbat atal «galdu» egin ziren prozesuan, eta informazio iturri bat hil zuten, Bedoyari «froga bat eman eta ordubetera». Hala, kazetariak epaileen aurrean salatu dukasua 11 urtez «geldirik» egon zela Auzitegi Interamerikarrak hartu zuen arte: «Ez da ikertu; ez da ezer aurreratu, bahiketa agindu zutenen izenak eman ziren arren».
Egindako aurrerapauso bakarrak kazetaritza lanen ondorio izan ziren. Bedoyak adierazi du egile material eta intelektualen artean hogeitik gora izan zirela hari eginiko torturetan eta sexu erasoan parte hartu zutenak, «baina fiskaltzak ez du gehiago ikertu nahi izan». Horietako hainbaten izenak publiko egin zituzten: besteak beste, Kolonbiako Poliziako jeneral batena, «eragin eta botere handikoa». Kazetariak uste du azken hori, ikertu beharrean, «babestu» egin dutela: «Lagunak izan ditu nire bahiketatik gaur arte indarrean egon diren gobernu guztietan».
Horregatik guztiagatik, Kolonbiako Estatuaren aurka jo du. Salaketaren arabera, Estatua Bedoyaren arrisku egoeraren jakitun zegoen, eta ez zuen neurririk hartu hura babesteko, «emakumeen aurkako biolentzia ohikoa zen testuinguru batean». Izan ere, ez zen hura izan Bedoyak jasaniko lehen erasoa. Behin eta berriz salatu zituen mehatxuak, eta, hilabete batzuk lehenago, bera eta bere ama bahitzen saiatu ziren. Gerora, 2005. urtean, bigarren aldiz bahitu zuten, El Tiempo egunkariko kazetari zela. Handik zortzi egunera askatu zituzten bera eta berekin zihoan argazkilaria.
Bedoyak adierazi du jasanikoak bere bizitza «suntsitu» zuela, baina modua aurkitu duela «ausart» jokatzeko, «kazetaritzan babestuta». Hala, min hori «eraldatzea» lortu duela gaineratu du, «besteei laguntzeko».
Bide horretatik, berarentzat eta bere amarentzat babesa eskatzeaz gain, Kolonbiako emakumezko kazetariei ere laguntzeko eskatu zien epaileei, eta neurriak hartzeko gatazka armatuaren barruan «sexu erasoak jasan dituzten emakumeen erreparazioa» bermatzeko. Hala, Modelo espetxea, «giza eskubideen urratze mota guztien sinbolo dena», itxi eta «memoriarentzako gune» bilakatzeko eskaera egin du.
Kasuen %99, argitu gabe
Bedoyak zuzendutako No es hora de callar (Ez da isiltzeko ordua) kolektiboak eta Andeetako Unibertsitateak eginiko ikerketa baten arabera, Kolonbiako emakumezko kazetarien %60k mehatxu edo erasoren bat jasan dute beren ibilbidean, eta hamarretik zortzik euren burua zentsuratu dute, beldurragatik. Izan ere, Kolonbian ohikoak dira kazetarien aurka eginiko erasoak, eta, Giza Eskubideen Auzitegi Interamerikarraren arabera, horien %99 argitu gabe daude oraindik. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195039/ongi-etorri-lekeitiora.htm | albisteak | Ongi etorri Lekeitiora | Euskal kostaldeko helmuga ezagunenetako bat, itsas historiaren, ondare artistikoaren eta naturaguneen konbinazio ezin hobea, beti itzultzeko gogoz uzten zaituena. | Ongi etorri Lekeitiora. Euskal kostaldeko helmuga ezagunenetako bat, itsas historiaren, ondare artistikoaren eta naturaguneen konbinazio ezin hobea, beti itzultzeko gogoz uzten zaituena. | Goizetik
Santa Katalina itsasargirako bisita. Kantauriko kostaldean jendearentzat irekita dagoen bakarra da, eta itsas nabigazioaren teknologia interpretatzeko zentroa du barnean. Ingurunea eta bistak ikusteagatik soilik merezi du haraino joateak. Ondoren, barneratu herriko erdigune historikoan, eta amaitu zure ibilaldia portuan, non taberna eta terraza ugari aurkituko dituzun.
Lekeition zaudeten bitartean, galdetu Andra Mariaren basilikan sartzeko aukerarik ba ote dagoen, barruko erretaula zoragarria miresteko. Ahoa bete hortz utziko zaitu.
Arratsaldetik
Bikotekidearekin edo lagunekin bidaiatzen baduzu, ur jarduera bat aukera egokia izan daiteke arratsaldean ondo pasatzeko: Stand Up Paddle edo piraguak, portutik edo hondartzatik abiatuta Lea itsasadarrean barneratzeko. Familian ume txikiekin bazoaz, berriz, Mendexan, handik bi kilometrora, abentura parke zoragarri bat duzue zain: tirolina, zubi tibetar eta eskalen bitartez zuhaitzetik zuhaitzera pasatzeko ibilbideak, adin guztietarako eta segurtasuneko —eta ondo pasatzeko!— berme guztiekin.
