date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195053/hautatu-dituzte-111-akademiaren-sarirako-bost-finalistak.htm | Kultura | Hautatu dituzte 111 Akademiaren sarirako bost finalistak | Joxean Agirre, Uxue Alberdi, Luis Garde, Idoia Garzes eta Pello Lizarralde idazleen lanik berrienak daude hautagaien artean. Apiril amaieran jakinaraziko dute zeinentzat izango den saria. | Hautatu dituzte 111 Akademiaren sarirako bost finalistak. Joxean Agirre, Uxue Alberdi, Luis Garde, Idoia Garzes eta Pello Lizarralde idazleen lanik berrienak daude hautagaien artean. Apiril amaieran jakinaraziko dute zeinentzat izango den saria. | Joxean Agirreren Nobela errealista bat (Elkar), Uxue Alberdiren Dendaostekoak (Susa), Luis Garderen Aireportuko musika (Alberdania), Idoia Garzesen Mendiko gaitza (Elkar) eta Pello Lizarralderen Argiantza (Erein). Bost izenburu horien artean dago 2020ko 111 Akademia saria eskuratuko duen literatur lana. Urtarriletik otsail amaiera bitarte egindako bozketan boto gehien jaso duten liburuak izan dira horiek, eta martxoaren 26ra bitarte babesik handiena lortzen duenak jasoko du aurtengo saria. Jakina, baldin eta bost lan horietako batek botoen %40 bereganatuko balitu; bestela, boto gehien lorturiko bien artean egingo dute azken galdeketa.
Irakurleek ematen dituzte 111 Akademia sarirako botoak, eta horrexek ezaugarritzen du, hain zuzen, saria. Azken urteko literatur uztatik bost lan horiek hautatzeko, 92 kidek eman dute euren botoa, baina, antolatzaileen arabera, kopuru horrek gora egin ohi du hurrengo galdeketa txandetan.
Aurreko urteetan, honako literatur lan hauek jaso dute 111 Akademiaren saria: Karmele Jaioren Aitaren etxea-k (Elkar), iaz; Harkaitz Canoren Fakirraren ahotsa-k (Susa), 2018an; Uxue Alberdiren Jenisjoplin-ek, 2017an; Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua-k (Susa), 2016an; eta Katixa Agirreren Atertu arte itxaron -ek (Elkar), 2015ean. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195054/positiboek-berriro-egin-dute-gora-hegoaldean-462.htm | Gizartea | Positiboek berriro egin dute gora Hegoaldean: 462 | Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 11.389 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %4k eman zuten positibo. | Positiboek berriro egin dute gora Hegoaldean: 462. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 11.389 proba diagnostiko egin zituzten, eta horietatik %4k eman zuten positibo. | Datozen asteetan argi ikusiko da kutsatzeen kurba gora doan ala ez, baina Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako azken datuek erakusten dute joera ez dela ona. Atzo, beste koska bat egin zuten gora positiboek Hegoaldean, eta 462 kasu atzeman zituzten test diagnostikoetan. Azken lau asteetako daturik makurrena da hori. Positibo tasa, berriz, %4 da.
Lurraldeka, Nafarroan atzeman dituzte positibo gutxien: 68 kasu. Araban, 89 izan dira positiboak; Gipuzkoan, 116; eta Bizkaian, 187.
Ospitaleen egoerari dagokionez, atzo 39 lagun erietxeratu zituzten gaitzaren ondorioz, eta orain 382 lagun daude Hegoaldeko erietxeetan; horietatik 112, ZIUetan, larri. Nafarroako Gobernuak heriotza baten berri ere eman du: 80 urteko emakume bat. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195055/bertan-behera-utzi-dituzte-astrazenecaren-txertoarekin-egitekoak-ziren-24700-txertaketa.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dituzte AstraZenecaren txertoarekin egitekoak ziren 24.700 txertaketa | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi dituzte aste honetan botika etxearen txertoarekin egitekoak ziren txertaketak. Azpimarratu dute txerto horrek ez duela eragin nahi gabeko ondorio larririk Hego Euskal Herrian. | Bertan behera utzi dituzte AstraZenecaren txertoarekin egitekoak ziren 24.700 txertaketa. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi dituzte aste honetan botika etxearen txertoarekin egitekoak ziren txertaketak. Azpimarratu dute txerto horrek ez duela eragin nahi gabeko ondorio larririk Hego Euskal Herrian. | Atzo erabaki zuten Euskal Herrian AstraZenecaren txertoa jartzeari uztea, eta horrek eragina izango du egitekoak ziren txertaketetan. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak adierazi duenez, aste honetan 24.000 laguni jarri behar zieten AstraZenecaren txertoan; Nafarroan, berriz, 700 herritarri ematekoak ziren, Nafarroako Gobernuaren datuen arabera. Orotara, beraz, bertan behera utzi dituzte txerto hori hartzeko aste honetako 24.700 txanda. Sagarduiren hitzetan, «agindu berri bat eman arte» indarrean egongo da neurria.
Txertaketa etenda ere, Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak azpimarratu du AstraZenecaren txertoa «segurua eta eraginkorra» dela, eta «lasaitasun eta konfiantza» mezua zabaldu du. Botika etxearen 17.251 dosi jarri dituzte Nafarroan, eta, haren hitzetan, atzeman dituzten nahi gabeko ondorioen %99 arinak izan dira: sukarra, buruko mina, ziztada jasotako lekuan mina izatea... Sagarduik ere «zuhurtziazko mezua» helarazi die herritarrei. Guztira, AstraZenecaren txertoaren 52.760 dosi jarri dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ez dute nahi gabeko ondorio larririk atzeman.
Bitartean, AstraZenecaren txertorik ez, baina Pfizerrenak eta Modernarenak jartzen segituko dute. Hego Euskal Herrian, Pfizerren 37.440 dosi jaso zituzten atzo, eta Jaurlaritzak jakinarazi du Modernaren 10.600 dosi ere bidali dizkietela. Sagarduik azaldu duen eran, horiekin 90 urtetik gorakoei lehen txertoa jartzen amaitu nahi dute —dagoeneko %89ri jarri diete—, baita 80 urtetik gorakoekin jarraitu ere— %24k hartu dute lehen dosia—. Osasun arloko langileei lehen eta bigarren dosiak jartzen ere jarraituko dute. Antzeko asmoak dituzte Nafarroan ere: 80 urtetik gorakoak txertatzen arituko dira. Gainera, gero eta dosi gehiago jasotzea espero dute: hurrengo bi asteetan Pfizerren beste 9.360 dosi jasoko dituzte; apirilean, berriz, astero 17.550. Horrela, datorren hilean Pfizerren 70.200 dosi jasoko dituzte, ia urtarrilean eta otsailean jaso zituzten adina —72.680 izan ziren—.
Tronbosiekin zerikusia izan zezakeelakoan eten zuten AstraZenecaren txertoarekin egiten ari ziren txertaketa. Hori ekidite aldera, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak dokumentu bat bidali die mediku taldeei, AstraZenecaren txertoari lotutako garuneko sinu benosoen tronbosien «alarma sintomak» zehaztuz. Zehazki, aurreko hamalau egunetan AstraZenecaren txertoa hartu dutenei zaindu behar zaizkien sintomak zen diren azaltzen du; horien artean ohikoena zefalea gogorra izaten da.
Eraginkorrak dira
AstraZenecaren txertoa bertan behera uzteak sor dezakeen ziurgabetasunaren erdian, txertoek duten eraginkortasuna nabarmendu du Sagarduik. Esandakoak berresteko, hainbat datu eman ditu: lehen dosia hartu duten 974 lagunek eman dute positibo; hau da,%0,56k. Kopurua %0,42ra jaisten da txertoa hartuta zazpi egun baino gehiago zeramatzatenen kasuan. Kopuruak are murritzagoak dira bi dosiak hartu dituztenen kasuan: %0,13k eman dute positibo, eta zazpi egun igarota zituztenen kasuan, %0,07k. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195056/artxibatu-egin-dute-urriaren-12ko-iruneko-ekintzagatik-abiaturiko-auzibidea.htm | Politika | Artxibatu egin dute urriaren 12ko Iruñeko ekintzagatik abiaturiko auzibidea | Hamabi gaztek deklaratu zuten Espainiako Auzitegi Nazionalean otsailean, ikertu gisa, baina ez dute epaiketarik izanen azkenean. Adierazpen askatasunaren alde eta «1978ko erregimenaren» aurka borrokan segitzeko deia egin dute gazteek. | Artxibatu egin dute urriaren 12ko Iruñeko ekintzagatik abiaturiko auzibidea. Hamabi gaztek deklaratu zuten Espainiako Auzitegi Nazionalean otsailean, ikertu gisa, baina ez dute epaiketarik izanen azkenean. Adierazpen askatasunaren alde eta «1978ko erregimenaren» aurka borrokan segitzeko deia egin dute gazteek. | Nafarroako hamabi gaztek Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu behar izan zuten joan den otsailaren 9tik 12ra, urriaren 12an Sortuk Iruñean antolaturiko ekintza sinboliko batean parte hartzeagatik. Koroaren aurkako delituak leporatuta deklaratu zuten gazteek, ikertu gisa, eta agerraldia egin dute gaur arratsaldean, Iruñean, azken orduko informazioaren berri emateko: jakinarazi dutenez, Espainiako Auzitegi Nazionalak erabaki du haien aurkako auzibidea artxibatzea, eta, beraz, ez dute epaiketarik izanen. Urrian ekintza egin ondotik polizia etxera deklaratzera deitu zituztenetik jaso duten elkartasuna eskertu dute gazteek agerraldian: «Adierazpen askatasunak, eskubide zibil eta politikoek eta parte hartzeak zein kritika politikorako askatasunak jokoan jarraitzen duten honetan, halako erasoei aurre egiteko elkartasunaren garrantzia azpimarra nahiko genuke». Eragile politiko, sindikatu eta herri mugimendu ugarik eman zieten atxikimendua, hain zuzen.
Gazteek oroitarazi dutenez, urriaren 12an Ernaik eta Sortuk Hego Euskal Herrian independentzia aldarrikatu eta monarkiaren aurka egiteko Ezer ez ospatzeko lelopean antolaturiko hainbat ekintzetako bat izan zen Iruñean antolatu zutena: «Egun horretan, eragile antiarrazista ezberdinekin elkarlanean, monarkia espainola salatzeaz gain, Kolonen figura ere erabili eta estatu espainolaren izaera koloniala salatu genuen. Herrialde ezberdinetako musika eta dantza taldeekin, Felipe VI.aren eta Kolonen figurei soka jarri eta tira egin genien. Erori egin ziren». Gazteen hitzetan, mezua «argia» zen: «Erregimenaren adierazpen nagusia eta oinarria den monarkia ere erori dadila» nahi zuten.
«Erregimen horren defendatzaile sutsu eta aktoreei», Guardia Zibilari eta Espainiako Poliziari, ordea, ez zitzaien «gustatu» ekintza, gazteen arabera: «Protesta ekitaldia bera mehatxu ezberdinak medio baldintzatzen saiatu ziren. Navarra Sumaren eta hainbat komunikabideren jarrera gogorarazi nahi dugu, migrante elkarteenganako mehatxu eta diskurtsoa zabalduz, eta hauei kritika politikorako eskubidea ukatzen saiatuz».
Gazteen hitzetan, «ezaguna» da Espainiako Estatuko «hainbat boterek» adierazpen askatasunarekiko daukaten «kontzepzioa»: «Ez da berria, eta herri honetan urte luzeetan zehar pairatu egin dugu». Salatu dutenez, ulerkera horren arabera ezin zaio kritika politikorik egin «erregimenari», eta «disidentzia politikoak» ez du adierazpen askatasunik; bertzela, «jazarri eta kriminalizatu» egiten baitute: «78ko erregimena zalantzan jartzen duen oro, makineria polizial, mediatiko eta judizial osoaren jo puntuan dago. Are gehiago kritikaren helburua monarkia ukiezina bada eta independentismotik baldin badator kritika hori».
Gazteen ustez, ordea, «78ko erregimena krisian» dago, «Espainiaren kalitate demokratikoa, ezbaian» eta bere «batasuna, kolokan». Horren aurka, «gehiengo sozial zabalek eta ahalduntzeak» ekarriko dituzte «eskubide guztien babesa eta bermea eta demokrazia», gazteen ustez. «Nafar ezkertiar orori herrien, askatasunen eta eskubide sozialen kartzela den erregimena eraisteko ahaleginetan indarrak batzeko» deia egin diete, hala: «Erabat sinetsita gaude adierazpen askatasuna gauzatuz lortzen dela, eta horretan berresten gara. Gaur eta bihar. Ez ginela isilduko esan genuen bezala, erregimenaren aurka eta eskubide zibil eta politikoen defentsan bidea urratzen jarraituko dugu» |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195057/castexen-arabera-hirugarren-olatu-mota-bat-iritsi-da-frantziara.htm | Gizartea | Castexen arabera, «hirugarren olatu mota bat» iritsi da Frantziara | Frantziako Lehen ministroak esan du SARS-CoV2 birusaren aldaerak «gero eta ugariagoak» direla. Bretainian birusaren aldaera berri bat atzeman dute, eta PCR probekin ezin da atzeman. | Castexen arabera, «hirugarren olatu mota bat» iritsi da Frantziara. Frantziako Lehen ministroak esan du SARS-CoV2 birusaren aldaerak «gero eta ugariagoak» direla. Bretainian birusaren aldaera berri bat atzeman dute, eta PCR probekin ezin da atzeman. | Frantziako Asanblean mintzatu da, arratsalde honetan, Jean Castex Frantziako Lehen ministroa. Haren ustez, «hirugarren olatu mota bat» iritsi da Frantziara. Intzidentzia tasa emendatzen ari da berriro, eta kezka erakutsi du agertu diren birusaren aldaera berriengatik. Erresuma Batuko aldaerak gaina hartu dio jada birusaren jatorrizko formari. Horrez gain, beste aldaera batzuk ere emendatzen ari dira, hala nola Hegoafrikakoa eta Brasilgoa.
Gaur bertan, Bretainian agertu den birusaren aldaera berri bat atzeman dute, Bretainiako Eskualdeko Osasun Agentziak jakinarazi duenez. Kezka piztu du aldaera berri horrek: lehen emaitzen arabera, PCR proba batekin ezin da atzeman, eta bestelako azterketak behar dira positibotasuna frogatzeko. Halere, Eskualdeko Osasun Agentziak segurtatu du kontrolpean dutela agerraldia.
Castexek segurtatu du txertaketa kanpaina dela aldaera horiei eta hirugarren olatuari aurre egiteko molderik eraginkorrena. Atzo, AstraZenecaren txertoa erabiltzeari utzi zion Frantziak, Emmanuel Macron Frantziako lehendakariak hala erabaki ondotik. Castexek «espero» du «ahal bezain fite» hasiko direla berriz txerto hori jartzen, txertaketa kanpainan ondorioak ahalik eta apalenak izan daitezen.
Gainera, Castexek ez du baztertu intzidentzia tasa handia duten departamenduetan neurri murritzaileagoak ezartzea. Pas-de-Calaisen eta Nizan (Okzitania), etxeratze aginduaz gain, asteburuetako konfinamendua ere ezarri zuen Macronek martxoaren hastapenean. Datozen egunetan, Paris inguruko departamenduetan neurri bera ezartzea espero da. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195058/balioen-balioaz-eta-eguneraketaz.htm | Kultura | Balioen balioaz eta eguneraketaz | Zeintzuk dira euskal balioak? Galdera hori egitetik sortu da Garen hori, Ana Urkizak (Ondarroa, Bizkaia, 1969) Elkar etxearekin argitaratu duen liburu korala. Hamasei pertsona elkarrizketatu ditu erantzun bila; gehienak, sortzaileak. | Balioen balioaz eta eguneraketaz. Zeintzuk dira euskal balioak? Galdera hori egitetik sortu da Garen hori, Ana Urkizak (Ondarroa, Bizkaia, 1969) Elkar etxearekin argitaratu duen liburu korala. Hamasei pertsona elkarrizketatu ditu erantzun bila; gehienak, sortzaileak. | Arte edertzat jotzen diren zazpi diziplinei bertsolaritza gehitu, eta zortzi sortzaile elkarrizketatu ditu Urkizak —Eusko Ikaskuntzaren presidentea ere bada—, diziplina bakoitzeko bat: Irati Jimenez idazlea, Karmelo Ortiz de Elgea margolaria, Jon Maia Sein dantzaria, Xabier Barrutieta arkitektua, Dora Salazar eskultorea, Jon Garaño zinemagilea, Juan Karlos Perez musikaria eta Xabier Paya bertsolaria. "Defendatu nahi nuena zen nolakoak garen esaten duen elementua kultura dela, eta kulturak egiten gaituela euskal. Kultura hori egiten duten sortzaileek eskura dituzten baliabideak kontuan hartuta, erabiltzen duten lengoaia berezitua da, lokala eta unibertsala aldi berean".
Lau gai nagusiren inguruko galdeketak egin zizkien sortzaileoi: zerk bideratu zituen sortzaile izatera; ni-aren eta gu-aren arteko iraganbidea; euskal obra noiz hasten den unibertsal izaten, eta euren obraren barruan zein balio antzeman daitezkeen. Blokeotan ardaztutako zortzi elkarrizketek osatzen dute liburuaren zati nagusia, eta zortzi elkarrizketatuek esandakoa beste zortzi adituokin "kontrastatzea" erabaki zuen idazleak: Josu Bergara publizista, Eduardo Apodaka filosofoa, Elixabete Garmendia kazetaria, Olatz Legarda Basque Team-eko zuzendaria, Ximun Fuchs antzerkilaria, Iraia Oiartzabal jostun eta moda diseinatzailea, Elena Arzak sukaldaria eta Iñigo Uzin Mondragon Korporazioko lehendakaria.
"Nahikotxo kritikoak" izan dira hamaseiak, Urkizaren esanetan. "Inor ez da etorri besapean balioen dekalogo batekin, baina beren gogoeta eginda etorri dira denak elkarrizketara". Zortziko zerrenda bat izan da emaitza, idazleak nabarmendu duenez: "Lehendabiziko balioa borondatea da, herri izateko eta herri izaten irauteko borondatea. Bigarrena, euskara eta euskal kultura". Bi balio nagusion ondoren, multzoka agertzen dira gainerako seirak: "Auzolana, kooperazioa, elkarlana, elkartasuna eta kooperatibismoa" elkartzen dira multzoetako batean; "ekintzailetza, berrikuntza eta erronka zaletasuna" bestean; lanari eskatzen zaizkion "kalitatea, bikaintasuna, zintzotasuna, koherentzia eta konpromisoa" dira bosgarren balioa; berdintasuna hurrengoa; gastronomia zazpigarrena; zortzigarren, azkenik, ahozkotasuna eta bat-batekotasuna ageri dira.
"Hemendik aurrerako gogoetarako gonbitea izan nahi luke liburuak. Trantsizioan gaude. Egonkortzat genituen balioak eta balizko euskal izaera hura, euskal eremua zedarritzen laguntzen ziguna, aldatzen ari dira, eta oinarri horiek mugitzen sumatzeak ziurgabezia dakarkigu. Horrek tirabira dakar", laburbildu du egileak. Aldarrikapena ere egin du, balioak tradiziotik agertoki berri baterako trantsitoan dauden honetan: "Sortzaileekin egin behar da iraganbidea, gure eguneroko bizitza gure begiekin, gure lekuetatik eta gure ametsen bidez deskribatzen eta biderkatzen dutenekin".
Eta sortzaile bakoitzak bere begirada du, bere lekua eta bere ametsa, Garen hori-n argi geratu denez. Hala, Jon Maiak euskaldunek partekatzen duten kodea aipatu du: tradizioa. Tradizioa etengabe berritzen den zerbait da dantzariaren begietara; ziurtasuna ere bai, ziurgabetasun garaiotan. Sortzailearen egitekoa ez da berritzea, Dora Salazarren aburuz, badena berrinterpretatzea baizik. Jon Garañoren ustez, berriz, tradizioari lotuegia dago Euskal Herria, eta euskal kultura tradizioa baino askoz gehiago da. Markaz ere hitz egin du: euskara marka da zinemagilearen aburuz.
Juan Karlos Perezek ere euskara defendatu du, hizkuntzak pentsamendua daukala eta euskarak pentsamendu eta musikaltasun bereziak dauzkala aipatuz. Irati Jimenezek ere euskararen musikaltasunari egin dio erreferentzia. Xabi Payaren iritziz, azkenik, joan den mendean euskal iruditeriaren osaketa egiteko asmo kolektibo argia egon zen; egun, berriz, ez dago. "Kezka hori liburuko askoren buruetan dago", Urkizaren arabera.
Solasaldian
Liburuan elkarrizketatutako hamaseietatik erdiak Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean elkartu dira gaur, Urkizak egin duen prentsaurrekoan. Elkarrizketatuetako bi mahai-lagun izan ditu, gainera, idazleak: Irati Jimenez eta Iñigo Uzin. "Euskarari buruz hitz egiteko eta metahizkuntzarako joera kezkagarria dugu. Ziurgabetasun handi bat erakusten du horrek, eta beldur batzuetatik dator. Beldur humanoak dira, eta humanitatez begiratu behar zaie, goxotasunez, baina jakinik zer ari zaigun gertatzen", esan du Jimenezek, Urkizaren galderei erantzunez.
Memoria, iragana eta tradizioaren arteko bereizketa ere egin du Jimenezek: "Iragana dena da; memoria iraganaren errelatoa da, eta geure identitatearen parte bat hor ikusten dugu: tradizioari dagokionez, esango nuke errelato horrekin eta iragan horrekin daukagun tratua dela". Garen hori liburuan elkarrizketatuetako askok diotena berretsi du Jimenezek: hemen zail da tradiziotik mugitzea. "Neu ere ez naiz oso tradizio zalea, baina onartzen dut hor dagoen botere ikaragarria, eta ez nioke heldugabetsunez begiratu nahi horri. Tradizioa ez da etorkizunerako eredua; zurruntasunean ezin gara geratu, baina ezin dugu behin eta berriro amildu iraganeko guztiak balioko ez balu bezala".
Nazio egiturarik ez izateak eragiten dituen distortsioak ere nabarmendu ditu: "Beste herri batzuek ez diote horrenbeste galdetu behar beren buruari zer diren, nor diren, nondik datozen eta zerk egiten dituen herri. Normalizatuta daukate, estatu eta nazioen arteko harremanari esker, beren irudi bat".
Euskaldunak bere buruari ondo eta maitasunez begiratu behar diola aldarrikatu du, azkenik: "Geure buruari ondo begiratzea ez da inoren kontrako ariketa, geure buruari tratu ona ematea baizik. Harrotasunetik lotsara doan eskematik ateratzeko bidea geure buruari maitasunez begiratzetik doa".
Lotsa izan du hizpide Mondragon Korpirazioko presidenteak ere: "Nik mundu mailako azoketan ikusi dut, makina-erreminta arloan, nola azaltzen diren beste batzuk handi, marketin landuarekin, eta gu, berriz, inozo xamar. Denborarekin, joan gara ikasten. Beti izan gara lotsatiak". |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195059/covid-iraunkorra-modu-integralean-artatzeko-talde-bat-sortuko-du-osasunbideak.htm | Gizartea | COVID iraunkorra modu integralean artatzeko talde bat sortuko du Osasunbideak | Lehen arretako medikuek eta arreta espezializatuko profesionalek osatuko dute taldea. OMEren arabera, COVID-19a izan duten hamar pertsonatik batek du COVID iraunkorra. | COVID iraunkorra modu integralean artatzeko talde bat sortuko du Osasunbideak. Lehen arretako medikuek eta arreta espezializatuko profesionalek osatuko dute taldea. OMEren arabera, COVID-19a izan duten hamar pertsonatik batek du COVID iraunkorra. | Nafarroako Osasun Zerbitzuak COVID-19 iraunkorra eta gaixotasuna igaro ostean osasun arazoak dituzten gaixoei arreta osoa emateko zirkuituak ezarri eta koordinatzeko talde teknikoa sortu du. Taldea Lehen Mailako Arretako eta arreta espezializatuko profesionalez osatuta egonen da dago.
Talde teknikoaren eginbeharra izanen da aipatu pazienteen arreta bideratzea, beren beharrak asetzeko zirkuitu uniformeak ezartzea eta ondorio eta sintoma etengabeak pairatu ahal dituzten pazienteen errehabilitazio funtzional goiztiar bat ahalbidetzen duten tratamendu eta autozaintza baliabideak antolatzea.
Orain arte, COVID iraunkorra zuten pazienteek pneumologiako arreta berezia eta bertzelako espezialitateak biltzen zituen zerbitzu bat jasotzen zuten. Bertzeak bertze, nutrizioa eta errehabilitazioa. Hemendik aitzinera, ordea, zentralizatuta egonen da arreta hori.
OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, COVID-19a izaten duten hamar gaixotik batek izaten du COVID iraunkorra. Horren sintomak dira, bertzeak bertze, nekea, aire gabezia, giharretako mina, usaimenaren eta dastamenaren galera, etengabeko nekea eta “laino mentala” deritzona, zeinak hondamen kognitiboarekin lotutako sintoma anitz hartzen dituen barnean: erraterako, oroimenaren galera, desorientazioa eta ikasteko eta kontzentratzeko arazoak.
Nafarroako Ospitale Guneak eta Navarraviomed ikerketa biomedikorako zentroak, halaber, PersiCOV-19 proiektua paratu dute martxan. Proiektuaren bidez, COVID-19 iraunkorra duten pazienteen erregistroa egin nahi dute, horren bidez SARS-CoV-2ak eragiten duen gaixotasuna hobeto ezagutzeko eta haren ikerketan aurrera egin ahal izateko. |
2021-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/195060/langile-bat-hil-da-bermeon-gaviota-plataformaren-ontzi-batetik-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Bermeon, Gaviota plataformaren ontzi batetik erorita | Plataforma hornitzen duen itsasontzi batetik erori da itsasora, eta portuan baieztatu dute hil egin dela. Aurten lanean hil den hamabigarren behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera. | Langile bat hil da Bermeon, Gaviota plataformaren ontzi batetik erorita. Plataforma hornitzen duen itsasontzi batetik erori da itsasora, eta portuan baieztatu dute hil egin dela. Aurten lanean hil den hamabigarren behargina da, sindikatuen zenbaketaren arabera. | Behargin bat hil da arratsaldean, Bermeoren (Bizkaia) parean dagoen Gaviota izeneko petrolio plataforma hornitzen duen itsasontzi batetik erorita. 18:00ak aldera gertatu da ezbeharra, Ertzaintzaren arabera.
Langilea konorterik gabe atera dute uretatik, eta Bermeoko portura eraman dute. Larrialdi zerbitzuek han bertan baieztatu dute hil egin dela.
Gaviota plataforma gas naturalaren biltegi bat da, lurpean zegoen gasa amaitu zenetik. Enagas enpresak kudeatzen du. Kostatik zortzi bat kilometrora dago, eta plataforma ontziz hornitzen dute, baina langileak helikopteroz joaten dira instalaziora, zenbait hedabidek azaldu dutenez.
Urte hasiera beltza baino beltzagoa izaten ari da lan istripuetan hildako langileei dagokienez. Joan den asteartean, behargin bat hil zen Irunberrin (Nafarroa), kamioi batek harrapatuta, eta, egun batzuk lehenago, beste langile bat hil zen Azpeitian (Gipuzkoa), kamioi bat deskargatzen ari zela. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako hamabigarren behargina da Bermeon zendutakoa, gutxienez.
«Urtea hasi denetik ez dago asterik lan istripu hilgarririk gabe. Intzidentzia metatu larri honen aurrean, erakundeek noiz hartuko dituzte premiazko neurriak?», adierazi du LAB sindikatuak Twitter bidezko mezu batean. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195083/zortzi-pertsona-hil-dituzte-tiroz-aebetako-atlanta-hirian.htm | Mundua | Zortzi pertsona hil dituzte tiroz AEBetako Atlanta hirian | 21 urteko gazte bat atxilotu du Poliziak, baina oraindik ez dago argi tiroketaren arrazoia. | Zortzi pertsona hil dituzte tiroz AEBetako Atlanta hirian. 21 urteko gazte bat atxilotu du Poliziak, baina oraindik ez dago argi tiroketaren arrazoia. | AEBetako Atlanta hiriko hiru masaje etxeetan izan ziren atzo tiroketak. Orotara, zortzi pertsona dira hildakoak; horietatik zazpi, emakumezkoak. Poliziak 21 urteko gazte bat atxilotu du, hilketen erantzulea delakoan. Iturri ofizialek ez dute argitu hilketen zergatia, baina bai zehaztu dute biktimetatik sei asiar jatorrikoak direla. Dena den, ez dute baztertzen lapurreta ahalegin bat izatea ere.
Berrogeialdian asiar jatorriko herritarren aurkako erasoak eteteko helburuarekin sortutako Stop AAPI Hate elkarteak salatu du, hilketen arrazoia edozein dela ere, gertatutakoak areagotu egingo duela beldurra asiar jatorriko estatubatuarren artean. Elkartearen datuen arabera, martxoan soilik 3.800 eraso jasan dituzte herritar asiar-amerikarrek.
Atlantan gertatutakoa argitu artean, AEBetako beste hainbat hiri handitan segurtasun neurri bereziak jarri dituzte, komunitate horretako kideak nagusi diren auzo eta inguruetan, Seattlen eta New Yorken, esaterako. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195084/biden-ez-etorri-aebetara.htm | Mundua | Biden: «Ez etorri AEBetara» | AEBetako presidenteak eskatu die herrialdera sartu asmo dutenei geratzeko euren herrian, «laster» handik mugitu gabe asiloa eskatzeko aukera izango dutelako. | Biden: «Ez etorri AEBetara». AEBetako presidenteak eskatu die herrialdera sartu asmo dutenei geratzeko euren herrian, «laster» handik mugitu gabe asiloa eskatzeko aukera izango dutelako. | AEB News telebista kateari emandako elkarrizketa batean Joe Biden presidenteak eskatu die migratzaileei ez joateko AEBetara, argudiatuz asilo programa bat prestatzen ari direla, eta hura indarrean sartutakoan euren herrialdetik mugitu beharrik gabe eskatu ahal izango dutela aterpea AEBetan: «Ez etorri AEBetara. Ez utzi zuen herria, hiria edo komunitatea».
Azken asteetan nabarmen egin du gora AEBetara sartzen ahalegintzen diren migratzaile kopuruak, batez ere bakarrik doazen adingabeenak. «Azken hogei urteotako migratzaile kopuru handiena» heltzen ari dela aitortu du Washingtonek, eta errepublikanoek Biden egin dute horren erantzule. Alejandro Mayorkas Barne Segurtasunerako idazkariaren esanetan, goraldia iazko apirilean hasi zen, eta geroztik ehunka familia eta banako bidali dituzte Mexikora edo euren jatorriko herrialdeetara bueltan.
Bidenek berak ukatu du migratzaileei AEBetara joateko gonbita egin diela, eta berretsi AEBen eta Mexikoren arteko mugak itxita jarraitzen duela. Zehaztu du, ordea, adingabeen familiak ahalik eta azkarren bilatzen ahalegintzen direla, «Donald Trumpen agintaldian ez bezala». |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195085/zabalza-auziko-agiriak-desklasifikatzea-baztertu-du-grande-marlaskak.htm | Politika | 'Zabalza auziko' agiriak desklasifikatzea baztertu du Grande-Marlaskak | Aitor Estebanen eskariari erantzun dio gobernuak ezin dituela agiri horiek bere kabuz desklasifikatu, eta epaile batek eskatu beharko lukeela. | 'Zabalza auziko' agiriak desklasifikatzea baztertu du Grande-Marlaskak. Aitor Estebanen eskariari erantzun dio gobernuak ezin dituela agiri horiek bere kabuz desklasifikatu, eta epaile batek eskatu beharko lukeela. | Mikel Zabalzaren hilketaren auzia eta horren inguruan zabaldu diren grabazioak hizketagai izan dituzte Espainiako Kongresuan, Aitor Esteban EAJko diputatuak Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroari galdetu baitio gaiaz. Estebanek hitzez hitz irakurri ditu Pedro Gomez Nieto kapitainaren eta Alberto Perote CESIDeko koronelaren elkarrizketan esaten direnak, eta ministroari eskatu dio auziaren inguruan gobernuaren esku dauden dokumentuak desklasifikatu ditzala, baina Grande-Marlaskak erantzun dio gobernuak ezin duela hori bere kabuz erabaki, eta hori epaile batek eskatu beharko liokeela.
Zabalza (Orbaizeta, Nafarroa, 1952 - Endarlatsa, Nafarroa, 1985) 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuen Guardia Zibilak, eta haren gorpua hiru aste geroago agertu zen, Bidasoa ibaian, Endarlatsa inguruan. Bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilek Endarlatsara eraman zuten Zabalza, ustezko zulo baten bila, eta ihes egin zuen, Bidasoa ibaira salto eginez. Ikerketa artxibatu egin zen, besteak beste, Zabalza hil zutela ezin frogatuta.
Orain, Non dago Mikel? dokumentalaren dokumentazio lanaren harira zabaldu den grabazioaren edukia jada aztertu zuten epaitegiek; 2004aren bukaeran, El Mundo-ko kazetariek audio artxiboa eskuratu zuten, eta epailearen esku utzi. Ikerketa berriak abiatu zituzten, baina azkenean ebatzi zuten audioak ez zuela nahikoa kalitaterik froga gisa kontuan hartua izateko.
Hori bera azaldu du Grande-Marlaskak Estebani; Gipuzkoako Auzitegiak auzia ikertu zuela, baina orain zabaldu den grabazioaren edukia ere, baina ez zutela nahikoa frogatzat jo. Gaiak auzibidean eginiko ibilbidea xehatu du ministroak bere hitzaldian.
«Uste duzu ez dagoela auzirik? Ez dut sinisten», erantzun dio Estebanek, eta gogorarazi zergatik artxibatu zen auzia: froga faltagatik. «Baina gobernuak egin dezake zerbait: baditu frogak», esan dio; hortaz, eskatu dio gaiari buruzko dokumentazioa desklasifikatzeko -egun sekretupean dago-, epaile batek aztertu eta, hala erabakiko balu, kasua berriro zabaltzeko.
Bestalde, gogorarazi dio fiskal nagusiak, Espainiako Gobernuak izendatutakoak, baduela eskumena auzibidean eragiteko eta auzia berriro zabal dadila eskatzeko. Era berean, oroitarazi dio Nafarroako Parlamentuak aho batez eskatu duela audioak «sakonki» ikertzeko.
Grande-Marlaskak, ordea, baztertu egin du dokumentu horiek gobernuak bere kabuz desklasifikatzea. Izan ere, argudiatu du horrek eragingo lukeela auziari buruzko balorazio juridikoak egitea auzitegien «paraleloan»; hori eginda, gobernuak magistratuei iradokiko liekeela kasua zabaldu behar dutela. Ate bat zabalik utzi du, halere: epaileren batek auzia berriro zabaltzea eta gobernuari dokumentu klasifikatuak eskatzea.
Adierazpen «onartezinak eta mingarriak»
Grande-Marlaskaren hitzak «onartezinak eta mingarriak» direla adierazi du, berriz, Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputauak: «Barne ministroak bertsio ofiziala goraipatu du, bere garaian «ikerketa judizial ezin hobea eta konplexua» egin zela defendatuz eta alde batera utziz Zabalzaren heriotzagatik oraindik inork ez duela ordaindu».
Aizpuruaren arabera, Marlaskaren hitzek «beste behin» erakusten dute «estatuko botereek tortura isilpean eta inpunitate osoan mantendu» nahi dutela: «Guztiz onartezina da, are gehiago legearen betebeharraz horrenbeste hitz egiten diguten horiengandik etorrita. Ulertezina da Gobernuak iraganeko kasu itxitzat jotzea indar armatuetako kideen parte hartzea eta zigorgabetasuna ikertzea». |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195086/urkulluk-ohartarazi-du-laugarren-olatu-bat-etor-daitekeela-herritarrek-erantzukizunez-jokatzen-ez-badute.htm | Gizartea | Urkulluk ohartarazi du laugarren olatu bat etor daitekeela herritarrek «erantzukizunez» jokatzen ez badute | «Ez daukagu erabateko ziurtasuna esateko kutsatzeen kurbak ez duela gora egingo», adierazi du sare sozialetan. | Urkulluk ohartarazi du laugarren olatu bat etor daitekeela herritarrek «erantzukizunez» jokatzen ez badute. «Ez daukagu erabateko ziurtasuna esateko kutsatzeen kurbak ez duela gora egingo», adierazi du sare sozialetan. | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak pandemia hizpide hartu du berriro sare sozialetan argitaratu duen idazkian. Ohartarazi du egoera epidemiologikoa «larria» dela oraindik, eta ezinbestekoa dela herritarrek «zorrotz eta erantzukizunez» jokatzea. Etorkizuna «ziurgabea» dela uste du lehendakariak, eta zaila dela aurreikustea zein izango den kutsatzeen bilakaera datozen hilabeteetan, asteetan edo egunetan. «Ez daukagu erabateko ziurtasunik esateko kutsatzeen kurbak ez duela gora egingo». Olatu bat bestearen atzetik etorri dela gogoratu du Urkulluk, eta ohartarazi laugarren olatu bat eragoztea herritarren esku dagoela. Datozen asteak erabakigarriak izango dira laugarren olatua saihesteko, nabarmendu duenez: «Egungo testuingurua ziurgabetasun handikoa da, eta une honetan ziurra den bakarra pandemiaren aurkako borrokan zorroztasunez eta konpromisoz jardutea da, bai indibidualki eta bai kolektiboki».
Datozen asteetan kutsatzeek zer bilakaera izango duten ez dago argi, baina Urkulluk esan du hainbat faktorek ziurgabetasuna elikatzen dutela: besteak beste, birusaren aldaera berriek, AstraZeneca txertoaren inguruan sortutako zalantza zientifikoek, beheranzko joeraren etena erakusten duten aldagaiek, inguruko herrialdeetan transmisioak izan duen gorakadak eta gizartea neurriekin «lasaitu» izanak. Txertoek itxaropenerako atea ireki duten arren, kezkatzeko motiboak oraindik badirela uste du lehendakariak, eta horien artean nabarmendu du osasun sistemaren gaineko presioa handiagoa dela: «Olatu honetan tentsio handiagoa pairatzen ari da». Hori dela eta, beste olatu bat etorriko balitz osasun sistema «inoiz baino tentsionatuagoa» egongo litzatekeela ohartarazi du.
Horiek horrela, lehendakariak herritarrei eskatu die neurri murriztaileak zorrotz betetzeko, besteak beste, harreman sozialak ahalik eta gehien murriztuz, jendez betetako toki itxiak ekidinez, eta ezinbestekoak ez diren joan-etorriak saihestuz. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195087/ocalanen-senideek-ez-dute-haren-berri.htm | Mundua | Ocalanen senideek ez dute haren berri | PKK-ko buruzagi historikoa kartzelan hil den zurrumurruak hedatu ziren igandean, sare sozialetan. Turkiak ukatu egin du, eta adierazi du bizirik dagoela. | Ocalanen senideek ez dute haren berri. PKK-ko buruzagi historikoa kartzelan hil den zurrumurruak hedatu ziren igandean, sare sozialetan. Turkiak ukatu egin du, eta adierazi du bizirik dagoela. | Abdullah Ocalan kartzelan hil den zurrumurruak hedatu ziren joan den igandean, sare sozialetan. PKK Kurdistango Langileen Alderdiko buruzagi historikoaren senideek esan dute ez dutela haren berririk. «Iazko apirilaren 27tik ez dakigu nola dagoen», azaldu dio Ocalanen senide batek Rudaw Kurdistango hedabideari. Turkian dago preso Ocalan, 1999tik, Imrali uhartean, Bursa probintzian, eta hango fiskalarentzat «oinarririk gabekoak» dira zurrumurruak. «Bizirik dago, osasun onean». PKKko liderraren abokatuek garrantzia kendu diete zurrumurruei, baina Turkiak ezarritako baldintzen ondorioz harekin komunikatzeko dituzten zailtasunak kritikatu dituzte. Bien bitartean, Ocalanekin gertatzen ari dena salatzeko manifestazioa egin zuten atzo, Siriako kurduen Kobane hirian.
COVID-19aren izurria Turkiako kartzeletan ere hedatzen hasi zenean hitz egin ahal izan zuten Ocalenen senideek azken aldiz harekin. «Ondo dago», esan zion iazko apirilaren 27aren ondotik Mehmet anaiak Rudaw komunikabideari. Baina orduz geroztik ez dute haren berririk. Kurdistango HDP Herriaren Alderdi Demokratikoa koalizioaren parlamentari batek eskatu dio Osasun Ministerioari Ocalanen senideek aukera eduki dezatela hura bisitatzeko. «Baina ez dute erantzun ez baietz, ez ezetz». Atzo, parlamentari berak salatu zuen Recep Tayyip Erdogan buru duen gobernua ez dela ari ikertzen nork argitaratu zituen zurrumurruak. «Nahiko balu, gobernuak webgune horiek identifikatu ahal izango lituzke».
Turkiako Gobernuarentzat erakunde «terrorista bat» da PKK, eta haren burutzat dauka Ocalan. Kenyan atxilotu zuten 1999an, baina berehala deportatu zuten Turkiara. Bizi guztiko espetxe zigorra betetzen ari da, bakartuta.
Bursako fiskalak esan du ez dagoela hilda, baina Ocalanen senideak ez dira fio hark esandakoaz. «Ocalan nola dagoen jakingo da uzten baldin bazaie senideei eta abokatuei harekin elkartzen». Nabarmendu zion PKKren liderraren iloba batek Rudaw-ri. Abokatuek ia bi urte daramatzate harekin elkartu gabe. Gertatutakoaren harira kaleratutako ohar batean zehaztu dute 2019ko abuztuaren 7an batzartu zirela harekin azken aldiz —Mehmet anaia, berriz, iazko martxoaren 3an—. Ez dakite nork eragin dituen zurrumurruak, baina badakite zergatik hedatzen diren, noizean behin: «Tartean-tartean sortzen dira zurrumurru horiek. Hori gertatzen da bakartuta dagoelako Imralin, eta inondik ere ez zaigulako uzten informazioa jasotzen». PPK-koak izatea leporatzen zaien beste hiru pertsona ere kartzela berean daude. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195088/derioko-eaton-enpresa-itxi-nahi-dute.htm | Ekonomia | Derioko Eaton enpresa itxi nahi dute | 2016. urtean ere itxi nahi izan zuten, ehun langile zituela. Gaur egun 37 ditu. | Derioko Eaton enpresa itxi nahi dute. 2016. urtean ere itxi nahi izan zuten, ehun langile zituela. Gaur egun 37 ditu. | Eaton Industriesek jakinarazi du Derioko lantegia itxi nahi duela, eta han lanean ari diren 37 langileak kaleratzeko erregulazio espediente bat aurkeztuko duela. Antolaketa eta ekoizpen arrazoiak argudiatu ditu itxiera justifikatzeko.
ELAk eman du AEBetako multinazional horren erabakiaren berri, sindikatu horretako kideak baitira Derioko fabrikako hiru ordezkariak. Atzo izan zuten bilera enpresako zuzendaritzarekin, eta biharko deitu dituzte langileak batzar batera, itxiera iragarpenari nola erantzun erabakitzeko. «Mobilizazioak proportzionalak izango dira, enplegua erregulatzeko espedienteak dakarren erasoa kontuan hartuta», iragarri du ELAk, eta gaineratu du ez dagoela inolako arrazoi objektiborik fabrika ixteko. Industria «benetan defendatzeko» dela egin die agintari politikoei, eta ohartarazi die ez duela onartuko haien «pasibotasuna».
