date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195296/44-urteko-zigorra-garitagoitiari-eta-absoluzioa-errazkini.htm | Politika | 44 urteko zigorra Garitagoitiari, eta absoluzioa Errazkini | Espainiako Auzitegi Nazionalak Inaxio Uria enpresariaren hilketa egotzita epaitu ditu bi euskal herritarrak, baina Garitagoitia baino ez du zigortu. Espetxe zigorra betetzeaz gain, euskal presoak kalte ordainak eman beharko dizkie ETAk hildakoaren senideei. | 44 urteko zigorra Garitagoitiari, eta absoluzioa Errazkini. Espainiako Auzitegi Nazionalak Inaxio Uria enpresariaren hilketa egotzita epaitu ditu bi euskal herritarrak, baina Garitagoitia baino ez du zigortu. Espetxe zigorra betetzeaz gain, euskal presoak kalte ordainak eman beharko dizkie ETAk hildakoaren senideei. | Espainiako Auzitegi Nazionalak Iurgi Garitagoitia eta Ugaitz Errazkin euskal herritarrak epaitu ditu, 2008an ETAk hildako Inaxio Uriaren hilketa leporatuta. Garitagoitiari 44 urteko zigorra ezarri dio, eta Errazkin, berriz, absolbitu egin du, froga faltagatik.
Kartzela zigorra betetzeaz gain, Garitagoitiak 160.000 euroko kalte ordainak eman beharko dizkio Uriaren alargunari, eta 40.000 eta 80.000 euro artekoak seme-alaba bakoitzari.
Espainiako Auzitegi Nazionalak ohar batean zehaztu duenez, auzitegiak frogatutzat eman du bi euskal herritarrek lotura dutela ETArekin: Garitagoitia talde armatuko kidea zela dio, eta Errazkin, berriz, «kolaboratzailea». Nolanahi ere, zehaztu du ezin dela frogatu Errazkinek auzi honetan esku hartzerik izan duenik, eta, beraz, errugabetu egin du.
Gorka Palaciosi, sei urte
Gorka Palacios Aldai euskal presoari, berriz, sei urteko espetxe zigorra ezarri dio Espainiako Auzitegi Nazionalak, lehergailuak edukitzeagatik eta kalteak eragiteagatik, Durangoko etxe batean atzemandako lehergaiekin lotuta. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195298/vw-nafarroak-662-milioi-euro-irabazi-zituen-iaz.htm | Ekonomia | VW Nafarroak 66,2 milioi euro irabazi zituen iaz | 2019an baino 78.000 auto gutxiago ekoitzi zituen. Lantaldeak pixka bat egin du behera. | VW Nafarroak 66,2 milioi euro irabazi zituen iaz. 2019an baino 78.000 auto gutxiago ekoitzi zituen. Lantaldeak pixka bat egin du behera. | Auto salmentaren jaitsiera handiak ez dio hondamendirik ekarri Volkswagen Nafarroari. Iaz 66,2 milioi euro irabazi zituen, 2019an baino %15 gutxiago. Lantaldean jaitsiera txiki bat izan du: urtearen amaieran 4.754 langile zituen Nafarroako fabrikarik handienak, 2019an baino ehun gutxiago.
Guztira, 3.066 milioi euro fakturatu zituen VWek Landabenen, eta horien %95 autoen salmentatik dator, eta gainontzekoa auto osagaietatik. Aurreko urteetan baino fakturazio txikiagoa izan da, ekoizpenaren jaitsiera ez zelako txikia izan: 320.523 auto egin zituen 2019an, eta 242.666 iaz (-%24,2). Auto horien %56 T Cross modelokoak izan ziren, eta ia %43, berriz, Poloak. Gainera, lehen probak egin dituzte modelo berriekin: ekainean merkaturatuko den Polo berrituaren 72 ale eraiki dituzte, eta 48 irailean aterako duten CUV motako modeloarenak. Landabenen auto elektriko bat egiteko aukera mahai gainean dago, baina nekez iritsiko da 2025a baino lehen.
Oraingoz, beste atal batzuetara doaz inbertsioak. Iaz 98,8 milioi jarri zituen VWek fabrikan (+%63,5).
Egindako autoen %25 Alemaniara joan ziren; %16, Italiara, eta %15, Frantziara. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195299/bertako-produktuak-erosteko-30000-bonu-banatuko-ditu-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Bertako produktuak erosteko 30.000 bonu banatuko ditu Jaurlaritzak | Ehundik gora euro gastatzen dituztenek 50 euro jasoko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel eta landetxetan erabiltzeko. | Bertako produktuak erosteko 30.000 bonu banatuko ditu Jaurlaritzak. Ehundik gora euro gastatzen dituztenek 50 euro jasoko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotel eta landetxetan erabiltzeko. | Eusko Jaurlaritzak On Egin! izeneko bonu batzuk aterako ditu, aldi berean sustatzeko bertako produktuen kontsumoa eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne turismoa. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak gaur Bilbon azaldu duenez, 1.5 milioi euro jarriko ditu, edo, bestela esanda, 50 euroko 30.000 bonu.
Bonua eskatzen dutenek erosketa bakar batean ehundik gora euro gastatu beharko dituzte hiru lurraldeetako jatorri izena, Eusko Labela, jatorri ekologikoko zigilua edo marka berezia duten produktuetan. Erosketa horren truke, 50 euroko bonu bat emango dio Jaurlaritzak, hiru lurraldetako hotel, landetxe edo beste alojamendu turistiko batean gastatzeko.
Planean parte hartu nahi duten ostatu turistikoek gaurtik maiatzaren 22rako epea dute beren interesa azaltzeko. Herritarrek, berriz, apirilaren 19tik aurrera egingo dituzten erosketen gaineko bonua eskatu ahal izango dute, eta ekainaren 1etik 2022ko abenduaren 31 arte izango dute tartea bonua erabiltzeko. Jaurlaritzak webgune hau jarri du martxan kanpainarekin bat egiteko eta bonua erabil daitekeen establezimenduak ikusteko: www.oneginbonoa.eus. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195300/musika-banden-euskal-federazioa-sortu-dute-jardunari-ekin-eta-banden-lana-sustatzeko.htm | Kultura | Musika Banden Euskal Federazioa sortu dute, jardunari ekin eta banden lana sustatzeko | Musika banden artean elkarlana landu, egungo egoera «desblokeatu» eta banden esanguraz ohartarazi nahi dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei taldek abiatu dute. | Musika Banden Euskal Federazioa sortu dute, jardunari ekin eta banden lana sustatzeko. Musika banden artean elkarlana landu, egungo egoera «desblokeatu» eta banden esanguraz ohartarazi nahi dute. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei taldek abiatu dute. | Egon dira saiakerak lehendik ere, «baita [36ko] gerra aurretik ere», baina gaur artean ez da lortu han-hemengo musika bandak aterki berean bilduko zituen erakunde bat sortzerik. Orain arte. Eman berri baitute pausoa, pandemiak herriko musika banden eremuan izan duen eraginaz kezkaturik eta egoera urrats berriak egiteko akuilutzat hartuta. Musika Banden Euskal Federazioa jarri diote izena, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hogei bandekin jarri dute martxan oraingoz, Eusko Jaurlaritzaren, Musikeneren eta Eresbilen laguntzarekin. Aritz Labrado federazioaren lehendakariak aurreratu duenez, bi egiteko nagusi izango dituzte: luze gabe, pandemiak banden eremuan utzitako egoera «desblokeatzea», eta, luzera begira, sor daitezkeen proiektuetan eragitea, «musika banden lana sustatu, duindu eta haien lanak duen ekarpen sozial, kultural eta pedagogikoa aitortzeko».
Izan ere, Labradoren esanetan, «inork ez du zaindu» musika banden eremua pandemia abiatu zenetik honako denboran. Gogora ekarri du lehen hiletan «kultura, oro har, mapatik desagertuta» egon zela, eta aipatu du apurka zenbait talde jardunera itzultzen hasi baziren ere musika bandek zaila izan dutela: «Badira martxotik itzuli ez direnak, eta azarotik berriz etenda daude asko». Azaldu du oro har banda gehienak herritarrez osaturiko taldeak direla eta «amateurren» izendapena egokitu izan zaiela, eta izendapen horrek azken hiletan ezinezko egin diela jardunera itzultzea— amateurrek euren jarduera «debekatuta» baitute azarotik—.
Labradoren esanetan, ordea, musika bandek badute «instituzionalizazio maila bat», beste talde amateur batzuetatik bereizteko —«udalekin elkarlanean aritzen dira; askotan udalaren lokaletan entseatzen dute; zuzendarienak lanpostuak izan daitezke...» —, eta, hala, aurreratu du eurentzat propio diseinatutako protokolo bat landu dutela, Jaurlaritzari aurkeztu diotena, «semiprofesional» gisako izendapen bat eskuratu eta jardunera lehenbailehen itzultzen saiatzeko.
Ez baita huskeria musika bandek Euskal Herriaren historian izan duten lekua, Labradoren ustetan. Haien esangura azpimarratzeko, hainbat datu eman ditu federazioaren aurkezpenean: Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 46 taldek eta 300 kidek baino gehiagok osatzen dute banden ehuna, eta, 2019an soilik, 600 saio egin zituzten eta milioi bat euro mugitu. Batik bat, banden antzinatasunean eta elkargune izaeran jarri du arreta: «Oro har, XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendean sortutako elkarteak dira. Izaera intergenerazionala izan dute beti; herrietako musikariak bildu izan dituzte, eta denboran zehar jende berria sartzen eta irteten joan da ordutik». Alde horretatik, «kohesio soziala bermatzen duten elkarteak» direla defendatu du Labradok: «Demokratizazioaren sinbolo ere badira bandak: herria bildu egiten da musikaren inguruan, kulturaren inguruan, herri izaera hori ere bermatzeko».
Orain artean udal banda hauek egin dute bat federazioarekin: Araiako, Laguardiako, Labastidako eta Laudioko udal bandek, Araban; Azpeitiako, Bergarako, Elgoibarko, Hernaniko, Legazpiko, Mutrikuko, Ordiziako, Urretxuko, Zumaiako eta Zumarragako udal bandek, Gipuzkoan, eta Areatzako, Getxoko, Leioako, Santurtziko eta Zornotzako udal bandek, Bizkaian. Bada, beren jarduera jarduera zabaltzea, haien lana «duintzea» eta instituzioekin bitartekari lana egitea ere izango du helburu federazio sortu berriak.
Azkenari lotuta, Aitziber Atorrasagasti Eusko Jaurlaritzako Kultura sustatzeko zuzendaria bat etorri da Labradoren esanekin, eta hiru hitz nabarmendu ditu: izaera, interlokuzioa eta ondarea. «Nor garen eta zer garen herri moduan, eta zer den gure kultura: hor gure bandek ere badute zer esana».
Ondarearen alde
Asmo nagusien artean jarri dute, halaber, musika bandek urteetan eratu duten ondarea berreskuratu eta babestea. Eresbil Musikaren Euskal Artxiboarekin elkarlanean ari dira horretarako, eta Pello Leiñena artxiboko zuzendariak aurreratu du datu base bat nahiko garatuta dutela. «Bandena herri bakoitzeko musika kultura bizia da, eta horrek balio oso handia dauka», nabarmendu du. Labradok aipatu duenez, partiturak, doinuak, dokumentazioa eta beste soilik ez, «ondare immateriala» berreskuratzea ere lehentasun izango dute: desagertuz joan diren bandak berriz martxan jartzea, esaterako. Bere kasua horixe izan da, hain justu: Zornotzako udal bandako zuzendaria da, zeina duela bi urte jarri zuten berriro martxan, urte luzez isilik egon ostean. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195301/sturgeonek-ez-zuen-urratu-ministroen-kodea.htm | Mundua | Sturgeonek ez zuen urratu Ministroen Kodea | Eskoziako Gobernuak ikerketa independentearen ondorioak argitaratu ditu. Toryek lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioa aurreratzea erabaki dute: bihar bozkatuko dute. | Sturgeonek ez zuen urratu Ministroen Kodea. Eskoziako Gobernuak ikerketa independentearen ondorioak argitaratu ditu. Toryek lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioa aurreratzea erabaki dute: bihar bozkatuko dute. | Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak lasaitua hartu du, James Hamilton ikertzaile independenteak ondorioztatu baitu agintariak ez zuela urratu Ministroen Kodea Alex Salmond gobernuburu ohiaren kontrako sexu-eraso salaketen auzian izandako jarreragatik.
Hamiltonen ondorioak erabakigarriak dira Eskoziako independentismoaren etorkizunarentzat, alde batera edo bestera egiteak eragin nabarmena izango baitzuen bigarren independentzia erreferenduma egiteko asmoan eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren hauteskundeetako arrakastan. Hala, krisi politiko erraldoi bilakatu beharrean, beste bide bat hartuko du eztabaidak, eta Sturgeonen alderdiak kezka pisutsurik gabe egingo dio aurre maiatzaren 6ko bozen kanpainari.
Eskoziako lehen ministroa pozik agertu da ikerketaren ondorioekin, eta oposizioko alderdiei eskatu die horiek errespetatzeko: «Frogetan oinarriturikoak dira, eta eztabaidarik gabekoak. Ofizialak eta behin betikoak ere bai. Prozesuan zintzotasunez aritu naiz, argi bainuen ez nuela urratu Ministroen Kodea». Ikerketa independentearen helburua zen argitzea Eskoziako lehen ministroak nola jardun zuen Salmonden kontrako sexu-eraso salaketen kudeaketan.
Sturgeonek hainbatetan esan du agintari ohiarekin 2018ko apirilaren 2an izandako bilkura SNPko buruzagi gisara izan zuela, eta ez Eskoziako gobernuburu bezala; horretan zegoen eztabaida, Ministroen Kodearen arabera grabatu egin behar baitira «kanpoko norbanakoekin» izandako hitzorduak, norekin biltzen den eta zertaz hitz egiten den jakinaraztearekin batera.
Egoera gehiago zaildu zuen Sturgeonek bilera horren eta beste hainbaten berri bi hilabete geroago eman ziolako funtzionarioen buruzagiari, unean bertan egin beharrean; eta, horrekin batera, publiko egin baitzen Eskoziako Parlamentuko diputatuei 2018ko martxoaren 29ko bilera aipatzea ahaztu zitzaiola.
2018ko apirileko hitzorduaz, Eskoziako lehen ministroak adierazi zuen uste zuela karguan haren aurrekoak bere dimisioaren berri emateko baliatuko zuela, baina Salmondek beti defendatu du «parte hartzaile guztiek aurrez» bazekitela bilkuraren arrazoia zein zen; hau da, haren kontrako sexu-eraso salaketez aritzea. Eskoziako gobernuburu izandakoak horri tiraka argudiatu du Sturgeonek gezurra esan zuela, eta, hortaz, Ministroen Kodea urratu zuela. Galderak sortu ziren bidean: zer zekien lehen ministroak auziaz, eta noiztik?
Ikerlari independentearen arabera, hitzorduak gobernuaren auzi bat lantzeko izan ziren, ez alderdiaren bat, baina ados agertu da lehen ministroarekin, horiek grabatzeak eragina izango zukeela konfidentzialtasunean eta prozesuak aurreiritzirik gabekoak izateko helburuan.
Hamiltonen lana Eskoziako lehen ministroak berak eskatu zuen, 2019ko urtarrilean, auzitegien ebazpen baten ostean gobernuak aitortu baitzuen Salmonden kontrako sexu-eraso salaketen barne ikerketa legez kanpokoa izan zela. Orduan izendatu zuten Hamilton aholkulari berezi —kargu bera eman zion Galesko Gobernuak—, eta, bi urteko lanaren ostean, Irlandako Errepublikako Fiskaltzaren buruzagi izandakoak ebatzi du ez zela kodearen urraketarik izan.
Ikerlariak dio Sturgeonek ez zuela «gertakarien narratiba osoa eman», baina hori ez zela berariazkoa izan, «froga guztiak biltzeko hutsegite bat» baizik. Ministroen Kodea ez errespetatzeko, balizko gezurrak edo urraketak «nahita egindakoak» izan behar dira.
Errugabea dela ebatzi duen arren, Hamiltonek argi utzi du Eskoziako lehen ministroaren eta gobernuaren kudeaketa ez dela egokia izan. Dena den, gaurko ondorioak jakinda, Eskoziako Alderdi Kontserbadoreak aurkeztuko duen konfiantza mozioak ez du arrakastarako aukerarik izango, Sturgeonek Eskoziako Alderdi Berdearen babesa jasoko baitu; berez, etzi ziren bozkatzekoak, baina azkenean bihar egingo dute, azken orduko aldaketarik ezean.
Egun berean, parlamentuko ikerketa batzordeak auzi berari buruzko bere ondorioen txostena argitaratuko du, baina Erresuma Batuko hedabideek iragan astean filtratu zuten horren edukia: diputatuek ondorioztatu dute Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela, baina ez dute zehaztu Ministroen Kodea urratu ote zuen.
Oposizioko alderdiek urteak daramatzate lehen ministroa agintetik botatzeko edo ahultzeko arrazoien bila, baina orain arte ez dira gai izan hura pixka bat bada ere kezkatzeko. Asteotako gertakariek, baina, atea ireki diete hori egiteko, mugimendu independentista eta SNP bitan zatitzeko arriskuan baitaude, hain justu, alderdia aspaldidaniko garairik hoberenean dagoen honetan.
Bigarren galdeketa, 2023a amaitu aurretik
Hamiltonen ikerketaren ondorioak argitaratu aurretik, Eskoziako Gobernuak bigarren independentzia erreferendumaren xehetasunei buruzko lege proiektua egin du publiko, eta horretan dio 2023a amaitu aurretik egin nahi duela bigarren independentzia erreferenduma. Halere, argi uzten du parlamentuari egokituko zaiola data zehatza erabakitzea, betiere galdeketa «osasun krisi publikoa» amaitu ondoren egiteko.
Dataren inguruko zehaztapenak emateaz gain, gobernuak jakinarazi du hitzordu horri begirako galdera 2014ko erreferendumaren berbera izatea nahi duela: Eskoziak herrialde independentea izan behar al luke?. SNPk uste du esaldia «ulergarria» dela, eta, hortaz, baliagarria, baina oraingoan ere hauteskunde batzordeari egokituko litzaioke horretaz erabakitzea. Boto emaileez, 16 urtetik gorakoek, atzerritarrek eta errefuxiatuek izango lukete iritzia emateko aukera.
Lege proiektua argitaratu eta berehala, Mike Russell Eskoziako Konstituzio Harremanetarako ministroak adierazi du gobernuaren lehentasuna «pandemiari aurre egitea eta herrialdea seguru egotea» izango dela; izan ere, SNPk kritikak jaso ditu oposiziotik galdeketari buruzko testua argitaratzeagatik, egungo «lehentasuna koronabirusak izan behar» duela argudiatuta.
Toryen iritziz, «zentzurik gabeko hutsegite bat da», eta, liberal-demokraten ustetan, testua «zakarrontzira bota beharrekoa» da. Eskoziako Alderdi Berdeak, berriz, adierazi du bozei begirako programan txertatuko dutela hori babestea. Itxura guztien arabera, parlamentuak lege proiektu hori onartuko balu, auzitara eramango lukete.
Datorren maiatzaren 6an egingo dituzte hauteskundeak eta, inkesten arabera, SNPk gehiengo osoa jasoko luke, gutxigatik bada ere; independentisten kopuruak gora egingo luke ekologistek ere ordezkari gehiago izango lituzketelako. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195331/hamar-pertsona-hil-dituzte-coloradoko-saltoki-batean.htm | Mundua | Hamar pertsona hil dituzte Coloradoko saltoki batean | Gizon bat atxilotu dute, hainbat orduko tiroketaren ondoren. Bigarren sarraskia da astebetean. | Hamar pertsona hil dituzte Coloradoko saltoki batean. Gizon bat atxilotu dute, hainbat orduko tiroketaren ondoren. Bigarren sarraskia da astebetean. | Duela astebete zortzi pertsona hil zituzten AEBetako Atlanta hiriko hiru masaje etxetan; horietatik zazpi, emakumezkoak. Bart beste tiroketa bat gertatu da, oraingoan Boulderren, Coloradon. Gizon batek hamar pertsona hil ditu, tiroz, saltoki batean.
Hainbat herritarrek zuzenean kontatu dute gertatutakoa sare sozialetan. Bideo horietako batean, gorpuak ikusten dira lurrean, tiratzailea oraindik saltokiaren barruan dagoela, eta, une batean, tiro hotsak entzuten dira.
Polizia heldu da azkenean saltokira, eta, hainbat orduko tirabira baten ondotik, zauriturik atxilotu dute ustezko tiratzailea.
Boulderko Poliziako buru Maris Heroldek prentsaurreko batean esan duenez, susmagarria erietxera eraman dute. Hildakoen artean polizia bat dagoela baieztatu dute. 51 urte zituen.
Martxoaren 12an, Coloradoko epaile batek blokeatu egin zuen hango estatuak erabakitako legea, eraso fusilak saltzea bi urtez debekatzekoa. Hainbat iturriren arabera, tiratzaileak AR-15 moduko fusil bat erabili du.
Boulderrek AEBetako Kongresuan duen ordezkari demokrata Joe Negusek agiri bat plazaratu du, eta honako hau esan: «Denak dauka muga bat». Negusek eskatu du armen salmenta arautzeko. «Duela 21 urte, Douglas konderriko ikasle gaztea nintzenean, Coloradoko biztanle askorekin bat egin nuen Columbine institutuko sarraski ikaragarriaren biktimen alde negar egiteko», esan zuen, eta gogoratu du ikastetxe hura bere eskolatik hamar minutura zegoela. Inguru horretan hainbat tiroketa gertatu dira: larrienak Columbinen, non 13 pertsona hil zituzten; eta Aurorako zinema batean, 2012an, beste hamabi. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195332/obus-bat-leherrarazi-dute-galdakaon.htm | Gizartea | Obus bat leherrarazi dute Galdakaon | Langile batzuek topatu dute 40 zentimetroko lehergailua, obra batzuetan. | Obus bat leherrarazi dute Galdakaon. Langile batzuek topatu dute 40 zentimetroko lehergailua, obra batzuetan. | Lehergailuak indargabetzeko protokoloa martxan jarri du Ertzaintzak goizean Galdakaon (Bizkaia), han egiten ari diren lan batzuetan 40 zentimetroko obus bat topatu baitute. Ertzaintzak leherrarazi egin du obusa, baina, lekuan besteren bat ote dagoen ikertu arte, itxita edukiko dute ingurua.
Txomin Egileor kalean aurkitu dute obusa, langile batzuek. Segurtasun Sailak adierazi du litekeena dela 36ko gerrakoa izatea.
Ertzaintzak emaniko informazioaren arabera, obusak 100 milimetroko kalibrea zuen, 464 milimetro luze zen, eta 15,5 kilo pisatzen zuen. Lehergai gisa, 1,5 kilo trilita zuen, eta bazuen eztanda egiteko pizgailua. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195333/beasain-lazkao-eta-ordizia-artean-egingo-dute-aurtengo-kilometroak.htm | Gizartea | Beasain, Lazkao eta Ordizia artean egingo dute aurtengo Kilometroak | Urriaren 3an egingo dute jaia, Andramendi, San Benito eta Jakintza ikastolek antolatuta. | Beasain, Lazkao eta Ordizia artean egingo dute aurtengo Kilometroak. Urriaren 3an egingo dute jaia, Andramendi, San Benito eta Jakintza ikastolek antolatuta. | Ikastolen Elkarteak gaur goizean jakinarazi duenez, Gipuzkoako ikastolen aldeko aurtengo Kilometroak jaia Goierrin egingo dute, Beasain, Lazkao eta Ordizia artean, urriaren 3an. Batera, bagara, bat gara izango da aurtengo edizioaren leloa, eta Ordiziako Jakintza, Beasaingo Andramendi eta Lazkaoko San Benito ikastolak izango dira antolatzaileak.
Nekane Artola Kilometroak Kultur Elkarteko lehendakariak azaldu duenez, ez dira «ospakizun erraldoietarako garaiak», eta, beraz, «egoeraren araberako» Kilometroak antolatuko dituzte: «Aurtengo Kilometroak antolatzeko garaian garbi izan dugu Gipuzkoako Ikastola guztien ekarpena, parte hartzea eta babesa ezinbestekoa izango dela. Egoera berezi honi aurre egiteko modu bakarra dela iruditzen baitzaigu».
Nolabait, sorburura itzuliko da Kilometroak. Izan ere, lehen edizioa Beasainen eta Lazkaon egin zuten, 1977an, eta 45. jaia izango da aurtengoa.
Kilometroak festaren aro berriko lehen ekitaldia izan behar zuen iazkoak. Ezberdina izan behar zuen ekitaldiak, eta COVID-19aren izurriak baldintzatuta, astebeteko egitaraua egin zuten Villabona-Amasan eta Zizurkilen. Pandemiari aurre egiteko neurriak direla eta, ikastolen aldeko gainerako jaiak bertan behera utzi zituzten iaz, baina, horien partez, Ikastolak herriari izeneko ekitaldia egin zuten azaroaren 13an, Donostiako Kursaal jauregian.
«Kilometroen eredu berriak egoera honekin topo egin du, eta ezin izan dugu guk nahiko genukeen modu eta erritmoan garatu, baina eredu berri honetarako azpimarratu izan ditugun premisak baliagarri izan zaizkigu egoera honetara egokitzeko», azaldu du Artolak: «Izan ere, jaiaren tamaina egokitu, parte hartzea sustatu eta Gipuzkoako Ikastolen konpromisoa lantzeko aukera eman digu egoerak».
Eredu horren aldaketaz eta, ezinbestean, izurriak ezarritako baldintzez mintzatu da Artola: «Historikoki Ikastolen jaiak plaza erraldoiak izan dira euskarari eta euskal kulturari eskaintzeko. Aurtengoa desberdina izango da. Euskarari eta euskal kulturari tokia emango diegu, noski, baina baita gure arteko elkarlanari eta parte hartzeari ere». Horretarako, zenbait ekinbide nazional jarri dituzte abian: Euskal Herriko ikastoletan barrena dabilen «Liburu Ibiltaria» eta 14-16 urte bitarteko gazteentzako komiki lehiaketa.
Artolaren esanetan, aurtengoa ez da «ikasturte erraza» hezkuntza arloan, baina agindu du dauzkaten baliabide guztiak jarri dituztela «ahalik eta modurik egokienean» aurtengoari aurre egiteko: «Elkar zaintzeko urtea da, elkarrekin egotekoa, elkarri babesa eman eta denok batera norabide berean eustekoa».
Batasuna ikur
Leloari buruzko azalpenak ere eman ditu Artolak: «Batera, Gipuzkoako ikastolek elkarrekin antolatua izango delako. Ikastolen batasuna adierazten du, eta ez soilik Gipuzkoakoena, baizik eta baita Euskal Herri osokoena ere. Bagara, «izatearen aldarrikapena» da, eta «batasunaren ezinbestekotasuna» ere adierazten du: «Batera, bagara; bestela, ez gara». Azkenik, bat gara: «Gure izatearen osotasuna eta zatiezintasuna adierazten du. Herri bat gara, euskara gara, komunitate bat gara, Euskal Herri osorako hezkuntza proiektu bat gara». |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195334/salmonden-auzian-kontraesanezko-jarrera-eduki-izana-egotzi-diote-sturgeoni.htm | Mundua | Salmonden auzian "kontraesanezko" jarrera eduki izana egotzi diote Sturgeoni | Eskoziako Parlamentuko batzordeak ondorioen txostena aurkeztu du. Batzordea osatzen duten bederatzi kideetatik lauk bozkatu dute aurka, eta bostek alde. | Salmonden auzian "kontraesanezko" jarrera eduki izana egotzi diote Sturgeoni. Eskoziako Parlamentuko batzordeak ondorioen txostena aurkeztu du. Batzordea osatzen duten bederatzi kideetatik lauk bozkatu dute aurka, eta bostek alde. | Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela ondorioztatu du bederatzi kideko batzorde berezi batek osatutako txostenak. Alex Salmond lehen ministro ohiaren kontrako sexu eraso salaketak kudeatzeko izan zuen modua aztertu du batzordeak, eta, txostenean jasotakoaren arabera, «zail» da pentsatzea Sturgeon ez zegoela Salmonden «ustezko jokabideen jakitun» 2017ko azaroaren aurretik.
Dokumentuan, diputatuek lehen ministroari egozten diote Salmondekin izandako bilerei buruzko idatzietan datu zehatzik ez ematea, eta batzordeari «gezurra» esatea. Kezka ere agertu dute batzordeko kideek, lehen ministroak Salmonden jarreraren jakitun zegoela jakinarazteko hartu zuen denboraren inguruan.
Dokumentuak jasotzen dituen ondorioak gaur aurkeztu dituzte, baina joan den astean jakinarazi zituzten, filtrazio baten bidez. Ordu hartan gogor kritikatu zuen filtrazioa lehen ministroaren lantaldeak, eta salatu «aukeratua eta alderdikoia» izan zela.
Txostenak jasotzen dituen ondorioak baztertu egin dituzte batzordeko lau kidek, SNPkoak guztiak, eta alde bozkatu dute beste bostek: bi kontserbadoreek, laboristak, liberal demokratak eta independenteak. Orain, hurrena parlamentuko konfiantza mozioari egin beharko dio aurre Eskoziako lehen ministroak. Alde horretatik, bere alde du atzo James Hamilton ikertzaile independenteak aurkeztutako txostena, zeinean zehazten den gobernuburuak ez zuela urratu Ministroen Kodea Alex Salmond gobernuburu ohiaren kontrako sexu-eraso salaketen auzian izandako jarreragatik.
Iragan urtearen hasieran, Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Salmond errugabea zela sexu erasoen kargu guztietan, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuen gobernua, barne ikerketaren kudeaketa legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195335/hizkuntza-politika-laquohitzarturik-eta-eraginkorrik-ez-izatearaquo-gaitzetsi-du-euskara-geroan-elkarteak.htm | Gizartea | Hizkuntza politika «hitzarturik eta eraginkorrik ez izatea» gaitzetsi du Euskara Geroan elkarteak | Ipar Euskal Herriko eskola elebidunak oren parekotasunetik «urrun» direla salatu dute agiri batean, eta sail elebidunaren «garapena murriztea» leporatu diote Frantziako Hezkuntza ministerioari. Martxoaren 25eko EEPren biltzar nagusian gaia defendatzera deitu dituzte hautetsiak. | Hizkuntza politika «hitzarturik eta eraginkorrik ez izatea» gaitzetsi du Euskara Geroan elkarteak. Ipar Euskal Herriko eskola elebidunak oren parekotasunetik «urrun» direla salatu dute agiri batean, eta sail elebidunaren «garapena murriztea» leporatu diote Frantziako Hezkuntza ministerioari. Martxoaren 25eko EEPren biltzar nagusian gaia defendatzera deitu dituzte hautetsiak. | Euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren egoeraz kezka agertu du Euskara Geroan elkarteak. Ipar Euskal Herriko bigarren mailako ikastetxe publiko eta pribatu giristinoetan euskaraz irakasten duten irakasleek osatzen dute elkartea, eta iazko irailetik euskarazko irakaskuntzak duen egoeraz azterketa egin dute agiri batean. Sail elebidunean bai ikasleak eta bai euskaraz emanak diren ikasgaiak emendatu badira ere, legez onartua den oren parekotasunetik «urrun» egotea deitoratu dute, eta lizeoetako erreformaren «kalteak» nabarmendu dituzte. Halaber, Frantziako Hezkuntzaren «nahikari politiko falta» salatu dute. Akademia ikuskariak euskarazko irakaskuntzari atxikiak izan behar ziren bi irakasle postu ezeztatu berri dituela salatu dute. Martxoaren 25eko EEP Euskararen Erakunde Publikoko biltzar nagusian aipatuko dute gaia. Euskaraz irakasle postuak «kartsuki» defendatzeko eskatu diete hautetsiei; eskaera bera egin du Euskal Konfederazioak ere.
Oren parekotasunean oinarritzen da sail elebiduna Ipar Euskal Herrian; euskaraz eta frantsesez, oren kopuru bera izan behar dute berez ikasleek. Lehen mailako eskoletan oro har kausitzen dute helburua, baina kolegio eta lizeoetan, ez. Bigarren mailako irakasleen hitzetan, Ipar Euskal Herriko bi kolegio baizik ez dira oren parekotasunera hurbiltzen, eta, gainerakoetan, hizkuntzak ez diren ikasgaiak euskaraz egiteko gero eta «tentsio» handiagoa nabari dute, ikastetxeen ordu kopuru orokorretik diruztatuak baitira. Era berean, euskara ikasi nahi duten irakasleei EEPk proposatzen dizkien prestakuntzak mugatzea leporatu diote akademia ikuskariari.
Funtsean, hizkuntza politika hitzarturik eta eraginkorrik ez izatea da arazoa, Euskara Geroan elkartearen iritziz. Euskarazko irakaskuntzaren garapena «brikolatua» eta ikastetxeen araberako dela deitoratu dute. «Sail elebidunaren funtzionamendua argitzeko eta balorizatzeko hizkuntz politika koordinaturik ez da existitzen oraindik».
Azkenik, Lizeoko Erreformak sail elebiduna «desegituratu» duela erran dute. Ondorioa: ikasleen abandonatze tasa emendatu da. «Argi da opzioak konkurrentzian emateak eta euskararen balorizatze eskasak ez dituztela ikasleak elebidun sailetara erakartzen lizeoetan. Gure indarrak segitzen ditugu geletan ikasleek euskarazko kalitatezko erakaspena ukan dezaten, baina ez dugu hiztun osoen formatzen lortuko baldintzak ez badira betetzen». Oren parekotasuna, lizeoetako sail elebidunen zinezko aitortza eta euskara hautazko ikasgai gisa balioztatzea eskatu dituzte.
«Aitzakia administratiboen gainetik»
Azken berria agiria idazten ari zirela jakin dute Euskara Geroan elkarteko irakasleek: heldu den ikasturtean euskaraz irakasteko atxikiak ziren bi postu ezeztatu ditu akademia ikuskariak, bi kolegiotan. «Ez da erabaki arina. Ikasleen euskara mailak erakusten du euskara erabiltzeko espazio gehiago behar dutela haien maila sendotzeko. Blokeatze horiek ikasleen ikastetxeetako administrazio kontseiluen eta elebidunean ari diren irakasleen mespretxua erakusten dute».
Akademia ikuskariaren gainetik, errektoreak du azken hitza. Horregatik, martxoaren 25ean iraganen den EEPko biltzar nagusian postu horiek «kartsuki» defendatzera deitu dituzte hautetsiak. «Emanak izanen zaizkien aitzaki administratiboen gainetik haien determinazioan sinetsi nahi dugu».
Eskaera bera egin du Euskal Konfederazioak ere: «EEPko hautetsiak deitzen ditu premiazko gai horretaz jabetzera. Administrazioaren oztopoen parean, makina erraldoia den erakundearen barne arrazoietatik at, Hezkunde Nazionalak erakusten duen kontrako nahikeriaren aurrean, baitezpada garatu behar duen euskararen irakaskuntza defendatu eta lehenetsi behar da». |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195336/gazteen-emantzipazioari-bide-emateko-proposamenak-bildu-ditu-ernaik.htm | Gizartea | Gazteen emantzipazioari bide emateko proposamenak bildu ditu Ernaik | 'Gazteok non? Etxebizitza eta gazte emantzipaziorako proposamen bat' izeneko dokumentua aurkeztu du Eusko Legebiltzarraren eta Nafarroako Parlamentuaren aurrean. | Gazteen emantzipazioari bide emateko proposamenak bildu ditu Ernaik. 'Gazteok non? Etxebizitza eta gazte emantzipaziorako proposamen bat' izeneko dokumentua aurkeztu du Eusko Legebiltzarraren eta Nafarroako Parlamentuaren aurrean. | Gazteek etxebizitza bat eskuratzeko dituzten zailtasunez ohartarazi eta oztopo horiek samurtzeko, etxebizitzaren arloko zortzi proposamen egin ditu Ernai gazte antolakundeak. Besteak beste, eskatu dute, etxebizitza eskubide subjektibo gisa onartzeaz gain, hori ezartzeko «neurri zehatzak» hartzeko, etxegabetzeak gelditzeko, gazteon emantzipazioari bide emateko «politika eraginkorrak eta neurri ausartak» ezartzeko eta parke publikoa handitzeko. Era berean, alokairuaren prezioa mugatzeko neurriak «berehala» hartzea nahi du Ernaik, «merkatua mugatzeko ezinbesteko tresna» gisa, eta okupazioa «despenalizatzea».
Zifra zehatzak ere proposatu ditu: alokairua ordaindu ahal izateko gazteentzako diru laguntzak ematea, eta gazte batek, gehienez, bere diru sarreren %15 bideratzea alokairua pagatzera. Azkenik, «bestelako etxebizitza eredu edo proiektuak» sustatzeko beharra azpimarratu du, “bizi eredu komunitarioa oinarri».
Gazteok non? Etxebizitza eta gazte emantzipaziorako proposamen bat izeneko dokumentuan jaso ditu neurriok Ernaik, eta atzo aurkeztu zuten txostena, Gasteizen eta Iruñean. «Gure xedea da hurrengo urteetan erdigunean egongo diren gakoak ondo identifikatu eta kokatzea, eta horiek lantzeko lehenengo oinarriak jartzea», azaldu dutenez.
Antolakundearen arabera, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Gobernuak eskubide subjektibotzat jo dute etxebizitza, baina, «behar edo eskubide gisa definitzen» bada ere, Euskal Herrian behar hori asetzea «jabego pribatuarekin loturan» irudikatzen dela uste du: «Eskuragarriagoa da etxebizitza bat jabetzan izatea alokairuan bizitzea baino». Horren ondorioa da «jabetzaren kultura nagusitzen» ari dela Euskal Herrian, «alokairuzko parkea txikia eta prezioen gorakada handia izanik, merkatuaren logikak etxebizitza jabetzan eskuratzearen aukera indartzen duelako».
Gazteek etxebizitza baterako duten sarbidearen diagnostiko gordina egin du Ernaik, datu batzuk gogora ekarrita: Gazteen Euskal Behatokiaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan alokairuan emantzipatutako 18-34 urte bitarteko gazteek, batez beste, 615 euroko errenta ordaintzen dute, eta, beraz, gazteen hamarretik ia lau (%38) «gehiegizko esfortzu ekonomikoko egoeran» bizi dira, euren diru sarreren %40 baino gehiago errenta ordaintzera bideratuta. Nafarroako Gazteriaren Kontseiluaren datuen arabera, 16-29 urte arteko gazteen artean, soldataren %45 baino gehiago etxebizitza pagatzera bideratu behar dute: «Datuak ikusita, gazteok alokairuaren errenta ordaindu ahal izateko dugun zailtasuna agerikoa da».
Horrek eragin zuzena du emantzipazioaren adinean: txostenean jaso dutenez, horretarako batez besteko adina 30 urtekoa da Hego Euskal Herrian, eta 23koa Iparraldean. «Hego Euskal Herriko emantzipatzeko batez besteko adina, Europakoarekin alderatuz, oso altua da, 26 urteren bueltan kokatzen baita», ondorioztatu du Ernaik: «Hego Euskal Herrian, gazteon emantzipazio berantiarra aspaldiko fenomenoa da, eta azken urteotan areagotu besterik ez da egin».
«Prekarizazio prozesua»
Alokairuen salneurriaz harago, etxebizitza bat eskuratzeko zailtasunak «prekarizazio prozesuarekin» lotu ditu ditu Ernaik: “Batetik, enpleguan esplotazioa zorroztu dute, eta prekarizazio modu berriek langileria osoa mehatxatzen dute, gazteria neurri prekarizatzaileak inposatzeko lehen katebegi bezala erabiltzen dutelarik». Horren adibide gisa aipatu dituzte «miseriazko» soldatak, kontraturik eza, praktika kontratuak, azpikontratazioa, edota autonomo faltsuen egoera. Bestetik, gogorarazi dute gazteen formazio eta ikasketa zikloa luzatu dela: «Ikasiz gero etorkizun hobea izango dugula sinestarazi nahi izan digutelako». |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195337/azpeitia-bi-harribitxiren-artean-loiolatik-burdinbidearen-euskal-museora.htm | albisteak | Azpeitia bi harribitxiren artean, Loiolatik Burdinbidearen Euskal Museora | Egun bakar batean eta patxada handiz egiteko moduko jarduerak dira Loiolako santutegia bisitatzea basilika barroko ikusgarria eta Loiolako San Ignazioren jaiotetxea ikusiz, iraganera bidaiatzea lurrun-tren batean Burdinbidearen Euskal Museoan, Urolako bide berdean paseatzea eta Azpeitiko herrigune historikoan barrena lasai-lasai ibiltzea. Slow turismoa, inspiratzailea, etxe ondoan, Azpeitian. | Azpeitia bi harribitxiren artean, Loiolatik Burdinbidearen Euskal Museora. Egun bakar batean eta patxada handiz egiteko moduko jarduerak dira Loiolako santutegia bisitatzea basilika barroko ikusgarria eta Loiolako San Ignazioren jaiotetxea ikusiz, iraganera bidaiatzea lurrun-tren batean Burdinbidearen Euskal Museoan, Urolako bide berdean paseatzea eta Azpeitiko herrigune historikoan barrena lasai-lasai ibiltzea. Slow turismoa, inspiratzailea, etxe ondoan, Azpeitian. | Goizean
Loiolako santutegian hasiko dugu eguna. Nor bere ibilgailuan joanez gero, autoa Santutegiaren inguruan dauden lau aparkalekuetako batean aparkatzea gomendatzen dugu; egun osoan utz daiteke bertan, doan. Garraio publikoa hautatzen dutenentzat, Lurraldebuseko honako autobus-linea hauek geldialdia egiten dute Santutegian: Donostiakoak (UK01 linea), Zumaia-Zumarragakoak (UK06), Zarauzkoak (UK03) eta Eibarkoak (UK05).