Kontratatu daitezken zerbitzu enpresak:
- Ur jarduerak: Ur Lekeitio eta Leaktibai
- Abentura jarduerak: Mendexa abentura parkea
Haurrak Jolasean Mendexa abentura parkean. BASQUETOUR
Non lo egin
Non jan
Inguruan bisitatu daitezkenak:
- Ondarroako erdigune historikoa
- Eako herria
- Zenarruzako monasterioa |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195040/bilboko-metroan-eta-gasteizko-autobusetan-mugi-txartela-erabili-ahal-izango-da.htm | Gizartea | Bilboko metroan eta Gasteizko autobusetan Mugi txartela erabili ahal izango da | Datorren urtearen hasieran jarriko dute erabilgarri Gipuzkoako garraio txartela. | Bilboko metroan eta Gasteizko autobusetan Mugi txartela erabili ahal izango da. Datorren urtearen hasieran jarriko dute erabilgarri Gipuzkoako garraio txartela. | Datorren urtetik aurrera, Gipuzkoan garraio publikoan erabiltzen den Mugi txartela Bilboko metroan eta Gasteizko autobusetan ere erabili ahal izango da. Lehen hiruhilekoan jarriko dute martxan Bizkaiko hiriburuko metroan, eta bigarrenean Arabako hiriburuko autobusetan. Arabako Aldundiaren autobusetan jada badago erabilgarri.
Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolaketa, Etxebizitza eta Garraio Sailak eman du horren berri, Bizkaiko Garraio Kontsortzioarekin, hiru aldundiekin eta garraio konpainiekin bildu ostean. Ohar baten bidez azaldu duenez, hiru lurraldeetan hiru txartelak erabilgarriak izatea da helburua. Iñaki Arriola sailburuak azpimarratu du erakundeen laguntzari esker ari direla norabide horretan aurrera pausoak ematen.
Orain, Bilboko metroan, Barik Bizkaiko txartela eta Bat Arabakoa erabil daitezke. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195041/pfizer-etxearen-10-milioi-dosi-gehiago-iritsiko-dira-europako-batasunera-uda-aitzinetik.htm | Gizartea | Pfizer etxearen 10 milioi dosi gehiago iritsiko dira Europako Batasunera uda aitzinetik | Akordioa sinatu dute Europako Batzordeak eta enpresa farmazeutiko horrek, eta hasieran adostu baino 10 milioi dosi gehiago iritsiko dira uda aitzinetik Europako Batasunera. | Pfizer etxearen 10 milioi dosi gehiago iritsiko dira Europako Batasunera uda aitzinetik. Akordioa sinatu dute Europako Batzordeak eta enpresa farmazeutiko horrek, eta hasieran adostu baino 10 milioi dosi gehiago iritsiko dira uda aitzinetik Europako Batasunera. | EB Europako Batzordeak Pfizer-BioNTech enpresa farmazeutikoarekin adostu du COVID-19aren aurkako txertoaren 10 milioi dosi aurreratzeko. Hasieran, urtearen bigarren erdian zen jasotzekoa EB txerto horiek, baina, lortutako akordioari esker, urtearen bigarren hiruhilekoan iritsiko dira, hau da, uda aitzinetik. Txerto gehiago iristeak, beraz, txertaketa kanpaina azkartzea eragingo luke
Ursula Von der Layen Europako Batzordeko presidenteak nabarmendu du estatu kideentzat oso garrantzitsua dela txerto horiek uda aitzinetik jasotzea, txertaketa kanpaina diseinatzeko. Horiek horrela, aitzindutako 10 milioi txertoekin, EBk 200 milioi txerto jasoko ditu urtearen erdirako. Guztira, EBk 500 milioi txerto erosi dizkie Pfizerri eta BioNtechi, eta beste 100 milioi gehiago erosteko aukera du.
Europako Batzordeak asteak daramatza erraten apirila eta ekaina bitartean txerto guztien 300 milioi dosi jasotzea espero duela. Batzordearen hitzetan, epe hori «kritikoa» da uda bukatu aitzinetik helduen %70 txertatuta egoteko.
Europako Botiken Agentziak onartutako lehen txertoa izan zen Pzifer-BioNTech enpresak garaturikoa. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195042/bengoetxeak-eta-unzuetak-ez-dute-jarraituko-bizkaiko-aldundian.htm | Politika | Bengoetxeak eta Unzuetak ez dute jarraituko Bizkaiko Aldundian | Elixabete Etxanobek eta Amaia Antxustegik ordezkatuko dituzte. | Bengoetxeak eta Unzuetak ez dute jarraituko Bizkaiko Aldundian. Elixabete Etxanobek eta Amaia Antxustegik ordezkatuko dituzte. | Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak aldaketa esanguratsuak egin ditu gobernuan; jakinarazi duenez, Ibone Bengoetxea Administrazio Publikoko eta Harreman Instituzionaletarako diputatuak eta Elena Unzueta bozeramaile eta Iraunkortasun eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatuak ez dute jarraituko aldundian. Biak 2015etik zeuden diputazioan, eta, beraz, pisu politiko nabarmeneko bi kargudun kendu ditu Rementeriak.
Bengoetxearen lekua Elixabete Etxanobek beteko du. 2019ko abendutik 2020ko urrira bitartean, Eusko Jaurlaritzako Harreman Instituzionaletarako sailburuordea izan zen. Unzuetaren ordez, berriz, Amaia Antxustegi ariko da, Lekeitioko Udaleko alkateordea. Haatik, Antxustegik ez du bozeramailetzaren ardura hartuko; Lorea Bilbao Euskara, Kultura eta Kirol diputatua ariko da zeregin horretan.
Rementeriak argudiatu du aldaketak egin dituela diputazio «freskoagoa eta indartsuagoa» edukitzeko eta «erronka eta proiektu berriak» aurrera ateratzeko. Bengoetxeari eta Unzuetari eskerrak eman dizkie eginiko lanagatik, eta azaldu du aldaketak «erabat normaltzat» hartzen direla: «Laster, Bizkaiak bultzada bat beharko du. Pandemia gainditzean, lurraldea suspertu beharko da, Bizkaia suspertu, eta horrek diputazio sendo bat, proiektu eta erronka gehiago eskatzen ditu. Eta erronka horiek gobernu fresko bat behar dute».