Eatonek sistema elektrikoak egiten ditu, eta energiari lotutako zerbitzuak ere ematen ditu. Bere webgunean dioenaren arabera, gaur egun 92.000 langile ditu, eta 175 herrialdetan lan egiten du. Beachwood (Ohio, AEB) du egoitza nagusia, nahiz eta egoitza ofiziala Dublinen duen.
Ez da lehen aldia Eatonek Bizkaiko adarra ixteko iragarpena egiten duena. 2016. urtean ere egin zuen. Azkenean ez zuen itxi, baina lantaldea asko txikitu da orduz gero, ehundik gora langile baitzituen. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195089/eusko-jaurlaritza-itp-aeron-parte-hartzea-aztertzen-ari-da-aernnovarekin.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritza ITP Aeron parte hartzea aztertzen ari da Aernnovarekin | Pedro Azpiazuk aitortu du Jaurlaritza gaia aztertzen dela, eta «arrazoizko» iritzi dio operazioari. Arantxa Tapiak ITP Euskal Herrian errotzea nahi du, proiektu bat izan dadila usteko duena «Euskadi inbertitzeko eta produzitzeko tokia dela». | Eusko Jaurlaritza ITP Aeron parte hartzea aztertzen ari da Aernnovarekin. Pedro Azpiazuk aitortu du Jaurlaritza gaia aztertzen dela, eta «arrazoizko» iritzi dio operazioari. Arantxa Tapiak ITP Euskal Herrian errotzea nahi du, proiektu bat izan dadila usteko duena «Euskadi inbertitzeko eta produzitzeko tokia dela». | «Arrazoizkoa». Finkatuz funtseko diruekin Jaurlaritzak ITP Aero erosteko operazioan parte hartzea «arrazoizkoa eta ona» litzatekeela esan du gaur Pedro Azpiazu Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburuak, gaiari buruzko datuak falta zaizkiola zehazten zuen bitartean.
Enpresen errotzea bultzatzeko xedea duen Finkatuz funtsa Ekonomia sailaren esku dago, baina une honetan ekonomia sailburuak azaldu du Arantxa Tapia Garapen Ekonomikoko sailburua, ITP eta Aernnova gaia aztertzen ari direla. «Horren ondorioak esku artean dituenean, Jaurlaritzak izango du erabakia. Nik orain ezin dut esan ona edo txarra denik, ez dut nahikoa daturik jarrera bat zehazteko».
Hain zuzen, Arantxa Tapiak ere hizpide izan du gaia, beste konferentzia batean. Sailburuaren arabera, inportanteena ITPren jarduera Euskal Herrian herrian errotzea da. Eta Jaurlaritzak nahi du proiektu bat zeinak usteko duen «Euskadi inbertitzeko eta produzitzeko tokia dela».
«Euskadirentzat ITP puntako enpresa da, eta haren berrikuntza baliabideak oso garrantzitsuak dira, hornitzaile kate oso bat elikatzen duelako. ITPrentzat etorkizun onena nahi dugu. Eta Rolls Roycek ITP salmentan jarri duen honetan, haren errotzea bermatuko duen proiektua nahi dugu. Eta ez naiz ari soilik haren egoitza sozial eta fiskalaz; horiek ere inportanteak izan arren, nahi dugu bermatzea haren jarduera produktiboa eta hornitzaileentzako trakzio izaera ere».
Naval
Pedro Azpiazuk Naval ontziola hartzen zuten lurren etorkizunaz ere hitz egin du Forum Europan. «Jaurlaritzak jada adierazi du Navalen terrenoetan jarduera industrial inportantea egotea nahi lukeela. Ezkerraldea eta Sestao herria bera oso industrialak izan dira; jendeak hor badaki industria egiten, eta ahalmen hori erabili egin behar dela uste dut».
Ekonomia sailburuak azpimarratu du lehiaketaren irabazleek adierazpenak egin dituztela, «instalazioen zati batean jarduera industrialak egingo dela esanez». Azpiazuk esan du Eusko Jaurlaritza ari dela haiekin hitz egiten; «espero dezagun industria gehiagoko irtenbide bat topatzea, gogobeteko dituena bai irabazleak, bai langileak, eta bai Sestaoko herria».
Europako funtsak
Ekonomia sailburuak berriz ere gogor kritikatu du nola kudeatzen duen Espainiako Estatuak Berreskurapen eta Erresilientzia Mekanismoa, «besteak beste haien gobernantza eredua ez delako egokia lortu nahi diren helburuetarako».
Sanchezen Gobernuaren alde bakarreko jokaera ere gaitzetsi du Azpiazuk. «Espainiako Gobernuak ahalegina eskatzen digu, baina eskumenetako asko ditugun erkidegoei ez digute aukerarik eman elkarrekin ezer lantzeko». Azpiazuri ez zaio gustatu Espainiak 2021ekoa aurrekontuen bidez banatzea 24.000 milioi euro, Europatik laguntza zuzenetarako Espainiara bideratuko diren diruetatik (69.000 milioi euro azkenean). Zailtasunak dakartzala uste du: «Proiektu transformatzaile handiez ari bagara, urte batzuetarako proiektuez, eta soilik urte bakarrari dagokiona besterik ezagutzen ez badugu, zaila da taxuzko inbertsio plan egitea».
Jaurlaritzak uste du une garrantzitsua dela, «baliabideak jartzeko aldaketarako, transformaziorako proiektuetan. Guk bat egiten dugu Europaren ideiarekin, uste dugu baliabideak horrelako proiektuetan jarri behar direla, ez direla erabili behar erakundeen ohiko jarduera finantzatzeko». Era berean, Eusko Jaurlaritzak ez du ulertzen 24.000 milioi euroetatik soilik 1.708 milioi euro joatea Industria, Merkataritza eta Turismo Ministeriora, eta are gutxiago horietatik bakarrik 233 milioi izatea zehazki industriarentzat. Industriako proiektu estrategikoetarako 110 milioi esleituko dira, eta jasangarritasun turistikorako planerako, 660 milioi euro, hots, sei aldiz diru gehiago.
Ekarpenen Legea
Zorpetzeari buruz, Azpiazu sailburuak esan du oraindik ez dakiela beste zor jaulkipenik egingo duen ala ez: «Ikusi beharko dugu ekonomia nola doan». Hori bai, hemendik gutxira bonu jasangarrien 1.000 milioi euro jaulkiko dituztela iragarri du.
Ekarpenen Lege berriarentzako nahiko lukeen egutegia ere zehaztu du Ekonomia sailburuak. Lege proposamena uztailerako adostuta eduki nahiko luke gobernuak, Eusko Legebiltzarrean irailaren bukaerarako onartua izateko, urriaren erdian egiten den Euskal Finantzen Kontseilurako garaiz. Azpiazuk berretsi egin du duela aste batzuk esandakoa, lege berriaren zirriborroa «nahiko aurreratua» dagoela. «Badaude zenbait kontu adosteko, baina, nire ustez, Jaurlaritzak eta aldundiek nahiko erraz gainditzeko modukoak dira». |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195090/hegoaldean-45-lagun-hil-dira-covid-19ak-jota-azken-astean.htm | Gizartea | Hegoaldean 45 lagun hil dira COVID-19ak jota azken astean | Abuztutik birusarekin jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Aldiz, gorakada izan da Hego Euskal Herriko kutsatuen kurban: 502 kasu positibo atzeman dituzte asteartean. | Hegoaldean 45 lagun hil dira COVID-19ak jota azken astean. Abuztutik birusarekin jende gutxien zendu den astea izan da aurrekoa. Aldiz, gorakada izan da Hego Euskal Herriko kutsatuen kurban: 502 kasu positibo atzeman dituzte asteartean. | Otsail hasieratik, koronabirusarekin hildakoen kurba etenik gabe ari da beheraka Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, gaitzarekin eri ziren 45 pertsona zendu dira azken astean Hegoaldean, hau da, martxoaren 7tik 14ra bitartean. Abuztu bukaeratik erregistratu den daturik apalena da hori.
Kontrara, COVID-19aren kutsatzeari buruzko datuetan gero eta nabarmenagoa da joera aldaketa. Beheranzko joera agerikoa izan da azken hilabetean, baina, orain, birusa hanpatzen ari da berriz ere; are, horren arriskuaz ohartarazi dute Hegoaldeko osasun agintariek azken egunetan. Zehazki, Osakidetzak eta Osasunbideak 501 kasu positibo atzeman dituzte astearteko testetan; otsailaren 20tik aitzina egun bakarrean detektatutako kutsatuek ez dute inoiz gainditu 500 kasuen langa; orain arte. 11.105 test egin ziren birusa detektatzeko, eta horien %4,5ek eman dute positibo.
Lurraldeka, 205 kasu zenbatu dira Bizkaian, 118 Gipuzkoan, 100 Nafarroan, eta 69 Araban. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195091/ez-da-zalerik-izango-kopako-finalean.htm | Kirola | Ez da zalerik izango kopako finalean | Carolina Darias Osasun ministroak nabarmendu du jende pilaketak ekidin behar direla. Espainiako Futbol Federazioak presazko bilerara deitu ditu bihar Athletic eta Reala. Eusko Jaurlaritzak adierazi du ez dela garai egokia jendea estadioetara joatera bultzatzeko. | Ez da zalerik izango kopako finalean. Carolina Darias Osasun ministroak nabarmendu du jende pilaketak ekidin behar direla. Espainiako Futbol Federazioak presazko bilerara deitu ditu bihar Athletic eta Reala. Eusko Jaurlaritzak adierazi du ez dela garai egokia jendea estadioetara joatera bultzatzeko. | Goizean ikusmina piztu da Athleticek eta Realak apirilaren 3an Sevillan (Espainia) jokatu behar duten Kopako finala zale eta guzti izateko aukera zela eta. Arratsaldean argitu da auzia ordea. Kopako finalean ez da publikorik izango. Hala aurreratu du Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak Lurralde Arteko Batzordean. Dariasek nabarmendu duenez, ez dute nahi kopako finalean publikorik egotea. Bi arrazoi aipatu ditu Dariasek horretarako: jende pilaketak ekiditeko beharra eta finalean jendea egotea gobernuak zabaldu nahi duen mezuaren kontrakoa dela. Espainiako Gobernua birusaren transmisioa ekiditeko neurri zorrotzak mantentzearen aldekoa da, eta Kopako finalean publikoa egoteak mezu hori lausotuko luke gobernuaren arabera.
Espainiako Futbol Federazioak presazko bilerara deitu ditu biharko (16:00) bi klubetako ordezkariak, Madrilen. Finalaren inguruko antolaketaz hitz egiteko da, eta, goizean zabaldu denez,hor eztabaidatuko litzateke zaleak estadioan sartzeko aukera. Cartuja estadioan 60.000 ikusle kabitzen dira, eta edukieraren %20 edo %25 sartzea zen Espainiako Futbol Federazioaren asmoa: 12.000-15.000 zale lirateke denera. Bileran izango dira, bi klubetako ordezkariez gain, Luis Rubiales federazioko presidentea, Jose Maria Arrabal Andaluziako Juntako kirol idazkaria eta Espainiako Kirol Kontseilu Goreneko ordezkaria.
Orain arte, Kopan bertan, talde apalen estadio batzuetan zaleei utzi izan zaie sartzen, baina edukiera murriztuta, eta, betiere, leku bakoitzaren egoera kontuan hartuz.
Gauzak garbi utzi zituztenak hemengo agintariak izan ziren, berriki iragarri baitute ez direla finala ikustera joango. Bide horretatik jo du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak ere: "Ez da garai egokia jendea estadioetara joatera bultzatzeko". |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195092/ebko-pasaporte-birikoa-doan-izango-da-eta-bidaiak-bultzatzea-izango-du-helburu.htm | Gizartea | EBko pasaporte birikoa doan izango da, eta bidaiak bultzatzea izango du helburu | Txertatzea ez da ezinbestekoa izango bidaiatzeko, Europako Batzordeak esan duenez, eta bidaiariak PCR batekin ere frogatu ahalko du osasun egoera. | EBko pasaporte birikoa doan izango da, eta bidaiak bultzatzea izango du helburu. Txertatzea ez da ezinbestekoa izango bidaiatzeko, Europako Batzordeak esan duenez, eta bidaiariak PCR batekin ere frogatu ahalko du osasun egoera. | Gaur aurkeztu du Europako Batzordeak EBn bidaiatzea erraztu asmo duen osasun pasaporte edo agiria, Bruselan. Azaldu dutenez, agiria doakoa izango da, eta formatu digitalean edo paperean emango dute. Horretan, adieraziko da bidaiaria txertaturik ote dagoen, gaitza pasatu eta antigorputzak ote dituen, edo PCR bat egin duen eta negatibo eman ote duen.
Batzordeko buru Ursula Von der Leyenek esan duenez, agiriarekin «lagundu egin nahi diegu estatu kideei mugimendu askatasuna berriz ezartzen modu seguruan».
Zehaztu dutenez, agiriak ez ditu diskriminatuko txertorik hartu ez dituztenak, aski izango baita PCR edo antigeno test negatibo bat edukitzea bidaiatzeko.
Bakarrik Europako Botiken Agentziak onartutako txertoak hartuko dira kontuan. Dena den, estatuek aukera izango dute beste txerto batzuk onartzeko, Errusiako Sputnik eta Txinako Sinopharm, esaterako.
QR kode gisa emango da agiria. QR kode bat zuri-beltzezko irudi bat da, zeinak sarean dagoen informazio baterako sarbidea ematen duen, irakurgailu baten bidez. Telefonoan edo bestelako gailuetan eraman ahalko dute bidaiariek, edo, bestela, paperean inprimatuta, kontzertuetarako eta beste ekitaldietarako sarrerekin egin ohi den bezala.
Europako Batasuneko herrialdeetan mugitu ahalko dute bidaiariek, eta Norvegian, Suitzan eta Liechtensteinen. Batzordeak estatuei eskatu die agiria duten bidaiariei ez eskatzeko berrogeialdia egiteko edo beste PCR proba egiteko helmugara iristean.
«Agiri digitalarekin Europako ikuspegi baten alde egiten ari gara, ziurtatzeko Europako herritarrek eta haien senideek segurtasunez eta murrizketarik gabe bidaiatzerik izan dezaten uda honetan», esan du Justizia batzordekide Didier Reynderek.
Datu babesa bermatu nahi duela nabarmendu du batzordeak. Agiria iraungita geratuko da OMEk deklaratzen duenean pandemia amaitu egin dela.
Orain, estatuek oniritzia eman beharko diote proposamenari, eta, gero, Europako Legebiltzarrak. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195093/zaragozako-atentatuan-parte-hartu-izana-ukatu-du-josu-urrutikoetxeak.htm | Politika | Zaragozako atentatuan parte hartu izana ukatu du Josu Urrutikoetxeak | Ismael Moreno Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinean deklaratu du, gaur goizean, bideo konferentziaz | Zaragozako atentatuan parte hartu izana ukatu du Josu Urrutikoetxeak. Ismael Moreno Auzitegi Nazionaleko epailearen aitzinean deklaratu du, gaur goizean, bideo konferentziaz | Auzitegi Nazionalean bere kontra irekiak dituzten aferetan deklaratzen ari da azken asteetan Josu Urrutikoetxea ETA zeneko kide historikoa. 'Herriko tabernen' eta Luis Herguetaren aferetan auzipetu dutela jakinarazi zion otsailaren 17an Santiago Pedraz epaileak, eta gaur, 1987an Zaragozako kuartelaren aurkako atentatuan parte hartzea leporatuta auzipetuko dutela jakinarazi dio Ismael Moreno epaileak. Joan den azaroaren 17an onartu zuen haren espainiaratzea Parisko Kasazio Auzitegiak auzi horri dagokionez.
Bi epaiketak Paristik izan ditu Urrutikoetxeak, bideokonferentziaz. Gaur ere, otsailean bezala, epailearen galderei erantzuteari uko egin dio, eta aitzinetik prestatutako testu bat irakurri du, frantsesez eta gazteleraz, 1987ko atentatu hartan parte hartu izana ukatzeko.
Josu Urrutikoetxea 1996-2000n Espainiako Estatuan badaezpadako kartzelaldian izan zutenean, haren aurkako hogeitaka sumario irekitzen saiatu ziren. Ez zuten aski froga aurkitu, eta, Frantziak 1990ean zigortu egin zuenez ETAko kidea izatea egotzita —hamar urteko kartzela— eta ezin zutenez gauza beragatik berriro epaitu, Gorenak aske utzi zuen, behin-behineko kartzelaldiaren gehienezko epea gain-gainean zutela. Lau urte horietan, besteak beste, ETAk 1987ko abenduaren 11n Zaragozan (Espainia) Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua atera zioten. Urrutikoetxea 2000ko urtarrilaren 14an irten zen espetxetik. Baina Guardia Zibilak 2001eko ekainean haren aurkako txosten bat aurkeztu zuen Auzitegi Nazionalean, eta bidea egin zuen. Urrutikoetxea orduan legebiltzarkidea zenez, Gorenera pasatu zen gaia, eta 2002ko azaroaren 6an deklaratzera deitu zuen. Ez zen agertu, bere aurkako «sasi-epaiketa» egin nahi zutela deitoratuta, ezta bigarren aldian ere, handik astebetera. Joan den maiatzean hura Frantzian atxilotu ondoren, estradizio eskaera egin zuen Espainiako Gobernuak.
Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuak 125 orrialdeko eta 64 eranskineko dokumentu bat prestatu zuen 2001ean, eta tesia zen Urrutikoetxea, Zaragozako erasoaren garaian, ETAren zuzendaritzako kidea zela, Francisco Mujika Garmendiarekin eta Joseba Arregi Erostarberekin batera; talde politikoaren buru zela —baita nazioartekoarena ere—; 1987ko atentatu hura egiteko erabakiaren parte izan zela, eta bitartekoak jarri zirela haren bidez ere. «Zantzu kriminalak» ikusi, eta Gorenak deklaratzera deitu zuen 2002an. Guardia Zibilaren arabera, ETAk gobernua presionatu nahi zuen Aljerko negoziazioei begira, indar erakustaldia eginda. 11 lagun hil zituen Zaragozan —tartean, bost haur—, kuartelaren aurka bonba-auto bat lehertuta; 88 lagun ere zauritu zituen. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195094/erabat-agerian-geratu-dira-gaur-egungo-markoak-dituen-mugak.htm | Politika | «Erabat agerian geratu dira gaur egungo markoak dituen mugak» | Paul Bilbaok, Miren Segurolak, Garbiñe Ubedak eta Eneritz Zabaletak hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren bigarren solasaldian, Ane Zuazubiskarrek gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke osorik. | «Erabat agerian geratu dira gaur egungo markoak dituen mugak». Paul Bilbaok, Miren Segurolak, Garbiñe Ubedak eta Eneritz Zabaletak hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren bigarren solasaldian, Ane Zuazubiskarrek gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke osorik. | Zer eragin dauka burujabetza gabeziak hizkuntzaren normalizazioan? Euskararen ikuspuntutik, zertarako behar dugu burujabetza? Zer ekarpen egin diezaioke euskalgintzak burujabetza prozesuari? Horren inguruan hausnartu dute Hizkuntza eta politika, normalizazioa helburu mahai inguruan. Eta gaia udal mailako, zuzenbideko eta kulturgintzako ikuspuntuetatik aztertu dute. «Gure hizkuntzarekin lotuta dauden erabaki asko, zoritxarrez, Madrilen edo Parisen hartzen dira. Gure komunitateak ez du askatasun osoa bere hizkuntza politikaren inguruan erabakitzeko», adierazi du, saio hasieran, Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak.
Euskal komunitatea estutzen duten hiru gerriko irudikatu ditu Bilbaok: Espainiako eta Frantziako estatuen botere legegilea, betearazlea eta judiziala. Eta horien bidez, euskal «komunitateak garatu nahiko lukeen hizkuntza politika erabakitzeko» askatasuna lausotzen dela azpimarratu. Egun, gaztelaniaren derrigorrezko ezagutza eta erabilera inposatzen dela esan du. Haren arabera, erabakitzeko eskubideaz aritzean, hizkuntzaren gaia erdigunean kokatu behar da. Bilbaoren hitzen inguruko hausnarketa egin du Eneritz Zabaleta zuzenbidean doktorea denak, eta adierazi hizkuntza komunikazio ekintza bat dela, baina zuzenbidearen besopean sartzen denean, «botere elementu bat» ere bihurtzen dela.
Burujabetza gabeziak hizkuntzaren normaliazioan dituen ondorioei heldu die, ondoren, hizlariek. Mirenen Segurola Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko koordinatzailearen esanetan, burujabetza ezak lurralde zatiketa ekarri du, eta besteak beste, horrek eragin du «egoera soziolinguistikoaren bilakaera erabat ezberdina izatea eremu horietan». Uemak berak ezin du gaur-gaurkoz «normalizazio prozesuan beharrezkoak diren» egitura nazionalik eratu, muga eta zatiketa administratibo horiengatik.
Mankomunitatea osatzen duten udalen asmoetako bat da euskararen normalizazioan eredu izatea, eta horretarako ezartzen dituzte hizkuntza irizpideak. Horiek, garai batean, ordenantzekin arautzen zirela aipatu du Segurolak, baina atzera egin behar izan zutela «bataila juridiko neketsu bat» bihurtu zelako. «Egunero zetozen ordenantza horien aurkako epaiak». Gaur egun, «erabilera planen bidez» arautzen dituzte, baina adierazi du «surfeatzen» aritzen direla irizpide horiek idazten, berehala kontrako epairik ez jasotzeko.
Sortzaileen ikuspuntutik hitz egin du Garbiñe Ubeda Euskal Idazleen Elkarteko lehendakariak. «Euskaraz sortzen duena berea ez den kultur sistema batean dago murgilduta, ezinbestean. Eta, toki askotan, bera da arrotza. Sortzen duena oso modu baldintzatuan erakutsiko da, eta toki jakin batzuetan bakarrik». Zabaletak estatuen menpeko izateak dituen ezaugarrien eta «kontraesanen» inguruan sakondu du. Ipar Euskal Herrian, frantsesa Frantziaren subiranotasunaren parte dela adierazi du, eta ordenamendu juridiko guztia pentsatuta dagoela frantsesaren «monopolioa» babesteko. Bestalde, Espainiaren «berdintasun juridikoa» kritikatu du. Haren ustez, ez du kontuan hartzen bi hizkuntzak, euskara eta gaztelania, ez daudela egoera berean. «Bata inposatua da, eta bestea jazarria».
Eta, bide horretan, zer ekarpen egingo luke burujabetzak? Argi du Segurolak: «Hasteko, maila nazionalean hizkuntza politika bateratu bat egiteko gaitasuna emango luke». Ubedaren ustez, burujabetzak hizkuntzen arteko harremana zein izango den erabakitzea ahalbidetuko luke, «berdintasuna ez delako existitzen». Egungo legediak ezartzen duen simetriaren aurka jo du: «Gezur handi bat da. Hizkuntza gutxiagotuen aurka sortutako gauza bat da». Arlo juridikoan, berriz, «gure buruari begira jartzeko aukera» ematen duela azpimarratu du Zabaletak, eta, beraz, hizkuntzaren aldetik nolako herria nahi den erabakitzeko ahalmena.
Alderantzizko ariketa eginda, Segurolak adierazi du euskalgintzak burujabetzari egin dion ekarpenik inportanteena izan dela gaur egungo markoaren «topeak erakustearena; mugak agerian uztearena». Hala erantsi du Ubedak, kulturgintzatik eutsita: «Euskaldun garen neurrian, euskarak eman digu burujabetzarako arrazoirik garrantzitsuena. Eta euskara kulturak bizitzen du. Kultur sorkuntzarik gabe euskarak nekez egingo luke aurrera». Gainera, Zabaletak esan du euskalgintzari dagokiola burujabetzaren eztabaida horretan proposamenak egitea, proiektu bat lantzea, fintzea eta beste: «Ekarpena egin behar du lan sozialetik, instituzionaletik, jakintzatik, esperientziatik...». Bide beretik doaz, beraz, burujabetza eta euskararen normalizazioa.
Ekainera bitarte egingo dituzte zikloaren gainerako eztabaidak, hurrenkera honetan:
Apirilak 14: Hezkuntza sistema propio eta burujabe baterantz.
Maiatzak 12: Galeusca. Hiru herri erabakitzeko bidean.
Maiatzak 26: Ongizate krisia. Salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila.
Ekainak 16: Nork erabakitzen du (eta nork ez)? Gobernantza eredu berri baterantz.
Ekainak 30: Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak.
«Herri eztabaida» sustatzeko beharra aipatu zuten zikloaren bultzatzaileek aurkezpenean. Han izan ziren Amalur Alvarez (Gure Esku), Mikel Olaiz (OlatuKoop), Ainhoa Olaso (Bilgune Feminista), Koldo Tellitu (Ikastolen Elkartea) eta Martxelo Otamendi (BERRIA). «Burujabetza modu transbertsal batean» landu nahi dutela adierazi zuen Alvarezek. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195095/61-urteko-zigorra-ezarri-diote-marixol-iparragirreri.htm | Politika | 61 urteko zigorra ezarri diote Marixol Iparragirreri | Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu dute euskal presoa, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. | 61 urteko zigorra ezarri diote Marixol Iparragirreri. Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitu dute euskal presoa, 1994ko eta 1995eko bi atentatu agindu izana leporatuta. | Espainiako Auzitegi Nazionalak 61 urteko kartzela zigorra ezarri dio Marisol Iparragirre ETA zeneko kide ohiari, bi ekintzatan parte hartzea egotzita: bata, 1995eko urtarrilean Bilbon NAren bulegoen sarrera zaintzen ari ziren polizien aurkako atentatua, agente bat hil eta beste bat larri zauritu zuena, eta bestea, 1994an Getxoko banketxe baten aurka egindakoa. Bi kasuetan, atentatuak agindu izana eta egileei armak helarazi izana leporatu diote. Azken hilabeteetan zigor gehiago ere jaso ditu Iparragarrek Espainiako epaitegietan. Joan den otsailean, euskal presoari jarritako 122 urteko espetxe zigorra berretsi zuen Espainiako Auzitegi Gorenak. Luciano Cortizo Espainiako armadako komandantearen hilketa agindu izana leporatu diote auzitegiek, eta hilketa horretarako lehergailuetarako materiala hornitzea ere bai. 1995ean hil zen Cortizo, Leonen (Espainia), bonba-auto baten ondorioz.
Urtarrilean, berriz, absolbitu egin zuten Oviedoko komisariaren aurkako atentatuagatik. Espainiako Auzitegi Nazionalak esan zuen ez dagoela nahikoa frogarik 1997ko atentatuarekin lotzeko.
ETAren amaieraren ahotsa
Marixol Iparragirrek jarri zion ahotsa, Josu Urrutikoetxearekin batera, duela jada bi urte baino gehiago ETAk bere burua desegiteko erabakia iragartzeko kaleratu zuen agiriari. Joan den uztailean, dozenaka euskal herritarrek agerraldia egin zuten Donostian, eta adierazi zuten «ezinbesteko ekarpena» egin diola Iparragirrek Euskal Herria «bake bidean» jartzeko prozesuari. Euskal presoa aske uzteko eskatu zuten. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195096/lehiakide-baten-sinbologia-arrazistaz-galdetu-dio-eh-bilduk-eitbko-zuzendariari.htm | Bizigiro | Lehiakide baten «sinbologia arrazistaz» galdetu dio EH Bilduk EITBko zuzendariari | «Ultraeskuinari lotutako sinbologia eta mezuei» bestelako lelo politikoei ezarritako protokolo bera zergatik ez zaion aplikatu azaltzeko eskatu du Josu Estarrona legebiltzarkideak. | Lehiakide baten «sinbologia arrazistaz» galdetu dio EH Bilduk EITBko zuzendariari. «Ultraeskuinari lotutako sinbologia eta mezuei» bestelako lelo politikoei ezarritako protokolo bera zergatik ez zaion aplikatu azaltzeko eskatu du Josu Estarrona legebiltzarkideak. | AEBetako Blue Lives Matter mugimenduarekin loturiko jertse batekin agertu zen Gontzal Viaga Rodriguez ertzain lehiakidea joan zen igandean ETB1eko Baserria saioan. Herenegun, berriz, Chris Kyle 160 eta 250 pertsona artean hil zituen frankotiratzailearen omenezko elastiko batekin azaldu zen Gaztea irratiko Gu saioan. Hautsak harrotu dituzte mezuok hedabide publikoetan agertu izanak, eta eztabaida EITBko Administrazio Kontseilura heldu da. Horren inguruko galderak egin dizkio EH Bilduk Andoni Aldekoa EITBko zuzendari nagusiari.
Galderak aurkeztu ditu gaur Josu Estarrona legebiltzarkideak. EITBren estilo liburuan erakunde publikoa gidatzen duten oinarrizko printzipioak gogoratzen ditu EH Bilduko kideak idazkian. Horietan adierazten da komunikabideak «arretaz eragotziko» duela «matxismoari, arrazakeriari, xenofobiari edo pornografiari zabalkunde ematea, terrorismoa goraipatzea, eta giza eskubideei erasotzea».
Legebiltzarkideak gogora ekarri du EITBko saio baterako elkarrizketa batean Altsasukoak Aske leloa zuen elastikoa kentzeko esan ziotela Juan Lekanda herritarrari, eta hark uko egin zionean grabaketa ez egitea erabaki zutela. Antzeko jokabide eduki zuten Aitzol Belasko herritarrarekin, Ertzaintzak hildako Iñigo Cabacasentzat justizia eskatzen zuen elastiko batengatik. Estarronak horren inguruko galdera egin zion EITBko zuzendari nagusiari, kargu horretan Maite Iturbe zegoenean, eta hark estilo liburua aipatu zuen erabakiak arrazoitzeko.
Orain, Aldekoa da zuzendari nagusia, eta hiru galdera egin dizkio Estarronak, «sinbologia arrazista eta supremazista inpunitate osoz» erakutsi izanaren inguruan.
Lehenengoan galdetu duenez, estilo liburuan jasotako protokoloak bestelako mezuekin funtzionatu baldin badu, «zergatik huts egin du oraingoan ez behin, bitan gutxienez, ultraeskuinari lotutako sinbologia eta mezuekin?». Bigarrenean, zuzendaritzak zer neurri hartuko dituen jakin nahi du.
Hirugarrenean, gogora ekarri ditu Aldekoak berriki eginiko adierazpen batzuk: Horietan esan zuen EITBk ez duela «polarizazioa sortzen duten Altsasu-ren moduko saioak egiten jarraituko». Altsasu telesailean, Nafarroako herri horretako hainbat gazteri zerbitzuz kanpo zeuden Guardia Zibileko bi kiderekin taberna batean gauez izandako liskar baten harira irekitako auzia eta kartzela zigorra kontatzen da, eta, besteak beste, Harkaitz Canok idatzi zuen gidoia. Arrakasta handia eduki zuen telesailak Kataluniako telebistan. «Ultraeskuinaren irudi-sinbologia hauek bezalakoek gizartean polarizazioa eragiten dute zuzendari nagusiaren ustez?», galdetu dio Estarronak Aldekoari.
Administrazio Kontseiluko hurrengo bilkura martxoaren 30ean da, eta orduan jasoko ditu erantzunak. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195097/hiru-ume-dituen-familia-bat-kalean-geratzeko-arriskuan-dagoela-salatu-dute.htm | Gizartea | Hiru ume dituen familia bat kalean geratzeko arriskuan dagoela salatu dute | Aldaketarik ezean, apirilaren 1ean egingo dute etxegabetzea, Bilboko Santutxu auzoan | Hiru ume dituen familia bat kalean geratzeko arriskuan dagoela salatu dute. Aldaketarik ezean, apirilaren 1ean egingo dute etxegabetzea, Bilboko Santutxu auzoan | Bilboko AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak salatu du familia bat kalean gelditzeko arriskuan dagoela Bilboko Santutxu auzoan, etxeko jabeek auzitara jo dutelako eta familia kanporatzeko eskatu dutelako. Etxegabetzeak badu data: apirilaren 1ean egingo dute, lehenago egoera konpontzen ez bada.
Senar-emazteek eta zazpi urteko, sei urteko eta sei hilabeteko seme-alabek osatzen dute familia. Azaldu dutenez, denbora luzea eman dute etxebizitza duin baten bila, «bizigarritasun baldintzak betetzen ez dituzten etxeetan», eta «onddo eta hezetasun artean» bizitzen. Orain Basarraten (Santutxu. Bilbo) bizi dira, eta, esan dutenez, etxebizitza alokatu zutenean «hainbat irregulartasun» gertatu ziren, etxejabeen aldetik zein etxe agentziaren aldetik. Alokairu kontratua sinatu eta gutxira jakin zuten etxea bahitzeko prozesua abiarazita zegoela.
AZETeko kidek salatu dutenez, horren aurrean erakundeek emandako irtenbide bakarra izan da ostatu bateko gela bat eskaintzea familiari. «Guk ez dugu lo egiteko leku bat behar: guk bizitzeko leku bat behar dugu», esan du Leonorrek, kaleratua izateko arriskuan dagoen emakumeak.
«Gero eta gehiago gara miseriara kondenatzen gaituzten etxejabeen gehiegikerien sistematizazioarekin nazkatuta gaudenak", esan dute AZETeko kideek, eta beren aldarrikapenak azaldu dituzte: kaleratze agindua «berehala» gelditzea, eta erakundeek «bizitzeko alternatiba duin bat eskaintzea, ostatuko gela bat ezin baita etxebizitzatzat hartu».
Taldeak iragarri du martxoaren 26an mobilizazioa egingo dutela Santutxun, kaleratzea galarazteko. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195098/150-urte-parisko-komunatik.htm | Mundua | 150 urte Parisko Komunatik | Bihar beteko dira 150 urte Parisko Komuna hasi zenetik. Ezkerreko lehen gobernu iraultzaile eta sozialista izan zen. Komunaren parte izan zirenek errepresio gogorra pairatu zuten. | 150 urte Parisko Komunatik. Bihar beteko dira 150 urte Parisko Komuna hasi zenetik. Ezkerreko lehen gobernu iraultzaile eta sozialista izan zen. Komunaren parte izan zirenek errepresio gogorra pairatu zuten. | 150 urte beteko dira bihar Parisko eta Frantziako gizartea altxatu eta 72 egunez gobernu alternatibo bat sortu zutenetik: Parisko Komuna. 1871. urteko martxoaren 18tik maiatzaren 28ra arte iraun zuen komunak, eta historian izan zen lehen gobernu iraultzaile eta sozialista erradikala izan zen. Berehala setiatu zuten, eta komuna oso gogor zapalduta egon zen. 60 egunez gobernatu zuen, eta denbora horretan zenbait lege iraultzaile aldarrikatu zituen.
Gerra ondorengo egoera latza zen Parisen eta Frantzian, orokorrean. Napoleon III.a enperadoreak 1870eko irailean izan zuen porrotaren ostean, Frantziako Bigarren Inperioaren gainbehera etorri zen, eta Prusiarekin gerran zegoen Frantziako Hirugarren Errepublika eratu zen. Prusiak hilabeteko setioa egin zion Parisi. Paris langile klasearen gune garrantzitsua zen orduan, eta hiriaren defentsa Frantziako Guardia Nazionalaren esku zegoen, Frantziako armadaren esku egon beharrean. 1871n, Adolphe Thiers Frantziako gobernu nazionalaren buru berriak armistizioa sinatu zuen Prusiarekin, eta armada armagabetu, baina ez Guardia Nazionala.
Hainbat herritar ospakizunetan.
Frantziako Gobernua tropak bidaltzen saiatu zen, Parisko Guardia Nazionalaren kanoia berreskuratzeko, herriaren eskuetan eror ez zedin. Soldaduek uko egin zioten jendetzari tiro egiteari, eta armak ofizialei apuntatu zizkieten. Martxoaren 18an hasi zen; Parisko Komuna sortu zen.
Guardia Nazionala barrikada batean, 1871ko martxoaren 18an.
Parisko Guardia Nazionalak deitutako hauteskunde libreetan, jacobinoen eta errepublikanoen gehiengo batek eta gutxiengo sozialista batek osatutako kontseilu bat aukeratu zuten herritarrek. Kontseiluak Parisen autonomia aldarrikatu zuen, eta Frantzia komunen konfederazio gisa birsortu nahi zuen. Martxoaren 28an eratu zen ofizialki komuna.
Lehen neurriak
Komunak, indarrean iraun zuen 60 egunetan, hainbat lege progresista onartu zituen: errentak jaistea, Parisko ehunka okindegitan gaueko lana abolitzea, gillotina abolitzea, zerbitzuan hildako Guardia Nazionaleko kideen alargunentzako eta seme-alabentzako pentsioak sortzea, abandonatutako lantegien autogestioa, haurtzaindegien sorrera, estatuaren laikotasuna, elizek bizilagunen batzarrak hartzeko eta gizarte lanekin bat egiteko duten betebeharra, ordaindu gabeko alokairuen igorpena eta zorren interesen abolizioa. Neurri horietako askok gerrak eragindako pobrezia orokorra arintzeko beharrari erantzuten zioten.
Adolphe Tiersen gobernuak, ordea, hasiera-hasieratik ez zuen begi onez ikusi komuna sortzea, eta apirilaren 2an komunaren aurkako setioa abiatu zuen. Hiria gupidagabe bonbardatu zuten, eta errepresioa izugarria izan zen. Komunaren iraupena bihurtu zen helburu bakarra. Nazioartetik asmo oneko mezuak iritsi ziren komunara, baina Thiersek eta Versaillesko haren ministroek informazioa zabaltzea eragotzi zuten. Paristik kanporako mugimenduak bertan behera geratu ziren.
Maiatzaren 21ean, Parisko harresien ate bat apurtu zuten, eta Versaillesko tropak hiria birkonkistatzen hasi ziren. Globalki planeatutako defentsa bat egin ordez, auzo bakoitza bere iraupenaren alde borrokatu zen, eta, horrela, pixkanaka-pixkanaka, auzo guztiak garaitu zituzten.
1830eko eta 1848ko iraultzek ohartaraziak zituzten agintariak. 1871n Parisko Komunaren iraultza piztu zenean, hiriaren trazadura ez zen 1830eko eta 1848ko iraultzetako berbera. 1830ean eta 1848an auzo proletarioetan eraikitako barrikadak menderaezin bihurtu zituzten kale estuak jada ez ziren existitzen. Bulebar handi, eder eta zabalez ordeztuak izan ziren. Hain zabalak zirenez, ia ezinezkoa zen barrikadekin blokeatzea, eta errazagoa izan zen armadarentzat auzoak garaitzea.
Barrikada bat Rue Voltairen, Aste Odoltsuan armadak bereganatu ustean.
Erresistentziarik gogorrena ekialdeko langileen auzoetan izan zen: zortzi eguneko borroka gogorra egon zen han. Azkenean, maiatzaren 28an, Belleville eta Ménilmontanteko azken erresistentzia puntuak erori ziren.
Tuilerietako jauregia, sutearen ondotik.
Martxoaren 23an, armadari aurre egiteko gaitasunik ez zutela ikusita, gobernuaren sinbolo ziren eraikinak erretzen hasi ziren komunako kideak. Tuilerietako jauregia, ordura arte errege etxearen sinbolo zena, erre egin zuten komunako kideek, eta baita Napoleon III.arekin estuki lotutako hainbat familiaren eraikinak ere. Bertze hainbat gaztelu eta karrika ere erre zituzten, eta martxoaren 24an Parisko udaletxeari su eman zioten.
Errepresioa
Gobernuak komunako kideen kontrako errepresioa abiatu zuen. Komunari laguntzea krimen izendatu zuten, eta milaka lagun akusatu zituzten. Horietako anitz fusilatu egin zituzten; bertze anitz, berriz, Versaillesera eraman zituzten, epaituak izateko. Versaillesko karrikak kartzela inprobisatu bihurtu ziren. Kartzela horietara eramandako anitz fusilatu egin zituzten; bertze anitz bortxazko lanak egitera zigortu zituzten, eta bertzeak erbestera bidali zituzten, Pazifikoko uharte bakartuetara. Hainbat kalkuluren arabera, Aste Odoltsuan 50.000 pertsona inguru hil zituzten Parisen. Paris salbuespen egoeran egon zen bortz urtez.
Parisko Komunan parte hartzeagatik fusilatu zituztenetako batzuk. EGILEA / AGENTZIA
Komunaren eragin kultural eta filosofikoak
Hainbatetan aztertu izan da Parisko Komuna, bai izan zenagatik eta bai izan zitekeenagatik ere. Ezkerreko hainbat mugimenduk demokrazia parte hartzailean oinarritutako gizarte liberal baten oinarri gisa ikusi izan dute komuna. Marxek, Engelsek eta Bakuninek, eta ondotik baita Leninek eta Trotskyk ere, bertako esperientziatik lezio teorikoak atera zituzten, batez ere estatu hitzari eta haren dimentsio politiko eta sozialari buruz. Marxek, erraterako larritzat jo zuen Komunak «momentu baliotsuak galtzea» hauteskunde demokratikoak antolatzen, Versaillesen aurka erasora jo beharrean.
Parisko Komunan hildakoen omenezko plaka bat. EGILEA / AGENTZIA
Egungo historialari gehienek, baita eskuinekoek ere, Komunaren hainbat erreformaren balioa onartu dute, eta hura zapaltzeko era basatia gaitzetsi dute. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195099/eh-bilduk-urkulluri-eskatu-dio-bitarteko-guztiak-jartzeko-pandemiari-aurre-egiteko.htm | Politika | EH Bilduk Urkulluri eskatu dio bitarteko guztiak jartzeko pandemiari aurre egiteko | Alderdiekin legealdiko bigarren bilera sorta amaitu du Jaurlaritzako lehendakariak. Gaur, EH Bilduko Maddalen Iriarterekin eta Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategirekin batzartu da | EH Bilduk Urkulluri eskatu dio bitarteko guztiak jartzeko pandemiari aurre egiteko. Alderdiekin legealdiko bigarren bilera sorta amaitu du Jaurlaritzako lehendakariak. Gaur, EH Bilduko Maddalen Iriarterekin eta Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategirekin batzartu da | Pandemia eta haren ondorioak izan dituzte hizpide alderdietako eledunek Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarekin izandako bileretan. Maddalen Iriarte izan da azkena, eta hark eskatu dio Urkulluri gobernantza eredua aldatzeko, elkarrizketa politikoari garrantzi handiagoa emanez. Eusko Legebiltzarrean, EAJk eta PSE-EEk egitasmoak aurrera ateratzeko gehiego osoa dute, baina, Iritarteren arabera, hori ezin du bihurtu «autokritika saihesteko erreminta bat».
Urkullurekin izandako agerraldiaren ostean, Iriartek komunikabideei jakinarazi die zer mezu eman dion EH Bilduk Jaurlaritzako lehendakariari. Iriarteren arabera, bat egiten dute Urkullurekin egoeraren gaineko kezkan, kutsatze kopuruek berriro gorantz egin baitute. EH Bilduk helarazi dio «funtsezkoa» dela txertaketaren erritmoa bizkortzea eta ahalik eta txerto gehien jartzea.
Halaber, EH Bildu kezkatuta azaldu da pandemiaren ondorio sozioekonomikoekin, hala lan munduan nola oro har ekonomian egoera duela urtebete baino «okerragoa» baita. Maddalen iriarteren arabera, Jaurlaritzak «bitarteko guztiak» jarri behar lituzke betikoek krisiaren ondorioak pairatu ez ditzaten. Iriartek salatu du oraingoz Gasteizko gobernuak ez duela erantzun erronka handiaren neurrian. Gogora ekarri duenez, Jaurlaritzak berak emandako datuen arabera, pandemiari aurre egiteko 510 milioi euroko aurrekontua zegoen, eta 62 milioi euro erabili gabe geratu dira. Iriarteren arabera, datu hori «onartezina da».