Erromako zatitxo bat Euskadira ekarri izan balute bezala da Loiola; sentsazio hori sortzen zaigu barruan gelditu eta kupula zirkularreko basilika ikusgarriari begira jartzen garenean; italiar batek diseinatutakoa da, nola bestela: Carlo Fontana ospetsuak. Monumentugune ikusgarri hau Jesusen Konpainiaren sortzailearen omenez eraiki zen, San Ignazio Loiolakoaren omenez, eta gunearen barruan dago, erlikia moduan gordeta, 1491. urtean San Ignazio jaio zen etxea: Loiolako dorretxea edo Etxe Santua. Autogidatutako sistema baten bitartez egin daiteke bisitaldia, hainbat hizkuntzatan; bisitan, etxeko hainbat egoitza ikus daitezke, San Ignazioren familiaren bizimodua nolakoa zen jakiteko, eta eraikinaren goiko solairuan dagoen Bihurketaren Kaperan bukatzen da. Puntu horretara erromesaldiak egiten dira, eta mundu osoko jesuiten eta ignaziotar komunitateentzat ezinbestean bisitatu beharreko tokia da.
Santutegiaren pare-parean dauden lorategiak ere aisialdirako aukera oso ona dira, historiaren, erlijioaren eta kulturaren alderdietan hainbeste sakondu nahi ez dutenentzat. Loiolan gustu eta interes guztietarako aukerak daude.
Bisitaldia egin ostean eta/edo Loiolako berdeguneetan atseden hartu ondoren (gutxi gorabehera bi ordu), paseo atsegin bat eginez Azpeitiko herrigunera joango gara; 1,5 kilometroko bidea Urolako bide berde jendetsutik egin daiteke, edo Loiolako hiribide dotoretik. Hiribide horretan, arratsaldeko Burdinbidearen Euskal Museoko plana baino lehen, kaleetan barrena paseatzeko aukera izango dugu, hainbat monumentu bisitatu (hala nola Soreasuko San Sebastian eliza edo Basazabal jauregia), pintxoak edo menu on-on bat jan alde zaharrean dauden taberna, jatetxe edo terrazetako batean, edo bertako produktuak eta artisauen produktuak erosi, esaterako, Egaña gozodendako pasteltxoak (Inazio tradizionalak dastatu beharrekoak dira).
Arratsaldean
Azpeitiko Burdinbidearen Euskal Museoa. Gai horri buruzko Estatuko museo hoberenetako bat da; benetako lurrun-lokomotor batek tiratutako tren batean bidaiatzea bizi beharreko esperientzia bat da, eta lokomotorren eta tren-makinen erakusketa ikusgarria euskal industria-ondare itzelaren harribitxia da. Museoa Azpeitiko Urolako trenaren geltoki zaharreko instalazioetan kokatuta dago, eta hori ikusteko soilik merezi du inguru honetara etortzea, baina plan osatuago baten osagarri baldin bada, are hobeto.
Bi ordu inguru beharko ditugu Museoa ikusteko, lurrun-treneko bisitaldi eta guzti; horren ondoren, Loiolara itzuliko gara, goizean autoa aparkatu dugun tokira. Nekatuta baldin bagaude, garraio publikoa har dezakegu tarte hori egiteko. Azpeititik hegoalderantz doazen hiru lineei esker, nahiko maiz har dezakegu autobus bat.
Bisitaldi gidatuak egiteko:
- Ondarez: ondarez@loiola.eus Telefonoa: 616 924 561
- Bask Alive: baskalive@euskotour.com Telefonoa: 674 31 47 43
- Menditxik: info@menditxik.com Telefonoa: 616 85 81 26
Loiolako Santutegia.BASQUETOUR
Non lo egin
Non jan
Inguruan egin daitezken beste jarduera batzuk:
- Azkoitia herria bisitatzea (3 km eskasera); monumentu multzo izendatuta dago
- Mendi-ibiliak Izarraitzen / Urolako Bide Berdearen ibilbidea egin
- Road trip autoz Urola bailaran, herri txikiak ezagututa: Beizama, Errezil, Aizarna, Aizarnazabal eta Zestoa.
Informazio gehiago nahi izanez gero:
Azpeitia
Loiolako santutegia
Burdinbidearen Euskal Museoa
Urola Turismo
Loiolako turismo-bulegoa: Loiolako Santutegia / 943 15 18 78 |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195338/kutsatzeen-kurba-gora-doa-beste-553-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Kutsatzeen kurba gora doa: beste 553 positibo atzeman dituzte | Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan egin dute gora kasuek, eta positibo tasa %4,6 da. 43 positibo detektatu dituzte Deustuko gimnasio batean, eta dozena bat Bilboko epaitegietan. | Kutsatzeen kurba gora doa: beste 553 positibo atzeman dituzte. Hego Euskal Herriko lau lurraldeetan egin dute gora kasuek, eta positibo tasa %4,6 da. 43 positibo detektatu dituzte Deustuko gimnasio batean, eta dozena bat Bilboko epaitegietan. | Oldartuta dago oraindik birusa Hego Euskal Herrian, goranzko fase batean sartuta. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako azken datuen arabera, atzo 11.878 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik 553 izan ziren positiboak: proba guztien %4,6. Lurralde guztietan egin dute gora kutsatzeek: Araban atzeman dituzte positibo gutxien; zehazki 110 kasu zenbatu baitituzte; Gipuzkoan, 114 izan dira positiboak; Nafarroan ere gora egin dute positiboek, 118 kasu atzemanda, eta Bizkaian, berriz, 206 positibo zenbatu dituzte.
Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 56 pertsona erietxeratu zituzten gaitzarengatik Hego Euskal Herriko erietxeetan. Martxoaren 5etik izan den ospitaleratu kopururik handiena da hori. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 404 lagun daude ospitaleetan. Zehazki, ospitaleratutako pazienteetako 306 gela arruntetan daude, eta 98 Hegoaldeko ZIUetan.
Gainera, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bi agerraldiren berri eman du. Jakinarazi du Bilboko Deustu auzoko Altafit gimnasioan 43 positibo atzeman dituztela, eta beste hamabi Bilboko epaitegietan. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195339/emak-ez-du-behin-betiko-baztertu-astrazenecaren-txertoaren-eta-odolbildu-arriskuaren-arteko-erlazioa.htm | Gizartea | EMAk ez du «behin betiko» baztertu AstraZenecaren txertoaren eta odolbildu arriskuaren arteko erlazioa | Erakundeko zuzendari Emer Cookek esan du ezin dela guztiz alboratu txerto hori egon daitekeenik gertatu diren zenbait «odolbildu kasu arraroren» atzean, baina «segurua eta eraginkorra» dela. | EMAk ez du «behin betiko» baztertu AstraZenecaren txertoaren eta odolbildu arriskuaren arteko erlazioa. Erakundeko zuzendari Emer Cookek esan du ezin dela guztiz alboratu txerto hori egon daitekeenik gertatu diren zenbait «odolbildu kasu arraroren» atzean, baina «segurua eta eraginkorra» dela. | EMA Sendagaien Europako Agentziak beste goiburu bat eman du gaur, eta zaildu egingo du guztiz uxatzea AstraZeneca botika konpainiak COVID-19aren kontra immunizatuta egoteko garatu duen txertoaren gaineko zalantzak; erakundeko zuzendari Emer Cookek esan du ezin dela «behin betiko» baztertu txerto horren eta odolbilduak izateko arriskuaren arteko erlazioa. Lehengo astean, Europako herrialde ugarik bertan behera utzi zituzten txerto horiekin egindako txertaketak, eta Euskal Herrian ere etenda egon zen, adibidez, txertaketa; Ipar Euskal Herrian, asteburuan hasi ziren berriro jartzen, eta Hegoaldean, berriz, bihar dira martxan jartzekoak.
Lehengo astean, txertaketak eten egin zituzten hainbat herrialdetan, txerto hori hainbat odolbildu kasurekin lotu baitzuten. Gaur Cookek esan du, egin dituzten azterketetan oinarrituta, ezin dela guztiz «baztertu» odolbilduen eta txertoaren arteko lotura; zehazki esan du ezin dutela erabat alboratu «odolbildu kasu arraro» batzuen atzean egon daitekeelako susmoa. «Ikerketa gehigarri bat egin beharko dugu», adierazi du. Erakunde horretako zuzendariak Europako Parlamentuaren Osasun Publikoaren Batzordean eman du mezu hori, eta adierazi du duda horien gaineko informazioa eman behar dela; osasun sistemek arrisku horien berri izan behar dute, eta txertoaren inguruko argibideak dakartzan prospektuan ere zehaztu egin behar dira.
Esan du, hala ere, txertoa «segurua eta eraginkorra» dela, osasun arazo horiek agertzeko arriskua oso apala dela onartuta. Europako Batasunean onartuta dauden gainerako txertoen inguruan ere halako arriskuak atzemateko azterketak egiten ari direla nabarmendu du, baina oraindik ez dutela deus arrarorik ikusi. Adierazi du tankera horretako ikerketak ezinbestekoak direla «gardentasuna» bermatze aldera. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195340/txibite-uda-hasierarako-espero-dugu-txertatuta-egotea-herritarren-40tik-gora-eta-uda-bukaerarako-70.htm | Gizartea | Txibite: «Uda hasierarako, espero dugu txertatuta egotea herritarren %40tik gora, eta uda bukaerarako, %70» | Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du «oraingoz» ez dutela planteatu tabernen barnealdea ixtea | Txibite: «Uda hasierarako, espero dugu txertatuta egotea herritarren %40tik gora, eta uda bukaerarako, %70». Nafarroako Gobernuko lehendakariak esan du «oraingoz» ez dutela planteatu tabernen barnealdea ixtea | COVID-19aren aurkako txertaketa prozesua bizkortzeko «prest» dagoela esan du Maria Txibitek, Nafarroako Gobernuko lehendakariak: «Txertoen hornidurak huts egiten ez badu, hasieratik esan dugu Nafarroak badituela beharrezko baliabide materialak eta pertsonalak txertaketaren erritmoa bizkortzeko». Zehazki, gobernuaren kronogramaren arabera, herritarren erdiek txertoa hartzea eta talde immunitatea «uda bukaerarako» bermatuko litzateke: «Gure datuen arabera, herritarren %40 eta %60 artean txertatuta egonen dira uda hasierarako, eta %70, berriz, uda amaitzerako».
Lehendakariak zehaztu du, halaber, txertoen hornidurak baldintzatuko duela erritmo hori: «Iristen zaizkigun dosien menpe gaude, baina, hornidurak huts egiten ez badu, helburuak beteko ditugu».
Hego Euskal Herrian, gaur hasi dira AstraZenecaren txertoa berriz erabiltzen, iragan asteko etenaldiaren ostean. «Ikerketa zientifikoek frogatu dute AstraZenecaren txertoa segurua dela; zero arriskua ez da existitzen, ez txerto honekin ez beste ezein sendagairekin, baina honako hau txerto eraginkorra da, eta txertaketaren eboluzioan antzematen ari gara hori».
Barnealdeak ere zabalik, oraingoz
Ostalaritzari eragiten dioten neurri murriztaileei buruz, presidenteak adierazi du «oraintxe bertan» Nafarroako Gobernuak ez duela asmorik Aste Santura begira tabernen barnealdea ixteko agindua emateko. Dena dela, Txibitek argitu du erabaki hori «ez dagoela bazterturik», eta azaldu du arretaz aztertuko dutela pandemiaren bilakaera datozen asteetan. «Ez eguneko positiboei soilik, aldagai guztietako datuei egiten diegu so». Gainera, erantsi du ospitaleen egoera dela kezkarako zio nagusia. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195341/euskal-autoreak-garrantzitsuak-izango-dira-aurtengo-gutun-zurian.htm | Kultura | Euskal autoreak «garrantzitsuak» izango dira aurtengo Gutun Zurian | Euskal literatura nazioartekoarekin harremanetan jarriko dute Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdian. Gaur arratsaldean hasiko da festibala, liburu aurkezpen batekin; ondoren, Anariren eta Iñigo Astizen ikuskizuna egongo da | Euskal autoreak «garrantzitsuak» izango dira aurtengo Gutun Zurian. Euskal literatura nazioartekoarekin harremanetan jarriko dute Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdian. Gaur arratsaldean hasiko da festibala, liburu aurkezpen batekin; ondoren, Anariren eta Iñigo Astizen ikuskizuna egongo da | Monica Ojeda, Martha Rosler edota Alexei Yurchak. Baina baita Katixa Agirre, Itxaro Borda eta Miren Agur Meabe, besteak beste. Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdian batzuk zein besteak izango dira, programazioa eta, zenbait kasutan, are agertokia ere maila berean partekatuz. Izan ere, euskal literaturak jaialdian izango duen presentzia «garrantzitsua» azpimarratu dute aho batez Juan Mari Aburto Bilboko alkateak, Fernando Perez Azkuna zentroko zuzendariak eta Beñat Sarasola jaialdiko aholkulariak, goizean egindako agerraldian.
Gutun Zuria «euskal kulturaren aktibatzaile» izateko asmoa agertu du Perezek, eta Sarasolak adierazi du jaialdi «zabalago» bat sortzeko proiektuaren barruan «absurdoa» litzatekeela euskal letrak ere hedapen horren arabera ez tratatzea: «Euskal literatura nazioarteko gainerako sortzaileekin harremanetan dagoen kontu bat bezala, ez gauza aparteko edo isolatu bat bezala: hala pentsatu dugu programazioa. Saiakera egin dugu euskal literatura munduko literaturaren barnean pentsatzekoa».
Aholkulariak azaldu duenez, kontzeptuetatik abiatu dira programazioa ontzeko: gai bat bururatu, eta horren inguruan ari diren autoreak batuko dituzte jaialdiko emanaldietan. Hala, Itxaro Borda Yuri Herrera mexikarrarekin eta Monica Ojeda ekuadortarrarekin mintzatuko da estandarretik at geratzen diren baina hura aberasten duten aldaeren inguruan. Goizeko prentsaurrekoan parte hartu du Bordak ere, eta solasalditik atera ditzakeen ondorioak aurreikusi ditu: «Uste dut argi geratuko dela mila hizkuntza beharrezkoak direla bizitzeko, monohiztun izatea ez dela gure onerako. Ama hizkuntzan ere mailak badaude: publikoa eta pribatua». Hizkuntzaren «ezabaketaz» arituko dira hiru idazleak, Bordak aurreratu duenez: «Ezabatua izan den hizkuntzaren esperientzia ez da soilik Frantziakoa, unibertsala da. Eta unibertsala da ere ezabatua izan den hizkuntza berreskuratzea».
Bordarekin batera, Katixa Agirre eta Aixa de la Cruz aritu dira goizean. Haien kasuan, ostiralean ere batera arituko dira agertokian, eta generoen hibridazioaren gaiari helduko diote. Gutun Zuriaren iazko aldian ziren horren inguruan aritzekoak, baina hura bertan behera geratu, eta aurten bilduko dira gaia ahoz jorratzeko —idatziz egin dute jada, iazko aldian parte hartzekoak ziren autore batzuen saiakera motzak biltzen dituen liburuan: Saiakera hemen hasten da—. Saiakerak ardazten zuen iazko aldia, baina Agirrek aitortu du genero horren pisua «ez dela oso handia» bere obran. Beste genero batzuekin nahastuta agertzen du, halere: «Nobela, memoria, autofikzioa...».
De la Cruzek alde positiboa ikusi dio urtebeteko atzerapenari: «Interesgarria da, ikusiko dugulako nola aldatu diren gure ideiak idatzi genuen horrekin alderatuta». Agirre ez ezik, Eider Rodriguez ere izango du solaskide, eta bakoitzaren idazteko eraren bereizgarritasuna nabarmendu du: «Hibridazioa modu ezberdinean proposatzen dugun hiru autore gara».
Arratsaldean hasiko da
Gaurtik larunbatera bitarte egingo da Gutun Zuria. Aurkezpen «bikoitza» izango du, Perezek azpimarratu duenez. 18:00etan, Saiakera hemen hasten da liburua aurkeztuko dute Perezek berak, Ivan de la Nuez jaialdiko aholkulariak eta Patxi Egiluz Caniche argitaletxeko editoreak. Iazko Gutun Zurian parte hartuko zuten hainbat autoreren saiakerak biltzen ditu lanak.
19:00etan, Anariren eta Iñigo Astizen arteko elkarrizketa musikala hasiko da: Inon izatekotan. Abesti bat konposatzeko prozesuaz arituko da musikaria, eta azalpenok kanta batzuekin lagunduko ditu. Bere kantuetan hitzak duen garrantziari buruz galdetuko dio Astizek, besteak beste. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195342/cupek-bi-urte-eman-dizkio-ercri-madrilekin-hasitako-elkarrizketen-emaitzak-jasotzeko.htm | Mundua | CUPek bi urte eman dizkio ERCri Madrilekin hasitako elkarrizketen emaitzak jasotzeko | Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko elkarrizketek 2023rako fruiturik ematen ez badute, «autodeterminazioranzko erasoaldi demokratiko berri bat» hasiko dute independentistek. | CUPek bi urte eman dizkio ERCri Madrilekin hasitako elkarrizketen emaitzak jasotzeko. Espainiako eta Kataluniako gobernuen arteko elkarrizketek 2023rako fruiturik ematen ez badute, «autodeterminazioranzko erasoaldi demokratiko berri bat» hasiko dute independentistek. | 2023. urtea mugarri izan daiteke Kataluniako independentismoarentzat. ERCk eta CUPek sinatutako aurreakordioaren arabera, orduan erabakiko dute Espainiako Estatuarekin irekitako elkarrizketa mahaiak jarraipenik izatea merezi duen edo «autodeterminazioranzko beste erasoaldi demokratiko bati» ekin beharko dioten. Une hori iristen denerako, «zuzendaritza estrategikorako mahai bat» eraiki nahi dute bi alderdiek, gizarte mugimendu eta alderdi independentistak barruan hartuko lituzkeena.
ERCk, beraz, bi urteko epea izango du berak bultzatutako bi aldeko elkarrizketen fruituak jasotzeko, CUPek emaniko denbora tarteari esker. Alderdia hark parte hartzeko modu bakarra, baina, mahai gainean autodeterminazioaren eta amnistiaren gaiak jartzea litzateke. ERCk, berriz, nabarmendu du ez dituela elkarrizketak «alferrik» luzatuko, eta emaitzen berri emango duela. Behin epea amaituta, elkarrizketaren bidea eten edo ez adostu beharko dute independentistek, agian, «amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko akordio nazional baten» bidez.
Elkarrizketa mahaia 2020ko otsailean eratu zuten, baina, COVID-19aren eraginez, ez da bilerarik egin azken urtean. Zaila dirudi, gainera, orain Espainiako Gobernuak erreferendum adostu bat egiteko aukera onartzea. Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministro Jose Luis Abalosek atzo adierazi zuen hitz egiteko prest daudela, baina erreferenduma mahai gainean jarri gabe.
Elkarrizketa mahaiaren jarraipena eztabaidatzearekin batera, 2023. urteko lehen erdialdean, konfiantza mozio bat igaro beharko du Pere Aragonesen balizko gobernuak. Hala, CUPek izango luke legealdia amaierara arte eramateko giltza. Trukean, «gobernantza erraztea» eta aurrekontuen egonkortasuna» bermatzea hitzeman du CUPek, betiere, adostutako puntuak betetzen badira. Horrez gainera, sinatu dutenaren arabera, alderdiak aurrerapauso bat emango du, orain arte izan duen rolarekin alderatuz gero. Besteak beste, etorkizunean Kataluniako Gobernuan sartzeko aukera irekita utzi du, «ulermen eta akordio mailaren, eta parlamentuaren eta gobernuaren agenda politikoaren arabera».
Gainera, CUPek eta ERCk Kataluniako Parlamentuaren «subiranotasuna bermatzeko» asmoz, diputatuen «eskubide material, zibil eta politikoak blindatu» nahi dituzte. Horrek bat egingo luke Borrasek parlamentuko presidente kargua hartzean eginiko hitzekin, eta, ondorioz, JxCren nahiekin.
Hiru alderdien iritziak bestelakoak dira, ordea, independentismoa gidatu beharko lukeen erakundearen inguruan. ERCk eta CUPek bultza nahi duten «zuzendaritza estrategikorako mahaia» independentismoak bete beharreko bide orriaren estrategia eta balizko erreferendum bat prestatzeaz arduratuko litzateke. Hori ez litzateke bateragarria izango Carles Puigdemont presidente ohiak gidatzen duen Errepublikaren Kontseiluak egun duen rolarekin. Esquerrak adierazi du kontseiluak ezin duela Generalitatearen lana «baldintzatu», eta zuzendaritza hori zabaltzearen alde egin du. JxCk, baina, Puigdemontek eginiko lana babestu du. «Egiten duen bakarra konponbideak eta erantzunak ematea da, eta Katalunian bizitzen ari garen egoera nazioartera eramatea, herritarren babesarekin», azaldu du Borrasek.
Parlamentuko presidentea gaur hasi da talde parlamentarioekin biltzen: PPko, Ciutadanseko eta En Comu Podemeko eledunekin izan da eguerdian, eta CUPeko eta Voxeko kideekin elkarrizketatuko da arratsaldean. Bihar, berriz, JxCko, ERCko eta PSCko zerrendaburuekin bilduko da. Bilera errondaren ostean, ostegunean, presidente bilakatzeko «aukera gehien dituen» hautagaiaren izena emango duela adierazi du. Hala, negoziazioetan parte hartzen ari ez dela esan arren, uste du gehiengo independentistak lortuko duela akordioa: «Gehiengoak independentzia bozkatu zuen. Botoen %50 baino gehiago ordena honetan; ERC, JxC eta CUP. Alderdi horiek egin behar dutena akordio batera iristea da, eta legealdia bete».
Gauzak hala, CUPeko eta ERCko 42 diputatuen babesarekin —CUPeko militantziak ostegunera bitarte onartu beharko duena—, JxCko 32 botoak behar ditu Aragonesek presidente bilakatzeko. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195343/gaur-egingo-dute-arnasa-gara-kanpainaren-lehen-elkarrizketa.htm | Gizartea | Gaur egingo dute ‘Arnasa Gara’ kanpainaren lehen elkarrizketa | Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoregileari egingo diote elkarrizketa, eta ‘Euskara da gure postalik ederrena’ ikus-entzunezkoaren inguruan jardungo dute zuzenekoan. | Gaur egingo dute ‘Arnasa Gara’ kanpainaren lehen elkarrizketa. Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoregileari egingo diote elkarrizketa, eta ‘Euskara da gure postalik ederrena’ ikus-entzunezkoaren inguruan jardungo dute zuzenekoan. | Joan den astean aurkeztu zuten udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako egoera zein den ezagutarazteko Arnasa Gara kanpaina. Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak antolatu dute, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi ikus-entzunezko izango dira kanpainaren ardatza. Astero bideo bat zabalduko dute, eta, pilula bakoitzean, udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikusi ahal izango dira. Ikus-entzunezko bakoitzean girotzen den testuinguruari buruz hitz egiteko, berriz, astero zuzeneko elkarrizketa bat egingo dute, eta gaur izango da lehena, 17:00etan, BERRIAren @berriaegunkaria Instagram profilean. Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoregileari egingo diote lehen elkarrizketa hori, eta Euskara da gure postalik ederrena ikus-entzunezkoaren inguruan jardungo dira.
Ainhoa Etxebarria eta Erika Olaizola aktoreak dira ikus-entzunezko horren protagonista. Euskal Herrira oporretara etorri diren bi kataluniar dira, eta taberna bateko terrazan ageri dira eserita, zerbitzariari euskaraz eskatzeko esaldiak ikasten: kafesne bat, mesedez, soja esnearekin, soja esneagaz... eta abar. Halako batean, zerbitzari bat heltzen da, eta gazteleraz galdetzen die ea zer behar duten. Bi protagonisten aurpegiek harridura adierazten dute, eta Euskal Herrian maiz gertatzen den testuinguru bat irudikatzen dute, bereziki herri edota hiri turistikoenetan gertatzen direlarik. Pilula hori ikusgai dago dagoeneko, eta Arnasagara.eus webgunean zein sare sozial ugaritan ikus daiteke jada.
Antton Telleriarena lehena izango da, baina datozen asteetan astero egingo dute elkarrizketa bat. Besteak beste, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari edota Sambou Diabyri egingo diete elkarrizketa, eta zuzeneko horietan guztietan aste horretan plazaratu duten testuinguru jakin baten inguruan hausnartuko dute. Horrela, euskararentzat arnasgune diren udalerrietako herritarrei aitortza egin nahi diete, hizkuntza ohituren inguruan izan ditzaketen pentsamenduaren inguruan gogoeta egitera gonbidatuz eta euskaraz hitz egiteko ahaldundu daitezen animatuz. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195344/laquodenborarekin-deportazioa-neurri-absurdo-bilakatu-zenraquo.htm | Politika | «Denborarekin, deportazioa neurri absurdo bilakatu zen» | Susana Panisello historialariak Los deportados de ETA. Los olvidados del conflicto (ETAren deportatuak. Gatazkako ahaztuak) liburua plazaratu du, Txertoa argitaletxearen eskutik. | «Denborarekin, deportazioa neurri absurdo bilakatu zen». Susana Panisello historialariak Los deportados de ETA. Los olvidados del conflicto (ETAren deportatuak. Gatazkako ahaztuak) liburua plazaratu du, Txertoa argitaletxearen eskutik. | Susana Panisellok euskal deportatuen inguruan egin zuen bere doktore tesia, eta orain horren egokitzapena plazaratu du, Txertoa argitaletxearen eskutik, neurri hura lehenengo aldiz indarrean jarri zutenetik 35 urte bete diren honetan. PSOE Espainiako gobernura iritsi ostean hasi zen deportazioa, 1984an, Espainiaren eta Frantziaren arteko harremanak gaiztotu samar zeudenean. Geroago, harreman horiek hobera egin zuten, eta Frantziak euskal iheslariak kanporatzeari eta Espainiaren esku uzteari ekin zion; horrek etena ekarri zuen, eta deportazioa neurri gisa erabiltzeari utzi zioten, baina haren ondorioek «gaur arte» iraun dute, Paniselloren esanetan.
Historialariak azaldu duenez, deportazioak bazuen lege oinarria Frantziako legerian, horretarako araua "bihurritu" beharra izan bazuten ere. Denborarekin, baina, deportazioa «neurri absurdo» bilakatu zen, deportatuak «legezko linbo batean» atxikitzen zituelako haien kontrako epairik egon gabe, eta hura denboran izugarri luzatu zelako, «bizi guztiko zigor» bilakatu arte.
Liburuaren atal batean, Panisellok aztertu ditu deportazioaren aferan Espainiari laguntzeak beste zenbait herrialderi, bereziki Frantziari eta deportatuak hartu zituzten Afrikako eta Ameriketako herrialdeei, elkarri zizkien onura ekonomikoak. «Deportazioak ordaina izan zuen», azaldu du: «Frantziaren kasuan, Espainiak sinatutako proiektu militarren eta AHT abiadura handiko trenaren kontratuen bidez, eta gainerako herrialdeen kasuan, garapenerako laguntzen bitartez».
Orotara, zenbait erakunde armatutako 70 bat kide deportatu zituzten. Haien egoera asko aldatu zen herrialde batetik bestera. Hamar deportatu etxera itzuli aurretik hil dira, eta oraindik badaude deportazioaren ondorioz atzerriratutako zortzi iheslari: hiru Kuban, lau Cabo Verden eta bat Venezuelan. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195345/sagarduik-esan-du-datorren-astean-hasiko-direla-65-urtetik-beherakoak-txertatzen.htm | Gizartea | Sagarduik esan du datorren astean hasiko direla 65 urtetik beherakoak txertatzen | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela | Sagarduik esan du datorren astean hasiko direla 65 urtetik beherakoak txertatzen. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du 65 urtetik beherako biztanleria orokorraren txertaketarekin hasiko direla datorren astetik aurrera. Adin irizpideei jarraituko diete, beraz. Hori horrela, AstraZenecaren dosiekin txertatuko dituzte horiek, eta oraindik txertatzeko dauden funtsezko kolektiboen prozesuarekin batera egingo dute hori ere.
Bihartik aurrera hasiko dira berriz ere txerto horren dosiak banatzen Hego Euskal Herrian, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 27.000 dosi banatuko dituzte bihartik igandera bitartean, Sagarduiren arabera. «Lasaitasun mezua» zabaldu nahi izan du, eta azaldu du hiru lurraldeetan jarritako 53.000 dosietatik ez dela "kasu larririk" izan.
Ipar Euskal Herrian, 70 urtez gorako herritar guztiei irekiko diete txertaketa, larunbatetik aitzina. Hala jakinarazi du goizean Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Oraingoz, 75 urtez gorako herritarrek har dezakete txertoa, baita 50 urtez gorako pertsona zaurgarriek ere. Txertoa oraindik hartu ezin izan duten 75 urtez gorako herritarrentzako telefono linea berezi bat irekiko dute, «aterabideak ahalik eta azkarren» atzemateko.
Goranzko joera
Pandemiaren bilakaerak berriz piztu du kezka Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Sagarduik ohartarazi du bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela. Hori horrela, aurreikusi du datozen egunetan intzidentzia tasaren «igoera moderatuak» izango direla.
Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan egin ditu adierazpenok Sagarduik. Haren hitzetan, datozen egunetako bilakaera garrantzitsua izango da, Bizi Berri III planean aurreikusitako 100.000 biztanleko 60 kasuetatik «urruntzen» ari baitira hiru lurraldeak. Dena den, neurriak zorroztearen aurka azaldu da: adierazi du «indarrean daudenak mantendu» behar direla, datozen egunetako datuek gogortzea ekar badezakete ere. Gehitu du hori gertatuko balitz eta «igoera azpimarragarri» bat egongo balitz, lehendakariak Labi aholku batzordea biltzera deituko lukeela, «beharrezkoak diren neurriak» ezartzeko.
Horrela, neurriak betetzeko deia egin die herritarrei, batez ere mugimenduei dagokionez. Gogorarazi du Jaurlaritza beti azaldu dela «ahalik eta mugimendu gutxien» izatearen alde, eta, pandemiaren bilakaera kontuan hartuta, inguruko lurraldeei ere mugimenduak gutxitzeko deia egin die. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195346/igandean-80-ekitalditik-gora-antolatu-ditu-aek-k.htm | Gizartea | Igandean 80 ekitalditik gora antolatu ditu AEK-k | Korrika egin izan balitz, igandean amaituko zen euskararen aldeko lasterketa. Horren ordez, 12:00etan ordu erdi inguruko 80 ekitaldi antolatu ditu euskaltegien sareak. | Igandean 80 ekitalditik gora antolatu ditu AEK-k. Korrika egin izan balitz, igandean amaituko zen euskararen aldeko lasterketa. Horren ordez, 12:00etan ordu erdi inguruko 80 ekitaldi antolatu ditu euskaltegien sareak. | Osasun krisirik egongo ez bazen, igandean milaka pertsona elkartuko ziren Korrikaren azken kilometroetarako. Euskararen aldeko lasterketarik ezean, AEK-k 80 ekitalditik gora antolatu ditu «euskararen lekukoa, euskaltegien aldeko bultzada, kalean egon dadin». Euskal Herriko herrialde denetan egingo dituzte ekitaldiak 12:00etan, eta ordu erdi inguruko iraupena izango dute. «Ekitaldi xumeak» izango dira, euskaltegien sareak azaldu duenez; «unean uneko osasun neurrietara zeharo egokitutakoak». AEKren mezua irakurtzeaz aparte, bi abesti ere entzungo dira ekitaldiak antolatu dituzten herri denetan: Euskal Herrian euskaraz kantua eta egun horretarako sortutako Lekukoa mingainean bertso-rapa.
Ekitaldi horiek Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! dinamikaren barruan antolatu dituzte. Korrika atzeratzeak AEKren aurrekontuetan eragin duen zuloari aurre egiteko abiatu dute kanpaina, «eta zorpetze horri aurre egiteko herritarren sostengua jaso nahi da».
Antolatu dituzten ekitaldien herri eta lekuak adierazteko AEK-k irudi hau zabaldu du. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195347/del-burgok-aitortu-du-3000-euro-jaso-zituela-pptik.htm | Politika | Del Burgok aitortu du 3.000 euro jaso zituela PPtik | Del Burgok aitortu du 3.000 euro jaso zituela PPtik. | PPren ustezko B kutxaren harira Espainiako Auzitegi Nazionalean egiten ari diren epaiketan deklaratu du Jaime Ignacio del Burgo UPNko diputatu ohiak, lekuko gisa. Aitortu du duela 25 urte Luis Barcenas PPko orduko diruzainaren eskutik jaso zituela 3.000 euro eskudirutan, Elena Murillo UPNko zinegotziarentzat, ETAren atentatu baten ondorioz haren etxebizitza suntsituta geratu ondotik.
Del Burgok bideokonferentziaz deklaratu du, bere etxetik. Eskudirutan jaso zituen 3.000 euroak «legezkotzat» jo ditu, eta auzitan jarri du PPren B kutxa badagoenik. «Jasotako diruak ez du esan nahi B kutxa zegoenik, garai haietan donazio anonimoak zeudelako; izaeragatik eskudirutan izaten dira donazioak, eta alderdiak pribatuan ordainketak egiteko edukitzen zuen eskudiru hori, baina horrek ez du esan nahi ordainketek edo prozedurek zilegitasunik ez zutenik».
Hari beretik esan du ETAren biktima bat laguntzeko jasotako 3.000 euro horiek «zilegiak» izan zirela, eta «harro» dagoela horregatik. Aitortu du diru hori Barcenasek eman ziola zuzenean, Del Burgok Alvaro Lapuerta orduko diruzainari eskatu ostean. Esan du jakin izan balu B kontabilitate baten parte zirela amaitu egingo zuela praktika hori. | |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195348/villabona-amasa-uemako-89-udalerria-izango-da.htm | Gizartea | Villabona-Amasa Uemako 89. udalerria izango da | Martxoaren 30ean egingo duten osoko bilkuran onartuko du udalak udalerri euskaldunen mankomunitateko kide izatea. Maiatzaren 29an, Uemaren batzar nagusia egingo dute Villabona-Amasan. | Villabona-Amasa Uemako 89. udalerria izango da. Martxoaren 30ean egingo duten osoko bilkuran onartuko du udalak udalerri euskaldunen mankomunitateko kide izatea. Maiatzaren 29an, Uemaren batzar nagusia egingo dute Villabona-Amasan. | Uema udalerri euskaldunen mankomunitateko kide izatea onartuko du datorren asteko osoko bilkuran Villabona-Amasak (Gipuzkoa). Uemaren estatutuak onartuko dituzte martxoaren 30ean, eta orduan egingo diote mankomunitateari bertako kide izateko eskaera formala. Maiatzaren 29an, Uemak batzar nagusia egingo du udalerrian bertan.
Erabakiaren berri emateko, udalak Amavi udal aldizkariaren zenbaki berezia plazaratu du, eta, bertan, Beatriz Unzue alkateak esan du “hamarkada luzeetan jende askok euskararen alde egindako lanaren emaitza” dela erabaki hori. Uemako kide izateak “aurrerantzean udalerri euskaldunetarako prestatuako politikak eta egitasmoak lantzeko aukera” emango diela ere aurreratu du alkateak. Villabona-Amasako biztanleen ia %80 euskaraz hitz egiteko edo ulertzeko gai dira. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195349/martxa-bat-antolatu-dute-zubietara-industria-jatorriko-hondakinak-errausteko-asmoa-salatzeko.htm | Gizartea | Martxa bat antolatu dute Zubietara industria jatorriko hondakinak errausteko asmoa salatzeko | Larunbatean egingo dute protesta, Lasarte-Oriatik Zubietako erraustegira. Zubietan Zaldibarko eredu bera ezarri nahi izatea egotzi diete agintariei. | Martxa bat antolatu dute Zubietara industria jatorriko hondakinak errausteko asmoa salatzeko. Larunbatean egingo dute protesta, Lasarte-Oriatik Zubietako erraustegira. Zubietan Zaldibarko eredu bera ezarri nahi izatea egotzi diete agintariei. | Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak eskatuta, Eusko Jaurlaritzak baimena eman du Zubietako erraustegiaren ingurumen baimen bateratua moldatu eta industria jatorriko hondakinak instalazio horretan errausteko. Hori salatzeko, Errausketaren Aurkako Mugimenduak (EAM) martxa bat antolatu du. Zubietako erraustegira eramango dute protesta datorren larunbatean; Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) Okendo plazatik irtengo dira 11etan, eta Zubietako erraustegiraino joango dira manifestariak.
EAMk salatu du Zaldibarko kudeaketa eredua ezarri nahi dutela Zubietan ere: hau da, bidea ematea enpresa pribatuek «ahalik eta diru gehien» irabazteko. Eusko Jaurlaritzari egotzi dio enpresa horien jarduera behar bezala ez kontrolatzea, eta ohartarazi du horren ondorioak Zaldibarren ikusi direla. «Orain herritarrok sinetsi egin behar al dugu erraustegian ezberdina izango dela; are eta gehiago, eskrupulurik gabeko multinazional baten esku dagoenean?».
EAMk uste du Zubietako erraustegia nahiko hutsik dagoela, eta, Zaldibarko hondamendiaren ondorioz, hura betetzeko Gipuzkoako agintariek industria jatorriko hondakinak hara eramatea erabaki dutela konponbide gisa: «Eta horrekin nahiko zabor ez balute, hurrengo pausoa Gipuzkoatik kanpoko hondakinak ekartzea izango litzateke», salatu du.
Gogorarazi duenez, Gipuzkoan 2019an 138.000 tona errefus sortu ziren, eta TMB plantatik pasatu ostean 100.000 tona geratu ziren. Erraustegia, baina, 200.000 tona kudeatzeko eraiki zuten. Halaber, EAMk kezka agertu du sartuko diren hondakinen inguruko kontrolari eta horrek sor ditzakeen isurketei dagokienez. Izan ere, salatu du urtean ordu gutxi batzuetan bakarrik neurtuko dituztela dioxina eta furano isurketak. Herritarrei dei egin die egoera horren aurrean protesta egitera. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195350/nafarroako-gobernuak-legea-aldatuko-du-etxalde-erraldoiak-debekatzeko.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak legea aldatuko du etxalde erraldoiak debekatzeko | Izaskun Gomez kontseilariak «bermeekin» egin nahi du aldaketa, Caparrosoko etxaldearekin gertatutakoa berriro ez gertatzeko | Nafarroako Gobernuak legea aldatuko du etxalde erraldoiak debekatzeko. Izaskun Gomez kontseilariak «bermeekin» egin nahi du aldaketa, Caparrosoko etxaldearekin gertatutakoa berriro ez gertatzeko | Nafarroako Gobernuak gogo txarrez hartu du Caparrosoko behi etxalde erraldoiari handitzeko baimena eman behar izatea, baina Izaskun Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak ziurtatu du neurriak hartuko dituela halakorik berriro gerta ez dadin. Agindu du Abereen Osasunerako legea aldatuko dutela, etxaldeen neurriari gehieneko kopuru bat emateko.
Berez, Nafarroan bazegoen halako arau bat, 2019ko martxoan Uxue Barkosen gobernuak onartutakoa, baina foru dekretu izaera baizik ez zuen, eta ezerezean utzi du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak, ebatzi baitu gobernuak ez zuela eskumenik Valle de Odieta kooperatibari Caparrosoko etxaldea handitzeko baimena ukatzeko. «Enpresa askatasuna» argudiatu zuten epaileek.
Horrenbestez, Caparrosoko etxaldeak 7.200 behi eta txekor izateko baimena izango du. Gaur egun 3.500 abelbururentzat du baimena, baina, Greenpeacek salatu duenez, ia 5.000 abere daude hor. Erakunde ekologistak protesta egin zuen astelehenean bertan Caparroson: Uraren Nazioarteko Eguna zenez, etxalde horretatik putzu batera filtratutako tona bat ur zikin itzuli zituen etxaldeko baltsara. Horrela, salatu nahi zuen Valle de Odietaren esplotazioak inguruko urak eta lurrak kutsatzen dituela. Otsailean ere izan ziren Greenpeacekoak Caparroson, etxaldeak ingurumenari egiten dion kaltea salatzeko.
UPNren garaian, gobernuak 1,8 milioi euroren dirulaguntza eman zion Valle de Odietari, Caparrosoko etxaldea eraikitzeko.