Bi sail «giltzarri» dira aldatuko direnak, Rementeriaren hitzetan, udalerriekiko harremana sendotzea eta «beharrezkoa den lurralde berdintasuna» indartzea helburu. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195043/bolsonarok-laugarren-osasun-ministroa-izendatu-du-pandemia-hasi-zenetik.htm | Mundua | Bolsonarok laugarren Osasun ministroa izendatu du pandemia hasi zenetik | Eduardo Pazuello jenerala ordezkatuko du Marcelo Queiroga kardiologoak. Datozen egunetan egingo du karguaren zina. | Bolsonarok laugarren Osasun ministroa izendatu du pandemia hasi zenetik. Eduardo Pazuello jenerala ordezkatuko du Marcelo Queiroga kardiologoak. Datozen egunetan egingo du karguaren zina. | Urtebete eskasean hiru Osasun ministro izan ditu Brasilek, eta laugarrena bidean da. Lehena, Luiz Henrique Mandetta, Jair Bolsonarorekin batera heldu zen gobernura, 2019an, baina urtebete iraun zuen karguan. Estatuburuak pandemiaren inguruan hartutako jarrerarekiko kritikek, eta, batez ere, gaixoei klorokina ematearekin ados ez egoteak bultzatu zuten haren kargugabetzea. Bigarrenak, Nelson Teichek, hilabete iraun zuen, eta dimisioa eman zuen, argudiatuta ez zetorrela bat baliabide publikoak klorokinaren erabilera bultzatzera bideratzearekin, ez zegoelako frogarik botika horrek koronabirusari aurre egiteko balio zuela esateko. Hirugarrena, Eduardo Pazuello jenerala, karguan da oraindik, baina Bolsonarok iragarri du datozen egunetan etorriko dela aldaketa. Pazuello, aurreko biak ez bezala, bat dator estatuburuaren politikekin, baina pandemiak herrialdean eragindako osasun krisiak gogortu egin ditu haren aurkako ahotsak. Ondorioz, lehen bien bidetik, txertaketa azkartzearen eta isolamendu neurriak hartzearen aldeko jarrera duen kardiologo bat hautatu dute Osasun ministro kargurako: Marcello Queiroga.
Bolsonaro familiaren oso gertukoa da Queiroga, eta, hala ere, ez da izan estatuburuaren lehen hautua. Ludhimila Hajjar kardiologoa zen babesik handien zuena, eta harekin hitz egin zuen lehenik presidenteak. Haijarrek, ordea, uko egin zion karguari, adieraziz ez dagoela bien arteko «adostasun teknikorik». Baiezkoa eman dio, berriz, Queirogak, orain arte Brasilgo Kardiologia Elkarteko presidentea izan denak. Elkarte horrek joan den maiatzean ohar bat plazaratu zuen Queirogak berak sinatuta, zeinetan COVID-19a zuten gaixoei klorokina ematea gaitzesten zuen. Egun batzuk geroago, ordea, beste idatzi bat plazaratu zuten, esanez botika horiek jasotzeko gaixoak bere onespena eman behar zukeela.
Osasun ministro berriak eskuak bete lan izango ditu datozen egunetan. Izan ere, inoizko daturik txarrenak ditu Brasilek kutsatu eta hildakoei dagokienez: 11.519.609 kasu atzeman dituzte orain arte, eta hildakoak 279.296 dira —horietatik 1.057 atzo jakinarazi zituzten—. Herrialde hura da mundu mailan kasu gehien dituena, AEBen atzetik.
Bolsonaro bera baikor agertu da Queirogaren izendatzearekin, eta nabarmendu «Pazuelloren lana jarraitzea» izango dela haren ardura. Pazuellok, ordea, kritika gogorrak jaso ditu azken asteetan Amazonian agertutako birusaren aldaera berria behar bezain azkar kontrolatzeko gai ez izateagatik. Aldaerak kutsatzeak nabarmen igotzea eragin zuen, eta horrek, osasun sistema kolapsatzea. Hala, gaixoak Manaosko erietxetik beste batzuetara eraman behar izan zituzten tratamendua jaso zezaten. Gauzak horrela, fiskaltzak ikerketa bat abiatu du Pazuelloren aurka. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195044/arabako-29-ikastetxek-ingurunea-pedagogikoki-eraldatu-beharra-aldarrikatu-dute.htm | Gizartea | Arabako 29 ikastetxek ingurunea «pedagogikoki» eraldatu beharra aldarrikatu dute | Eusko Jaurlaritzaren eta udalen inplikazioa eskatu dute, eta alde guztien arteko mahai bat sortzeko. Besteak beste, guraso elkarteak eta zuzendaritza taldeak kezkatuta daude ikasleen segurtasunaz eta ingurune naturalen hutsuneaz. | Arabako 29 ikastetxek ingurunea «pedagogikoki» eraldatu beharra aldarrikatu dute. Eusko Jaurlaritzaren eta udalen inplikazioa eskatu dute, eta alde guztien arteko mahai bat sortzeko. Besteak beste, guraso elkarteak eta zuzendaritza taldeak kezkatuta daude ikasleen segurtasunaz eta ingurune naturalen hutsuneaz. | Ikastetxeen inguruneak «seguruagoak, osasungarriagoak, inklusiboagoak eta hezkidetzaileagoak» bilakatzeko asmoz, Arabako 29 eskolatako guraso elkarteek eta zuzendaritza taldeek Eusko Jaurlaritzaren eta udalen inplikazioa eskatu dute, eta manifestu bat sinatu dute. Haien asmoa inguruneak «era pedagogiko batean» eraldatzea da, eta horretarako aurrekontu jakin bat izango lukeen plan estrategiko bat garatzea. Halere, hori bideratzeko, ikasleen hezkuntza prozesuan parte hartzen duten alde guztien arteko mahai bat sortzea funtsezkotzat jotzen dute, eta, beraz, erabakigune hori sortzeko eskaria ere egin dute.