Horregatik galdegin dio gobernantza eredua aldatzea. Iriarteren arabera, EH Bilduk eta EAJk bat egiten dute zenbait proiektu estrategikotan, baina horren gaineko adostasunak lortzeko eredu aldaketa bat behar dela uste du. Aurreko bilera duela lau hilabete izan zela eta geroztik legebiltzarreko bigarren alderdi nagusiarekin ez dela bildu aipatu dio. Iriarteren arabera, ezinbestekoa da gobernuak oposizioko alderdiekin komunikazioa etengabe zabalik izatea, eta sistematikoki haien proposamen guztiak atzera botatzea. «Ezinezkoa da geuk egiten ditugun proposamen guztiak txarrak izatea».
Elkargune eske
Antzeko mezua helarazi dio Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik Urkulluri. Iriartek adierazi bezala, lankidetzarako eremu asko egon daitezke, haren ustez. «Lehendakariak esan dit gobernuko sailburuekin hitz egingo duela elkargune horiek ahalbidetzeko beharrari buruz». Dena den, kritiko azaldu da: aurreko bilera sortan, haren koalizioak 19 proposameneko dokumentu bat aurkeztu zion Urkulluri; lau hilabete geroago, gai horietako zenbat jorratu diren gogorarazi dio Urkulluri, baina ondorioztatu du euren proposamen bakar bat ere ez dela kontuan hartu.
Era berean, legebiltzarrean orainzazpi lege daude tramite bidean, eta Gorrotxategik nabarmendu du gehienetan ez direla aintzat hartuak izan. Haren esanetan, koalizioak eztabaidatu, negoziatu eta akordioetara heltzeko borondatea du, eta oposizio arduratsua egin nahi du, baina horretarako hitz egiteko mahai batean bildu behar direla azpimarratu du.
Asteartean, Carlos Iturgaizekin bildu zen Iñigo Urkullu. PP+Ciudadanos koalizioko eledunak aurpegiratu zion pandemiari aurre egiteko kudeaketan noraezean dabilela. Arazoei aurre egiteko orduan blokeatuta antzematen zaiola ere aipatu zuen. Estatuko gainerako erkidegoekin alderatuta, jarritako txerto kopuruan azkeneko postuetan dagoela adierazi zuen, eta Gotzone Sagardui Osasun sailburua «susmopean» dagoela deritzo, Basurtu eta Santa Marina ospitaleetan izandako txertaketa irregularren ondorioz.
Vox eskuin muturreko alderdiarekin ere biltzekoa zen Urkullu, baina Amaia Martinez legebitzarkideak uko egin zion biltzeari bere alderdiaren aurkako «beto antidemokratikoa altxatzen ez duen bitartean».
Jaurlaritzaren balorazioa
Bilerak amaituta, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako eledunak gobernuaren iritzia plazaratu du. Zupiriaren irudiko, bilkurek agerian utzi dute Urkulluk alderdiengana gerturatu eta akordioak lortzeko borondatea duela. «Gobernuak entzuten jarraituko du, eta oposizioko taldeei erantzungo die. Lankidetza eraikitzailerako ateak zabalik jarraituko du». Zupiriak gaineratu du, parlamentuan EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoa izan arren, topaguneak bilatzeko asmoa dutela, pandemiaren egoera zaila delako.
EH Bildurekin eta Elkarrekin-Podemos-IUrekin izandako bileren inguruan, Zupiriak nabarmendu du haiek eskatutako dokumentazio guztia helarazteko prestasuna azaldu dutela Jaurlaritzako sailek. Era berean, bilerei begira, beste hainbat agiri jarri ditu mahai gainean pil-pilean diren gaien inguruko xehetasunak izateko: hala nola urtebeteko pandemiari buruzko hausnarketa; txertaketa plana; lehentasunak suspertze ekonomikoaren, enpleguaren eta elkarrizketa sozialaren eremuan; Europako Batasuneko funtsak…
PPrekin izandako bilkurari dagokionez, eskuineko koalizioaren ekarpena izan da 2021eko aurrekontuaren lege proiektuari osoko zuzenketa beharrean zatikako zuzenketa aurkeztea. Voxi dagokionez, Zupiriaren esanetan, bere burua baztertu baizik ez du egin Martinezek. |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195100/bidasoa-igerian-pasatu-duen-migrante-bat-lagundu-dute-hendaian.htm | Gizartea | Bidasoa igerian pasatu duen migrante bat lagundu dute Hendaian | Arrantzale batzuek lagundu zuten lehorreratzen, joan den larunbatean. Hautetsiei dei egin diete. «Drama bat gertatuko da» | Bidasoa igerian pasatu duen migrante bat lagundu dute Hendaian. Arrantzale batzuek lagundu zuten lehorreratzen, joan den larunbatean. Hautetsiei dei egin diete. «Drama bat gertatuko da» | Hendaiako (Lapurdi) arrantzale batzuek Bidasoa ibaia zeharkatzen ari zen migrante bat lagundu zuten joan den larunbatean. Tom Robin Duboisek kontatu du, Ipar Euskal Herriko hautetsiei idatzi dien gutun ireki batean: «Mugan diren kontrol iraunkor eta sendotuen ondorioz, Irundik datozen migrante anitzek Bidasoa ibaia igerian zeharkatzeko arriskua hartzen dute Frantziara iristeko. Egoera honek drama bat ekarriko du», abisatu ditu.
Martxoaren 13an, larunbatean, goizeko 8:30 eta 9:00 artean arrantzan ari ziren, ohi bezala, Dubois-Robin eta haren lagunak. Halako batean, migrante bat ikusi zuten, igerian, zailtasunetan. Lehorreratzen lagundu zuten. Migrantea hoztua zegoela kontatu du; «bizi hobe baten bila, itotzeko arriskua hartu du». Jantziak idortu zizkioten, eta jaten eman zioten ondoan duten petanka klubean. Gerora, bere baitarik joan zen migrantea; ez dakite nora. «Ez genekien norengana jo. Badakigu Poliziarekin zaila dela», kontatu du Dubois Robinek.
«Zoritxarreko» gertakari bat dela dio, baina ez da harritua. «Bada denbora bat ikusten ditugula. Bidasoa berez ez da oso arriskutsua, baina korronteak badira, eta anitzek ez dakite igerian», azaldu du. «Dramatikoa da».
Hedabideen bidez, gutun ireki bat helarazi nahi izan die Ipar Euskal Herriko hautetsiei, gertatua kontatu eta neurriak har ditzaten. «Alde humanoa azpimarratu nahi dut. Gure betebeharra da arriskuan dagoen edonori laguntzea. Norbaitek zerbait egin dezala». |
2021-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/195101/nafarroako-gobernuak-iragan-hurbileko-indarkeriaren-unitate-didaktikoak-eramango-ditu-ikasgeletara.htm | Politika | Nafarroako Gobernuak iragan hurbileko indarkeriaren unitate didaktikoak eramango ditu ikasgeletara | Espainiako Barne eta Hezkuntza Ministerioak landu ditu unitate horiek, eta horien berri emateko jardunaldi berezia antolatu du Nafarroako Gobernuak, Iruñean | Nafarroako Gobernuak iragan hurbileko indarkeriaren unitate didaktikoak eramango ditu ikasgeletara. Espainiako Barne eta Hezkuntza Ministerioak landu ditu unitate horiek, eta horien berri emateko jardunaldi berezia antolatu du Nafarroako Gobernuak, Iruñean | Espainiako Gobernuak landutako «memoriaren eta terrorismoaren prebentziorako» unitate didaktikoak ikasgeletara eraman nahi ditu Nafarroako Gobernuak. Horren inguruko xehetasunak azaldu eta memoriaren auzia aztertzeko jardunaldiak egin ditu gobernuak gaur Iruñean. «Unitate horiek modua emango dute terrorismoaren krudeltasunaren berri izateko, eta ekarpena egingo dute benetako kontakizuna eratzeko orduan», nabarmendu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak. Haren esanetan, ikasleek «ETAren indarkeria terrorista ezagutu ahalko dute, baina baita eskuin zein ezker muturreko taldeen terrorismoa eta nazioarteko jihadismoa ere».
Berez legeak agintzen dio Nafarroako Gobernuari iragan hurbilari buruzko hezkuntza programak lantzea; zehazki, 2010eko Terrorismoaren Biktimen legeak, 2013ko 1936ko gerrako biktimen legeak eta 2019ko motibazio politikoko biktimen legeak: «Legeak agintzen digu, baina gure borondate politikoa ere bada», azaldu du Martin Zabalza Nafarroako Gobernuko Bake eta Bizikidetza arloko zuzendariak.
Hala, datorren ikasturtean, Memoria duten Eskolak programa landu nahi du gobernuak. Egitasmo zabala da, eta, haren bidez, memoria historikoaren auzia eta oro har giza eskubideen urraketak aztertu nahi dituzte ikasgeletan. Bertan txertatuko dute Espainiako Barne Ministerioak eta Hezkuntza Ministerioak jorratutako programa ere. Zazpi unitate horiek hezkuntza maila desberdinetara egokituta daude: besteak beste, geografia, balio etikoak, filosofia eta historia klaseetan eman daitezke. Unitate bakoitzak lau ordu inguruko saioak jasotzen ditu, baina lehen hezkuntzakoa bi ordu ingurukoa da.
Unitateen gaiak
Montserrat Torija Espainiako Barne Ministerioko Terrorismoaren Biktimen Arretarako zuzendari nagusiak eman du unitateen xehetasunen berri. Lehen unitatea Terrorismoa Espainian deitzen da, eta Torijaren arabera, biktimekin ikasgeletan topaketak egiteko testuingurua azaltzeko baliatu izan da aurretik. Nafarroaren kasuan, hain zuzen ere, 2018-2019ko ikasturtean Eskutik izeneko programa pilotua landu zen biktimak eskoletara eramateko, eta ikasturte honetan egitasmo pedagogiko hori zabaldu egin da; adibidez, gaur Gurutze plazako institutuan Iñigo Pascual ETAren biktima izan da bere istorioa kontatzen. Bigarren unitateak izen bera du, baina Batxilergoan lantzen da. Hirugarren unitatea Lehen Hezkuntzan jorratuko dute, giza eskubideen inguruko gogoetak eta testigantzak plazaratuz bi orduan.
Laugarren unitatea DBHko laugarren mailan jorratuko litzateke, biktimen eta indarkeriaren ondorioen inguruan. Bosgarren unitateak «nazioarteko terrorismoa» jorratuko du, Batxilergoan. Seigarren unitatean, erradikalizazio prozesuaren esanahiaz hitz egingo zaie ikasleei, eta, azkenik, horri aurre egiteko argudioak landuko dira zazpigarren unitatean. Gai horiek guztiak Batxilergoan emango dituzte ikasleek.
Torijak azaldu duenez, uztailean jarri zuten material hori guztia erkidegoetako gobernuen eskuetan. Gaineratu duenez, unitate bakoitzak ordu kopuru jakin bat du antolatua, baina ikastetxeek «malgutasunez» aplika ditzakete, euren beharretara egokituta.
Aurkezpenean, kezka azaldu dute gazteek iragan hurbileko indarkeriari buruz ustez duten ezagutza eskasaz. Zehazki, Gimenok aurreraratu du Hezkuntza Departamentuak inkesta baten enkargua eman diola Luis Campos Gizarte Errealitatearen Behatokiko zuzendariari gazteen artean galdetu dezan gaiaz: «Jakin nahi dugu zer dakiten gazteek terrorismoaz eta indarkeriaz. Unitate horien helburua haiek izango dira».
Florencio Dominguez Terrorismoaren Biktimen Memoriaren Zentroa fundazioko zuzendariaren arabera, hainbat datu eta inkestaren arabera, nerabeek eta unibertsitatean dabiltzan gazteek ezagutza eskasa dute ETAri buruz. Haren ustez, «zorionez» hori ona da pertsonalki, gaiak ez dielako eragin, baina sozialki ez da onargarria: «Sozialki ez da desiragarria. Ez da posible belaunaldi batek ez jakitea terrorismoaren ondorio larrien inguruan».
Arrazoien artean, aipatu du etorkizunean berriro ez errepikatzeko bermeak bilatzerakoan garrantzitsua dela indarkeriaren erabileraren ikuspegi erromantikoaren tentaziotik aldentzea gazteak. Haren ikuspegitik, jihadisten kasuan erradikalizazio prozesuak aztertu egiten dira, baina ez da gauza bera gertatzen Euskal Herrian: «Ez badago ez formakuntzarik eta ez informaziorik terrorismoaren inguruan, ez badago ezagutzarik giza eskubideen urraketez eta eragindako sufrimenduaz, ez bada jakiten horrek guztiak zer ondorio politiko dituen, arriskua dago gazteak bertsio erromatikoarekin geratzeko eta tentazioa izateko indarkeria erabiltzeko berriz», azaldu du. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195127/tubacexek-95-langile-botako-ditu-eta-beste-22k-diruz-lagunduta-utziko-dute-enpresa.htm | Ekonomia | Tubacexek 95 langile botako ditu, eta beste 22k diruz lagunduta utziko dute enpresa | Langileek gurutzeak jarri dituzte enpresaren egoitzaren aurrean, enpresa utzi beharko dutenak gogorarazteko. | Tubacexek 95 langile botako ditu, eta beste 22k diruz lagunduta utziko dute enpresa. Langileek gurutzeak jarri dituzte enpresaren egoitzaren aurrean, enpresa utzi beharko dutenak gogorarazteko. | Aiaraldetik Bizkaira bidaia laburra egin dute gaur Tubacexeko langileek, enpresak iragarritako kaleratzeak gerarazteko beste saio batean, azkena zuzendaritzak lana erregulatzeko espedientea aurkeztu aurretik. Ez zuten lortu zuzendaritzaren jarrera aldaraztea, nahiz eta azken txostenak pixka bat apaldu dituen enpresak aurretik iragarritako 150 kaleratzeak: 129 lagun gutxiagoko lan taldea izango baitu azkenean. 95 lagun kalera botako ditu, beste 22k diruz lagunduta utziko dute enpresa, eta hamabik erretiro aurreratua hartuko dute. Guztira, 600 langile ditu taldeak Amurrioko eta Laudioko fabriketan.
Enpresak argudiatu duenez, egoera ekonomikoak behartutako erregulazioa izan da aurkeztutakoa. Alde batetik, bere hodien erosle nagusiak, petrolio eta gas enpresak, «krisi luzean» daude prezio txikien eta energia garbien bultzadaren ondorioz; bestetik, pandemiak inbertsioak gehiago geratu ditu. Hodigileak 25 milioi euroren galerak aurkeztu zituen iaz, eta ziurtatu zuen batez ere Laudioko eta Amurrioko lantegietan pilatu dituela, azalpen gehiago eman gabe.
Salmentak txikitu zaizkionez, lan taldea %20 txikitzeko asmoa azaldu zuen taldeak uztailean, 500 langile inguru mundu osoan. Horietatik 150 Arabako plantetakoak ziren, hamar milioi euroren kostuak aurreztu nahi zituelako planta horietan. Tubacexek azpimarratu du munduko beste plantetan «elkarrizketa sozialaren tresnen bitartez» egin ahal izan duela berregituraketa , baina Euskal Herriko fabrikak salbuespena izan direla, «irtenbide ez traumatikoak» proposatu zituen arren lehen proposamenean. «Zoritxarrez, ez da posible izan akordio bat lortzea erregulazio txostenaren kontsultek iraun duten denboran». Aiaraldeko bi lantegietako sindikatuek hasieratik argi utzi zuten ez zutela kaleratzerik onartuko, eta greba mugagabera deitu zituzten langileak aukera hori mahai gainean zegoen bitartean. Atzo 36. eguna bete zuen greba horrek.
Goizean, ehunka langile bildu dira enpresak Derion duen egoitza nagusiaren aurrean, kaleratzeak salatzeko. 150 gurutze jarri zituzten, kaleratzeak irudikatzeko. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195129/ion-arretxe-zaila-da-estatuak-zabalzaren-kasua-aitortzea.htm | Politika | Ion Arretxe: «Zaila da estatuak Zabalzaren kasua aitortzea» | Hil aurretik Arretxeri eginiko elkarrizketa bat argitaratu du Ahotsa.info atariak. | Ion Arretxe: «Zaila da estatuak Zabalzaren kasua aitortzea». Hil aurretik Arretxeri eginiko elkarrizketa bat argitaratu du Ahotsa.info atariak. | Ion Arretxe Mikel Zabalzarekin batera atxilotu zuten 1985eko azaroan, eta hura ere Intxaurrondo kuartelean torturatu zuten. Handik 30 urtera argitaratu zuen Intxaurrondo: la sombra del nogal liburua (Intxaurrondo: intxaurrondoaren itzala; El Garaje Ediciones, 2015), Euskal Herriko tortura zentrorik handienaren itzala argitara ateratzeko.
Errenterian (Gipuzkoa) jaio zen, 1964an, eta ibilbide oparoa izan zuen sormenaren munduan: zinemako arte zuzendari gisa jardun zuen, baita idazle, marrazkilari eta aktore ere. 2017an hil zen, baina elkarrizketa egin zioten Non dago Mikel? dokumentalerako. Orain, Ahotsa.info atariak argitaratu du haren elkarrizketaren pasartea, Galdutako objektuak websailean.
Besteak beste, Arretxek dio bere espektatibak beteko lituzkeela «aitortzeak Mikel Zabalza eurek hil zutela, eskutik joan zitzaielako. Torturatu zutela hil arte». Baina uste zuen zaila zela hori: «Niretzat zaila da estatuak Mikel Zabalzaren kasua aitortzea, desegingo lukeelako trantsizio santua eta zuzenbide estatua. Nire ustez, estatutik ez da aitortuko Mikelena». Atzo bertan, auziko agiriak desklasifikatzea baztertu zuen Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak.
Elkarrizketan, Arretxek gogoeta egiten du atxiloketaz: «Jendeak uste du Poliziak ikertzen duela eta, gero, atxiloketak egiten dituela. Poliziak aurrena ikertu egiten du, eta susmagarriak dituenean, atxilotu egiten ditu. Baina Lege Antiterroristak zera egiten zuen: aurrena atxilotu, eta ikerketa atxiloaldian egiten zen. Hori ez da ulertzen, ez da zinematografikoa».
Zabalzak Arretxeren beraren bizitzan izandako lekuaz ere mintzo da: «Mikel Zabalzaren presentzia etengabea izan da nire bizitzan, itzal bat. Pentsatu dut zorte handiko pertsona bat izan naizela bizitzan, ez nintzelako hil Mikel Zabalza hil zenean. Ni egunero gogoratu naiz Mikel Zabalzarekin, baina sekula ez dut harekin amestu».
«Memoria duintzea»
Zabalzaren auziaz mintzatu da Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariorde eta PSE-EEko idazkari nagusia ere. Nabarmendu du Zabalzaren sendia «bere memoria duintzeko» eskatzen ari dela, «gertatu zena argitzeko. Biktimek eta familiek egia eskatzen dute». |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195130/eutanasiaren-legea-onartu-du-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | Eutanasiaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak | Senatuan eginiko zuzenketak onartu ditu Kongresuak, besteak beste EAJ, EH Bildu, PSOE eta Unidas Podemosen babesarekin. | Eutanasiaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak. Senatuan eginiko zuzenketak onartu ditu Kongresuak, besteak beste EAJ, EH Bildu, PSOE eta Unidas Podemosen babesarekin. | Espainiako Kongresuak onartu egin ditu Senatuak Eutanasiaren Legeari eginiko zuzenketak, eta, beraz, behin betiko onarpena eman dio testuari. Hiru hilabete barru argitaratuko da Espainiako Aldizkari Ofizialean, eta, behin indarrean jarrita, osasun sistemaren barruan erabili ahal izango den zerbitzu bat izango da eutanasia. Testuaren arabera, eutanasia eskatu ahal izango dute «gaixotasun larri eta sendaezina» edo «pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat» dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta «sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat» eragiten badie. Helburua da eutanasia eskatu eta gauzatu arteko prozesua 40 bat egunen buruan bideratzea, eragozpenik ez bada.
Abenduaren 18an eman zioten lehen onespena Kongresuan, eta Senatuaren galga ere gehiengo nabarmenarekin gainditu zuen legegaiak. Kongresuko bigarren bozketan, aldeko 202 boto izan ditu egitasmoak, 141 kontra eta bi abstentzio. PP, Vox, Foro Asturias eta UPN izan dira aurka azaldu diren talde bakarrak. Bozketa amaitzean, eta alde bozkatu duen gehiengoa txaloka zegoela, Voxekoek euren gailuetako pantailak erakutsi dituzte, mezu batekin: «Indargabetuko dugu». PPkoak, berriz, eserita eta txalorik egin gabe geratu dira.
Eskubidearen aldekoen eta aurkakoen arteko eztabaida eragin du onarpenak. Maria Luisa Carcedo PSOEko diputatua izan da legearen sustatzailea, eta hark eutanasiaren despenalizazioaren alde egin zuen Maribel Tellaetxeren semearen hitzak eraman ditu parlamentura: «Antza, gaixotasun degeneratibo bat edukitzea delitu bat da». Carcedoren hitzetan, gaur kongresuaren gehiengoak «lekukoa» hartu die eutanasia zigorgabetzeko eskatu izan duten sendiei: «Askatasuna da, letra larriz, lege honek dimentsio berri bat ematen diolako pazientearen autonomiari».
Legea babestu dutenen artean daude EAJ eta EH Bildu. Joseba Agirretxeak (EAJ) besarkada bat bidali die eutanasia legea «oso berandu» iritsi zaienei: «Gaur amaitzen dugu prozesu luze eta konplexu bat». Nabarmendu du «eskubide bat» lortu dela, eta ez «obligazio bat. Emaitza legezko eta seguru bat eman zaio egoera estu bati». Agirretxeak azaldu du ordezkari politikoek «legegintzatik enpatizatu» behar dutela: «Gure kode etiko eta moralek izan behar dute gu gidatzeko, baina kontuan hartuta beste batzuek beste kode etiko eta moral batzuk dituztela. Ez dago sufrimendurik gehitu beharrik. Espero dut inork beharrik ez izatea legeak emango duen aukera hau baliatzeko. Baina behar badu, egon dadila bermatuta ate hori». Gainera, zaintza aringarriekiko dikotomia faltsutzat jo du: «Hemen uste al du inork zaintza aringarriak ez direla beharrezkoa? Baina zuek (ezezko botoa eman dutenek) uste duzue aringarriak egoera guztietara iristen direla? Horretarako dago lege hau. Ez dago ezer okerragorik, bizi ezin denean, ezin hiltzea baino».
Iñaki Ruiz de Pinedok (EH Bildu), berriz, gogorarazi du hogei urte direla Eutanasiaren Legea aurrera ateratzeko saioak egiten, eta eutanasia eskatu zuten familiak oroitu ditu: «Sufrimendu hori pribatuan eraman dute, baina publiko egin duten testigantzei esker izan da posible kontzientziazioa, gaurko egunera ekarri gaituena». Ruiz de Pinedok argudiatu duenez, «ondo bizitzea da kontua, ondo bizitzea gure bizitzen azken momentuak. Hori da duintasuna». Orain, erronka da legea garatzea: «Hemen ez da ezer bukatzen, hasten baizik».
Rosa Maria Medelek (Unidas Podemos) eskuinaren aurka egin du: «Hain zarete intoleranteak, besteei inposatu nahi diezuela nola hil behar duten. Zuen iritzia jarri nahi duzue guztion eskubidearen gainetik». Eskubideari «ongietorria» eman dio, eta nabarmendu du helburua dela autonomia pertsonala sustatzea: «Horregatik ukatzen du eskuinak: pixka bat libreago egiten gaituelako».
Eskuina, gogor
Legearen aurka hitz egin du, ordea, Carlos Garcia Adanerok (Navarra Suma); zaintza aringarrien beharrean jarri du arreta: «Baliabideak jarri behar dira, baina askoz errazagoa da bestea; pertsona abandonatzea». «Askoz errazagoa da pertsona paretik kentzea; alegia, hiltzea», erantsi duenez: «Arazoa borondatea bada eta bakoitzak eskubidea badauka bere bizitzaz erabakitzeko, ez dakit zergatik mugatzen duten. Esan dezatela 18 urtetik aurrera bakoitzak egin dezala nahi duena bere bizitzarekin, baina ez diezaiola deitu sendagileari, bere kabuz egin dezala».
Gogorrago mintzatu da Lourdes Mendez (Vox); «baztertzearen kultura ezartzeko plana» gauzatu izana egotzi die legea onartu dutenei: «Heriotza lehenetsi duzue zaintzaren aurretik». Mendezen ustez, «agur esan zaio bizitzaren, giza eskubideen aldeko hogei mendeko kulturari. Zibilizazio baten porrota da». Erantsi du araua «ilegitimoa» dela, «etikaren eta konstituzioaren aurkako eraso bat».
Antzera jardun du Jose Ignacio Echanizek (PP) ere; legea «egin behar ez denaren paradigmatzat» jo du: «Azkar batean, pandemia betean, 65.000 erretiratu hilda eta eskakizun sozial objektiborik gabe». Echanizek esan du legeak «baztertu eta estigmatizatu» egingo duela, eta gaineratu Portugalgo Auzitegi Konstituzionalak atzera bota duela «lege ez hain erasokor bat». «Turismo eutanasikoa» sustatzea ere egotzi die aldekoei. Zaintza aringarriez hitz egin du Echanizek ere, eta «ondorio larriez» ohartarazi du: «Konfiantzarik eza sustatuko duzue; gurasoen eta seme-alaben artean, pazienteen eta sendagileen artean». |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195131/urkullu-neurri-murriztaileak-nahikoa-dira-zorroztasunez-betetzen-badira.htm | Gizartea | Urkullu: «Neurri murriztaileak nahikoa dira zorroztasunez betetzen badira» | Neurriak gehiago zorroztearen aurka azaldu da Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, betiere zorrotz betetzen badira. | Urkullu: «Neurri murriztaileak nahikoa dira zorroztasunez betetzen badira». Neurriak gehiago zorroztearen aurka azaldu da Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, betiere zorrotz betetzen badira. | Pandemiaren bilakaera positiboa helburu, orain arte ezarritako neurri murriztaileak «nahikoa» direla adierazi du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak. Neurriak zorroztearen aurka agertu da Urkullu, betiere orain indarrean daudenak «zorroztasunez» betetzen badira. Atzo egindako adierazpenen atzetik heldu dira gaurkoak ere: kezka azaldu zuen lehendakariak, kutsatzeen bilakaeran geldialdia somatu dutelako, eta orduan ere «zorrotz eta erantzukizunez» jokatzeko deia egin zuen.
«Martxoaren 5ean hartu genituen neurriak nahikoa dira, denok zorroztasunez jokatzen badugu. Bizitzak salbatzea eta norbere osasuna zaintzea da helburua», adierazi du Urkulluk Eusko Legebiltzarreko sarreran. Gehitu du etengabe ari direla aztertzen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera epidemiologikoa: hain zuzen ere, gaur bilduko da Labi aholku batzordeko batzorde teknikoa.
Urkulluren adierazpenok atzo Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak egindakoen aurkako bidea izan dute. Izan ere, Fernandezek «kezka» azaldu zuen egoeragatik, eta gehitu zuen ez dutela baztertzen neurriak gogortzea egoerak okerrera egingo balu. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195132/ruth-gontildei-nafarroako-senataria-talde-mistora-pasatu-da-espainiako-senatuan.htm | Politika | Ruth Goñi Nafarroako senataria talde mistora pasatu da Espainiako Senatuan | Ciudadanos taldetik atera da, baina ez du senatari akta utzi. Javier Esparzak eta Carlos Perez Nievasek senatari izateari uzteko eskatu diote. | Ruth Goñi Nafarroako senataria talde mistora pasatu da Espainiako Senatuan. Ciudadanos taldetik atera da, baina ez du senatari akta utzi. Javier Esparzak eta Carlos Perez Nievasek senatari izateari uzteko eskatu diote. | Ciudadanos alderdia krisian dela, Ruth Goñik alderdia utzi du, eta Espainiako Senatuan talde mistora pasatu da. Senatari izateari ez dio utziko, ordea. Hala iragarri du Twitterren: «Eskerrik asko Ciudadanosi urteotan aukera emateagatik proiektu politiko interesgarri bat defenditzeko. Ciudadanosek ideologia aldatu du. Alderdia utziko dut. Orain arte bezala Senatuan jarraituko dut, bozkatu ninduten nafarren ideiak berdin-berdin defenditzen».
Senatuan, zerrenda irekiak dira, eta herritarrek aukera dute nahi dituzten hautagaiak aukeratzeko, talde desberdinekoak izan arren. Dena den, Ruth Goñi Navarra Sumaren hautagaitzaren barruan aurkeztu zen. Koalizioaren hitzarmenaren barruan, behin aukeratuak izanda, aukeratutako senatari eta diputatuak alderdi bakoitzaren eserlekuetara joan ziren: UPNkoak talde mistora Kongresuan, eta Ciudadanosekoak eta PPkoak euren taldekoekin.
Ruth Goñiren hautuaren ostean, Javier Esparzak galdegin dio senatari akta utz dezan. «Norbait Navarra Suma taldearen barruan aukeratua bada, bere alderdi Ciudadanosen bitartez, logikaz akta utzi beharko luke». Esparzak gaineratu du begi txarrez ikusten duela «eserleku truke hori».
Carlos Perez Nievas Ciudadanoseko Nafarroako koordinatzaile eta Navarra Sumako parlamentaria ez du ezustean harrapatu albisteak. Haren iritziz, Goñiren irteera Fran Herviasek zuzendutako operazioaren testuinguruan dator, eta barrutik alderdia «garbitzeko» balioko du. «Ez da inongo galera», azpimarratu du.
Dena den, Perez Nievasek ohartarazi du behin eta berriz eskatu diola Goñiri senatari akta utz dezan. «Berak esaten du herritarrek aukeratu dutela, baina ergeltzat edo adingabetzat hartzen gaitu uste badu Ruth Goñi deitzen zelako aukeratu zutela herritarrek. Aukeratu dute Ciudadanosen zegoelako eta alderdiak Navarra Sumaren zerrendan sartu zuelako». Bere irudiko, Ciudadanosen politikarekin ados ez badago, akta utzi beharko luke. «Bere izen ona zikintzen ari da, eta geratzen zitzaion duintasun apurra bidean utzi du». Perez Nievasen arabera, jarrera desleiala izan du Goñik, eta argi zekiten talde mistora pasako zirenen artean egongo zela.
Goñiren azalpena
Albistearen protagonistak, gerora, bere erabakiaren inguruko azalpenak eman dizkie komunikabideei, Madrilen. Akta zergatik ez duen utzi galdetuta, Goñik argudiatu du ez dela politikatik bizi, bere ondarearen informazioa publikoa dela. «Akta utzi edo ez sakon aztertu dut, baina ez nuke nahi nire eserlekua erabiltzea Sanchez indartua atera dadin. Ez ginen hauteskundeetan aurkeztu ideia horrekin, Irailetik alderdia uztea buruan zuela aipatu du. «Ciudadanosen balio liberalak lurperatuak izan dira. Alderdiak itunak egin ditu Sanchezekin, eta ez nago ados horrekin, Sanchezek Bildurekin egin baitu ituna Nafarroako Gobernuan zein aurrekontuetan». |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195133/otsailera-arte-66-txikitu-da-diputazioen-zerga-bilketa.htm | Ekonomia | Otsailera arte, %6,6 txikitu da diputazioen zerga bilketa | Aurreikuspenak beteko badira, aurten %2,1 gehiago jaso beharko dute ogasunek. | Otsailera arte, %6,6 txikitu da diputazioen zerga bilketa. Aurreikuspenak beteko badira, aurten %2,1 gehiago jaso beharko dute ogasunek. | Urtea gaizki hasi dute ogasunek, iaz baino diru gutxiago biltzen ari baitira. Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak 2.564 milioi euro jaso dituzte urteko lehen bi hilabeteetan, iazko urtarrilean eta otsailean baino 182 milioi gutxiago (-%6,6).
Hiru ogasunek bildu dute diru gutxiago, baina jaitsiera nabarmenagoa izan da Araban (-%14), Bizkaian (-%6,8) eta Gipuzkoan (-%2,8) baino.
Edonola ere, kontuan hartu behar da 2020 hasieran hazten ari zela ekonomia, eta jarduera murriztu zuten neurriak ez zirela martxora arte indarrean jarri. Gainera, aldundiek ohartarazi dute urtearen hasierako hilabeteak oso gorabeheratsuak izan ohi direla, eta uda arte itxaron behar dela urtearen bilakaeraren argazki egokiagoa egiteko, orduan ixten baitira kanpainarik garrantzitsuenak.
Iaz bezala, errenta zergak eusten dio ongien, %1,4 baizik ez baita txikitu haren bilketa. Sozietate zergak amiltzen jarraitzen du (-%15,4), eta behetik jarraitzen dute kontsumoaren gaineko zergek: -%12,1 BEZak, eta -%9,6 fabrikazio zerga bereziek.
Iragarpen zailak
Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak berak onartu zuen atzo zaila zela jakitea zer gertatuko den aurten zerga bilketarekin, txertatze kanpainaren arrakastaren menpe dagoelako ekonomiaren suspertzea.
Iazko urriko Finantzen Euskal Kontseiluan egin zuten azken kalkulua, baina pandemiak kalkulu guztiak zaildu dituela argi geratu zen handik gutxira. Izan ere, bilera horretan iragarri zuten 2020an ogasunek 13.412 milioi jasoko zituztela, baina kalkulu okerra izan zen: azkenean, 13.950 milioi jaso zituzten, errenta zergak uste baino hobeto eutsi ziolako.
Desbideraketa handi horrek zaildu egiten du 2021erako jarritako helburuaren fidagarritasunean sinistea. Izan ere, 2021ean bilketa %6,25 handituko zela kalkulatu zuten urrian, 14.250 milioi euroraino. Kontua da ezen azkenean, 2020an jasotakoarekin alderatuta, 300 milioi euro gehiago baizik ez direla, %2,1 gehiago. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195134/arnasa-gara-kanpaina-abiatu-dute-arnasguneetako-herritarrak-ahalduntzeko.htm | Gizartea | 'Arnasa gara' kanpaina abiatu dute, arnasguneetako herritarrak ahalduntzeko | Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Uema mankomunitateak sustatu dute kanpaina, herritarren hizkuntza ohituren inguruan gogoeta eginarazteko asmoz. BERRIA egunkariarekin lankidetzan egingo da. | 'Arnasa gara' kanpaina abiatu dute, arnasguneetako herritarrak ahalduntzeko. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Uema mankomunitateak sustatu dute kanpaina, herritarren hizkuntza ohituren inguruan gogoeta eginarazteko asmoz. BERRIA egunkariarekin lankidetzan egingo da. | Euskararentzat arnasgune diren udalerrietako herritarrei aitortza egitea eta, hizkuntza ohituren inguruan hausnarketa sustatuz, euskaraz hitz egiteko ahaldundu daitezen animatzea. Bi helburu horiek izango ditu Arnasa gara kanpainak. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Uema mankomunitateak gaur goizean egin dute haren aurkezpena, Etxarri Aranatzen (Nafarroa), eta duela bi urte egindako kanpainaren asmoetan sakonduko du aurtengoak. Hizkuntza ohituretan hausnarketa bultzatzeko zortzi bideo labur sortu dituzte, eta beste horrenbeste elkarrizketa egin dizkiete pertsona ezagunei, horretan sakontzeko. Datozen bi hilabeteetan ikusi ahal izango dira bideoak sare sozialetan, eta elkarrizketak zuzenean emango dituzte BERRIA egunkariaren eta Arnasa Gara kanpainaren Instagram kanaletan.
Esketx formatuko bideoak izango dira, eta horietako bakoitzean zortzi egoera irudikatuko dituzte. Martxoaren 22tik maiatzaren 16ra arte, aste bakoitzean gai bat izango dute hizpide, eta elkarrizketak egingo dizkiete, besteak beste, Antton Telleriari, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari edo Sambou Diabyri.
Hiru erakunde publikoren arteko lankidetza izango du kanpaina horrek, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak ere arlo hori nabarmendu du, eta gogorarazi Euskararen Agenda Estrategikoan ezarrita dagoela arnasguneak zaindu eta indartu behar direla. “Helburu hori erdiesteko bidea da guretzat programa hau”. Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak ere arnasguneek duten garrantzia azpimarratu du, baina, era berean, hizkuntza ohiturak aztertu eta kontziente izateko beharra herritar denei dagokiela ere esan du. Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak, azkenik, gogotsu ikusi du mankomunitateak urte askoan esan eta aldarrikatu duena —arnasguneak garrantzitsuak direla euskararen normalizazioan— orain hainbat erakunde publikok “onartzen eta zabaltzen dutela”.
Datozen bi hilabeteetan eskainiko diren bideoak Hiru Damatxo komunikazio zerbitzuak ekoiztu ditu, eta, kanpaina amaitzen denean, Uemak erabiliko ditu, mankomunitateko kide diren herrietan indarrean dituen hezkuntza proiektuetako tailerretan. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195135/eusko-legebiltzarrak-ez-du-eskatuko-arabako-parke-eolikoak-geratzeko.htm | Ekonomia | Eusko Legebiltzarrak ez du eskatuko Arabako parke eolikoak geratzeko | EH Bllduk egin du eskaera, eta Elkarrekin-Podemosen eta PPren babesa jaso du, baina atzera bota du EAJren eta PSE-EEren gehiengoak. | Eusko Legebiltzarrak ez du eskatuko Arabako parke eolikoak geratzeko. EH Bllduk egin du eskaera, eta Elkarrekin-Podemosen eta PPren babesa jaso du, baina atzera bota du EAJren eta PSE-EEren gehiengoak. | Ia hamabost urteko etenaldiaren ondoren, energia eolikoari bultzada bat eman nahi dio aurten Eusko Jaurlaritzak. Iberdrolarekin batera sortu du Aixendar konpainia, eta lau proiektu ditu esku artean, laurak Araban: Iturrietako mendietan, Azazetan, Arkamon eta Labrazan. Lau horien artean Iturrietako mendiena da aurreratuena: aurten bertan jarri nahi dituzte haize errotak, Erroetako lurretan.
Proiektu horiek ingurune babestuetan direla argudiatuta, EH Bilduk nahi zuen Eusko Legebiltzarrak haien aurka azaltzea eta gerarazteko eskatzea. Elkarrekin-Podemosekin negoziatutako proposamenak, ordea, ez du aurrera egin gaurko saioan. PPk aldeko botoa eman du, baina EAJk, PSE-EEk eta Voxek, berriz, aurkakoa.
Koalizio soberanistaren proposamenak eskatu du parke eolikoak egiteko tramiteak geraraztea energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala berritu arte. 2002az geroztik dago plan hori indarrean, eta baimena ematen du aipatutako lekuetan haize errotak jartzeko.
Plan hori lehenbailehen berritzeko Eusko Jaurlaritzari egindako eskaera da, hain zuzen ere, gaurko saioan aurrera egin duen bakarra. EAJk eta PSE-EEk aurkeztutako zuzenketa bat izan da, eta haien botoa baizik ez du jaso, nahiz eta oposizioko taldeek ere aldarrikatu duten garaia dela plan hori berritzeko. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195136/udalbiltzak-aholkularitza-eskainiko-die-udalei-burujabetza-eta-eraldaketa-proiektuetarako.htm | Politika | Udalbiltzak aholkularitza eskainiko die udalei, «burujabetza eta eraldaketa» proiektuetarako | Partzuergoko kideak diren udalek doan izanen dute aholkularitza hori, baina Udalbiltzatik kanpo daudenei ere kontsulta arinak eskainiko dizkiete, telefonoz. Hartu Eman proiektuaren barruan kokatzen diren ildoetan eskainiko dute aholkularitza «estrategikoa». | Udalbiltzak aholkularitza eskainiko die udalei, «burujabetza eta eraldaketa» proiektuetarako. Partzuergoko kideak diren udalek doan izanen dute aholkularitza hori, baina Udalbiltzatik kanpo daudenei ere kontsulta arinak eskainiko dizkiete, telefonoz. Hartu Eman proiektuaren barruan kokatzen diren ildoetan eskainiko dute aholkularitza «estrategikoa». | Euskal Herriko udaletxe eta herriko etxeen «burujabetasun integralerako bidean» aholkularitza zerbitzu bat jarri du martxan Udalbiltzak. Aholkularitza «estrategikoa» da Udalbiltzak emanen duena, eta «burujabetza eta eraldaketa» helburu dituzten proiektuetara bideratutakoa. Izan ere, Hartu Eman esperientzien bankuaren proiektuaren barruan kokatuko dute aholkularitza hori, eta hor zehazturiko lan ildoak izanen ditu oinarri.
Hartu Eman esperientzien bankuak Euskal Herriko udaletan —eta, 2021etik aurrera, nazioartekoetan— garatutako esperientzia «eraldatzaileen» bilduma bat egitea du helburu, gainerakoentzat «eredugarri» izan daitezen. Baina haratago joan nahi du orain Udalbiltzak, proiektuaren garapenean «aurrerapauso» bat emateko: «Esperientziak bildu ez ezik, proiektu eraldatzaileak eta burujabetza helburu dutenak aurrera atera nahi dituzten udalei aholkularitza zerbitzua eskainiko die oraingoan».
Aholkularitza zerbitzuaren bitartez, proiektu horien «lehen faseetan» laguntza ematea da asmoa, kontsulta telefonikoen eta azalpen batzarren bitartez, aurre proiektuen lanketa egiteraino, «betiere tokian tokiko potentzialitatearen eta nahien arabera». Horretarako «kanpo inteligentzia harreman sarea» eratzen joan da Udalbiltza hilabeteotan, hainbat erakunde, kooperatiba eta kolektiborekin, horretarako hitzarmen ezberdinak sinatuta.
Udalak aitzindari
Udalbiltzaren arabera, bere partzuergoko kide diren udalak «aitzindari» izaten ari dira «burujabetza proiektuetan eta udalgintzako proiektu eraldatzaileen garapenean». Horregatik hasiko da udal horiekin aholkularitza zerbitzua eskaintzen. Halere, Euskal Herri osoko udal zein hautetsiei ere zabaldu nahi diete zerbitzua erabiltzeko aukera, kontsulta telefoniko zein «gehienez bost ordura bitarteko kontsulta arin moduan». Era berean, «etorkizunean burujabetza integralaren garapen prozesuak» sustatzeko hautetsi eta udal teknikariei zuzendutako formakuntza saioak garatzeko «atea irekita» utzi nahi duela jakinarazi du Udalbiltzak. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195137/480-kasu-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 480 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Asteazkenean egindako proben %4,5ek eman dute positibo. Hegoaldeko ospitaleetako ZIUetan 110 paziente daude erietxeraturik. | 480 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Asteazkenean egindako proben %4,5ek eman dute positibo. Hegoaldeko ospitaleetako ZIUetan 110 paziente daude erietxeraturik. | Azken egunetako datuek bistan utzi dute joera aldaketa: kutsatuen kurba lautu egin da, eta maldan gorako bidea hasi da sumatzen. Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 10.695 proba egin zituzten atzo Hegoaldean, eta 480 COVID-19 kasu detektatu dituzte horietan. Egun bakarrean zenbatutako kasuei dagokienez, bezperakoa baino apalagoa da datua; 502 izan ziren. Halere, ez da gorabeherarik izan positiboen ehunekoan: %4,5. Zehazki, datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian 191 zenbatu dituzte; Gipuzkoan, 133; Araban, 82; eta Nafarroan, berriz, 70.