Hemeretzi isun prozedura
Gomezek baieztatu egin du gaur Valle de Odietak hemeretzi isun prozedura zabalik dituela legez kanpoko isurketengatik eta animaliak baimenik gabe mugitzeagatik. «Ikertzen eta zigortzen jarraituko dugu», iragarri du kontseilariak, eta ziurtatu du borondate politikoa dutela etxalde handiak mugatzeko. Ez du azaldu noiz egingo duten, ordea. «Denbora ez da garrantzitsuena, baizik eta lege aldetik bermeak lortzea. Arlo zaila da, eta ongi egin behar dugu, ez dadin berriro gertatu foru dekretuarekin gertatu dena». |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195351/sturgeonek-gainditu-egin-du-konfiantza-mozioa.htm | Mundua | Sturgeonek gainditu egin du konfiantza mozioa | SNPk eta ekologistek kontra bozkatu dute, eta laboristak eta liberal-demokratak abstenitu egin dira; toryak dira baiezkoa eman duten bakarrak. Eskoziako lehen ministroa bizirik atera da egun erabakigarrietatik. | Sturgeonek gainditu egin du konfiantza mozioa. SNPk eta ekologistek kontra bozkatu dute, eta laboristak eta liberal-demokratak abstenitu egin dira; toryak dira baiezkoa eman duten bakarrak. Eskoziako lehen ministroa bizirik atera da egun erabakigarrietatik. | Eskoziako politikan aspaldian izandako egun erabakigarrienetatik bizirik atera da Nicola Sturgeon lehen ministroa, baina ez erabat osorik, kalterik gabe. Bi ikerketak kritika egin diote bere gobernuari, Alex Salmond agintari ohiaren kontrako sexu-eraso salaketak kudeatzeko moduagatik, eta horietako batek parlamentua «engainatu» izana leporatu dio egungo gobernuburuari; besteak lasaitua eman dio, ebatzi baitu ez zuela urratu Ministroen Kodea, baina hori ere ez da leziorik gabekoa izan. Finean, argi geratu da Sturgeonen eta Salmonden lantaldeek ez zutela jarrera egokia izan, eta oposizioko alderdiak errealitate horri tiraka arituko dira datorren maiatzaren 6ko hauteskundeen kanpainan: toryek, laboristek eta liberal-demokratek argi utzi dute hori, gaur porrot egin duen lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioaren eztabaidan.
Sturgeonen karguari buruzko saio laburra, bozen aurretik parlamentuan egin den azkenetarikoa, datozen asteetan gerta daitekeenaren erakusle izan da. Batetik, oposizioko alderdiek, batez ere kontserbadoreak, legebiltzarreko ikerketa batzordearen ondorioak erabili dituzte lehen ministroari kalte egiten saiatzeko; bestetik, gobernuburuak, James Hamiltonek ikertzaile independentearenarekin erantzun die, errugabea dela argudiatzeko.
«[Hamiltonek] Kontrakoa esan izan balu, hori onartu egingo nuke, eta dimisioa emango nuke. Agintetik bota nahi banauzue, lor ezazue hauteskundeen bidez», adierazi du Sturgeonek. Galdera hor geratu da, erantzunik gabe: nori bideratu dio mezua: kontserbadoreei, Salmondi ala biei?
Toryek erakutsitako jarrerak arrisku bat du, parlamentuko ikerketa batzordearen ondorioek baitiote Hamiltonen txostena dela «egokiena» ebazteko Ministroen Kodea urratu ote zuen; horren jakitun dago lehen ministroa, eta konfiantza mozioan bertan erabili du argudio hori bere burua defendatzeko.
Baina arazoak ez dira amaitu Sturgeonentzat, oposizioko alderdiek auzi horretan arreta jartzen jarraituko baitute —filtrazioak izan ziren gobernutik, esaterako—, koronabirusaren pandemiaren kudeaketa kritikatzeak eragin gutxi izan dezakeelako, herritarrek begi onez ikusten baitute gobernuaren lana.
Gainera, inori ez zaio ahaztu iragan urtearen hasieran Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuela Salmond errugabea zela sexu-erasoen kargu guztietan, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuela egungo gobernua, salaketei buruzko barne ikerketaren kudeaketa legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—; baliteke kanpainan berriz agertzea gertakari hori, SNP Eskoziako Alderdi Nazionalari kalte egiteko.
Hauteskundeetarako, Sturgeonen alderdiak gehiengo osoa ez berreskuratzea da oposizioko indarren helburua, eta toryek izan behar lukete horretan alderdi nagusia, urteotako joeran aldaketarik izaten ez bada; beren estrategiak, ordea, zalantzak sortu ditu, lehen ministroaren kontrako konfiantza mozioa aurkezteko asmoa bere deklarazioaren aurretik jakinarazi baitzuten, eta asmoari eutsi ziotelako Hamiltonen ondorioen berri izan aurretik.
Agian horregatik abstenitu dira Eskoziako Alderdi Laborista eta Eskoziako Liberal-demokratak (27 diputatu), kontserbadoreak aldeko botoa ematen bakarrik utzita (31); SNPk eta Eskoziako Alderdi Berdeak, berriz, kontra egin dute (65). Abstentzioaren aldekoen diskurtsoa, ordea, ez da kritikarik gabea izan; Anas Sarwar laboristen buruzagiaren arabera, gaurkoa «egun lotsagarria» izan da parlamentuarentzat: «Eskoziak gobernu hobea merezi du, eta oposizio hobea ere merezi du».
Pandemia eta erreferenduma kanpainarako
Sturgeonen alderdiak hainbatetan esan duen bezala, herritarrei dagokie erabakitzea zer agintari nahi duten, eta SNPk aldeko du pandemian izan duen kudeaketa; horretaz gain, independentziaren auzia mahai gainean egongo da berriz, gobernuak atzo aurkeztu baitzuen bigarren erreferendumaren xehetasunei buruzko lege proiektua.
Finean, bi gai horien inguruko testu bat da, gobernuak 2023a amaitu aurretik egin nahi baitu galdeketa hori, baina azkenean parlamentuaren esku utzi du data zehatza erabakitzea, betiere erreferenduma «osasun krisi publikoa» amaitu ostean egiteko.
SNPk 2014ko galdera berbera erabiltzea proposatu du: Eskoziak herrialde independentea izan behar al luke? |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195352/ekainaren-19an-eta-20an-egingo-dute-hezkuntza-arloko-lan-eskaintza-publikoko-lehen-proba.htm | Gizartea | Ekainaren 19an eta 20an egingo dute hezkuntza arloko lan eskaintza publikoko lehen proba | Eusko Jaurlaritzak Bigarren Hezkuntzako eta Lanbide Heziketako 1.148 lanpostu eskainiko ditu. BECen egingo dute proba. | Ekainaren 19an eta 20an egingo dute hezkuntza arloko lan eskaintza publikoko lehen proba. Eusko Jaurlaritzak Bigarren Hezkuntzako eta Lanbide Heziketako 1.148 lanpostu eskainiko ditu. BECen egingo dute proba. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak lan eskaintza publiko bat egingo du, eta Bigarren Hezkuntzako irakasleen eta Lanbide Heziketako irakasle teknikoen 1.148 lanpostu eskainiko ditu. Hezkuntza Saileko arduradunek gaur jakinarazi dutenez, ekainaren 19an eta 20an egingo dituzte lehen probak, Barakaldoko BEC erakustazokan. Adierazi dute orotara 4.140 pertsonak dutela aukera hautaketa prozesu horretan parte hartzeko.
Berez, lehen proba hori 2020ko ekainean egitekoak ziren, baina COVID-19aren pandemiaren ondorioz atzeratu egin behar izan zuten. Jaurlaritzaren arabera, lan eskaintza publiko horrek eragin zuzena izango du «hezkuntza sistemaren kalitatean eta irakasleen lan egonkortasunean».
Ekaineko proba teorikoa gainditzen dutenek ahozko azterketa egin beharko dute gero, eta horiek irailaren 6tik aurrera egingo dituzte.
Daten berri eman eta gutxira, erabakiaren inguruko balorazioa egin du Steilas sindikatuak. Salatu dute ez duela irtenbiderik aurreikusten osasun larrialdiak sor ditzakeen eragozpenak ekiditeko: «Ez ditu berrogeialdian dauden pertsonen eskubideak bermatzen». Horrez gainera, gogorarazi dute erabaki guztiak «aldebakarrez» hartutakoak izan direla, eta, hein handi batean, «sindikatuaren iritziaren kontrakoak, azken hau barne». Hezkuntza Sailari eskatu diote prozesua gauzatzeko osasun berme guztiak jartzeko eta konfinamenduan daudenen lege eskubideak bermatzeko. |
2021-3-23 | https://www.berria.eus/albisteak/195353/osakidetzak-baheketa-bat-egingo-du-lazkaon.htm | Gizartea | Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon | Ostegunean eta ostiralean egingo dituzte probak, eta bihar eskatu beharko da txanda. Kiroldegian egingo dituzte probak, arratsaldez. | Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon. Ostegunean eta ostiralean egingo dituzte probak, eta bihar eskatu beharko da txanda. Kiroldegian egingo dituzte probak, arratsaldez. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak baheketa bat egingo dute Lazkaon (Gipuzkoa) aste honetan. 19 eta 59 urte bitarteko herritarrei eskatu diete har dezatela bihar, hilak 24, PCR proba bat egiteko ordua Lazkaoko osasun zentrora deituta, 943-80 55 60 telefonora.
Probak ostegunean eta ostiralean egingo dituzte, kiroldegian, 15:00etan hasi eta 20:00ak arte. Emaitza guztiak SMS bidez bidaliko dizkiete.
Osasun Sailak eta Osakidetzak ohar batean oroitarazi dute, halaber, gaitzaren sintomak dituzten pertsonak etxean gelditu behar direla, bakarturik. Izan ere, horiek zuzenean jarri beharko dute harremanetan osasun etxearekin, eta ez dute baheketan parte hartuko. COVID-19aren sintomatzat hartzen dira sukarra, eztula, eztarriko mina, arnasteko zailtasuna eta usaimenaren galera. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195376/botoen-88-zenbatuta-netanyahuk-ez-luke-gehiengorik-lortuko.htm | Mundua | Botoen %88 zenbatuta, Netanyahuk ez luke gehiengorik lortuko | Likudek, oraingoz, 30 eserleku eskuratu ditu, eta Yamina alderdi ultraeskuindarraren babesarekin ere zail du gehiengoa lortzea. Parte hartzea 2009tik izandako txikiena da. | Botoen %88 zenbatuta, Netanyahuk ez luke gehiengorik lortuko. Likudek, oraingoz, 30 eserleku eskuratu ditu, eta Yamina alderdi ultraeskuindarraren babesarekin ere zail du gehiengoa lortzea. Parte hartzea 2009tik izandako txikiena da. | Benjamin Netanyahuren Likude alderdiak irabazi ditu legebiltzarrerako hauteskundeak. Botoen %88 zenbatuta, 30 eserleku lor ditzake jarduneko lehen ministroaren zerrendak. Garaipenak zapore garratza du, ordea. Izan ere, iaz egindako bozekin alderatuta sei eserleku gutxiago lortuko lituzke Netanyahu, eta hori gutxi balitz bezala, ez dirudi orain arteko babesekin parlamentuan gehiengo osoa eskuratzeko beharrezko 61 eserlekuak izango lituzkeenik. Azken urteko alderdiek lehen ministroaren alderdiarekin bat eginda ere 52 diputaturen aldeko botoa izango luke Nertanyahuk.
Atzotik, Netanyahuk gobernua osatzeko adinako babesik izango ote duen da jakin-min handien pizten duen gaia. Ziurtzat jotzen da Shas eta Toraren Judaismo Batua alderdi ultraortodoxoaren sostengua izango duela. Gakoa Yamina alderdi ultraeskuindarrak izan dezake. Baina haren babesak ere ez lioke parlamentuaren gehiengoa izatea bermatuko Netanyahuri. Izan ere, gutxienez 61 diputatu behar dira horretarako, eta, Yaminaren babesarekin ere 59 izango lituzke Likudek —Yaminak zazpi eserleku ditu—. Eskuin muturreko alderdiak, ordea, ez du baieztatu Netanyahu babestuko duenik.
Boto gehien eskuratu dituzten alderdietan bigarrena da Yair Lapid buru duen Yesh Atid alderdia , 17 eserleku lortuta. Arabiar Zerrenda Batua alderdi islamistak ere ordezkaritza izango du legebiltzarrean, bost eserleku eskuratuta. Alderdiko zerrendaburu Mansour Abbasek aurreratu du ez dutela inorekin koalizioan joateko konpromisorik, eta prest daudela alde guztiekin hitz egiteko, beti ere besteek eurak baztertzen ez badituzte. Likudek gehiengoa lortzeko aukera bat izango luke haien babesarekin, baina alderdikide denak ez datoz bat islamistekin elkartzearekin. Osasun ministrorde Yoav Kischek, esaterako, argi utzi du nahiago lukeela berriz bozetara jo, islamisten botoak baliatu baino.
Netanyahuk zundaketen emaitzak ospatu du bart Twitterren: «Begi bistakoa da Israelgo herritarrek eskuineko gobernu indartsu eta egonkor bat nahi dutela, Israelen ekonomia, segurtasuna eta lurrak babesteko. Horixe egin dugu!», idatzi du. Baina gerora jakin diren emaitzek pentsarazten du orain arteko lehen ministroak zail izango duela kargura itzultzea. Horrez gainera, Netanyahuk gobernua osatzeko adina babes lortu ezean, hark eta Urdina eta Zuria aliantzako buru Benny Gantzek aurreko koalizio gobernua osatzeko hitzartutako akordioa hartuko litzateke aintzat, eta azaroaren 17an Gantz bilakatuko litzateke lehen ministro, betiere, Netanyahuk aurrez bozetara deitu ezean.
Dena den, jarduneko lehen ministroa tartetik kendu nahi dutenek ere ez dute horretarako nahikoa babesik eskuratu. Orotara, 56 eserleku izango lituzkete, eta haiek ere islamisten beharra izango lukete gehiengo osoa eskuratzeko. Alde horretatik, ezkerreko Meretz alderdiko kideek eskua luzatu diete Yaminako kideei, euren blokera jauzi egin dezaten, eta Lapid bera prest agertu da islamistekin hitz egiteko, haiek Netanyahu babes ez dezaten.
Bi urteko epean egin dituzten laugarren hauteskundeak izan ziren atzokoak, eta, aurrekoekin alderatuta, nabarmen handitu zen abstentzioa. Parte hartzea, berriz, 2009az geroztik txikiena izan zen: botoa eman zezaketenen %67,2k bozkatu zuten. Emaitza osoak, berriz, ostiralerako espero dituzte.
Adierazpenik ez
Espero gabeko emaitzak eskuratu dituzte eskuineko alderdiek azken bozetan. Koronabirusaren aurka hartutako neurriek, eta txertaketa kanpaina azkarrak bere aldeko botoa bultzatuko zuen esperantza zuen Netanyahuk, baina ez da hala izan, eta hauteskunde gauean azken bozetan ohiko izan duen garaipen hitzaldia leundu behar izan du eskuineko buruzagiak.
Azken orduetan ere ez du agerraldirik egin 2009tik Israelgo gobernuburu denak, eta elkarrizketak egitea debekatu die alderdikideei ere, gutxienez negoziazioak nondik nora joan ote daitezkeen argitu bitartean. Gauza bera iragarri du Xas alderdiak ere, taldeko diputatu batek Zerrenda Arabiar Batuarekin hitz egiteko prest leudekeela bota ostean.
Bi urtean egiten dituzten laugarren hauteskundeak dira honako hauek. Aurrekoetan ere luze jo dute negoziazioek, eta lortu diren akordioek ez dute urtebete baino gehiago iraun. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195377/osakidetzak-baheketa-bat-egingo-du-lazkaon.htm | Gizartea | Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon | Probak egitera deitu ditu 19 eta 59 urte arteko herritarrak | Osakidetzak baheketa bat egingo du Lazkaon. Probak egitera deitu ditu 19 eta 59 urte arteko herritarrak | Luzatzen ari da egunotan, COVID-19 kasuen igoerarekin kezkatuta, osasun agintariek baheketak egiteko hautatu dituzten herrien zerrenda. Bihar eta etzi Lazkaon (Gipuzkoa) egingo du baheketa bat Osakidetzak; 15-59 urte arteko herritarrak deitu ditu testak egitera. Arratsaldez izango dute aukera, herriko kiroldegian. Aurrez telefonoz hots egin beharko dute herriko osasun zentrora, eta han esango diete noiz joan behar duten probak egitera. PCR testak egingo dizkietela jakinarazi du Osakidetzak.
Lazkaon azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 1.349 kasu izan dira, eta atzemandako positiboak denera 76 izan dira. Osakidetzako arduradunek adierazi dute horrek bultzatu dituela baheketa antolatzera.
Osakidetzak berriki Ataunen (Gipuzkoa) eta Elorrion (Bizkaia) ere egin ditu baheketak. Aste honen hasieran Nafarroako Gobernuak iragarri du, halaber, baheketak eginen dituela Milagron, Acedon eta Mendazan.
Osasun agintarien partetik, kezka agerikoa da. Atzo bertan Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi zuen bilakaera epidemiologikoa «hazkunde fasean» dagoela, eta aurreikusi zuen datozen egunetan intzidentzia tasak «igoera moderatua» izango duela. Horiek horrela, baheketetan parte hartzea garrantzitsua dela oroitarazi dute sarri askotan osasun agintariek. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195378/irungo-banketxe-batean-lapurtzen-saiatu-dira.htm | Gizartea | Irungo banketxe batean lapurtzen saiatu dira | Goizeko zazpietan sartu diren langileek lapur bat aurkitu dute barruan, eta zulo bat horman. Ertzaintza 09:40an sartu da banketxera, baina ordurako alde eginda zegoen lapurra. | Irungo banketxe batean lapurtzen saiatu dira. Goizeko zazpietan sartu diren langileek lapur bat aurkitu dute barruan, eta zulo bat horman. Ertzaintza 09:40an sartu da banketxera, baina ordurako alde eginda zegoen lapurra. | Gaur goizean, lanera sartu direnean, lapur bat eta horman zulo bat topatu dituzte Irungo (Gipuzkoa) Colon pasealekuan dagoen Santander bankuko bi langilek. Ertzaintzak eremua hesitu du, eta 09:40an sartu dira barrura unitate bereziak; ordurako, ordea, alde eginda zegoen lapurra. Dirudienez, Luis Mariano kaletik egin dute zuloa, alboko atari batetik.
Ez dute baieztatu lapur bat bakarrik zen, hala gehiago ziren. Langileek ikusi dute, ordea, armatuta zihoala ikusi duten pertsona hori. Dirudienez, lapurraren asmoa zen langileak baino lehen sartzea banketxean, eta haiek bahitzea kutxa gotorra ireki zezaten.
Lapurra ikusi duten langileak, ordea, berehala atera dira banketxetik, eta abisua eman dute. Ertzainek 07:10ean jaso dute deia. Goizean itxita egon da Colon pasealekua, baina 11:00 aldera ireki dute. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195379/1961etik-torturen-ondorioz-hildakoak-gogora-ekarri-dituzte-bideo-batean.htm | Politika | 1961etik torturen ondorioz hildakoak gogora ekarri dituzte bideo batean | Egiari Zor fundazioak argitaratu du bideoa, Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna kari. | 1961etik torturen ondorioz hildakoak gogora ekarri dituzte bideo batean. Egiari Zor fundazioak argitaratu du bideoa, Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna kari. | Egiari Zor fundazioak bideo bat zabaldu du sare sozialetan, Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna dela eta, 1961etik torturaren ondorioz hil diren herritarrak gogoratzeko. Bideoan esaten denez, tortura «frankismoak utzitako herentzia zitala» da, eta «kolore guztietako gobernuekin sistematikoki» erabili dute «frankismoan, trantsizioan eta demokrazian».
Torturak osturiko bizitzak da bideoaren izenburua, eta, hor, torturaren ondorioz hildako hamalau biktimaren kasuak azaltzen dituzte torturak pairatutako beste horrenbeste herritarrek. Horietatik zortzi frankismoaren garai hartakoak dira: Maria Mercedes Antxeta Venezuelako herritarra, 1962an Meliton Manzanasek eragindako torturen ondorioz hila; Vicente Lertxundi anarkista donostiarra, 1962an hila; Manuel Thomas Gomes portugaldarra, 1970ean muga igarotzen saiatzen ari zenean atxilotu eta torturatua; Javier Escalada nafarra, 1970ean ikasleen manifestazio batean atxilotua; Antonio Goñi Igoa, 1970ean Burgosko auziaren kontrako mobilizazioetan atxilotu eta torturatua, handik gutxira bere buruaz beste egin zuena; Juan Jose Munduate, 1971n hila; eta Alfredo Valcarcel, 1975ean hila urte batzuk lehenago jasandako torturen ondorioak ezin gaindituta.
Gainerako kasuak trantsizioaren osteko garaikoak dira: Joxe Arregi (1981), Esteban Muruetagoiena (1982), Mikel Zabalza (1985), Juan Calvo Azabal (Ertzaintzak atxilotu ondoren 1993an Arkautin hila), Gurutzen Iantzi (1993) eta Xabier Kalparsoro, 1993an hila, ustez Indautxuko (Bilbo) polizia etxeko leiho batetik amildu ostean.
«Tortura giza eskubideen urraketa larria da», azaldu du Egiari Zor fundazioak bideoan, «eta, beraz, torturaren biktimek eta torturapean bizia galdu dutenek leku nabarmena behar dute izan memoriaren liburuan. Biktima guztiek, diskriminaziorik gabe, egia, aitortza, erreparazioa eta berriz ez errepikatzeko bermeak merezi dituzte».
Ekitaldia Donostian
Bideoa zabaltzeaz gain, ekitaldia egin du Egiari Zor fundazioak Donostian, Antigua auzoan, torturak hildako hamalau biktimari omenaldia egin eta Egia Jakiteko Eskubidearen Nazioarteko Eguna gogoratzeko. Lore eskaintza egin dute, eta fundazioko kide batek hitza hartu du: «Harrituta gaude ikusita oraindik nola ordezkari politiko eta instituzionalek aitzakiak bilatzen dituzten botere publikoek torturatu eta hiltzeko erabakiaren ondoriozko erantzukizun politikoak beren gain hartu ez ditzaten», esan du..«Indarkeria oro arbuiatzeko jarrera sinesgarria izan dadin, neurgailu bera erabili behar da guztientzat: urraketa bera jasan duten pertsonentzat, eskubide berberak». |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195380/carlos-cerros-ekintzailea-hil-dute-tiroz-hondurasen.htm | Mundua | Carlos Cerros ekintzailea hil dute tiroz Hondurasen | Lenca etniako indigenen ordezkaria eta ingurumenaren aldeko ekintzailea zen Cerros. Poliziak pertsona bat atxilotu du hilketarekin zerikusia duelakoan. | Carlos Cerros ekintzailea hil dute tiroz Hondurasen. Lenca etniako indigenen ordezkaria eta ingurumenaren aldeko ekintzailea zen Cerros. Poliziak pertsona bat atxilotu du hilketarekin zerikusia duelakoan. | Carlos Cerros 41 urteko ekintzailea astelehen gauean hil zuten, tiroz, ipar-mendebaldeko San Antonio hiriko bere etxean. Komunitate Batuak aholkulari taldeko burua zen Cerros, baita Lenca etniako indigenen ordezkaria ere, eta azken asteetan eskualdean eraiki asmo duten zentral hidroelektriko baten aurkako kanpaina bultzatzen ari zen. Poliziak pertsona bat atxilotu du azken orduetan, haren hilketarekin lotuta dagoelakoan, baina ez dute azalpen gehiagorik eman.
Ekintzaileen aurkako erasoak ohiko bilakatu dira Hondurasen. Iaz ingurumenaren defentsan lan egiten zuten hamalau pertsona hil zituzten. Horietako bat da Felix Vasquez, Lenca etniako indigenen ordezkaria bera ere. Vasquez iazko abenduan hil zuten, Santiago de Puringla herriko bere etxean zegoela familiarekin. Lekukoen arabera, aurpegia estalia zuten bi lagun sartu zitzaizkion etxera, eta tiro egin zioten.
Berta Caceres ekintzailearen hilketak jarri zituen nazioarteko komunikabideak Hondurasera begira. Caceres 2016ko martxoaren 2an hil zuten, La Esperanzan, Honduras mendebaldean, lo zegoela. Haren etxean zegoen Gustavo Castro ekintzaile mexikarra ere hiltzen ahalegindu ziren erasotzaileak. Hilketaz akusatutako zazpi gizonezkoei 30 eta 50 urte arteko espetxe zigorrak ezarri zizkieten.
Ekintzaile ezaguna zen Caceres. Copinh Hondurasko Elkarte Herrikoi eta Indigenen Kontseilu Zibikoko koordinatzaile nagusia zen, eta lenca komunitateko eta nekazari mugimenduetako burua. 2015ean, Goldman ingurumen saria eman zioten. Caceresek berak lenca komunitate indigenako buru ugariren hilketak salatu zituen. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195381/suezko-kanala-blokeatu-du-itsasontzi-erraldoi-batek.htm | Ekonomia | Suezko kanala blokeatu du itsasontzi erraldoi batek | Ez dago argi zergatik hondartu zen edukiontziak daramatzan Ever Given itsasontzia. Itsasartearen hegoaldeko muturra itxi zuen atzo, eta itsasontzi pilaketa handia eragin. Lortu dute ontzia berriz flotatzen jartzea, eta mugitzen ari dira, trabarik ez diezaion egin zirkulazioari. | Suezko kanala blokeatu du itsasontzi erraldoi batek. Ez dago argi zergatik hondartu zen edukiontziak daramatzan Ever Given itsasontzia. Itsasartearen hegoaldeko muturra itxi zuen atzo, eta itsasontzi pilaketa handia eragin. Lortu dute ontzia berriz flotatzen jartzea, eta mugitzen ari dira, trabarik ez diezaion egin zirkulazioari. | Munduko merkataritzarako puntu giltzarria da Suezko kanal berria, eta hura blokeatu zuen atzo itsasontzi erraldoi batek, hondoa jo baitzuen. Edukiontziak eramateko munduko itsasontzirik handienetako bat da Ever Given itsasontzia: 400 metro luze eta 59 metroko zabal da, eta 224.000 tonako edukiera du. Txinatik Rotterdamerako (Herbehereak) bidean zihoan, eta ia gurutzatuta gelditu da kanalaren hegoaldeko muturrean, dirudienez, haize kolpe indartsu baten ondorioz.
Egiptoko agintariak saiakera bat baino gehiago egin dute itsasontzia askatzeko, eta kostata baina itsasontzi erraldoia berriz ere flotatzen jarri dutela jakinarazi du kanaleko agintaritzak gaur eguerdian. Oraintxe, Ever Given ontzia kanalaren bazter batera lerratuta omen dago. Hala ere, zenbait hedabideren arabera, satelitez hartutako irudietan ikus daiteke ontziak kanalean zeharka dagoela oraindik ere.
Horrelako egoerak luzatuz gero, istripuaren eragina sakona izan daiteke. Asiatik Europarako bidea egiten duten edukiontzi itsasontzi gehienak ez ezik, Suezko kanaletik pasatzen da munduan salerosten den petrolioaren %10 inguru eta gas natural likidotuaren %8 ere. Kanalak itxita segituko balu, Afrika inguratzera behartuta leudeke. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195382/presoak-txertaketako-lehentasunezko-taldeetan-sartzeko-eskatu-du-etxerat-ek.htm | Politika | Presoak txertaketako lehentasunezko taldeetan sartzeko eskatu du Etxerat-ek | Espetxeetako baldintzek birusaren kutsakortasuna areagotzen dutela adierazi du elkarteak, eta, horregatik, presoak arrisku handiko parametroen barruan daudela. | Presoak txertaketako lehentasunezko taldeetan sartzeko eskatu du Etxerat-ek. Espetxeetako baldintzek birusaren kutsakortasuna areagotzen dutela adierazi du elkarteak, eta, horregatik, presoak arrisku handiko parametroen barruan daudela. | COVID-19aren aurkako txertaketa plangintzan, presoak lehentasunezko taldeetan sartzeko eskatu du Etxerat-ek; arrisku handiko parametroen barruan daudela argudiatuta. Azaldu du espetxeetako baldintzek birusaren kutsakortasuna areagotzen dutela, eta txertaketa planaren barruan egoteak preso askoren osasun fisiko eta mentala hobetu dezakeela. Txertoez gain, presoen segurtasuna bermatuko duten higiene baliabideak ere areagotzeko eskatu du elkarteak; musukoak, esaterako.
Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak eta Espainiako eta Frantziako estatuetako Osasun Ministerioei egin die dei Etxerat-ek. «Minutu bat galdu gabe», preso guztientzat txertaketa plan eraginkorrak martxan jartzeko eskatu die. «Erabilera komuneko espazio oso itxiak partekatzen dituzte, eta horrek kutsatze faktoreak areagotzen ditu. Hala ere, neurri oso hertsatzaileak bakarrik aplikatu zaizkie, eta neurri horiek eragin handia izan dute presoen osasun mentalean eta fisikoan, eguneroko bizitzarako hertsapenei loturik doan zaurgarritasuna dela eta», adierazi du elkarteak komunikatuan.
Gogorarazi die erakunde publikoek presoen osasunarekiko ardura dutela, eta hori bermatu behar dutela. Hori horrela, txertoez gain presoen bizi baldintzak eta segurtasuna hobetuko dituzten neurriak hartzeko ere eskatu dute, «hala nola kopuruz eta kalitatez egokiak diren musukoak eta beste osasun bitarteko batzuk banatzea». Bestalde, «preso adinduak eta gaixotasun larriak dituztenak askatzea» ere exijitu dute, nazioarteko erakundeek hori gomendatzen dutela adieraziz.
Elkarteak salatu du Espainiako eta Frantziako Estatuek «espetxeetan espetxe gehiago eraiki» dituztela, COVID-19a dela eta: azaldu dute euskal presoen kasuan beraiei soilik ez, beren senideei ere eragin dietela ezarritako neurriek, bisitetarako bidaia luzeak egin behar izan baitituzte. Gehitu dute egitekoak ziren hurbiltzeak gelditu egin direla hainbat hilabetetan eta horrek senitartekoen eta euskal presoen «sufrikarioa eta ziurtasunik eza» handitu dituela. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195383/naparra-auziko-dokumentazio-osatua-eman-dio-jaurlaritzak-sendiari.htm | Politika | 'Naparra auziko' dokumentazio osatua eman dio Jaurlaritzak sendiari | Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra-ren sendiari dokumentazioa emanda, gorpua bilatzeko lanetarako «akuilu» izan dadin espero dute. Ikerketa eragingarri bat sustatzea du helburu. 41 urte daramatza desagertuta. Egia Jakiteko Eskubidearen Egunaren harira egin dute ekitaldia. | 'Naparra auziko' dokumentazio osatua eman dio Jaurlaritzak sendiari. Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra-ren sendiari dokumentazioa emanda, gorpua bilatzeko lanetarako «akuilu» izan dadin espero dute. Ikerketa eragingarri bat sustatzea du helburu. 41 urte daramatza desagertuta. Egia Jakiteko Eskubidearen Egunaren harira egin dute ekitaldia. | Eusko Jaurlaritzak Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra zenaren familiari eman dio haren desagerpenari buruz duen dokumentazio osoarekin ondutako txostena. Helburua da ikerketa eragingarri bat sustatzea, eta auziari buruz inork informaziorik balu, modu anonimoan izanda ere, informazioa jasotzea, ikerketan laguntzeko. Argitzeko «akuilu» izan nahi luke. Txosten hori EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco katedrak osatu du. Nazioarteko Giza Eskubideen Bortxaketa Larrien Kasuen eta Egia Jakiteko Eskubidearen Egunaren harira egin dute ekitaldi hau, Donostian. Agerraldian izan dira Monika Hernando Jaurlaritzako Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun zuzendaria; Bertha Gaztelumendi dokumentuaren egileetako bat; eta Jon Mirena Landa txostenaren zuzendaria. Eneko Etxeberria Alvarezek jaso du dokumentu hori, Naparraren anaiak, sendiaren izenean.
Etxeberriak eskerrak eman dizkio Jaurlaritzari eta EHUko katedrari, elkarlanean ondutako dokumentazioarengatik. «Egia Jakiteko Eskubidearen Egunean horixe jakin nahi dugu, egia». Baina iruditzen zaio borondate politikoa falta dela egia bilatzeko. «Giza eskubideen nazioarteko itunak sinatzen dituzte, baina zertarako?», esan du. Uste du gakoetako bat 1978ko sekretu ofizialen legea indargabetzea dela, «gure kasua bakarrik ez, beste asko ere argitzeko daudelako», baina ez dute borondate politikorik ikusten hori egiteko; «gobernuak igarotzen dira, baina hor atzean estatua dago, eta hortik ezin da igaro».
Naparra ETAko kidea izan zen lehenik, eta Komando Autonomo Antikapitalistetako kidea gero, eta 1978an ihes egin zuen Iparraldera. 1980an desagertu zen. Bertha Gaztelumendi txostenaren egileak eman ditu xehetasunak. Dokumentua osatu dute argitaratutako informazio guztia bilduta eta txosten judizialetan oinarrituta. Esan du, ikerketaren arabera, 1980ko ekainaren 11n «hitzordu tranpa» bat jarri ziotela, eta harrez geroztik ez dela Naparraren berririk. 1976an Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur desagertu zen modu berean desagertu zen Naparra, Gaztelumendik zehaztu duenez.
Egiletzari buruzko datu nahasiak daude. Bi bertsio zeuden: Batallon Vasco Españolek bere gain hartu zuen, baina, bestetik, beste ikerketa lerro bat ireki zuten «erakunde barruko kontu garbitze baten bertsioa onesten zuena». 1980an Baionako auzitegian irekitako diligentziak «oso eskasak» izan zirela esan du Gaztelumendik. Ikerketa lerroa indartu zuten erakunde barruko kontu garbitzearen bueltan, atzean estatu terrorismoa egon zitekeela erakusten zuten zantzuak baztertuta. Urte eta erdiko ikerketaren ostean, artxibatu egin zuten auzia, eta fiskalak ondorioztatu zuen erakunde barruko kontu garbiketa bat izan zela. Baina, denboraren poderioz, hipotesi hori ahulduz joan da.
Sendiak Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren gorpurik gabe segitzen zuen, eta ahalegin etengabean jarraitu zuen, peskizen bila, auzia berriz ireki zedin lortzeko.
Pako Etxeberriak egindako peritu txosten batekin eta Iñigo Irunen aholkularitzarekin lortu zuten auzia berriz irekitzea 1999an. Agertu ziren zenbait informazio lotzen zituenak Batallon Vasco Español eta Espainiako zerbitzu sekretuak. Iruinek eskatu zuen garai haietan zerbitzu sekretuen eta polizien arduretan zeuden zenbait pertsonak deklara zezaten, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak ez zuen inor deklaratzera deitu, eta artxibatu egin zuten auzia.
2006an lortu zuten berriz ere irekitzea. CESID Espainiako zerbitzu sekretuetako kide ohi baten deklarazioetan oinarrituta. Informazio horren arabera, gorpua non egon daitekeen pistak ematen ditu. Bi toki zehaztu zituzten. A eta B eremua. A eremuan egon zitekeen zantzu argiagoak daudela uste du sendiak, baina 2006an Ismael Moreno Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak Frantziari eskatu zion B eremuan arakatzeko. Sei-zazpi hilabetean lortu ziren baimenak, arakatu zuten, baina ez zen gorpurik agertu. Orduan, sendiak eskatu zuen A eremuan arakatzeko. HIru urte igaro dira eskaera hartatik, eta baimenaren zain daude oraindik.
Jon Mirena Landa EHUko katedrako zuzendariak eman ditu dokumentazioari buruzko argibide juridikoak. Txostenaren helburua da ikerketa eragingarri bat eskatzea. Ikertu dute noraino egin duen lana estatuak auzi hau argitzeko, eta ondorioztatu dute Giza Eskubideen Nazioarteko Zuzenbidetik begiratuta ez dela izan eragingarria, eta, beraz, injustizia bat dagoela atzean. «Diligentzia guztiak egin ziren gaizki, eta gutxi izan ziren gainera». Dagoen dokumentazio guztia xehetasunez arakatu dute. 1980an eta Baionan hasi zen ikerketa, eta ez zen aintzat hartu estatu terrorismoa zegoenik horren atzean. Ez ziren aztarnak behar bezala ikertu, txostenaren arduradunaren esanetan. «Justiziak egia bilatu beharrean, oztopatzailea izan zen; ez zuten polizia deklaratzera deitu nahi», esan du Landak.
Horrenbestez, txostengileek eskatu dute ikerketa eragingarri bat egiteko, proaktiboa izango dena, auzia argitu nahi izango duena; ikerketa orohartzailea, ez partziala; eta, gorpua oraindik ere desagertuta dagoenez, ikerketarekin segitzeko eskatzen dute. Auzia irekita dagoela gogorarazi dute.
Monika Hernando Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Aniztasuneko zuzendariak kokatu du dokumentu hau Jaurlaritza egiten ari den ikerketa monografikoen barruan. Esan du «egiarako eskubiderako» ekarpena egin nahi duela, «gertatu zena injustua izan zen eta ez du berriz gertatu behar». Memoria kritiko eta partekatua eraikitzea dute helburu. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195384/oier-oak-ez-du-onartuko-prokuradorearen-zigor-eskaera.htm | Politika | Oier Oak ez du onartuko prokuradorearen zigor eskaera | Ostiralean aurkeztekoa da Baionako prokuradorearen aitzinean, lurralde debekua urratzeagatik, eta gaur jakin du hark eginen dion zigor proposamena: hamabi hilabeteko kartzela zigorra, gibelapenarekin. | Oier Oak ez du onartuko prokuradorearen zigor eskaera. Ostiralean aurkeztekoa da Baionako prokuradorearen aitzinean, lurralde debekua urratzeagatik, eta gaur jakin du hark eginen dion zigor proposamena: hamabi hilabeteko kartzela zigorra, gibelapenarekin. | «Probokazio bat da». Honela azaldu du Oier Oa euskal preso ohiak Baionako prokuradoreak egin dion zigor proposamena jakin berritan. Ostiralean aurkeztekoa da haren aurrean, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratzeagatik, eta goiz honetan jakinarazi diote haren zigor proposamena: hamabi hilabeteko presondegi zigorra, gibelapenarekin. Hau da, gisa bereko beste delitu bat eginen balu aplikatuko litzateke zigorra. «Onartezina» dela erran du Oak BERRIAri egindako adierazpenetan. Ez du zigor proposamena onartuko, eta, beraz, epaiketa formala izanen da, oraindik finkatua izan ez den egun batean. Gai hau konpontzeko «aukera errealak» daudela sinetsita, espero du «aurrekari bat» sortuko duela berea bezalako gainerako kasuentzat. Bihar argitaratuko du BERRIAk euskal preso ohiari egindako elkarrizketa.
2012ko martxoan atxilotu zuten Oa, Angelun (Lapurdi), ETAko kidea izatea leporatuta. Hiru urtez presondegian egon ondotik, Espainiaratu, eta libre utzi zuten, Frantziako Estatura sartzeko debekupean. Baina etxetik urrun ezin bizirik, Larresorora itzuli zen bikotekidearengana eta seme-alabengana, eta bizimodu normala izan du geroztik. Baionako Bernat Etxepare lizeoan ari zen lanean, zaintzaile, eta Uztaritzeko (Lapurdi) futbol taldean eta Larresoroko pilota taldean aritu da trebatzaile. Bere egoera argitu nahian, bi auzibide ireki zituen, Frantziako lurraldean bizitzeko debekua kentzeko. Baina prozedurak segidarik gabe egon dira.
Iazko azaroaren 25ean atxilotu zuten, Larresoro (Lapurdi) eta Baiona arteko errepide kontrol batean, Frantziako Estatuan bizitzeko ezarri zioten debekua urratu izana leporatuta. Ordutik, Nafarroan bizi da, Dantxarinetik hurbil, Larresoron duen etxera itzultzeko aukerarik gabe.
Egoera hori salatzeko, izenpe bilketa bat abiatu du herritar talde batek. Lehen sinatzaileen artean ageri dira, besteak beste, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Max Brison eta Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatariak eta Vincent Bru diputatua. Ipar Euskal Herriko hautetsi eta pertsona ezagun andanak ere izenpetu du jadaneko. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, Jean Castex lehen ministroari, Eric Dupont-Moretti Justizia ministroari eta Emily O'Reilly Europako Batasuneko arartekoari helaraziko diote. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195385/kutsatzen-diren-90-pertsonatik-bat-osakidetzako-ziuetan-sartzen-da.htm | Gizartea | Kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen da | Pandemia «bigarren olatuko hirugarren zikloan» sartu dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Ospitaleen gaineko presioan ere goranzko joera bat atzematen da. | Kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen da. Pandemia «bigarren olatuko hirugarren zikloan» sartu dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Ospitaleen gaineko presioan ere goranzko joera bat atzematen da. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak egoera epidemiologikoaren berri eman berri du Eusko Legebiltzarrean, eta azken egunetako mezua berretsi du, alegia, hazkunde fasean dagoela berriro kutsatzeen kurba. Haren hitzetan, «bigarren olatuko hirugarren zikloan» sartu da erkidegoa, eta hiru lurraldeetako ospitaleetan ere nabaritzen hasiak dira goranzko joera aldaketa hori. Hainbat datu eman ditu hori erakusteko. Jakinarazi du azken astean, batez beste, 35 lagun erietxeratu behar izan dituztela egunero gaitzarengatik, eta orain gaixo horiek direla Osakidetzako pazienteen %6,31. Birusak larri erasaten dien gaixoen inguruko beste datu esanguratsu bat ere eman du: kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen dela, eta gaixo bakoitza, batez beste, hamasei egun egoten dela bertan.