Ikasleen segurtasunaz, airearen kutsaduraz eta ingurune naturalen hutsuneaz kezkatuta daudela adierazi dute Denon Eskola Arabako eskolen federazioko parte diren ikastetxeek, eta oztopoak aurkitu dituztela konponbideen bidean: «Familiok hainbat aldaketa bultzatu eta ordaindu ditugu, administrazioek ez baitiete kasurik egiten gure eskaerei; Eusko Jaurlaritzaren eta udalen inplikazio faltarekin egin dugu topo diziplinarteko ikuspegi batetik problematikoa osoa bideratu ahal izateko». Gainera, erantsi dute diru laguntzen deialdietan «kontraesanak» daudela eta eskaintzen diren kantitateak ere «eskasak» direla. Beraz, uste dute orain erakundeei dagokiela gidaritza hartzea, betiere ikastetxeetako zuzendaritza taldeek eta familiek tokia izanda. «Problematika hau ikuspegi holistiko batetik eta borondate erabakitzailetik landuko da».
Guneen nolakotasuna
Ikastetxeen arabera, espazioek «aktiboak, bizigarriak, dibertigarriak, bereziak, erabilgarriak eta umoretsuak» izan behar dute, baina, horretarako, hezkuntza ereduari beste ikuspegi batetik begiratzea beharrezkoa izango da: «Begirada aldaketa bat behar dugu, jarrera aldaketa bat, eta maila guztietako instituzioen inplikazioa ikastetxe bakoitzaren prozesua ahalbidetu eta laguntzeko». Horretarako, garrantzitsua iruditzen zaie inguruan dituzten aukerak behatzea, ezagutzea eta bide horietatik espazioak bestela erabiltzea. «Erabil ditzagun inguruneen eraldaketak hezkuntza komunitatean beharrezkoa den aldaketarako prozesu parte hartzaileak abiatzeko». |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195045/kataluniako-alderdi-independentistek-amnistia-legea-erregistratu-dute-espainiako-kongresuan.htm | Mundua | Kataluniako alderdi independentistek Amnistia Legea erregistratu dute Espainiako Kongresuan | ERCk, JxCk, CUPek eta PDeCATek aurkeztu dute. Prozesu independentistarekin lotuta auzipetuta daudenei erantzukizun penala eta administratiboa kentzea eskatzen du lege proposamenak. Atzera botatzea espero da, PSOEk aurka bozkatuko duelako. | Kataluniako alderdi independentistek Amnistia Legea erregistratu dute Espainiako Kongresuan. ERCk, JxCk, CUPek eta PDeCATek aurkeztu dute. Prozesu independentistarekin lotuta auzipetuta daudenei erantzukizun penala eta administratiboa kentzea eskatzen du lege proposamenak. Atzera botatzea espero da, PSOEk aurka bozkatuko duelako. | 3.000 lagun baino gehiago dira Kataluniako gatazka politikoarekin lotuta auzipetutakoak, eta horiei erantzukizun penal eta administratibo oro kentzea jasotzen duen lege proposamena aurkeztu dute gaur Kataluniako alderdi independentistek Espainiako Kongresuan. Zehazki, 2013ko urtarriletik aurrera «Kataluniaren autodeterminazioaren aldeko borroka demokratikoagatik» auzipetutako zigorrak kentzea eskatu dute. ERCk, JxCk, CUPek eta PDeCATek batera aurkeztu dute Amnistia Legea, eta, lau alderdi horietako ordezkariekin batera izan dira Susanna Labrador Amnistia i Llibertat plataformako kidea eta Marcel Mauri Omnium Cultural elkarteko presidenteordea.
Proposamenaren ibilbidea motza izango dela espero da, Diputatuen Kongresuan gehiengoaren aldeko bozka lortzea ez baita aurreikusten. Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdietako diputatuen botoak erabakigarriak izango dira. PSOEk esana du lege proposamenaren aurka bozkatuko duela, eta Unidas Podemosek oraindik ez du argitu bere posizioa. Hala ere, talde parlamentario horretako presidente Jaume Asensek gaur esan du ez dutela aurka bozkatuko. Dena den, «porrotera bideratuta dagoen bide bat» dela ohartarazi du, eta ez dela komeni «frustrazioa sorraraziko duten itxaropen faltsuak sortzea».
Espainiako Estatuak «etsaiaren aurkako zuzenbide penala» aplikatu duela salatu dute proposamenaren bultzatzaileek. Montse Bassa ERCko diputatuak hori «astakeria» dela esan du, eta irtenbideak gaur proposatutakoaren ildokoa izan behar duela azpimarratu. Gaur aurkeztutako lege proposamena onartzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, egindako akatsak konpontzeko eta «gatazka politikoa politikaren eremura itzultzeko».
Mugimendu independentistak Kataluniako gizartearen gehiengoa ordezkatzen duela nabarmendu du Miriam Nogueras JxCko diputatuak, eta hauteskundeetan botoen %52 jaso izana horren erakusle dela esan du. Espainiako Estatuak, aldiz, «bere aurpegi ilunenarekin» erantzun duela gaitzetsi du. Haren arabera, Espainiak Europari erakutsi nahi dio Kataluniarentzako duen proiektu bakarra «independentismoarekin kontuak garbitzea» dela. Asmo horrek Katalunian «zilegitasun osoa» galdua duela ohartarazi du, ordea, eta, horregatik, gatazka politikoa konpontzeko bidea lege proposamena onartzea dela erantsi du.