Gainera, ospitaleei dagokienez, atzo 44 erietxeratu zituzten Hego Euskal Herrian. Horiek aintzat harturik, guztira 369 paziente daude ospitaleratuak. Osakidetzak eta Osasunbideak zehaztu dutenez, horietako 259 gela arruntetan dira, eta, berriz, 110 lagun daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195138/gipuzkoako-ogasunak-225-milioiren-zerga-iruzurra-azaleratu-du.htm | Gipuzkoako Ogasunak 225 milioiren zerga iruzurra azaleratu du | Gipuzkoako Ogasunak 225 milioiren zerga iruzurra azaleratu du. | Pandemiaren urtea «ezohikoa» izan da zerga iruzurraren aurkako borrokan, Jokin Perona Gipuzkoako Ogasun diputatuak onartu duenez. 2019arekin alderatu gero, %37 txikitu dira inspekzioak. Guztira, 75.489 ekinbide ireki ditu Ogasunak, eta horietan 225, milioi euroren iruzurra azaleratu dute, aurreko urtean baino 11,1 milioi gutxiago.
Errenta zergan 106,5 milioi euroren irregulartasunak aukitu dituzte eta beste 57 milioi BEZean. Edonola ere, zergak bilketan duen pisua aintzat hartuz gero, sozietate zergan atzeman dute iruzur gehien: 55,6 milioi euro. | ||
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195139/haur-motxiladunen-eskubideen-alde-mobilizazioak-egingo-dituzte-larunbatean.htm | Politika | 'Haur motxiladunen' eskubideen alde mobilizazioak egingo dituzte larunbatean | Iratirentzako, beste 'haur motxiladunentzako' eta haien gurasoentzako aukerak proposatu ditu Irati Gurasoekin taldeak. Zoriontasunaren Nazioarteko Egunerako mobilizazioak antolatu dituzte hainbat herritan, 12:00etan. | 'Haur motxiladunen' eskubideen alde mobilizazioak egingo dituzte larunbatean. Iratirentzako, beste 'haur motxiladunentzako' eta haien gurasoentzako aukerak proposatu ditu Irati Gurasoekin taldeak. Zoriontasunaren Nazioarteko Egunerako mobilizazioak antolatu dituzte hainbat herritan, 12:00etan. | Haur motxiladunen egoera salatu eta eskubideak defendatzeko mobilizazioak antolatu dituzte Hego Eukal Herriko hainbat udalerritan larunbatean, Zoriontasunaren Nazioarteko Egunean. 12:00etarako deitu dute elkarretaratzeetara, Plazak bete, motxilak hustu lemapean. Hainbat herritan antolatu badira ere, Bilbon izango da mobilizazio nagusia. Euskalduna Jauregian egingo dute agerraldia, eta bertan hainbat ordezkari politiko, sindikal eta sozial bilduko dira. Ondoren, ekitaldi bat egongo da, Porrotx pailazoarekin, ipuin kontalariekin eta haur motxiladunekin.
Gurasoengandik banatu zuten
Bea Etxebarria eta Iñaki Zapirain presoen alaba da Irati. Hiru urte bete zituen umeak martxoaren 8an, eta gurasoengandik banatu zuten espetxe legediak arautzen duen bezala. Etxebarria eta Zapirain Kantabriara hurbilduko zituztela iragarri zuten joan den astean, baina, Irati Gurasoekin taldekoek adierazi dutenez, oraindik ez da hurbilketarako pausorik eman: «Litekeena da asteak edo hilabeteak pasatzea», zehaztu du Julen Orbea Irati Gurasoekin taldeko kideak. Hurbilduko dituzte, baina ez da nahikoa dinamikako kideentzat: «Iratik oraindik bidaia luzeei egin beharko die aurre gurasoak ikusi ahal izateko».
Iratirena ez da kasu bakarra, ordea: «Honelako iragarpenak jasotzeko irrikaz daude familia asko, hainbat haur motxiladunek urte bete daramate gurasoak besarkatu gabe», argitu du Orbeak. Egoera hori «larria» dela deritzo taldeak; horregatik, salaketa egiteaz gain «zama arintzeko bideak» daudela adierazi dute: «Guraso diren presoen Euskal Herriratzea, euskal espetxeetan familia moduluak ezartzea edo zaintzapeko etxeak eskaintzea». Aukera horiek «egingarriak» direla adierazi du taldeak, baina posible egiteko «borondatea» behar dela azpimarratu dute. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195140/rutte-laugarren-agintaldiari-ekiteko-moduan.htm | Mundua | Rutte, laugarren agintaldiari ekiteko moduan | VVD eskuineko alderdi liberalak irabazi ditu hauteskundeak. Koalizioa osatu beharko du gobernatzeko, eta D66 liberala eta kristaudemokratak dira horretarako hautagai nagusiak | Rutte, laugarren agintaldiari ekiteko moduan. VVD eskuineko alderdi liberalak irabazi ditu hauteskundeak. Koalizioa osatu beharko du gobernatzeko, eta D66 liberala eta kristaudemokratak dira horretarako hautagai nagusiak | «Beste hamar urterako energia daukat», adierazi zuen, atzo gauean, Mark Ruttek. Eta herritarrek, hain zuzen, azken 11 urteotan Herbehereetako lehen ministro izandakoarengan konfiantza dutela erakutsi zuten atzo, parlamenturako hauteskundeetan. Botoen %90 pasa kontatuta, Rutteren VVD Askatasunaren eta Demokraziaren Herri Alderdiak irabazi ditu, jokoan zeuden 150 eserlekuetatik 35 lortuta —inkestek, oro har, 40 ematen zizkioten—. Eskuineko liberalek badituzte pozik egoteko motiboak, duela lau urteko bozetan baino bi jarleku gehiago izango baitituzte ordezkarien ganberan. Nolanahi ere, koalizio gobernu bat osatzeko bazkideak bilatu beharko ditu Ruttek, eta azadu du D66 liberalekin eta CDA kristaudemokratekin hitz egin nahi duela aukera horri buruz. Laugarren agintaldiari ekiteko moduan da.
Gehien bozkatu dituzten alderdietan bigarrena D66 izan da. Emaitzen berri izan zuenean, mahai baten gainera igo zen Sigrid Kaag hautagaia, pozarren. «Zeinen gau zoragarria», idatzi zuen Twitterren. 24 eserleku lortu ditu, aurreko bozetan baino bost gehiago. CDA demokristauek apur bat behera egin dute: hamabost parlamentari izango ditu, azken legegintzaldian baino lau gutxiago. Nolanahi ere, gobernuan jarraitzeko moduan da. VVDk, D66k eta CDAk 74 eserleku lortu dituzte guztira; hau da, ganberan gehiengoa edukitzeko baino bat gutxiago. Beraz, beste alderdi baten babesa beharko lukete eroso gobernatu ahal izateko.
Azkeneko gobernua, 2017 eta aurten artean agindu duena, hiru indar horiek eta Batasun Kristaua alderdiak osatu zuten. Oraingoan ere bost eserleku lortu ditu; beraz, berriro koalizioko laugarren indarra izateko moduan da. Aintzat hartu behar da gobernu horrek dimisioa eman zuela joan den urtarril erdialdean, seme-alabengatik jasotzen diren diru laguntzetan egindako iruzurrarengatik.
Wildersek, behera
Gert Wildersen Askatasunaren Alderdia izan zen gehien bozkatutako alderdietan bigarrena 2017an, baina oraingoan behera egin du immigrazioaren kontrako alderdi islamofoboak: 20 eserleku lortu zituen orain dela lau urte, eta 17 oraingoan. «Gehiago espero nituen», aitortu zuen Wildersek, eta agindu zuen oposizio sendoa egingo duela. Horren harira, emaitzek erakusten dute, Kaagen arabera, herbeheretarrak ez direla «estremistak, moderatuak baizik». LIberala izan da, hain justu, kanpainako debateetan Wildersen mezuari sutsuenen erantzun dion hautagaia.
COVID-19ak eragindako izurriak guztiz baldintzatu ditu bai kanpaina, bai hauteskundeak, baina parte hartzea, %82koa, azken 30 urteotako handiena izan da, aurreko marka, 2017koa, gaindituz.
Azken asteak mugituak izan dira Herbehereetan, gobernuak ezarritako etxeratze agindua dela eta —21:00etatik 04:30etara—; besteak beste, kalean istiluak izan baitira Poliziaren eta herritarren artean. Nolanahi ere, hauteskundeen alderdi irabazleak, hamarkada bat pasa gobernuan daramanak, aurrekoetan baino emaitza hobeak lortu ditu. «Badakit gauza asko gaizki joan direla azken urteotan. Ahalik eta azkarren hasi behar dugu lanean», esan zuen, atzo, Ruttek. Koalizio gobernu bat osatzea du lehen helburu. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195141/zalerik-gabe-jokatuko-da-athletic-reala-finala.htm | Kirola | Zalerik gabe jokatuko da Athletic-Reala finala | Espainiaiko Federazioak atzera egin du Cartujan 10.000 zale sartzeko asmoan. ETB1ek emango du finala. | Zalerik gabe jokatuko da Athletic-Reala finala. Espainiaiko Federazioak atzera egin du Cartujan 10.000 zale sartzeko asmoan. ETB1ek emango du finala. | Espainiako Futbol Federazioak uko egin dio Realaren eta Athleticen arteko apirilaren 3ko Kopako finalean publikoa egoteari, eta hala berretsiko die arratsaldeko bileran bi klubei. Federazioak ohar bat kaleratu du, eta bertan dio edozein proposamen egiteko orduan beti hartu dituela kontuan indarrean dauden osasun neurriak eta osasun agintarien gomendioak.
Halaber, azken asteetan egin dituen urratsen berri eman du. Azaldu du hainbat bilera egin dituztela Andaluziako Osasun Sailarekin, Kopako finalean publikoa sar zitekeen aztertzeko. Han dauden datu epidemiologikoak izan dituzte mahai gainean, eta itxiera perimetrala tarteko soilik Andaluziako zaleak sartu ahal izango zirela Cartujan. Egoera aztertuta, zaleak sartzeak "neurrizko arriskua" ekarriko zuela ondorioztatu zuten.
Horren guztiaren berri eman zaie klubei, eta bai Athleticek, bai Realak adierazi dute federazioaren edozein erabaki errespetatzen dutela. Azkenean, Andaluziako Osasun Sailak eta federazioak erabaki dute finala publikorik gabe jokatzea.
Hala, bertan behera geratu da federazioak atzo zuen asmoa, Cartujan 10.000 zale sartu nahi baitzituen. Baina Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak argi adierazi zuen atzo: "Ez da egokia, ezta gomendagarria ere". Antzera mintzatu zen Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea: "Ez da garai ona zaleak estadioetara joan daitezen bultzatzeko". Iñigo Urkullu lehendakariak gaur goizean hitz egin du gaiaz. "Kopako partida baino garrantzitsuagoa da birusaren aurkako lehia. Kopako finala etxean jokatu behar dugu".
Athleticeko eta Realeko zale gehienek ere ez zuten ontzat jotzen zaleak estadioan sartzeko neurria, nahiz eta Andaluziako bi taldeen zaleen artean ilusioa sortu zuen hasieran aukera horrek. EITBk iragarri du finala zuzenean emango duela ETB1en. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195142/euskal-kostaldeko-geoparkea-oinez-zumaiatik-debara.htm | albisteak | Euskal kostaldeko geoparkea oinez Zumaiatik Debara | Interpretatutako ibilbide zoragarria Zumaiatik Debara bitarte, Biotopo Babestuan barrena; Euskal Kostaldeko paraje ikusgarrienetako bat da Unescoren Munduko Geoparke hau. Udan, itsasontziz itzultzeko aukera ere badago. | Euskal kostaldeko geoparkea oinez Zumaiatik Debara. Interpretatutako ibilbide zoragarria Zumaiatik Debara bitarte, Biotopo Babestuan barrena; Euskal Kostaldeko paraje ikusgarrienetako bat da Unescoren Munduko Geoparke hau. Udan, itsasontziz itzultzeko aukera ere badago. | Goizean
Zumaiatik oinez joango gara Debaraino (15 km inguru, GR-121 ibilbidearen seinale zuri-gorriei jarraikiz) eta bidean dauden panelak irakurriko ditugu (deskargatu planoa hemen). Ibilbide honetan, gozatzeaz gain ikasteko aukera ere izango dugu; beraz, bidea lasai egitea gomendatzen dizuegu, egin beharreko geldialdi guztiak eginez (gutxi gorabehera 4 ordu). Debara iritsiko gara.
Arratsaldean
Zumaiara itzultzea: Debatik berriro ere oinez itzuli nahi ez badugu, udan bi aukera daude: trenez (Bilbotik Donostiara doan trena Deban gelditzen da orduro, eta 15 minutuan Zumaiara iristen da www.euskotren.eus), edo Geoparkeak programatzen dituen bisitaldi gidatuetako bat egin daiteke itsasontziz, “Zumaia-Deba /Deba-Zumaia itsasontziz” (bi noranzkoetan ibiltzen da). Egun egokia hautatu ahal izateko, egin kontsulta www.geoparkea.eus webgunean (bisitaldi gidatuen egutegia). Neguan, trenez edo autobusez itzultzeko aukera dago, ez besterik.
Plan hau kontrako noranzkoan ere egin daiteke: Debara garraiobide publikoa erabilita edo itsasontziko bisitaldi gidatua eginez joan daiteke, eta oinez itzuli.
Kontratatu daitezken zerbitzu enpresak:
Bisitaldi gidatua Euskal kostaldeko Geoparkearen eskutik
Beste bisitaldi gidatu batzuk:
- Begi-Bistan zerbitzu turistikoak: Itzurun zuhaizbidea 1 / 657.79.46.77
- Basque Nomads: Ángel P. Olivares Espinosa (aholkularia eta gidaria natura interpretatzeko bisitaldietan) / 642.18.36.32
- Ural Experience: Paddle&Kayak tours "Flysch&River" (Santixo hondartza) / 722.35.46.00
- Txonpe Nautika: San Jose kalea, 3 / 600.43.00.18
Itzurungo hondartza. BASQUETOUR
Non lo egin
Non jan
Hartu beharreko zenbait gomendio:
- Erreserbatu bisitaldi gidatua aldez aurretik (horrela joateko edo itzultzeko asmoa izanez gero)
- Biderako ura eta jatekoa eramatea gomendatzen da, eta trekkingeko oinetako eta arropa erosoak jantzi behar dira.
- Landa-inguruneetan nahiz hondartzetan oinez egiten diren ibilbideetan, itsasontziko zeharbideetan eta naturako jardueretan, mesedez, har itzazue aintzat ingurumena errespetatzeko gomendio guztiak eta, ahal izanez gero, egin itzazue, bide batez, beste norbaitek eragindako kalteen ondorioak minimizatuko dituzten ekintzak (esate baterako, zabor eta hondakinak ez botatzeaz gain, beste norbaitek utzitakoak ere jasotzea).
Errespetatu ingurumena!
Informazio gehiago nahi izanez gero:
- Euskal Kostaldeko UNESCOren Munduko Geoparkearen turismo-gida
- Zumaiako turismo bulegoa |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195143/corrugados-lehengo-lekuan-ireki-daitekeela-ziurtatu-du-tapiak.htm | Ekonomia | Corrugados lehengo lekuan ireki daitekeela ziurtatu du Tapiak | Azpeitiko Udalak dio hirigintza planak ez duela aukera hori ematen, baina arazoa «politikoa» dela esan du Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. | Corrugados lehengo lekuan ireki daitekeela ziurtatu du Tapiak. Azpeitiko Udalak dio hirigintza planak ez duela aukera hori ematen, baina arazoa «politikoa» dela esan du Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. | Corrugadosen itzulera posiblearen harira, gogortzen ari da tirabira Azpeitiko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean. Nagore Alkorta alkateak (EH Bildu) argudiatu du ez dela posible fabrikak itxi baino lehen zuen lekuan berriro jarduera hastea, udalaren plan orokor berrituak ez duelako aukerarik ematen. Gainera, plan horrek EH Bilduren botoekin ez ezik EAJko zinegotzienekin ere aurrera egin zuela oroitarazi du alkateak. Fabrika 2013ra arte zegoen lekuan egon beharrean, jarduera Trukutxo izeneko leku batean egitea proposatu du Alkortak.
Gaur, Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak erantzun dio planak ez duela debekatzen Corrugados aurreko lekuan irekitzea. «Plan orokorrak baimentzen du; ez da hirigintza arazorik, baina arazo politiko bat dago», ziurtatu du Tapiak, gaur eguerdian Gasteizen egindako adierazpen publiko batean. Haserre azaldu da sailburua, uste baitu Azpeitiko Udalaren jarrerak «700 lanpostu arriskuan» jartzen dituela.
Korapiloa askatze aldera, herri galdeketa bat egiteko aukera aipatu zuen herritar batek asteazkenean alkateak deitutako batzar irekian.Josu Labaka Hirigintza zinegotziak erantzun zion ez direla aukera hori aztertzen ari: «Herriari zerbaitegatik galdetzeko, zerbait izan beharko genuke esku artean, eta ez gaude fase horretan». Dena dela, beharra sortuko balitz arazorik ez luketela izango adierazi zuen zinegotziak.
«Zilegi da [galdeketa], onartzen dugu, baina hirigintza aldetik ez dago aitzakiarik jarduera hori egin ahal izateko». Edonola ere, erabakia bizkor hartu behar dela ziurtatu du Tapiak, badelako hilabete bat Corrugadosen oraingo jabeak, Cristian Lay taldeak, proposamena egin zuela. «Jarduera hori egin nahi duen pertsona erantzun baten zain dago, eta ezin diogu gehiago itxaronarazi, halako aukerak pasatzen direnean hartu behar direlako». |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195144/islandiak-alerta-maila-gorena-ezarri-du-erupzio-arriskuagatik.htm | Mundua | Islandiak alerta maila gorena ezarri du, erupzio arriskuagatik | Azken bi asteetan 34.000 lurrikaratik gora atzeman dituzte uhartean, eta haietako batzuk laugarren graduraino heldu dira Richter eskalan. | Islandiak alerta maila gorena ezarri du, erupzio arriskuagatik. Azken bi asteetan 34.000 lurrikaratik gora atzeman dituzte uhartean, eta haietako batzuk laugarren graduraino heldu dira Richter eskalan. | Hamabost egunean 34.000 lurrikara baino gehiago erregistratu dituzte Islandian, eta, beste bost egun atzera eginez gero, kopurua 40.000ra igotzen da. «Aurrez inoiz ez zuen horrenbeste jendek hainbeste mugimendu sismikoren berri eman», adierazi du Thorbjorg Agustsdottir seismologoak. Lurrikaretako batzuk laugarren graduraino heldu dira Richter eskalan, eta gehienak Reykjavik hiriburuaren eta Keflavic aireportuaren inguruetan atzeman dituzte.
Bolkanologoek ohartarazi dute magma lurrazalera gerturatu ahala handituz doala erupzio bat izateko arriskua, eta lurrikara kopuru hain handia atzeman izanak pentsarazten duela mugimendu sismikoek luze joko dutela. Horiek hala, Islandiako Gobernuak larrialdi maila gorena ezarri du herrialdean.
Raykjanes penintsulan daude hiriburua eta aireportua, eta han magma lurrazaletik kilometro bat edo biko sakoneran dago, eta, beraz, edozein unetan gerta daiteke erupzioa. Aktibitate bolkanikoa ezaguna dute uhartean; izan ere, lurralde hura da sumendiak ikertzeko gune ezagunenetariko bat, Hawaii, Japonia eta Indonesiarekin batera.
Azken erupzio handia duela hamar urte pasa izan zen, Eyjafjallajökull sumendiak milaka tona errauts atmosferara jaurti, eta agintariak Europako aire eremu ia osoa ixtera behartu zituenean. Adituek aurreratu dute ez dutela espero oraingo honetan erupzioak hainbeste errauts sortuko duenik, baina lurrikarak hiriburutik hain gertu atzeman izanak kezka zabaldu du agintarien artean. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195145/lau-euskal-preso-hurbilduko-dituzte-eta-bat-euskal-herriratu.htm | Politika | Lau euskal preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu | Iñaki Garces Beitia da Euskal Herriratuko dutena: Basaurira ekarriko dute. Jon Olarra eta Ainhoa Mujika EPPK-ko zuzendaritzako kideak Logroñora hurbilduko dituzte, Arkaitz Goikoetxea Basabe ere bai, eta Mikel Izpura Garcia Zuerara eramango dute. Gorka Palacios Aldai, berriz, Estremerara lekualdatuko dute. | Lau euskal preso hurbilduko dituzte, eta bat Euskal Herriratu. Iñaki Garces Beitia da Euskal Herriratuko dutena: Basaurira ekarriko dute. Jon Olarra eta Ainhoa Mujika EPPK-ko zuzendaritzako kideak Logroñora hurbilduko dituzte, Arkaitz Goikoetxea Basabe ere bai, eta Mikel Izpura Garcia Zuerara eramango dute. Gorka Palacios Aldai, berriz, Estremerara lekualdatuko dute. | Ortziraleroko iragarpena ortzegunera aitzinatu dute gaur Espainiako Espetxe Erakundeek, Espainiako Estatuan bihar besta eguna izanik: lau euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute, eta bat Euskal Herriratuko dutela. Bertze bat, berriz, Madril aldera mugituko dute. Iñaki Garces Beitia da Euskal Herriratuko dutena: Zuerako espetxean (245 kilometro) dago gaur egun, eta Basaurira ekarriko dute (Bizkaia). 1998tik dago espetxean Garces, eta 26 urteko espetxe zigorra du. 2017ko irailean bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Euskal Herri ingurura ekarriko dituztenak Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mujika Goñi, Arkaitz Goikoetxea Basabe eta Mikel Izpura Garcia dira. Olarra eta Mujika EPPK-ko zuzendaritzako kideak dira, eta 2002an atxilotu zituzten Frantziako Estatuan: ordutik daude preso. Logroñora mugituko dituzte (170 kilometro), eta haiekin batera eramanen dute Arkaitz Goikoetxea Basabe ere. Olarra eta Mujika Granadan daude gaur egun (Andaluzia, Espainia, 855 kilometro) eta Goikoetxea Basabe Villenan dago (Herrialde Katalanak, 700 kilometro).
Mikel Izpura Garcia, berriz, Zuerara mugituko dute, Murtzia IItik (Espainia, 820 kilometro). Euskal Herri ingurura hurbilduko ez badute ere, Gorka Palacios Aldai euskal presoa ere mugituko dutela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Murtzia IItik lekualdatuko dute hura ere, Estremerara (Madril, 520 kilometro).
Olarrak eta Mujikak 30 urteko zigorrak dituzte: 2007an Espainiaratu zuten Mujika, eta 2010ean Olarra. Izpura Garcia 2000ko urtarriletik dago preso, eta 30 urteko zigorra du. 2019ko apirilean bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Arkaitz Goikoetxea Basabe 2008ko uztailetik dago kartzelan, eta 40 urteko zigorra du.
Zazpi hurbilketa gauzatuak
Etxerat-ek gaur jakinarazi duenez, berriz, asteon iragarpena egina zuten zazpi euskal presoren hurbilketak gauzatu dituzte Espainiako Espetxe Erakundeek: zehazki, Juankar Iglesias, Iker Lima, Iñigo Guridi, Javi Gallaga, Igor Portu, Xabier Makazaga eta Gorka Martinez Ahedo mugitu dituzte helmugako kartzeletara. 117 euskal preso hurbildu edo Euskal Herriratu dituzte guztira Espainiako Estatuan 2018ko irailetik, eta, horiekin, dagoeneko euskal presoen erdiak baino gehiago daude Euskal Herritik 300 kilometrora baino gutiagora. Bertzeak urrutiago daude.
Gaur egin dituzten iragarpenekin, bertzalde, oraindik 50 euskal preso dira hurbilketa edo Euskal Herriratzea iragarria bai baina oraindik mugitu ez dituztenak. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195146/nazioartean-saritu-dute-unai-beroizek-konfinamenduan-ateratako-argazki-bat.htm | Bizigiro | Nazioartean saritu dute Unai Beroizek konfinamenduan ateratako argazki bat | Beroizek zilarrezko saria jaso du Budapest International Foto Awards sariketan, iazko konfinamenduan aitonari egindako argazkiagatik. | Nazioartean saritu dute Unai Beroizek konfinamenduan ateratako argazki bat. Beroizek zilarrezko saria jaso du Budapest International Foto Awards sariketan, iazko konfinamenduan aitonari egindako argazkiagatik. | Iazko apiril hasieran, etxeko konfinamendu gogorrenean, bolo-bolo zabaldu zen Unai Beroiz argazkilari iruindarraren argazki bat. Kristal bat ageri zen argazkiaren erdian. Kristalaren alde batean, bizimina darion gizon edadetu baten aurpegia; bertze aldean, maskara aurpegian, eskularru beltz bat eta argazki kamera eskuan duen gizonezko bat. Erdian, bien eskuak. Beroizen aitona Miguel eta Beroiz bera ziren argazkiko protagonistak. Orain, hain ezagun egin zen argazkiak zilarrezko saria lortu du Budapest International Foto Awards sariketako.
Hainbat kategoria daude sariketa horren barruan, eta Aktualitatea sailean eskuratu du Beroizek saria. Diario de Noticias egunkariko kolaboratzailea da Beroiz, baina argazki horrekin nazioarteko muga denak gainditu zituen. Telebista, egunkari zein bertzelako hedabideetan bolo-bolo zabaldu zen argazkia, eta Erresuma Batuko The Guardian egunkariak ere publikatu zuten.
Apirilaren 1ean atera zuen Beroizek Aitona. Tan lejos, tan cerca (Aitona. Hain gertu, hain urrun) izeneko argazkia. BERRIAri kontatu zionez, Uharten (Nafarroa) zebilen lanean, aitona bizi den herrian, eta aitonari ezkaratzera joateko eskatu zion zer moduz zegoen galdetu eta bera ikusteko. Hasierann, Extremadurako (Espainia) sendiari bidaltzeko egin zuen argazkia, baina iluntzean, etxera iritsi eta beste begiratu bat ematean, otu zitzaion sare sozialetara igotzea. Hala, argazkia publiko egitearekin bat, bolo-bolo zabaldu zen. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195147/europako-kutsatzeen-goraldiaz-ohartarazi-du-omek.htm | Gizartea | Europako kutsatzeen goraldiaz ohartarazi du OMEk | Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi duenez, iragan astean 1,2 milioi pertsona kutsatu ziren Europan. Herrialde batzuetan neurriak goizegi arindu izana salatu du erakundeak. | Europako kutsatzeen goraldiaz ohartarazi du OMEk. Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi duenez, iragan astean 1,2 milioi pertsona kutsatu ziren Europan. Herrialde batzuetan neurriak goizegi arindu izana salatu du erakundeak. | Hirugarren astez jarraian, koronabirusaren transmisioa larriagotu egin da Europan; hala jakinarazi du Osasunaren Mundu Erakundeak. Zehazki, emandako datuen arabera, joan den astean 1,2 milioi kasu atzeman ziren. Gainera, heriotzen gaineko informazioa ere eguneratu du erakundeak: Europan 900.000 pertsona baino gehiago hil dira gaitzarekin pandemia hasi zenetik.
Makurtzera egin du pandemiaren bilakaerak, eta egoeraren larritasunaz ohartarazi du Hans Kluge Europako OMEko zuzendariak: «Arriskua agerikoa da oraindik ere». Gainera, zuzendariak erantsi du premiazkoa dela izurriteari kontra egiteko neurriek «irmoki» segitzea indarrean. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195148/antoni-muntadasek-bilboz-egindako-laquointerpretazioakraquo-erakutsiko-ditu-arte-ederren-museoak.htm | Kultura | Antoni Muntadasek Bilboz egindako «interpretazioak» erakutsiko ditu Arte Ederren Museoak | Itsasadarra ardatz hartuta, industriako eraikinak eta arkitektura berriak uztartzen dira ‘Hiri hutsa’ ikus-entzunezko instalazioan. Gerraosteko, 1983ko uholdeen ondoko eta pandemia garaiko irudi historikoek biribiltzen dute irudi bilduma. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da | Antoni Muntadasek Bilboz egindako «interpretazioak» erakutsiko ditu Arte Ederren Museoak. Itsasadarra ardatz hartuta, industriako eraikinak eta arkitektura berriak uztartzen dira ‘Hiri hutsa’ ikus-entzunezko instalazioan. Gerraosteko, 1983ko uholdeen ondoko eta pandemia garaiko irudi historikoek biribiltzen dute irudi bilduma. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da | «Itsasadar nabigagarria duten hirietan: hura da hiria ulertzeko modurik onena»: hala iruditzen zaio Antoni Muntadas artistari, eta, horrenbestez, Nerbioi hartu du ardatz Bilboren inguruan egin duen ikus-entzunezko instalaziorako: Hiri hutsa. Irailaren 5era bitarte ikusi ahal izango da, Bilboko Arte Ederren Museoan. Bertako zuzendari Miguel Zugazaren hitzetan, hiriaren «espazioan eta arkitekturan arakatzen du» erakusketak, baina miaketa ez du soilik gaur egunetik egiten, «transformatzen ari den paisaia» gisa irudikatu baitu Muntadasek Bilbo, Zugazaren arabera: «Ez du testuinguru historikoa ahazten. Iraganaren eta orainaldiaren arteko jauziak egiten ditu erakusketak». Hala, egun hartutako irudi eta bideoak argazki historikoekin uztartu ditu artistak, eta, ondorioz, 1936ko gerraostearekin, 1983ko uholdeek utzitako paisaiarekin eta 2020ko pandemiak eragindako hustearekin txirikordatzen ditu ibaiaren ertzetan azken hamarkadetan ugarituz joan diren eraikin modernoak.
Enkargu baten emaitza da erakusketa: hain zuzen, 2018an Arte Ederren Museoak eta BBVA fundazioak hiriaren inguruko obra bat sor zezan eskatu zioten Muntadasi, museorako propio. Geroztik igaro den tartean, ideiak joan-etorrian ibili zaizkio artistari proiektua forma hartuz joan den heinean —itxialdiak ere eragin nabarmena izan du, adierazi duenez—, baina itsasadarra hasieratik erabaki eta mantendutako elementua izan da, Miriam Alzuri Arte Moderno eta Garaikidearen kontserbatzaileak azaldu duenez: «Hasieratik eman dio garrantzia itsasadarrari, komunikaziorako tresna gisa, baina baita Bilboren hainbat alderen aglutinatzaile gisa ere: meatzaritzaren garaia, biziberritze urbanoaren argi-ilunak...».
Muntadasek adierazi du Bilboren inguruko «interpretazioen batura bat» erdietsi duela, eta, hori lortzeko, orobat izan du «kolaboratzaile batura baten» laguntza. Ohikoa du horrela lan egitea, Alzuruk zehaztu duenez, proiektu guztietan jartzen baita harremanetan «tokiko kolaboratzaile sare» batekin: «Ekonomialariak, komunikazioaren teorikoak, antropologoak, artista plastikoak» eta, oraingo honetan, baita bertsolariak ere: hain zuzen, Oihana Bartra eta Arkaitz Estiballes. Horiez gain, Iñaki Uriarte arkitektoak Bilbok azken hamarkadetan izandako aldaketak xehatzen ditu instalazioan entzun daitekeen audio batean, eta beste hainbat adituk ere antzeko gaiak izan dituzte hizpide erakusketaren libururako ondutako saiakeretan: hala, Joseba Zulaika antropologoaren eta Arantxa Rodriguez hirigilearen interpretazioak ere bildu dituzte, baita Guadalupe Etxebarria komisarioak itxialdi garaian Muntadasekin izandako hiru urruneko elkarrizketaren transkripzioak ere.
Zorrotzaurreko uhartetik hasi eta udaletxeraino, 22 hartualdik osatzen dute, guztira, Hiri hutsa-ren ibilbidea. Artistaren hitzetan, «paseo arina aurkezten saiatzen da proiektua. Guy Deborden estrategia situazionista berreskuratzen du: joatea, galtzea, lekualdatzea, ibiltzea».
Oraingoa eta lehengoa
Arte Ederren Museoko bi areto hartzen ditu Muntadasen erakusketak: 32a eta 33a, zehazki. Lehenengoan, aurretik sortutako hiru bideo paratu ditu: Dérive Veneziane, Guadiana eta Finisterre. Ez dira Bilbo, baina harekin lotuta daude uraren bitartez, Muntadasek azpimarratu duenez. Bigarren aretoak ditu hizpide Bilboren askotariko ertzak. Vacuum/ Plenum piezan, izenburuak iradokitzen duen gisara, dikotomia bat sortzen da itxialdiaren garaiko Bilboren eta egungoaren irudien artean. Efektua areagotzeko, horma baten alde batean proiektatzen dira batzuk, eta ifrentzuan besteak. Aretoan sartzean, zuri beltzean dauden irudiekin eta isiltasunarekin egiten du topo bisitariak, «hiriaren eskeletoarekin», artistak zehaztu duenez; atzeko aldea begiratzen duenean ikusten ditu koloreak eta jende bakan batzuk, eta orduan antzematen du, halaber, soinua. «Elementu sinkronikoak dira; ezin dituzu biak aldi berean ikusi. Lehenengo, vacuum-a ikusten duzu, eta gero, plenum-a», Muntadasek azaldu duenez.
On Translation: Itsasadarra obrak hiriaren perspektiba historiko zabalago bati egiten dio erreferentzia. Pieza berean batu ditu Dario Regoyosen Bilboko itsasadarra pintura, 1910. urtekoa, itsasadarrari jarraitzen dion Google Eartheko bideo bat, eta, haien artean, Bilboko mapa duen mahai bat. Mahaiak bi bozgorailu ditu ertzetan, eta bakoitzetik audio bat proiektatzen da: itsasadarrean ibilaldiak eskaintzen dituen Bilboats enpresaren audio gida da bata, eta Iñaki Uriarteren azalpen xehea da bestea, zeinak itsasadarraren bi aldeetako orografia, eraikuntzak eta bestelako ezaugarriak azaltzen dituen.
Vacuum/ Plenum-en dualismoa eta On Translation: Itsasadarra-ren perspektiba historikoa uztartzen ditu Suntsiketa/ Eraikuntza piezak. Horma zuri batean egungo Bilboren koloretako irudiak eta gerraosteko eta uholdeetako negatibozko argazkiak proiektatzen dira, Bartra eta Estiballesen ahapaldiek lagunduta. Edozein hiritan jazo diren «fenomeno ohiko eta ezohikoak» uztartu ditu piezan Muntadasek, nabarmendu duenez: «Fenomeno ohikoa da hiriaren garapen aurreikusia: plano urbanistikoak eta eraikuntzak. Ezohikoak dira espero ez direnak: gerrak, uholdeak eta pandemia». |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195149/ion-kepa-parot-euskal-presoak-positibo-eman-du-covid-19an.htm | Politika | Ion Kepa Parot euskal presoak positibo eman du COVID-19an | 31 urte daramatza preso Parotek, eta Mureten dago, ziegan bakartuta. 70 urte beteko ditu maiatzean. Etxerat-ek eta Bake Bideak eskatu dute berehala askatzeko. | Ion Kepa Parot euskal presoak positibo eman du COVID-19an. 31 urte daramatza preso Parotek, eta Mureten dago, ziegan bakartuta. 70 urte beteko ditu maiatzean. Etxerat-ek eta Bake Bideak eskatu dute berehala askatzeko. | Ion Kepa Parot euskal presoak positibo eman du COVID-19aren proban, eta ziegan bakartuta dago, Mureteko kartzelan (Euskal Herritik 425 kilometrora), Etxerat-ek jakinarazi duenez. Parotek 70 urte beteko ditu maiatzean, eta 31 daramatza preso.
Etxerat-ek kezka agertu du Paroten osasun egoerarekiko, eta aske uzteko eskatu du. Gogoratu du Nazio Batuen Erakundeak eta Osasunaren Mundu Erakundeak gomendatu zutela preso gaixoak, adinekoak edo zigorraren zati handi bat betea zutenak aske uzteko, eta Frantziako Gobernuak halakorik ez duela egin salatu du. Gainera, txertaketa planik ez jarri izana txarretsi du: «Presoak arrisku handiko taldean daude, eta, gainera, neurri murriztaileak eta komunikazioak eteteko neurriak baino ez dira jarri martxan», salatu du Etxerat-ek.
Etxerat-ek jakinarazi du Jon Gurutz Maizari eta Jakes Esnali, biak Lannemezanen preso, COVID-19aren aurkako txertoa jarri dietela; ez, ordea, Frantziako Estatuko beste 25 euskal presoei.
Bake Bideak ere ohar bat helarazi du: «Ion Parotek bizi duen egoera saihestu zitekeen. Fiskaltza Antiterroristaren mendeku jarreraren eta Frantziako gobernuak presondegietako pandemia kudeatzeko hartutako erabakien ondorio zuzena da».
Frantziako Gobernuari eskatu dio salbuespeneko neurriak indargabetzeko, eta gaixo dauden presoak eta adinekoak askatzeko: «Legea aplikatu balitz, Ion Parot, Jakes Esnal eta Ibon Fernandez Iradi etxean lirateke familiarekin osasun krisi honetan».
Mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute. |
2021-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/195150/euskal-herrian-astrazenecaren-txertoa-jartzen-hasiko-dira-berriz-datozen-egunetan.htm | Gizartea | Euskal Herrian AstraZenecaren txertoa jartzen hasiko dira berriz datozen egunetan | EMAk «segurua eta eraginkorra» dela ebatzi du, eta ukatu egin du tronbosiekin harremana duenik. Agentziak gehitu du txertoaren onurak «askoz gehiago» direla kalteak baino. | Euskal Herrian AstraZenecaren txertoa jartzen hasiko dira berriz datozen egunetan. EMAk «segurua eta eraginkorra» dela ebatzi du, eta ukatu egin du tronbosiekin harremana duenik. Agentziak gehitu du txertoaren onurak «askoz gehiago» direla kalteak baino. | EMA Sendagaien Europako Agentziak baieztatu du AstraZenecaren txertoa eraginkorra dela. Emer Cooke EMAko zuzendariak adierazi du txerto hori «segurua eta eraginkorra» dela, eta bere onurak «askoz gehiago» direla kalteak baino. Cookek azaldu du eskura dituzten datu guztiak aztertu dituztela eta ondorio «argia» atera dutela: txertoa segurua dela, alegia.
«Ez da ziurtatu txertoak tronboak areagotzen dituenik. Hala ere, ziurgabetasunean gaude oraindik; kasu arraro batzuk aztertu ditugu, baina ez dugu ondorioztatu kasu horiek txertoak eragin dituenik: aztertzen jarraituko dugu. COVID-19ak berak tronbosiak eragin ditzakeela kontuan hartuta, esan daiteke txertoak arrisku horiek gutxitzen dituela», adierazi du Cookek.
AstraZenecaren eraginkortasunaren eztabaidan bide bat zabaldu du EMAk. Izan ere, asteon Europako zenbait estatuk bertan behera utzi dute txerto horren azken sortaren txertaketa kanpaina, zenbait txertatuk izan dituzten tronbosiekin zerikusia izan dezakeelakoan. Euskal Herrian ere bertan behera gelditu da txertaketa, behin-behinean.
Espainiako Osasun Ministerioak datorren astetik aitzinera berriz txertatzeko proposamena luzatu du. Osasun Publikoko Batzordea bihar edo etzi batzartuko da, eta orduan hartuko dute behin betiko erabakia. Beraz, litekeena da datorren astetik aitzinera berriz ere AstraZencaren txertaketa abian izatea Hegoaldean. Iparraldean, berriz, baliteke bihartik aurrera hastea enpresa horren txertoa jartzen, Jean Castex Frantziako lehen ministroak adierazi duenez.
EMAk bere erabakia jakinarazi orduko, AstraZenecaren txertaketa berriz ere abiatza erabaki dute hainbat gobernuk. Italian, erraterako, bihar bertan hasiko dira txerto horiek berriz ere ibiltzen. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195151/etxeratze-agindua-1900etara-gibelatuko-dute-iparraldean.htm | Gizartea | Etxeratze agindua 19:00etara gibelatuko dute Iparraldean | Jean Castex Frantziako lehen ministroak esan du egoerak okerrera egin duela: «Hirugarren olatuan gaude». Larunbatean sartuko da indarrean neurria. Frantziako hamasei departamendutan konfinamendua ezarriko dute sei astez. | Etxeratze agindua 19:00etara gibelatuko dute Iparraldean. Jean Castex Frantziako lehen ministroak esan du egoerak okerrera egin duela: «Hirugarren olatuan gaude». Larunbatean sartuko da indarrean neurria. Frantziako hamasei departamendutan konfinamendua ezarriko dute sei astez. | «Gure kezkak bete dira: pandemiak gora egin du berriro ere»: hitz horiekin hasi zuen atzoko agerraldia Jean Castex Frantziako lehen ministroak. «Hirugarren olatuan gaude», segurtatu zuen. Erresuma Batuko aldaera «indartsuagoa eta larriagoa da», haren arabera.
Horregatik, «lekuan lekuko» neurriak hartuko dituzte. Frantziako hamasei departamendutan konfinamendua ezarriko dute, lau astez: besteak beste, Parisen. Eskolak eta kolegioak irekiak izango dira, baina lizeoetan klaseak Internet bidez egin beharko dituzte osoki. «Beharrezkoak ez diren» saltokiak ere itxiko dituzte, baina liburu eta disko saltegiek irekirik segitzen ahalko dute. Konfinatuak diren herritarrek aukera izango dute etxetik 10 kilometroko tartean mugitzeko, ordu mugarik gabe. Ateratzeko, agiri bat beharko dute. Intzidentzia tasa apalagoa duten lekuetan, berriz, etxeratze agindua atzerata erabaki du Castexek; 18:00etan ezarria zuten urtarrilaren 16etik. Hala, Ipar Euskal Herrian, larunbatetik aitzina, 19:00etan izango da etxeratze agindua.
Orain hartutako neurri horiek lau astez iraungo dute gutxienez. Denbora tarte horretan txertatze kanpaina bizkortu nahi du Castexek. Haren ustean, AstraZenecaren txertoa jartzeari uzteko erabakia «zuhurra» izan da. Sendagaien Europako Agentziak «segurua eta eraginkorra» dela ebatzi du, arratsaldean. Gaur goizean, Frantziako Osasun Aginte Gorenak berriz emango du erabiltzeko baimena, eta arratsaldean bertan hasiko dira AstraZenecaren txertoa jartzen berriz. Castexek berak gaur jarriko duela esan du.
Apirilaren erditik aitzina 65 urtez gorako herritar guztiei irekiko diete txertaketa. Maiatzetik aurrera, 50 urtez gorako guztiei. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195152/begona-alfarok-irabazi-ditu-nafarroako-ahal-dugu-ko-primarioak.htm | Politika | Begoña Alfarok irabazi ditu Nafarroako Ahal Dugu-ko primarioak | Botoen %65 eskuratuta, aise gailendu zaio Ainhoa Aznarezi (%18,1) eta Neniques Roldani (%16,1). | Begoña Alfarok irabazi ditu Nafarroako Ahal Dugu-ko primarioak. Botoen %65 eskuratuta, aise gailendu zaio Ainhoa Aznarezi (%18,1) eta Neniques Roldani (%16,1). | Ainhoa Aznarezek zoriondu egin du Begoña Alfaro horrek Nafarroako Ahal Dugu-ren primarioak irabazi ostean, eta lana elkarrekin egiteko borondatea erakutsi du. Bultzada Morea hautagaitzako idazkaritza nagusirako hautagai zen Aznarez, eta esan du elkarrekin lan egiteko espazioak sortu behar direla orain, "proiektuari ekarpenak egiten jarraitzeko".
Martxoaren 12tik herenegun bitarte, Nafarroako Ahal Dugu-ko Herritarren Kontseilua eta hurrengo idazkari nagusia hautatzeko primarioak zituzten alderdiko militanteek. Azkenean 716 afiliatuk parte hartu dute bozketan. Alderdiak gauean kaleratutako emaitzen arabera, Alfarok aise irabazi du lehia: 455 eskuratu ditu. Ainhoa Aznarezek 126 bildu ditu eta Neniques Roldanek 113.