ZIUetan erietxeratu behar dituzten gaixoen artean gero eta gehiago dira emakumeak, Sagarduik jakinarazi duenez. Zehazki, larri ospitaleratzen dituzten pazienteen %32 emakumeak dira. Batez beste 62 urte dituzte ZIUetako gaixoek, sailburuak emandako datuen arabera. Ospitaleen gaineko presioa arintzeko –bereziki ZIUetakoa–, Sagarduik ezinbestekotzat jo du datozen bi edo hiru hilabeteetan ahalik eta gehiena ekiditea kutsatze gehiago izatea. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195386/hegoaldean-33-pertsona-zendu-dira-birusagatik-azken-astean.htm | Gizartea | Hegoaldean 33 pertsona zendu dira birusagatik azken astean | Abuztuaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 681 positibo atzeman dituzte. | Hegoaldean 33 pertsona zendu dira birusagatik azken astean. Abuztuaren erdialdetik gaitzak jota jende gutxien hil den astea izan da aurrekoa. Beste 681 positibo atzeman dituzte. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, joan den igandera arte 33 lagun hil ziren astebetean, birusak jota. Hau da, martxoaren 15etik 21era arteko egunetan izandako heriotzen zenbatekoari dagokio datua, eta abuztutik Hegoaldean erregistratu den kopururik apalena da. Zehazki, abuztuaren 17tik 23ra arteko egunetan izan zen heriotza kopuru berbera, eta, hortik aurrera, kopurua beti izan da langa horretatik gorakoa.
Zehazki, azken astean Hego Euskal herrian birusarekin hildako 33tik sei Nafarroan zendu dira, eta gainerako 27ak, berriz, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Birusaren transmisioari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak 14.905 proba egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 681 kasu positibo detektatu zituzten guztira. Hala, atzo egindako testen %4,5ek eman zuten positibo Hego Euskal Herrian. Zehazki, Nafarroan %5,5 da positiboen ehunekoa, eta, aldiz, Osakidetzak egindako testetan %4,3 da. Egun bakarrean zenbatutako kasuak herrialdeka aztertuta, Bizkaian 256 kasu zenbatu zituzten atzo; Gipuzkoan 150, Nafarroan 171 eta Araban 99.
Ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak emandako datuen arabera, atzo beste 47 lagun erietxeratu zituzten gaitzarekin, eta oraintxe 81 pertsona daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetako ZIUetan larri. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195387/eraikuntza-sektoreak-inbertsio-gehiago-eskatu-ditu.htm | Ekonomia | Eraikuntza sektoreak inbertsio gehiago eskatu ditu | Ascobiren azaldu duenez, jarduera %24 murriztu da sektorean iaz, eta 500 enplegu galdu dira. | Eraikuntza sektoreak inbertsio gehiago eskatu ditu. Ascobiren azaldu duenez, jarduera %24 murriztu da sektorean iaz, eta 500 enplegu galdu dira. | Hiru urteko hazkundeen ostean, eraikuntzan jarduera %24 jaitsi da iaz, baina 500 lanpostu gutxiagorekin ere sektoreak enplegua mantendu duela azaldu du gaur Ascobi Bizkaiko Eraikitzaile eta Promotoreen Elkarteko idazkari nagusiak, Iñaki Urrestik. Jarduera murrizketaren arrazoi nagusia pandemia hasierako geldialdiak izan dira. Ondoren, eragina izan du azpiegitura eta etxebizitza berrientzako lizitazio eta prozeduren geldotzeak ere.
Baimen berririk gabe, aurretik lizitatuko obra eta etxebizitzetan lanean aritu da sektorea joan den urtean. Urrestiren ustez, baimenen murrizketa hori mantentzen bada, «bi hilabeteren buruan eraikuntza jardueraren jaitsiera garbi bat gerta daiteke». Horregatik, Ascobiko buruak administrazioei eskatu die lan publikoetako eta etxebizitzetako «inbertsio ahaleginari» heltzeko berriz, sektore horretan duten ziurgabetasuna amaitzeko.
Iaz, herri lanen lizitazioak 1.002 milioi eurora jaitsi ziren; 2019an, 1.316 milioirenak izan ziren. Etxebizitza berrien ekoizpenak, berriz, «gutxienekotan» dirauela esan du Urrestik, eta eraikitzen den guztia saltzen dela. Ascobiren datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, iaz, 4.793 etxebizitza egin dira, 2019an baino %24 gutxiago. 3.931. etxebizitza izan ziren merkatu librekoak (-%6), eta 862, berriz, babes ofizialekoak (-%60).
Etxebizitza berrien inguruan, Ascobik hiru neurri proposatu ditu: batetik, zoru erreserbarako portzentajeak egungo beharretara egokitzea; bestetik, babes ofizialeko etxebizitzen gehieneko kostuak egokitzea egungo eraikuntza kostuetara, hamar urtez izoztuta egon ostean; eta, azkenik, lizentzien eta baimenen prozedurak bizkortzea. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195388/anariren-hogeitaka-urteko-ibilbidea-ordubetean-kondentsatuta.htm | Kultura | Anariren hogeitaka urteko ibilbidea, ordubetean kondentsatuta | Iñigo Astizen galderek akuilatuta, karrera musikalaz eta sorkuntza prozesuaz hitz egin zuen musikariak atzo, Bilboko Gutun Zuria jaialdian. | Anariren hogeitaka urteko ibilbidea, ordubetean kondentsatuta. Iñigo Astizen galderek akuilatuta, karrera musikalaz eta sorkuntza prozesuaz hitz egin zuen musikariak atzo, Bilboko Gutun Zuria jaialdian. | Musikatuak izan dira aurtengo Gutun Zuriako lehen hitzak. Anarik Inon izatekotan abestiarekin hasi zuen orobat Inon izatekotan izena zuen ekitaldia, eta, harekin batera, baita Bilboko Letren Nazioarteko jaialdia ere. Gitarra batek lagunduta interpretatu zituen ahapaldiak, Azkuna zentroko auditorium betearen aurrean —ikuskizuneko sarrera guztiak saldu zituzten, hainbatetan gogorarazi zutenez—. Iñigo Astiz idazle eta BERRIA egunkariko kazetaria zuen parean, doinuez gozatzen, jarraian hasiko zen elkarrizketako galderak errepasatzen zituen bitartean.
Anariren sorkuntza prozesua eta ibilbidea xehatzea zituen jomuga ekitaldiak, eta 24 urte egin zuen atzera Astizek musikariaren karrera hasiera-hasieratik aletzen hasteko. «Anari euskal kantagintzara heldu zen, gauez eta kotxean, eta kronikarik onenen xehetasunarekin eta girotzearekin», esan zuen Astizek, Anari (Esan Ozenki, 1997) lehen diskoko lehen abestiaren hasiera gogora ekarriz. «Gaua da kotxean sartzen naiz, euri malkoak parabrisan, eta ilargiak ez dit esaten ez non, norekin ikusten zaitun gau hontan». Anarik hala errezitatzen ditu hitzok diskoan, a cappella, eta orobat a cappella erreproduzitu zituen idazleak ere.
Doinuen laguntzarik gabeko zati batekin hastea eta kanta osoak duen kronika izaera: Anariren kantagintza «definitzen» duten elementuak iruditzen zaizkio Astizi, eta, ildo horretatik, hitzen garrantziaz itaundu zion aurrenik. Anarik poesia musikara eraman duten Ruper Ordorika eta Mikel Laboa aipatu zituen, hasieratik izandako erreferente gisa, eta, «literaturazale inpultsiboa» izanda, segur aski irakurritako horien «imitazioz» ere sortzen hasiko zela adierazi zuen.
Halere, eszeptiko agertu zen poesia musikara zuzenean eramatearen inguruan. Abestiak «bere parametro propioa» duela adierazi zuen musikariak, «abesti oso sinplea oso ona izan» baitaiteke, haren iritziz. «Batzuetan, poesia musikara eramateak ez du funtzionatzen. Beste idazkera mota bat eskatzen du, musikak ere informazioa transmititzen duelako». Hala, hitzak ontzeko orduan isiltasuna ere ondo kudeatu beharreko aldagaia da, hark esandakoari erreparatuta: «Niretzat hutsuneak hitzaren ia garrantzi bera du».
Inflexio puntuak
Diskoei berei heldu zietenean, batetik bestera izandako aldaketak ere izan zituzten ahotan solaskideek. Urteekin, bere abestietako hitzen eta doinuen «proportzioa» aldatu egin dela, hori adierazi zuen Anarik: «Bi belarritik entzuten dugu musika: produkziotik eta hitzetatik. Hasieran, gehiago grabatzen nuen produkzioaren belarritik, baina, orain, gehiago hitzenetatik. Hori da bilakaerarik garrantzitsuena».
Ez da Anariren kantagintzak izan duen aldaketa bakarra, halere. Habiak (Esan Ozenki, 2000) diskoa, bigarrena, beste hainbat bilakaeratako inflexio puntua izan zen. «Tristura eta sakontasun giroa» lortu zuen lanean, Nick Caveren eta Leonar Cohenen bidetik, besteak beste, baina bilatutako kontzeptu estetiko bat izan zen, ez momentuan bizi izan zuena, adierazi zuenez. «Estetikatik egiara egin nuen salto, eta, hor, estetikak ez dit balio. Esango nuke egia izan behar duela kantatzen dudanak». Agerian utzi zituen diskoarekiko dituen errezeloak, nahiz eta berarekin «adiskidetzen» ari dela aitortu: «Orain ere ezin dut diskoa entzun, baina, orain, berdin dit besteek entzun dezaten. Lehen, ez».
Egiatik estetikara egin zuen bidaia, ordea, hurrengo lanean: Zebra (Metak, 2005). Albumeko lehen esalditik egin ere: «Erori banaiz ere, gorantz erori naiz». Behin betiko bertsioa entzun zuenean, «bertigoa» sentitu zuela adierazi zuen Anarik. Horrez gain, hedabideek haren hitzetan izandako eragina ere aipatu zuen Astizek: «Hitzen langintzan ere izan duzu bilakaera. Porotsuagoa da: egunkariak ohikoak diren esaldiak sartu dituzu zure diskoetan». Eta horren adibidea jarri zuen idazleak: «Entregatu nizkizun armak, eta zuloak non nituen aitortu», Zure aurrekari penalak diskoko (Bidehuts, 2015) Armagabetzea kantatik hartua. «Esaldiak beste dimentsio bat du zure abestian», iruditu zitzaion. Beste horrenbeste gertatzen da barne produktu gordina eta intimitate soziala kontzeptuekin, Anarik erantsi zuenez.
Prozesua: ihesa
Lehen diskoetako hainbat ertz eta bilakaera aletu ondoren, sorkuntza prozesuaren inguruan galdetu zion Astizek. Disko berria ateratzean, entzuleak aurrekoa duela buruan azaldu zuen Anarik; berak, ordea, aurreko diskoa atzean utzita ekiten dio hurrengoari: «Diskotik diskorako bidea ihesa da niretzat». Ihes hori nola gauzatzen duen zehaztu zuen musikariak: «Asko irakurri, entzun eta ikusten dut. Ganbara bete, bertsolariek esaten duten bezala, eta momentu batean esaten dut: zer egingo dut honekin? Asko kostatzen zait bide bat aukeratzea».
Ezagutzak pilatu ondoren, baztertu egiten da konposizioak egiteko. «Sortzeko prozesua paradoxikoa da: busti eta isolatu egiten zara», Astizek nabarmendu zuenez. Hainbeste irakurri eta entzun ondoren, ezer ez irakurtzeak eta ezer ez entzuteak arriskuak ere ekar ditzake, ordea. «Zure aurrekari penalak idazten ari nintzela panikoa nuen ea ez ote zuen nik atera baino lehen beste batek hori bera aterako», kontatu zuen Anarik.
Esku artean zer daukan itaundu zion Astizek bukaera aldera, eta «ihesi» dabilela iragarri zion musikariak. «Baina ez dakit nora». Oso urrutira ez dela joango iruditzen zaio, ordea. «Bideek limite bat daukate. Momentu honetan berritzea ez da kezka bat. Bizitzak galdera gehiago bidaltzen dizkit lehenalditik etorkizunetik baino». Lehenaldiko laginetako batzuk berreskuratuta biribildu zuen ekitaldia: gertu utzitako gitarra hartu, eta hitzaldian aipatutako abestietako batzuk interpretatu zituen. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195389/zinema-ziklo-batek-emango-dio-hasiera-saison-quebec-pays-basque-egitasmoari.htm | Kultura | Zinema ziklo batek emango dio hasiera Saison Quebec-Pays Basque egitasmoari | Joan-etorriko proiektu honen helburua da euskal kultura eta sorkuntza garaikideari Quebecen leiho bat irekitzea eta, era berean, Quebeceko sortzaileen lana Euskal Herrian erakustea. | Zinema ziklo batek emango dio hasiera Saison Quebec-Pays Basque egitasmoari. Joan-etorriko proiektu honen helburua da euskal kultura eta sorkuntza garaikideari Quebecen leiho bat irekitzea eta, era berean, Quebeceko sortzaileen lana Euskal Herrian erakustea. | Etxepare Euskal Institutuak eta Quebeceko Kultura eta Komunikazio Ministerioak iaz gauzatu nahi zuten Saison Quebec-Pays Basque egitasmoa, baina, COVID-19ak eragindako egoerak baldintzatuta, atzeratzea erabaki zuten, eta aurten eta hurrengo urtean egingo da azkenean. Irene Larraza Etxepare Institutuko zuzendariak gaur egindako agerraldian azpimarratu du bi aldeek egitasmoa aurrera eramateko konpromisoari eutsi diotela.
Saison Quebec-Pays Basque proiektuak diziplina askotako eskaintza aurreikusten du datozen hilabeteetarako, betiere sorkuntza garaikidea eta hizkuntza ardatz hartuta. Hala, Euskal Herrian eta Quebecen antolatuko dituzte ekitaldiak eta programak, eta bateko zein besteko artista eta sortzaileen arteko lankidetza ere sustatuko dute. Izan ere, 30etik gora dira elkarlanean ari diren euskal eta quebectar eragileak. Gainera, datozen hilabeteetan Quebeceko jaialdi, programazio eta kulturguneetan euskal literatura, arte eszenikoak, musika eta zinema erakutsiko dituzten «leihoak» irekiko dituzte, eta kongresu akademiko bat ere egingo dute Laval Unibertsitatean.
Proiektu horiek gauzatzeko, Etxeparek hainbat euskal elkarte eta eragileren lankidetza izan du: EIZIE, Mintzola, Bertsozale Elkartea, Azkuna zentroa, Euskal PEN Kluba, Euskal Kultur Erakundea, Dantzagunea, Dantzaz konpainia, Tabakalera, Euskadiko Filmategia, Musikagileak elkartea, Bitamine Faktoria; eta baita Quebeceko jaialdi eta erakusleihoetan arituko diren sortzaile eta konpainiak ere.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak adierazi duenez, programa honi esker, «euskal kultura ikusgai egongo da Quebecen, eta gure herria eta kultura herrialde kreatibo gisa proiektatzeko aukera izango dugu». Era berean, euskal eta quebectar kultur eragileen arteko harremana eta ezagutza estutzeko balioko du egitasmoak, Zupiriaren ustez, «programaren barruan egingo diren egitasmoak elkarlan proiektuak baitira».
Quebeceko zinema zikloa Euskadiko Filmategian
Saison Quebec-Pays Basque egitasmoaren lehenengo mugarria Euskadiko Filmategiak Cinematheque Quebecoisen laguntzarekin antolatu duen Quebeceko zinema zikloa izango da. Ziklo horrek Quebeceko zinema ekoizpen garaikidea izango du ardatz nagusi, eta hiru hilabetez luzatuko da, Donostiako Tabakaleran eta Bilboko Arte Ederren Museoan; apirilaren 3tik ekainaren 26ra arte, hain zuzen ere. Pour la suite du monde (Pierre Perrault, Michel Brault, 1963) Quebeceko zinema modernoaren oinarritzat jotzen den filmarekin hasiko da programazioa, eta Anne Claire Poirierrek zuzendutako De mère en fille (1968) izango da emango duten bigarren filma. Quebecen film luze bat zuzendu zuen lehen emakumea izan zen Poirier.
Zikloa osatuko duten filmen artean daude, halaber, Le déclin de l'empire américan (1986) Denys Arcanden zinemagilearen film ospetsuena; Vic + Flo ont vu un ours thrillerra (Denis Cote, 2013), Ville Neuve animaziozko filma (Felix Dufour-Laperriere, 2018), L.A. Tea Time zinema independentearen ordezkaria (Sophie Bedard Marcotte, 2019), Kuessipan (Myriam Verreault, 2019) eta Jeune Juliette (Anne Emond, 2019).
Zinema ziklo horren osagarri, eta osasun egoerak baimentzen badu, irailean euskal zinema zikloa egingo dute Cinematheque Quebecoisen. Bertan emango dituzte Tasio (Montxo Armendariz, 1984), Vacas (Julio Medem, 1992), Ander (Roberto Caston, 2009), Amama (Asier Altuna, 2015), Un otoño sin Berlín (Lara Izagirre, 2015), Irrintziaren oihartzunak (Iratxe Fresneda, 2016), Handia (Jon Garaño eta Aitor Arregi, 2017), Dantza (Telmo Esnal, 2018), Oreina (Koldo Almandoz, 2018), Black is Beltza (Fermin Muguruza, 2018), Hil Kanpaiak (Imanol Rayo, 2020) eta Erlauntza (Mireia Gabilondo, 2020). |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195390/nafarroak-apirilaren-9ra-arte-luzatuko-ditu-neurri-murriztaileak.htm | Gizartea | Nafarroak apirilaren 9ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak | Nafarroako Gobernuak ez du baztertu neurriak gehiago gogortzea pandemiaren bilakaerak okerrera eginez gero. | Nafarroak apirilaren 9ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak. Nafarroako Gobernuak ez du baztertu neurriak gehiago gogortzea pandemiaren bilakaerak okerrera eginez gero. | Nafarroako Gobernuak beste bi astez luzatuko ditu azken asteetako neurri murriztaileak, eta apirilaren 9ra arte izango dira indarrean. Nafarroak eutsi eginen dio herrialdearen itxiera perimetralari. Gaueko 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua izango da; eremu pribatuko bilerak bizikidetza unitatekoen artekoak bakarrik izan ahalko dira; eremu publiko itxietan lau pertsona gehienez bildu ahal izango dira; eta kaleko bileretan, gehienez sei.
Gainera, bere hartan segituko dute edukiera mugek ere. Esaterako, ostalaritzari dagokionez, terrazetan baimendua dago %100eko edukiera, baina barnealdean, %30ean dago ezarria muga oraindik ere. Merkataritza gune handietan, %40 da gehienezko edukiera, eta denda txikietan, %50.
Neurriok dekretu bidez sartuko dira indarrean, ostiral honetan. Hala ere, Nafarroako Gobernuak ohartarazi du kutsatze datuek okerrera egiten badute neurriak are gehiago gogortzea aztertuko duela. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195391/milagro-itxi-egingo-dute-ostiralean-baita-herriko-taberna-eta-jatetxeak-ere.htm | Gizartea | Milagro itxi egingo dute ostiralean, baita herriko taberna eta jatetxeak ere | Azken hamalau egunean, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan du herriak. Udalarekin adostuta hartu du neurri hori Nafarroako Gobernuak. | Milagro itxi egingo dute ostiralean, baita herriko taberna eta jatetxeak ere. Azken hamalau egunean, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan du herriak. Udalarekin adostuta hartu du neurri hori Nafarroako Gobernuak. | Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak jakinarazi duenez, ostiraletik aurrera itxiera perimetrala ezarriko du Milagron, eta herriko taberna eta jatetxeek ateak itxi beharko dituzte. Udalarekin batera hartu du neurria gobernuak, positibo tasa handia dela eta. 3.400 biztanle ditu Milagrok, eta azken hamalau egunetan 1.874ko tasara heldu da 100.000 biztanleko. Azken zazpi egunak aintzat hartuta, tasa 1.610ekoa da.
Nafarroako Gobernuak kutsatzeen gorako joera atzeman du. Atzo baheketa egin zuten 44 eta 64 urte bitarteko milagrotarrekin, eta beste hogei positibo agertu dira. Ondorioz, ostiraletik ezingo da Milagron sartu edo atera, ohiko salbuespenengatik ez bada (lana, ikasketak, zaintza eta osasuna), eta herriko taberna eta jatetxeek ateak itxi beharko dituzte.
Bihar gauerdian sartuko dira indarrean neurri horiek, eta hasiera batean bi aste iraungo dute, apirilaren 11 arte, egun hori barne. Egoeraren arabera, luzatu, egokitu edo bertan behera utziko dituzte.
Erkidego osoan indarrean diren neurri murriztaileak apirilaren 9ra arte luzatzea erabaki du gobernuak gaur, eta ez du baztertu neurriak gehiago gogortzea pandemiaren bilakaerak okertzen jarraituz gero. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195392/sagardo-berria-aurkeztu-du-ander-gonzalez-sukaldariak.htm | Bizigiro | Sagardo berria aurkeztu du Ander Gonzalez sukaldariak | Azken uztarekin egindako sagardoa aurkeztu da Astigarragan egin den Sagardo Berriaren Egunean. Edariarekin batera, sagardoaren kultura sustatzeko bideo bat ere kaleratu du Sagardoetxea museoak | Sagardo berria aurkeztu du Ander Gonzalez sukaldariak. Azken uztarekin egindako sagardoa aurkeztu da Astigarragan egin den Sagardo Berriaren Egunean. Edariarekin batera, sagardoaren kultura sustatzeko bideo bat ere kaleratu du Sagardoetxea museoak | Ander Gonzalez sukaldariak aurkeztu du 2020. urteko uztako sagardo berria gaur, Astigarragan egin den XXVIII. Sagardo Berriaren Egunean. Aditzera eman dutenez, aurtengo sagardoa izaera eta gorputz handikoa da, eta kolore horixka dauka. «Txinparta fina» dauka, eta ahoan biribila da. Horrez gain, konplexutasun handiko sagardoa dela ere adierazi dute, bilakaera ahalmen handia daukana.
Sagardoetxea museoak sortu duen bideo bat ere aurkeztu da ekitaldian, sagardoaren kulturaz gozatzeko aisialdirako proposamen ugarirekin. Sagardoa hainbat ekintzarekin lotzeko proposatzen da ikus-entzunezkoan: Museoa eta sagardotegia, sagardoa eta itsasoa, «sagartrekking» edo Txillida eta sagardoaren kultura uztartzen dituzten jarduerak, besteak beste.
Ekoizpena, kopurutan 2020ko uztarekin zortzi bat milioi litro sagardo ekoitzi dira Euskal Herrian, horietatik bi milioi litro inguru hemengo sagarrarekin. Gainera, 1.200.000 litro sagardo ekoitzi dira Euskal Sagardoa jatorri Izenaren egiaztapenarekin. Guztira, 48 sagardotegik egin dute Euskal Sagardora bideratutako sagardoa: 42 Gipuzkoakoan, lau Bizkaian eta bi Araban. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195393/zabalza-auzia-ikertzeko-eskaerak-ez-du-aurrera-egingo-espainiako-kongresuan.htm | Politika | 'Zabalza auzia' ikertzeko eskaerak ez du aurrera egingo Espainiako Kongresuan | «Oinazea eta frustrazio sentimendua» ulertzen dituztela diote, baina ez dute eskatuko fiskaltzak ikerketa bultza dezan | 'Zabalza auzia' ikertzeko eskaerak ez du aurrera egingo Espainiako Kongresuan. «Oinazea eta frustrazio sentimendua» ulertzen dituztela diote, baina ez dute eskatuko fiskaltzak ikerketa bultza dezan | EAJk berriro eraman du Zabalza auzia Espainiako Kongresura, Aitor Estebanek aurkeztutako presazko eskaera baten bidez, Espainiako Gobernuari eskatzeko ikerketa bultza dezan, auziarekin zerikusia duten agiriak sekretupetik ateraz eta fiskaltzari ikerketa sustatzeko aginduz. PSOEk, baina, aldaketa bat aurkeztu dio proposamenari, eta hor, «horren eskumena duten botere publikoei» dei egiten diete iker dezaten. Aldaketaren azalpenean, PSOEk argi utzi du «justizia erakundeez» ari dela «eskumena duten botere publikoak» aipatzen dituenean, eta ez duela uste Espainiako Gobernuak horretan zerikusirik izan behar duenik. Bozketa bihar egingo dute, baina, itxura guztien arabera, PSOEren proposamenak egingo du aurrera, EAJren testuaren ordez.
Aitor Esteban diputatu jeltzaleak esan du bere proposamena ez doala inoren kontra, «ezta inongo instituzioren kontra edo beste biktimen eskubideen kontra ere», eta haien asmo bakarra dela Nafarroako Parlamentuan, Iruñeko Udalean eta beste zenbait erakundetan agerturiko adostasuna gauzatzea: «Esaten badugu auzia argitu nahi dugula, orduan, ahaleginak egin ditzagun auzia argitzeko», esan du, eta erantsi du Espainiako Gobernuak ere «bere alea» jar dezakeela horretan, «auziarekin zerikusia duten agirien sekretua altxatuz eta fiskaltzari iker dezan eskatuz». Proposatu duten aldaketa «edukiz hutsik» dagoela eta «eskuak garbitzeko modu bat» izan zitekeela aurpegiratu die sozialistei.
PSOEko diputatu Gemma Araujok defendatu egin du sozialisten aldaketa. Esan du bat datorrela familiaren oinazearekin, baita auzia argitu ez izanak sortzen duen «frustrazioarekin» ere: «Badakigu auzia zauri ireki bat dela, emozionala eta soziala». Baina, hala ere, defendatu du bere garaian zuzenbide estatuak «erantzun» egin zuela eta justiziak ikertu zuela auzia. «Joko arauak eta botereen arteko banaketa errespetatu behar ditugu», argudiatu du.
EH Bilduko Bel Pozueta, CUPeko Albert Botran eta ERCko Marta Rosique auzia ikertzearen alde agertu dira. Pozuetak esan du torturaren inguruan Espainiako erakundeek izan duten erantzuna «ukazioa, isiltasuna, ezkutatzea eta ahanztura» izan dela historikoki, eta aurrekoan Fernando Grande Marlarka Barne ministroak arazo horri emandako erantzuna «onartezina eta mingarria» izan zela. Botranek eta Rosiquek, berriz, esan dute tortura «errealitate» bat dela, eta ez soilik frankismoaren garaian, «Franco hil zenetik gaur arte ere bai».
Unidas Podemoseko Roberto Uriartek ere torturaren erabilera deitoratu du, eta zuzenean hitz egin die Alderdi Sozialistako diputatuei: «Demokrazia egian oinarritu behar da. Hemen auzia ez da botereen arteko banaketa, baizik eta botere batek ez diezaiola beste botere bati lan egitea galaraz».
Oso bestelakoa izan da UPNren, Ciudadanosen, Voxen eta PPren jarrera. Carlos Garcia Adanero UPNko diputatuak aurpegiratu dio EAJri «beste batzuek» proposamena erabiliko dutela «hemen torturatu dela esateko». Voxeko Macarena Olonak esan du proposamena «iraina» dela Guardia Zibilarentzat eta Espainiako justiziarentzat: «EAJk Guardia Zibila gorrotatzen du, Espainiaren batasuna gogorarazten diolako», azaldu du. PPko Edurne Uriartek ere ildo horretatik jo du: esan du auzia bere garaian «sakon» ikertu zela, eta orain berriro ireki nahi izatea «Guardia Zibilaren kontra susmo txarrak barreiatzea» dela. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195394/aragones-inbestidura-saiora-aurkeztuko-da-oraingoz-nahikoa-babes-ez-duen-arren.htm | Mundua | Aragones inbestidura saiora aurkeztuko da, oraingoz nahikoa babes ez duen arren | JxCk adierazi du «ziur aski» ez dela akordiorik egongo ordurako. CUPek gaur bozkatuko du ERCrekin adostutako aurreakordioaren inguruan, aldeko eta kontrako indarrak daudela. | Aragones inbestidura saiora aurkeztuko da, oraingoz nahikoa babes ez duen arren. JxCk adierazi du «ziur aski» ez dela akordiorik egongo ordurako. CUPek gaur bozkatuko du ERCrekin adostutako aurreakordioaren inguruan, aldeko eta kontrako indarrak daudela. | Talde parlamentarioekin egindako bilera sorta amaituta, Kataluniako Parlamentuko presidente Laura Borrasek ofizial egin du: ERCko zerrendaburu Pere Aragones saiatuko da ostiraleko inbestidura saioan Generalitateko presidente kargua eskuratzen. Helburua hurbil izan beharrean, baina, badirudi gero eta urrunago duela jarduneko presidenteordeak. JxCk adierazi du bi alderdien arteko akordioa, «ziur aski», ez dela ostirala baino lehen iritsiko. Horrez gain, CUPekin lortutako aurreakordioa ere kolokan dago, ezkerreko alderdia osatzen duten hainbat ildok haren aurka bozkatzeko eskatu ostean. Horiek bihar emango dute bozketaren emaitza.
Aragonesek ostiraleko 10:00etan hartuko du hitza, parlamentuaren gehiengoaren babesa lortzeko asmoz. Nekez izango ditu, baina, beharrezko 68 botoak. JxCko eledun Gemma Geisek atzo alderdiko idazkari nagusi Jordi Sanchezek esanikoa berretsi du gaur; Aragones presidente izango duen gobernu «egonkor eta sendo bat» nahi dute. Hura lortzeko akordioak, ordea, ez du egunik finkaturik: «Datozen egun edo asteetan etor daiteke». Hala, azaldu du ez duela ostiralerako «itxaropen faltsurik» sortu nahi.
Esquerraren arabera, baina, bi alderdien arteko desadostasunak ez dira «gaindiezinak», eta akordioa lehenago ere lor daiteke. «Erlojuaren aurka lan egingo dugu», adierazi du ERCko parlamentari Marta Vilaltak. Izan ere, Borras parlamentuko presidentetzara eraman zuen akordioa ere azken unean adostu zuten bi aldeek. Hala, alderdi hark gobernuaren osaerarako proposamena aurkeztuko dio gaur JxCri, hori baita ixteko duten puntuetako bat.
Carles Puigdemonten alderdiaren kezka nagusia, baina: presidente ohiak zuzendutako Errepublikaren Kontseiluak zer rol izango duen. Haiek hura mantendu nahi dute, eta ERCk eta CUPek «zuzendaritza estrategikorako mahai bat» eratu, kontseilua barruan izango lukeena. Halere, Esquerrak atzera egin dezake, JxC hura «birformulatzearen» alde azaltzen bada. Hala utzi du agerian Vilaltak, betiere, «elkartze eta adostasun estrategikorako espazio hori batzeko baldintzak sortzen baditu».
Gauza bera gertatzen da ERCk Espainiako Gobernuarekin hasitako elkarrizketa mahaiarekin. CUPekin eginiko akordioaren arabera, alderdiak 2023ra arte izango du negoziazioen fruituak jasotzeko, «erasoaldi demokratiko berri bat» hasi baino lehen. JxCrentzat, baina, gehiegizko denbora tartea da hori. Besteak beste, Kataluniako presidente ohi Quim Torrak kritikatu die eurek ere jakitea eredu horrek ez duela funtzionatuko: «Ez dut elkarrizketa mahaian sinesten».
Aurreakordioa ere zalantzan
Eginda zirudien akordioa ere zaildu daiteke. CUPeko hainbat ildok —11 dira denera— gaur alderdia egitekoa den galdeketaren inguruko iritziak eman dituzte. Aurreakordio proposamenari babesa ematen diozu? galderari Ez erantzuteko deia egin dute Endavantek eta Lluita Internacionalistak; baietzaren alde, berriz, Poble Lliurek eta Guanyemek. Endavantek alderdiko negoziazio taldearen lana txalotu du, ERC, besteak beste, energia sare publikoaz eta foam jaurtigaien debekuaz hitz egitera «behartzeagatik», baina gaitzetsi du ez dela ageri «ez zehaztasunik, ez konpromiso sendorik» hamasei orrialdeko akordioan. Alderdiko beste ildo nagusiak, Peoble Lluirek ere azaldu du sinatutakoa ez dela «nahikoa», baina aurrera egiteko beharra azpimarratu du.
Ezezkoak gailenduko balitz ere, Aragonesek beste aukera bat izango luke CUPeko parlamentarien babesa eskuratzeko. Izan ere, beste bi galdera egingo dituzte. Baiezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu akordioa nahikoa dela?, galdetuko du batek; Ezezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu CUPek berdin erraztu beharko lukeela ERCren inbestidura?, itaunduko du, berriz, besteak. Azken horren aldeko apustuak Aragones presidente bilakatzea erraztuko luke, baina bertan behera utziko lituzke gainerako puntu guztiak. Emaitzak bihar jakinaraziko ditu alderdiak.
Gauzak hala, ostiraleko saiakerak huts egiten badu, Aragonesek bigarren aukera bat izango du, gutxienez, 48 ordu igaro ostean. Ziurrenik, datorren aste hasieran egingo litzateke, eta gehiengo soila eskuratzea nahikoa litzateke. Halere, alderdi unionistek haren aurka bozkatuz gero, berdin beharko luke CUPen eta JxCren babesa. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195395/aste-santuaren-ostean-70-79-urte-artekoak-txertatzen-hastekoak-dira-nafarroan.htm | Gizartea | Aste Santuaren ostean 70-79 urte artekoak txertatzen hastekoak dira Nafarroan | Txertoak jartzeko plana «erritmo onean» doala esan du Osasun kontseilari Santos Indurainek | Aste Santuaren ostean 70-79 urte artekoak txertatzen hastekoak dira Nafarroan. Txertoak jartzeko plana «erritmo onean» doala esan du Osasun kontseilari Santos Indurainek | AstraZenecaren txertoa jartzeko adin tartetik kanpo daude 65 urtetik gorakoak, baina adinarengatik aparteko arriskua dute COVID-19aren aurrean, eta kezkarako motibo izan da noiz hasiko diren horiei jartzen. Eta hasi dira zalantzak argitzen: Nafarroako Gobernuak gaur esan du, adibidez, Aste Santuaren ostean hasiko dela 70-79 urte arteko adinekoei txertoa ipintzen.
Moderna eta Pfizer konpainiek egindako txertoak jarriko dizkiete, adin nagusiagokoekin egin duten eran. AstraZenecaren txertoek ere ailegatzen jarraitzen badute eta egoera «egonkortzen» bada 65 urtetik beherako populazio orokorrarekin ere hasteko eran izango direla iradoki du Osasun kontseilari Santos Indurainek.
Txertaketa «erritmo onean» doala esan du kontseilariak, eta, 70-79 urte artekoak txertatzearekin batera, zenbait osasun arazo dituzten pertsonak ere sartuko dituztela zerrendan; zehazten ari dira zein izango diren. Etapak ixten joate aldera, helburu jakin bat ere zehaztu nahi izan du: apirilaren hasierarako, bukatuta eduki nahi dute 80 urtetik gorakoen txertatzea. Osasun langileen artean ere, antzera: hil honen amaierarako bukatuta nahi dute prozesua.
Txertatzearen emaitzak agerikoak direla nabarmendu du: zahar eta mendekoen artarako zentroetan, esaterako, kasu bakar bat ez dago orain. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195396/jaurlaritzak-madrili-gogorazi-dio-europako-funtsak-ez-direla-gastu-arrunterako.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak Madrili gogorazi dio Europako funtsak ez direla gastu arrunterako | Jordi Campas Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordeak diru hori turismoan erabiltzeko asmoa kritikatu du. Adierazi du ekonomia eraldatzea dela EBren planaren xedea | Jaurlaritzak Madrili gogorazi dio Europako funtsak ez direla gastu arrunterako. Jordi Campas Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordeak diru hori turismoan erabiltzeko asmoa kritikatu du. Adierazi du ekonomia eraldatzea dela EBren planaren xedea | Ez da lehenengo aldia kezka bera agertzen duena. Eusko Jaurlaritzak susmoa du Espainiako Gobernuak Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia edo Next Generation-eko funtsak erabili nahi dituela koronabirusaren krisiak kalte egin sektore batzuk salbatzeko, turismoa bereziki, eta ez planaren benetako helburuak gauzatzeko. Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak hala ohartarazi izan du, eta Jordi Campas Europako Ekonomia eta Funtsen sailburuordea zabalago mintzatu da horri buruz, kargua hartu zuenetik eginiko lehenengo agerraldian, Bilboko Merkataritza Ganberan.
Argi mintzatu da Campas. Azpimarratu du funtsen erregelamenduak garbi uzten duela ez direla «gastu nazional arruntetarako» erabili behar, «behar bezala justifikatutako kasuetan salbu». Eta gogorarazi du funts horien helburua eraldaketa ekonomikoa dela: «Errekuperazio klabeetan lan egiteak ez du hori bermatzen», azpimarratu du.
Campasen arabera, funts gehienak industriara eta I+G+Bra bideratu beharko lirateke. Nabarmendu du «eraldaketarako palanka gisa» jarduteko ahalmen handiagoa dutela eta alor horietan egindako inbertsioak «eraginkorragoak» direla beste sektore batzuetakoak baino. Turismoaren kasuan, uste du errekuperazioa iritsiko dela txertoarekin eta joan-etorriei jarritako mugak altxatzearekin batera. Industria sektorei buruz, berriz, azpimarratu du datozen urteetan «erronka handiei» egin beharko dietela aurre, «ekonomia, gizarte, eta ingurumen arloan efizientzia eta konponbide jasangarriak garatzeko», EBk eskatu duen bezala.
Leihatilak eta epeak
Campasen iritzian, funtsak «enpresentzako bitarteko gisa ulertu behar dira, eta ez helburu gisa». Uste du «estrategia, posizionamendu eta dibertsifikazio irizpideen arabera» banatu behar direla, eta, horrekin batera, autonomia erkidegoen politika publikoak aintzat hartu behar direla. «Ez da abiadura lasterketa bat, sakonekoa baizik; planteamendu errealistak egin behar dira, funtsak palanka gisa jarriz erabaki estrategikoak gauzatzeko».
Horren harira, gogorarazi du «proiektuen konplexutasuna» aintzat hartu behar dela, eta egitasmo horiek, askotan, urte anitzekoak eta erakundeen artekoak izaten direla. Sailburuordeak uste du Espainiako Gobernua ez dela hori kontuan hartzen ari. Batetik, «ministerio leihatilen» bidezko funtzionamendua kritikatu du. Izan ere, ministerio bakoitzak diru sail bat izango du funtsei lotuta urte bakoitzeko aurrekontuetan. Campasen arabera, egitasmo askoren bideragarritasuna kolokan jar dezake horrek.
Era berean, uste du Bruselak ematen dituen exekuzio epeen «aprobetxamendu osoa» baliatu beharko litzatekeela: 2026ko ekainera arte luzatzeko aukera ematen du. Gobernuaren estrategia, baina, beste bat da: 2021eko bere aurrekontuetan Europako laguntzei dagozkien 24.000 milioi euroak aurten gauzatzeko eskatzen ari da bere ministerioen bidez. Campasen arabera, beharrezkoa litzateke jakitea urtero zenbat diru egongo den erabilgarri, funtsekin egin nahi diren politika publikoak «ondo dimentsionatu eta planifikatzeko».
Enpresei era mintzatu zaie sailburuordea, eta «lasaitasun mezu bat» igorri die. Gogorarazi du deialdiak urteko bigarren hiruhilekotik aurrera hasiko direla, eta, bereziki, bigarren seihilekoan. Eta gaineratu du ministerioentzat interesgarriak diren arloen zerrendetan ez agertzeak edo proiektu jakin bat Eusko Jaurlaritzaren Euskadi Next Programan jasota ez egoteak ez dakarrela inolako mugarik administrazio publikoen deialdietan parte hartu ahal izateko. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195397/arkanbele-kantak-eman-du-mikel-tabernak.htm | Kultura | 'Arkanbele kantak' eman du Mikel Tabernak | Idazlearen bigarren poema liburua da, estreinakotik 25 urte igaro ostean osatu duena. «Memoria pertsonaletik» baina «begirada kolektibotik» ondu ditu poemak, forma bereziz ondu ere. Susak plazaratu du. | 'Arkanbele kantak' eman du Mikel Tabernak. Idazlearen bigarren poema liburua da, estreinakotik 25 urte igaro ostean osatu duena. «Memoria pertsonaletik» baina «begirada kolektibotik» ondu ditu poemak, forma bereziz ondu ere. Susak plazaratu du. | «Esamolde bat da, erran zahar bat, ez sobera ezaguna. Norbera bere arkanbele kantarekin ari dela diogu baldin eta uste badugu lehendik maiz aditu diogun zerbait errepikatzen ari dela, bere erretolika ezagunean ari bada. Arkanbele bat bezain temoso». Batzuk hala aritzearen ospea dutela dio Mikel Tabernak (Lesaka, Nafarroa, 1957), baina, egiaz, ez dela hortik libratzen denik. «Bakoitzak jotzen dugu gure arkanbele kanta, bakoitza bere zoroak bizi baitu. Errepikatzen ditugu predikuak, diskurtsoak». Eta alda daitezke, moldatu, baina beti dira irauten dutenak. «Sortzaileen kasuan, ez da harritzekoa forma diferentean emanagatik melodia bertsuak kantatzen aritzea batean eta bestean». Bada, bere bigarren poema liburuaren izenburura eraman du esaera bera Tabernak, Arkanbele kantak, eta bertan jaso ditu denbora batetik hona bilduz joandako olerkiak. «Banuen bilduma koxkor bat, eta une jakin batean poemategiaren ideia agertu zitzaidan; zaharrak landuz eta berriak gehituz joan da mamitzen».