Proposamenak ganbera osoa interpelatzen duela azaldu du PDeCATeko diputau Ferran Belek, baina PP gobernutik kendu eta Espainian gobernu aldaketa izateko babesa eman zuten alderdietako diputatuei eskatu die, bereziki, hura babesteko. Kontzientziaz" jarduteko eskatu die, eta
CUPeko Mireia Vehik, berriz, independentismoak amnistiaren inguruan erakutsi duen «batasun» irudia txalotu du, prozesuaren harira errepresaliatutako pertsona guztiei eragiten baitie, haren esanetan. Bereziki eskertu du Omnium Cultural eta Amnistia i Llibertat eragileen lana. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195046/bilboko-portua-eta-arasur-trenez-lotuta-ostegunetik.htm | Ekonomia | Bilboko portua eta Arasur, trenez lotuta ostegunetik | Arasur plataformaren tren terminal berriari esker, logistikako bi nodo garrantzitsu konektatu dira trenez. Merkantzia tren batek ostegunero egingo du Bilbotik Ribabellosarako hiru orduko ibilbidea. | Bilboko portua eta Arasur, trenez lotuta ostegunetik. Arasur plataformaren tren terminal berriari esker, logistikako bi nodo garrantzitsu konektatu dira trenez. Merkantzia tren batek ostegunero egingo du Bilbotik Ribabellosarako hiru orduko ibilbidea. | Bilboko portuko edukiontzien terminaletik, Arasurren Aratrain tren terminal berrira. Bide hori trenez urratuko duen lehen trena ostegun goizean abiatuko da Bilbotik Arabarantz, itsasoz iritsitako merkantziekin. Hiru ordu inguruko ibilbidea egin ostean, karga Ribabellosako logistika gunean hartuko dute, eta gaiak handik banatuko dira, azken helmugaraino errepidez iris daitezen.
Trenak ostegunero egingo du ibilbide bera, baina haren sustatzaileen asmoa maiztasuna handitzea da, eskaria handitu ahala. Lotura berriak aukera ematen du ibilbide bakarrean 60 TEU (edukiontzietako neurria) garraiatzeko, 20, 40 eta 45 oinetako edukiontziak konbinatuz.
Logistikako bi euskal nodo garrantzitsu lotzeko inbertsioa 15,7 milioi eurokoa izan da orain arte. Eusko Jaurlaritzaren, Arabako Aldundiaren eta Bilboko Portuko Agintaritzaren arteko akordioa izan du abiapuntua.
Lan handienetakoa Arasurreko bertako Aratrain tren terminala izan da. 63.440 metro koadroko azalera du, eta bi trenbide ditu trenak hartu eta bidaltzeko, eta beste bi zamalanetarako. Lau trenbideek Iberiar penintsulako zabalerako 450 metroko luzera dute, nazioarteko zabalerara (UIC) migratzeko aukerarekin. Gainera, zamalanetarako lautada bat prestatu da, salgaien truke modala errazteko.
Aratrainen kudeatzailea Servicios Intermodales Bilbaoport (Sibport) da, zeinak Jundiz (Araba) eta Pancorboko (Burgos, Espainia) trenbide terminalak ere kudeatzen dituen. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195047/frantziak-etorkinen-eskubideak-urratzen-dituela-salatu-dute.htm | Gizartea | Frantziak etorkinen eskubideak urratzen dituela salatu dute | Diakite, Cimade eta Etorkinekin elkarteek Frantziako Poliziaren egiteko moldeak legez kanpokoak direla diote. Martxoaren 20an Baionan eginen den manifestazioan parte hartzeko dei egin dute. | Frantziak etorkinen eskubideak urratzen dituela salatu dute. Diakite, Cimade eta Etorkinekin elkarteek Frantziako Poliziaren egiteko moldeak legez kanpokoak direla diote. Martxoaren 20an Baionan eginen den manifestazioan parte hartzeko dei egin dute. | Duela bi aste, bost lagun errefusatu behar izan zituen Baionako Pausa harrera guneak, bertako 120 tokiak hartuak zirelako. Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko mugako pasabideen itxierak eta kontrolen emendatzeak, gainera, migratzeko bide berriak irekitzea eragin du, kideen ustez. Krisi sanitarioarekin batera, Kanarietara heltzen hasi ziren etorkinak. Lucie Bortairu Diakite elkarteko lehendakariak eman du egoera horren berri, eta, azken asteotan Baionan gertatutakoari begira, kezka erakutsi du. «Azken hiru asteotan Kanarietatik errefuxiatu anitz heldu dira Baionara. Hegazkinez igorri dituztela diote, urririk, Kanarietatik Madrilera zuzenean. Ez dakigu nork antolatzen dituen bidaia horiek, baina instituzioek laguntzen dituztela pentsa daiteke». Ondorioz, Pausa aterpetxeak ondoko egun eta asteetan gainezka egin dezakeela uste dute elkarteetako kideek.
Ipar Euskal Herrira iristen diren etorkinek, gainera, «Frantziako Poliziaren egiteko molde bidegabeak» pairatzen dituzte. Francisco Rodriguez abokatuak egoera azaldu du: «Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal herriaren arteko mugan, legez kanpokoak diren egiteko moldeak baditu Frantziako Poliziak. Adingabeak berriro Espainiara igortzen dituzte. Errefuxiatuen eskubideak sistematikoki urratzen dituzte». Elkarteetako kideek bat egin dute azterketa horrekin. Azken asteetan kontrolak «izugarri emendatu» dira, muga inguruetan eta trenetan. Kasurako, iragan astean, gutxienez 30 lagun atxilotu ditu Frantziako Poliziak Baionako eta Bordeleko (Okzitania) tren geltokietan, Cimade elkarteak jakin ahal izan duenez. «Giza eskubideak eta zuzenbide internazionala urratzen ditu Frantziako Estatuak», Rodriguezen arabera.