Hartara, Begoña Alfaro izango da hurrengo idazkari nagusia eta Eduardo Santosen lekukoa hartuko du. Begoña Alfaro Zarrakastelun jaio zen, 1982an eta hiru lehiakideen artean gazteena da. Abokatua da eta azken urteetan etxeratzeen aurkako PAH plataformako eledun izan da. Aspaldidanik gizarte mugimenduei lotua, 2015eko abenduko Espainiako bozetan Ezkerrak bultzaturiko Ahora en Comun-en zerrendatan hautagai izan zen. Hemendik aurrera Ahal Dugu-ren lema hartuko du.
Horrekin batera, alderdiaren organo gorena aukeratu dute militanteek, eta bozketa horretan ere Alfaroren taldean zeuden ordezkariak sartu dira, Ainhoa Aznarez izan ezik. Hala, lehen emaitzen arabera, kontseiluan egongo dira Alfaro bera, Ainhoa Aznarez eta bere hautagaitzeko honako izen-abizenak: Jose Maria Burgaleta, Nahia Lizaso, Imanol Cobos Velasco, Iruña Erro, Daniel Lopez, Fatima Djarra eta Xabier Castro. Alderdiak dionez emaitza gordinak dira, eta «beharrezko balitz» alderdiaren hirugarren batzarrean onartutako feminismoaren agiriak ezarritako irizpideak ezarriko lirateke parekidetasuna bermatzeko.
Kontseiluarekin batera berme batzordea ere aukeratu dute militanteek. Alderdiko estatutuen arabera, haren zeregina da alderdiaren antolamenduak bermatzea barne demokrazia, berdintasuna, justizia eta gardentasuna. Iraganean, barne krisia izan zenean egiteko garrantzitsua izan zuen. Hautatu berri den batzordean izango dira Carlos Amatriain, Ricardo Feliu, Dayana Cobos, David Fuentes eta Raquel Elizalde.
Neniques Roldanen mezua
Emaitza jakin eta gutxira, Neniques Roldanek Begoña Alfaro zoriondu du sare sozialetan: «Batzarraren erabakia babesteko eta alderdia sendotzeko garaia da. Mila esker, nire bidaideei, emakume indartsu eta eskuzabalei», idatzi du Alfaro zoriondu ostean.
Alfaroren hautagaitzak Ahal Dugu berriz hasi zuen lelo nagusi eta hiru dokumentu aurkeztu zituen: politikoa, antolamendu arlokoa eta feminismoa. Hain zuzen ere, feminismoari garrantzi berezia eman dio Alfarok.
Kanpainan nabarmen du alderdia arnasberritzea duela xede, eta horretarako «aurpegiak aldatu» behar direla deritzo. Aldarrikatzen du Ahal Dugu-k «funtsezko eragilea» izan behar duela erakundeetan eta erakundeetatik kanpo. Kaleetako pultsu hori galdu dutelakoan dago, eta hor jarri nahi du indarra. Alderdi barrura begira, «antolamendu argi eta sinplea» proposatu du, organo bakoitzaren eskumenak zehaztuz eta barne kohesioa bilatuz. Besteak beste, proposatu du erakundeetan ordezkaritza duten kideek tokia izatea Herritarren Kontseiluan. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195180/37-urteko-iruindar-bat-hil-da-bart-carcarren-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | 37 urteko iruindar bat hil da bart Carcarren, trafiko istripu batean | Carcar eta Lerin arteko errepidean izan da istripua. | 37 urteko iruindar bat hil da bart Carcarren, trafiko istripu batean. Carcar eta Lerin arteko errepidean izan da istripua. | Bart gauean, trafiko istripu larria izan da Carcarren (Nafarroa), eta pertsona bat hil da. 21:30ak inguruan izan zen ezbeharra, NA-122 errepideko 30,5. kilometroan, Foruzaingoak jakinarazi duenez. Bi autok elkar jo zuten, eta autoetako baten gidaria bertan hil zen. Suhiltzaileek atera behar izan zuten gorpua autotik.
Hildakoa 37 urteko iruindar bat da. Andosillarantz zihoan. Beste autoko gidaria, 33 urteko andosillar bat, arin zauritu da, eta ezbeharraren ondoren Iruñeko ospitalean artatu zuten. Carcar eta Lerin lotzen ditu NA-122 errepideak. Gertatutakoa ikertzen ari da Foruzaingoa. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195182/aberri-egunean-euskal-herria-batera-k-deituriko-ekimenetan-parte-hartzera-deitu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Aberri Egunean Euskal Herria Batera-k deituriko ekimenetan parte hartzera deitu du EH Bilduk | Koalizio abertzaleak ekitaldi horietan parte hartuko du. | Aberri Egunean Euskal Herria Batera-k deituriko ekimenetan parte hartzera deitu du EH Bilduk. Koalizio abertzaleak ekitaldi horietan parte hartuko du. | EH Bilduk bat egin du Euskal Herria Batera ekimenarekin, eta Aberri Egunean horrek deituriko ekimenetan parte hartzera deitu ditu "Euskal Herria burujabe" nahi dute herritarrak. Apirilaren 4ean izango da aurten Aberri Eguna eta Euskal Herria Baterak plazetan abestera eta balkoietan ikurrinak eta Nafarroako banderak jartzera deitu du. EH Bilduk iragarri du ekien horietan parte hartuko duela.
Iazko Aberri Eguna bezala, aurtengoa are koronabirusak baldintzatuko du, eta tokian tokiko mobilizazioak egitera deitu du Euskal Herria Batera-k. Iaz, itxialdia zela eta, leiho eta balkoietan ospatu zen Aberri Eguna, eta orduko "arrakasta" aintzat hartuta egin du aurtengo deia Batera herri egitasmoak, elkarrekin ospatzekoa, baina plazetara jauzi eginez.
Ospatzeko ordua 12:30ak izango dira, eta sustatzileek aurkezpenean azaldu zutenez, ordu horretan «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko dutela irratietan, tokiko telebistetan eta sarean. Hiru kantu kantatzea proposatu dute, horiek «Euskal Herria batzen dutelakoan»: Gernikako arbola, Txoria txori eta Ikusi mendizaleak.
EAJk, berriz, Aberri Batzarrarekin batera egingo duen ekitaldi politikoan ospatuko du Aberri Eguna, Euskaldunan Bilbon. Ikurrinak jarri eta ekitaldietan arduratsu parte hartzera deitu du. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195183/datuak-okerrera-egiten-ari-dira-beste-585-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Datuak okerrera egiten ari dira: beste 585 kasu atzeman dituzte Hegoaldean | Azken hilabeteko daturik txarrenak dira, positibo berrien kopuruari erreparatuta. Positiboen portzentajea %5,5 da, eta OMEk aholkatutako %5eko mugaren gainetik dago. | Datuak okerrera egiten ari dira: beste 585 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Azken hilabeteko daturik txarrenak dira, positibo berrien kopuruari erreparatuta. Positiboen portzentajea %5,5 da, eta OMEk aholkatutako %5eko mugaren gainetik dago. | Beheranzko joera amaitu, eta datuek nabarmen egiten dute okerrera: beste 585 lagunek eman dute positibo COVID-19a atzemateko probetan. Horrenbestez, positibo berrien datua azken hilabeteko okerrena dira. Positiboen portzentajearen datua ere ez da hobea: atzo Osasunbideak eta Osakidetzak egin zituzten 10.564 probetatik %5,5k positibo eman zuten. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolatzen hasteko %5eko mugaren gainetik dago.
Egoerari lurraldez lurralde erreparatuta, Bizkaian atzeman dituzte positibo gehien: 242 izan dira, eta otsailaren 23tik erregistratutako daturik txarrena da. Goranzko joera nagusi da Nafarroan ere: 119 positibo gehiago izan dira, daturik okerrena otsailaren 9tik. Gipuzkoan, gorabeheratsua da azken egunetako kopurua, eta atzoko proben ondorioz, beste 118 kasu atzeman dituzte. Araban kopuruak apalagoak izan arren: beste 99 lagunek eman dute positibo, eta otsailaren 11tik ez zituzten hainbeste positibo atzeman. Horiez gain, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren zazpi herritarren ere positibo eman dutela.
Osakidetzak eta Osasunbideak ospitaleetako egoeraren berri ere eman dute. Atzo beste 39 lagun ospitaleratu behar izan zituzten Hego Euskal Herriko ospitaleetan, eta 110 lagun larri daude, zainketa intentsiboetako unitateetan ospitaleratuta. Gaur, jaieguna izaki, Osakidetzak ez du jakinarazi orotara zenbat pertsona dauden ospitaleratuta Osakidetzako ospitaleetan. Osasunbideak, ordea, bai: une honetan 69 lagun daude Nafarroako erietxeetan gaitzarekin, horietatik 18 ZIUetan, zazpi etxean ospitaleratuta eta beste 44 gela arruntetan.
Txertaketa, aurrera
AstraZenecaren txertoarekin egitekoak ziren txertaketak bertan behera utzi arren —Iparraldean gaur bertan berriz jartzen hastekoak dira, eta Hegoaldean, asteazkenean—, aurrera jarraitu du txertaketak Pfizerren eta Modernaren dosiekin. Eusko Jaurlaritzak gaur jakitera eman duenez, dagoeneko lehen dosia jaso dute erresidentzietako egoiliarren eta langileen, Osakidetzako profesionalen eta Ertzaintzaren %100ak. Gainera, aurreneko txertoa hartu dute osasun pribatuko eta osasun garraioko langileen %78,2k, bestelako zentro soziosanitarioetako langileen eta erabiltzaileen %97,7k eta unibertsitatez kanpoko hezkuntza langileen %65,8k.
Bigarren dosia jaso dutenen kopurua, berriz apalagoa da. Dagoeneko bigarren dosia ere hartuta dute erresidentzietako egoiliarren eta langileen %99,3k, Osakidetzako langileen %84,8k, osasun pribatuko langileen %5,2k eta bestelako zentro soziosanitarioetako langileen eta erabiltzaileen %2,4k.
Nafarroako Gobernuak ere eman ditu txertaketari buruzko datuak. Atzo, 2.817 txerto jarri zituen. Orain arte, guztira, COVID-19aren aurkako txertoen 109.485 dosi jaso dituzte herrialdean, eta horietatik 97.672 jarri dituzte. Bigarren dosia jaso dutenen kopurua, berriz, apalagoa da: 30.879 lagun dira, orotara.
Nafarroan txertaketa prozesuarekin jarraitzen dute gaur, eta 80 urtetik gorakoak txertatzen ari dira Nafarroako Unibertsitate Publikoaren pilotalekuan. Gaur, beste 596 adineko daude deituta txertoa jasotzeko. Asteburuan, berriz, 1.214 lagunek txertoa jasoko dutela aurreikusi du Nafarroako Gobernuak. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195184/aernnova-eta-itp-batuz-gero-bietan-kaleratuak-berriro-hartzeko-eskatu-dute-enpresa-batzordeek.htm | Ekonomia | Aernnova eta ITP batuz gero, bietan kaleratuak berriro hartzeko eskatu dute enpresa batzordeek | Agintari politikoekin «nazkatuta» daude, «badirudielako ontzat ematen dituztela kaleratze masiboak» | Aernnova eta ITP batuz gero, bietan kaleratuak berriro hartzeko eskatu dute enpresa batzordeek. Agintari politikoekin «nazkatuta» daude, «badirudielako ontzat ematen dituztela kaleratze masiboak» | ITP Aeroren salmentan zeresana nahi dute enpresa aeronautikako langileek. Agiri bateratua argitaratu dute Aernnovako enpresa batzordearekin, Arabako konpainia baita hautagaietako bat hegazkin turbinen egile bizkaitarra erosteko. Operazioa gauzatuko balitz, lan taldea «osotasunean» errespetatzeko exijitu dute, eta azken hilabeteetan kaleratutako langileak berriro hartzeko.
Berregituraketa bete-betean dago Euskal Herriko sektore aeronautikoa. Hegazkin berrien eskaeren amiltzeari kaleratze sorta handi batekin erantzun diote enpresa nagusiek: Lauak taldeak Lapurdin eta Nafarroa Beherean, MTorresek Nafarroan, Alestisek Araban... Murrizketa horiek iritsi dira bi talde handienetara ere, ITPra eta Aernnovara. Lehenengoak 121 langile kendu zituen Zamudioko egoitza nagusian (Bizkaia), eta beste 86 bere fundizio lanak egiten dituen ITP Aero Castingsek (PCB ohia), Sestaon eta Barakaldon (Bizkaia); aurretik, gainera, behin-behineko 115 langileri ez zien kontratua berritu. Aernnovak, berriz, 82 langile bota zituen abenduaren amaieran.
Berregituraketa horrekin nahastu da beste prozesu bat: ITP Aeroren salmenta. Rolls Roycek Bizkaiko Sener ingeniaritza enpresak zuen zatia (%53) erosi zuen duela hiru urte, baina orain oso-osorik saldu nahi du. Salmenta horrek baditu berezitasun batzuk: ITPk hegazkin militarrentzat motorrak ere egiten dituenez, Espainiako Gobernuaren baimena behar du, eta hori ez da automatikoa. Esaterako, Rolls Roycek 2016ko udan iragarri zuen ITP osorik erosi nahi zuela, baina Madrilek ez zuen baimena eman 2017ko abendura arte.
Oraingo salmentan ere esku hartzen ari da Espainiako Gobernua. Ez du nahi ITP osorik inbertsio funts baten esku geratzea, epe laburreko inbertsioak izan ohi direlako haienak –etekina lortzeko aukera dutenean saltzen dute—, eta horregatik ari da sektoreko enpresei presio egiten eskaintzak egiteko. Operazio horretan zeresana du Eusko Jaurlaritzak ere, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak azaldu duenez, interes handia baitu ITPren erabakiguneak eta jarduerak Euskal Herrian jarrai dezan. Horregatik, prest dago operazioan laguntzeko, akzioen zati bat erosita Finkatuz funtsaren bitartez.
Haserre agintariekin
Tapiak «aukera bat baino gehiago» daudela esan arren, Aernnova da orain arte gehien aipatutakoa, eta horri erantzuten dio gaur Aernnovako eta ITP Aero Castings-eko (PCB) enpresa batzordeen agiri bateratua. Horretan, langileek ordezkariek kritika zuzena egin diete admnistrazioei, haiekin harremanetan ez jartzeagatik, baina, batez ere, fusio horiek hauspotuta «badirudielako ontzat ematen dituztela kaleratze masiboak». Enpresa batzordeen arabera, «erabat nazkagarria da apustu ekonomikoetan aritzea, ehunka pertsona kalean eta diru-sarrerarik gabe utzi dituen kapitalari norabidea bideratuz».
Sektore aeronautikoak laguntza publiko handiak jaso dituela gogorarazi ondoren, agintari politikoei leporatu diete «fabrika batzuen arduradunei diru-sarrera erakargarria bermatuko dien jokaldi ekonomikoaren alde apustu egitea. Eta langileen bizkar egiten dute». Horregatik, langileak «aintzat hartzeko» eskatu dute. «Proiektu handinahi honetan enplegua lehenetsi behar da, eta kaleratutako pertsonak berriro hartu. Ezin da proiektu bat martxan jarri inposizioaren, kaleratze masiboen eta lantaldeekiko mespretxuan oinarrituta». |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195185/larhuneko-trenak-zaharrak-berri.htm | Bizigiro | Larhuneko trenak zaharrak berri | Larhuneko trenari ia mende bateko errailak aldatuko dizkiote heldu den urtean. Tren-motorrak eta bagoi kasik guziak ere zahar berritu dituzte. Hasieratik elektrikarekin martxan da turismoa helburu izan duen tren arrakastasua. Bertan badute tailerra, prebentziozko mantenu lanen egiteko. Lokomotoren adinak ez du errazten piezen horniketa, denak jatorrizkoak atxikitzen baituituzte. Kemen Dagerre mantenimendu arduradunaren lekukotasuna nola Mixel Larzabal Xomin langilearena irakurri ahal izanen dira biharko 'Bizigiro' sailean. | Larhuneko trenak zaharrak berri. Larhuneko trenari ia mende bateko errailak aldatuko dizkiote heldu den urtean. Tren-motorrak eta bagoi kasik guziak ere zahar berritu dituzte. Hasieratik elektrikarekin martxan da turismoa helburu izan duen tren arrakastasua. Bertan badute tailerra, prebentziozko mantenu lanen egiteko. Lokomotoren adinak ez du errazten piezen horniketa, denak jatorrizkoak atxikitzen baituituzte. Kemen Dagerre mantenimendu arduradunaren lekukotasuna nola Mixel Larzabal Xomin langilearena irakurri ahal izanen dira biharko 'Bizigiro' sailean. | Turismoa helburua zuen trena paratu zuten Larhun mendiaren magalean duela kasik mende bat. Elektrikaz martxan den trenak, geroztik, jatorrizko piezak ditu. Langileentzat ez da gauza erraza horien atzematea. Gidari hutsak baino gehiago, mekanikariak denak. Adin handiko trena arta handiz zaintzen dute urte guzian zehar, horretarako, lan talde zabala dute: urte guzian ari diren hogei langile. Sasoi betean, 60 izaten dira. Kemen Dagerre mantenu arduradunarentzat "joia" da trena, eta iduri zaio museo batean ari dela lanean. Mixel Larzabal Xomin langileak, berriz, gogoz ezagutzen ditu trenaren sekreturik ñimiñoena ere, postu guzietan ari izan baita berrogei urteotan. Orain, aldaketa franko heldu zaio San Inazio lepoko geltokiari: tren-motorrak eta bagoi guziak eraberritzeaz gain, heldu den urtean burdinbidea ere osoki aldatuko baitute. Errailak Baionako Barland burdinolak fabrikatu zituen 1912an, eta oraindik ere, Sarako tailerrean egin ezin duten mantenimendu lanak burdinola horretan egiten dituzte. Laster ekarriko duten tren-traktorea berritasuna da: ezantzan ibiliko denez, Larhuneko trena bloketatuko balitz arazo elektrikoren batengatik, tren-traktoreak ebakuatuko lituzke bidaiariak. Berez, lan hori bera eginen zukeen tren-ilara bat gehiago eskatu zuten, baina herri mobilizazioek gibelerat igorri zuten, mendia babestu eta turismoa gehiago emendatzen ez uzteko. Bihar izanen dira lekukotasun horiek irakurgai Bizigiro-n
Trenaren mantenimendu lanez gain, Bizigiro sailak bertze gai batzuk ere landu ditu. Batetik, Euskal eSports Txapelketa jokatzen hasi dira Interneteko Twitch plataforman. Euskal Herriko aurreneko lehiaketa digitala izango da hori, eta Ander Cortes arduratuko da esatari lanak egiteaz. Finala hilaren 27an jokatuko dute.
Bertzetik, zinema atalean, Netflixek Black is beltza eskainiko du hurrengo ostiraletik aitzina. Telesailen atalean, Apple TV+ plataformak audioa ardatz duen telesail esperimental bat estreinatuko du: Calls. Ahotsak, uhinak eta koloreak. Calls telesailak ez du besterik behar lehen mailako thriller bat osatzeko. Pandemiaren fruitu da, errodaje jendetsuak ia ezinezko bilakatu diren garaian plazaraturiko proiektu berritzailea aipatuko du Mikel Yarza telesail adituak.
Gastronomia atalean, Kuko jatetxeko sukaldaria den Iker Markinezek errezeta eskainiko du: untxia piperradarekin eta curry ukituarekin. Azkenik, Roberto Sarriugarteren ardoaren txokoan, Viñedos Hontza-ren Too Mahats glou glou motako ardoa ezagutzen ahalko da biharko Bizigiro sailean. |
2021-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/195186/sturgeonek-parlamentua-engainatu-zuela-ondorioztatu-du-ikerketa-batzordeak.htm | Mundua | Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela ondorioztatu du ikerketa batzordeak | Diputatuek ez dute iritzirik eman Eskoziako lehen ministroak Ministroen Kodea urratu ote zuenaren inguruan, baina agintariaren etorkizuna kolokan geratu da. Konfiantza mozio bati egin beharko dio aurre, asteazkenean. | Sturgeonek parlamentua «engainatu» zuela ondorioztatu du ikerketa batzordeak. Diputatuek ez dute iritzirik eman Eskoziako lehen ministroak Ministroen Kodea urratu ote zuenaren inguruan, baina agintariaren etorkizuna kolokan geratu da. Konfiantza mozio bati egin beharko dio aurre, asteazkenean. | Datozen asteak erabakigarriak izango dira Eskoziako politikan, batez ere Nicola Sturgeon lehen ministroarentzat eta SNP Eskoziako Alderdi Nazionalarentzat, parlamentuko ikerketa batzordearen ondorioek hautsak harrotu baitituzte: Sturgeonek diputatuak «engainatu» zituen gobernuak Alex Salmond lehen ministro ohiaren kontrako sexu eraso salaketak kudeatzeko izan zuen moduaren auzian.
Eskoziako Parlamenturako hauteskundeetarako zazpi aste falta direla, independentistek kolpe mingarri bat hartu dute, gobernuburuaren etorkizuna kolokan geratzeraino. Oposizioko alderdiek dimisiorako deiak ugaritu dituzte, eta Eskoziako Alderdi Kontserbadoreak konfiantza mozio bat aurkezteko asmoa du, datorren asteazkenean bozkarazteko, betiere horren aurretik lehen ministroak kargua uzten ez badu.
Ikerketa batzordeak asteartean emango du bere ondorioen berri, baina Erresuma Batuko hedabideek jada jakinarazi dute horietako garrantzitsuena; Sturgeon, hortaz, eztabaida politikoaren erdigunean dago berriz ere, eta ikusteko dago datorren asteko informazioak eta batez ere James Hamilton Irlandako Errepublikako Fiskaltzaren buruzagi ohiak esango duenak zenbateraino handituko dioten presioa.
Hamilton beste ikerketa bat egiten ari da, kasu horretan Eskoziako gobernuburuak Ministroen Kodea urratu ote zuen argitzeko; baiezkoa ondorioztatuko balu, Sturgeonek dimisioa ematera behartuta ikusiko luke bere burua, gezurra berariaz esateagatik.
Balizko gertakari horretaz, parlamentuko ikerketa batzordeak ez du iritzirik eman, eta soilik adierazi du diputatuak «engainatu» izana urraketa bat izan daitekeela.
Oposizioko alderdiek urteak daramatzate lehen ministroa agintetik botatzeko edo ahultzeko arrazoien bila, baina orain arte ez dira gai izan hura pixka bat bada ere kezkatzeko. Asteotako gertakariek, baina, atera ireki diete hori egiteko, mugimendu independentista eta SNP bitan zatitzeko arriskuan baitaude, hain justu, alderdia aspaldidaniko garairik hoberenean dagoen honetan.
Azken inkestek agerian utzi dute barne borrokak eragina izan duela babes kopuruan, Erresuma Batutik ateratzearen aldekoa txikitu baita alderdi independentistarenarekin batera, hauteskundeetan gehiengo osoa berreskuratzeko helburua zalantzan jartzeraino.
Testuinguru horretan, ikerketa batzordearen erabakiaren filtrazioak haserrea eragin du Sturgeonen lantaldean, uste baitute «aukeratua eta alderdikaria» izan dela. Halere, gobernuaren erantzun ofiziala astearterako espero da, diputatuek txostena publiko egiten dutenean.
Ikerketan esku hartzea
Sturgeonek hilaren 3an deklaratu zuen ordezkari politikoen aurrean, eta adierazi zuen, besteak beste, Salmondekin izan zuen bilkura batean ez ziola eskaini gobernuaren ikerketan esku hartzea. Eskoziako lehen ministro izandakoak, ordea, kontrakoa esan zien diputatuei, iragan otsailaren 26ko adierazpenean.
SNPko diputatu ohi eta abokatu Duncan Hamiltonek, gainera, agintari ohiaren bertsioa baieztatu zuen, eta ikerketa batzordekoak horretan oinarritu dira egungo kargudunak gezurra esan ziela adierazteko.
Horrekin batera, diputatuek diote «zaila» dela sinestea Eskoziako lehen ministroak ez zuela karguan bere aurrekoaren jarreraren berri izan 2017ko azaroaren aurretik, eta kezka agertu dute denbora asko pasatu ostean eman ziolako gobernuburuak funtzionarioen buruzagiari lehen ministro ohiarekin izan zituen bileren berri.
Garai batean, alderdi independentistaren buruzagi eta buruzagiorde gisara, Salmond eta Sturgeon mugimendu nazionalistaren liderrak izan ziren, aliantza sendo bati eta gertuko harreman bati esker, baina urte horietan sortutakoa erabat hautsi da, gobernuburu ohiaren aurkako salaketek sortu duten egoeragatik.
Iragan urtearen hasieran, Eskoziako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Salmond errugabea zela sexu eraso kargu guztietatik, eta, bien bitartean, hark auzitara eraman zuen gobernua, barne ikerketaren kudeaketa legez kanpokoa izan zela iritzita. Epaileak arrazoia eman zion, Edinburgo hari 565.000 euro ordaintzera behartzearekin batera —diru publikotik—.
Herritarren artean ospe handia duen arren, Sturgeonek bere sinesgarritasunaren parte bat galdu du hilabeteotan, eta datorren astekoa behin betiko kolpea izan daiteke. Parlamentuko ikerketa batzordearen xehetasunek eta Hamiltonen ondorioek zehaztuko dute bere etorkizun politikoa. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195216/sumendi-erupzio-bat-izan-da-islandian.htm | Mundua | Sumendi erupzio bat izan da Islandian | Reykjavik hiriburutik 30 kilometrora izan da, Fagradalsfjall sumendian. | Sumendi erupzio bat izan da Islandian. Reykjavik hiriburutik 30 kilometrora izan da, Fagradalsfjall sumendian. | Adituak iragartzen ari ziren moduan, Islandian sumendi erupzio bat izan da. Fagradalsfjall sumendia izan da lehertu dena, Reykjavik hiriburutik 30 kilometrora. Islandiako Meteorologia Bulegoaren lehen datuen arabera, arrakalak 200 metroko sakonera dauka. Azaldu duenez, une honetan ikertzen ari dira erupzioa.
Alerta maila gorenean da herrialdea. Egunak zeramatzaten Islandian erupzio bat izan zitekeela iragartzen, azken egunetan 40.000 lurrikara izan ondoren; pasa den ostegunean, 400 izan ziren. Larrialdi Departamenduak herritarrei eskatu die ez egoteko sumendiaren inguruan, eta Keflavik aireportura daraman errepidea saihesteko.
2010ean Eyjafjallajokull sumendiaren erupzioak Europa osora barreiatu zituen errautsak; hainbat aireportu ixtea eragin zuen eta milaka hegaldi geratu ziren bertan behera. 10 milioi pertsonei eragin zien horrek eta 1.270 milioi euroko galera. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195217/aramendi-euskara-nire-ama-hizkuntza-da-eta-nire-hizkuntzan-ere-egiten-segituko-dut.htm | Politika | Aramendi: "Euskara nire ama hizkuntza da, eta nire hizkuntzan ere egiten segituko dut" | 119 hautetsirekin hasi da Euskal Hirigune Elkargoaren batzarra. | Aramendi: "Euskara nire ama hizkuntza da, eta nire hizkuntzan ere egiten segituko dut". 119 hautetsirekin hasi da Euskal Hirigune Elkargoaren batzarra. | Espero bezala, eztabaida iturri izaten ari da Euskal Elkargoaren gaurko batzarra. Otsailaren 28an egitekoa zen berez, baina, osasun egoeragatik, gibelatzea erabaki zuen Jean Rene Etxegarai lehendakariak, osasun dispositiboa indartzeko neurri berriak aurkitu artean. Gaurko jarri zuten hitzordua, baina, azkenean, hautetsien erdiekin bakarrik. 119 elkartu dira azkenean, distantziak gordez.
Edonola ere, bat baino gehiago izan dira batzarrean bertan neurri hori zalantzan jarri dutenak. Sandrine Derville Angeluko hautetsiak salatu du hautetsien erdiekin egiteak zailtasunetan ematen duela "demokrazia". Dudak ditu erabakia zinez egoera sanitarioagatik hartu ote den. Egoitz Urrutikoetxea EH Bai-ko ko kideak ere zalantzan eman du gaur hautetsien erdiak baizik ez bildu izana.
Colette Capdevielle hautetsiak Odile Ameztoi hautetsiaren gutun bat irakurri du, hark ezin izan baitu batzarrera joan gaur, neurriengatik. Hark ere zalantzan eman du hautetsien erdiak baizik ez biltzeko erabakia. Odile Ameztoik galdera hau egin du gutunean: "Zenbat emaztek parte hartuko dute gaurko batzarrean, poloek beren ordezkariak hautatu ondoan?". Erantzuna: gutxik.
Mixel Esteban hautetsiak zalantzan eman du gaurko batzarreko egoera legezkoa ote den. Guillaume Barucqek ere dudak ditu ea zinez egoera sanitarioagatik hartu den neurria. Claude Olivek haserrea adierazi du, ez duelako onartzen hautetsi batzuek beren alderdiaren izenean hitz egitea. Eta galdetu du lehen hitzaldiak frantsesez egiteko, eta ez euskaraz. Filipe Aramendik erantzun dio gero.
Hasierako parte hartze horien ondoren, Etxegaraik neurria justifikatu du: adierazi du intzidentzia tasa berriz gora doala, Erresuma Batuko aldaera biziki presente dela Pirinio Atlantikoetan, eta larrialdi sanitarioak halako neurriak hartzea baimentzen duela. Azkenean, batzarra hasi eta ordubetera heldu diote gai zerrendari.
Lassalette eta Grenet gogoan
09:30ean hasi da batzarra, eta bi omenaldi eginez hasi dute. Rafael Lassalette Hendaiako auzapez ohia eta Jean Grenet Baionako auzapez ohia izan ditu gogoan Jean Rene Etxegarai lehendakariak, eta minutu bateko isilunea gorde dute gero hautetsiek.
Etxegaraik Ipar eta Hego Euskal Herriko mugako pasabideen itxieraz ere hitz egin du sarreran. Prefetari gutun ireki bat igorri dio horiek irekitzea galdegiteko. Salatu du Frantziako Estatuak lekuko hautetsiekiko "kontzertaziorik gabe" hartu duela neurri hori.
Etorkinen egoera aipatu du Etxegaraik, batzarreko gaiekin hasi aitzin. 20.000 etorkin pasatu dira Pausatik, zentroa ireki zutenetik. Hegoaldean "blokeatuak" direla dio. Arnaud Fontaine hautetsia egoeraz arduratuko da, "heldu diren etorkinak duintasunez" hartzeko. Laurence Hardouin hautetsiak gaineratu du adingabeak Frantziako Estatutik ilegalki kanporatzen dituela Frantziako Poliziak. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195218/pcr-proba-egitera-deitu-dituzte-bilboko-gimnasio-bateko-erabiltzaile-eta-langileak.htm | Gizartea | PCR proba egitera deitu dituzte Bilboko gimnasio bateko erabiltzaile eta langileak | Hilaren 9tik atzora arte gimnasioan izan zirenei egin die dei. | PCR proba egitera deitu dituzte Bilboko gimnasio bateko erabiltzaile eta langileak. Hilaren 9tik atzora arte gimnasioan izan zirenei egin die dei. | Eusko Jaularitzako Osasun Sailak PCR probak egitera deitu ditu Bilboko Deustu auzoko Alta Fit gimnasioko erabiltzaileak eta langileak. Zehazki, martxoaren 9aren eta atzo artean gimnasioan izan zirenak deitu ditu. Gimnasioa atzo itxi egin zuten.
Ohar batean dio zaintza eta kontrol lana izango dela. Basurtuko Ospitaleko Arrupe pabiloian egingo dituzte PCR probak, gaur goizetik bihar 20:00ak arte. Ez dago txanda eskatu beharrik. Emaitza sakelako telefonora bidaliko dute.
Horrekin batera, Osasun Sailak eta Osakidetzak gogoratu dute sukarra, eztula, eztarriko mina edo arnasa hartzeko zailtasunak izanez gero edo usaimena galduz gero, etxean geratu behar dutela herritarrek eta osasun etxera lehenbailehen deitu. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195219/sumatzen-da-irteteko-nahia.htm | Gizartea | Sumatzen da irteteko nahia | Araba, Bizkai eta Gipuzkoa arteko joan-etorriak baimendu ostean, erreserbak nabarmen ugaritu dira turismoari lotutako negozioetan. Alabaina, itxaropentsu bezain kezkatuta daude sektoreko eragileak, COVID-19aren datuen azken asteetako bilakaera ez delako espero eta nahi bezain ona. | Sumatzen da irteteko nahia. Araba, Bizkai eta Gipuzkoa arteko joan-etorriak baimendu ostean, erreserbak nabarmen ugaritu dira turismoari lotutako negozioetan. Alabaina, itxaropentsu bezain kezkatuta daude sektoreko eragileak, COVID-19aren datuen azken asteetako bilakaera ez delako espero eta nahi bezain ona. | Landetxeetan, hartuta daude ohe gehienak. Jendea bisita gidatuak kontratatzen ari dela ikusten dute Goierriko Turismo Agentzian (Goitur). Lizarrustiko aterpetxean ez dute lekurik jada. Eta Donostian ziurtzat jotzen dute egun bakarreko bisitariak, behintzat, erruz izango dituztela. Mugitzeko gogoa igartzen dute turismo alorrean aritzen diren eragileek. Alabaina, COVID-19aren bilakaeraren datuak ez dira nahi bezain onak, eta aitortzen dute kezka handiz biziko dituztela datozen egunak. Aste Santuaren aurretik, gaur hasiko den asteburu luzea da pizgarrietako bat sektorearentzat, baina kontrolaezina bezain garrantzitsua den beste faktore bat ez da nahi bezain ondo portatu: eguraldia.
Donostia izaten da Gipuzkoako erakarpen gune nagusia aisialdirako. “EAE barruan mugitzea badagoenez, jende asko espero dugu Arabatik eta Bizkaitik. Badakigu eguna pasatzera etorrita ere jende asko ibiliko dela eta dendak beteta edukiko ditugula. Baina, hortik aurrera, oraintxe bertan ez dugu inolako aurreikuspenik. Egunez egun lan egiten ikasi dugu”, kontatu du Cristina Lage Donostiako Turismo zinegotziak. Sor daitezkeen pilaketen inguruko kezkarik ez dutela dio. “Horrek ez gaitu batere kezkatzen. Izan ditugu turismo askoko garaiak, eta jende pilaketa handirik ez da izan inoiz. Espazio ireki ugari ditu Donostiak, eta ez dugu saldu izan aglomerazioen turismo eredu bat”.
Turismoa zenbateraino bultzatu eta bisitarientzako zer-nolako jarduerak antolatu erabakitzeko orduan zalantzarik izan duten galdetuta, Lagek azaldu du turismoa sustatzeko kanpainarik ez dutela egin aurten. “Sentsibilizazio kanpaina bat egin dugu, enpatizatzeko eta bisitariei esateko haien falta sumatzen dugula”. Ekainetik aurrera dute promozio kanpaina bat egiteko asmoa, orain arteko iragarpenak kontuan hartuta, uste baitzuten ordurako Espainiako autonomia erkidegoetatik, behintzat, hartu ahal izango zutela jendea, eta, ziurrenik, beste herrialdeetatik ere bai. “Orain jada ez dakit zer esan. Ikusi egin beharko da txertaketa nola doan, beste olaturik dagoen eta abar”. Portzentajerik ez du zehaztu, baina esan du zenbait hotel oraindik itxita daudela Donostian, Arabako eta Bizkaiko bisitariekin bakarrik ez zaielako bideragarria ateratzen negozioa.
2019ko datuak berdintzear
Aurreko hilabeteetan egoera kaskarra izan dute Gipuzkoako landetxeetan ere. Herrien arteko joan-etorriak debekatuta egonik, asteak zeramatzaten bezerorik gabe. Martxoaren 5ean egindako Labiren bileran hartutako neurriek, ordea, haize freskoa ekarri diete. Bilera haren aurretik, Nekatur nekazaritza turismoko elkartean biltzen diren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako nekazaritza etxeetako logelen %27 zeuden erreserbatuta Aste Santurako. Egun gutxian, %81era iritsi da kopurua. Iaz konfinamendu garaian suertatu zirenez egun horiek, orain bi urteko erreferentziak dituzte elkartean. “%88ko okupazioa izan genuen 2019an. Oraindik egun batzuk falta direnez eta eskaerak jasotzen jarraitzen dugunez, aldaketarik ezean, orduko kopuru berdintsuetara iristea espero dugu”, esan du Idoia Ezkurdia Nekaturreko kudeatzaileak.
Mugikortasun neurriei ez ezik, adi-adi erreparatzen diote beste datu bati ere: gehienez zenbat jende elkar daitekeen. “Logelakako lizentzia dutenek logela guztiak erabil ditzakete, eta, gune komunetan, %50ekoa da edukiera; horrek esan nahi du gosaltzeko eta abarretarako txandak antolatu behar direla”. Apartamentuak eskaintzen dituztenek ere ez dute arazorik. Bai, ordea, talde handientzat prestatutako etxeek. “Gehienez, 24 pertsonarentzat izaten dira hemen etxeak, eta horiek, oraingoz, geldirik daude, jendea ez delako prest egongo etxe horrek duen prezioa lau pertsonarentzat ordaintzeko”. Izan da jarduera behin betiko uztea erabaki duenik ere. “Baina erretiroa gertu zuen jendea izan da”.
Ezkurdiaren esanetan, ostatuen erantzukizuna izaten da zenbat jende hartuko den kontrolatzea. Bezeroaren jatorriari dagokionez, berriz, “informatu” egiten dutela dio. “Erreserba Nekaturren orritik eginez gero, guk badakigu bezeroaren jatorria; beste plataforma batzuetan ez da informazio hori jasotzen. Zer gertatzen da? Demagun Nafarroatik egiten dizutela erreserba bat; bada, badakizu ez dela hain segurua, harrapatzen badute etxera bidaliko dutelako eta bezerorik gabe geratuko zarelako”.
Udan atzerriko bisitariak hartzeko modua eduki ahal izateko, txertaketa nola doan ikusi beharko dela uste du. “Ezinbestekoa ikusten dugu txertaketa bizkortzea, horri esker kontrolatu ahal izango baita osasun egoera”. Basquetourrek joan den urteko udan egindako azterketa baten arabera, segurtasun aldetik, landetxeetan dute konfiantzarik handiena bezeroek. “Normalean edukitzen ez genuen bezero profila ere ari gara hartzen”.
Zer gertatuko den beldur
Naturari lotutako eskaintzaz gozatzea izaten da Goierrira jotzen duten bisitari askoren helburua ere. Zeraingo meategiak, Segurako kaskoko buelta, gaztandegietarako bisitak… “Mugikortasuna baimentzen zuen dekretua atera zenean, sorpresa hartu genuen, jende asko hasi baitzen deika”, kontatu du Niko Osinalde Goiturreko zuzendariak. Goierrin ere landetxeak izaten dira lehen aukera bisitarientzat, baina eskualdeko herririk handiena ere, Beasain, 14.000 biztanle ingurukoa da, eta gainerako ostatu motek ere badute arrakasta. Enpresei eta negozioei lotutako turismoak ere badu indarra eskualdean.
Joan den asteburua izan zen ondoko herritik harago joan zitekeen lehena, eta, Osinalderen esanetan, mugimendua igarri zuten ostatuetan eta eskualdeko turismo bulegoetan. Asteburu honetarako eta Aste Santurako ere hainbat jarduera antolatzen ari dira: bisita gidatuak museoetan, taloa egiten ikasteko tailerra, garagardo dastaketa eta abar. Aste honetan aurkeztu dute aurtengo sagardo garaia ere. Baina beldurrez daudela aitortu du. “Bi aste geratzen dira Aste Santurako, eta ez du ematen datuak onera doazenik. Ez dut pentsatu ere egin nahi zer gertatuko litzatekeen berriro mugitzea debekatuz gero”.
Beasain eremu gorrian sartu zen berriz ere astelehenean, nahiz eta orain horrek ez duen aparteko debekurik eragiten. “Kezka ez da Goierrira begirakoa bakarrik, orokorra baizik. Jakinekoa da birusa mugitu egiten dela, eta orain gu gauden arren gaizki, hurrena, akaso, beste batzuei tokatuko zaiela. Espero dezagun dena ondo joatea, sektoreak ezin baitu gehiago jasan”.
Kataluniarrak eta madrildarrak izan ohi dira Goierrira joaten diren bisitari gehienak. Aurten, berriz, Bizkaitik ari dira dei gehien jasotzen. Aurtengo egoera berezia den arren, muga guztiak irekitakoan gertuko turismoak hainbesteko arrakastarik izango duen ez du argi Osinaldek. “Iazko udan ikusi zen: libre uzten gaituztenean, jendeak beldurra galtzen du, eta kanpora jotzeko ohitura du. Zorionez, kanpotik ere etorri zen jendea Goierrira”.
Goierrin bertan dago Lizarrustiko parketxea. Kanpora atera ezin horren eragina igarri dutela esan du Jose Ramon Agirre arduradunak ere, batik bat Nafarroara joan ezinarena. Aurreko urteetan, aterpetxea ez zen betetzen Aste Santuan. Aurten, bai, betiere gehienezko edukierak uzten duen kopuruetan. Aste Santu osteko astea ere bete samar dute. “Normalean, bizpahiru egunerako etortzen da jendea. Hemengo basoguneak izugarriak dira, eta hainbat ibilbide daude”. Uztaila eta abuztua izaten dituzte hilabeterik jendetsuenak Lizarrustin; ikasturtean, berriz, eskolekin lan egiten dute, nahiz eta iaz eta aurten ez duten horretarako modurik izan. “Egoera honek esploratzera behartu du jendea: natur eremuetara joateko ohiturarik ez izan arren, probatzera gonbidatzen zaitu. Etxetik atera eta naturan aire freskoa hartzeak ikaragarri laguntzen du; energiaz beteta itzultzen zara etxera”, esan du arduradunak.
Alabaina, naturguneetako pilaketak ere kezka bihurtu dira azkenaldian: bide bazterrean gaizki aparkatutako autoak, irekita uzten diren atakak, zaborra, jendea behar ez zen eremuetan… “Eguraldi onarekin autoak pilatzen dira bide bazterretan, baina ez da oraingo kontua bakarrik: lehen ere gertatzen ziren halakoak. Egun jakin batzuetan, igual, bai, baina ez nuke esango hemen arazo bat dugunik horrekin”. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195220/orain-etxebizitzaren-arazoa-kontzeptualizatuagoa-dago.htm | Gizartea | "Orain, etxebizitzaren arazoa kontzeptualizatuagoa dago" | Bizitegi elkarte sozialak 40 urte bete ditu. Datorren astean aurkeztuko dute haren ibilbidea jaso duen dokumentala. Gizartea eta testuingurua aldatu egin direla esan du Ipiñak; are pandemiarekin. | "Orain, etxebizitzaren arazoa kontzeptualizatuagoa dago". Bizitegi elkarte sozialak 40 urte bete ditu. Datorren astean aurkeztuko dute haren ibilbidea jaso duen dokumentala. Gizartea eta testuingurua aldatu egin direla esan du Ipiñak; are pandemiarekin. | Aitor Ipiña (Portugalete, 1963) Bizitegi elkarte sozialaren arduraduna da. Bilboko Otxarkoagako elkarteak pertsona zaurgarrienak artatzen ditu, zerbitzuak eta laguntzak eskainiz, bazterketa gabeko gizarte batera bidean pausoak emateko. 40 urte bete dituzte aurten. Harrezkero, Bilboko eta gizarteko testuingurua “erabat” aldatu direla esan du.
Zer testuingurutan eta zergatik sortu zen Bizitegi?
1980an sortu zen, Otxarkoagan, abade kaputxinoen lantegi baten inguruan. Orduko bazterketaren testuinguruan jaio zen, drogen eta, batez ere, heroinaren garai gogor haietan. Otxarkoagan gai horren bueltan gaizki pasatzen ari zinenei laguntzeko asmoz, auzolanean hasi zen elkartea, eta Bizitegi sortu zen: bizitzeko tokia. Etxebizitza konpartituak eraiki zituzten. Oso denbora motzean auzolanean eraikitako etxebizitza horien sare bat sortu zen, hamabost etxe ingururekin. Elkartasun mugimendu handi bat izan zen.