Arkanbele baten irudia azalera ere eraman du egileak, Ignacio Larra artista beratarraren eskutik. «Xomorro deigarri zein misteriotsu honek badu zerbait berezia niretzat: haur eta gaztaro denborako Bidasoaldera eramaten nau nahitaez, ikusten dudan aldiro», kontatu du. Eta ez dela kasualitatea, beraz, liburuaren «aurpegirako» hautatu izana, sasoi hartatik abiatzen baita lana, ondoren beste eremu batzuetara heltzeko.
Orotara, 11 ataletan banatu ditu poemak egileak, nahiz eta liburuak, zehatzago, «1+9+1» forma duela aipatu duen. Aitzinsolasa da lehena eta gibelsolasa azkena, eta narrazio bat dator bakoitzean. «Batean bizia deskubritzeaz hitz egiten den bezalaxe, bestean heriotzaren hurbiltasunaren oharpena aipatzen da. Eta, tartean, bizialdi bat biltzen da, kronologikoki, baina ez erabat». Atal bakoitza, «gogoaren ibiltoki jakin bat» dena, poema gutxirekin osatu du, eta denak ikusten ditu kate beraren begiak balira bezala, bata besteari lotuak. «Oraindik hemen naukan bizialdi bateko uneak dira. Une horiek idazlearen baitan utziriko arrastoen seinaleak; ikusiak batzuk, ikasiak beste batzuk, eta asmatuak ere ez gutxi».
Paisaia, maitasuna, 36ko gerra —«aita 20 urterekin bidali zuten frontera, eta, gertu zuen arren, ez zuen ezer kontatzen; amak 11 zituen, eta kontatzen zuen», 1970eko urteak, Bidasoa —«mugaldea beti gatazka»—, adiskidetasuna, etorkin portugaldarrak, buhameak, sortetxetik mundura irtetea, beste gorputz batzuen bilaketa, euskararen galera, lagunena, Iruñea, familia, ihes egiten duen denbora. Liburuan bildutako askotariko testuen askotariko iturri horiek zerrendatu ditu egileak lanaren aurkezpenean, zerrendak luze jo dezakeela ohartarazita. «Poemetan bada memoria pertsonaletik aunitz, baina begirada kolektiboa da maiz», adierazi du, eta erantsi memoria ez dela «tresna bat besterik», iragana nahieran «birsortzeko» tresna.
Liburuak, oraindik proiektu zela, beste izenburu posible batzuk ere izan dituela, eta horietako bat ekarri du gogora egileak: Erakusketa baterako koadroak. 1970eko hamarkadan, anaiak etxera eramandako LP bati hartu zion hasierako izenburu hura, Emerson, Lake & Palmer-en Pictures at an Exhibition-i, poema bat, edozein, koadro bat halakoa izan daitekeen ustean. «Koadroak bezalaxe, poemak zerbaiten erreprodukzio edo argazki finko izan daitezke; edo gertaera bat, istorio bat kontatu, gogoeta bat plazaratu. Helburu hori dute behinik behin poema hauek».
Irakurri ahala aditzea
Izenburuaren bigarren hitzak ere, kantak-ek, badu bigarren esangura bat ere liburuan. Izan ere, abestiei dagokien zenbait ezaugarri ere jasotzen dituzte poemek: errimaren hotsa eta lerro neurtuak han-hemen. «Ez dira, baina, neurtitz ortodoxoak». Azaldu duenez, idazterako etorria halakoa izan duelako baliatu du batik bat molde hori, eta ez zaiola harritzekoa ere esan du: «Ez da misterio bat hori hala izatea, kontuan hartzen badugu guri kantarien bidez iritsi zitzaigula poesia, kantuaren bidetik iritsi ginela literaturara. Irakurri baino lehen adituak genituen Aresti, Mirande, Lekuona, Xenpelar, Artze, Xalbador, Hernandez, Brassens...».
Bertso mundua ez du urrunekoa idazleak, eta bertso neurrian, zortziko txikian, egindako poema bat ere sartu du liburuan. Hala ere, bi mundu direla defendatu du, bertsolaritzarena bata eta poesiarena bestea, eta ez dituela «sobera bortxatu» nahi izan.
Lehen poema lana duela 25 urte eman zuen Tabernak, Ernestina Champourcin saria irabazi eta Arabako Foru Aldundiak argitaratutako Mendearen ilunabarrean. Harrezkero, narrazioa landu du batik bat, Txokolatezko dinamita (2001) eta Alkasoroko benta (2013) azken lanen artean. Horiek bezala, Susarekin eman du lan berria orain, eta, bertako editore Leire Lopezen esanetan, irakurleak sumatuko du Tabernaren eskua lan berrian, «Tabernaren arkanbele kanta». Haren lan guztiek «espazio geografiko bat eta hitz egiteko zein bizitzeko modu bat» elkarbanatzen dutela aipatu du editoreak, baina gehiago direla «berritasunak» lan honetan. Lopez: «Batez ere bizitza gozatzeko modu bat ageri da poemotan. ‘Gure baitako izaera gordea’ aipatzen du poemetako batean, XVI. mendean hiru ardi eta urde bat lapurtzeagatik atxilotutako Uztaritz ijitoari buruz ari dela, eta beste zentzu batekin, baina esango nuke gure baitako izaera gorde hori ere ageri dela». |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195398/osakidetzak-baheketa-egingo-du-langraiz-okako-bi-tabernatan-izandakoen-artean.htm | Gizartea | Osakidetzak baheketa egingo du Langraiz Okako bi tabernatan izandakoen artean | Martxoaren 17aren eta 24ren artean Siglo XXI eta Kronos tabernetan egondakoei egin die PCRa egiteko deia. | Osakidetzak baheketa egingo du Langraiz Okako bi tabernatan izandakoen artean. Martxoaren 17aren eta 24ren artean Siglo XXI eta Kronos tabernetan egondakoei egin die PCRa egiteko deia. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak Langraiz Okan (Araba) egingo duten baheketa baten berri eman dute. Martxoaren 17tik 24ra arte Siglo XXI eta Kronos tabernetan izandako herritarrei deia egin diete PCR proba egiteko. Bihar eta etzi egingo dituzte probak, herriko osasun etxean.
Erakundeek jakinarazitakoaren arabera, 10:00etan ekingo diete probei, eta herritarrak aurretiaz ordua eskatu gabe joan ahalko dira. Ohikoa denez, emaitzak SMS bidez bidaliko dizkiete. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195399/telleria-laquobertako-gastronomia-famatzen-dute-eta-gaztelera-saltzen-dute-euskal-produktuekin-bateraraquo.htm | Gizartea | Telleria: «Bertako gastronomia famatzen dute, eta gaztelera saltzen dute euskal produktuekin batera» | Antton Telleria izan da Arnasa Gara kanpainako lehen elkarrizketatua. BERRIAren Instagram kanalean egin diote elkarrizketa. | Telleria: «Bertako gastronomia famatzen dute, eta gaztelera saltzen dute euskal produktuekin batera». Antton Telleria izan da Arnasa Gara kanpainako lehen elkarrizketatua. BERRIAren Instagram kanalean egin diote elkarrizketa. | Euskara da gure postalik ederrena du izena Arnasa Gara kanpainako lehen bideoak. Bi gazte katalan, terraza batean, saiatzen dira ahalik eta ondoen prestatzen esan beharrekoa, zerbitzariari euskaraz eskatzeko. Euskalkiaren arabera ere mezua findua dutenean, zerbitzariak: «¿Qué os pongo?», gaztelaniaz. Bi minutuko bideo bat da, Hiru Damatxok egina Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak antolatu duten Arnasa Gara kanpainarako. Egoera horrek, baina, gogoetarako bidea eman dio Antton Telleria irrati esatari, aurkezle eta umoristari. Nagore Arin kazetariarekin solastatu da, BERRIAren Instagram kontuan.
«Hizkuntza txikixeagoak hitz egiten ditugunok badugu enpatia puntu hori. Beti apaltasun horretatik ezagutu dugu hizkuntza, eta horri esker ikasi dugu, besteak beste, euskaldunok eta katalanek, atzerrira joandakoan, keinu polita dela egokitzea eta moldatzea zoazen leku horretako egoerara», azaldu du Telleriak. Bideoak agerian uzten du «paradoxa» zer-nolakoa den: «Haiek egin dute esfortzua; saiatu dira egokitzen, euskalkia bera ere errespetatzen, eta bertakoa den zerbitzariak ez du horren laurdenik ere egin».
Telleriak bereizi egiten ditu, beraz, hizkuntza minorizatuen hiztunek eta hizkuntza nagusia mintzo dutenek izan ohi dituzten jarrerak: batzuei enpatia sumatzen die, eta besteei, berriz, «arrogantzia». Igartzen du zera pentsatzen dutela: «Mundu guztiak ulertzen dit niri, zergatik egingo dut egokitzeko esfortzua?». Elkarrizketan esan du garrantzitsua iruditzen zaiola tokian tokiko errealitatera pixka bat gerturatzea: «Leku batera joan eta bertan ondo sustraituta dagoen jendea ezagutzeko, benetan bidaiatzeko, gerturatu beharra dago. Gustatzen zait hori; disfrutatzeko moduko zerbait da», esan du.
Terrazako eszena ez da, ordea, inguruan ikusten duen paradoxa bakarra. Janariarekin gertatzen dena jarri du adibidetzat: «Asko famatzen da Euskal Herriko gastronomia; etengabe azpimarratzen dute bertakotasun hori, lurra bera dastatuko duzula, baina, aldi berean, maila linguistikoan, urdaiazpikoa saltzen ari dira: gaztelera bera, euskal produktuekin batera». Telleriak ez du uste hori eraginkorra denik ere, turistei gustatzen zaielako leku bakoitza ongi ezagutzea: «Bertako produktua saltzearekin batera, hizkuntza bera ere saldu behar da».
Testuinguru horretan, Telleriak esan du berak salbuespen egoera bat bizi duela: «Inguru erabat euskaldun batean bizi naiz, erabat». Tolosan, edozein tokitan du euskaraz aritzeko aukera, eta uste du oro har gaindituta dagoela euskaldunek lehen hitza esatean izan ohi duten «konplexua».
Antton Telleriarena lehena izan da, eta datozen asteetan elkarrizketa gehiago egingo dituzte astero. Besteak beste, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari eta Sambou Diabyri egingo diete elkarrizketa, Instagramen, zuzenean. Guztiek hitz egingo dute Arnasa Gara kanpainak aste horretan ateratako gaiari buruz. Hala, aitortza egin nahi diete euskararentzat arasgune diren udalerrietako herritarrei, hizkuntza ohituren inguruan pentsatzeko eta euskaraz hitz egiten ahalduntzeko asmoz. |
2021-3-24 | https://www.berria.eus/albisteak/195400/steilasek-pai-indargabetzeko-eta-dekretu-berri-bat-negoziatzeko-eskatu-du.htm | Gizartea | Steilasek PAI «indargabetzeko eta dekretu berri bat negoziatzeko» eskatu du | Sindikatuaren arabera, Nafarroako ikastetxeetan «benetakoa den hizkuntza tratamendu integratu bat» behar da, PAI programa «gaizki diseinatuta» dagoelako. Irakasleengan duen eragina ere salatu dute. | Steilasek PAI «indargabetzeko eta dekretu berri bat negoziatzeko» eskatu du. Sindikatuaren arabera, Nafarroako ikastetxeetan «benetakoa den hizkuntza tratamendu integratu bat» behar da, PAI programa «gaizki diseinatuta» dagoelako. Irakasleengan duen eragina ere salatu dute. | Steilas sindikatuak PAI programa «indargabetzeko eta dekretu berri bat negoziatzeko» eskaria egin du gaur goizean Nafarroako Hezkuntza Departamenduaren aurrean. Haren arabera, lurraldeko eskoletan «benetakoa den hizkuntza tratamendu integratu bat» behar da, besteak beste, tokian tokiko hizkuntzetatik abiatuko dena, eta inolako «bazterkeriarik» gabekoa. Izan ere, uste du ez duela funtzionamendu egokia: «Gaizki diseinatuta dago, eta ez dago nahikoa baliabiderik aurrera eramateko».
Programa horrek, zehazki, egunean gutxienez bi klase ingelesez ematera behartzen du, eta lehen hezkuntzan natur edo gizarte zientzietan aplikatu behar da. Hala ere, sindikatuak salatu du ikastetxeetan ez dela berrikuspenik egin PAI programarekin jarraitu nahi duten jakiteko, eta, egin diren kasuetan, Hezkuntza departamentuak «ikastetxearen autonomiaren gainetik» ezarri duela bere irizpidea. Baina ez dute isiltzeko asmorik: «PAI inposatu zitzaigun bere garaian, ikasleen ingeles maila hobetuko zuela ziurtatuz, beste irakasgaiei kalte egin gabe, baina gezurra zen». Gainera, erantsi du «ikasle zaurgarrienak» direla kaltetuenak, eta, beraz, PAIk «arrakala handitzen» duela.
Sindikatuak salatu du programa horrek irakasleen egoeran ere eragina duela: «Ingeleseko espezialistekin ia amaitu du, eta ikastetxeetako irakasle taldeak murriztu ditu, eta lan prekaritatea eragiten du».
Planteamendu pedagogikoa
Steilas sindikatuko kideek, beraz, aldarrikatu dute planteamendu pedagogiko berri batek «baliabide material eta giza baliabide gehiago» behar dituela, eta bide horretan «aniztasunari» garrantzia eman behar zaiola. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195401/esperimentu-bat-suarekin.htm | Ekonomia | Esperimentu bat suarekin | 2020ko martxoan, jarduera ekonomikoa geratzeko erabaki politiko kontziente baten ondorioz sortutako krisi bat hasi zen Euskal Herrian eta munduko herrialde gehienetan. Oraindik amaitu ez den beste krisi ekonomiko bat, eta, okerrago, bere ondorio kaltegarriak hainbat urtez jasanaraziko dituena. | Esperimentu bat suarekin. 2020ko martxoan, jarduera ekonomikoa geratzeko erabaki politiko kontziente baten ondorioz sortutako krisi bat hasi zen Euskal Herrian eta munduko herrialde gehienetan. Oraindik amaitu ez den beste krisi ekonomiko bat, eta, okerrago, bere ondorio kaltegarriak hainbat urtez jasanaraziko dituena. | Ekonomia fakultate batean irakasle batek bere ikasleei proposatutako ariketa bat izan zitekeen: zer gertatuko litzateke bat-batean ekonomia geratuko balitz? Zer gertatuko litzateke fabriketako makinak geratuko balira, bulegoetako ordenagailuak itzali, dendak eta tabernak itxi, eskolak hustu, kamioiak garajean utziko balira...? Bada, ekonomia ikasle horiek jada ez dute hausnarketa teorikoetan ibili behar, ezta kalkulu konplikatuetan hasi ere. Esperimentua izan zitekeena errealitate bihurtu zen Euskal Herrian, Europa osoan eta munduko herrialde gehienetan, orain duela urtebete. Oraindik modu batera edo bestera irauten duen proba bat. Eta, esperimentu gehienetan gertatzen den bezala, emaitza ez da ona izan, suarekin jolastea ez baita oso gomendagarria. Berez, esaldi bakar batekin esplika daiteke zer gertatzen den jarduera ekonomikoa geratzen denean: krisi bat sortzen da.
Kasu honetan, gainera, krisi horrek badu berezi egiten duen ezaugarri bat, nahita eragindakoa izan dela. Kaltea eragingo zuela jakinda hartutako erabaki politiko batek piztu zuen krisi ekonomikoa, osasunari lehentasuna eman baitzitzaion arrazoi soilik ekonomikoen kaltetan.
Denborarekin ikusi da, gainera, zentzu gutxi duela ekonomia eta osasuna kontrajartzeak, biak ala biak lotuta daudelako: ez dago ekonomiarik osasunik ez badago, baina osasunak ere behar due ekonomiak funtzionatzea —psikologikoki ez ezik, dirutan ere norbaitek ordaindu behar duelako pandemiak eragindako gastua—. Konfinamenduen urteurrenean, osasunaren eta ekonomiaren arteko oreka zail hori garai bakoitzean non dagoen neurtu nahian dabiltza munduko herrialde gehienak; ez geldi, baina oraindik martxa osoa hartu gabe, osasun arazoa ez delako konpondu, eta hori konpondu arte ez direlako gauzak beren bidera etorriko.
Inoiz ikusi gabeko amiltzea BPGan
Barne produktu gordina da ekonomia baten jokaera neurtzeko gaur erabiltzen den parametro nagusia, sortutako ondasunen banaketa neurtzeko mugak oso nabariak dituen arren. Kasu honetan, ordea, BPGak adierazi du jarduera ekonomikoa geratzearen neurria zein izan den: historikoa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %9,5 txikitu zen iaz BPGa, eta %8,3 Nafarroan. 36ko gerraz geroztik ikusi gabeko kopuruak dira, eta Europako kaskarrenetakoak —nagusiki turismoaz bizi diren lurraldeek izan dituzte okerrenak—.
Baina, aldi berean, ekonomiak erakutsi zuen erreboterako gaitasuna baduela: udaberri itxi batean galdutakoaren zati bat berreskuratu ahal izan zuen udan, gerrikoa —edo maskara— pixka bat lasaitu zuenean.
Irekitako zaurian hazka egiten
Atzeraldi Handiak irekitako zauri sakonak itxi gabe zeudela iritsi zen krisia Euskal Herriko lan merkatura: langabezia tasa handia, behin-behinekotasuna zabal-zabal —gazteen eta emakumeen artean nagusiki— eta sektore gero eta gehiagoren prekarizazio ia erabatekoa. Krisiak ez du ezer egin arazo horiek konpontzeko; are gehiago, kalte gehiago egin die aurretik ere okerren zeudenei. Datu hutsei erreparatuz gero, egia da iragarpen ezkorrenakez zirela bete, baina horrek ez dio larritasunik kentzen egoerari. Gaindegiaren arabera, Euskal Herri osoan 17.500 langabe batu ditu 2020. urteak, eta jada hamar langiletik bat dago lanik gabe, kopururik handiena 2017az geroztik.
Zenbaki okerragoak ematen dituzte enplegu bulegoek: 2021eko otsailean 172.000 lagun zeuden lanik gabe Hego Euskal Herrian, urtebete lehenago baino 22.000 gehiago. Gizarte Segurantzak, berriz, 25.000 kotizatzaile galdu ditu azken urtean.
Zenbaki txarragoak izango ziren, baldin eta ez balira erruz erabili kontratuak aldi baterako eteteko tresnak: lanaldi partzialak Iparraldean eta ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak Hegoaldean. Itxialdiaren garairik latzenean 230.000 langile egon ziren egoera horretan Hegoaldean, ia lautik bat. Otsailean, oraindik 46.600 zeuden lanera itzuli ezinik.
Aeronautikaren lurreratze gogorra
Hazkunde ekonomikoko garaietan ere kaleratze masiboek ez zuten etenik izan Euskal Herrian, baina koronabirusaren krisiak indarrez jarri ditu berriz egunkarien eta albistegien azaletan. Zarata gehien Siemens Gamesaren erabakiak eragin zuen, Agoizko lantegia itxi baitzuen udan, eta 239 langile kalean utzi. Beste multinazional batzuek, bertakoak horiek ere, itxieraren sirena jo zuten: azkeneraino Gestampek Matricerias Deuston eta GTSn, eta azken-aurrekoraino CAFek Trenasan. Lantaldea asko urritu dute beste batzuek —Tubacexek, esaterako, 129 langile gutxiago izango ditu aste honetatik aurrera—, baina sektore batek eragin ditu titulu gehien: aeronautikak.
Bidaiatzeko mugek %70 murriztu dituzte bidaiariak Euskal Herriko aireportuetan, eta zerua pixka bat garbitu dituzte.
Baina, aldi berean, kolpe latza izan dira hegazkinentzat osagaiak egiten dituen euskal industria indartsuarentzat, eta, protesta artean, erreskadan iritsi dira kaleratzeak Alestisen, ITPn, Lauak-en, Aernnovan, MTorresen...
Industriaren arazoen berri ematen duten bi indizek jaitsiera handiak izan dituzte: industriaren jarduera %13 inguru txikitu da, eta %16,4 urritu dira esportazioak, euskal ekonomiaren sustraietako bat.
Sozializazio debekatuaren aroa
Sektore ekonomiko gehienek sufritu dute pandemiari aurre egiteko hartutako neurrien eragina, baina gutxik ostalaritzak eta turismoak bezainbeste. Ixten lehenak izan ziren tabernak eta jatetxeak, eta egoera normal batera itzultzen azkenak izango dira, sozializatzeko guneak baitira sozializatzea debekatzea edo mugatzea arau izan diren urte batean. Ipar Euskal Herrian itxita daude udazkenetik, eta Hego Euskal Herrian arauen aldaketa etengabeek ostalariak nahasi eta haserrearazi dituzte; jasotako laguntza publikoek ez dituzte baretu, SOS Ostalaritza eta Kasu, Ostalariak Kexu! mugimenduen sorrerak erakusten duenez. Ostatu askok ez diote buelta emango kolpeari, eta hori gertatuko da turismoarekin lotutako beste negozio askorekin ere.
Geratutako kontsumoaren esperoan
Txertoek COVID-19aren hedapena geratzen dutenean ekonomiak suspertze handia izango duela kalkulatzen ari dira iragarle guztiak, besteak beste, azken urtean egin gabeko gastu batzuk egiteko irrikitan izango direlako horretarako egoera ekonomikoan dauden herritarrak. Kontsumoa da ekonomia kapitalista modernoen motor nagusia, eta gurpilak trabatuta zituela aritu da urte osoan. Etxebizitzen salmentak, esaterako, sei urte iraun duen goranzko joera bat eten du, %17,2ko jaitsiera izan baitu Hegoaldean.
Kolpea handiagoa izan da familien gasturik handienetan bigarrena den horretan, autoen erosketan: %24,5 txikitu dira matrikulazioak Hego Euskal Herrian, erakunde publikoak haien erosketa laguntzen aritu diren arren.
Artikulu bilduma: Itxialdien itzalean |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195419/emakume-bat-hil-da-donostian-gertaturiko-sute-batean.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Donostian gertaturiko sute batean | Beste zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte. Gauerdia pasatxo hasi da sutea, Intxaurrondoko auzoko etxebizitza batean. | Emakume bat hil da Donostian gertaturiko sute batean. Beste zazpi pertsona erietxera eraman behar izan dituzte. Gauerdia pasatxo hasi da sutea, Intxaurrondoko auzoko etxebizitza batean. | Intxaurrondoko Garro kaleko lau solairuko etxe bateko hirugarrenean hasi da sua 00:30 aldera. Emakumea laugarren solairuan bizi zen, eta eskaileratik jaisten saiatu da, baina, ordurako, beroak eta keak hartua zuten. Emakumeak 62 urte zituen, eta han bertan hil da.
Etxean zeuden gainerako senideak balkoian hartu dute babesa, eta suhiltzaileek erreskatatu dituzte. Lehen bi solairuetako biztanleak euren kabuz atera ahal izan dira eraikinetik. Beste zazpi pertsona eraman dituzte erietxera, kea arnastu dutelako.
Hiru ordu behar izan dute suhiltzaileek sua itzaltzeko. Oraindik ez dakite zerk piztu duen sua.
Hiru zauritu Bermeon
Bermeoko (Bizkaia) Almika errepideko etxebizitza batean ere sua piztu da gauean, baina, zorionez, ez da horren larria izan. Edonola ere, hiru pertsona artatu behar izan dituzte herriko osasun etxean. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195420/itxiera-perimetrala-ezartzea-proposatu-du-labiren-aholkulari-batzordeak.htm | Gizartea | Itxiera perimetrala ezartzea proposatu du Labiren aholkulari batzordeak | Urkulluk biharko deitu du Labiren bilerara. 400dik gorako tasa duten herri eta lurraldeetan gogortuko lirateke neurriak, joan-etorriak mugatuz eta establezimenduen ordutegiak gehiago zorroztuz. | Itxiera perimetrala ezartzea proposatu du Labiren aholkulari batzordeak. Urkulluk biharko deitu du Labiren bilerara. 400dik gorako tasa duten herri eta lurraldeetan gogortuko lirateke neurriak, joan-etorriak mugatuz eta establezimenduen ordutegiak gehiago zorroztuz. | Iñigo Urkullu lehendakariak deituta, Labiren mahai politikoa bilduko da bihar, 16:30ean. COVID-19aren kontrako neurri murriztaileak gogortzea aztertuko dute. Hala adierazi du goizean Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, eta, albiste agentziek iragarri dutenez, hori bera da Labiren aholkulari batzordeak eramango duen proposamena: aurreko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten herri eta lurraldeetan itxiera perimetrala berriro ezartzea eta ostalaritzaren ordutegia mugatzea.
Litekeena da, beraz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zenbait tokitan itxita iristea Aste Santuko oporraldira. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur goizean iragarri du COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak «gogortzeko» aukera aztertzen ari dela; besteak beste, eztablezimenduen ordutegiak gehiago mugatzea eta udalerrien edo lurralde historikoen araberako konfinamendu perimetralak berriro ezartzea.
Horretarako, Babes Zibileko Planaren aholku batzordearen (Labi) bilerara deitu du biharko, 16:30erako. Urkulluk Eusko Legebiltzarreko atarian komunikabideei esan die aukeren artean dagoela Aste Santuan joan-etorriak murriztea, baldin eta koronabirusaren intzidentziak «goranzko joerari» eusten badio.
Birusaren transmisioaren datuak kezkagarriak dira oraindik ere, eta egoera aztertzeko bilera egin zuen atzo Labiren batzorde teknikoak; gaur ere batzekoa da. Asteon Jaurlaritzatik esan du ez zegoela Labiren aholku batzordera deitzeko asmorik, eta bere horretan utziko zirela Aste Santurako iragarritako neurri murriztaileak. Haatik, datuek nabarmen okerrera egin dutela ikusita, kezka nagusi da agintarien artean. Lehendakariak kazetariei egindako adierazpenetan gogoratu du alarma egoerak ez diela erkidegoei etxeratze ordua aldatzeko aukerarik ematen, eta intzidentzia handiko eremuetan ezin dituztela tabernak itxi, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpenagatik. Mi muga horiek aintzat hartuta, lehendakariak azpimarratu du aukeren artean dutela joan-etorriak murriztea eta espazio itxien ordutegiak aurreratzea. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195421/ipar-koreak-bi-misil-balistiko-jaurti-ditu-japoniako-itsasora.htm | Mundua | Ipar Koreak bi misil balistiko jaurti ditu Japoniako itsasora | Japoniako eta Hego Koreako lehen ministroek gaitzetsi egin dute proba. | Ipar Koreak bi misil balistiko jaurti ditu Japoniako itsasora. Japoniako eta Hego Koreako lehen ministroek gaitzetsi egin dute proba. | Astebetean bigarrenez bi misil jaurti ditu Ipar Koreak. Asteburuan jaurtitakoen kasuan ez bezala —irismen laburrekoak ziren haiek—, goizaldeko probak nazioartearen kritikak eragin ditu. Ekialdeko kostaldetik jaurti ditu Piongiangek misilak, eta Japoniako itsasoan erori dira, Tokioren menpeko eremu ekonomikotik kanpo.
Urtebete zen Ipar Koreak misilik jaurtitzen ez zuela, eta horren epe laburrean bi proba egin izanak kezka eragin du. «Bakea eta egonkortasuna kolokan jarri dituzte, baita NBEren ebazpena urratu ere», salatu du Japoniako lehen ministro Yoshihide Sugak. Izan ere, NBE Nazio Batuen Erakundeak debekatu egiten dio Piongiangi halako armak erabiltzea. Hego Koreak ere gaitzetsi egin du indar erakustaldia.
Ipar Koreako buruzagi Kim Jong-unek halako jaurtiketak baliatu izan ditu orain arte herrialdearen indar militarra erakusteko. Baina herrialdeak ez zuen misil nuklearrik edo kontinente artekorik probatu 2017tik —handik gutxira bildu zen Kim orduan AEBetako presidente zen Donald Trumpekin—.
AEBetako gobernu aldaketarekin Washington estu hartzen ari da Piongiang bere armategi nuklearra desegin dezan. Baina gaur-gaurkoz ez dago bien arteko akordiorik. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195422/ertzaintza-foam-jaurtigaiak-erabiliz-oldartu-zaie-tubacexeko-langileei.htm | Ekonomia | Ertzaintza foam jaurtigaiak erabiliz oldartu zaie Tubacexeko langileei | Langileek barrikadak egin dituzte Amurrioko lantegiaren aurrean, eta poliziek indarra erabili dute. 43. greba eguna dute gaur. | Ertzaintza foam jaurtigaiak erabiliz oldartu zaie Tubacexeko langileei. Langileek barrikadak egin dituzte Amurrioko lantegiaren aurrean, eta poliziek indarra erabili dute. 43. greba eguna dute gaur. | Tubacexeko langileek 43. greba eguna dute gaur, eta, beste behin ere, Amurrioko lantegiko atarian egin dituzte protestak. Aiaraldea egunkari digitalaren arabera, su barrikadak jarri dituzte, eta errepideak itxi dituzte.
Aurreko egunetako protestetan bezala, hara joan da Ertzaintza, hamar bat furgonetarekin, eta piketean parte hartzen ari ziren pertsonak identifikatu ditu. Oldarraldiak ere izan dira; ertzainak foam jaurtigaiak botaz eta borrekin joz oldartu zaizkie protestan zeuden langileei. Sare sozialetan zabaldu dutenez, hainbat pertsona zauritu dira.
Aiaraldea.eus-ek gertakarien berri eman du zuzenean bere webgunean eta Twitter bidez
Tubacexeko langileak greba mugagabean daude, enpresak Amurrioko eta Laudioko (Araba) lantegietarako aurkeztu duen lan erregulazio espedientearen aurka. Guztira, 129 lanpostu kenduko ditu: 95 kaleratze, diruz lagundutako beste 22 eta hamabi erretiro aurreratu.
Espediente horrez gain, enpresak aurreratu zuen gainerako langileentzat ere aldi baterako lan erregulazioa aurkezteko asmoa duela. Hain justu, zuzendaritzak ostegun honetarako deitu du langileen batzordera horri buruzko xehetasunak jakinarazteko. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195423/pentagonoaren-guneak-baliatuko-dituzte-migratzaileak-aterpetzeko.htm | Mundua | Pentagonoaren guneak baliatuko dituzte migratzaileak aterpetzeko | Bidenek Harrisen esku utzi du migratzaileen krisia «bideratzeko» ardura. | Pentagonoaren guneak baliatuko dituzte migratzaileak aterpetzeko. Bidenek Harrisen esku utzi du migratzaileen krisia «bideratzeko» ardura. | Migratzaileen krisia kudeatu beharko du aurrerantzean Kamala Harris AEBetako presidenteordeak, eta horretarako lehen urratsa izango du iparraldeko triangelua osatzen duten herrialdeekin negoziatzea —Guatemala, Honduras eta El Salvador— migratzaileen bidea eten dezaten Mexikoren eta AEBen arteko mugara heldu baino lehen. Izan ere, Washingtoni arazoak gailentzen ari zaizkio hegoaldeko mugan. Gero eta gehiago dira han pilatzen ari direnak herrialdera sartzeko itxaropenarekin, eta horien artean gero eta gehiago dira adingabeak. Hala, ohiko zentro itxiak beteta, Pentagonoak onartu du bere instalazioak baliatzea migratzaileak aterpetzeko.
Mugako Patruilak zabaldu duenez, azken asteetan nabarmen handitu da AEBetara sartzeko asmoz Mexikorekiko mugara heldu den migratzaile kopurua; egunero 500dik gora adingabe heltzen dira bakarrik, eta dagoeneko 21.000tik gora dira AEBek aterpetu dituztenak. Horiek hala, AEBek dagoeneko sei behin-behineko gune jarri dituzte mugako estatuetan; azkena Kalifornian zabaldu dute.
Mexikon, egoera ez da askoz hobea. Atzo, 300 bat lagunek manifestazio bat egin zuten Chiapas estatuko hiriburuan, Tuxtla Gutierrezen, INM Migrazioetarako Institutu Nazionalaren aurrean. Osasun arretarik eta edateko urik ez dutela salatu zuten, baita instalazioen mantentzea txarra zela eta koronabirus kasuak agertzen hasiak zirela ere. Baina, batez ere, migratzaileak euren sorterrira ez itzularaztea galdegin zieten agintariei.
INMren azken datuen arabera, urte hasieratik joan den martxoaren 21era arte 31.492 migratzaile atzeman dituzte, iazko epe berean baino %18 gehiago. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195424/kutxabankek-lan-hitzarmena-berritzeko-akordiorako-oinarria-lortu-du.htm | Ekonomia | Kutxabankek lan hitzarmena berritzeko akordiorako oinarria lortu du | Langileen ordezkaritzaren %59 duten sindikatuekin jarri da ados. Azken asteetan bi greba egin dituzte langileek. | Kutxabankek lan hitzarmena berritzeko akordiorako oinarria lortu du. Langileen ordezkaritzaren %59 duten sindikatuekin jarri da ados. Azken asteetan bi greba egin dituzte langileek. | Hirugarren lan hitzarmena izango duena sinatzeko bidean da Kutxabank. Ez du lortu, ordea, sindikatuen erabateko babesik, %59ko ordezkaritza duten sindikatuekin soilik lortu baitu akordiorako oinarria: CCOO, Pixkanaka eta ALE. Hain zuzen, ALE zegoen otsailaren 18rako eta martxoaren 17rako bi greba egunera deitu duten sindikatuen artean, ELA, LAB eta Asprobankekin batera.
Kutxabankek azaldu duenez, lan hitzarmenak «egonkortasuna eta sendotasuna ekarriko du egungo ingurune ekonomiko zailean». Sei urtez izango da indarrean, 2019tik 2024ra. Tarte horretan soldatak «KPIari lotuta» igoko dira, eta aldatu egingo dira antzinatasuna sortzeko zenbait mekanismo automatiko. Horrela kostuei eutsi ahal izango diela nabarmendu du bankuak.
Hitzarmenak «hobekuntzak» ekarriko ditu hainbat arlotan, «bereziki lana eta familia bateratzeko neurrietan». Izan ere, kontziliazio premiei erantzuteko, urteko orduak gehituko ditu, arauak malgutuko ditu amatasun eta aitatasun baimenetan eta lanaldi murrizketetan, eta kontziliazio arrazoiengatik ordaindu gabeko baimenak erraztuko ditu.
Hitzarmenak bi batzorde sortuko ditu: bat langileen sustapenak aztertzeko, eta besteak sortzen diren kontratazio beharrak aztertzeko.
Telelana ere lehen aldiz arautuko du BBKren, Kutxaren eta Vitalen bankuak. Etxetik lan egiten duten langileentzako konpentsazioak izango dira, betiere lanaldiaren % 30 gutxienez eta % 80 gehienez egiten badute, aurrez aurreko lanegun bat bermatuz.
CCOOren baiezkoa
Kutxabankeko sindikatu nagusiak, CCOOk, ontzat jo du sinatutakoa, eta azpimarratu du bankua dela lan hitzarmen propioa duen bakarra. Hitzartutako soldata igoera %5,75 artekoa izan daitekeela aipatu du, Espainiako hitzarmenak finkatutakoaren halako bi. Antzinatasunari dagokionez, Espainiako itunak %3 jaitsiko duela gogoratu du, eta Kutxabankekoak %4ko gainsariari eusten diola.
«Hitzarmen honekin, sektoreko edozein langilerentzat erreferentziazkoa izango den itunarekin jarraituko dute Kutxabankeko langileek, eta lasaitasunez ekingo diete hurrengo urteei, mehatxu serioa baitzegoen erakundearen aldetik hitzarmena desagertarazteko».
ELAren ezezkoa
ELAk ez du sinatu akordiorako oinarria, uste baitu oraindik indarrean daudela langileak grebara eraman zituzten arrazoiak. «Negoziazioan ez da aurrerapausorik eman ELAk jarrera aldatu izana justifikatzeko».
Agiri baten bidez, ELAk ziurtatu du enpresak bere helburu guztiak lortu dituela, horien artean soldatak gutxi igotzea, antzinatasuna mugatzea eta langile erretiratuek osasun aseguru pribatua galtzea. Horregatik guztiagatik, «hitzarmen murriztaile» bat dela iruditu zaio ELAri, eta ez du baztertzen protestak egitea aurrerantzean ere. Sindikatuak gogorarazi duenez, bankuak 180 milioi euro irabazi zituen iaz, «pandemia betean egon arren». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195425/cupek-aragonesen-alde-bozkatuko-du-eta-gauza-bera-egiteko-eskatu-dio-jxci.htm | Mundua | CUPek Aragonesen alde bozkatuko du, eta gauza bera egiteko eskatu dio JxCi | Alderdi antikapitalistako militanteek ontzat eman dute ERCrekin hitzartutako aurreakordioa. | CUPek Aragonesen alde bozkatuko du, eta gauza bera egiteko eskatu dio JxCi. Alderdi antikapitalistako militanteek ontzat eman dute ERCrekin hitzartutako aurreakordioa. | CUPeko militanteek ERC Esquerra Republicana de Catalunyarekin adostutako aurreakordioa bozkatu zuten atzo, eta, alderdiak gaur jakinarazi duenez, gehiengoak ontzat eman zuen. Hala, alderdiko bederatzi diputatuek Pere Aragones ERCko hautagaiaren alde bozkatuko dute bihar Kataluniako Parlamentuan egingo den inbestidura saioan. Eulalia Reguant diputatuak eman du erabakiaren berri, eta eskatu die JxC Junts Per Catalunyako kideei ere berdin bozkatzeko.
CUPen aldeko botoekin, 42 diputaturen babesa izango luke Aragonesek, baina aurrera egiteko nahitaezkoa luke JxCekoen 31 ordezkarien babesa. Reguantek En Comu Podemeko kideei ere dei egin die «aldaketarako tresna» bilaka daitezen. «Eurek erabaki beharko dute erregimenaren konpartsa izan nahi duten edo aldaketarako tresna bilakatu».
ERCk eta CUPek joan den asteburuan itxi eta astelehenean jakinarazitako akordioaren arabera, konfiantza mozio bati egin beharko dio aurre Aragonesek bi urte barru. CUPek eta ERCk, Kataluniako Parlamentuaren «subiranotasuna bermatzeko» asmoz, diputatuen «eskubide material, zibil eta politikoak blindatu» nahi dituzte. Horrek bat egingo luke Borrasek parlamentuko presidente kargua hartzean eginiko hitzekin eta, ondorioz, JxCren nahiekin: «Gure betebeharra da parlamentu honen bortxaezintasuna eta independentzia mantentzea, eta ez baimentzea beste botere batzuen esku hartzeak». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195426/eusko-legebiltzarrak-baztertu-egin-du-txertaketa-egutegi-zehatz-bat-egitea.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du txertaketa egutegi zehatz bat egitea | EAJk, PSEk eta Voxek atzera bota dute EH Bilduren proposamena. | Eusko Legebiltzarrak baztertu egin du txertaketa egutegi zehatz bat egitea. EAJk, PSEk eta Voxek atzera bota dute EH Bilduren proposamena. | Eusko Legebiltzarrak txertaketa kanpainaz eztabaidatu du gaur goizean, EH Bilduk aurkeztutako legez besteko proposamen baten harira. EH Bilduk Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eskatu dio txertaketa egutegi zehatz bat eta kronograma argi bat premiaz lantzeko. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Osasun Sailari eskatu dio kanpaina azkartzeko, eta horretarako proposamen bat egin du: ahalik eta pertsona gehienei txertoaren lehen dosia jartzeko, talde immunizazioa ahalik eta lasterren lortzeko. Proposamenak, baina, ez du babes nahikorik jaso; izan ere, EAJ, PSEk eta Voxek aurka bozkatu dute, eta Elkarrekin Podemos-IU eta PP+Cs abstenitu egin dira.
Uberak azpimarratu du Euskal Autonomia Erkidegoa dela Espainian txerto gutxien jartzen duen erkidegoa, eta, hori hala izanik, Jaurlaritzak 64.375 txerto gordeak dituela, ipini gabe. EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, «ez da ulergarria txertoak gordetzea, eta ez du zentzurik, premiazkoa baita ahalik eta azkarren txertatzea eta lehenengo dosia lehenestea». Haren iritziz, egungo erritmoarekin «ezinezkoa» izango da 2024 baino lehenago biztanleriaren %70 immunizatzea.
Eusko Jaurlaritza sostengatzen duten taldeek esan dute ezinezkoa dela txertaketa egutegi zehatz bat lantzea, «aldagai ugarik» baldintzatzen dutelako txertaketa prozesua. EH Bilduren ekinbidea atzera bota, eta jatorrizko proposamenari EAJk eta PSEk aurkeztutako zuzenketak egin du aurrera osoko bilkuran. Testu horretan, legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio txertaketa estrategia bat abian jar dezala kontuan hartuta botika etxeek txertoak jartzeko zehaztutako baldintza teknikoak, eta Sendagaien Europako Agentziak eta Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde arteko Kontseiluak ezarritako irizpideak. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195427/687-kasu-positibo-zenbatu-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | 687 kasu positibo zenbatu dituzte Hegoaldean | Osasunbideak eta Osakidetzak 13.157 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta horien %5,2k eman dute positibo. Hirugarren egunez jarraian, Nafarroak 100 kasuren langa gainditu du. | 687 kasu positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak 13.157 proba egin dituzte COVID-19a atzemateko, eta horien %5,2k eman dute positibo. Hirugarren egunez jarraian, Nafarroak 100 kasuren langa gainditu du. | Joera gero eta agerikoagoa bihurtzen ari da: kutsatuen kurba apaldu ezinik da Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 13.157 test egin ziren birusa detektatzeko, eta 687 positibo atzeman dituzte horietan. Horiek horrela, asteazkenean egindako probak oinarri, positiboen ehunekoa %5,2 da Hegoaldean. Egun bakarrean zenbatutako kasu kopuruari dagokionez, otsailaren 13tik erregistratu den daturik makurrena izan da.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman dira kasu gehien: 239. Gipuzkoan 151 zenbatu dituzte; Nafarroan, 158, eta Araban, berriz, 136.