Egoera horren aitzinean, heldu den larunbatean Baionan egitekoa den manifestaziora parte hartzeko deia egin dute. Askatasun murrizketen kontrako manifestazioa izango da, hainbat alderdi eta sindikatuk deituta. Cimade, Etorkinekin eta Diakite elkarteek ere parte hartuko dute, «errefuxiatuek pairatu behar dituzten egoerak salatzeko».
Elkartasun sareek Ipar Euskal Herriko instituzioei iristen den etorkin kopuruari aurre egiteko baliabideak eskatu dizkiete, baina ez dute erantzun «konkreturik» errezibitu, oraingoz. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195048/ione-belarra-eskubide-sozialen-eta-2030erako-agendaren-ministro.htm | Politika | Ione Belarra, Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro | Unidas Podemoseko politikari nafarrak Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du Espainiako Gobernuan | Ione Belarra, Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro. Unidas Podemoseko politikari nafarrak Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du Espainiako Gobernuan | Ione Belarra (Iruñea, 1987) izango da Espainiako Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministroa. Pablo Iglesiasen lekukoa hartuko du, horrenbestez, UP Unidas Podemoseko liderrak atzo iragarri baitzuen gobernua utzi eta maiatzaren 4an egitekoak diren Madrilgo autonomia erkidegoko hauteskundeetarako hautagai izango dela. Albiste agentziek Moncloako iturriak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, ministroen kontseiluaren ondoren bilera bat egin dute Iglesiasek eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, eta baieztatu dituzte UPko idazkari nagusiaren mugimenduaren ondorioz biek adostutako aldaketak. Belarrarena da horietako bat. Beraz, harekin lau euskal herritar dira egotekoak Espainiako Ministroen Kontseiluan: Belarra, Isabel Zelaa (Hezkuntza), Fernando Grande Marlaska (Barne) eta Arancha Gonzalez Laia (Atzerri). Apirilaren 20an da Iglesias kargua uztekoa.
UPren idazkari nagusiak berak proposatu dio Sanchez presidenteari Belarra ministro izendatzea, azken urteotan bere konfiantzazko pertsonetako bat bilakatu baita. 2016ko urtarriletik da diputatua Espainiako Kongresuan, eta, behin PSOEk eta UPk koalizio gobernua osatuta, 2030erako Agendaren estatu idazkari izendatu zuten iazko urtarrilean.
Politikagintzan hasi aurretik, migrazio esperientziekin, generoarekin eta mugimendu sozialekin loturiko ikerketak egin zituen, eta, besteak beste, SOS Arrazakeriako eta Gurutze Gorriko boluntarioa izan zen, Madrilen. Hango Unibertsitate Autonomoan Psikologian lizentziatu zen 2012an, eta, hain zuzen, fakultate hartan ezagutu zuen Irene Montero egun Berdintasun ministroa dena. Haien arteko harremana estua da; adinkideak dira ia —Montero urtebete gazteagoa da—, eta eskutik egingo dute bidea politikagintzan.
Belarra Podemosen zuzendaritzako kide da hasiera-hasieratik, 2014ko udazkenetik. Hauteskunde primarioetan aukeratu zuten. 2016ko ekainean BERRIAri esan zionez, migratzaileen mugimenduen alde beste urrats bat egiteko sartu zen politikagintzan. «Orain arte, Espainiak dena eman die barrukoei, eta ezer ez kanpokoei. Hori aldatu behar dugu». Orduz geroztik, Espainiako Kongresurako egindako lau hauteskundeetan Nafarroako zerrendaburua izan da, eta beti aukeratu dute diputatu. 2018ko udan, Montero amatasun baimena hartuta zegoenez, Belarra izan zen Podemosen talde parlamentarioaren bozeramailea. |
2021-3-30 | https://www.berria.eus/albisteak/195049/migranteekiko-aurreiritziak-klik-websailari-amaierako-atalean.htm | Bizigiro | Migranteekiko aurreiritziak, 'Klik!' websailari amaierako atalean | Bira Produkzioak ekoiztetxearen Klik! websailak migranteen inguruan jardun du Bazkaria atalean. Horrekin eman diote amaiera websailari. Bost atalak ikusgai daude BERRIAn. | Migranteekiko aurreiritziak, 'Klik!' websailari amaierako atalean. Bira Produkzioak ekoiztetxearen Klik! websailak migranteen inguruan jardun du Bazkaria atalean. Horrekin eman diote amaiera websailari. Bost atalak ikusgai daude BERRIAn. | Askotan migratzaileekiko aurreiritziek itsutzen dituzte herritarrak, eta ezjakintasun hori izaten da haienganako enpatiarik ezaren erroa. Bosgarren eta azken atalak aurreiritzi horiek eranzteaz hitz egiten du.
Bira ekoiztetxeak egin du Klik! animaziozko websailak. Bost atal izan dira orotara, bakoitza hiru minutu ingurukoa. Nekane eta Gurutz dira abenturen bi protagonistak, eta istorioak Hernanin (Gipuzkoa) daude girotuta. Guztiak daude albiste honetan ikusgai.
Umorea eta pop kulturako osagaiak erabiliz, alternatiba sozioekonomikoak planteatu eta gai horien inguruko hausnarketa sustatzea du helburu Klik! animaziozko websailak.