Otxarkoaga auzoko beharrei erantzuteko hasi zen. Oraindik ere auzoko jendea artatzen duzue, edo harago doa?
Otxarkoagan hasi ginen, eta gero Errekaldera jo genuen. Izan dugun garapenean, etxebizitzaren auzia Bilbo osoan lantzen dugu, baita Bizkaiko Diputazioarekin ere. Hala ere, gure egoitza eta baliabide gehienak Otxarkoagan daude oraindik. Oso garrantzitsua iruditzen zaigu gizarteratzeko eta parte hartzerako aukerak sustatzea; beraz, auzoetako lana premiazkoa da. Uribarrin, Errekalden, Otxarkoagan…; benetako parte hartzea sustatu dezakegun auzoetan gaude. Gizarte hain indibidualista honetan zaila da lotura horiek sortzea; baina etxebizitza, lana eta bestelako auziak jorratzeaz gain, pertsonen arteko harremanak sortzean jarri behar dugu ikusmira, harreman berri horiek bizi proiektu esanguratsuak sor ditzaketelako.
Duela 40 urte sortu zen Bizitegi. Orduko eta oraingo erronkak eta beharrizanak berak dira?
Garai hartan, oso testuinguru zehatz bati erantzuten zion. Drogen arazoaz gain, ez zegoen gizarte zerbitzuen sistema duinik. Arlo publikoa ez zegoen oso garatuta; beraz, asetuta ez zeuden oinarrizko beharrizan batzuk bermatu behar ziren. Ez zegoen babes sozialerako sarerik, eta, gure kasuan bezala, auzolanean sortutako proiektuak gorpuzten joan ziren, gabezia horiek asetzeko. Sektore hori asko hobetu da azken urteetan. Orain, premia berrietara egokitu behar izan gara. Buruko gaitzak dituztenen bazterketa lantzen hasi ginen, Bermeoko ospitalearekin batera. Buruko gaitzak dituen jendeari irtenbideak eta aukerak eskaini behar zitzaizkien. 2000an etxegabekoen auzia jarri genuen lehen lerroan; egun, agerikoa da, baina garai hartan ez zen horren argi ikusten, eta ez zen onartzen gure inguruan arazo hori zegoenik. Errealitate horrekin topo eginda Bilboko Udalarekin hasi ginen lanean, eta hainbat aterpetxe eta lotarako leku berri eskaini ahal izan ditugu. Azken urteetan bazterketa sozialean generoaren perspektiba ere txertatu da. Aurrerapauso eta irakaspen handia da hori, beharrezkoa da beren-beregi andreei zuzendutako zerbitzuak eskaintzea, zaurgarrien artean are zaurgarriagoak direlako. Genero perspektiba gure lanetarako gako nagusienetako bat da. Praktika guztietan txertatu behar da perspektiba hori.
Pandemiak etxe kaleratzeen auzia mahaigaineratu du. Zer irakurketa egiten duzue zuek?
Lehenago, arazo hau ere bazegoen, baina orain, etxegabetzeen auzia kontzeptualizatuago dago, eta pandemiarekin agerian geratu da. Herritar askok ez dute etxean isolatzeko aukerarik izan, etxerik ez dutelako: horrek lan lerro bat zehaztu du Bizitegin. Etxebizitzaren arazoak ez dauka praktikan konponbide erraz edo arinik, bitarteko prozesu asko oso mantsoak direlako. Soldatapeko lanarekin dauden askorentzat ere arazoa da etxebizitzarena.
Beste arrakalarik azaleratu da?
Bai. Pandemiak azaleratu duen beste auzi handi bat etorkinena da. Erronka handi bat dugu pertsona horien gizarteratzearekin eta aniztasun kulturalarekin. Etorkinak iristen dira, eta iristen jarraituko dute, eta Bilbo eta bestelako hirietako kaleetan bukatuko dute. Badirudi irlatxo batean bizi garela, [Espainiako] estatu mailan ere bai, ez gaudelako pertsona migratuen helmugan edo ibilbide nagusietan, penintsula hegoaldean gertatzen den bezala. Baina onartu behar dugun errealitate bat da, eta erantzuten jakin behar dugu. Ondorioztatu dugun beste arrakala nagusia teknologiarena da. Zerbitzu publiko gehienak bide telematikora moldatu dira pandemian: osasun sistema, Lanbide, ikasketak… Herritar askok ezin izan dituzte zerbitzu publiko horiek jaso, baliabide faltagatik. Ziurtzat jotzen da denek dutela teknologia eskura, baina arrakala handi bat dago.
Nola ospatuko duzue Bizitegiren 40. urteurrena?
Ibilbidea azaltzen duen dokumental bat egin dugu, sorreratik egon direnen testigantzekin. Datorren martitzenean eskainiko dugu, Bilboko BBK aretoan, 18:30ean. Ikusi dugu kultura lanabes bezala erabili behar dela. Batetik, baztertuta dauden pertsona horiek parte har eta modu sortzaile batean jardun dezaten. Bizitza osoan oso gutxitan txalotu dituzte, eta merezi dute. Bestetik, sentsibilizazio tresna bezala: herritarrengana mezu zuzen eta indartsu batekin heltzeko balio du. 40. urteurren hau ospakizun bat baino gehiago da: aurrera begiratzeko eta etorkizunean pentsatzeko mugarri bat da. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195221/tokioko-jokoetan-ez-da-japoniatik-kanpoko-zalerik-izango-harmailetan.htm | Kirola | Tokioko Jokoetan ez da Japoniatik kanpoko zalerik izango harmailetan | Tokioko Jokoetan ez da Japoniatik kanpoko zalerik izango harmailetan. | Tokioko Olinpiar eta Paralinpiar Jokoetako antolatzaileek gaur iragarri dute harmailetan ez dela izango Japoniatik kanpoko zalerik, pandemiagatik. Tamayo Marukawa Japoniako ministroak iragarri du erabakia, Tokio 2020ko antolaketa batzordearekin, NOB Nazioarteko Olinpiar Batzordearekin, NPB Nazioarteko Paralinpiar Batzordearekin eta Yuriko Koike Tokioko gobernadorearekin bildu ostean.
Berez iaz ziren jokatzekoak Tokioko Olinpiar eta Paralinpiar Jokoak, baina pandemiagatik atzeratu zituzten, urtebete. Orain, Japoniako agintariak izan dira atzerritarren ailegaerak izan ditzakeen eraginaz ohartarazi dutenak. "Une honetan, oraindik zaila da koronabirusak sortu duen egoera Japonian eta munduko beste herrialde batzuetan. Horregatik, ez da posible une honetan atzerritarren etorrera bermatzea", argudiatu dute.
Jada sarrerak hartuak zituztenei euren asmoak aldatzeko eskatu diete. Kirolariek, berriz, eurentzat propio egindako gidei jarraitu beharko diete. Hashimoto Seiko Tokio 2020ko presidenteak esan du aurtengo jokoak zeharo desberdinak izango direla, baina izpiritua betikoa izango dela. "Espero dugu, Japoniara etorri ezingo bada ere, mundu osotik Tokioko Jokoak babesten jarraitzea". | |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195222/gasteizen-18-urteko-gizonezko-bat-atxilotu-dute-emakume-baten-kontrako-sexu-eraso-batengatik.htm | Gizartea | Gasteizen 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute emakume baten kontrako sexu eraso batengatik | Gaur goizean epailearen aurrean deklaratu du. | Gasteizen 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute emakume baten kontrako sexu eraso batengatik. Gaur goizean epailearen aurrean deklaratu du. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazki duenez, azken orduetan 18 urteko gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen emakume batek jasan duen sexu eraso batekin lotuta. Ohar batean azaldu duenez, erasoa ostegun gauean gertatu zen, lokal batean.
Ertzaintzak ordu batzuk geroago atxilotu zuen gaztea, eta, gaua polizia etxean igaro ostean, gaur goizean epailearen aurrean deklaratu du. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195223/alfaro-kalea-berreskuratu-behar-dugu.htm | Politika | Alfaro: "Kalea berreskuratu behar dugu" | Astelehenean bilera erronda bat hasiako du Ahal Dugu-ko idazkari izendatu berriak bere proiektuka aurkezteko. | Alfaro: "Kalea berreskuratu behar dugu". Astelehenean bilera erronda bat hasiako du Ahal Dugu-ko idazkari izendatu berriak bere proiektuka aurkezteko. | Begoña Alfarok gaur egin du lehen agerraldi publikoa ostegunean Nafarroako Ahal Dugu-ren primarioak irabazi ostean. Ahal Dugu-k alderdia indaru egin behar duela azpimarratu du, eta horretarako eskualdeak berreskuratu behar dituela. Aktibo dauden zirkuluak mantendu, eta desagertu diren tokietan edo Ahal Dugu-k ordezkaritza izan duen lekuetan berreskuratu egin behar dituztela esan du. Gainera, kalea berreskuratzeko nahia adierazi du, eta horretarako elkarrizketak hasiko ditu eragile sozialekin, "horiek izan daitezen alderdiaren agenda ezartzen dutenak".
Eduardo Santos orain arteko idazkari nagusia Alfaroren ondoan izan da gaur. Esan du primarioetako bozketa oso eraikitzailea izan dela, eta erakutsi duela alderdia bizirik dagoela. Alfarok hala esan du: "Oraindik badago alderdia". Hala ere, militantziaren erdiak hartu duela parte esan du, eta horrek alderdia berpizteko beharra dagoela erakusten duela. Eskerrak eman dizkie bozkatu ez duten arren, alderdian jarraitzen dutenei ere.
Alfarok Ainhoa Aznarez beste hautagaietako bat ere zoriondu du Hiritar Kontseiluan egoteko hautatu baitute. Azpimarratu du Alfarok hiru hautagaiak emakumeak zirela eta horrek Ahal Dugu-ren DNA feminista dela erakusten duela esan du.
"Orain hiru gauza dira egin beharrekoak: lana, lana eta lana". Onartu du alderdia ukituta dagoela eta egoera iraultzeko lan egin behar dutela. Hurrengo pausoak Hiritar Kontseilua eratzea, aktibo dauden zirkuluekin egotea eta herri mailan beste espazio batzuk berreskuratzea izango direla aurreratu du.
Gainera, astelehenean beste alderdiekin bilera erronda bat hasiko duela ere esan du, euren proiektua azaltzeko. Lehenak Ezker Batuarekin eta Batzarrarekin egingo dituzte. Hurrengo hauteskundeetan ezkerreko alderdien koalizio bat eratzeko aukeraz galdetuta esan du ezkerreko indarra batzeko proiektu serio baten alde dagoela. "Horretarako beharrezkoa da lan espazioak eraikitzea eta konfidantza lantzea".
Ahal Dugu-k Nafarroako Gobernuan duen presentziaz esan du lan oso ona ari direla egiten bai Gobernuan, baita Parlamentuan ere. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195224/positiboen-portzentajea-65era-igo-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Positiboen portzentajea %6,5era igo da Hegoaldean | Orotara, 426 lagunek eman dute positibo. | Positiboen portzentajea %6,5era igo da Hegoaldean. Orotara, 426 lagunek eman dute positibo. | Datuak etengabe okerrera egiten ari dira Hego Euskal Herrian, eta horren seinale da positiboen portzentajea. Atzo Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak egindako 6.593 probetan 426k positibo atzeman dituzte; hortaz, egindako proben %6,5ek positibo eman dute. Beraz, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurria kontrolatuta izaten hasteko jarritako %5eko mugatik nabarmen gora dago.
Egoeraren errepasoa lurraldez lurralde egiterakoan ikus daiteke Bizkaian atzeman dituztela positibo gehienak (168), eta kopuruak apalagoak dira Gipuzkoan (110), Nafarroan (ehun) eta Araban (47). Gainera, Jaurlaritzak Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoa ez den kasu baten berri ere eman du.
Erietxeetara begira jarrita, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du atzo beste 26 lagun ospitaleratu behar izan zituztela. Egun, 91 gaixo larri daude Osakidetzako zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195225/kartzeletako-alderik-gogorrena-eta-konplexuena-islatu-dute-bilbon.htm | Politika | Kartzeletako «alderik gogorrena eta konplexuena» islatu dute Bilbon | Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformak eta Sarek gogoratu dute 22 urtetan ez dela 'haur motxiladunen' egoera aldatu. Sindikatu guztien eta alderdi politiko batzuen ordezkariak egon dira ekitaldian | Kartzeletako «alderik gogorrena eta konplexuena» islatu dute Bilbon. Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformak eta Sarek gogoratu dute 22 urtetan ez dela 'haur motxiladunen' egoera aldatu. Sindikatu guztien eta alderdi politiko batzuen ordezkariak egon dira ekitaldian | Bi helbururekin batu dituzte Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataformak eta Sarek eragile politiko zenbait eta sindikatu guztietako ordezkariak gaur goizean, Joseba Azkarraga politikari ohiak azaldu duenez: haiei eskerrak emateko, batetik, eta kartzelen «alderik gogorrena eta konplexuena» islatzeko, bestetik. Izan ere, haur motxiladun-en istorioetatik abiatuta egin nahi izan ditu ohiko aldarrikapenak plataformak Bilboko Euskalduna jauregian antolatutako ekitaldian. Eztizen Artola kidea arduratu da Iratik jaio zenetik bizi izan duen egoera aletzen, eta Porrotxi egokitu zaio denboran atzera egitea eta Ondizen historia gogoraraztea: duela 22 urte jaio zen Ondiz haur motxiladuna, eta, orduan ere, hainbat ekimenetan aritu zen pailazoa haurra Euskal Herrira itzul zedin gurasoekin batera: «22 urte ondoren hemen jarraitzen dugu, gauza bera eskatzen». Bestalde, Liher Aretxabaleta presoaren alaba Leak ere bere egoera kontatu du bere amak, Rebeka Larak, lagunduta.
Irati Gurasoekin Euskal Herrira plataforma abian jarri zenetik egin dituzten aldarrikapenak mahai gainean jartzeko aprobetxatu dute goizeko ekitaldia. Artolak aletu ditu jomuga horiek: «Lehenengo, euskal presoak Euskal Herrira ekar ditzatela, umeek ez dezaten errepideak dituen arriskuak euren gain hartu behar izan. Bigarrenik, eskatzen dugu familientzako moduluak eraiki ditzatela Euskal Herriko espetxeetan elkarrekin bizitzeko eskubidea errespetatua izan dadin. Eta, hirugarrenik, presoen gradu progresioa martxan jartzea nahi dugu, umeak kartzelatik irtetean gurasoek baimenak lor ditzaten, elkarrekin bizi ahal izateko».
Funtsean, «humanitatea eta eskubideak» galdegiteko antolatu dute ekitaldia, Azkarragak laburbildu duenez. Politikari ohiaren ustez, egungo espetxe politikak ez ditu ez bata ez bestea bermatzen, eta, ondorioz, beste 87 haur daude egun Iratiren egoera berdintsuan, Sareren arabera. «Euskal Herri osoan ez dago haur txikiak dituzten gurasoentzako modulurik», esan du Azkarragak. Artolak xehatu du Iratiren egoera zehatza zein den, soinujole batekin aldamenean. «Ama erditu zenean, aitari ez zioten bertan egoten utzi. Madrilgo ospitale batean erditu zen Bea, eta zortzi guardia zibil izan zituen atean. Haurra izan eta gutxira, umearengandik banatu zuten lau egunez». Martxoan jaio zen Irati, eta apirilean ikusi ahal izan zuen aitak lehen aldiz. Hortik aurrera, amarekin bizi izan da Aranjuezeko kartzelan (Espainia) 2021eko martxora arte, eta tartean astean bi orduz batu ahal izan dira Bea Etxebarria, Iñaki Zapirain eta Irati Zapirain Etxebarria, Artolak azaldu duenez.
2020ko martxoan, Euskal Herrira ekarri zuten Irati, «konfiantzazko mediku batek begia eta besoa tratatzeko», Artolaren hitzetan. «COVID-19ak harrapatu, eta ekainera arte ezin izan zuen Aranjuezera bueltatu. Itzultzean, hamar egunez egon ziren Irati eta bere ama zortzi metro karratuko ziegan sartuta, egunean 24 orduz». Pasa den astean jakin zenez, Iratiren gurasoak El Duesoko kartzelara (Kantabria, Espainia) lekualdatzeko erabakia hartu dute agintariek, eta, aita bertara «helduta edo heltzear» dagoen arren, ama oraindik ez da Aranjuezetik irten, Azkarragak jakinarazi duenez. «Bea El Duesora eramaten duten arte, Iratik 882 kilometro egin beharko ditu, guztira, ama bisitatzeko».
Erabakia txalotu duen arren, «salbuespenezko erregimena indarrean» dagoela salatu du politikari ohiak. «Lasaitua da, baina ez da sakabanatze politikaren bukaera. Nabarmendu behar da zein modutan betetzen den askatasun gabetzea». Bestalde, Irati Gurasoekin Euskal Herrirako kide Julen Orbeak adierazi du «itxaropentsu» daudela Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak berriki adostutako kartzela politikaren eskumenen transferentziagatik: «Ez genuke nahi egoera bere horretan jarrai dadin Jaurlaritzak eduki arren eskumenak. Uste dugu aldaketek estrukturalak izan behar dutela». Modulu mistoez gain, nazioarteko ereduak ere aplika daitezkeela uste du. «Katalunian zaintzapeko pisuak daude familientzat, kartzeletatik kanpo. Eskumenen transferentzia aukera izan daiteke euskal kartzela eredua sortzeko, humanoagoa eta demokratikoagoa izango dena, ez orain dagoena bezalakoa».
22 urte ekiten
2021eko martxoaren 8an, 3 urte bete zituenean, Aranjuezeko kartzelatik atera zuten Irati; Bilbon bizi da orain, aitona-amonekin, gurasoengandik urrun, Espainiako legeak ezartzen baitu presoen haurrek espetxea utzi behar dutela adin horretara heltzean. Iratiren egoera izan dute hizpide azken egunetan, Ondizena izan zuten bezala duela pare bat hamarkada. Ondizen ama Martuteneko (Donostia) espetxean zegoen atxilo, baina, modulu mistoaren faltan, Palentziara (Espainia) joan behar izan zen umea edukitzeko eta harekin bizitzeko. Haurra euskal herriratzeko hainbat ekimenetan hartu zuen parte Porrotxek: besteak beste, Olentzerorekin batera eskatu zuen Ondiz bueltatu zedin, Jaurlaritzara jo zuen hori bera galdegitera —bertakoek adierazi zioten eskumenik gabe ezin zezaketela ezer egin— eta are Martuteneko kartzelara hurbildu zen modulua bere eskuekin eraikitzeko.
Pailazoaren eta beste hainbat eragileren esfortzuak ez zuen fruiturik eman orduko hartan, eta, 22 urte ondoren, egoera berari amaiera emateko lanetan jarraitzen du Porrotxek. «Ez dugu nahi beste 22 urte barru hemen biltzea». Euskaldunako ekitaldia bukatu ondoren, Bilboko Kasilda parkera abiatu dira pailazoa eta Txapas soinujolea, han baitzen egitekoa elkarretaratzea. Hara hurbildutako haur eta heldu andana baten aurrean aritu dira berriro, eta, ikuskizuna bukatu dutenean, Itziar Gamero ipuin kontalariak hartu die lekukoa, Igor Zuluetaren kutxa doinuek lagunduta. Mari Txipiren istorioa kontatu die Gamerok umeei: irudimenari esker, kartzelan dagoen amarengandik gertuago sentitzen da protagonista. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195226/inflexio-puntua-izan-daiteke.htm | Kirola | Inflexio puntua izan daiteke | Athleticek eta Eibarrek bana berdindu dute. Oso neurketa parekatua izan da, baina talde gipuzkoarrak sentsazio onak utzi ditu. Bi taldeek egoera berdinean jarraitzen dute sailkapenean. | Inflexio puntua izan daiteke. Athleticek eta Eibarrek bana berdindu dute. Oso neurketa parekatua izan da, baina talde gipuzkoarrak sentsazio onak utzi ditu. Bi taldeek egoera berdinean jarraitzen dute sailkapenean. | Jarraitu beharreko bidea zein den jakitea batzuetan asko kostatzen da. Athletic bide egokia aurkitu ezinik ibili zen orain dela hiru hilabetera arte. Urtarrilean lortutako Espainiako Superkopako garaikurrak guztiz aldatu zuen bilbotarren dinamika. Eibar, aldiz, galduta ibili da azken jardunaldietan, eta gaur San Mamesen ikusitakoa positiboa izan daiteke gipuzkoarrentzat. 1-1 amaitu da derbia, armaginak jaitsiera postuetan jarraitzen dute, baina sentsazio onak utzi dituzte. Zuri-gorriei, baina, ez die aho zapore ona utzi neurketak.
Taldean zituen bajek behartuta, joko sistema aldatu behar izan du Jose Luis Mendilibarrek. Talde armaginean ohikoa den 4-4-2a alde batera utzi, eta 4-2-3-1 eskemarekin zelairatu dira eibartarrak, Kike Garcia aurreko aldean bakarrik utziz. Espainiako Kopako finala bi aste eskasera baldin badago ere, Marcelinok argi utzi du garrantzia handia ematen ziola gipuzkoarren aurkako derbiari, eta Sevillan atera dezakeen hamaikako oso antzeko bat berdeguneratu du. Egoera guztiz ezberdinetan, baina hiru puntuen bila atera dira biak ala biak.
Eibarren egoera kaxkarra baliatu nahian, hasiera-hasieratik partidaren gidaritza hartzen saiatu da etxeko taldea. Ez du hori egitea lortu, baina gauza are garrantzitsuago bat lortu bai: lehen hamar minutuetan markagailuan aurrea hartzea. Alboko sake baten ostean, De Marcosen erdiraketa Yurik, boleaz, bikain erramatatu du, eta Dmitrovicen atea zulatu. Kolpe latza bisitarientzat.
Horrelako momentuetan egin daitekeen gauzarik onena egin du Eibarrek: ahalik eta azkarren berdindu. Unai Lopezi bere areatik gertu lapurtu dio baloia Kike Garciak, eta ez du hutsik egin Unai Simonen aurrean: 1-1.
Azken jardunaldietan ez bezala, erritmo biziko lehen zatia ikusi da San Mamesen. Markagailuan aurretik jartzeak ematen duen nagusitasunaren bila, erasora jo dute bi taldeek. Estreinako 45 minutuak oso irekiak izan dira; bai Athleticek, baita Eibarrek gol aukerak izan dituzte, garbiak ez, baina aurkariaren ate ingurura behin baino gehiagotan iristea lortu dute. Oso parekatuta iritsi da neurketa atsedenaldira, baina zelaian ikusitakoa seguru Mendilibarrek nahi zuen partidaren antz handiagoa izan duela. Zuri-gorrien teknikaria, aldiz, ez da partida eroen zalea, eta norgehiagoka kontrolpean izatea nahiago du.
Zelai erdia bereganatu, eta partida bere planteamendura hurbildu asmoz, bi euskarriak aldatu ditu Marcelinok bigarren zatirako. Unai Vencedor eta Dani Garcia zelairatu ditu Unai Lopezen eta Mikel Vesgaren ordez. Ez da lehen aldia hori egiten duena, Kopan Levanteren aurkako partidan ere gauza berbera egin zuelako.
Vencedor soropilean egotea gehien eskertu duena Iker Muniain izan da. Erdilari bilbotarrak erraztasuna du aurkarien lerroak pase batekin puskatzeko; hori kapitain zuri-gorriak baliatu du, eta bigarren zati hasieran behin baino gehiagotan jaso du baloia Diop eta Sergio Alvarezen bizkarrean, armaginei arazoak sorraraziz. Gutxi iraun dio, baina, argitasun horrek Muniaini, minutuak pasa ahala itzaltzera egin baitu.
Eibar defentsan sendo ibili da, ondo eutsi zuten InÌaki Williams, eta ez diote korrika egiten utzi. Aurreko partidetan baino akats gutxiago egin ditu Mendilibarren taldeak atzeko alde horretan, eta hori defentsan ez ezik, erasoan ere nabaritu da. Armaginak ohi baino solteago ibili dira zelaian, eta inongo momentuan ez diote utzi etxeko taldeari berdegunean eroso egoten. Baloiarekin, baina, bigarren zatian ez da estreinakoan bezain fin ibili, eta ezin izan ditu hiru puntuak poltsikoratu. Halere, sentsazio onak utzi dituzte Mendilibarrenak, ez hain onak Marcelinorenak.
Drona zelaira, "Eurocopa honi ez" mezuarekin
Partidaren bigarren zatian dron bat erori da San Mameseko berdegunera. Dronak “Bilbo 2020 Eurocopa honi ez” mezua zeraman zintzilikaturik. Pizarro Gomez epaileak partida gelditu behar izan du pankartadun drona zelaitik ateratzeko. |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195227/the-works-and-days-filma-saritu-du-ikuspuntu-jaialdiak.htm | Kultura | ‘The Works and Days’ filma saritu du Ikuspuntu jaialdiak | C.W. Winterren eta Anders Edstromen lanari eman dio 15. edizioko epaimahaiak Film Onenaren Sari Nagusia. Zuzendari onenaren garaikurra, berriz, Morgan Quaintancek eraman du, Surviving you, always filmagatik. Eta Jayne Parkerren Amaryllis-A study-rentzat izan da Film labur Onenaren saria. | ‘The Works and Days’ filma saritu du Ikuspuntu jaialdiak. C.W. Winterren eta Anders Edstromen lanari eman dio 15. edizioko epaimahaiak Film Onenaren Sari Nagusia. Zuzendari onenaren garaikurra, berriz, Morgan Quaintancek eraman du, Surviving you, always filmagatik. Eta Jayne Parkerren Amaryllis-A study-rentzat izan da Film labur Onenaren saria. | Amaitu da Iruñeko Ikuspuntu festibalaren 15. aldia. Orotara, 31 film izan dira lehian Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko Jaialdiko kategoria ezberdinetan, eta horietako saridunak zein diren jakitera eman dute iluntzean. Nicole Brenezek, James Lattimerrek eta Antoine Thirionek osatu dute aurten epaimahaia, eta, Sail Ofizialeko lan guztiak ikusi ondoren, erabaki dute C.W. Winterren eta Anders Edstromen The Works and Days (of Tayoko Shiojiri in the Shiotani Basin) lanari ematea Film Onenaren Sari Nagusia. «Film monumentala da, baina oso apala», epaimahaikideen ustez. Azaldu dutenez, filmaren erdian emakume bat dago, «oroitzapen askok bisitatzen dutena»; etxe bat ere badago, pertsona askok bisitatzen dutena; soro bat ere bada, emakumeak zaintzen duena; eta bada paisaia bat ere, zeinaren irudiak eta soinuak biltzen dituen filmak, urtaroz urtaro. «Lurralde nekaezin hori landuz, emakume honek eta filmak mundu bat sortzen dute, eta mundu hau egun batez bildutako publikoaren buruan loratzen da. Jendea urruntzen duten garai hauetan, film honek borrokan jarraitzen du pertsonen eta bizi garen munduaren arteko lotura mantentzeko ahaleginean». Egileek 10.000 euro ere jasoko dituzte.
Zuzendari Onenaren Jean Vigo saria, berriz, Morgan Quaintancek eraman du, Surviving you, always filmagatik. Epaimahaiak adierazi duenez, «elementu desberdin ugari biltzen dituen filma da, misteriotsua eta guztiz berezia, paraleloan doazen argazkietan, zeluloidean, musikan eta bi testuetan oinarritzen dena, eta, aldi berean, norabide desberdinetan jotzeko beldurrik ez dutenak, gorputza eta burua disoziatzen dituen droga-bidaia bat balitz bezala, hormen barruan bihurritzen den suge bat bezala». Egileak 5.000 euro jasoko ditu.
Sail Ofizialean, halaber, Jayne Parkerren Amaryllis-A study-rentzat izan da Film labur Onenaren saria, 3.000 eurorekin lagunduta doana. Zuzendari batek inguruko errealitateaz eman dezakeen ikuspuntu gisa deskribatu du filma epaimahaiak. «2020. Laino toxikoek, birusek eta bidegabekeriek Lurra planeta itotzen dute, atrofiatu egiten da, eta gure begien aurrean eraisten da. Zer egin dezake zinemak? Bizitzaren distira gorde dezake, eta bere zilar erdian baltsamatu, keinu beharrezko bezain dotore horrengatik; edertasuna politikoa da».
Sari bereziak
Bi aipamen berezi ere banatu ditu epaimahaiak: Pablo Alvarez Mesaren Bicentenario lanari egin dio aitortza film luze onenaren kategorian —«bidaia espazial eta espiritual argitsua [da]»—; eta Simon Liuren Signal 8 lanari, berriz, film labur onenaren kategorian —«Hong Kongeko zeluloidezko ikuspen distiratsua [da]»—.
Beste hainbat saridun ere utzi ditu jaialdiak. Publikoaren Sari Berezia Film Onenari Jorge Moneo Quintanaren In Ictu Oculi (begiak hesteko artean) lanarentzat izan da, eta Gazteen Saria Film Onenari, berriz, Mouaad el Salemen This Day Won’t Last lanarentzat. Azken hori «bere zintzotasunagatik eta baliabide gutxirekin asko lortu duelako» hautatu du Gazteen Epaimahaiak.
Bestalde, X Films 2021 Proiektua Irati Gorostidiren San Simón 62 proposamenari ematea erabaki du deialdiko epaimahaiak —Marta Ponsak eta Ane Rodriguez Armendarizek osatua— , «lurraldearen intrahistoria ezezagun bat argitzeagatik, garai bateko iruditeria kolektiboa orainaldiko begiradatik hedatzen duena». |
2021-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/195228/pausoka-saltoka-ezin-denean.htm | Kirola | Pausoka, saltoka ezin denean | Osasunak distira gutxiko lehia jokatu du azken sailkatuaren zelaian, eta konforme gelditu da berdinketarekin. Esku hutsik gelditzeko zorian izan da azkeneko jokaldian. | Pausoka, saltoka ezin denean. Osasunak distira gutxiko lehia jokatu du azken sailkatuaren zelaian, eta konforme gelditu da berdinketarekin. Esku hutsik gelditzeko zorian izan da azkeneko jokaldian. | Luzea eta gogorra da mailari eusteko egin beharreko bidea. Ondo barneratua du hori Osasunak. Badaki saltoka iristen dela azkarren helmugara, baina ezin denean jauzi egin, behintzat pausoak eman behar dira. Halaxe egin du gaur, Huesca azken sailkatuaren zelaian berdinduta. Garaipena aurrerapen handia izango zatekeen gorritxoentzat, baina urri dabiltza sormen aldetik, eta kamuts baloiak sareratzerakoan. Eta golik ezean, puntu bat da lor daitekeen saririk handiena.
Berritasunekin agertu da Osasuna Alcorazen. Hamaikakoan, Ruben Garciaren hutsunea izan da nagusia. Erdilaria titular izan da gaur arteko 27 partidetatik 26tan, baina atseden eman dio Jagoba Arrasatek, haren tokian Jony ipinita. Aulkian, berriz, Chimy Avilak bereganatu ditu begirada guztiak; deialdi batera itzuli baita 421 egunen ondoren, belauneko lesioak gainditurik.
Denboraldiaren amaiera geroz eta hurbilago dago, eta aurkari zuzenen arteko lehiak tentuz jokatu beharrekoak dira. Taldeak ez dira ero-eroan irteten zelaira; lehen minutuak neurketari eta kontrarioari neurria hartzeko baliatzen dituzte. Kasurako, halaxe egin dute gaur Huescak eta Osasunak. Ez da hasierako oldarraldirik izan. Hori bai, gorritxoenak izan dira lehen hurbilketa arriskutsuak. Lehenik, sasi-erdiraketa pozoindu bat egin du Jonyk; eta gero, tokitatik indarrez jaurti Torrok, Jonyk berak ezkerretik abiatutako jokaldia amaituz.
Lehia beste fase batean sartu da lehen ordu laurdenaren ondotik. Nagusitzen hasi dira etxekoak, Seoanek zelai-erdiko lema hartu ahala. Bere egin dute baloia, eta ez da jabetza hutsala izan: 22. minutuan Vavrok langara bidali du baloia, eskuinkada ikusgarri baten bidez; eta bost minutu geroago, Mirren burukada gurutzatzua oso gutxirengatik ez da sartu gaurkoan Juan Perezek defendatu duen atean. Ezkerretik nagusitasun egoerak sortu ditu Huescak, Galan, Rico eta Sandroren bidez, eta Osasunak buru-belarri jardun behar izan du zuloak ixten eta erdiraketak urruntzen. Eta erasoan, ez da konexiorik izan erdilarien eta aurrelarien artean. Callerik erdiko hiru atzelarirekin egin behar izan du talka; ez zen zeregin samurra. Alta, 39. minutuan tokia egin du area ertzean, eta bizkarrez, Moncayolari eman dio baloia. Erdilariak kanpora jaurti du, ordea. Nafarrek neurketa parekatzea lortu dute atsedenaren aurretik. Kolpe trukaketa.
Orekak bere horretan jarraitu du etenaren ondoren. Galanek erdiraketa gaiztoa egin du bigarren zatia hasi eta berehala, baina ez du inork errematatu. Jonyk bai, harrapatu du Barjak ezkerretik eginiko erdiraketa, 51. minutuan. Ez du garbi errematatu, baina. Partida lakartu egin da gero, azken hogei minutuetan ireki aurretik. Osasunak Barjaren bidez izan du markagailuan aurrea hartzeko aukera, erdiraketa bat area barruan ehizatuta; alabaina, erdi-erdira errematatu du buruz. Huescak, berriz, bi abagune garbi izan ditu, Escricheren eskutik. Lehenik, burukada ia atepetik atera dio Aridanek. Eta azken jokaldian, gehiegi gurutzatu du jaurtiketa. Hala, zapore gozoagoa hartu du berdinketak Osasunarentzat. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195267/poesiaren-nazioarteko-eguna-ospatuko-dute-gaur.htm | Kultura | Poesiaren Nazioarteko Eguna ospatuko dute gaur | Datozen egunetan hainbat ekitaldik ekarriko dute gogora olerkigintzaren garrantzia. | Poesiaren Nazioarteko Eguna ospatuko dute gaur. Datozen egunetan hainbat ekitaldik ekarriko dute gogora olerkigintzaren garrantzia. | Unescok 1999an izendatu zuen martxoaren 21a Poesiaren Nazioarteko Eguna, eta ordudanik mundu osoko herrialdeetan eta hirietan antolatzen dira, urtero-urtero, poesia ardatz duten ekitaldiak, betiere olerkigintzaren irakurketa, idazketa eta argitalpena sustatu nahian.
Euskal Herrian ere izan ohi du bere lekua Poesiaren Nazioarteko Egunak. Esaterako, bihar hasi eta ostirala bitartean, Poesialdia, Donostiako Poesiaren Astea, egingo dute Donostia Kulturako hainbat gunetan.
Bihar Itxaro Bordak bere obra poetikoaren gako nagusiak azalduko ditu, Iratxe Retolazaren laguntzarekin, Ernest Lluch kultur etxeko areto nagusian (19:00), eta, aldi berean, zenbait poemaren irakurraldia eskainiko du.
Hurrengo egunean, 23an, Viktoria Eugeniako Club Aretoan Ulu, ala, ele, Abere ba ikuskizun poetikoak palindromoak izango ditu abiapuntu. Bigara bikote sortzaileko kideek (Itziar Aranburu eta Jon Ander Garcia) Abere ba palindromo ilustratuen piztegia liburua eta erakusketa egin ondoren, ikuskizun bat sortu dute Amorante (Iban Urizar) eta Okene Abrego musikariekin batera. Musika, hitza eta irudia, aurreraka eta atzeraka. 23rako sarrera guztiak amaitu direnez, 26an beste emanaldi bat egingo dute.
24an, asteazkenean, Luis Garcia Montero poeta, idazle, kritikari eta irakaslearen txanda izango da. Esperientziaren poesiaren adierazgarririk handiena da Garcia Montero, poesia espainiar garaikidearen funtsezko ahotsa. Itziar Minguez poetarekin solasean arituko da bere obra eta ibilbidearen inguruan, Ernest Lluch kultur etxean.
Azkenik, hilaren 25ean, IV. Donostia Kultura Poesia Lehiaketaren sari banaketa egingo da. Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak elkarlanean antolatua, euskarazko poesia zabaldu eta 35 urte bete gabe dituzten idazle gazteen lanari bultzada emateko asmoz sortua izan da lehiaketa.
Bilbon ere jaialdia
Hilaren 15ean hasi ziren Bilbon Bilbao Poesia izeneko topaketak, baina datozen egunetan ere izango da zertaz gozatu. Gaur bertan, Izaroren kontzertua izango da Bidebarrietan, 19:00etan, eta bihar, berriz, lau poeta elkartuko dira leku berean: Leire Bilbao, Itziar Minguez, Beatriz Txibite eta Julia Piera.
Asteartean, Bilbao Poesiak eta Loraldiak, Gaztelondon zer berri. Etxahun ikuskizuna eskainiko dute, Mikel Etxekoparren musikarekin, Dominika Rekalten testu eta ahotsarekin, Pierre Visslerren soinu grabazioekin eta Jean Christian Galtxetabururen perkusioekin; eta, hurrengo egunean, azkenik, Jose Fernandez de la Sotak, Enciclopedia del fracaso liburuko poemak irakurriko ditu Jose Luis Canal pianistarekin eta Pablo Muller poetarekin batera.
Iruñean ere poesiaren inguruko hainbat ekitaldi antolatu dituzte datozen egunetarako. Gaur bi kontzertu izango dira. Sheila Blancok Espainiako 27ko Belaunaldiko emakume poetak ekarriko ditu gogora Kondestablearen jauregian, 12.00etan, eta besteak beste Ernestina de Champurcin, Concha Mendez, Pilar Valderrama, Elisabeth Mulder, Dolores Catarineu eta Margarita Ferrerasen hitzak musikatuko ditu.
Arratsaldeko 19:00etan, berriz, Antton Valverdek Gaua, ausentziaren itzala deituriko kontzertua emango du, Civivox Iturraman, Francisco Herrero (biolina eta biola), Joxan Goikoetxea (eskusoinua) eta Ivan Carmona (txeloa) lagun dituela.
Bihar, berriz, Oihane Garmendia Iruñea Hiria lehiaketaren irabazleak hitzaldia emango du 19:00etan, Kondestablearen jauregian, eta asteartean, ordu eta leku berean, Veronica Arandak eta Aitor Francosek hitz egingo dute.
Sr. Vertigo taldearen Planeta Poesia ikuskizunarekin bukatuko dira asteazkenean poesiaren inguruko jardunaldiak. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195268/biziari-eusteko-estrategia-bat.htm | Gizartea | Biziari eusteko estrategia bat | Tafallako Berdesia elkartea herritar talde batek sortu zuen, 2016an. 130 bazkide baino gehiago ditu egun. Lortu dute ingurumenarekiko beren kezka klima aldaketari aurre egiteko eta iraunkortasuna sustatzeko egitasmo integral bilakatzea: herria inguratuko duen basoa osatzen ari dira, auzolanean. | Biziari eusteko estrategia bat. Tafallako Berdesia elkartea herritar talde batek sortu zuen, 2016an. 130 bazkide baino gehiago ditu egun. Lortu dute ingurumenarekiko beren kezka klima aldaketari aurre egiteko eta iraunkortasuna sustatzeko egitasmo integral bilakatzea: herria inguratuko duen basoa osatzen ari dira, auzolanean. | Zenbait herritarren arteko proiektu txiki gisa sortu zena erakunde publikoen babesa jaso duen klima aldaketaren aurkako estrategia bilakatu da, bost urteko bidea egin eta gero: Berdesia du izena, eta Tafalla inguratuko duen baso bat osatzea du xede nagusi.
«Harresi berde bat eraiki nahi dugu, herritarren osasuna babesteko, biziari eusteko», erran du Berdesiako presidente Mauricio Olitek. Egitasmoa 2016an sortu zenetik ari da proiektuan lanean Olite, eta Berdesiaren hazia zuhaitz bilakatzen ikusteko aukera izan du; zenbait pertsonak egin zuten bat, hasieran, ahal zutenean eta ahal zuten tokian zuhaitzak landatzeko; lagun taldea elkarte bilakatu zen 2018an, eta, egun, 130 bazkide baino gehiago ditu. Hazten jarraitu nahi du.
Berdesiak segitzen du izaten herritarren artean sortutako eta herritarrek sustatutako egitasmo bat, baina urrats bat aurrera egin du aurten, Tafallako Udalaren eta Nafarroako Gobernuko Lurralde Antolaketa, Etxebizitza, Paisaia eta Proiektu Estrategikoen Departamentuaren babesarekin.
«Zuhaitzak landatzeko proiektu bat baino anitzez gehiago da Berdesia, egun. Klima aldaketari aurre egiteko eta iraunkortasuna sustatzeko estrategia integral bat garatu dugu», azaldu du elkarteko diruzain Jose Ignacio Intxaurrondok.
Duela bi urte egin zuen bat taldearekin Intxaurrondok, proiektuaren berri herriko prentsan jaso eta gero. Herritarren parte hartzeak duen garrantzia nabarmendu du, hain zuzen, Tafallako kolektiboak hasieratik izan baitira elkartetik bultzatutako auzolanetan parte hartzeko prest. Bere egin dute proiektua, eta bere egin dute hazten hasi den basoa ere.
Berdesiaren mintegia bilakatu da herritarrak inplikatzeko elkarteko kideen lanaren erdigune. Handik ateratzen dira herria inguratuko duen basoa osatuko duten zuhaitzak. «Guk egiten dugu prozesu osoa; haziak bilatu eta erein egiten ditugu, gero zuhaitzak landatzeko. Nagusiki, arteak eta erkametzak landatzen ditugu, bai eta hemengo bertze hainbat espezie ere, intxaurrondoak eta arbendolondoak, bertzeak bertze», azaldu du Olitek.
Herriko kolektiboen parte hartzeaz gain, Tafallako haur eta gazteena ere sustatu dute Berdesia elkarteko kideek. 2019an, hain zuzen ere, herriko eskoletan mintegiak jarri zituzten martxan, ikasleak prozesu osoan inplikatzeko asmoz: «Hazien bila joan, erein eta zuhaitzak landa ditzatela da asmoa». Iaz, koronabirusak eragindako osasun krisiak bertan behera utzi zituen eskolekin batera egin beharreko lanak, baina berriz ere ikastetxeetan aritzeko prest eta irrikan dira Berdesiako kideak. «Hagitz garrantzitsua da haurrek proiektuarekin bat egitea, haiek baitira etorkizuna».
Herri inguratua
Errepideak, autobideak eta trenbideak inguratzen dute Tafalla, bertzeak bertze. «Azpiegitura horien kalteak arintzeko neurririk ez da, ordea», salatu du Olitek. Datu bat jarri du erdigunean: autobidetik 20.000 ibilgailu pasatzen direla, batez bertze, egunean, eta haietako 5.000 inguru direla astunak. «Herritik entzuten da zarata».
Berdesia elkarteak eraiki nahi duen hesi berdearen helburua da azpiegitura horien eragina arintzea. «Babesgune bat sortzea, nolabait, herritarron eta azpiegitura horien artean», zehaztu du Olitek. Ez bakarrik hori: «Hesi berde hori erabili nahi dugu Tafalla herri iraunkor bilakatzeko; ekonomia zirkularra sustatu nahi dugu, herritarrak herrira lotzeko», erantsi du Berdesiako presidenteak. Turismoa bultzatzeko aukera aipatu du, bertzeak bertze, bideak markatuz.