Gainera, kutsatzeak larriagotu izanaren eraginez, Hegoaldeko lau herrialdeetako intzidentzia tasak gora eta gora ari dira etenik gabe. Zehazki, Araban da handiena tasa hori, eta, are, 300eko langa gainditu du berriki: azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 307 pertsonari atzeman diete birusa. Gainerako lurraldeei dagokienez, Bizkaian 237 da tasa; Gipuzkoan 222 da, eta foru erkidegoan, berriz, 192 da.
Gainera, ospitaleei dagokienez, Osakidetzak eta Osasunbideak jakinarazi dute atzo 57 pertsona erietxeratu zituztela Hego Euskal Herrian COVID-19aren sintomak larriagotu zitzaizkielako. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan 407 paziente daude ospitaleraturik. Zehazki, 310 gela arruntetan daude, eta 102, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan: alegia, bezperan baino bat gehiago. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195428/erasotzaileekin-zer-egin.htm | Gizartea | Erasotzaileekin zer egin | Justiziaz, espetxe sistemaz, eta genero indarkeriari eta eraso sexualei ematen zaien trataeraz aritu dira hainbat aditu Villabonan, Lurgatz talde feministak gidatuta. | Erasotzaileekin zer egin. Justiziaz, espetxe sistemaz, eta genero indarkeriari eta eraso sexualei ematen zaien trataeraz aritu dira hainbat aditu Villabonan, Lurgatz talde feministak gidatuta. | Espetxeari eta zaintzari buruz aritu ziren joan den urrian Lurgatz talde feministak antolaturiko mahai inguru batean; bai eta adostasun bat erdietsi ere: kartzela sistemarekiko kontrakotasunean. Ideia hori abiapuntutzat hartuta harago jo nahi izan zuten atzo egindako mahai inguruan, ordea: espetxe sistemarik nahi ez bada, zer egin, orduan, bortxatzaileekin? Eta bertzelako eraso sexual edo sexistak egiten dituzten gizonekin? Lurgatz talde feministak galdera horiek egin zizkien Villabonako Gurea antzokian (Gipuzkoa) bilduriko askotariko adituei, Espetxeak apurtu! Eta bortxatzaileak... izeneko solasaldian. Erantzunak baino galdera gehiago pilatu zituzten denen artean osaturiko bi orduko gogoetan.
Garbiñe Biurrun magistratu eta Demokraziarako Epaileak taldeko kideak abiatu zuen mintzaldia, ideia bat azpimarratuta: «Espetxearen muinean izugarrizko kontraesana dago». Lehenago azaldu zuenez, gizarteratzea baita haren berezko helburua, baina ez baita horrela gertatzen: «Pertsona bat heztea eta gizarteratzea, askatasunik gabe, ia ezinezkoa da». Bat egin zuen Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio zuzendari eta ofizioz abokatuak; baina harago joan zen, justizia sistemari berari kritika eginez: «Justizia formala desastre hutsa da salaketa jartzen denetik epai bat dagoeneraino, eta epai horren exekuzioan: prozedura mingarriak eta luzeak dira denentzat, ez daude biktimari bideratuak, biktimaren eskubideak ez dira bermatzen...». Adibide bat eman zuen horren erakusgarri, abokatu lanetan duela guti egokitu zaiona: «Sexu abusuak pairatu behar izan dituen neskatxa batek laugarren aldiz esplikatu behar izan du oso adin txikiarekin zer egiten zion bere aitak». Sistema «geroz eta punitiboagoa» dela ere nabarmendu zuen Ugartek, eta eredu horren aurka mintzatu zen Libertad Frances Nafarroako Salhaketako kidea: «Espetxeak ez luke existitu beharko, ez inorentzat, ez ezein deliturentzat».
Galdera nagusia, ordea, oraindik erantzunik gabe: kartzela zigorra egokia ez bada, zer egin erasotzaileekin? Ainhoa Narbaiza eta Marta Luxan Joxemi Zumalabe fundazioko kideek herri mugimenduetatik martxan jarritako prozesuak jarri zituzten adibide, horiek kudeatzen lagundu baitiete herri mugimendu ugariri, eta ezaugarri batean jarri zuten ardatza: «Justizia eredua aldatu nahi badugu, komunitatea gehiago inplikatu behar da». Narbaizak nabarmendu zuen, ordea, ez dela bide «erraza» izaten: «Eraso bat gertatzen denean, prozesua luzea izaten da, eta desgaste handia sortzen du». Luxanek prozesu horietatik ikasi beharraren garrantzia azpimarratu zuen, eta ohartarazpen bat egin: «Bide judizialaren erdigunean ez dago emakumeen ongizatea, baina prozesu komunitarioak ere ez dira erromantizatu behar. Edozein bidetan sortuko dira minak, eta hasieratik pentsatu behar da horiek nola kudeatu». Ibilbide horiek «aukera» moduan pentsatzea proposatu zuen: «Prozesua bera eraldaketarako bide bilakatu daiteke. Kartzelak, inondik inora ere ez».
Francesek nabarmendu zuen, erraterako, kartzeletan bortxatzaile eta erasotzaileei ezartzen zaizkien programak ez direla egokiak, ezta kartzela guzietan hedatuak ere: «2017an Espainiako Espetxe Erakundeen menpe zeuden 69 kartzeletatik 29tan soilik zeuden erasotzaile sexualei bideratutako programak. Bi urtekoak dira, eta horietan sartzeko baldintzetako bat da presoa baldintzapeko askatasunetik gertu egotea. Ez dute bermatzen hasieratik egingo direla, beraz». Ohartarazi zuen, adibidez, Iruñeko kartzelan ez dagoela horrelako programarik, 2017ko Iruñeko sanferminetako bortxaketaren kasu sonatua edota Nagore Laffageren hilketa hiri horretan gertatuak izan arren. Narbaizak ere nabarmendu zuen kasu batzuetan erasotzaileei bideratzen zaizkien «terapiekiko» kezka: «Gatazkatsua izan daiteke, zeren eta, zein motatako lanketa izaten da? Nork bermatzen du feminista izango dela?».
Justizia errestauratiboaz
Francesek nabarmendu zuenez, gertatzen diren genero indarkeria kasuen %8tan soilik jartzen dira salaketak: «Beraz, praktikan, antipunitibismoa da nagusi». Kasuen %90etan baino gehiagotan zer gertatzen den arakatzea proposatu zuen. Ugartek desadostasuna erakutsi zion, ordea: «Jendeak ez badu salatzen, ez da antipunitibista delako, salatzeko bermerik ez daukalako baizik». Baietz, Francesek. Baina harago jo behar dela, halere: «zigorraren logika» aldatzera. Salhaketako kidearen hitzetan, antipunitibismoaren oinarrian delituak «gatazka sozialen ondorio» direla kontuan hartzea legoke: «Ez da sistema bat, filosofia bat baizik».
Neurri zehatzek sortu zuten eztabaida, ordea. Biurrunek azaldu zuen, erraterako, justizia errestauratiboa martxan jarri ohi dela lege urraketa «arinekin», eta mekanismo horren balioa nabarmendu zuen: «Biktimaren eta biktimarioen arteko elkarrizketak egiten dira, eta biktima askok esaten dute haiei ongi etorri zaiela». Magistratuaren hitzetan, egia, justizia eta erreparazioa abiapuntutzat hartu izana «aurrerapausoa» izan da kasu horietan. Galdera bat bota zuen, ordea: «Balio du delitu guztientzat?».
Halako bideak jarri bitartean ere, espetxe sistema bera hobetzeko «tartea» dagoela azaldu zuen Ugartek, Eusko Jaurlaritzak laster espetxe eskumena lortuko duela baliatuta: «Zigor Kodea Espainiakoa izango da, baina zigorren luzeran eta espetxe baldintzetan badago zer aldatu». Indarkeria matxista kasuetan, berriz, «eskala guztietan esku hartu» behar dela azpimarratu zuen Ugartek: Udaltzaingoan, Ertzaintzan, epaitegietan... Mugimendu feministari galdegin zion horretarako ezagutza garatu eta eskaerak egiteko: «Presio egin behar da». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195429/maialen-berasategi-catalanek-irabazi-du-iv-donostia-kultura-poesia-lehiaketa.htm | Kultura | Maialen Berasategi Catalanek irabazi du IV. Donostia Kultura poesia lehiaketa | Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak antolatutako sariketak 35 urtetik beherako idazleen lana sustatzea du helburu. Berasategi Catalan zuzentzailea eta itzultzailea da BERRIAn. | Maialen Berasategi Catalanek irabazi du IV. Donostia Kultura poesia lehiaketa. Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak antolatutako sariketak 35 urtetik beherako idazleen lana sustatzea du helburu. Berasategi Catalan zuzentzailea eta itzultzailea da BERRIAn. | Maialen Berasategi Catalanek irabazi du IV. Donostia Kultura poesia lehiaketa Altzarienean poema bildumarekin, eta, horrenbestez, Balea Zuriak argitaratuko du lana maiatzean edo ekainean. Lehiaketaren sari ekonomikoa 1.000 euro da, eta, horrez gain, Imanol Larrinagak poema sortako ale batean oinarritutako margolana jaso du Berasategi Catalanek, gaur Donostian egindako ekitaldi batean.
Maialen Berasategi Catalan (Gasteiz, 1989) itzulpengintzan eta interpretazioan lizentziaduna da, eta BERRIAko euskara taldean lan egiten du, zuzentzaile eta itzultzaile. Hau du lehenengo sormen lana, baina hainbat lan euskaratu ditu urteotan: besteak beste, Rebecca Westen Soldaduaren itzulera eleberria (Literatura Unibertsala, Erein-Igela) eta Adrienne Richen poema bilduma (Munduko Poesia Kaierak, Susa) eta Emakumeagandik jaioak: Amatasuna esperientzia eta instituzio gisa (Txalaparta, 2020) saiakera literarioa.
Itxaro Bordak, Eli Tolaretxipik eta Aritz Gorrotxategik osatu dute lehiaketako epaimahaia, eta, Gorrotxategik azaldu duenez, «aho batez» aukeratu dute Berasategi Catalanen poema sorta sariketara aurkeztu diren hamazazpi lanen artean. Aurkeztutako lanetako hamahiru emakumeek idatzitakoak izan dira, eta gainerako laurak, berriz, gizonezkoek idatzitakoak. Gorrotxategik adierazi du «sen poetiko handiko lana» dela irabazi duena: «Emakumetasunarekiko eta feminismoarekiko begirada freskoa erakusten du, baina lirikotasunari eutsita». Balea Zuria argitaletxeko arduradunak gaineratu du sumatzen dela Berasategi Catalanen lana euskararekin lotua dagoela: «Oso ondo idatzia dago [poema bilduma], eta ikusten da euskara tresnatzat duen norbaitek idatzia dela». Richen liburua itzuli zuen Berasategi Catalanek, eta, Gorrotxategiren iritziz, badira poeta estatubatuarraren lanaren oihartzunak poesia saria irabazi duen lanean.
Altzarienean izenburuarekin aurkeztu zuen olerki bilduma Berasategi Catalanek, baina gaur adierazi du liburura eramatean «ziur aski» beste titulu bat izango duela.
Donostia Kulturak eta Balea Zuriak DK Poesia saria antolatu duten laugarren aldia da hau. Aurreko irabazleak, hain zuzen ere, Esti Martinez Diaz de Zerio (Azalberritze bat, 2018), Gorka Salces Alcalde (Iraganaren izterrak, 2019) eta Lizar Begoña Madariaga (Aro beilegia, 2020) izan ziren. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195430/jaurlaritzak-oniritzia-eman-dio-arabako-mahastiak-sor-markari.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak oniritzia eman dio Arabako Mahastiak sor-markari | Atzera bota ditu Errioxak eta beste batzuek aurkeztutako alegazioak. Azken erabakia Europako Batzordeak izango du | Jaurlaritzak oniritzia eman dio Arabako Mahastiak sor-markari. Atzera bota ditu Errioxak eta beste batzuek aurkeztutako alegazioak. Azken erabakia Europako Batzordeak izango du | Euskal Herriak bere zazpigarren ardo sor-marka izateko urratsa egin zuen atzo. Eusko Jaurlaritzak atzera bota ditu Arabako Mahastiak sortzearen aurkako alegazioak, eta ontzat eman du jatorri izena sortzea. Azken hitza, ordea, ez da berea, Europako Batzordearena baizik, eta han ez du lan erraza izango. Izan ere, sor-marka Gasteizen trabatzen huts egin ondoren, Errioxa Jatorri Izenaren Kontseilu Arautzaileak iragarri du Bruselan ere «borroka» egingo duela gaur egungo bere eremuan beste marka bat ez eratzeko. EBk bere kexuei erreparatzen ez badie, auzitegietara ere jotzeko prest dago.
2016an eskatu zuten Arabako Errioxako 40ren bat upeltegi txikik Arabako Mahastiak-Viñedos de Alava sor-marka sortzea. Azken urteetan asko handitu dute ekoizpena Errioxa jatorri izeneko upeltegi handiek, eta euren produktua bereizteko aukera faltarekin gogaituta zeudelako eta negozioa arriskuan ikusi zutelako eman zuten marka berria eskatzeko urratsa.
Matxinada zabaltzeko arriskua ikusita, Errioxako kontseiluak pixka bat amore eman zuen, eta bere araudia moldatu zuen, eta aukera handiagoa eman zuen ardoa zein herritakoa edo eskualdetakoa zen nabarmentzeko. Keinu horrek tramitazioa etetera eraman zituen Arabako Mahastiaren bultzatzaileak, baina berriro abiatu zuten, Errioxak bere promesa guztiak betetzen ez zituela ikusita.
Kutsu politikoa
ABRA Arabako upeltegi txikien elkarteko kideak dira eskatzaileak, haien izenak jakinarazi ez badira ere, baina ez dira ABRAko kide guztiak —120 inguru ditu—. Are gehiago, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira, babes horren kontura. Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxa erkidegoan. «Separatismoa» eta «proiektu nazionalista» ohiko esamoldeak dira lurralde horietako erakundeen eta hedabideen ahotan proiektuari buruz hitz egitean, eta ez dute ezkutatzen upeltegi batzuk Errioxa ardoaren aterkitik ateratzeak min eman diela.
Euskal Herrian, berriz, osagai politikoak indar txikiagoa izan du gaiari buruzko eztabaidan, baina iritzia ematera behartu ditu alderdiak. Marka berriaren aurka azaldu dira PP eta PSE-EE, eta alde EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu. EAJn, berriz, zatiketa dago: Jaurlaritzak, Arantxa Tapiaren taldeak, ez dio trabarik jarri, baina uzkurrago jaso du ekinaldia Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Arabako ardoak Errioxaren barruan gehiago bereiztu ahal izatea da haien apustua, eta horretan dabiltza neurri erdiko upeltegiak ere.
Jaurlaritzaren oniritziaren ondoren, orain Espainiako Nekazaritza Ministerioak jasoko du Arabako Mahastiak sortzeko eskaera, eta hark bidali beharko du Europako Batzordera. Hark egiaztatu beharko du Arabako Mahastiak jatorri izenak betetzen ote dituen marka berezitu bat izateko baldintzak, eta, hala bada, Europako Batasunaren Aldizkari Ofizialean argitaratuko du. Hori egiten denean, bi hilabeteko epea zabalduko da edozein estatu kidek edo gaian bidezko interesa duen edonork helegitea aurkezteko. Hor iritsiko dira berriro Errioxako kontseiluaren kexuak. Haren argudio nagusia da Arabako Mahastiak bultzatzen dutenen eremu propioa Arabako Errioxa bera dela, eta hari dagozkion ezaugarri berak izango lituzkeela ardoak.
Edonola ere, Madrilek bere tramitea betetzen duenetik «babes nazional iragankorra» jaso ahal izango du Arabako Mahastiak |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195432/balkoiak-zuri-gorriz-eta-zapiak.htm | Kirola | Balkoiak zuri-gorriz eta zapiak | Athelticek ekinbide bat abiatu du balkoiak zuri-gorriz janzteko, eta 8.000 zazpi banatu ditu adinekoen egoitzetan. | Balkoiak zuri-gorriz eta zapiak. Athelticek ekinbide bat abiatu du balkoiak zuri-gorriz janzteko, eta 8.000 zazpi banatu ditu adinekoen egoitzetan. | Bederatzi egun falta dira Realaren eta Athleticen arteko Espainiako Kopako finalerako, eta, zaleek harmailetan egon ezingo duten arren, bi taldeak zenbait ekintza egiten ari dira haien babesa sentitzeko. Hala, talde zuri-gorriak, Bizkaiko Foru Aldundiarekin batera, 8.000 zapi banatu ditu Bizkaiko zaharren egoitzetako adinekoen artean. Talde zuri-gorriak beste final bat jokatuko du handik bi astera, Bartzelonaren kontra, eta horiei begira ilusioa zabaldu nahi izan dute adinekoen artean, Bizi Ametsa egitasmoarekin bat eginez. Superkoparen finalaren atarian, haurrak hartu zituzten amets horren akuilutzat, eta, Sevillara joan aurretik, Lezamako ikastetxeetako haurrek agurra egin zieten jokalariei. Orain, berriz, adinekoengana iritsi nahi izan dute.
Basauriko Bizkotxalde egoitzan banatu dituzte lehenbizikoak, eta han izan dira Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusia, bai Aitor Elizegi Athleticeko presidentea eta bai Jose Angel Iribar talde zuri-gorriko izarra izandakoa, egun ordezkari instituzionala ere badena. «Haiekin bizi nahi dugu ametsa, gure indarra eta sostengua izan baitira aspalditik, eta hainbeste sufritu duten urte honetan haiekin egon nahi genuen»., nabarmendu dute bi aldeek. Adinekoek hunkituta hartu dute oparia.
Hori ez da, hala ere, talde zuri-gorria azken egunetan egiten ari den ekintza bakarra. Adibidez, balkoiak zuri-gorriz janzteko egitasmoa abiatu du, eta gaur bertan Ibaiganeko balkoiak zuri-gorriz agertu dira. Horri lotuta, lehiaketa bat ere badago martxan. Bilboko Udala eta Foru Aldundia ere hala daude, eta Enkarterrietako Fabrika museoan Athleticek 1958an irabazitako Koparen inguruko erakusketa bat jarri dute. Horrez gainera, klubaren sare sozialetan, Realaren kontrako finalera iristeko bideoak daude ikusgai. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195433/arantzazulab-aurkeztu-dute-eraldaketa-sozialera-begira-jarduteko-laborategia.htm | Gizartea | Arantzazulab aurkeztu dute, eraldaketa sozialera begira jarduteko laborategia | «Bizi dugun eraldaketa sakoneko garaian herri bezala ditugun gizarte erronka konplexuei ikuspegi berriarekin aurre egiteko xedea» duela nabarmendu dute. | Arantzazulab aurkeztu dute, eraldaketa sozialera begira jarduteko laborategia. «Bizi dugun eraldaketa sakoneko garaian herri bezala ditugun gizarte erronka konplexuei ikuspegi berriarekin aurre egiteko xedea» duela nabarmendu dute. | Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategiak, Arantzazulab-ek, gaur egin du bere aurkezpen ekitaldia Arantzazun, Gandiaga Topagunean (Oñati). Arantzazu Gaur Fundazioko kideek bultzatuta jaio da: Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Oñatiko Udalaren, Mondragon Korporazioaren, Kutxa Fundazioaren eta Arantzazuko Frantziskotar Probintziaren hauspoarekin, alegia. Eraldaketa sozialera bideraturiko ikerketa, esperimentazioa eta sozializazioa egiten ditu lau eremu nagusi hauetan: trantsizio ekologikoa, lana, elkarbizitza eta ongizatea. «Bizi dugun eraldaketa sakoneko garaian herri bezala ditugun gizarte erronka konplexuei ikuspegi berriarekin aurre egiteko xedea du laborategiak», nabarmendu dute ekitaldiaren berri emateko atera duten prentsa oharrean.
«Agenda publikoaren eta etorkizuneko erronken inguruan hausnartzeko eta esperimentatzeko gunea izan nahi du Arantzazulab-ek», erantsi dute. «Euskal gizartearen beharrizanak ulertuta, herritarren inplikaziotik helduko die gizarte erronkei, eragile ezberdinen arteko elkarlanetik abiatuta. Eta hori etengabeko ikasketa aktiboa sustatuz egingo du, ikerketaren bitartez, dinamika berriekin esperimentatuz eta lortutako ezagutza dibulgatuz». Nabarmendu dute Euskal Herri osoari begiratzen diola, Gipuzkoan sortua den arren.
Ekitaldian Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak, Izaro Elorza Oñatiko alkateak eta Naiara Goia Arantzazulab-eko zuzendari nagusiak parte hartu dute. Gizarte eragile, enpresa, unibertsitateak edota herrigintzaren, euskal pentsamenduaren, kulturaren zein euskalgintzako hainbat erakundetako kideak ere izan dira.
Arantzazuk Gipuzkoako gizartean eta, oro har, euskal gizartean izan duen garrantzia azpimarratu du Markel Olanok, Gipuzkoako diputatu nagusiak. «Pandemiak azaleratu duen moduan, arazo eta desafio konplexuei komunitate gisa aurre egitea eskatzen du egungo munduak. Horretarako, ezinbestekoa da gizarte eta ekonomia ehun sendo bat, erakunde eta eragile sare indartsu eta dinamiko batekin eta, batez ere, herritar ahaldundu eta parte-hartzailez osatutako gizarte batekin», adierazi du. Bestalde, Naiara Goiak, Arantzazuko Gizarte Berrikuntza Laborategiko zuzendari nagusiak, giza faktorea landu beharra azpimarratu du. «Egungo testuinguruak dituen konplexutasunen, ziurgabetasunen edota etengabeko aldaketen aurrean gizartea eraldatu egin behar da, eta gizakia aldaketetara egokitu nahi badugu, gizakia, norbanakoa eraldatzetik abiatu behar dugu», azaldu du. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195434/nafarroako-gobernuak-ebko-funtsekin-duen-opakutasuna-salatu-du-labek.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak EBko funtsekin duen opakutasuna salatu du LABek | Sindikatuak dio elkarrizketa politikorako eta eztabaida sozialerako ateak itxi dizkiola eta «elite ekonomikoen» interesen alde ari dela. | Nafarroako Gobernuak EBko funtsekin duen opakutasuna salatu du LABek. Sindikatuak dio elkarrizketa politikorako eta eztabaida sozialerako ateak itxi dizkiola eta «elite ekonomikoen» interesen alde ari dela. | Nafarroako Gobernua Europako Hurrengo Belaunaldia edo Next Generation funtsekin jokatzen ari den modua iluna iruditzen zaio LABi: salatu du parlamentuari berari «informazioa ukatzen» ari zaiola eta ez dela jakinekoa aurkeztu diren hainbat egitasmoen «jatorria» zein den eta horiek nola gauzatu nahi diren. Sindikatuarentzat ezinbestekoa da hori azaltzea, proiektu horiek erakunde publikoen babesarekin garatuko direlako.
«Gobernu zentralak lankidetza publiko-pribatua indartzea aurreikusten du, eta kontrol administratiboak nabarmen murriztu ditu horretarako. Baina kudeaketa administratiboaren arintasuna ez dator bat kontrolarekin eta gardentasunarekin. Bezerokerian eta ustelkerian erortzeko aukera paregabea eskaintzen du horrek», ohartarazi du Igor Arroyok, LABeko idazkari nagusiaren ondokoak Iruñean egindako agerraldi batean.
Sindikatuak uste du Maria Txibiteren gobernua «elite ekonomikoen aldeko gobernantza» sustatzen ari dela, «elkarrizketa politikorako eta eztabaida sozialerako edozein aukerari ateak itxiz». «Gero eta jende gutxiagok ulertzen du, gehiengo sozialaren beharrei erantzuteko erabili beharrean, diru publikoko ehunka mila milioi euro esku pribatuetan jartzea».
Arroyok adibide gisa jarri du Volkswagenek Espainiako Gobernuari egin dion ohartarazpena. «Enpresak esan du Landabenen jarraitzeko konpromisoak behar dituela: Europako funtsetatik datozen laguntza publikoen zati bat nahi duela, eta, ziurrenik, lantaldeak murriztu beharko dituela».
LABen ustez, Nafarroako Gobernuak trantsizio ekologikoarekin lotu ditu egitasmo horiek, baina orain arte ezagutarazitakoak agerian uzten du bere benetako asmoa «kapitalaren eta enpresari handien hazkunde ekonomikoa bideratzea» dela: «Nafarroako kapitalismo berdea irudikatzen duten proiektuak dira».
Arroyoren arabera, Txibiteren gobernua agerian uzten ari da ez duela benetako gaitasunik Europako funtsak negoziatzeko eta horien kudeaketan eta erabakietan zuzenean parte hartzeko; «azken hitza» Espainiako Gobernuak izango duela nabarmendu du. Ohartarazi du funtsek datozen urteetako politika publikoak «goitik behera baldintzatuko» dituztela, horien truke Europako Batzordeak «hainbat baldintza eta orientabide estrategiko» ezarriko dituelako: «Funtsak, konfiguratuta dauden moduan, presio tresna indartsuak dira». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195435/greba-egin-dute-bilboko-hijas-de-la-cruz-ikastetxean.htm | Gizartea | Greba egin dute Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxean | Itxi egingo dute zentroa, «matrikulazioen beherakada» argudiatuta. Langileek manifestazioa egin dute. | Greba egin dute Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxean. Itxi egingo dute zentroa, «matrikulazioen beherakada» argudiatuta. Langileek manifestazioa egin dute. | Greba egin dute gaur Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxeko langileek, «lanpostuen defentsan eta zentroaren itxieraren kontra»; manifestazioa egin dute San Anton elizatik abiatuta udaletxeraino. Hain zuzen, arduradunek urtarrilean jakinarazi zuten ikastetxea itxi egingo zutela, azken urteetan matrikulazioan beherakadak egon direla argudiatuta. Eztabaida piztu zuen erabakiak. LAB sindikatuak irtenbideak eskatu ditu, eta salatu du itxierak 200 familia ingururi eragingo diela eta 41 langile kalean utziko dituela. Abuztuaren 31n itxiko dute zentroa.
Konponbide bat topatzeko asmoz, ikastetxea publifikatzeko prozesua abiatzea galdegin dute. Hijas de la Cruzeko hezkuntza komunitateak mozio proposamen bat egin du, eta gaur eztabaidatuko dute Bilboko Udaleko osoko bilkuran. Hezkuntza Sailari “ausardiaz” eta “erabakitasunez” jokatzeko eskatu die, eta ikastetxea publifikatzeko prozesu integralari ekiteko. «Barrutiak gaur egun duen eskaintza publiko osoa murritza da, Mujika eta Atxuriko eskolak beteta baitaude».
LABen arabera, ikastetxearen itxieraren berri jakin zutenetik hainbat arduradun politikorekin eta gizarte eragilerekin bildu dira, itxiera ekiditeko eta alternatiba bat topatzeko asmoz. Ez dute erantzunik jaso, baina. «Zoritxarrez, ez dute onartu guk proposatutako alternatiba, eta ikastetxea ixtera kondenatu dute».
EH Bilduren proposamena
Publifikazioaren alde egin du EH Bilduk ere, eta Bilboko Alde Zaharreko eskaintza publikoa indartzeko asmoz, Hezkuntza Sailari proposatu dio Hijas de la Cruz ikastetxea erosteko. Argi azaldu du arrazoia: «Eraikinari orain arte izan duen erabilera ematen jarraitu ahal izatea, betiere oinarri publiko eta euskaldunak izango dituen hezkuntza proiektu berritzaile eta erakargarri bat diseinatuz». Koalizioaren arabera, proposamen horrek Atxurik, Solokoetxek eta Alde Zaharrak hezkuntza arloan dituzten beharrak asetzea ahalbidetuko luke, auzo horietan «hezkuntza eskaintza publikoa eta euskalduna indartzeko». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195436/instalazio-eolikoetarako-tramitazioak-eteteko-eskatu-du-sustrai-erakuntza-taldeak.htm | Gizartea | Instalazio eolikoetarako tramitazioak eteteko eskatu du Sustrai Erakuntza taldeak | Kezka agertu du, instalazio eoliko eta fotoboltaiko masiboak eta eskala handikoak egiteko eskaerak ugaritu direla eta. Eskatu dute prozesu sozial bat irekitzeko, eta ez uzteko «interes ekonomikoei bidea markatzen». | Instalazio eolikoetarako tramitazioak eteteko eskatu du Sustrai Erakuntza taldeak. Kezka agertu du, instalazio eoliko eta fotoboltaiko masiboak eta eskala handikoak egiteko eskaerak ugaritu direla eta. Eskatu dute prozesu sozial bat irekitzeko, eta ez uzteko «interes ekonomikoei bidea markatzen». | Sustrai Erakuntza taldeak Nafarroako Gobernuari eta parlamentuari eskatu dio prozesu sozial bat ahalbidetzeko trantsizio energetikoa eta garapen berriztagarria «demokratikoki» planifikatzeko. «Ez dezagun utz interes ekonomikoek bidea markatzen», esan dute gaur Iruñean egin duten agerraldian. Kezka baitute «interes espekulatiboak eta diru irabazietan oinarritutako proiektuak» lehenetsiko ote diren.
Bien bitartean, eskatu dute, «berehala eteteko» tramitatzen ari diren instalazio eolikoen, fotovoltaikoen eta lotutako azpiegituren administrazio prozedura guztiak. Moratoria horren helburua da arau gehigarriak egitea ingurunearen babesaren arloan, produkzio-instalazioen garapena eraginkorra eta bateragarria izan dadin ingurunearekin, biodibertsitatearen eta gizarte-komunitateen babesarekin.
Berotze globalaren ondorioz, trantsizio energetikorako politikak asko bizkortu dira. Moduetan kezka agertu du Sustrai Erakuntza taldeak.«Instalazio berriztagarrien proiektuen garapen masiboa eta eskala handikoa gertatzen ari da, eta Nafarroak ez dio joera horri ihes egiten», adierazi dutenez. Uste dute martxan jarri asmo dituzten proiektu handiek ekosistema kalte nabarmena eragingo dutela.
Uste dute trantsizio ekologikoa ezin dela soilik egin teknologia fosilen ordez teknologia berriztagarriak erabiliz. Proposatzen dute aldaketarako produkzioa deszentralizatzea eta instalazio berriztagarri txikiak egitea, «lurralde antolamenduarekiko bateragarritasun handiagoa ahalbidetzen baitute, kontsumo zentroetatik hurbil daudelako, bai eta energia eraginkortasuna hobetzea eta energia kontsumoa murriztea ere, egungo xahutzearekin jarraitzea eragin gabe». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195437/ereserki-egokitua-eta-herrietako-banderak.htm | Kirola | Ereserki egokitua eta herrietako banderak | Sonakay taldeak flamenko doinuetara egokitu du Realaren ereserkia, eta klubeko ordezkaritza bat herriz herri dabil udalerri bakoitzeko bandera jasotzen. | Ereserki egokitua eta herrietako banderak. Sonakay taldeak flamenko doinuetara egokitu du Realaren ereserkia, eta klubeko ordezkaritza bat herriz herri dabil udalerri bakoitzeko bandera jasotzen. | Realaren zaleen artean ere ari da pixkanaka giroa eta ilusioa sortzen Espainiako Kopako finalari begira. Kluba ere ari da hori sustatzen. Hala, ordezkaritza bat herriz herri ari da, bertako banderak jasotzen. Guztiak apirilaren 3an Sevillan egotea nahi dute. Txapeldun izan zenean Realeko jokalariek herriz herri egindako bisitak dakartza gogora. Hala, udalekin batera, Gurekin egitasmoarekin bat egin dute.
Bestalde, finala Sevillan jokatuko denez, klubak keinu bat egin nahi izan dio Andaluziako kulturari, eta Sonakay taldeak flamenko doinuetara egokitu du Realaren ereserkia. Anoetan jo zuen, eta azken egunetan bolo-bolo dabil une hori jaso zuen bideoa. Horrekin batera, hainbat aurpegi ezagunen babes bideoak jaso dituzte jokalari txuri-urdinek sare sozialetan: Julen Aginagalde eskubaloi jokalariarena, Maialen Chourraut piraguistarena, Haimar Zubeldia txirrindulari ohiarena, Iñaki Gabilondo kazetariarena... Horietako batzuk txapelketa handiak irabazitakoak dira, eta animoak eman nahi izan dizkiete.
Gainera, balkoietan ere gero eta gehiago ikusten dira bandera txuri-urdinak. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195438/madrilek-aitortu-du-ideia-politikoengatik-kaleratu-zutela-patxi-zamora.htm | Politika | Madrilek aitortu du ideia politikoengatik kaleratu zutela Patxi Zamora | EAJri emandako erantzun batean, Espainiako Gobernuak azaldu du Zamora Eusko Abertzale Ekintzaren zerrendetan aurkeztu zela 2007an. | Madrilek aitortu du ideia politikoengatik kaleratu zutela Patxi Zamora. EAJri emandako erantzun batean, Espainiako Gobernuak azaldu du Zamora Eusko Abertzale Ekintzaren zerrendetan aurkeztu zela 2007an. | Patxi Zamorak, CAN auzia salatu zuen Kontuz elkarteko eledunak, Iberia konpainian lan egiten zuen, hegazkin zerbitzari, harik eta 2017ko azaroaren 22an Guardia Zibilak hegazkinetan sartzeko baimena atzera bota zion arte. Ondorioz, aire konpainiak kaleratu egin zuen Zamora. Orain, Espainiako Gobernuak aitortu du Zamora bere ideia politikoengatik egotzi zutela.
Iñigo Barandiaran EAJko diputatuak egindako galdera bati erantzunez, Espainiako Gobernuak azaldu du, batetik, «arriskuak aztertuta» egiten direla txostenak, «abiazio zibileko segurtasunerako mehatxuak saihesteko», eta, horretarako, «aurrekarien egiaztapen indartua» egin ohi dela, Hegazkintza Zibilerako Segurtasun Programa Nazionalaren alderdi publikoaren H eranskinaren 6.2. artikuluaren arabera.
Segidan, ordea, gobernuak azaldu du Patxi Zamora Eusko Abertzale Ekintzaren zerrenda batean aurkeztu zela 2007ko hauteskundeetan, eta Espainiako Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuela zerrenda hori. Erantzunean adierazten denez, «interesdunen defentsarako mekanismoak Hegazkintza Zibilerako Segurtasun Programa Nazionalaren zati publikoko H eranskineko 9. artikuluan jasotzen dira», eta bertan ezartzen da «zein den egokitasuna baloratzeko prozedura gainditzen ez duen pertsona baten defentsarako mekanismoa».
Barandiaranek uste du gobernuaren erantzuna «eskandalu onartezina» dela, eta salatu du «oinarrizko eskubideen eta lan eskubideen urraketa nabarmena» dela Zamorak inhabilitatu eta kaleratu zutenetik jasan duen «babesgabetasuna», «kaleratu egin zutelako, lan horretan jardutea galarazi ziotelako, eta errugabetasun presuntziorako eskubidea bidegabe erabili zutelako». Barandiaranek azaldu du EAJ lanean ari dela Espainiako Kongresuan gaiari buruzko egitasmo gehiago aurkezteko, «jasotako erantzuna salatzeko eta Espainiako Gobernuari azalpenak eskatzeko». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195439/bertrand-tavernier-zinemagilea-hil-da.htm | Kultura | Bertrand Tavernier zinemagilea hil da | Frantziako zinemaren ikur nagusietako bat eta Europako zuzendari entzutetsuenetako bat izan da. Aitortza hori jasota zendu da, 79 urte zituela, 30 filmetik gorako bilduma oparoa utzita. | Bertrand Tavernier zinemagilea hil da. Frantziako zinemaren ikur nagusietako bat eta Europako zuzendari entzutetsuenetako bat izan da. Aitortza hori jasota zendu da, 79 urte zituela, 30 filmetik gorako bilduma oparoa utzita. | "Egin ditudan filmetan, beti miretsi izan ditut kolektibitatearen alde lan egin eta sakrifikatzen zirenak». Probokatzea dibertigarria zitzaiola kontatu zion Bertrand Tavernierrek solasaldi batean Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendariari. Eta haserrea inspiragarria izan zitekeela tarteka, baina ez film bat egiteko motor bakarra. «Egin ditudan film gehienak borrokatzen diren pertsonaien aldekoak izan dira. Horrek, agian, esan nahi du aurka egiten dioten sistemarekin haserre nagoela, baina motibazio bakarra ezin da izan haserrea edo kritikatzeko asmoa; ikuspegi zabalagoa behar da, pertsonaiekiko eta beren ekimenarekiko maitasuna. Niretzat, behintzat, derrigorrezkoa da hori».
Ikuspegi horrekin eraiki zituen bere filmografia oparoko pertsonaiak eta haien bizitzak. Berdin protagonista bizitza aurrera atera nahian dabilen jazz musikaria izan —Autour de minuit (1986)—, Lehen Mundu Gerran desagertutzat jotako soldaduen xerka dabilen militarra izan —La Vie et rien d’autre (1989)—, edo pobreziaren aurka borrokatzen den eskola bateko maisua izan —Ça commence aujourd’hui (1999)—. «Maite dudan jendea da, beren borroka miretsi nahi diedana. Oinarri bat behar duzu; soilik kritikoa izan nahi baduzu, eror zaitezke garraztasunean edo erresuminean. Eta halakorik ez dago nire lanetan». Pertsonaiekiko, istorioak kontatzearekiko eta, finean, zinemarekiko maitasunak eraman zuen Tavernier Frantziako zinemagintzaren ikur nagusietako bat izatera, baita Europako zuzendari garrantzitsuenetakotzat hartua izatera ere. 79 urte zituela hil da, Okzitaniako Saint-Maxime herrian.
Lyonen (Frantzia), 1941. urtean sortu zen Bertrand Tavernier. 13 urterekin jada argi zuen zinemagilea izan nahi zuela. Hala, eta Parisen zuzenbidea ikasten hasi bazen ere, gaztetan gero eta denbora gehiago eskaintzen hasi zitzaion bere bokazioari. Maiz bisitatzen zuen Zinemateka, eta hainbat lagunekin zinema aldizkari bat sortu zuen, baita Nickel Odeon zinekluba ere, bazter utzita sumatzen zituzten hainbat genero sustatzeko. Filmen kritikak ere idazten zituen garai hartan. Zinemagintzaren munduan gero eta sakonago murgilduz joan zen apurka, eta, besteak beste, Jean-Pierre Melville zuzendariaren laguntzaile gisa egin zituen lehen urratsak.
Baina besteren obrak pantaila handian ikustetik bereak sortzera igaro zen 1974an. Bere lehen filmeko protagonista izateari baiezkoa eman zion Philippe Noiretek —antza, bere agenteak esandakoaren kontra—, zeina Agnes Varda, Louis Malle, Alfred Hitchcock eta Marco Ferrerirekin lan egindakoa zen —hainbat filmetan elkarrekin lan egingo zuten gerora zuzendariak eta antzezleak—. Georges Simenonen nobela bat oinarri hartuta ondu zuen Tavernierrek lehen film hura, L’horloger de Saint Paul, Louis Delluc saria eta Berlinaleko Epaimahaiaren Sari Berezia ekarri zizkiona. Lan hartatik aurrera, ibilbide oparoa garatuko zuen, eta edozein gai landuta ere, beti eutsiko zion zinemarekiko bere ikuspegi propioari. Beti pertsonaien alde eginez.
Gai eta genero ugari
Gertakari historikoetan jarri zuen begirada hainbat lanetan, esaterako, bere opera prima-ren osteko lehen lanean: Que la fête commence (1975) —Philippe Noiret eta Jean Rochefort aktoreekin ondu zuena, berriro ere—. Film hartan XVIII. menderaino atzera egin bazuen, beste hainbat lanetan historia hurbilagoari erreparatu zion, eta gerrari behin baino gehiagotan. Lehen Mundu Gerrari begiratu zion, adibidez, Capitaine Conan (1996) lanean —aurrez La Vie et rien d’autre-n egin bezala—; Bigarren Mundu Gerrari eta zinemagintzari Laissez-passer (2002) filmean; eta Aljeriako gerrari, berriz, La guerre sans nom (1991) dokumentalean. Edonola den, askotariko gaiak eta generoak landu zituen 30 lanetik gorako filmografian —film beliko eta historikoez gain, thrillerrak, komedia dramatikoak, edo musika ardatz duten lanak sinatu zituen—, eta sarri erretratatu zituen egungo gizartearen ajeak. Beti ere, pertsonaiak jarriz istorioaren bihotzean.