Internet bidezko aplikazioetan edota merkataritza gune erraldoietan kontsumitu beharrean tokiko merkataritza txikian kontsumitzeaz hitz egiten du Klik! websailaren lehen atalak.
Bigarren atalak herritarrek kontsumitu eta sortzen duten energia kontsumo kooperatibei erosi-saltzeko gonbidapena egiten du, baita energia enpresa erraldoien morrontzapean egoteak norbanako gisa eta herri gisa ekar ditzakeen arriskuei buruz informatu ere. Ekaitza du izena bigarren atalak.
Gobernantza eredu berriak, parte hartzea, demokrazia eta beste hainbat kontzeptu entzuten diren garai hauetan, parte hartzeak garrantzi handia du. Klik! websailaren hirugarren atalean, herriko kontu parte hartzaileetan (eta beste egitasmo batzuetan) parte hartzeko gonbidapena egin diete herritarrei.
Gaur, berriz, laugarren atala sareratu dute: Bideo jokoa. Gizonei "pauso bat atzera eman" eta bestearen azalean jartzeko ariketa egitera gonbita egin diete atal horretan Bira ekoiztetxekoek. Berdintasunik ezaz mintzatu dira, haien ohiko umorea erabilita. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195050/sendagaien-europako-agentziak-berretsi-du-ez-dagoela-loturarik-astrazeneca-eta-odolbilduen-artean.htm | Gizartea | Sendagaien Europako Agentziak berretsi du ez dagoela loturarik AstraZeneca eta odolbilduen artean | «Sinetsita gaude AstraZeneca txertoaren onurak gehiago direla haren arriskuak baino», adierazi du Emer Cooke Sendagaien Europako Agentziako zuzendariak agerraldi batean. | Sendagaien Europako Agentziak berretsi du ez dagoela loturarik AstraZeneca eta odolbilduen artean. «Sinetsita gaude AstraZeneca txertoaren onurak gehiago direla haren arriskuak baino», adierazi du Emer Cooke Sendagaien Europako Agentziako zuzendariak agerraldi batean. | AstraZenecaren txertoaren segurtasunari buruz sortutako gorabeherak direla medio, agerraldia egin du gaur arratsaldean Sendagaien Europako Agentziako zuzendari Emer Cooke Bruselan. Cookek berretsi du ez dutela loturarik topatu txerto horren eta odolbilduak izan dituzten kasuen artean. «AstraZeneca txertoa jasotzearen ondorioz odolbilduak sortu direla esateko inolako zantzurik ez dago», adierazi du. Hala, azpimarratu du txerto hori segurua dela: «Ziurtasun osoa dugu txertoaren onurak gehiago direla haren arriskuak baino».
Cookek jakinarazi du Sendagaien Europako Agentzia «sakonki» ari dela ikertzen Europako hainbat herrialdetan atzeman diren odolbildu kasuek AstraZeneca txertoarekin lotura ote duten, edo, kontrara, «kointzidentzia» bat baino ez den. Sendagaien Europako Agentziak bihar emango ditu ezagutzera ikerketa horren ondorioak. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195051/zer-zen-albiste-duela-urtebete.htm | Gizartea | Zer zen albiste duela urtebete? | Urtea bete da gaur konfinamendua hasi zela. Iaz, gaurko egunez izandako albisteen kontakizuna da hau. | Zer zen albiste duela urtebete?. Urtea bete da gaur konfinamendua hasi zela. Iaz, gaurko egunez izandako albisteen kontakizuna da hau. | Duela urtebete, astelehena zen gaurko egunez. Ezohiko astelehena, ordea. COVID-19a pandemia izendatu berri zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak. Bezperan, martxoaren 15ean konfinamendua ezarri zuen Pedro Sanchez Espainiako presidenteak eta Hegoaldeko herritarrek lehen eguna zuten etxean. Ordu batzuk beranduago neurri berbera hartu zuen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Konfinamendua hasi zen Euskal Herrian.
Egoera xelebrea zen Ipar Euskal Herrian, osasun egoera kaxkarra izanagatik ere herriko bozen lehen itzulia egin baitzen han igandean, martxoaren 15ean. Koronabirusaren ondorioz, hautesle asko ez ziren bozkatzera joan, eta abstentzio handia izan zen. Astelehenean hartu zuen Macronek herriko bozen bigarren itzulia bertan behera uzteko erabakia, eta herritarrei etxean geratzeko eskatu zien.
Egoera politikoa nahasia zen, gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Apirilean ziren egitekoak hauteskundeak, baina osasun egoera dela-eta bertan behera utziko zituzten susmoa zegoen. Hain zuzen, astelehen hartan bertan erabaki zuten Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta bozetara aurkeztutako hautagaitza nagusien ordezkariek Eusko Legebiltzarrerako bozak atzeratzea. Orduan zehaztu zuten, halaber, EAEko osasun larrialdia amaitutzat eman ondoren egin behar zirela bozak, ahalik eta azkarrena.
Birusak eragindako egoera larria zen, eta Europako Batasuneko herrialdeetarako sarbidea hogeita hamar ixtea proposatu zuen Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak. Espainiako Estatuak, berriz, erabaki zuen bere mugetan kontrolak ezartzea, eta sarbidea soilik baimentzea Espainiako naziotasuna zutela egiaztatzen zuten herritarrei, edota lanera joateko muga zeharkatu behar dutenei. Itxita geratu zen, beraz, Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko muga.