Proiektua garatzen joan da, eta elkarteko kideek beren esku ez ziren baliabideak lortzeko beharra ikusi dute. «Finean, herritar soilak gara, eta zenbait kontutan ezagutza teknikoa behar da». Babes eta baliabide tekniko horiek Tafallako Udalak eta Nafarroako Gobernuak eman dizkiete Berdesiako kideei.
Adibide gisa, elkarteko kideek nabarmendu dute herri lurretan ari direla zuhaitzak landatzen, eta, horretarako, udalaren esku hartzea behar dutela. «Tafallako lurren %52 inguru herri lurrak dira; 4.000 hektarea baino gehiago», azaldu du Olitek. Arazoa da herri lur horiek hirigunetik urrun direla; hau da, basoa babes hesi bilakatzeko egon beharko lukeen tokitik urrun. «Ordua da arazo horri konponbide bat emateko, udalaren esku baita, adibidez, pribatuak diren labore lurrak herritik kanpo eramatea, eta herritik hurbilago direnak herri lur bilakatzea, basoa egiteko».
Horregatik, hain zuzen, jabe pribatuek proiektuarekin bat egitea garrantzitsua dela azaldu du elkarteko kide Intxaurrondok. Uste du herritarrek izan dutela aukera Berdesia ezagutzeko, eta ohartu direla herritar guztiei egiten diela on.
Basoen Nazioarteko Eguna
Martxoaren 8an, Tafallako talde feministetako kideekin aritu ziren Berdesiako kideak zuhaitzak lantzen; joan den igandean, berriz, Zuhaitzaren Eguna ospatu zuten, udalarekin batera. Gaurko ere antolatu dute Berdesiako kideek zuhaitzak landatzeko jardunaldia. Eta datorren igandeko Basoen Nazioarteko Eguna ospatzeko aukera izanen dute.
Nafarroako bertze herrientzat adibide bilakatu nahi dute, hazitik basoa sortzeko. Tafallan, jada, zuhaitz bat landatu dute biztanle bakoitzeko. Eta ez dute gelditzeko asmorik. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195269/reik-izandako-istripuari-buruzko-susmoak-berretsi-dituzte-eskertza-eskutitzean.htm | Politika | Reik izandako istripuari buruzko susmoak berretsi dituzte eskertza eskutitzean | Pepe Rei kazetari hilberriaren senideek gutun bat plazaratu dute, eskerrak emateko azken egunetan euren ondoan egon direnei eta babes mezuak bidali dizkietenei. | Reik izandako istripuari buruzko susmoak berretsi dituzte eskertza eskutitzean. Pepe Rei kazetari hilberriaren senideek gutun bat plazaratu dute, eskerrak emateko azken egunetan euren ondoan egon direnei eta babes mezuak bidali dizkietenei. | Joan den martxoaren 9an hil zen Jose Benigno Rei (Cenlle, Galizia, 1947 - Donostia, 2021), Pepe Rei, 1990eko hamarkadan ikerketa kazetaritzaren aitzindaria izan zena Euskal Herrian. Ordutik igaro diren egunetan jasotako babesa eskertzeko gutun bat helarazi du haren familiak, eta, besteak beste, adierazi du 2002an Reik izan zuen ezbeharra ez zela trafiko istripu soila izan. Gutuna, osorik:
Pepe Reiren familiaren eskertza
Gure eskerrik eta maitasunik zintzoena adierazi nahi dizuegu egunotan gure ondoan egon zareten guztioi, maitasun eta babes mezuak era partikularrean, sare sozialetan eta prentsaren bidez bidali dizkiguzuenoi.
Ohartuta geunden Pepek sortzen zuen ezagutzaz eta estimuaz, pertsona moduan eta kazetaritzaren profesional moduan; ez Euskal Herrian bakarrik, baita Herrialde Katalanetan, Galizian, Asturiasen, Andaluzian, Argentinan, Kuban, Portugalen, Erresuma Batuan… eta adierazi diguzuenak berretsi egiten du uste hori, aurrera segitzeko behar dugun animorako indarra ematen digu.
Askok galdetu diguzue Euskal Herriari horrenbeste lagundu zion galiziar horrek egindako lana aitortzeko edo omentzeko ekitaldirik antolatuko ote den. Begi bistakoa da osasun egoerak ez duela uzten. Hala ere, lagunek eta lankideek adierazitako nahia hori bada, zuen esanetara jartzen gara egin ahal izateko.
Bukatzeko, familiak adierazi nahi du susmo hutsa baino zer edo zer gehiago daukala Pepek eduki zuen istripuaz. Istripu hark egiten ari zen hainbat ikerketa moztu zituen, testuinguru soziopolitiko jakin batean gertatu zen, eta ezin izan zen argitu. Beti segituko dugu lanean argitu ahal izateko.
Donostia, 2021eko martxoaren 20a |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195270/kamioilari-bat-hil-da-zuastiko-zerbitzugunean-kamioiak-su-hartuta.htm | Ekonomia | Kamioilari bat hil da Zuastiko zerbitzugunean, kamioiak su hartuta | Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu den sua, eta ikerketa bat zabaldu du. | Kamioilari bat hil da Zuastiko zerbitzugunean, kamioiak su hartuta. Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu den sua, eta ikerketa bat zabaldu du. | Kamioilari bat hil zen bart gauean Zuastiko zerbitzugunean (Nafarroa), 22:30 aldera. Larrialdi zerbitzuek orduan jaso zuten kamioi bat sutan zegoela zioen dei bat. Cordovillako suhiltzaileak bertaratu ziren hara, eta sua itzali ostean aurkitu zuten kamioilariaren gorpua, kiskalita.
Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu zen sua, eta ikerketa bat zabaldu du. Behin baimena jasota, gorpua eraman zuten autopsia egitera. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195271/uhinen-urteurrena-eten-ez-dadin.htm | Bizigiro | Uhinen urteurrena eten ez dadin | Ondarroako Radixu irrati libreak 30 urte bete ditu aurten. Egoerara moldatuta, emanaldi sorta bat antolatu dute. Datozen urteurrenak ere betetzeko, pandemiak etendako transmisio lanak berriz hartuko dituzte. | Uhinen urteurrena eten ez dadin. Ondarroako Radixu irrati libreak 30 urte bete ditu aurten. Egoerara moldatuta, emanaldi sorta bat antolatu dute. Datozen urteurrenak ere betetzeko, pandemiak etendako transmisio lanak berriz hartuko dituzte. | Hamar urte hiru aldiz, hiru urte hamar aldiz, edo hamabost urte bi aldiz. 30 bete ditu aurten Ondarroako Radixu irrati libreak. Proiektuaren hastapenak oraindik lehenagotik datoz, baina elizako kanpandorreko estudio zaharra berjabetu zutenetik 30 pasatu dira jada.«Euskal Herrian gaztetxe, fanzine eta irrati libreen bueltan olatu bat egon zen, eta olatu horren bultzadan sortu zen gure irratia. Garai hartan irrati libreen koordinakunde bat zegoen, eta haiek utzitako emisora batean hasi ginen», kontatu du Txomin L. Aramaio Radixu irratiko kideak. Proiektua herri mugimendutik jaio zela dio: «Ideia Ondarroako gaztetxearen inguruan sortu zen. Bertako asanbladetan ikusi zen irrati libre baten beharra zegoela. Buruan geneukan proiektu hori gauzatzeko herriko hainbat talderekin kontzertu bira bat egin genuen, diru apur bat atera eta martxan jarri ahal izateko». Herriko hainbat kide batu ziren sorrera hartan: «Jatorri ezberdinetakoak, gazteak… Oraindik orduko kideren bat ere badago taldean».
Orain ere aniztasun handia dago adinari dagokionez: «20 urtetik gorako batzuk gaude, 10 urtetik gorako nerabe batzuk ere bai… 15-20 lagun inguru gaude». Kide horietako bakoitzak zeregin edo funtzio bat du; batzuek astero egiten dute irratsaioa; beste batzuk arlo informatiko eta teknikoaz arduratzen dira, sare sozialak eta komunikazioaren ardura… Boluntario gisa dabiltza kide denak, eta «ahalik eta txukunen eta ahal den neurrian» ardurak banatzen saiatzen dira.
Radixu irratiko proiektua uhinetatik harago doa, ordea. Ondarroako Zapato Azule eguna antolatzen dute, eta antolakuntza horretan beste hainbat herritarrek ere hartzen dute parte. Proiektuaren transmisioa bermatzeko saio batzuk antolatu izan dituzte herriko ikastetxeetako ikasleekin, baina pandemiaren ondorioz bertan behera gelditu dira geroko saio birak. «Ahal den bezain azkarren eutsiko diogu berriro horri», nabarmendu du.
Iraganera begira jarri da Aramaio. Asko aldatu da egoera: «Baliabideak asko aldatu dira, lehen dena zen analogikoa, orain gehienak digitalizatuta daude. Emisioa bera ere aldatu egin da: lehen antenatik soilik emititzen genuen, orain sarean ere bai». Baliabideak ez eze, eduki eta formatu aldaketak ere egon direla adierazi du Aramaiok: «Lehen irratsaio mordo bat egoten ziren, eta soilik gureak egiten genituen, eta orain, gureez gain, Arrosa sareko beste batzuk ere emititzen ditugu». Modu horretan 24 orduz emititzen dute.
Egokitzeko gaitasuna
Testuinguru berrietara moldatze horretan, pandemiarena gehitu zaio. 30. urteurrena ere neurri berrietara egokitu behar izan dute: «Gure azken berrikuntza urteurreneko kotzertuak streaming bidez emititzea izan da. Elkarrizketa eta kontzertu akustikoak egiten gabiltza». Gaurkoa bigarren emanaldia izango da. Dena Ondarroako taldeko kide gazteak egongo dira 20:00etatik hasita, eta YouTube bidez ikusi ahal izango da.
Tokian tokiko irrati libreek herriari «hurbiltasuna» eskaintzen diotela iruditzen zaio Aramaiori: «Horren adibide da itxialdian egon ginenean herriko entzule mordo bat izan genuela. Ostegunetik igandera iluntzero irratsaioak egiten genituen. Telebista piztu beharrean, herritarrek Radixu irratia entzuten zuten, herritarren berri izateko eta auzokoei buruz jakiteko». Garai erraza izan ez bazen ere, oroitzapen onak ditu: «Oso polita izan zen. Irratia, azken finean, herritarrekin harremanak izateko modu bat da». Radixu irratiaren izaeraz hausnartzerakoan, hainbat berezitasun datozkio burura: «Irrati lokal bat gara, eta Ondarroakoa. Ondarroak badu izaera eta hizkera oso propio bat, eta gure irratian esentzia edo berezitasun hori mantendu egiten da». |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195272/positibo-tasa-5-inguruan-dago-oraindik.htm | Gizartea | Positibo tasa %5 inguruan dago oraindik | 369 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Osakidetzak baheketa bat egingo du Ataunen (Gipuzkoa), eta martxoaren 5aren eta 20aren artean herriko hiru tabernatan egondakoei proba egiteko eskatu die. | Positibo tasa %5 inguruan dago oraindik. 369 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Osakidetzak baheketa bat egingo du Ataunen (Gipuzkoa), eta martxoaren 5aren eta 20aren artean herriko hiru tabernatan egondakoei proba egiteko eskatu die. | Positiboen ehunekoak ez du nahi beste egiten behera. Herenegun, egindako proben %6,5ek eman zuten positibo, eta atzo, %5ek. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 7.410 proba egin ziren atzo, eta haietatik 369k eman zuten positibo.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman zituzten positibo gehien: 160. Nafarroan 89 lagunek eman zuten positibo; Gipuzkoan, 81ek; eta Araban, 35ek. Behera egiten ari da, ordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan daudenen kopurua: 87 daude orain, joan den urtarrilaren 16tik izan den kopururik txikiena. Gela arruntetan, berriz, 32 lagun ospitaleratu zituzten atzo.
Horretaz gain, Osakidetzak dei egin die martxoaren 5aren eta 20aren artean Ataungo (Gipuzkoa) Troskaeta, Urbieta eta Sutegi tabernetan egondako lagunei, baheketa bat egiteko. Osasun zerbitzuek bihar jarriko dute probak egiteko postu bat San Martin pilotalekuan. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195273/gurutze-gorriko-auzoko-eskolara-joan-daiteke-ziburuko-ikastola.htm | Gizartea | Gurutze Gorriko auzoko eskolara joan daiteke Ziburuko ikastola | Berrogeita hamar ikaslera heldurik, gune handi baten beharretan da Kaskarotenea ikastola. Gurutze Gorriko eskolako egoitzara joanez gela aski eta jantegia balituzke. | Gurutze Gorriko auzoko eskolara joan daiteke Ziburuko ikastola. Berrogeita hamar ikaslera heldurik, gune handi baten beharretan da Kaskarotenea ikastola. Gurutze Gorriko eskolako egoitzara joanez gela aski eta jantegia balituzke. | Urrun dira duela zazpi urte herriko etxearekin izan ziren kalapitak. Bederatzi urte ditu Ziburuko Kaskarotenea ikastolak, 50 ikasle, bosgarren urtea ireki berria, eta, jadaneko, leku handiago baten beharretan da. Herriko etxe berriarekin aterabide bat atzemana du, Seaska federazioak erosi zuen lurreko gunea utzi eta Gurutze Gorriko auzoko eskola publikoaren barneetara joateko.
Urte zaila izan zuen 2014koa Kaskarotenea ikastolak. Hasi berria zen, eta, aitzineko udalak eskola publikoa behin-behinean erabiltzea onartu ondoan, kanporatzea deliberatu zuen ikasturte hastapenean. Haurrentzat beste aterabiderik ez izanez, lekuan berean egotea erabaki zuen ikastolak, baina udalak auzitan ezarri zuen, eta «okupazio egun bakoitzeko» isuna pagatzera zigortu zuen auzitegiak. Guy Poulou orduko auzapeza ikastolari elektrika eteteraino joan zen. Ateka gaitz horretarik jalgitzeko, Seaskak jabe pribatu batekin adosturik lur baten erostea erabaki zuen, elkartasun kanpaina zabal bat dela medio 300.000 euroan eskuratu zuena. 2016ko apirilaren 9an estreinatu zuten ofizialki ikastola berria, eta, geroztik, lur horretan plantan eman prefabrikatuetan ari da.
Gaur egun, 50 ikaslera heldua da Kaskarotenea, eta hiru irakasle postu eta laurden ditu. Garapen bat izan du, argiki, azken sei urte horietan. «Lehendabiziko urteetan, nahiko toki bagenuen, eta bizi normal batera itzuli ginen», esplikatu du Kaskarotenea ikastolako gaur egungo lehendakari Xabi Bizkaik. Haur andana laster goiti joan da, eta «azken bizpahiru urteetan nahiko tinko ibili» direla aitortu du.
Bederen gela bat gehiagoren beharra lukete, baita pausa gela batena ere. Gehiago dena, jantegia ikastolatik kanpo dute. «Ikastolatik 200 metrora den lokal bat alokatu behar dugu jantegiarendako, eta eguerdiro haurrak harat eraman, eta ikastolarat berritz ekarri. Ez da biziki praktikoa».
Joan den urteko herriko etxeetako bozen kanpainan Ziburuko hautagai zerrenden itzulia egin zuen ikastolak, egoeraren berri emateko. «Galdegin genien sekula hautatuak baziren zein izanen zituzten aterabideak. Denek erantzun zuten, salbu herriko etxe ohikoek». Eneko Aldana auzapez berriaren zerrendarekin adostu zutena bestelakotu da geroztik, eta Gurutze Gorriko auzoko eskola publikoaren egoitzara joatea aurreikusi dute. «Jakinez eskola publikoak batzeko proiektua badela iraileko, guk errekuperatuko genuke Gurutze Gorriko eskola; auzo erdi-erdian dena. Guretzat berri biziki ona da», esplikatu du Bizkaik. Partikularki toki nasaia badelako han denen egiteko. «Gelarik aski badela segur da, eta tresnatua da, jadaneko: jantegia badu. Aterpea eta kirola egiteko lekua ere bai».
Bereziki ama eskolaren antolatzeko egokitze lan batzuk balituzkete egiteko, herriko etxearekin aipatzekoak dituztenak.
Lur prezioen meneko
Egoitza handiagoan izanez, azken urteetako emendatze dinamikak segituko duelako esperantza du Kaskarotenea ikastolako lehendakariak: «Jakinez aurten bosgarren eta azken urtea ireki dugula, orain ikastola osoa dugu ama eskolatik bosgarren urtera». Nahiz argi duen Ziburun haurren zenbatekoa apalduz doala, besteak beste, bertan bizitzea zaila bilakatu delako lurraren prezioa dela kausa.
«Guk emendatze hori izan dugu ikastolan, baina erran behar da eskola publikoetan haur andana bat galdu dutela, denek ezagutzen dugun etxebizitzen egoerarengatik», dio Bizkaik. Eskola publikoetan ageriagoa dena ikastolan ere ikusi dutela erran du: «Ikastolan ere ikasle batzuk galdu ditugu, burasoek Sarara, Hendaiara, Azkainera joan behar izan baitute Ziburun berean ez baitzuten atzematen prezio apalagoetan ez alokatzeko, ez erosteko etxebizitzarik». Herriko etxe berriak bizitegi sozialen egiteko dituen xedeek, menturaz, joera alda dezaketela hautematen du Bizkaik; familien etortzea ahalbidetzeko gisan.
Ziburuko ikastolako arduradunek ez dakite zuzen —gauzak pentsatu bezala gertatzen badira— noiz sartzen ahalko diren gune berrian. Datorren iraileko sartzean ez bada, heldu den urtarrilean izan daiteke, baina ez dute segurtamenik oraino. Eskola publikoen bateratzeko obrek dute lehentasuna.
Goizegi da errateko, bestalde, Seaskak Kaskarotenearentzat erosi zuen lurra zer bilakatuko den. Lekuan berean egonen da oraino zenbait hilabetez. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195274/antzerkiak-eta-arteak-pentsaera-kritikoa-sortzeko-balio-dute.htm | Kultura | «Antzerkiak eta arteak pentsaera kritikoa sortzeko balio dute» | Donostiako Arte Eszenikoen jaialdia igaro berritan, balantze baikorra egin dute antolatzaileek; Chiapussoren esanetan, argi gelditu da ezinbestekoa dela kultur eskaintza egotea, «herritarron egoera psikologikoa zaindu baitu». | «Antzerkiak eta arteak pentsaera kritikoa sortzeko balio dute». Donostiako Arte Eszenikoen jaialdia igaro berritan, balantze baikorra egin dute antolatzaileek; Chiapussoren esanetan, argi gelditu da ezinbestekoa dela kultur eskaintza egotea, «herritarron egoera psikologikoa zaindu baitu». | Donostiako antzokiak emanaldiz josi dira azken aste honetan, dFeria arte eszenikoen urteko lehen erakusleihoa igaro baita. Kultura «inoiz baino beharrezkoagoa» den garaia dela uste du Norka Chiapussok (Donostia, 1963), Donostia Kulturako antzerki eta dantza programazioaren zuzendariak, «gizartearen osasuna zaintzeko tresna egokia izan delako». Herritarrak kultura gosez daudela ere argi du Chiapussok, programatutako ekitaldi guztietan publikoak bikain erantzun duelako.
Amaitu berri da dFeria jaialdia. Zer balantze egin duzue?
Oso-oso gustura gaude dFeriaren aurtengo edizioarekin. Gaur egungo pandemia egoera kontuan harturik ere, sarrera gehienak saldu genituen, arte eszenikoetako 350 profesional inguru etorri dira Donostiara, eta baita herritarrak ere.
Urtebeteko lehortea izan dute antzerki feriek. Oasia izan al da dFeria?
Iaz antolatu zen azken arte eszenikoen feria izan zen dFeria; martxoaren 12an amaitu zen, eta martxoaren 14an denok etxeratu egin gintuzten; handik aurrera ez zen egin gisa horretako ekitaldirik. Urtebeteko tarte honetan berriro guri egokitu zaigu lehenak izatea. Gurea abiapuntua izan da, eta beste jaialdietarako ere bultzada izango da. Arte eszenikoek presentzia behar dute gizartean; mundu zabaleko aretoen zirkuituan mugimendua behar dute.
Euskal Herrian zenbat antzerki feria egiten dira?
Bi: bata, kalekoa, Leioan [Bizkaia] antolatzen den Umore Azoka; eta bestea, Donostian antolatzen dugun aretoko antzerki feria.
Zenbat ikuskizunen proposamenak jaso dituzue aurten?
Mundu osoko 350 proposamen inguru jaso ditugu, eta 28 konpainia aukeratu ditugu feria honetan, horietatik hemezortzi, estreinaldiak. Tartean, Euskal Herriko sortzaile eta profesionalak ikusi ditugu oholtzan; gehienak, ordea, Espainiakoak izan dira, eta, gutxi batzuk, beste herrialde batzuetakoak. Programazioaren %90 antzerki eta dantza emanaldiek osatzen dute, eta gainontzeko emanaldiak diziplina anitzekoak dira.
Mundua geratu dute eta kulturak lanean jarraitu du…
Zer erremedio!
Euskal konpainiek ere lekua izan dutela aipatu duzu.
Euskarazko antzerki emanaldi bat programatu dugu: Bertolt Brecthek idatzitako Ama kuraia antzezlana, Arriaga antzokiaren eskutik. Itzulpena Kepa Errastik egin du eta zuzendari lanak Maria Goirizelaiak. Sisiforen paperak ere programatzeko asmoa genuen, Egunkaria-ren itxierari buruzko emanaldia, baina, logistika kontuengatik, dFeriaz kanpo programatu dugu. Euskal Herriko dantza konpainiek ere presentzia izan dute: Kukai dantza taldeak, Amaia Elizaranek, Iratxe Ansak eta Iker Karrerak, esaterako.
Arte eszenikoetako profesionalei eta programatzaileei zein publikoari bideratutako programa izaten al da?
Guztiengan pentsatuz antolatutako emanaldiak dira. Gure aretoak profesionalentzako zein herritarrentzako irekiak daude. Maila profesionalean, ikuskizun garaikideak dira, eta feriak erakusleiho izaten dira, konpainientzako eta estreinaldientzako bereziki. Helburua da ikuskizun horiei merkatu berriak irekitzea eta ezagutaraztea, emanaldiak gero beste herrialdeetan saltzeko. Bestalde, hiritarrei zabalduriko feria ere bada eta publiko horrengan pentsaturiko emanaldiak ere badira. Feria izateaz gain, jaialdia ere bada, eta aukera polita da era guztietako ikuskizunak ikusteko. Guretzako garrantzitsua da publikoak dFeria maitatzea.
Aurtengo leloa Etorkizuna izan da. Inoiz baino gehiago kulturaren eta arte eszenikoen etorkizuna sustatu behar delako, akaso?
Azken urtean bizi izan dugun egoerak argi utzi du zeintzuk diren funtsezko gauzak eta balioak; maila pertsonalean zein gizarte mailan irizpideak eta balioak birplanteatu ditugu. Mundua geratu dute eta aldaketa garaia da; etorkizuna aldatu behar dugu. Munduaren amaieran bageunde, ez atzera eta ez aurrera biderik ez legoke aldaketak proposatzeko.
Eta kulturak aldaketa ekar lezake?
Dudarik gabe. Eta argi geratu da hori. Medikuek eta osasun arloko langileek zaintza lanak egin dituzte, eri daudenak sendatuz. Kulturaren kontsumoak izugarrizko gorakada izan zuen lehen itxialdi hartan bereziki; liburu gehiago irakurri zituen jendeak, filmak eta telesailak ikusi zituen… Argi geratu da zein ezinbestekoa den kultur eskaintza egotea, herritarron egoera psikologikoa zaindu baitu; arnasgunea izan da. Kulturak oreka psikologikoa mantentzeko balio izan dio gizarteari. Lehen ere betetzen zuen funtzio hori, baina argi gelditu da orain.
Arte eszenikoen feriak zer bilakaera izan du hasieratik?
Ibilbide aldapatsua eta zaila izan du; tartean, lau urteko geldialdia ere bai, aurrekonturik ez zegoelako, baina azken urteetan gozoagoa izan da bidea. Donostiako Viktoria Eugeniaz eta Antzoki Zaharraz gain, kultur etxeetan ere baditugu aretoak, eta baldintza onak ditugu ikuskizunen kalitate artistikoa bermatzeko. dFeria martxoan izan da azken urteetan; Donostian, urtean zehar, bada nahikoa jaialdi eta ikuskizun, data aldaketa honekin hiria ikuskizunak ikusteko gosez egoten da, eta publikoak ere harrera ona egiten dio.
Hamaika antzezlan ikustea egokitzen zaizu urtero. Nolakoa izan da euskal antzerkiaren bilakaera?
1980ko hamarkadan ikaragarrizko jarduera zegoen antzerkigintzan, konpainia enblematiko asko sortu ziren: Maskarada, Geroa, Tanttaka, Ados, Trapu Zaharra… Frankismo ondorengo antzerkigintza zen eta bazuen kutsu politikoa askotan. Kostatu egin da, ordea, konpainia horiei erreleboa ematea. Batzuk desagertu egin dira, eta gutxi batzuk, mantendu. Badator erreleboa, Artedrama, Dejavu eta Atx konpainiekin, adibidez. Konpainia berri horietako batzuek euskara hutsean egiten dute lan, oso antzezlan abangoardistekin eta oso gidoi landuekin.
Garai oparoan al daude euskal dantza konpainiak?
Bai, halaxe daude. Punta-puntako konpainiak dauzkagu, sortzaile gazteak dira orokorrean, eta berriak ere badatoz atzetik. Dantzan antzerkian baino jende gazteagoa datorrela iruditzen zait.
Donostia Antzerki Sariak ere badu irabazlea: Xake Produkzioak konpainiaren Fadoak entzuten zituen gizona. Euskal antzerkigileentzat bultzada garrantzitsua al da?
Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, martxoaren 27an, banatuko dugu saria, Viktoria Eugenia antzokian. Bigarren aldiz irabazi du Xake Produkzioak konpainiak. Euskaraz sortzen duten konpainientzako garrantzi handiko saria da, erakusle ona, zalantzarik gabe. Epaimahaiak erabakitzen du gure zirkuituko euskal antzerki obrarik onena zein den; 12.000 euroko saria jasotzen dute, eta ekoiztuko duten hurrengo lana guk programatzeko konpromisoa dugu.
Euskarazko antzerkiak zer presentzia du hirian?
Ez da duela hogei urteko konturik. Orduan, San Tomas egunaren inguruan bakarrik eskaintzen zen antzerkia euskaraz Donostian. Guk, aspalditik, hilabetero euskarazko emanaldiak eskaintzen ditugu, eta publikoak sekulako babesa ematen dio euskarazko antzerkigintzari. Artedramak arrakasta handia du, adibidez; Txalok antzerki komertzialagoa lantzen du, eta arrakasta itzela du Aitziber Garmendia eta Jon Plazaola bezalako aktoreekin ere.
Antzerki amateurra nola ikusten duzu?
Donostia Kulturan ez diogu leku askorik egiten antzerki amateurrari, baina herrietako mugimendua oso garrantzitsua da. Antzerkigintza amateurra gure publikoaren harrobia da, baita antzerki profesionalerako kideen iturria ere. Herri txiki bateko antzerki taldeko kideak eta ikusleak, kasu, antzerki profesionaleko ikusle bilakatzen dira.
Bada antzerkia, zuzenean, umorearekin lotzen duenik; obra bat ikustera barre egitekotan soilik doana.
Publiko ezberdina dago antzerkian; batzuek komertziala maiteago dute, eta besteek abangoardistagoa, gidoi sakonekin eta hausnarketarako bidearekin. Antzerki mota ezberdinak ikusteko aukera eskainiz gero, publikoa antzerki abangoardista ikustera ohitu daiteke. Antzerkian barrea eta umorea soilik egingo balitz, ez luke etorkizunik edukiko.
Umorea eta hausnarketa behar dira gaur egun?
Antzerkiak eta arteak pentsamendu kritikoa sortzeko balio dute; gutxienez, zalantza sortzeko. Agian, ez dizkigu emango erantzunak, baina zalantza eta hausnarketa sortzen badizkigu, bere lana egingo du. Pentsamendu bakarraren inposizioa egon da azkenaldian, adierazpen askatasuna moztu digute, eta komunikabideetan kanpaina basatiak egin dituzte. Orain arteko eskubide guztiak tanpako batean kendu dizkigute, eta gizarte eta politika mailan argi-ilun asko sorrarazi dizkit horrek. Krisialdiak ez dira mundua geratuta gainditzen.
Zer eskatzen diozu 2021ari?
Ez naiz ausartzen ezer eskatzera, gure esku ez dauden faktore askok eragiten baitute. Traktore lana egin dugu; arazoa sorbalda gainean hartu eta kultur programazioa mantentzen saiatu gara, zer gerta zitekeen jakin gabe. 2020ko ekainean, lehenak izan ginen Viktoria Eugenia irekitzen, eta apustu latza izan zen. Udako programazioa zehazteko dago, oraindik, ez dakigu eserlekuen neurketa nolakoa izango den edo zein neurri bete beharko diren. Zintzilik dago dena, baina programatzeko gogoz gaude gu!
«Euskadin rock-and-rollak ez du dirurik emanen», abesten zuen Hertzainak taldeak. Kulturarentzat ere ez dira betiko garai onenak…
Gure kasuan, saldutako sarrerekin ordaintzen dira emanaldi asko. Eserlekuak murriztean, ordea, diru sarrerak ere gutxitu egin dira. Kultura gosez dago publikoa, hori nabaritzen dugu, eta zorionekoak gu! Aurrekontuei dagokienean, aurten ez dugu gehiago jasoko, eta diru publikoa inoiz baino ezinbestekoagoa den garaian gaude. Politikariek gauza bat esan eta bestea egiten dute hemen. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195275/puntu-gazi-gozoa-realarentzat.htm | Kirola | Puntu gazi-gozoa Realarentzat | Bi aldiz aurreratu dira txuri-urdinak, baina bi aldietan berehela berdindu du Sevillak. Sailkapenean seigarren postuan daude oraindik. | Puntu gazi-gozoa Realarentzat. Bi aldiz aurreratu dira txuri-urdinak, baina bi aldietan berehela berdindu du Sevillak. Sailkapenean seigarren postuan daude oraindik. | Realak ezin izan du garaipena eskuratu Zubietan. Sevillarekin neurtu ditu indarrak gaur eguerdian, eta, donostiarrak bi aldiz aurreratu diren arren, espainiarrek azkar erantzun dute bi aldietan.
Neurketa irekia izan da, eta bi taldeek izan dituzte aukerak. Lehen zatian, Realak izan du baloi jabetza, eta kontraerasoak baliatu nahi izan ditu Sevillak. Hala, 26. minutuan jokaldi bikain bat egin du Nerea Eizagirrek, eta ez du huts egin ate aurrean. Bi minutu geroago, ordea, berdindu egin du Pinak.
Dinamika antzekoa izan da bigarren zatian ere. 56. minutuan Palaciosek aldaratze bat baiatu du etxekoak berriz ere aurretik jartzeko, baina 58. minuturako binakoa erakusten zuen markagailuak. Coleman izan da goleatzailea. Amaierara bitartean gertuago izan du garaipena Sevillak, besteak beste, erremate bat zutoinera bidali baitute.
Gauzak hala, puntu bat gehiago txuri-urdinentzat, sailkapeneko seigarren postuan sendotzeko. Asteazkenean Huelvara (Espainia) bidaiatuko dute, Sporting Huelvaren aurka jokatzeko.
Reala: Quiñones; Lucia, Mendoza, Tejada, Nuria; Maitane (Itxaso, 80), Gemma, Amaiur (Nahikari, 70'), Palacios (Cecilia, 80'), Nerea Eizagirre eta Franssi.
Sevilla: Ramos; Deza, Calderon, Pina (Pinel, 87'), Virginia Garcia (Rivero, 87'), Payne (Delgado, 87'), Belinda, Kerlenas (Gabarro, 63'), Coleman (Franco de la Vega, 75'), Toro eta Albarran. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195276/ezkurdiak-eta-galarzak-aurrerapauso-bat-eman-dute.htm | Kirola | Ezkurdiak eta Galarzak aurrerapauso bat eman dute | Ezkurdiak ikuskizuna eman du aurreko koadroetan, eta nafarrek une oro kontrolpean izan dute neurketa. Sailkapenean bosgarren dira. | Ezkurdiak eta Galarzak aurrerapauso bat eman dute. Ezkurdiak ikuskizuna eman du aurreko koadroetan, eta nafarrek une oro kontrolpean izan dute neurketa. Sailkapenean bosgarren dira. | Binakako Txapelketan aurrera jarraitzeko pauso sendoa eman dute Joseba Ezkurdiak eta Ladis Galarzak Logroñoko Adarraga pilotalekuan (Errioxa, Espainia). Nafarrek bost puntu dituzte, eta, garaipenari esker, aurrea hartu diete Jaka-Martijari eta Urrutikoetxea-Imazi. Artolak eta Arangurenek, gutxi badira ere, aukerak dituzte oraindik; falta zaizkien bi neurketak irabazi beharko dituzte, eta Urrutikoetxea-Imazen porrot bat itxaron.
Gaurko neurketan, ordea, urrun izan dute garaipena Artolak eta Arangurenek. Indartsu hasi dira, bi eta huts aurretik, baina ondoren bere jokoa ezarri du arratsaldeko protagonistak: Joseba Ezkurdiak. Artola kantxatik atera du, ez dio jokoan sartzen utzi, eta bikain amaitu ditu tantoak. Sasoi onean da arbizuarra, eta gaur, gainera, ondo lagundu dio Ladis Galarzak. Hala, 16 eta 6 aurretik jarri dira gorriak, eta, hortik aurrera, pixkanaka neurketa amaitu besterik ez dute egin behar izan. Azkenean, 22 eta 11.
Bihar Getariako (Gipuzkoa) Sahatsaga pilotalekuan jokatuko dute 12. jardunaldiko azken neurketa Urrutikoetxea-Imazek eta Altuna III.a-Mariezkurrena II.ak.
Sailkapena
1. Elezkano II-Zabaleta, 9 puntu 2. Peña II.a-Albisu, 8 3. Altuna III-Mariezkurrena, 8 4. Olaizola II.a-Rezusta, 6 5. Ezkurdia-Ladis Galarza, 5 6. Jaka-Martija, 4 7. Urrutikoetxea-Imaz, 4 8. Artola-Aranguren, 3 |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195277/liderraren-zelaian-berdintzeko-zorian.htm | Kirola | Liderraren zelaian berdintzeko zorian | Ausart zelairatu dira arabarrak, eta neurketa amaitzeko hamar minuturen faltan penalti bat ere izan dute alde. Oblakek geratu du Joseluren jaurtiketa. Jaitsiera postuetan daude oraindik. | Liderraren zelaian berdintzeko zorian. Ausart zelairatu dira arabarrak, eta neurketa amaitzeko hamar minuturen faltan penalti bat ere izan dute alde. Oblakek geratu du Joseluren jaurtiketa. Jaitsiera postuetan daude oraindik. | Alavesek aurkari zaila zuen parean: Espainiako Ligako liderra. Atletico Madrilek, ordea, asko sufritu behar izan du arabarrei irabazteko, eta Jan Oblak atezainaren gelditu ikusgarri bati esker eskuratu ditu hiru puntuak. Harro egoteko moduko neurketa egin dute Abelardoren mutilek, baina horrek ez du balio sailkapenerako; azken-bigarren daude oraindik babazorroak, jaitsiera postuetan.
Ausart zelairatu da Alaves, eta neurketako lehen aukera argia haiena izan da; Joseluk, ordea, ez du asmatu ate aurrean. Lehen zatian ez da eroso egon etxeko taldea, eta ez du gol aukera askorik sortu, nahiz eta minutuak igaro ahala bere atetik geroz eta gertuago jokatu duen Alavesek.
Bigarren zatia bestelakoa izan da. Trippierrek etengabe sortu du arriskua bere hegaletik, eta haren erdiraketa bat baliatu du Luis Suarezek neurketako gol bakarra sartzeko, 53. minutuan. Buruz, bikain errematatu du Uruguaiko aurrelariak. Minutu gutxi geroago izan dute madrildarrek bigarrena eskuratzeko aukerarik argiena; orduan ere Trippierrena izan da jokaldia, baina Marcos Llorenteren erremateari ederki erantzun dio Pachecok.
Azken minutuetan Atleticorena izan da baloi jabetza, baina jokaldi arraro samar batean penaltia eskuratu du Alavesek. Atleticok zuen baloia, Luis Rioja Savic presionatzera joan da, eta hark ukalondoarekin aurpegian eman dio area barruan. Bideoan begiratu ostean hartu du erabakia epaileak. 82. minutua zen. Joselu izan da jaurtiketa egiteko arduraduna, baina baloiaren norabidea asmatu egin du Oblakek.
Atletico Madril: Oblak; Gimenez, Savic, Hermoso, Carrasco, Lemar (Herrera, 73'); Trippier, Koke, Marcos Llorente; Luis Suarez eta Correa (Saul, 73').
Alaves: Pacheco, Laguardia (Alberto Rodriguez, 69'), Duarte, Lejeune, Ximo Navarro, Pere Pons (Borja Sainz, 79'); Battaglia, Pellistri, Jota Peleteiro (Abdallahi Mahmoud, 69'), Edgar Mendez (Luis Rioja, 59') eta Joselu. |
2021-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/195278/etorkinentzako-etxebizitza-eskubidea-aldarrikatu-dute.htm | Gizartea | Etorkinentzako etxebizitza eskubidea aldarrikatu dute | Mobilizazioak egin dituzte igandean, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Bilbokoan, migratzaileek higiezinen sektorean jasaten duten arrazakerian egin dute azpimarra, eta, Donostiakoan, paperik gabeko migratzaileen babesgabetasuna salatu nahi izan dute. | Etorkinentzako etxebizitza eskubidea aldarrikatu dute. Mobilizazioak egin dituzte igandean, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean. Bilbokoan, migratzaileek higiezinen sektorean jasaten duten arrazakerian egin dute azpimarra, eta, Donostiakoan, paperik gabeko migratzaileen babesgabetasuna salatu nahi izan dute. | Arrazakeriak etxerik gabe uzten nau. Etxebizitza denontzat. Bizkaiko SOS arrazakeria taldeak etxebizitzan jarri du arreta aurten, Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Egunean, eta lelo hori erabili dute igandean Bilbon egin duten manifestazioan. Irakurri duten manifestuan zera azpimarratu dute: oraindik ere arrazakeria eta xenofobia direla gaur egun «giza eskubideak urratzeko modu nagusietako bat, bizitzako esparru guztietan».
Hainbat eragilek eta faktorek arrazakeria legitimatzen dutela salatu dute, besteak beste, erakundeek, adin txikiko atzerritarren babes faltak, arraza dela-eta andreek zaintzaren arloan jasaten duten eskubide faltak, botoa emateko eskubiderik ezak...
Horrez gain, gaitzetsi dute etorkinei eta ijitoei osasuna, hezkuntza edo bizilekua edukitzeko eskubidea ukatzen zaiela ere. Horretan jarri dute arreta berezia gaur, eta kasu jakin batzuk seinalatu dituzte, gehienak higiezinen sektorearekin lotutakoak: etxe agentziek eta etxebizitzak alokatzen dituztenek tratu baztertzailea ematen dutela arraza dela-eta, udalek zailtasunak jartzen dituztela erroldan sartzeko, auzokide arrazistek jazarpena eta oldarraldiak eragiten dituztela, eta espekulazioa dagoela etxebizitzen prezioen inguruan.
Gipuzkoan, honela zioen, esaterako, arrazakeriaren eta xenofobiaren aurka egiteko asmoz gaur Pasaiatik Donostiaraino eraman duten pankartak: Zure papera garrantzitsua da. Haiek paperik gabeko migratzaileen babesgabetasuna salatu nahi izan dute. Azaldu dute papergabeek «batere eskubiderik ez izatearen eguneroko infernuan» bizi behar izaten dutela, eta jakinarazi dute egoerak okerrera egin duela pandemiaren ondorioz. Gogoratu dute, halaber, etorkinek eskubideak dituztela, edozein administrazio egoeratan egonagatik ere, eta paperik ez edukitzea ez dela delitua: «Inor ez da ilegala». |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195279/kolpe-latza-hartu-du-realak-etxean.htm | Kirola | Kolpe latza hartu du Realak etxean | Imanol Alguacilek esan duenez, porrotak ez diola eragingo Athleticen aurkako finalari: «Baditugu bi aste buelta emateko». | Kolpe latza hartu du Realak etxean. Imanol Alguacilek esan duenez, porrotak ez diola eragingo Athleticen aurkako finalari: «Baditugu bi aste buelta emateko». | 1-6. Aitzakiarik ez duen emaitza, eta partidaren garapenaren isla. Izan ere, Bartzelona irabaztera atera zen Anoetako zelaira, eta nagusi izan zen partida ia osoan.
Halere, Reala lehenengo gola sartzeko zorian egon zen 25. minutuan: Isakek aukera argia eduki zuen Ter Stegenen atea zulatzeko, baina ez zuen jokaldia burutzea lortu.
Hortik aurrera, ezinean ibili zen Reala,eta 37. minutuan hasi zen Bartzelonaren gol festa: Griezmannek sartu zuen lehenengoa. Baina aurretik ere sartzeko zorian egon ziren, habean jo zuen baloi batekin.
Zubeldia lurrean geratu zen, Dembelerekin lehiaturiko jokaldi batean. Baina, azkenean, jarraitu ahal izan zuen partidan. Lehen zatiaren amaieran heldu zen katalanen bigarren gola. Leo Messi izan zen protagonista, eta Destek zulatu zuen donostiarren atea, hark pasaturiko baloi bati esker.
Erauntsi gorri-urdina
Bigarren zatian, enbatak eraman zuen Reala. 53. minutuan, bere bigarrena sartu zuen Destek. Realak ahal bezala eusten saiatu zen, baina urez bete zitzaion ontzia. Messik berak sartu zuen laugarrena, Busquetek emaniko baloiari esker.
Tartea are handiagoa izan zitekeen gainera, epaileek gol bat baliogabetu zietelako katalanei, kamerekin kontsultatu ondoren: Dembele jokoz kanpo zegoela ebatzi zuten.
Halere, jokalari berak markagailura igo zen gol bat sartu zuen minutu batzuk geroago.
Realak, ondoren, lortu zuen gol bat sartzea, Barrenetxeari esker. Baina, berriz ere, Messik sartu zuen. Azkeneko gola izan zen.
«Minduta gaude, zale guztiak bezala, ez dugulako emaitza hau gustuko», esan zuen Imanol Alguacil donostiarren entrenatzaileak, partida amaitu ostean. «Parean, gaur, sasoi ikaragarrian dagoen talde bat eduki dugu. Gure aukera izan genuen, ez genuen sartu, eta min egin digute». Jokalariak defendatu zituen: « Gol batekin partidan zaude oraindik, baina hirugarrena jasotzean, normala da talde gazte batentzat apur bat hondoa jotzea, eta halako jipoia jasotzea».
Halere, adierazi zuenez, kolpeak ez dio eragingo apirilaren 3an Athleticen aurka jokatuko duen kopako finalean. Datozen bi asteotan min hartuta daude jokalarietako batzuk berreskuratzeko itxaropena du entrenatzaileak. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195280/bi-txirrindulari-erietxean-eta-gidari-bat-hilda.htm | Gizartea | Bi txirrindulari erietxean, eta gidari bat hilda | Orioko Gainean txirrindulari bat harrapatu du alkoholarekin positibo emandako gidari batek. Beste txirrindulari bat erori da Carcarren. Biak zaurituta eraman dituzte erietxera. Lasarten, legazpiar bat hil da auto istripu batean. | Bi txirrindulari erietxean, eta gidari bat hilda. Orioko Gainean txirrindulari bat harrapatu du alkoholarekin positibo emandako gidari batek. Beste txirrindulari bat erori da Carcarren. Biak zaurituta eraman dituzte erietxera. Lasarten, legazpiar bat hil da auto istripu batean. | Larri eraman zuten atzo erietxera Orioko Gainetik jaisten, Aian (Gipuzkoa), zaurituriko txirrindularia. Larri zegoela zabaldu zuten atzo. Eguerdi aldera N-364 errepidean zebilela, Ford Fiesta batek harrapatu zuen. Gidariari alkoholemia proba egin zioten, eta positibo eman zuen.