Begirada horri esker maiz lortu zuen kritikaren eta zinemazaleen harrera ona, eta zinemaren munduak ere behin baino gehiagotan egin zion aitortza. Berlinaleko lehen garaikurraren ostean, Cannesko jaialdiak zuzendari onenaren saria eman zion Un dimanche à la campagne (1984) lanagatik; Bafta sari bat lortu zuen La vie et rien d’autre-rekin; Berlinaleko Urrezko Hartza L’Appât (1995) filmari esker; Donostiako Zinemaldiaren Publikoaren Saria Ça commence aujourd’hui (1999) lanarekin —hiru aldiz lehiatu zen Donostian, eta 1999an atzera begirakoa eskaini zion jaialdiak—; eta bost Cesar sari ere bai, guztira. Veneziako jaialdiak ibilbide osoa saritu zion 2015ean. Esker oneko agertu zen aitortzarekin, baina berarentzat garrantzitsuena beti askatasunez lan egin izana zela adierazi zuen. «13 urterekin neure buruari zinema zuzendari izan nahi nuela esan nionean, inoiz ez nuen imajinatuko halako bizitza aparta izango nuenik».
Ikertzaile ere bai
Sortzera ez ezik, ikertzera ere eraman zuen Tavernier zinemarekiko maitasunak. 1991n, Jean-Pierre Coursodonekin batera, 50 ans de cinéma américain lan erreferentziala eman zuen, AEBetako zinemaren bost hamarkadatako historia ikuspegi kritiko batetik aztertzen duena. Halaber, Voyage à travers le cinéma français dokumentala osatu zuen 2016an, non bere gustuko filmak, zuzendariak, aktoreak eta musikariak agertu, eta 1930-1970 urteen arteko Frantziako zinemaren historia modu pertsonalean islatu zuen. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195440/bideo-jokoen-unibertsoan-murgildu-da-tabakalera.htm | Kultura | Bideo jokoen unibertsoan murgildu da Tabakalera | Bideo jokoen mekanikak eta estetikak mundu garaikidearen alor ugaritara nola heldu diren aztertuko dute Donostiako kultur zentroan, 'T Game' proiektuaren barruan. Erakusketa bat, hiru eguneko mintegi bat eta topaketa birtual bat prestatu dituzte, besteak beste. | Bideo jokoen unibertsoan murgildu da Tabakalera. Bideo jokoen mekanikak eta estetikak mundu garaikidearen alor ugaritara nola heldu diren aztertuko dute Donostiako kultur zentroan, 'T Game' proiektuaren barruan. Erakusketa bat, hiru eguneko mintegi bat eta topaketa birtual bat prestatu dituzte, besteak beste. | Ez dira jada aisialdiko kontu huts, inoiz izan badira. Bada denbora bat bideo jokoen mundua, bere adar askotarikoekin, pantaila itzaltzean geratzen den beste mundu horretara iragazten hasi zela. Hezkuntzara, politikara, finantzetara, harreman sozialetara, zinemara, artera eta beste hamaika bizi alorretara. Beste industria gutxik bezainbesteko ehuna eragiten du bideo jokoenak kulturaren barruan, diseinatzaile, artista, gidoigile, konpositore eta besteren lana elkartuz; baina, era berean, industria horrek irudikatzen duena modu kritikoan eta haren tresnekin irauli nahi dute gaurko kulturgile ugarik. Bada, erlazio eta talka horietan jarri nahi du fokua Donostiako Tabakalerak T Game proiektuarekin, zeinak arte garaikideko erakusketa bat, hiru eguneko nazioarteko mintegi bat, topaketa birtual bat eta beste hamaika jarduera hartuko dituen, martxotik ekainera bitarte.
Gaur zabaldu dute erakusketa, Bideo-jokoak. Play Without End izenpean, eraikineko Lau Pareta aretoan. Oier Etxeberria Tabakalerako arte garaikidearen arloko arduradunak azaldu duenez, zentroaren lan ildoetako bat artearen eta politika industrialen zein teknologiaren arteko harremanak aztertzean datza, eta hor kokatu beharrekoa da erakusketa berria. Aurrez aurkeztutako beste bi erakusketekin "trilogia bat" osatzen duela aipatu du horregatik, Cybernetics of the Poor eta Zin Ex. Abstrakziotik algoritmora lanekin batera. "Hiru erakusketa hauek garaikidetasunaren arkeologia bat planteatzen dute, eta hau, konkretuki, tesi izaera batekin dago osatuta: gamifikazioaren tesia, edo nola bideo jokoek jolasaren ildo horretatik salto egin duten eta bizitza kolonizatzen hasi diren".
Fenomeno horrek pizten dituen galdera eta gertaeretara gerturatu nahi dute, hala, erakusketa osatzen duten lanek. Badira gerrarekin eta erakunde militarrekin zerikusia dutenak (Harun Farocki artistarena), kontrol sozialaren kritikari eta aktibismo politikoari heltzen diotenak (Zach Blas eta Anna Anthropy) eta birtual eta erreal izendatutako eremuen arteko mugei begiratzen dietenak (Jan Peter Hammer). Baina badira, halaber, lehen bideo jokoen eta ekoizpen artistiko zein literarioaren artean sortzen den trafikoa aztertzen duten lanak ere (Iñaki Grazenea eta Natalie Bookchin); eta, azkenik, irudi digitalen pilaketan ardaztutako kultura kontsumoak eratzen dituen iruditeria berriei erreparatzen dietenak (Melanie Gilligan eta Sahatsa Jauregi).
Zortzi artista horien artetik, Jauregi eta Grazenea izan dira goizeko aurkezpenean. Erakusketako beste piezen aldean, Tabakalerarako propio sortutako lan bana jarri dute ikusgai biek. Lehenaren kasuan, Gurpil zulatua instalazioa aurkeztu du, jatorri askotariko materialez egindakoa. 1990eko hamarkadako auto aldizkari bateko orriak baliatu ditu, esaterako, auto bat "tuneatzeko" jarraibideak zekartzana. "Aldizkarian aurrera egin ahala, kotxearen osotasuna galduz zoaz, dena despiezatuta azaltzen delako; gurpilak, hagunak... Gauzak azaltzeko modu horrek interpelatzen ninduen, nire lan egiteko moduak ere zerikusia duelako zatikatzearen ideiarekin". Makinaren zatikatzeak gorputzaren zatikatzeaz hausnartzera eraman zuen gero, eta horregatik ageri dira zenbait gorputz atal ere eskulturetan; esku batzuk, buru bat. "Hortik heldu nintzen protesiaren ideiara, hausnartzera nola eman dezakeen hanka protesiko batek hanka erreal baten kontzientzia".
Grazeneak, bestetik, bi proposamen bildu ditu Escherland lanaren barruan: instalazio bat eta horman jarritako marrazki batzuk. M.C. Escheren marrazki amaieragabeak oinarri hartuta, gogora ekarri du zein eragin izan zuten horiek Marble Madness arcade bideo jokoaren diseinuan eta nola bihurtu den hori irudi gehiagoren sortzaile. Grazenea: "Arkitektura bukaezin horiek aitzakiatzat hartuta garatu dut lana; ikusteko bideo joko batean sartzen garenean nola ulertzen dugun espazio bukaezin hori, eta nola eraldatu dezakegun. Pentsatzeko zerk bultzatzen gaituen gu behin eta berriro jokatzera, gure pultsioek, gure obsesioek".
Proiektuaren beste bi mugarri
Erakusketari adinako garrantzia eman nahi izan diote antolatzaileek, orobat, T Game barruan prestatu dituzten beste zenbait jarduerari ere. Horien artean, hiru eguneko nazioarteko mintegi bat egingo dute apirilaren hondarrean, 28tik 30era, Errealitate bideo-ludifikatua izenpean. Daniel Muriel adituak zuzenduko du, eta, ertz askotatik, bideo jokoek gizarte garaikidean duten esanguraz ariko direla aurreratu du: "Harreman pertsonaletan, lanean, kontsumoan, hezkuntzan... eragin zuzena dute bideo jokoetako estetikek, lengoaiek, praktikek. Eta horrek gaurko auzi zentral askori bideo jokoen dimentsio ugarien bitartez heltzeko modua ematen digu, izan ludikotik, politikotik zein artistikotik". Profil ugaritako hamar hizlari ariko dira denera: Alfie Bown, Luca Carrubba, Oliver Perez-Latorre, Merce Oliva, Marina Amores eta Marta Trivi, Victor Navarro Remesal, Colectivo Desmusea, Euridice Cabañes eta Muriel bera.
Proiektuaren beste mugarrietako bat ekainaren 2tik 4ra bitarterako prestatu duten topaketa birtuala izango da. Luca Carruba artista eta teorialariak koordinatzen duen taldeak garatu du, eta kultura digitala aletzen jarraitzea da asmoa, hiru ardatzen gainean: giza kode birtualak, identitatea eta espazioaren ideia mundu birtualean. Modu digitalean egingo denez topaketa, ingurune berezi bat sortuko dute horretarako. Pablo M. Garrido artista eta ikertzaileak azaldu du: "Tabakaleraren eraikina bera oinarri hartuta, asmoa da areto batetik bestera mugitzeko aukera eskaintzea, ez dadila soilik mintzaldiak biltzeko leku bat izan".
Eta, horretaz aparte, lantegiak Medialaben, hitzaldiak, bisita gidatuak, kontzertu berezi bat eta arcade makinak eskura. Horrek denak kondentsatuko du bideo jokoen mundua eta hark kultura garaikidearekin duen lotura datozen hiletan Tabakaleran. Xehetasunak zentroaren webgunean kontsulta daitezke, eta hor eman beharko da izena, halaber, mintegian eta tailerretan parte hartzeko. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195441/suezko-kanala-libratzeak-laquoegunak-edo-asteakraquo-har-ditzake.htm | Ekonomia | Suezko kanala libratzeak «egunak edo asteak» har ditzake | Hondartutako Ever Given kargaontzia berriz flotatzen jartzeak denbora dezente har dezakeela ohartarazi du barkua erreskatatzeko lanetan ari den konpainia batek. Kezka areagotzen ari da, blokeoak merkataritza globalean izan dezakeen eraginagatik. | Suezko kanala libratzeak «egunak edo asteak» har ditzake. Hondartutako Ever Given kargaontzia berriz flotatzen jartzeak denbora dezente har dezakeela ohartarazi du barkua erreskatatzeko lanetan ari den konpainia batek. Kezka areagotzen ari da, blokeoak merkataritza globalean izan dezakeen eraginagatik. | Zortzi atoiontzi, bi draga, draga hurrupatzaile bat, hondeamakinak... Eta, hala ere, hutsalak izan dira 220.000 tonako Ever Given itsasontzia flotatzen jartzeko gaur egindako saiakerak. Edukiontziak eramateko munduko itsasontzi handienetakoa denak, harea ekaitz baten ondorioz, bazterra eta hondoa jo zituen joan den astearte goizean Suezko kanalaren hego muturrean. Barkutzarra kanalean zeharka gelditu zen, eta bere 400 metroko luzerarekin nabigazioa erabat oztopatzen du, non eta itsas garraioarentzat oso garrantzitsua den gune batean. Suezko kanaletik igarotzen da munduko merkataritzaren %12.
Erreskate lanetan ari den Boskalis konpainiako buruak Herbehereetako telebista batean emandako elkarrizketaren arabera, kargaontzi erraldoia askatzeko lanek «egunak edo asteak» har ditzakete.
Suezko Kanalaren Agintaritzak ere bezperan baino jarrera etsiagoa erakutsi du gaur, eta nabigazioa «behin-behinean» bertan behera utzi du kanalean. Atzo, hamahiru itsasontzi sartu ziren Suezko kanalera Mediterraneotik, istripuaren lekura iristerako pasabidea irekita egongo zelakoan; baina soilik Laku Handiraino iritsi ziren.
Refinitiv finantza zerbitzuetako konpainiako adituak Financial Timesi adierazi dionez, oraintxe 206 itsasontzitik gora daude pasatzeko zain kanalaren bi aldeetan. Horietatik gehienak edukiontzi garraiatzaileak dira, baina gutxienez hamasei petrolio eta erregai ontzi ere badaude harrapatuta. Egoera luzatzen bada, laster erabaki beharko dute Afrika inguratu ala ez. Haien hornikuntza gutxienez hamar egunez atzeratuko liratekeela esan nahi du horrek.
Erreskate konplexua
Ever Given askatzeko lanetan dabiltzanen itxaropen handiena itsasaldiak dira. Dragek nahikoa hondar eta lur erretiratuz gero, goranzko mareak lagunduko lieke barku erraldoia askatzen. Gerta daiteke, hala ere, ezinbestekoa izatea ontzia arintzea. Horrek esan nahi du erregaia atera beharko litzatekeela ontzitik, eta baita edukiontzietako batzuk deskargatu ere. Baina Suezko kanalaren bazter galdu batean horiek egitea ez da erraza izango, inondik ere.
Zailtasun handiena, dirudienez, Ever Given-en gila askatzea da; kanal bazterrean bost metro sartuta dago, eta hondeamakinak eta dragak han ari dira hondarra atera eta atera, ontzi erraldoiaren branka libratzeko. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195442/kongresuak-ez-du-onartu-zabalza-auziko-agiriak-sekretupetik-ateratzea.htm | Politika | Kongresuak ez du onartu 'Zabalza auziko' agiriak sekretupetik ateratzea | EAJk egindako proposamenaren kontra egin dute PSOEk, PPk, Vox-ek eta Ciudadanosek. Unidas-Podemosek alde egin du. | Kongresuak ez du onartu 'Zabalza auziko' agiriak sekretupetik ateratzea. EAJk egindako proposamenaren kontra egin dute PSOEk, PPk, Vox-ek eta Ciudadanosek. Unidas-Podemosek alde egin du. | PSOE, PP, Vox eta Ciudadanos elkartu dira Zabalza auziari buruzko agiriak sekretupetik ez ateratzeko. EAJk eraman du gaia Kongresura, bozkatzeko. Kontrako 274 boto izan ditu, eta aldeko 74. Unidas Podemosek ere babestu du EAJren eskaera. Espainiako Gobernuari eskatzen zion auziarekin zerikusia duten agiriak sekretupetik atera ditzan, eta Estatuko Fiskaltza Nagusiak berriz ireki ditzan kasu horri dagozkion eginbideak.
Aitor Esteban EAJko diputatuak esan du asmoa ez zela erakundeen aurka edo ETAren biktimen aurka egitea, baizik eta dokumentazioa bilatzea Mikel Zabalzaren heriotzaren inguruan. Eskaera honen jatorriak hedatu berri den entzuketa batzuetan du oinarria: Cesid-eko Juan Alberto Perote eta Guardia Zibileko kapitain Pedro Gomez Nietoren arteko elkarrizketa bat da. Elkarrizketan entzun daitekeenez, Gomez Nietok Peroteri esan zion bere ustez Zabalza galdekatu zutenei «eskua joan» zitzaiela: «Itaunketan bertan gelditu zaie». Perotek galdetu: «Uste duzu Intxaurrondon bertan geratu zaiela?». Eta Gomez Nietok erantzun: «Bai, nire irudipena da galdeketan bihotzekoak emango ziola poltsa buruan jartzearen ondorioz. Hori da nire irudipena. Huts asko egin zituzten: ondoko gelan senideak zeudela galdekatu zuten. Medikuak zioen osasunez gaizki zegoela, azken urtean hiru ebakuntza egin dizkiotela Zabalzari».
Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985) 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Ikerketa artxibatu egin zen, besteak beste, Zabalza hil zutela ezin frogatuta. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195443/mugako-hiru-pasabide-irekiko-ditu-eric-spitz-prefetak.htm | Gizartea | Mugako hiru pasabide irekiko ditu Eric Spitz prefetak | Segurtatu du Sarako bideko, Lizuniagako eta Lizarrietako pasabideak irekiko dituela larunbatetik goiti. | Mugako hiru pasabide irekiko ditu Eric Spitz prefetak. Segurtatu du Sarako bideko, Lizuniagako eta Lizarrietako pasabideak irekiko dituela larunbatetik goiti. | Frantziako Gobernuak, «terrorismoaren kontra» egitea aitzakia hartuta, Hego Euskal Herriaren eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugako zortzi pasabide hetsi zituen urtarrilean. Herritarrek protesta andana egin zituzten pasabide horietan, eta lekuko hautetsiek ere egoera salatu zuten. Euskal Hirigune Elkargoko Jean Rene Etxegarai lehendakariak gutun bat helarazi zion Eric Spitz prefetari iragan astean, mugak irekitzeko. Bada, hetsiak diren zortzi pasabideetatik hiru irekiko ditu prefetak, larunbat honetatik goiti: Sarako (Lapurdi) bidekoa, eta Lizuniagako eta Lizarrietako lepoetakoak. Sarako herrian daude bi pasabide horiek ere, Nafarroarekin mugan. Sud Ouest egunkariari baieztatu dio informazioa prefetak, arratsaldean.
Izan ere, martxoaren 10ean Atlantikoko Europa Hegoaldeko Erregioen Konferentzian parte hartu zuten Nafarroako Gobernuak eta Pirinio Atlantikoetako Prefeturak, eta, bertan, Sergio Perez Garcia Nafarroako Kanpo Ekintzetarako zuzendari nagusiak mugen itxiera malgutzeko galdegin zion Eric Spitz prefetari. Perezen esanetan, mugako zortzi pasabide itxi izanak «eragozpen ugari» eragin dizkie inguruko biztanleei: «Lan edo familia arrazoiengatik lurralde batetik bestera ibili behar dutenen mugimendua oztopatzen du, eta martxan diren lankidetza proiektuen garapena zaildu». Hori dela eta, «salbuespenak» ezartzeko eskatu zion gobernuko ordezkariak prefetari.
Beste pasabideek, ordea, itxirik segituko dute, oraingoz. Zehazki, honako bide hauek: Hendaia eta Hondarribia lotzen dituen itsasoko joan-jinkaria, Hendaiako merkantzia zubia, Izpegiko lepoa, Aldudeko ibarra eta Iturzaetako lepoa. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195444/elak-eajri-eta-eh-bilduri-eskatu-die-madrilen-langileak-ez-saltzeko.htm | Ekonomia | ELAk EAJri eta EH Bilduri eskatu die Madrilen langileak ez saltzeko | Alderdi subiranistei eskatu die «eragin ahalmena» erabil dezatela, lan erreformak indargabetu ahal izateko. | ELAk EAJri eta EH Bilduri eskatu die Madrilen langileak ez saltzeko. Alderdi subiranistei eskatu die «eragin ahalmena» erabil dezatela, lan erreformak indargabetu ahal izateko. | ELA sindikatuak mezu argia bidali die EAJri eta EH Bilduri: «Madrilen ez gaitzazue saldu akordio hutsalen truke, ezta ere trenbide bat lurperatzearen edo autobideren bateko 25 kilometroren truke». Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak dei egin die alderdiei, lan erreformak indargabetu ditzatela eskatzeko antolaturiko manifestazioetako baten amaiera ekitaldian: «Gaur egun EAJren eta eta EH Bilduren boza behar da legeak erabaki daitezen, eta horregatik egiten diegu eskaera. Jendearen lan baldintzak lehentasunen artean sar ditzatela nahi dugu». Protesta eguna izan du ELAk, Galiziako CIG eta Kataluniako CSC sindikatuekin batera. Bilbon hartu du hitza Lakuntzak, ehunka manifestariren aurrean. Protestaldian Eaton enpresak Zamudion (Bizkaia) dituen 37 langileak izan dira txalotuenak. Multinazionalak planta ixteko asmoa publiko egin zuen iragan astean. Apirilaren 6an hasiko dute negoziazio prozesua. Hiru sindikatuek ez dute ezkutatu beren asmoa alderdi politiko subiranistak «estu hartzea» dela, «dutela dioten eragin ahalmen» hori erabil dezaten lan erreforma bertan behera uzteko. Hiruek argi ikusten dute presioa egin beharra daukatela, ez baitira fio Espainiako Gobernuarekin. «Diaz lan ministroak esan du ez direla lan erreformak bere osotasunean indargabetuko, puntu batzuk bakarrik besterik ez dituztela ukituko», salatu du.p>
Negoziazioa hasi berria da
Izan ere, Espainiako Gobernua 2010eko, 2011ko eta 2012ko lan erreformetan «egiturazko aldaketak» egiteko baldintzak negoziatzen ari da hilaren 18tik. Ministroak esan zuen «alderdirik kaltegarrienak» indargabetzeko negoziazioetan ari direla, eta horri egin dio erreferentzia Lakuntzak. Espainiako Elkarrizketa Sozialaren Mahaian ari dira eztabaidatzen, CEOE enpresarien elkartearekin eta UGT eta CCOO sindikatuekin batera. Azken aste honetan ezer gutxi jakin izan da, baina enpresarien elkarteak esana du ez dela legeak aldatzeko garai aproposa. ELAko idazkari nagusiak mahai horrek ezartzen duen jokalekua kritikatu du: «Ez dakigu zer asmo duten, baina badakigu gobernuak lan erreforma aldatu nahi badu ez duela patronalaren beharrik. Hari beto eskubidea emanda, aldiz, traba baino ez du egiten. Erreforma indargabetu nahi bada, aski da bozketa batekin». Sindikatuaren iritziz, baina, enpresariak ez dira oztopo bakarra: «Lehendakariak ere uste du ez dela garai egokia. Orain aitzakia pandemia da». Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako sindikatuek bat egin dute, eta hirurek aldarrikatu dute lan hitzarmenak euren nazioetan eztabaidatzeko eskubidea. Kezkatuta agertu dira badakitelako CCOO eta UGT sindikatuek eta patronalak gai hori ere mahai gainean dutela. «Madrilen sinatzen diren akordio horiek gauza bakarrerako balio dute: prekaritatea hedatzeko». Azaldu duenez, Espainiako mailako hitzarmenen %80ek oztopatu egiten dute gai batzuk beste eremu geografiko batzuetan eztabaidatzea. Greba eskubidearen alde
Lakuntzak, halaber, greba eskubidearen aldarria egin du, eta kritika zuzena egin dio Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen sailburuari: «Protesta sindikal isilak nahi ditu, irabaziak dituzten enpresek kaleratzeak egiten dituzten bitartean. Vox eta PP bezalako alderdiekin bat egiten dute piketeentzat kartzela zigorra eskatzean». Gai berean Tubacex, PCB, Aernnova, Gestamp, Zara eta hainbat lantokietako grebalariak egiten ari diren borroka txalotu du, eta eredutzat jarri ditu: «Meritu handia du haien jarrerak, eta ezin ditugu bazter utzi. Sindikatuak ez daude kaleratzeak erraztuko dituzten akordioak sinatzeko, enpresa horiei begietara begiratu eta inor soberan ez dagoela esateko baizik». |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195445/tourra-bilbotik-irtengo-da-2023an.htm | Kirola | Tourra Bilbotik irtengo da 2023an | Bihar ekitaldia egingo dute Iñigo Urkullu lehendakariak eta Tourreko antolatzaile Christian Prudhommek, Guggenheim museoan. Hiru ahaldun nagusiak eta Juan Mari Aburto Bilboko alkatea bertan izango dira. | Tourra Bilbotik irtengo da 2023an. Bihar ekitaldia egingo dute Iñigo Urkullu lehendakariak eta Tourreko antolatzaile Christian Prudhommek, Guggenheim museoan. Hiru ahaldun nagusiak eta Juan Mari Aburto Bilboko alkatea bertan izango dira. | Bilbo Udalak aspalditik zuen Tourraren antolakuntza erakarri, eta txirrindularitzako proba nagusia Bizkaiko hiriburutik ateratzea begiz jota. Bada, bihar bertan baieztatuko da: 2023an lasterketa Bizkaiko hiriburutik aterako da. Iñigo Urkullu lehendakariak eta Christian Proudhomme Tourreko zuzendariak iragarriko dute, eguerdian Guggenheim museoan egingo den ekitaldi batean. Duela hiru urte igaro zen azken aldiz Frantziako Tourra Euskal Herritik, azken-aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan amaitu baitzen. Azken aldiz, berriz, 1992an irten zen Euskal Herritik. Donostiatik irten zen. Urte hartan, Indurainek irabazi zuen Tourra, hark irabazitakoetan bigarrena.
Akordioa baieztatuta, bigarren etapa ere Bilbotik irtengo da. Erakundeek 2016an hasi zuten harremana Frantziako Tourra antolatzen duen enpresarekin, ASOrekin. Eta duela hiru urte Juan Mari Aburto Bilboko alkateak berak zera adierazi zuen: «Berandu baino lehen, Frantziako Tourra Bilbotik aterako da». Ez da lan erraza, ordea. Izan ere, Tourrak eskari asko izaten ditu etapa hasierak eta amaierak antolatzeko. Are gehiago, lasterketaren beraren irteera bada.
Baina, 2016an, Christian Prudhomme Bilbon izan zen, Espainiako Vuelta bertatik igaro zenean, eta orduan hasi zen hitz egiten antolatzaileekin, eta gustuko izan zuen antolakuntzaren lana.
Diruari dagokionez, 10 milioi euroko kostua ekar dezake halako lasterketa bat antolatzeak. Kopuruak isilean mantentzen diren arren, horren inguruan emandako azken datuen arabera, Tourreko etapa baten amaiera hartzeko, 600.000 euro ordaindu behar dute Frantziako udalerriek, eta 100.000, berriz, irteeragatik. Gainera, hainbat hirik eman dituzte horren inguruko datuak. Edinburgok, adibidez, 2014ko hasiera antolatzeko, 11,63 milioi euro eskaini zituen, eta azkenean ez zuen lortu. |
2021-3-25 | https://www.berria.eus/albisteak/195446/jxc-abstenitu-egingo-da-eta-aragones-ez-dute-bihar-inbestituko.htm | Mundua | JxC abstenitu egingo da, eta Aragones ez dute bihar inbestituko | ERCko hautagaiak ez du presidente izendatua izateko behar duen adinako babesik izango lehen bozketan, eta bigarren saio bat egin beharko dute hurrengo asteartean. | JxC abstenitu egingo da, eta Aragones ez dute bihar inbestituko. ERCko hautagaiak ez du presidente izendatua izateko behar duen adinako babesik izango lehen bozketan, eta bigarren saio bat egin beharko dute hurrengo asteartean. | Junts per Catalunyak Kataluniako Parlamentuan dituen 32 diputatuak abstenitu egingo dira biharko inbestidura saioan. Hala jakinarazi du alderdiko batzorde exekutiboak ohar batean, arratsaldean bilduta egon ondoren. Hortaz, ERCko hautagai Pere Aragonesek ez du nahikoa babes izango Generalitateko presidentetza eskuratzeko. Aldeko 42 boto izango ditu —ERCko eta CUPeko diputatuenak—, eta urrun geratuko da inbestitua izateko behar dituen 68tik. «Gobernu independentista bat izatea bermatuko duen akordio bat lortzea izan da eta da Junts per Catalunyaren xedea», adierazi du alderdiak, ohar bidez.
Gobernu akordioa osatzeko negoziazioak ahal beste tenkatzen saiatu da JxC. Gemma Geis eledunak adierazia zuen «ziur aski» ez zela adostasunik izango ostirala baino lehen. ERCk eta CUPek eginahalak egin dituzte asteon, eta bilduta izan dira JxCko ordezkariekin. Bilera horien balantzea egin dute oharrean: «Inolako legealdi akordiorik ezin izan dugu egin, ez baitugu gobernu egonkor bat bermatzeko hitzarmenik egin, Katalunia krisi sozial eta ekonomikotik aterako duena eta otsailaren 14ko mandatua betearaziko duena».
Bigarren aukera bat izango du Aragonesek. Printzipioz, hurrengo asteartean izango da, eta nahikoa luke gehiengo soila lortzea presidente izendatua izateko. Edonola ere, aurkako botoak aldekoak baino gehiago izango lirateke, JxC oraingo posizioan mantenduko balitz. Beharrezkoa du Carles Puigdemonten alderdiaren sostengua.
Biharko saioak huts egin ostean, parlamentuak bi hilabeteko epea izango du Generalitateko hurrengo presidentea izendatzeko, eta, tarte horretan, Laura Borras ganberako presidenteak nahi beste inbestidura pleno deitu ahalko ditu. Bi hilabeteko denbora tarte hori pasata Kataluniako Gobernuak presidenterik gabe jarraituko balu, berriz ere hauteskundeetara deitu beharko litzateke. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195470/gizon-bat-atxilotu-dute-saran-mugalari-lanetan-aritzea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Saran, mugalari lanetan aritzea leporatuta | Etorkinak Bidasoaz gaindi pasatzeko hogei bidaia egitea egotzi diote. Autoan lau pertsona zeramatzala hartu zuten preso. | Gizon bat atxilotu dute Saran, mugalari lanetan aritzea leporatuta. Etorkinak Bidasoaz gaindi pasatzeko hogei bidaia egitea egotzi diote. Autoan lau pertsona zeramatzala hartu zuten preso. | Gaur jakin denez, 53 urteko portugaldar bat atxilotu zuten asteartean Saran (Lapurdi) autoan lau pertsona zeramatzala Nafarroa eta Lapurdi arteko mugaz gaindi. Poliziaren arabera, gizonak gutxienez 20 bidaia egin ditu irailetik, Frantziara eta Belgikara joan nahi duten etorkinak pasatzeko. Gaineratu duenez, 30.000 euro irabazi ditu mugalari lan horrekin.
Baionako Epaitegira eraman zuten gizona atzo. Pakistango da jatorriz, France Bleu Pays Basque irratiaren arabera. Poliziaren arabera, etorkinak Gipuzkoan jaso eta Paris aldera edo Belgikara eramaten zituen. Epaileak behin-behinean preso atxikitzea ebatzi du, apirilaren 29an epaitu bitartean.
Poliziaren arabera, 700 euro inguru kobratzen zion etorkin bakoitzari. Epaileari esan zion eraikuntzan egiten duela lan. Bi haur gazteren aita da.
Mugako hiru pasabide irekiko dituela iragarri zuen atzo Eric Spitz prefetak. Sarako bideko, Lizuniagako eta Lizarrietako pasabideak zabalduko dituzte bihartik aurrera. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195471/aragones-inbestitzearen-aurka-bozkatu-du-kataluniako-parlamentuaren-gehiengoak.htm | Mundua | Aragones inbestitzearen aurka bozkatu du Kataluniako Parlamentuaren gehiengoak | PSCk CUPekin akordio bat lortu izana gaitzetsi dio Aragonesi. JxCk, berriz, adierazi du baiezkoa emateko «akordio on bat» lortu behar dutela. CUPek eskatu dio argitu dezan zergatik ez duen bat egin akordioarekin. | Aragones inbestitzearen aurka bozkatu du Kataluniako Parlamentuaren gehiengoak. PSCk CUPekin akordio bat lortu izana gaitzetsi dio Aragonesi. JxCk, berriz, adierazi du baiezkoa emateko «akordio on bat» lortu behar dutela. CUPek eskatu dio argitu dezan zergatik ez duen bat egin akordioarekin. | Pere Aragones ERCren hautagaiak ez du nahikoa babesik lortu Kataluniako Gobernuko presidente izateko. Bere alderdiaz gain, CUPen babesa jaso du soilik. Aurka bozkatu dute 61 diputatuk (PSC, Vox, En Comu Podem, Ciutadans eta PP), alde ERCko eta CUPeko 44 diputatuek, eta JxCko 32 parlamentariak abstenitu egin dira, iragarri zuten moduan. Ondorioz, bigarren bozketa bat egin beharko dute, asteartean. Gehiengo soilaren babesa beharko du Aragonesek.
Ez dirudi astearteko bigarren saioan ere hautatuko dutenik, itxura guztien arabera, boto gehiago izango dituelako kontra alde baino. Juntsek bigarren bozketa bertan behera uzteko eskatu dio Aragonesi, baina berak ez du geratzeko asmorik. «Aukera bat galduko dugu. Juntsen ezezkoa ulergaitza da independentismoarengan konfiantza jarri duten guztientzat», adierazi du Marta Vilalta ERCren bozeramaileak. Datozen hiru egunak «aprobetxatzeko» eskatu du.
Albert Batet JxCko eledunak, berriz, inbestidura saioa «hemendik astebetera edo bi astera» egin dezaketela uste du: «Hobe da akordio on bat, presaka eginiko gobernu bat baino». Horretarako, «zehaztasuna» eskatu dio Aragonesi. Izan ere, «zalantzak» sortzen dizkio aldebakarreko erreferendum berri batek. Azken hauteskundeetako emaitzen arabera ekin beharra azpimarratu du: «%52a izateak ondorio politikoak izan behar dituela uste dugu».
Inbestidura saioko hitzartze batean, Aragonesek En Comu Podemeko diputatuei eskua luzatu die ERCk CUPekin egindako akordioarekin bat egin dezaten. «CUPek ere bat egiten du horrekin», esan du. «Ez zarete harmailetatik partida ikusten ari zareten ikusleak», gogoratu die, eta, aurrekontuetan egin bezala, eragiteko gaitasuna dutela esan die. Fronte zabalaren alde hitz egin du Aragonesek, eta ohartarazi du horrekin bat egiteak «konfort gunetik ateratzea» eskatzen duela. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195473/aste-santuan-tabernen-barnealdeak-ixteko-agindu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Aste Santuan tabernen barnealdeak ixteko agindu du Nafarroako Gobernuak | Nafarroak koronabirusari kontra egiteko neurriak gogortuko ditu apirilaren 1etik, eta apirilaren 8ra arte izanen dira indarrean. Muga berriek ostalaritzari eta merkataritzari eraginen diete, batik bat. | Aste Santuan tabernen barnealdeak ixteko agindu du Nafarroako Gobernuak. Nafarroak koronabirusari kontra egiteko neurriak gogortuko ditu apirilaren 1etik, eta apirilaren 8ra arte izanen dira indarrean. Muga berriek ostalaritzari eta merkataritzari eraginen diete, batik bat. | Nafarroako Gobernuak zorroztu eginen ditu izurriteari aurre egiteko neurri murriztaileak; hala jakinarazi du Osasun kontseilari Santos Indurainek. «Datozen egunak bereziki kalteberak izanen dira pandemiaren inpaktuari dagokionez, eta premiazkoa da mugak gogortzea». Gobernuak iragarri duenez, Aste Santuan tabernetako barnealdeak itxiak izan beharko dira herrialdean, eta, gainera, murriztu eginen da komertzioetan gehienez bil daitekeen lagunen kopurua. Zehazki, merkataritza gune handietan gehienezko edukiera %40 zen orain arte; neurri berriak indarrean sartutakoan, berriz, %30 izanen da.
Indurainek zehaztu duenez, neurri berriak apirilaren 1ean sartuko dira indarrean, «beranduenez», eta hilaren 8ra arte izanen dira ezarriak, oraingoz. Kontseilariaren esanetan, gobernuak orduan erabakiko du neurriei eutsi edo ez.
Hilabete joan da Nafarroako Gobernuak ostalaritzako neurri murriztaileak leundu eta barnealdea zabaltzea baimendu zuenetik. Irekiera baimendua egon den asteetan, gobernuak %30ean zuen ezarria gehienezko edukiera espazio horietarako. Guztiz itxita egonen dira datorren astetik aurrera, eta Indurainek onartu du neurria «kolpe latza» izanen dela sektorearentzat. Dena dela, argudiatu du besteak beste hori dela kutsatzeak eteteko bidea. «Ez da gehiagotan errepikatu beharrik; jakina da mugikortasunaren eta harreman sozialen areagotzeak kutsatzeen goraldia dakarrela berekin», azaldu du. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195474/espainiako-gobernuaren-diru-laguntzen-6-jasoko-dute-euskal-enpresek.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuaren diru laguntzen %6 jasoko dute euskal enpresek | Gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte. | Espainiako Gobernuaren diru laguntzen %6 jasoko dute euskal enpresek. Gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte. | Hego Euskal Herriko enpresa txiki eta autonomoek 300,1 milioi euro jasoko dituzte Espainiako Gobernuaren zuzeneko diru laguntzen planetik. Arabakoek, Bizkaikoek eta Gipuzkoakoek 232,5 milioi jasoko dituzte, eta Nafarroakoek, 67,6 milioi. Espainiako Aldizkari Ofizialak (BOE) ostiral honetan argitaratu du Ogasun Ministerioaren agindua. Madrilek guztira 7.000 milioi emango ditu zuzeneko laguntzetan, eta beste 3.000 milioi ICOren bermeak dituzten maileguetan, eta mila milioi, berriz, enpresa ertainak kapitalizatzeko.
Zuzeneko laguntzen funtsa bi zatitan banatu du Madrilek. Batetik, 2.000 milioi euro emango dizkie Balear uharteei eta Kanaria uharteei, turismoaren sektorean izan duten beherakada handia estaltzeko. Beste 5.000 milioi euroak gainontzeko erkidegoek jasoko dituzte. Horietatik %6 eskuratu dituzte Hego Euskal Herriko lau lurraldeek.
Funtsean, Ekonomia Ministerioak React EU Europako Batasunaren programako dirua banatzeko irizpide bera erabili du: hau da, kontuan hartu ditu autonomia erkidego bakoitzaren biztanleria eta errenta; langabezia orokorra eta, bereziki, gazteena; aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileen kopurua; eta BPGaren jaitsiera.
Emaitza, beraz, oso antzekoa da. EBren suspertze funtsen lehen programarekin 10.000 milioi banatu zituen Madrilek, eta horietatik 574 milioi iritsi ziren Hegoaldera, hau da, %5,8. Udan eta udazkenean, berriz, bere poltsikotik 16.000 milioi euro banatu zituen, eta horietatik 743 milioi heldu ziren, %4,6. Kasu horretan, Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa funts horren parte batetik kanpo geratu ziren, ogasun propioak baitituzte.
Bete beharrekoak
Funts berriko diru laguntzak gutxienez diru sarreren %30 galdu dituzten enpresa txikiek eta autonomoek eskatu ahal izango dituzte, eta, asko jota, galdutakoaren %40 estali ahal izango dute hamar langiletik beherakoek, eta %20 estali ahalko dute hortik gorakoek. Gutxienez 3.000 euro izango dira autonomoentzat, eta 200.000 euro gehienez.
Laguntza jasotzen dutenek jarduera ekonomikoari eutsi beharko diote, gutxienez 2022ko ekainera arte. Eta helburu jakin batzuekin erabili beharko dute dirua: atzeratutako soldatak, alokairuak eta materiala ordaintzeko, eta finantza erakundeekin eta hornitzaileekin dituzten zorrak kitatzeko.p>
Laguntzak ostalaritzarekin eta turismoarekin lotutako enpresentzat izango dira bereziki, baina baita haiek hornitzen dituen industriarentzat, garraio enpresentzat, kultur eta kirol arlokoentzat eta aeronautikarentzat ere. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195475/biden-migratzaile-gehienak-euren-etxeetara-bidaltzen-ditugu.htm | Mundua | Biden: "Migratzaile gehienak euren etxeetara bidaltzen ditugu" | Joan den larunbatean 9 urteko haur guatemalar bat hil zen AEBen eta Mexikoren arteko mugan, amarekin eta 3 urteko anaiarekin hura zeharkatzen ari zela. | Biden: "Migratzaile gehienak euren etxeetara bidaltzen ditugu". Joan den larunbatean 9 urteko haur guatemalar bat hil zen AEBen eta Mexikoren arteko mugan, amarekin eta 3 urteko anaiarekin hura zeharkatzen ari zela. | Etxe Zurira iritsi zenetik lehen agerraldia egin du bart Joe Biden AEBetako presidenteak. Hainbat gai izan ditu hizpide; besteak beste, Txinarekiko harremanak, Afganistango erretiratzea eta koronabirusa, baina nagusiki migratzaileez jardun da. Bidenek esan du Mexikotik mugara iristen diren gehienak euren herrialdeetara itzultzen dituztela: "18 urtetik gorako hamarnaka mila pertsona bidaltzen dira euren etxeetara. Familien gehien-gehienak bidaltzen ditugu bueltan. Ez dira muga pasatzen ari", esan du AEBetako presidenteak.
Migrazio horren ardura Mexikorena dela adierazi du, gainera, esanez ez dituela onartzen bere herrialdean. Azaldu du Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidentearekin negoziatzen ari dela, mugara iristen diren guztiak euren herrialdeetara bueltatzeko. Zehaztu du, baina, heldu baten laguntzarik gabe iristen diren adingabeak ez dituztela bakarrik itzularaziko.
2003tik 400.000 adingabe iritsi dira AEBetara heldu baten laguntzarik gabe, egunean 530, eta une honetan 17.000 haur eta gazte daude AEBetako administrazioaren ardurapean. Horietatik 12.000 horretarako prestaturiko azpiegituretan daude, baina ez beste 5.000, The Washington Post egunkariak argitaratu duenez.
Bidenek aitortu du Texasen mugan dituzten azpiegiturak ez direla nahikoa, eta horietan dauden adingabeetatik mila berehala aterako dituztela esan du. San Antonion 2.500 adingaberentzako beste azpiegitura bat egingo dutela iragarri du, bederatzigarrena.
Bide batez, esan du Donald Trump presidente ohiak gosez hiltzen uzten zituela adingabeak, eta berak ez duela hori egingo: "Ez nuke sekula egingo". Gaur jakin da, baina, martxoaren 20an Mexiko eta AEBen arteko mugan Rio Grande edo Bravo zeharkatu nahian 9 urteko haur bat hil zela. Guatemalakoa zen. Mugako poliziek konorterik gabe aurkitu zuten, amarekin eta 3 urteko anaiarekin batera, ibaiaren uharte batean; albiste agentzien arabera, Mexikoko aldean. AEBetako poliziek erreskatatu egin zituzten, eta ama eta anaia txikia salbatu zituzten. Ez, ordea, anaia nagusia.