Dagoeneko ageri ziren, bada, gerora oraindik eta gehiago areagotu zen zaintza krisiaren lehen zantzuak, eta Euskal Herriko Mugimendu Feministak jakinarazi zuen mahai tekniko bat osatuko zuela COVID 19-k larritutako zaintza krisiari heltzeko. Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari, euskal alderdi politiko nagusiei eta sindikatuei gonbidapena egin zieten mahai hartan parte hartzeko. Hain zuzen ere, mugimendu feministak krisi mahaia eratu zuela jakin zen egun berean hil zuten emakume bat Soraluzen (Gipuzkoa). Andreak 74 urte zituen, eta semea atxilotu egin zuten, ama hiltzea leporatuta.
Jendea larritua zen birusak eragindako egoera zela eta. Egoera bereziki larria zen Araban, han baitzegoen intzidentzia tasarik handiena. Jarduera ekonomikoa irekita mantentzea zen gobernuen helburua; ordea, enpresak banan-banan ixten hasi ziren, argudiatuta ez zutela aukerarik beren langileen osasuna bermatzeko. Gasteizko Mercedesek arratsaldean itxi zituen ateak, goizean langile batzordeko kideek eserialdia egin ondotik. Ordurako, Volkswagen itxita zegoen Nafarroan, eta baita CAF eta Irizar ere. Michelinek ere zortzi egunerako itxi zituen ateak. Petronorrek, aldiz, irekita jarraitu zuen.
Kulturaren egoera ez zen xamurragoa. Antzoki, kultur areto eta zinemak itxita zeuden ordurako, eta BERRIAk areto digital bat sortu zuen sortzaileen emanaldiak eskaintzeko. Jon Basaguren izan zen BERRIA aretoan parte hartzen lehena, eta gerora etorri ziren bertsolari, musikari eta bertzelako hainbat diziplinatako artistak. Telebistan ere hainbat saio bertan behera utzi behar izan zituzten pandemia zela eta.
Astelehenaren biharamuna
Asteartean, astelehenean bezala, koronabirusa izan zen eguneko gai nagusia. Ordurako, koronabirusak blaitua zuen dena, eta kirol gertaera handiak ere bertan behera uzten hasi ziren. Eurokopa atzeratzea erabaki zuten, halaber, UEFAk, herrialdeetako federazioek, eta jokalarien sindikatuek. Olinpiar Jokoak aurrera eramateko aukerarik izanen ote zen zalantza handiak zeuden ordurako, eta, azkenean urtebete atzeratu bazituzten ere, gaur egun oraindik ikusteko dago azkenean egiterik izanen ote diren.
Asteartean hutsik ziren karrikak, eta lehenengo auto ilarak sortu ziren Hendaia eta Irun arteko Santiago zubian. Horrekin batera etorri ziren konfinamendua hausteagatik ezarritako lehen isunak ere. Iruñean, erraterako, egun bakarrean hamalau salaketa paratu zituzten, konfinamendua haustea egotzita. Unibertsitatera sartzeko hautaproba ere atzeratu egin zuten. Ekainaren 19an zen egitekoa, eta ez zuten erran noiz egingo zuten.
Egoera pixkanaka baretzen hasi zen supermerkatuetan, eta, aitzineko egunetan jendea etenik gabe komuneko papera erosten ibili ondotik, berriz ere supermerkatuetako apalak beteta ageri ziren.
Koronabirusa bihurtu zen gai bakan. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195052/aralarren-zortzi-artzain-txabolaren-erabilera-adjudikatzeko-deialdia-egin-dute.htm | Gizartea | Aralarren zortzi artzain txabolaren erabilera adjudikatzeko deialdia egin dute | Enirio-Aralarko Mankomunitateak egin du deialdia, eta hamar urterako erabilera izango dute txabolek. Bihar amaituko da eskaerak egiteko epea. | Aralarren zortzi artzain txabolaren erabilera adjudikatzeko deialdia egin dute. Enirio-Aralarko Mankomunitateak egin du deialdia, eta hamar urterako erabilera izango dute txabolek. Bihar amaituko da eskaerak egiteko epea. | Artzain txabolen adjudikazio publikoa: horixe da Enirio-Aralarko Mankomunitatearen azken eskaintza. Bestelako arrazoiengatik bada ere, azkenaldian sarri entzun da Egin zaitez artzain leloa, baina proposamena serio egin dute Goierrin. Otsailean zabaldu zen eskuragarri dauden zortzi txaboletako bat eskatzeko epea. Ardiak, noski, txabola hartzen duenak erosi beharko ditu.
43 txabola daude Aralarren magalean, eta libre geratutakoak eskaintzen ari dira orain. Eskaria egin eta onespena jasotzen dutenek, hartutako txabolaren arabera, 80 eta 200 euro artean ordaindu beharko dituzte urtean, eta hamar urtez erabili ahalko dute etxola, artzaintzarako. Goierriko Larre eta Txabolen Ordenantzaren arabera, artzain bakoitzari 500 ardiko artaldea izatea baimentzen zaio, dagokion eremuan.
Bihar amaituko da eskaerak egiteko epea, martxoaren 17an. Goierriko hamabost udaletako batean egin behar da, eta aurkeztutako proposamenak biharamun eguerdian irekiko dituzte, Ordizian.
Larratze denboraldirako
Goierriko Hitza-k azaldu duenez, «jabari publikoko ondasun baten erabilpen pribatibo izaeran duen kontzesioa» aplikatzen zaie Aralarko txabolei. Kontzesioa eskuratzen dutenek datorren larratze aldian bertan erabili ahalko dituzte txabolak, hau da, maiatzarekin batera hasiko den udako larratze denboraldian izango lituzkete eskura.
Milaka urte dituen tradizioari segida emateko aukera bat da mankomunitateak eskainitakoa. Zehazki, Aralarko txabola zaharrenak 4.700 urte ditu. Eneolitokoa da, eta Aiatzio deritzon parajean aurkitu dituzte arkeologoek aztarnak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.