Errepublikanoei erantzunez, Bidenek esan du migrazio hau urtero udaberrian gertatzen den zerbait dela, basamortuan hiltzeko arrisku gutxiago dutelako migratzaileek, eta ez duela zerikusirik bere politikekin. "Norbaitek uste du Trumpen garaian %31 handitu bazen migrazioa haren politikengatik izan zela? Ez da hori etortzeko arrazoia". Esan du ez dutela arazo osoa konponduko, baina pertsona askoren bizitza hobetuko dela. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195476/jaurlaritzak-birgizarteratzean-oinarritutako-kartzela-eredu-bat-garatuko-du.htm | Politika | Jaurlaritzak «birgizarteratzean» oinarritutako kartzela eredu bat garatuko du | Hitzeman programaren ondorioak aintzat hartuko dituzte eredu propioa diseinatzerakoan, Urkulluk Eusko Legebiltzarrean esan duenez. | Jaurlaritzak «birgizarteratzean» oinarritutako kartzela eredu bat garatuko du. Hitzeman programaren ondorioak aintzat hartuko dituzte eredu propioa diseinatzerakoan, Urkulluk Eusko Legebiltzarrean esan duenez. | Eusko Jaurlaritzak datozen asteetan jasoko ditu espetxe arloko eskumenak, eta haren egitekoa izango da Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako kartzela eredu bat diseinatzea. Eredu hori «birgizarteratzean eta justizia berrosatzailean» oinarrituko dela adierazi du gaur Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak.
Eusko Legebiltzarrean galdetu diote gaiaz Urkulluri, gobernuaren kontrol saioan, eta hark erantzun du Espainiako Konstituzioan eta Espetxe Lege Orokorrean jasotako printzipioen arabera jokatuko duela Jaurlaritzak eredu propioa garatzerakoan. Gainera, gogorarazi du eskumen hori jasota dagoela 1979ko estatutuko 10.14 eta 12.1 artikuluetan 41 urte igaro direla transferitu gabe.
Urkulluk Hitzeman programa ekarri du gogora, eta erantsi, hura indarrean ez badago ere, programa horren ondorioak kontuan hartuko dituztela kartzela eredu berria definitzeko. Oroitarazi duenez, 2015ean Mariano Rajoy Espainiako Gobernuko orduko presidenteari eman zion programa, eta bi urtez egon zen indarrean. Espetxe Erakundeen Idazkaritza Orokorrak eta Espetxe Zaintzako Epaitegiak ere programaren berri izan zuten «hasieratik». Urkulluk nabarmendu du egitasmo hori «nazioarteko zuzenbidearen, giza eskubideen eta justizia berrosatzailearen europako ildoaren markoan» kokatzen zela.
Jaurlaritzak bi helduleku izan beharko lituzke kartzela eredu propioa diseinatzeko. Batetik, 2019ko txosten batean, Justizia Sailak hiru helburu ezarri zituen: ratioa 40tik behera murriztea, erregimen irekian dauden presoen ehunekoa %25etik %40ra haztea, eta delituak berriro egiten dituztenen ehunekoa %45etik %30era apaltzea.
Bestetik, Eusko Legebiltzarrak, 2019ko martxoaren 13ko bilkuran, 59 puntu adostu zituzten, eredu berriaren «oinarria» definitzeko, eta aurtengo otsailean, parlamentuak Jaurlaritzari eskatu zion 2019ko bilkurako puntu horietan oinarritzeko espetxe eredua garatzerakoan. Besteak beste, legebiltzarrak adostu zuen espetxe eredua «giza duintasunean» zentratu behar dela, «espetxe erabilera gutxitzean eta zigortutako pertsonen gizarteratzean, askatasuna kentzen ez duten neurri eta erregimenen areagotzean».
Transferentzien sinadura, apirilean
Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua apirilean dira sinatzekoak eskumenen transferentziaren egutegian zehaztutako lehen blokeko eskumenen eskualdaketa; horietako bat da kartzelarena. Guztira, ordea, martxorako 11 eskumen eskualdatzea aurreikusi zuten bi gobernuek, baina ez dirudi erdiak baino askoz gehiago transferituko dituztenik oraingoz. Jaurlaritzako lehendakariorde Josu Erkorekak esan zuen «lehentasunez» zazpi eskumen negoziatzen ari zirela, eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua estutu beharraz mintzatu zen Andoni Ortuzar EAJko lehendakaria asteazkenean, eskumenen transferentzia azkartzeko. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195477/5000-biztanletik-gorako-zazpi-herri-itxiko-lituzkete-gaurko-datuekin.htm | Gizartea | 5.000 biztanletik gorako zazpi herri itxiko lituzkete gaurko datuekin | Eusko Jaurlaritzak gaur emandako datuen arabera, ez litzateke lurralde historikorik itxiko. Bai, ordea, 400eko tasa gainditzen duten sei herri horiek. Labik gaur erabakiko du noiz itxi. Milagron gaur sartu da indarrean itxiera perimetrala. | 5.000 biztanletik gorako zazpi herri itxiko lituzkete gaurko datuekin. Eusko Jaurlaritzak gaur emandako datuen arabera, ez litzateke lurralde historikorik itxiko. Bai, ordea, 400eko tasa gainditzen duten sei herri horiek. Labik gaur erabakiko du noiz itxi. Milagron gaur sartu da indarrean itxiera perimetrala. | Gaur arratsaldean egin du bilera Euskadiko Plan Zibilaren Aholku Batzordeak (Labi), eta neurri murriztaile gehiago ezarri ditu datozen asteetarako. 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa gainditzen duten herri eta lurraldeetan itxiera perimetrala ezarriko dute. Eusko Jaurlaritzak bihar esango du zer herriri eragingo dien neurri horrek, eta astelehenean sartuko da indarrean. Osasun Sailak gaur eman dituen datuen arabera, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez dute muga hori gainditzen, nahiz eta Araba 300dik gora dagoen. Arabak 322,83ko intzidentzia tasa du; Bizkaiak, 243,59koa, eta Gipuzkoak, 229,44koa.
Oharra: martxoaren 26ko datuekin, horrela legoke eremu gorrien mapa.
Ez da hori gertatzen, ordea, herriekin. Atzo aurreratu zuten informazioaren arabera, soilik 5.000 biztanletik gora dituzten herrietan zorroztuko dituzte neurriak 400eko intzidentzia tasa gainditzen denean. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak ez du horri buruzko azalpenik eman gaurko agerraldian. Gaur emandako datuen arabera, 5.000 biztanle baino gehiagoko herri hauetan gertatuko litzateke hori.
Bizkaian: Elorrio (751,88), Ermua (699,17), Muskiz (441,24) eta Ondarroa (548,62).
Gipuzkoan: Beasain (813,07), Lazkao (1154,12) eta Ordizia (883,81).
Araban ez dago 5.000 biztanletik gora duen herririk 400dik gorako tasarekin. Araban gertatzen den bezala, Gasteiz ere ez da heltzen 400eko tasara, baina ez dabil urrun: gaur emandako datuetan 341eko intzidentzia tasa du Arabako hiriburuak. Hiriburuen artean, Bilbo da tasarik handiena duen hurrengoa: 326,43. Donostiak 160,64ko tasa dauka.
Nafarroako Gobernuak gaur Milagron ezarri du itxiera perimetrala, azken egunetako intzidentzia tasa dela eta. Hala erabaki zuen asteazkenean. Asteazkenaren aurreko hamalau egunetan, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan zuen herriak. Udalarekin adostuta hartu du neurri hori Nafarroako Gobernuak. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195478/positiboen-kopuruak-800-kasuren-langa-gainditu-du-hegoaldean.htm | Gizartea | Positiboen kopuruak 800 kasuren langa gainditu du Hegoaldean | Osasunbideak eta Osakidetzak 12.446 proba egin dituzte ostegunean, eta 811 positibo atzeman dira horietan. Nafarroak 200en langa gainditu du. | Positiboen kopuruak 800 kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Osasunbideak eta Osakidetzak 12.446 proba egin dituzte ostegunean, eta 811 positibo atzeman dira horietan. Nafarroak 200en langa gainditu du. | Azken sei asteetako kasu gehien atzeman dira Hego Euskal Herrian: 811 COVID-19 kasu zenbatu dituzte atzoko probetan. Zehazki, otsailaren 10etik erregistratu den daturik makurrena da hori. Positiboen portzentajeak ere gora egin du: %6,5 da Hegoaldean. Gainera, Nafarroako datua nabarmen okerragoa da: testen %8,6k eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga.
Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman dira positibo gehien: 293. Nafarroa du atzetik; izan ere, 207 kasu zenbatu ditu Osasunbideak. Halaber, Gipuzkoan 199 kasu izan dira, eta Araban, 104. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195479/eajk-eta-psek-pandemiaren-aurkako-lege-egitasmoa-erregistratu-dute.htm | Gizartea | EAJk eta PSEk pandemiaren aurkako lege egitasmoa erregistratu dute | Izurriaren aurka jarduteko «lege mekanismoak» izatea ekarriko du legeak, talde sustatzaileen arabera. | EAJk eta PSEk pandemiaren aurkako lege egitasmoa erregistratu dute. Izurriaren aurka jarduteko «lege mekanismoak» izatea ekarriko du legeak, talde sustatzaileen arabera. | EAJk eta PSEk gaur goizean erregistratu dute Eusko Legebiltzarrean COVID-19aren pandemia kudeatzeko neurrien lege proposamena. Lege horri esker, Eusko Jaurlaritzak «berme juridiko osoarekin» hartu ahal izango ditu birusa geldiarazteko egokitzat jotzen dituen erabakiak, talde proposatzaileek gaur jakinarazi dutenez. Haien arabera, autogobernuari «ahalik eta etekinik handiena» ateratzeko tresna da, eta izurriaren aurka jarduteko «lege mekanismoak» eskura jartzen dizkio Eusko Jaurlaritzari. «Arau hau idazteak oso argi uzten du ez gaudela edozein epidemia egoeratan aplikatu beharreko lege orokor baten aurrean. Pandemia honen premiazko beharrei erantzuten die, bereziki», esan dute EAJk eta PSEk.
Luis Javier Telleriak (EAJ) eta Ekain Ricok (PSE) sinatu dute lege proposamena, eta presaz tramitatzeko eskaera egin dute bi taldeek. Ondorioz, ohiko prozedurarako ezarritako denborak erdira murriztuko dira. Jeltzaleen eta sozialisten asmoa da ekinbidea Eusko Legebiltzarreko jarduna amaitu aurretik onartzea, hau da, ekainaren 24a baino lehen. Horretarako, ezarritako epe guztiak erdira murriztu beharko dira.
Lege egitasmoak sei titulu ditu, eta horietan aurreikusita daude bost agertoki, sei adierazle epidemiologiko, eta arrisku maila bakoitzari egokitutako osasun eta prebentzio neurriak. Eusko Jaurlaritzaren Bizi Berri Plana lege egitasmoan txertatuta dago, eta helburuen artean ezarri da 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 60 kasutik behera kokatzea. Helburu hori lortzeko pausoez eta COVID-19aren bilakaeraz hamabost egunean behin eman beharko dio Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrari, lege proposamenak jasotzen duenez. Halaber, arauak ezartzen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan krisia kudeatzeko laguntza teknikoko talde bat eratuko dela, lehendakariak izendatuta eta gidatuta. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195480/nafarroako-bpga-83-jaitsi-da-2020an.htm | Ekonomia | Nafarroako BPGa %8,3 jaitsi da 2020an | COVID-19aren krisiaren eragina zerbitzuetan eta industrian nabaritu da gehien. Kontsumoa %5,9 jaitsi da. «Aurrekorik gabeko» beherakada izan dela azpimarratu du Nafarroako Estatistika Institutuak. | Nafarroako BPGa %8,3 jaitsi da 2020an. COVID-19aren krisiaren eragina zerbitzuetan eta industrian nabaritu da gehien. Kontsumoa %5,9 jaitsi da. «Aurrekorik gabeko» beherakada izan dela azpimarratu du Nafarroako Estatistika Institutuak. | Nafarroako barne produktu gordinak %8,3ko beherakada izan zuen 2020an. Nastat Nafarroako Estatistika Institutuaren arabera, «aurrekorik gabeko» beherakada izan da; nabarmen gainditu du 2009koa (-% 2,6). Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %9,5 txikitu zen iaz BPGan, eta Europako Batasunean, %4,6, batez beste. 1936ko gerratik ikusi gabeko kopuruak dira, eta Europako okerrenetarikoak; turismoa jarduera nagusia duten lurraldeek soilik izan dituzte kaskarragoak.
COVID-19k baldintzatutako urtea izan da, bereziki bigarren hiruhilekoan. Hirugarren hiruhilekoan susperraldia hasi bazen ere, Nastatek azpimarratu du pandemiaren ondorengo olatuek eta horri aurre egiteko hartutako neurriek ekonomiaren moteltzea eragin zutela: urritik abendura, BPGa %0,3 baino ez zen igo, aurreko hiruhilekoarekin alderatuta.
Eskaintzaren ikuspegitik, jarduera ekonomiko ia guztietan nabaritu da Nafarroako ekonomiaren atzerakada, eta merkatu zerbitzuetan (ostalaritzan, garraioan...), bereziki; %9,3koa izan da jaitsiera. Industriak, berriz, %5,8ko beherakada izan du, eraikuntzak % 3,9koa, eta nekazaritzak% 3,2koa. Merkatukoak ez diren zerbitzuek, berriz, % 4,5eko tasa positiboa izan dute.
Kontsumoa eta enplegua
Kontsumoan oro har %5,9 jaitsi da. Kontsumo pribatuan nabaritu da gehien (%7 jaitsi da urte osoan), nahiz eta azken bi hiruhilekoetan jarraian goranzko joera agertu duen. Soilik administrazio publikoen kontsumoa edo kontsumo publikoak egin du gora 2020an (% 5,9).
Esportazioak %5 jaitsi dira, eta inportazioak % 3,5 uzkurtu dira, eta, beraz, BPGari egiten dion ekarpena negatiboa da.
Enpleguari dagokionez,% 4,3 jaitsi da. Eta soldatak %2,4 murriztu dira; % 7,9, autonomoen kasuan. Lehen sektorean %1,5 jaitsi da enplegua, eraikuntzan % 2,1, industrian % 4,4 eta zerbitzuetan %7. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195481/oiartzabalek-jarraituko-du-arabako-ppko-buruzagitzan.htm | Politika | Oiartzabalek jarraituko du Arabako PPko buruzagitzan | Muriel Larrea legebiltzarkidea izango da Gipuzkoako arduraduna. | Oiartzabalek jarraituko du Arabako PPko buruzagitzan. Muriel Larrea legebiltzarkidea izango da Gipuzkoako arduraduna. | Garai ezegonkorrak atzean uzteko ahaleginetan da PP Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Alfonso Alonso alderdiko Euskal Autonomia Erkidegoko presidenteak dimisioa eman zuen 2020ko otsailean, Pablo Casado PPren Espainiako presidenteak Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako hautagaia inposatu eta gero, eta, harrezkero, Carlos Iturgaizek zuzendu du alderdia, haren presidentetza berretsiko duen kongresua noiz egingo.
Hiru herrialdeetan ere zehaztu beha dituzte buruzagiak. Araban, Iñaki Oiartzabalek jarraituko du karguan, beste inor ez delako aurkeztu. Atzo amaitu zen hautagaitzak aurkezteko epea, eta 300 berme eman zituen Oiartzabalek —gutxienez 75 behar dira—. Alderdiak ohar batean nabarmendu du «batasunaren isla» dela hori. Apirilaren 24an egingo dute Arabako kongresua.
Gipuzkoan, berriz, urtebete ez aurrera ez atzera egon ostean, geldialdia amaitzear da. 2020ko urtarrilean dimisioa eman zuen Borja Senper presidenteak —alderdia eta politikagintza utzi zituen—, eta, harrezkero, Jose Luis Arrue behin-behinean aritu da lehendakari lanetan. Orain, Muriel Larrea legebiltzarkideak hartuko du Senper herrikidearen lekukoa —biak dira Irungoak—; harena izango da aurkeztuko den hautagaitza bakarra. Maiatzaren 9an egingo dute hura aukeratzeko kongresua.
Larreak gaur aurkeztu du bere hautagaitza, eta azaldu du lan egingo duela «oinarritik zentro-eskuinaren suspertzea ahalbidetzeko» eta «gipuzkoarrei behar duten ilusioa itzultzeko». Erantsi du PP dela «Gipuzkoa hobetzeko alternatiba bakarra».
Bizkaian, berriz, maiatzaren 15ean egingo dute kongresua. Espero da Raquel Gonzalezek jarraitzea presidente karguan; hura izan zen iazko buruzagitza aldaketan Iturgaizen alde egin zutenetako bat. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195482/2023ko-tourreko-lehen-hiru-etapak-euskal-herritik-igaroko-dira.htm | Kirola | 2023ko Tourreko lehen hiru etapak Euskal Herritik igaroko dira | Bilbotik irteteaz gain, bigarren etapa ere osorik jokatuko da Euskal Herrian, eta hirugarrenaren zati bat. Tourreko antolakuntzak eta Eusko Jaurlaritzak lasterketaren oihartzuna nabarmendu dute. | 2023ko Tourreko lehen hiru etapak Euskal Herritik igaroko dira. Bilbotik irteteaz gain, bigarren etapa ere osorik jokatuko da Euskal Herrian, eta hirugarrenaren zati bat. Tourreko antolakuntzak eta Eusko Jaurlaritzak lasterketaren oihartzuna nabarmendu dute. | Berretsi da. Frantziako Tourra Bilbotik irtengo da 2023an. Lehen etapa ere Bizkaiko hiriburuan amaituko da. Bigarrena ere Euskal Herrian korrituko da, eta hirugarrena zati bat. Christian Prudhomme Tourreko zuzendaria pozik azaldu da, eta Eusko Jaurlaritzak hori lortzeko izan duen "borondate politikoa" nabarmendu eta eskertu du. "Tourra Donostiatik abiatu eta 31 urtera berriro ere hemen izango gara. Harro egoteko zerbait da, bai guretzat baita zuentzat ere". Prudhommek 2006an jasotako eskutitz bat ekarri du gogora. "Euskaditik zetorren, eta Tourreko lehen etapa antolatzeko asmoa azaltzen zuen. Amaiera dut batez ere gogoan, erantzuteko eskatzen baitzuen". Irteera antolatzeak 10 milioi euro inguruko kostua izango du.
Lasterketaren 120. aldia izango da Bilbotik irtengo dena., eta Prudhommmek ondorengoa iragarri du "1992an 300 kilometro igaro ziren hemengo errepideetatik. Orain, gehiago izango dira". Bertako zaleak goraipatu ditu. "Munduko onenetakoak dira, Belgikakoekin batera. Ikusgarria izan zen, adibidez, 2001ean, Roberto Laisekari Luz Ardienen irabazi zuenean ,eman zioten babesa eta hauspoa". Horrekin batera Tourrak munduan duen oihartzuna ekarri du gogora. "190 herrialdeetara iristen da haren telebista seinalea. Erakusleiho aparta da".
Bide horretatik mintzatu da Urkullu ere. "Duela hiru urte ametsa zena egi bihurtzea lortu dugu talde lan on bati esker. Orain lanean hastea egokitzen zaigu, dena ondo antolatzeko". Urkulluk ere erakusleiho bat bezala ikusten du Tourraren irteera antolatzea. "Euskadi nazioartean ezagutarazteko bidean urrats inportante bat da halako kirol ikuskizun handi baten irteera antolatzea. Ez bakarrik kirol ikuspegitik. Egun horietan, adibidez, euskara lasterketako beste hizkuntz ofizialekin entzun ahal izango da. Hori oso inportantea da". Zaleak ere ekarri ditu gogora. "Pandemia egoera honetan inportanteak dira halako albisteak. Hemendik egun batzuetara ez da zalerik izango errepidean Itzulia ikusten, baina eutsi diezaiogun ilusioari. Ea gertu dagoen kirol ikuskizunak berriro zuzenean ikusteko aukera dugun egun hori".
Tourra 2018an igaro zela azkena aldiz Euskal Herriko errepideetatik. Urte hartan azken aurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan amaitu zen. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195483/euskalduna-al-zen-kristobal-kolon.htm | Bizigiro | Euskalduna al zen Kristobal Kolon? | Nabigatzailea sortzez Nafarroa Beherekoa eta agota zela ondorioztatu du Joxe Mari Ertzillak, hainbat urtetan ikertutako eta osatutako hipotesi batean. | Euskalduna al zen Kristobal Kolon?. Nabigatzailea sortzez Nafarroa Beherekoa eta agota zela ondorioztatu du Joxe Mari Ertzillak, hainbat urtetan ikertutako eta osatutako hipotesi batean. | Misterio handia dago Kristobal Kolonen jatorriari buruz. Nongoa zen XV. mendean jaiotako almirantea? Kolon hainbat herrialdetakoa zela esan izan dute. Gehien zabaldu eta onartu den hipotesiak dio Genovakoa (Italia) zela. Badira, ordea, katalana, galiziarra edo portugaldarra zela dioten teoriak ere. Badira Kolon euskalduna zela esan izan duten teoriak. Hala dio Joxe Mari Ertzilla mediku dentista ohi eta historiazale oriotarrak. Zehazki, Ainhize-Monjolosekoa zela. Garai hartan Nafarroako Erresumaren zatia zen Nafarroa Beherea, Bortuz Bestaldeko Merindadea. Inguru hartan bizi ziren beste asko bezala, Kolon agota izan zela ere badio Ertzillak. Nafarroa Beherean jaio izanak eta agota izateak haren izaeraren, erabakien eta ibilbidearen hainbat ertz argitzen dituela uste du. Besteak beste, jatorria ezkutatu izana, agota zela jakinez gero heretikotzat har zezaketelako. Bihar irakurri ahalko dira Ertzillaren hipotesiaren oinarriak, BERRIAn.
Kolon euskalduna eta agota zela ondorioztatzeko, kolondarrak topatu ditu Izurako eta Ainhize-Monjoloseko erroldetan; Kolon anaiek zituzten artritisak agoten artean oso ohikoak direla nabarmendu du, eta bai batzuek bai besteek zutela gaitz horiek izateko arriskua handitzen duen HLA-B27 antigenoa; Kristobal Kolonen ezaugarri morfologikoek Europa erdialdekoekin antz handiagoa dutela, iparraldekoekin eta Mediterraneokoekin baino; bere armarrian Iholdiko armarria jarri zuela; euskarazko hitzak eta toponimia erabili zituela Amerikan lekuak izendatzeko, baita Nafarroa Beherean oso ohiko eta gertuko zituen izen erlijiosoak ere; eta bere bizitza guztian sortzez Nafarroa Beherekoak ziren familiekin elkartzen saiatzen zela, horien artean bi emazteak.
Kristobal Kolonen jatorriari buruzko misterioa aurten argitu daiteke. 2003an Kristobal Kolonen hiru hezur eman zizkioten nazioarteko ikerketa talde bati, hortik DNA erauzteko eta nabigatzailearen jatorri genetikoa argitzeko. Orduko teknologiekin ez zutela bermerik ikusita, ikerketa atzeratu egin zuten, eta jada ari dira DNA ikertzen. Emaitzen aurrerapen bat ematekoak dira maiatzean, eta behin betiko ondorioak urrian jakinaraziko dituzte.
Kontraste handiko gehigarria izan ohi da Bizigiro. Bihar ere bai: gai historikoez ez ezik, zirkuaz ere arituko baita. Gure Zirkuaz. Iker Galartzak sortutako eta bultzatutako zirkua bueltan da. Apirilaren 8an ekingo dio laugarren denboraldiari, Errenterian (Gipuzkoa). Aurten Euskal Herri osoa zeharkatzeko asmoa dute, apiriletik uda amaierara arte.
Gastronomian, Vluber: sukaldea eta janaria banatzeko plataforma uztartzen dituen proiektua. Langileen gustu eta beharretara egokitutako platerak eraman nahi dituzte enpresetara, enpresak baitira haien bezero.
Ikus-entzunezkoetan, alde batetik, hurrengo asteko estreinaldietako bat: Martin Eden. Filmin plataforman estreinatuko dute. Jack London idazlearen liburu batean oinarrituta dago, eta oso goraipatua izan da mundu guztian. Telesailei eskainitako orrian, berriz, Enrique Urbizu bilbotarraren Libertad, XIX. mendeko Espainian girotutako istorioa. Berez, telesaila zein filma da, bost ataleko telesaila edo bi orduz gaindiko filma. Bi hazi emankor horiek zainduz loratu da sortzaile bizkaitarraren nortasun propioa, eta gustukoen dituen elementuak irabiatu ditu proposamen berri horretan ere. Westerna, krimena, abentura eta gogoeta filosofikoak uztartzen ditu. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195484/hiru-preso-euskal-herriratuko-dituzte-eta-beste-hiru-hurbilduko.htm | Politika | Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta beste hiru hurbilduko | Iruñeko kartzelara eramango dituzte Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Jose Mari Dorronsoro. | Hiru preso Euskal Herriratuko dituzte, eta beste hiru hurbilduko. Iruñeko kartzelara eramango dituzte Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Jose Mari Dorronsoro. | Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak beste sei euskal preso lekualdatzea onetsi du; hiru Euskal Herriratu egingo dituzte, eta beste hiru, Euskal Herritik gertuago dauden kartzeletara gerturatuko.
Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Jose Mari Dorronsoro dira Euskal Herriratuko dituztenak; guztiak Iruñera eramango dituzte. Gonzalez Valentzian dago preso (600km), eta 2011n espetxeratu zuten. 25 urteko zigorra betetzen ari da, eta hiru laurdenak 2030ean beteko ditu.
Mendizabal ere Valentzian dago preso; 2010ean espetxeratu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. Hark ere 2030ean beteko ditu zigorraren hiru laurdenak.
Dorronsoro, berriz, Puerto III-n dago (1.020km); 2001ean kartzelatu zuten, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da; 2023ko uztailean beteko ditu hiru laurdenak.
Lorenzo Aiestaran eta Oskar Zelarain, berriz, Soriara (260km) hurbilduko dituzte, Villenatik (700km) eta Albocaserretik (480km), hurrenez hurren. Aiestaran 2015eko otsailean sartu zuten kartzelan, eta 30 urteko zigorra betetzen ari da. 2037ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak.
Zelarain, berriz, 2008ko uztailetik dago preso, 30 urteko zigorra betetzen, eta 2031ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak.
Gainera, Unai Parot Puertoko espetxetik Leonera (370km) hurbilduko dute. 1990eko apirilean espetxeratu zuten, 41 urteko zigorra betetzeko, eta joan den otsailean bete zituen hiru laurdenak.
Iragarritako bost, gerturatuta
Gainera, Etxerat elkarteak jakinarazi du iragarrita zeuden bost gerturatze gauzatu dituztela. Ainhoa Garcia Topaseko espetxetik (460 km) Villabonako espetxera (385 km) lekualdatu dute; Aitor Agirrebarrena, Puerto III-tik Villabonara (385 km); Jon Bienzobas, Puerto III-tik Dueñasera (310 km); Jose Mari Novoa, Murtzia I-etik (810 km) Leonera; eta Josu Ordoñez, Puerto I-etik Topasera (460 km).
Novoa mugituta, ez da euskal presorik Murtzia I kartzelan. 51 presoren lekualdaketak daude iragarrita baina oraindik lekualdatu gabe, eta 2018ko irailetik mugitutakoak 122 dira.
2018ko irailetik mugitutakoak 122 dira |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195485/oier-oak-ez-du-onartu-prokuradoreren-zigorra-eta-epaiketari-aurre-eginen-dio.htm | Politika | Oier Oak ez du onartu prokuradoreren zigorra, eta epaiketari aurre eginen dio | Prokuradoreak lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri nahi zion, gibelapenarekin, lurralde debekua urratzeagatik. Epaiketara joan beharko du Oak, baina ez diote zehaztu noiz izango den. | Oier Oak ez du onartu prokuradoreren zigorra, eta epaiketari aurre eginen dio. Prokuradoreak lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri nahi zion, gibelapenarekin, lurralde debekua urratzeagatik. Epaiketara joan beharko du Oak, baina ez diote zehaztu noiz izango den. | Ez dugu ahanzten, Oier gurekin dioen pankarta Baionako Etxepare lizeotik Baionako Auzitegiraino eraman dute goizean ikasleek. 200 bat ikasle eta langile bildu dira atarian, Oier Oari sostengua helarazteko. Gaur pasatu da Oa Baionako prokuradorearen aitzinetik, Frantziako Estatuan egoteko duen debekua urratu izanagatik. Prokuradoreak zigor proposamen bat egin dio: lau hilabeteko espetxe zigorra, gibelapenarekin. Oak ez du zigor hori onartu, eta, beraz, epaitua izan beharko du. «Gauden testuinguru politikoan horrelako gauzak gainditu behar ditugu. Herria ados denean, eta erabaki duelarik gatazka honen orria itzularaztea, badirudi batzuek iraganean katramilaturik egon nahi dutela», salatu du Oak prokuradorearen bulegotik ateratzean.
Amaia Rekarte haren abokatuak azaldu du prokuradorearen proposamena «Damoklesen ezpata» bat dela, «neurriz kanpokoa» dela, eta horregatik erabaki dutela ez onartzea. Bestalde, beste prozedura bat abiatu du abokatuak Parisko Auzitegian, hain zuzen, Oari urratu izana leporatzen dioten lurralde debekua ezeztatzeko. Frantziako justiziak bizi guziko lurralde debekua ezarri zion 2015ean, eta harrezkero ez du eskubiderik Iparraldean egoteko. Halere, azken urteetan Larresoron (Lapurdi) bizi da familiarekin, eta Etxepare lizeoan egiten du lan. Azaroaren 25ean atxilotu zuten, bideko kontrol batean.
Sostengu ugari jaso ditu Oak, goizean bertan, auzitegi aitzinean. Etxepare lizeotik Baionako Auzitegiraino maniestazioa egin zuten Etxepare lizeoko ikasleek, txarangarekin. Oari bertso bat kantatu diote: «Gaurkoan, Oier, mezua argi da: gurekin behar zaitugu». Oa epaitegira sartu den unean txalo zaparrada eta sostengu oihuak jaso ditu. Arras «hunkitua» izan da Oa, ikasleen agerraldiarekin: «Denen artean egoera itzuliko dugula pentsatzen dut, eta laster egunerokoan ikasleekin eta familiarekin elkartzea espero dut».
Lekuko hautetsien babesa ere lortu du Oak. Haren egoera salatzeko, izenpe bilketa bat abiatu dute Larresoroko herritarrek. Lehen sinatzaileen artean ageri dira, besteak beste, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Max Brison eta Frederique Espagnac Pirinio Atlantikoetako senatariak eta Vincent Bru diputatua. Ipar Euskal Herriko hautetsi eta pertsona ezagun andanak ere izenpedura eman du jadaneko. Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, Jean Castex lehen ministroari, Eric Dupont-Moretti Justizia ministroari eta Emily O'Reilly Europako Batasuneko arartekoari helaraziko diote. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195486/kolonbiak-armada-bidali-du-venezuelarekiko-mugara.htm | Mundua | Kolonbiak armada bidali du Venezuelarekiko mugara | Venezuelako 4.000 herritar inguruk Kolonbiara egin dute ihes joan den asteburutik, FARCeko kide ohien eta militarren arteko borrokengatik. | Kolonbiak armada bidali du Venezuelarekiko mugara. Venezuelako 4.000 herritar inguruk Kolonbiara egin dute ihes joan den asteburutik, FARCeko kide ohien eta militarren arteko borrokengatik. | Venezuelako mugan tropak zabaltzeko agindu du Kolonbiako Defentsa Ministerioak, bertako talde disidenteen eta Venezuelako armadaren arteko liskarrak direla eta. Mauricio Zabala armadaburuaren esanetan, borroketatik ihesi doazen venezuelarren segurtasuna bermatzea du helburu mobilizazioak. «Bermatu nahi dugu iheslarien artean ez dagoela talde armatuetako kiderik», esan du Zabalak.
Iheslarien artean gerrillariak egon daitezkeen susmoa zabaldu du Jose Facundo Castillo Araucako gobernadoreak ere, eta eskatu die segurtasun indarrei identifika ditzatela «benetan laguntza behar dutenak». Alde horretatik, iragarri du indarkeriatik ihesi joan direnen errolda osatuko dutela, «beste inor giza laguntzaz balia ez dadin».
Venezuelako Asanblea Nazionaleko buru Jorge Rodriguezek, berriz, ukatu du Kolonbiarekiko mugan «legez kanpoko talde armatuak» daudela, eta salatu du Kolonbiako gerrillariak direla mugako indarkeriaren erantzule.
Mugakide diren arren, bi herrialdeek ez dute harreman ona, Bogotak Juan Guaido presidente zilegi gisa berretsi zuenetik. Azkenaldian, gainera, giroak okerrera egin du. Kolonbiako presidente Ivan Duquek Nicolas Maduro Venezuelako estatuburuari leporatu dio 2016ko bake akordioetatik urrundu ziren ELN gerrillako kideak aterpetzea herrialdean. Caracasek, ordea, ukatu egin du halakorik. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195487/javier-batarrita-omendu-dute-poliziak-1961ean-tiroz-hildako-bilbotarra.htm | Politika | Javier Batarrita omendu dute, Poliziak 1961ean tiroz hildako bilbotarra | Javier Batarrita omendu dute, Poliziak 1961ean tiroz hildako bilbotarra. | Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko Udalak omenaldia egin diote Javier Batarritari. Poliziaren kontrol batean hil zuten, tiroz, 1961ean: duela 60 urte. Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Bizikidetzaren eta Lankidetzaren idazkariak esan du «Segurtasun Indarren arduraduna estatua denez, behar moral, politiko eta soziala dela hari ardurak eskatzea». Rodriguez Ranzek gogora ekarri du Batarritaren heriotza Francoren diktaduran gertatuko zerbait izan zela, eta Zuzenbide Estatuak ez zuela hura zuzendu. Gogorak motibazio politikoko indarkeria ez-zilegiaren biktimatzat dauka Batarrita, Eusko Jaurlaritzako 107/2012 dekretuak jasotzen duen gisan.
Ekitaldian, oroigarri bat eman diete Batarritaren senideei. Han izan dira, Batarritaren senideez eta Rodriguez Ranzez gain, Josu Erkoreka Jaurlaritzaren Segurtasun sailburua; Iñigo Zubizarreta Bilboko Udaleko gizarte gaietarako zinegotzia eta Bakearen aldeko Foroko idazkaria; Gotzone Sagardui Osasun sailburua; Aintzane Ezenarro Gogora-ko zuzendaria; eta Monika Hernando Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendaria, beste hainbat ordezkariren artean. | |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195488/zamakonak-hiru-itsasontzi-egiteko-kontratua-lortu-du.htm | Ekonomia | Zamakonak hiru itsasontzi egiteko kontratua lortu du | Iaz bederatzi kontratu sinatu zituzten Euskal Herriko hiru ontziola nagusiek, eta datozen bi-hiru urteetarako lan karga dute. | Zamakonak hiru itsasontzi egiteko kontratua lortu du. Iaz bederatzi kontratu sinatu zituzten Euskal Herriko hiru ontziola nagusiek, eta datozen bi-hiru urteetarako lan karga dute. | Zamakona ontziolak itsaso zabalean salbamenduak egiteko barku bat eta bi atun hozkailuontzi egingo ditu, 130 milioi euroren truke. Hiru eskariak atzerritik jaso ditu. Ontzi berriek datozen bi urte eta erdirako lan karga emango diote ontziolari. Vigoko (Galizia) ontziolekin lehiatu da hiru kontratu horiengatik.
Hiru eskaera berri horiekin, Zamakonak hamar itsasontziko lan zorroa du. Besteak beste, laster itsasoratuko du Royal Arctic Line enpresa groenlandiarrarentzat egin duen hozkailuontzia. Horrez gain, Gitte Henning AS talde daniarrarentzat arrasteontzi pelagiko bat egiten ari da, eta Norvegiako Intership AS konpainiarentzat, arrain bizia garraiatzeko beste bi barku.
Zamakonak Santurtzin (Bizkaia) du ontziola nagusia. 2006an, Pasaian (Gipuzkoa) Luzuriagak zuena erosi zuen. Eta Las Palmasen (Espainia) ere badu ontziola bat. 1.000 langile inguru ditu.
Iaz azken urteetako urterik onenetariko bat izan zuten Euskal Herriko hiru ontziola nagusiek (Zamakonak, Muruetak eta Balenciagak): bederatzi kontratu sinatu zituzten. |
2021-3-26 | https://www.berria.eus/albisteak/195489/alex-salmond-parlamenturako-hauteskundeetara-aurkeztuko-da.htm | Mundua | Alex Salmond parlamenturako hauteskundeetara aurkeztuko da | Eskoziako lehen ministro ohia politikara itzuli da, Alba Alderdiarekin: «Supergehiengo independentista bat eratu behar dugu». | Alex Salmond parlamenturako hauteskundeetara aurkeztuko da. Eskoziako lehen ministro ohia politikara itzuli da, Alba Alderdiarekin: «Supergehiengo independentista bat eratu behar dugu». | Borroka judizialak amaitu ostean, Alex Salmond Eskoziako lehen ministro ohiak politikara itzultzeko pausoa eman du, indar independentista berri baten bitartez: Alba Alderdia. Salmonden helburua da datorren maiatzaren 6ko Eskoziako Parlamenturako hauteskundeetatik «supergehiengo independentista bat» ateratzea, Boris Johnson Erresuma Batuko gobernuburuaren ezezkoaren harira egoera desblokeatu eta negoziazioak abiarazteko. Baliteke agintari izandakoaren erabakiak ondorioak izatea gainerako alderdi independentisten emaitzetan, eta, batez ere, kanpainako eztabaidetan.
Alba aurkezteko egindako prentsaurreko birtualean, Salmondek argudiatu du datozen bozetako «baldintzak bakanak» direla, eta hori izan dela indar berria sortzearen arrazoietako bat: «Alderdiaren helburu estrategikoak argiak dira, anbiguotasunik gabeak: sozialki justua, ingurumenarekin arduratsua eta arrakastatsua den herrialde independente bat lortzea».
Eskoziako lehen ministro ohiak 2017an utzi zuen politika, urte hartako Erresuma Batuko Komunen Ganberarako hauteskundeetan eserlekua galdu ostean; harrez geroztik, haren kontra egindako sexu-eraso salaketen auzian aritu da buru-belarri: iragan astera arte iraun du. Hori pasatuta, orain iradoki du politikan jarri nahi duela arreta.
Salmonden mugimenduak eragina izango du hauteskundeen kanpainako eztabaidan. Kanpaina hori gobernuaren kudeaketaren eta independentziaren beharraren ingurukoa izatea nahi dute SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Nicola Sturgeon egungo gobernuburuak, baina lehen ministro ohia tartean egoteak erdigunean jarriko du berriz azken urteotako gatazka: Sturgeonen eta Salmonden arteko desadostasunak bigarren erreferendumera bidean.
Bozei begira, estrategia zehatza izango du Alba Alderdiak. Eskoziako sisteman, herritarrek bi boto ematen dituzte: bata, barrutietan aurkezten diren hautagaiei —73 eserleku dira—, eta, bestea, eskualdeetako zerrendei —alderdienak dira, eta zortzi eskualdeek zazpina eserleku dituzte—. Salmonden indarra soilik azken horietan aurkeztuko da, historikoki independentistek eskualdeetakoetatik lortzen baitituzte ordezkari gutxien; hala, lehen ministro ohiak dei egin du barrutiko botoa ematean SNPren alde egitera, eta zerrendenetan, berearen alde.
«Eskualdeetako zerrendetan ia milioi bat boto etekinik atera gabe geratu ziren, eta, horrela soilik lau diputatu lortu zituen SNPk. Albak eskualdeetako zerrendena irabazten badu, hori amaitu egingo da. Independentziaren aldeko diputatu kopurua 90era irits liteke, edo gehiagora», argudiatu du Salmondek.
Aliantzei begira
2016ko hauteskundeetan, SNPk 59 eserleku lortu zituen barrutietatik, eta beste lau eskualdeetako zerrendetatik; ekologistek, berriz, zero eta sei lortu zituzten, hurrenez urren. Aurtengo bozei begira, inkestek diote Sturgeonen alderdiak gehiengo osoa lortuko duela, gutxigatik bada ere, eta Eskoziako Alderdi Berdeak ere ordezkaritza handituko duela; azken horien buruzagietako batek, Patrick Harviek, adierazia du prest daudela koalizio gobernu batean sartzeko, SNPk gehiengo osoa lortzen badu ere, Londresen aurrean jarrera indartsua erakuste aldera.
Salmondek, berriz, esan du bera buruzagi den alderdiak ez duela horretarako asmorik izango, helburu bakarra «supergehiengo bat eratzea» delako. Ikusteko dago lehen ministro ohiaren erabakiak eraginik izango duen Sturgeonenaren oinarrian; kidegoan, behintzat, izan du, Chris McEleny Albara joan baita –lehen ministroaren independentziarako bidearekin kritiko agertu da–, SNPren hautagai izandako Eva Comrie abokatuarekin batera. Zerrendak aurkezteko epea datorren asteazkenean amaituko da, eta ez litzateke harritzekoa egunotan gehiagok bide bera egitea.
Herritarrei begira, Salmond karguan bere ondorengoa dena baino okerrago atera da hilabeteotako borroka judizial eta politikoetatik. Nahiz eta iaz Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen gobernuaren sexu-eraso salaketan ikerketa legez kanpokoa izan zela, James Hamilton ikertzaile independenteak asteon ondorioztatu du Sturgeonek ez zuela Ministroen Kodea urratu auzi horretan, lehen ministro ohiak argudiatu zuen bezala. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.