Zauritua donostiarra da, 49 urtekoa.
Adin berekoa da, baina iruindarra, atzo istripua pairatu zuen beste txirrindularia. Lagun taldean zihoan, NA-122 errepidean. Zabaldu dutenez, berez erori zen. Iruñera eraman zuten, eta, erietxeko eledunek esan dutenez, egonkor zegoen atzo arratsaldean.
Hildako bat Lasarten
Legazpiko 60 urteko auto gidari bat hil zen atzo Lasarte-Orian (Gipuzkoa), 19:00ak pasatuta. Segurtasun Sailak zabaldu duenez, gidariak, autoaren kontrola galdu, eta errepidearen erdiko hesiaren kontra jo du. Bi pertsona zihoazen autoan, gidaria eta emakumezko bat. Biak atera dituzte autotik, baina gizona hilda zegoen. Emakumezkoak ez zuen zauririk, baina antsietateak jota artatu behar izan dute.
Ikerketa Zuastin
Larunbatetik iganderako gauean kamioilari bat hil zen Zuastiko zerbitzugunean (Nafarroa). Kamioi batek su hartu zuen, eta suhiltzaileek sua itzali ostean aurkitu zuten kamioilariaren gorpua, kabinan, kiskalita.
Foruzaingoak ez du argitu zergatik piztu zen sua, eta ikerketa bat zabaldu du. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195281/protestak-nagusitu-dira-asteburuan-erdoganek-turkia-indarkeria-matxistaren-kontrako-itunetik-atera-ostean.htm | Mundua | Protestak nagusitu dira asteburuan, Erdoganek Turkia indarkeria matxistaren kontrako itunetik atera ostean | Ituna «homosexualitatea normaltzeko» erabili izan dela adierazi du Ankarako gobernuak. Europako Batasunak eta NBEk gaitzetsi egin dute erabakia. Turkian urtero 300 bat emakume hiltzen dituzte indarkeria matxistako ekintzetan. | Protestak nagusitu dira asteburuan, Erdoganek Turkia indarkeria matxistaren kontrako itunetik atera ostean. Ituna «homosexualitatea normaltzeko» erabili izan dela adierazi du Ankarako gobernuak. Europako Batasunak eta NBEk gaitzetsi egin dute erabakia. Turkian urtero 300 bat emakume hiltzen dituzte indarkeria matxistako ekintzetan. | Manifestazioak eta bestelako protesta ekintzak egin dituzte emakumeek Turkian asteburuan, Racep Tayyip Erdogan presidenteak herrialdea emakumeen aurkako indarkeriaren nazioarteko itunetik atera duela iragarri ondoren. Erabakia esanguratsua da, ituna Istanbulen sinatu zutelako, eta Turkia izan zelako Europako Batasunak bultzaturiko akordioa sinatu zuen EBtik kanpoko lehen herrialdea.
Bandera moreak atera zituzten kalera emakumeek, eta salatu zuten egunero jasotzen direla emakumeen hilketaren baten berriak. Izan ere, hilketa matxistak areagotu egin dira herrialdean azken urteotan. Turkiak ez du emakumeen aurkako indarkeriaren datu ofizialik zabaltzen, baina, horren kontra lanean ari diren ekintzaileen arabera, aurten dagoeneko 78 emakume hil dituzte, eta azken hamarkadan aurrekoetan halako hiru handitu da kopurua. Urtean 300 emakume inguru hiltzen dituzte Turkian indarkeria matxistaren eraginez.
Baina, Erdoganen eskuineko gobernuak erabakia arrazoitzeko esan duenez, itunak «familia egiturak» ahultzen ditu. «Istanbulgo Ituna, hasieran emakumea babesteko pentsatuta zegoena, homosexualitatea normaltzen saiatzen ari den jende talde batek bahitu du, eta hori Turkiaren gizarte eta familia balioen kontrakoa da», idatzi du Erdoganen komunikazio bulegoak.
«Gure gizartearen egitura tradizionala zaintzeak Turkiako emakumeen duintasuna» babestuko duela adierazi du Fuat Oktay presidenteordeak.
Zehra Zumrut Familia Lan eta Gizarte Politiken ministroak esan du Turkiako Konstituzioak eta indarrean diren legeek babestuko dituztela emakumeen eskubideak.
Istanbulgo Ituna Europako Kontseiluak bultzatu zuen, emakumeen aurkako indarkeria aurreikusteko, epaitzeko eta desagerrarazteko. Horrez gain, berdintasuna bultzatu nahi du. Itunaren testuan, ordea, ez da homosexualitatea aipatzen, baina zehazten du inor ezin dela diskriminatu sexu joerarengatik.
Europako Kontseiluarentzat, «penagarria»
Marija Pejcinovic Buric Europako Kontseiluko idazkari nagusiak esan du Turkiaren erabakia «penagarria» dela. «Erabakia atzerakada handia da, eta are penagarriagoa da arriskuan jartzen duelako emakumezkoen babesa Turkian, Europan eta harago».
Nazio Batuen Erakundeak ere gaitzetsi egin du Ankararen erabakia. Osasunaren Mundu Erakundearen datuen arabera, Turkian emakumeen %38k pairatzen du bikotekidearen indarkeria bizitzan. Europan %25ekoa da kopurua. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195282/nawal-al-saadawi-pentsalari-feminista-eta-sozialista-hil-da.htm | Mundua | Nawal al Saadawi pentsalari feminista eta sozialista hil da | Bere lanengatik espetxeratu egin zuten, eta erbesteratu egin behar izan zuen. Kairon hil da, luzaroan gaixorik egon ondoren. | Nawal al Saadawi pentsalari feminista eta sozialista hil da. Bere lanengatik espetxeratu egin zuten, eta erbesteratu egin behar izan zuen. Kairon hil da, luzaroan gaixorik egon ondoren. | Nawal al Saadawi pentsalari historiko feminista eta sozialista hil da. Atzo zendu zen, Egipton, 89 urte zituela. Al Saadawik hainbat lan argitaratu zitue,n eta emakumeen eskubideen alde borrokatu zen; horregatik kartzelatu egin zuten, eta erbesteratu egin behar izan zuen. Egiptoko prentsak argitaratu zuenez, luzaroan gaixorik egon ondoren hil da, Kairoko ospitale batean, baina ez dute zehaztu zein gaixotasunek jota.
1931. urtean jaio zen, ondo bizi zen familia batean, Kafr Tahlan, Niloren deltan. Han hasi zen bere pentsamendua garatzen, eta han idatzi zituen bere lehen testu feministak, eskolan ikasle gizonezkoen eta emakumezkoen artean zeuden desberdintasunek bultzatuta. Bere biografian idatzi zuenez, 13 urterekin hasi zen idazten, ohe azpian gordetzen zuen eguneroko batean, eta, harrezkero, ez zion inoiz utzi idazteari, ez 1980ko hamarkadan espetxeratu zutenean eta ez 1990ekoan erbesteratu zutenean.
Medikuntzako gradua eskuratu zuen, eta bere herrian jardun zuen sendagile. Nesken mutilazio genitalaren lekuko izan zen, eta bere ibilbidean luze aritu zen Egiptoko nekazari inguruetan horren kontra egiten. Psikiatrian espezializatu zen ondoren, eta Egiptoko Osasun Ministerioko zuzendari ere izan zen. Osasuna aldizkaria sortu zuen.
Lehen liburua Emakumea eta sexualitatea (1972) izan zuen. Hor dioenez, gizarteak beldurra dio emakumeen gorputzari, eta etengabe saiatzen da emakumeak kontrolatzen, erlijio eta politika aitzakiak baliatuz. Egipton zentsuratu egin zuten lan hori, eta lanetik bota zuten Al Saadawi. Berak sortutako fundazioa itxi egin zuten, gainera. «Hori guztiori emakumeen zorigaitz pribatuez eta publikoez hitz egiteagatik, bai gorputzekoez eta bai intelektualez», idatzi zuen gero.
1981ean estatuaren kontrako krimenengatik espetxeratu zuten, Anwar al Sadar presidente ohiaren erregimena eta sistema kapitalista kritikatu zituelako. Espetxean idatzi zuen bere lanik nabarmenena: Imamaren erortzea (1987). Egipton gaur egun oraindik ere zentsuratuta dago. Lan horretan salatu zuen, hain zuzen, gizonek erlijioa, politika eta morala erabiltzen dituztela emakumeak kontrolatzeko.
Haren lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dituzte, bai eta filmetarako eta antzezlanetarako erabili ere. 1991n, Egiptotik ihes egin behar izan zuen, muturreko talde islamisten mehatxuengatik. AEBetan bizi izan zen, eta unibertsitate irakasle izan zen. 2011n, Hosni Mubarak presidentetzatik kendu zuten protestak hasi baino pixka bat lehenago itzuli zen sorterrira, eta horietan hartu zuen parte.
Azken urteetan bere pentsamendua zabaltzen jardun zuen, eta, azkenaldian, geroz eta urriagoak ziren. Sistema patriarkala eta kapitalista kritikatu zituen, ahoan bilorik gabe. Bere bizitzaren azken urteetan, makillajea erabiltzeari eta ilea tindatzeari uko egin zion, emakumea den bezala aldarrikatzeko. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195283/gipuzkoako-aldundiak-eutsi-egingo-die-n-1eko-eta-a-15eko-bidesariei.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundiak eutsi egingo die N-1eko eta A-15eko bidesariei | Aldundiak uste du orain arteko aurkako epaiek ez dutela behartzen garraiolariei kobratutako dirua itzultzera. Aztertzen ari da Gorenaren epaiari helegitea jartzea | Gipuzkoako Aldundiak eutsi egingo die N-1eko eta A-15eko bidesariei. Aldundiak uste du orain arteko aurkako epaiek ez dutela behartzen garraiolariei kobratutako dirua itzultzera. Aztertzen ari da Gorenaren epaiari helegitea jartzea | Gipuzkoako Aldundiak ez du bere jarrera aldatu bidesarien auzian. Hortaz, N-1 eta A-15 autobiak erabiltzen dituzten kamioiek aurrerantzean ere bidesariak ordainduko dituztela iragarri zuen atzo Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak. Gainera, diputazioak ez du oraingoz ordainsaria pagatu zutenei dirua itzultzeko beharrik ikusten, bere iritziz, auzitegiek ez dutelako horretara behartzen.
Martxoaren hasieran, Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen martxoaren hasieran legez kanpokoa zela bidesarien lehen araua, 2016 urtekoa, kanpoko garraiolariak diskriminatzen zituelako. Ez da hori, ordea, indarrean dagoen araua, aldundiak aldatu egin baitzuen EAEko Auzitegi Nagusiaren lehen aurkako epaia iritsi zenean. 2018ko bigarren arau horrek zenbait moldaketa egin zituen prezioetan eta ordaindu beharreko errepide zatietan.
Fenasdimer garraio enpresen Espainiako patronalak —hark jarri zuen salaketa— eta Hiru garraiolari autonomoen sindikatuek eskatu diote Gipuzkoari bidesarietan kobratutako dirua itzultzeko garraiolariei, eta ohartarazi diote bidesarietan «tematzeak» ondorio ekonomiko «larriak» ekarriko dizkiola. Oiarbidek, aitzitik, jakinarazi du ez duela dirua itzultzeko eskaera formalik jaso. «Iristen direnean, banan-bana aztertuko ditugu». EBren zuzentaraua
Gipuzkoako Batzar Nagusietako azpiegitura batzordean agertu da Oiarbide, bidesarien aferari buruz azalpenak emateko. Diputazioaren betiko tesiari eutsi zion: bidesariak legezkoak direla eta ez zela diskriminaziorik egin kanpokoei kalte egiteko. Are gehiago, nabarmendu zuen errepideak erabiltzeagatik ordaintzea Gipuzkoako Batzar Nagusien agindu bati erantzuten diola, eta horregatik jarraituko dutela bidesariek indarrean.
Helegitea aztertzen ari dira
Aldundiko zerbitzu juridikoak Auzitegi Gorenaren epaia aztertzen ari dira, haren aurka errekurtsorik jarri behar den zehazteko; izan ere, oinarri juridikoetan ez zaie erantzunik ematen sortutako gai nagusietako batzuei. «Batetik, Auzitegi Gorenak ez du auzi prejudizialik egin, baina Europako zuzentarau bat ezartzea derrigorrezkoa da auzialdi honetarako. Bestalde, epaiak ez du sakon aztertzen eta ez du azaltzen diskriminazio hori zertan gauzatzen den», azaldu du Oiarbidek. Oroitarazi duenez, Europako Batzordeak ontzat jo zuen 2016ko arauaren tarifikazio sistema.Aldundiak uste du orain arteko epaiek ez dutela zalantzan jartzen bidesarien ezarpena, ezta horien bidez zuzentarauan jasotako kostuak berreskuratu ahal izatea ere. «Ez du ezer esaten aplikazioa eragin duten egoera juridiko indibidualizatuei buruz, eta ez du eskubiderik aitortzen».
Gauzak alda daitezke baldin eta auzitegiek 2018ko araua ere baliogabetuko balute, baina Oiarbidek azaldu du ez dutela horri buruz espekulatzen hasi nahi. «Dena da posible. Auzitegi Gorenak kontuan har dezake aldundiak egin duen ahalegina, kanona ezarri zen bideetan egin daitezkeen ibilbide aukerak zehatz-mehatz eta modu didaktikoan azaltzeko. Adibide errazekin azaldu dugu bakoitzaren zenbatekoa eta diskriminaziorik eza». |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195284/adierazpen-askatasuna-muga-dezaketen-arauak-kentzeko-eskatu-dio-europak-espainiari.htm | Politika | Adierazpen askatasuna muga dezaketen arauak kentzeko eskatu dio Europak Espainiari | «Terrorismoaren gorazarrea» eta «erregearen kontrako irainak» zigortzen dituen legedia aldatzea proposatu dute | Adierazpen askatasuna muga dezaketen arauak kentzeko eskatu dio Europak Espainiari. «Terrorismoaren gorazarrea» eta «erregearen kontrako irainak» zigortzen dituen legedia aldatzea proposatu dute | Europako Batzordeko Giza Eskubideetako komisario Dunjia Mijatovicek kezka azaldu du Espainiako Zigor Kodearen zenbait atalek adierazpen askatasunerako eskubidean izan dezaketen «eragin negatiboaz», Espainiako Justizia ministro Juan Carlos Campori igorritako eskutitz batean. Zenbait aldaketa egitea ere proposatu du aipatutako gutunean.
Mijatovicen ustez, «terrorismoaren gorazarrea» zigortzen duen legeria «problematikoa» da segurtasun juridikoaren ikuspegitik, haren «anbiguotasuna» dela eta: «Horrek ekarri du Espainiako auzitegiek horien inguruko interpretazio desberdinak eta are kontrajarriak ere egitea, eta horietako batzuk adierazpen askatasunari buruzko nazioarteko araudiaren kontrakoak dira». Kasu jakinik aipatzen ez badu ere, Espainian espetxeratu dituzten artisten auzia gogora ekarri du Giza Eskubideetako komisarioak.
«Erregearen kontrako irainei» dagokienez, Mijatovicek uste du horrelakoetan «indarkeriarako deia» egiten denean baino ez liratekeela zigorgarriak izango. «Erlijio sentimenduen kontrako irainak» ere Zigor Kodetik ateratzearen alde agertu da Europako Batzordearen Giza Eskubideetako komisarioa.
Espainiako Gobernuak erantzun dio eskutitzari, eta komisarioari esan dio «lanean» ari dela Zigor Kodearen artikulu horien erreforma lortzeko. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195285/etxegabe-bat-hil-da-bilbon.htm | Gizartea | Etxegabe bat hil da Bilbon | 23 urteko gizon bat da; hilaren 12an zendu zen. Uribarri auzoan loreak utzi dizkiote bizilagunek. | Etxegabe bat hil da Bilbon. 23 urteko gizon bat da; hilaren 12an zendu zen. Uribarri auzoan loreak utzi dizkiote bizilagunek. | Kalean bizi zen gizon gazte bat zendu da Bilbon. Piotr zuen izena, eta 23 urte zituen. Poloniakoa zen jaiotzez, baina urte eta erdi zeraman Euskal Herrian; pandemia tarteko, aterpetxe batean pasatzen zituen gauak, eta kalean egiten zituen egunak, gitarra batek lagunduta. Martxoaren 12an hil zen.
Hiriburuko leku askotan ibiltzen zen gitarra jotzen, baina Uribarri auzoa izaten zuen bere geralekuetako bat; hain justu, inguruko bizilagunek loreak, argazkiak eta kartelak jarri dituzte hura egoten zen lekuan.
Aurten Euskal Herrian hildako bigarren etxegabea da. Urtarrilean, 56 urteko gizon baten gorpua topatu zuten Hendaian (Lapurdi), auto baten barruan. Era berean, urtarrilaren erdialdera abenduaren amaieran desagertutako etxegabe baten gorpuzkiak aurkitu zituzten Getxoko Arrigunaga hondartzan (Bizkaia). Barakaldoko gizon batenak ziren; 34 urte zituen, eta kalean bizi zen. 51 urteko gizon bat dago kartzelan, behin-behinean, hura hiltzea egotzita. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195286/baheketak-eginen-dituzte-beste-hiru-herritan-milagron-acedon-eta-mendazan.htm | Gizartea | Baheketak eginen dituzte beste hiru herritan: Milagron, Acedon eta Mendazan | COVID-19 kasuen gorakadaren ondorioz, PCR probak eginen dituzte Milagron, Acedon eta Mendazan; bihar ekingo diote. Osakidetzak gaur arratsaldean hasi ditu baheketak Ataunen eta Elorrion. | Baheketak eginen dituzte beste hiru herritan: Milagron, Acedon eta Mendazan. COVID-19 kasuen gorakadaren ondorioz, PCR probak eginen dituzte Milagron, Acedon eta Mendazan; bihar ekingo diote. Osakidetzak gaur arratsaldean hasi ditu baheketak Ataunen eta Elorrion. | Egunetik egunera, gero eta oldartuago dago birusa Hegoaldean. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak iragarri dutenaren arabera, Euskal Herriko bost herritan eginen dituzte birusa atzemateko probak datozen egunetan. Gaur hasi dituzte baheketak Ataunen (Gipuzkoa) eta Elorrion (Bizkaia), eta, aldiz, bihar eginen dituzte Nafarroako hiru herritan: Milagron, Acedon eta Mendazan.
Ataungo herritarrei dagokienez, Osakidetzak PCR proba egitera deitu ditu martxoaren 5etik 20ra bitarte Ataungo Troskaeta, Urbieta eta Sutegi tabernetan izandako lagunak. Testak herriko San Martin pilotalekuan eginen dituzte, arratsaldeko hiruretatik arratseko zortziak bitartean. Emaitzak SMS bidez bidaliko dira. Era berean, Elorrion ere gaur hasiko dira probak egiten, eta asteazkenera arte arituko dira zeregin horretan. Zehazki, Osasun Sailak 19 eta 65 urte bitarteko bizilagunak deitu ditu diagnostiko probak egitera. Gallastegi kaleko kiroldegian eginen dute baheketa.
Osasunbideak bihar eginen dizkie birusa detektatzeko probak Milagroko, Acedoko eta Mendazako hainbat herritarri. Milagroko herritarrei dagokienez, 30 eta 64 urte artekoak deitu dituzte probak egitera. Acedon eta Mendazan, ordea, 14 urtetik gorakoek hartuko dute parte baheketan.
Prebentzio neurriak
Osasun Sailak eta Osakidetzak ohar batean oroitarazi dute, halaber, gaitzaren sintomak dituzten pertsonek etxean gelditu behar dutela, bakarturik. Izan ere, horiek zuzenean jarri beharko dute harremanetan osasun etxearekin, eta ez dute baheketan parte hartuko. COVID-19aren sintomatzat hartzen dira sukarra, eztula, eztarriko mina, arnasteko zailtasuna eta usaimenaren galera. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195287/ostiralean-egingo-dute-kataluniako-presidentea-hautatzeko-bilkura.htm | Mundua | Ostiralean egingo dute Kataluniako presidentea hautatzeko bilkura | Borrasek adierazi du «aukera gehien dituen» hautagaia izendatuko duela inbestidura saiorako. ERCk eta CUPek akordiorako oinarri bat adostu dute Aragones presidente egiteko, eta Esquerraren eta JxCren arteko negoziazioak aste honetan ixtea espero dute. | Ostiralean egingo dute Kataluniako presidentea hautatzeko bilkura. Borrasek adierazi du «aukera gehien dituen» hautagaia izendatuko duela inbestidura saiorako. ERCk eta CUPek akordiorako oinarri bat adostu dute Aragones presidente egiteko, eta Esquerraren eta JxCren arteko negoziazioak aste honetan ixtea espero dute. | Kataluniako Parlamentuko presidente Laura Borrasek adierazi du ostiralean egingo dutela Generalitateko presidentea hautatzeko bilkura. «Aukera gehien dituen» hautagaia proposatuko duela azaldu du, baina ez dute aurreratu hori nor izango den. ERCk eta CUPek atzo sinatu zuten Pere Aragones inbestitzeko aurreakordioa, eta espero du ordurako adostasun bat lortzea Esquerrak JxCrekin martxan dituen negoziazioetan. Halere, Borrasek ez du ezer jo egintzat: «Ez da nahikoa hautagai izan nahi hutsa; inbestitzeko aukera onargarri bat izan behar duzu».
Borras datozen egunetan bilduko da parlamentua osatzen duten talde guztiekin, hautagai bakoitzaren egoera aztertzeko, eta ostegunean emango du aukera gehien dituenaren izena. Denen artean izen bat gailenduko da, ustekaberik ez bada: Pere Aragones. ERCko buruak eskura du presidentetza, atzo CUPekin erdietsitako aurreakordioa tarteko. Halere, CUPen biltzarrak baietza eman behar dio, asteazkenean.
Bi aldeek adostutako aurreakordioaren arabera, «eraso demokratiko berri bat egiteko beharrezko baldintzak» prestatzera konprometitu dira, «ahal dela, erreferendum moduan». Halere, ERCk egungo «negoziazio prozesua» mantentzearen alde egingo du aurrerantzean ere, «Kataluniaren eta Espainiako Estatuaren arteko gatazka modu demokratikoan konpontzeko».
Horrek guztiak aurrera egin dezan, baina, ERCren eta JxCren arteko negoziazioek ere ostirala baino lehen eman beharko lukete fruituren bat. Halakorik gertatu ezean, hautagai errealik gabeko bilkura bat egin beharko lukete, iaz Qum Torra presidente ohia inhabilitatu ostean gertatu bezala. Horrek bi hilabeteko epea emango lieke alderdiei adostasun bat eskuratzeko. Negoziazio horiek porrot eginez gero, berriz ere hauteskundeak egin beharko lirateke Katalunian.
Aukera hori ez dute mahai gainean jarri nahi alderdi independentistek. Generalitateko bozeramaile Meritxell Budok (JxC) adierazi du ERCren eta JxCren arteko elkarrizketek «behar adina» iraungo dutela «akordio solido bat» eskuratu arte. Hala, Catalunya Radion eginiko elkarrizketan, adierazi du negoziazioen inguruko informazio gutxi argitaratzea «sintoma on bat» dela. Akordioa gertu ikusten du ERCko Laura Vilagrak ere. Bere alderdiak CUPekin adostutako aurreakordioaren ostean, ostiraleko bilkura baino lehen, JxC ere batuko dela uste du. ERCko kidearen arabera, gobernuaren osaera eta bakoitzak izango duen rola adostea besterik ez zaie falta.
Bi alderdien arteko desadostasun nagusietako bat da zer rol bete behar duen Carles Puigdemont presidente ohiak zuzentzen duen Errepublikaren Kontseiluak. JxCk erakunde hark orain arte eginiko lana txalotu du, eta Kataluniako afera nazioartera zabaltzeko ezinbesteko tresna gisa irudikatu. ERCk, berriz, uste du hark «bere rola» izan behar duela, baina Generalitatea «baldintzatu» gabe. «Hau ez du ERCk bakarrik uste, baita CUPek ere», adierazi du Vilagrak. Halere, uste du gai horrek ez dela izango Kataluniako Gobernua osatzeko eragozpen: «ERCk Artur Masen, Carles Puigdemonten eta Quim Torraren inbestidurak babestu ditu. Beraz, ziur nago JxCk gauza bera egingo duela ERCren hautagaiarekin».
Etxegabetzeak eta foama
ERCren eta CUPen arteko akordioak, independentzia prozesuaren inguruko puntuez gain, beste eremu ugari ere jorratu ditu. Besteak beste, etxegabetzeen aurkako protokolo bat ezartzea hitzartu dute. «Etxebizitza eskubidearen defentsa» bi alderdiek aldarrikatzen duten oinarrietako bat dela adierazi du ERCk, eta gaineratu adostutakoa lehen pauso bat dela, epe ertainera «eredu aldaketa bat» gauzatzeko bidean. Era berean, Osasun Sailak jasoko duen aurrekontuaren %25 lehen mailako arretara bideratzea ere adostu dute. Hala, lehen arreta osasun sistema publikoaren «erdigunera» eraman nahi dute alderdiek.
Mossoen jarduna ere izan dute hizpide bi aldeek, eta, foam jaurtigaien inguruko araudi berria onartu bitartean, horien erabilera debekatzea adostu dute. Izan ere, uste dute «ezinbestekoa» dela aldaketak egitea segurtasun indarren ekiteko moduan. Horretarako, batzorde parlamentario bat sortuko dute. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195288/adam-zagajewski-poeta-poloniarra-hil-da.htm | Kultura | Adam Zagajewski poeta poloniarra hil da | Poloniako 68ko Belaunaldiko idazle ezaguna atzo hil zen, Krakovian, 75 urte zituela. Nobel saria jasotzeko hautagaien artean izan zen 2007az gero. Hamazazpi poema libururen egilea da. | Adam Zagajewski poeta poloniarra hil da. Poloniako 68ko Belaunaldiko idazle ezaguna atzo hil zen, Krakovian, 75 urte zituela. Nobel saria jasotzeko hautagaien artean izan zen 2007az gero. Hamazazpi poema libururen egilea da. | Donostian Literaktum jaialdian 2019ko abenduan hitzaldia egin zuela profitaturik, BERRIA egunkariarentzat elkarrizketatu zuen Iñigo Astizek. «Liluratu egiten nau», esan zuen, «giza historian nola dauden bi hari, elkarri lotuta doazenak: bata da gerren, iraultzen eta abarrekoen historia, eta bestea da edertasunaren historia. Gutxitan gurutzatzen dira, elkarrekiko paralelo doazen bi korridore balira bezala. Galdera eternoa da: nola da posible bi elementu horien bizikidetza?».
Lviv hirian (gaur egungo Ukrainan) jaio zen Adam Zagajewski 1945ean. Bigarren Mundu Gerraren ostean Poloniako Gliwice hirira lekualdatu zuten haren familia. Krakovian egin zituen filosofia eta psikologia ikasketak. Lehendabiziko poema liburuak Komunikat (1972) zuen izenburua, eta CiepÅÂo, zimno (Beroa eta hotza) aurreneko eleberriak (1975). Stanislaw Lem idazlearen eta Roman Ingarden literatur teorialariaren adiskidea izan zen.
Agintari komunistek 1976an Zagajewskiren liburuak argitaratzea debekatu zutenean, Houstonera (AEB) joan zen irakasle lanetan, eta ondoren Parisera, 1982an. Ez zen Krakoviara itzuli 2002ra arte.
«Niretzat, poesia da», adierazi zion Adam Zagajewskik Iñigo Astizi, «gogoetaren eta edertasunaren beste bizitza horretara iratzartzen gaituen esnagarri gisako bat, baina ez gaituena apartatzen benetako bizitza historiko eta ekonomikotik. Poesiak, beste edozein artek bezala, osoago egiten gaitu, beste dimentsio hori eskaintzen digulako». |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195289/ehnek-eta-enbak-otsoaren-populazioa-kontrolatzearen-aldeko-mozioa-aurkeztu-dute.htm | Gizartea | EHNEk eta ENBAK otsoaren populazioa kontrolatzearen aldeko mozioa aurkeztu dute | Gipuzkoako udal guztietan egin dute eskaera. Abeltzaintza estentsiboak ondorio larriak pairatuko lituzkeela salatu dute. | EHNEk eta ENBAK otsoaren populazioa kontrolatzearen aldeko mozioa aurkeztu dute. Gipuzkoako udal guztietan egin dute eskaera. Abeltzaintza estentsiboak ondorio larriak pairatuko lituzkeela salatu dute. | EHNE eta ENBA nekazari sindikatuek «mendiko abeltzaintzaren eta otsoaren populazioa kontrolatzearen» aldeko mozioa aurkeztu dute Gipuzkoako udaletxe guztietan. Salatu dutenez, abeltzaintzaren aurkako ekinbideak ugaritzen ari dira otsoa babesteko aitzakian.
Hain zuzen, otsoa lurralde guztian babes bereziko espezieen zerrendan sartzea proposatu zuen Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordeak, otsailaren 4an. Berez, hala zen Duero ibaiaren Espainiako zatiaren hegoaldeko lurraldeetan, baina ez iparraldekoetan, Hego Euskal Herria barne. Proposamenak zer eragin izango luke? Ba, otsoa ez litzatekeela ehiza espeziea izango eta ezingo litzatekeela hil kontrol neurri gisa; hau da, zenbait eskualdetako otso kopurua gutxitzeko edo erasoak saihesteko. Euskal Herrian ez dago otso talde egonkorrik. Euskal Herrira sartzen direnak, Arabara eta Bizkaira, sartzen dira, Espainia aldetik: bai Errioxatik, bai Burgostik.
Espainiako Natur Ondarearen eta Bioaniztasunaren Batzordean parte hartzen dute bai Trantsizio Ekologikorako Ministerioak, bai autonomia erkidegoek. Ministerioaren botoa erabakigarria izan zen otsoa zerrendan sartzeko. Eusko Jaurlaritzak proposamenaren kontra bozkatu zuen, iaz otsoa mehatxatutako espezieen zerrendan sartu bazuen ere; Nafarroako Gobernua abstenitu egin zen. Erabakiak haserretu egin ditu otso gehien dituzten lurraldeak eta proposamenaren kontra bozkatu zutenak.
EHNEk eta ENBAk salatu dute otsoa babes bereziko erregimenean dauden espezieen zerrendan sartzea erabaki zutela «nahiz eta otsoaren populazioaren %95 baino gehiago ordezkatzen duten lurraldeak aurka bozkatu zuten». Horiek dira Asturias, Galizia, Gaztela Leon eta Kantabria.
Sindikatuen arabera, erabakia behin betiko hartuko balitz, Euskadiko abeltzaintza estentsiboak «ondorio larriak» pairatuko lituzke. «Otsoen populazioa handituko litzateke mugakide diren erkidegoetan, eta, horrenbestez, Euskadin otsoak sartu eta egonkortzeko arriskua gehituko litzateke». Kezkatuta agertu dira: «Abeltzainok beldurtuta gaude otsoaren zabalkundeak orain arte egin dugun erabilera estentsiboaren amaiera ekar dezakeelako».
Adierazi dute udal denen babesa lortu nahi dutela, eta ezinbestekotzat jo dute alderdi politiko guztiek bat egitea. «Otsoa ez dago arriskuan, baina mendiko abeltzaintza bai». |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195290/beste-395-kasu-positibo-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 395 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean | Beste behin, positiboen ehunekoa %5etik gorakoa da Hego Euskal Herrian: igandeko testen %5,4k eman dute positibo. 395 lagun daude ospitaleraturik. | Beste 395 kasu positibo atzeman dira Hegoaldean. Beste behin, positiboen ehunekoa %5etik gorakoa da Hego Euskal Herrian: igandeko testen %5,4k eman dute positibo. 395 lagun daude ospitaleraturik. | Azken egunetako joerari jarraiki dio atzemandako kutsatu kopuruak Hego Euskal Herrian. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira 7.306 proba egin zituzten atzo COVID-19a detektatzeko, eta 395 kasu zenbatu dituzte horietan. Hala, egun bakarrean emandako proben %5,4k eman dute positibo. Berriz ere, OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko ezarritako mugaz gaindiko ehunekoa; hau da, %5etik gorakoa.
Lurraldez lurralde, Bizkaian zenbatu dute kasu positibo gehien: 166 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 104 atzeman dituzte; Nafarroan, 66; eta Araban, aldiz, 58.
Bestalde, ospitaleen egoerari dagokionez, Osakidetzak eta Osasunbideak 31 pertsona erietxeratu zituzten atzo gaitzarengatik. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan guztira 395 lagun daude ospitaleetan; azken asteko daturik makurrena da hori. Zehazki, ospitaleratuetako 286 gela arruntetan daude, eta 109 daude ZIUetan. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195291/islandiako-erupzioaren-irudi-ikusgarriak-hartu-dituzte-drone-batekin.htm | Mundua | Islandiako erupzioaren irudi ikusgarriak hartu dituzte, drone batekin | Sumendiak bisitari ugari erakarri ditu asteburuan, eta ustez galdurik dauden pertsona batzuen bila ari dira agintariak. | Islandiako erupzioaren irudi ikusgarriak hartu dituzte, drone batekin. Sumendiak bisitari ugari erakarri ditu asteburuan, eta ustez galdurik dauden pertsona batzuen bila ari dira agintariak. | Laba jaurtitzen ari da oraindik ere Islandiako hiriburutik kilometro gutxira dagoen Fagradalsfjall sumendia. Ostiral gauean hasi zen erupzioa, eta ez zen ustekabea izan, herrialdea alerta gorenean baitzegoen, sumendien adituek iragarria zutelako edonoiz has zitekeela. Azken egunetan 40.000 lurrikara pairatu dituzte islandiarrek, eta joan zen ostegunean, 400.
Erupzioaren irudi ikusgarriak hartu dituzte, baina Bjorn Steinbekkek grabaturikoek ez dute parekorik. Drone batekin, laba isuriari jarraitu dio, lurraren azpitik ateratzen den kraterreraino.
Bideo eta irudi gehiago zabaldu ditu Steinbekkek bere Instagram kontuan.
Asteburuan milaka pertsona joan dira erupzioa ahalik eta gertuenetik ikustera. Izan ere, adituek iragarri zuten ez zela erupzio lehergarririk izango, baizik eta laba isuri geldo eta lasaia.
Edonola ere, bart eguraldia asko kaskartu da, eta ez zegoen ustez erupzioa ikustera joandako pertsona batzuen berririk. Auto bat abandonaturik topatu dute inguruan, eta erreskate taldeak inguru hartara joan dira, Iceland Monitor webguneak zabaldu duenez. Ez dago argi zenbat pertsona inguratu ziren sumendira auto horretan. Asteburuan dozenaka pertsona erreskatatu behar izan dituzte, tartean jantzi egokirik ez zeukan jendea.
Agintariek ingurua itxi dute, sumenditik gas asko ateratzen ari delako. Jendea hil dezakete, ibarretan pilatzen badira.
«Sumendira hurbiltzea oso arriskutsua da orain», esan du Islandiako larrialdi zerbitzuak. Adituek uste dute balitekeela kraterrik handiena lehertzea eta, horren eraginez, labaren isuria azkar aldatzea.
Laba darion arrakalak 180 metro inguruko sakonera dauka, eta hainbat zulotatik ari da laba ateratzen. Adituek ohartarazi dutenez, erupzioa gertaera askoz handiago baten parte bat besterik ez da, eta litekeena da beste erupzio bat hastea beste tokiren batean.
2010ean Eyjafjallajokull sumendiaren erupzioak Europa osora barreiatu zituen errautsak; hainbat aireportu ixtea eragin zuen eta milaka hegaldi geratu ziren bertan behera. 10 milioi pertsonari eragin zien horrek eta 1.270 milioi euroko galera.
Islandiako sumendien erupzioek Europa eta, hein batean, munduaren klima aldatzeko ahalmena izan dute iraganean. 1783. urtean, Laki eskualdeko sumendiek hautsa eta gasak etengabe kanporatu zituzten, zortzi hilabetez. Hondamendi handia eragin zuten: airea eta zorua pozoitu zituzten, eta uharteko animalien erdiak hil zituzten. Pozoiak eta goseteak uharteko biztanleen %25 hil zituzten (9.000 pertsona, hainbat kalkuluren arabera). Baina Islandiatik harago ere eduki zuen eragina: sumendiek jaurtitako azido sulfurikoaren tantatxoek Eguzkiaren izpien ispilu egin zuten atmosferan, eta planeta hoztu zuten urtebetez. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195292/astrazenecaren-txertoa-18-eta-65-urte-bitartekoei-emango-diete-hegoaldean.htm | Gizartea | AstraZenecaren txertoa 18 eta 65 urte bitartekoei emango diete Hegoaldean | AEBetan, Txilen eta Perun 32.449 boluntariorekin eginiko ikerketa baten arabera, %79ko babes maila ematen du txertoak. | AstraZenecaren txertoa 18 eta 65 urte bitartekoei emango diete Hegoaldean. AEBetan, Txilen eta Perun 32.449 boluntariorekin eginiko ikerketa baten arabera, %79ko babes maila ematen du txertoak. | Espainiako Osasuneko Lurralde Arteko Kontseiluak berretsi egin du Espainiako Osasun Publikoko Batzordearen erabakia, eta AstraZenecaren txertoa adin tarte gehiagotara zabalduko dute: aurrerantzean, 18 eta 65 urte bitartekoei emango diete. Hartara, Oxford-AstraZenecaren sendagaia emanen zaie 65 urte bitartekoei, eta Pfizer eta Moderna enpresenak erreserbatuko dituzte, berriz, adin horretatik gorakoentzat eta bestelako patologiak dituzten gaixoentzat.
Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariek hartu dute parte, besteak beste, arratsaldeko bileran. Zenbait erkidegok eskatu dute adin muga oro ken dezatela, AstraZenecaren txertoa edonori jarri ahal izateko.
Nazioarteko ikerketa
Oxfordeko Unibertsitateak eta AstraZeneca enpresak sortutako txertoak %79ko eraginkortasun maila du COVID-19aren sintomak prebenitzeko, eta ospitalizazioa eragiten duten sintomarik larrienei aurre egiteko, berriz, %100eko babesa ematen du. Erresuma Batuko farmazia konpainia ondorio horretara iritsi da, AEBetan, Txilen eta Perun ikerketa bat egin ostean.
Zehazki, adin tarte guztietako 32.449 boluntariok parte hartu dute ikerketaren hirugarren fasean, eta horietatik 141 kasutan azaleratu ziren COVID-19aren sintoma arinak, eta inork ez zuen ondorio larririk pairatu. 65 urtetik gorakoen kasuan, gainera, txertoak %80ko babes maila eskaintzen du, AstraZenecak nabarmendu duenez. |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195293/hainbat-musikarik-sortze-prozesua-azalduko-diete-ikasleei.htm | Kultura | Hainbat musikarik sortze prozesua azalduko diete ikasleei | Euskara eta euskal musika sustatzea du xede Musikariak Ikastetxeetan egitasmoak. 30 musikarik hartuko dute parte. Nafarroan izandako «arrakastaren» ondoren, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egitea erabaki du Jaurlaritzak | Hainbat musikarik sortze prozesua azalduko diete ikasleei. Euskara eta euskal musika sustatzea du xede Musikariak Ikastetxeetan egitasmoak. 30 musikarik hartuko dute parte. Nafarroan izandako «arrakastaren» ondoren, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egitea erabaki du Jaurlaritzak | «Emaitza jasotzen dugu normalean, baina ez gara kontziente izaten zenbat ordu ematen dituen musikari batek kantak sortzen». Ezagutza hori ikasleengana hurbiltzeko, 2018an Musikariak Ikastetxeetan egitasmoa sortu eta koordinatu zuen Gotzon Barandiaranek Nafarroan, beste eragile batzuekin batera, eta, orain, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara hedatzea erabaki du Eusko Jaurlaritzak. DBH 3. eta 4. mailetako eta batxilergoko 1. eta 2. mailetako ikasleekin hasiko dira. Musikariek, sorkuntza prozesuaren nondik norakoak aletu, beren ibilbideaz hitz egin eta kantaren bat edo beste joko dute 40 ikasleko taldeetan. Guztira, 92 saio aurreikusi ditu Jaurlaritzak ikasturte honetarako —13 egingo dituzte Araban, 48 Bizkaian, eta 31 Gipuzkoan—; 90 minutuko saioak izango dira.
Barandiaranek aipatutako xedea ez ezik, «musikaren bitartez euskara eta euskal kultura sustatzea» ere badu jomuga egitasmoak, Begoña Pedrosa Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuordeak azaldu duenez. «Hezkuntza formalean beste estilo bat ireki nahi dugu». Diziplina artistiko hori hautatu dute «ikerketen arabera gazteek euskaraz gehien kontsumitzen duten kultur adierazpena» izateagatik, sailburuordeak azpimarratu duenez. Barandiaranen hitzetan, «sentimenduak eta pentsamenduak adierazteko modu askotako bat» da musika, eta, hori hala izanda, «sorkuntzan heztea» du helburu orobat egitasmoak. Halaber, sailburuordeak nabarmendu duenez, musikak biltzen dituen balioak —«errespetua», kasurako— ikasleengan sustatzeko tresna ere izan dadin nahi dute; hots, «helburu hezitzailea» ere badu, Pedrosaren ustez.
Orotara, hainbat belaunalditako 30 musikari aktibok hartuko dute parte egitasmoan, «20 gizonek eta 10 emakumek», Barandiaranek zehaztu duenez. Besteak beste, La Basu, Eñaut Elorrieta, Ines Osinaga, Joseba Irazoki, Jurgi Ekiza, Maite Larburu, Mikel Urdangarin, Olatz Salvador, Rafa Rueda, Thierry Biscary eta Zuriñe Hidalgo ikusteko aukera izango dute ikasleek. «Askotariko estiloak» biltzen dituzten sortzaileak direla azpimarratu du Pedrosak, eta Barandiaranek nabarmendu du Euskal Herriko hainbat tokitako sortzaileak egoteak zer ekarpen egiten dien ikasleei: «Batua oinarri izanda ere, euskararen aniztasuna eta aberastasuna jasotzen ditu egitasmoak».
Nafarroan izandako harrera aintzat hartuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere «arrakasta» izango duela uste dute bai Pedrosak eta bai Barandiaranek. «Nafarroakoaz balorazio izugarri ona egin dugu; harrituta gaude izan duen harrerarekin, ikasleei zein irakasleei dagokienez», azaldu du Barandiaranek. Are, «arrakastatsuago» izan beharko luke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, parte hartuko duten musikariek hiru ikasturte baitaramatzate saioak eskaintzen, koordinatzaileak dioenez.
Ondarearen transmisioa
Musikarien bisita eskaintzeaz gain, aldez aurreko lanketa bat ere proposatzen die egitasmoak ikastetxeei. Euskal kantagintza berriaren sorrera, folkaren loraldia, euskal rock erradikala eta XXI. mendeko kantagintza jorratuko dituzte, besteak beste. Hala, musikaria joaten zaienerako, «1950. hamarkadatik gaur egunera arteko euskal kantagintzaren irudi integral bat» izango dute ikasleek, Barandiaranek azaldu duenez. Tradizioa ezagutaraztearekin batera, «berpiztu» egin nahi dute, Pedrosaren arabera: «Ondare hori berreskuratu nahi dugu, baita eremu ez-formalean ere. Garaian garaiko musikarien bitartez, eskolatik abiatuta gizartera egingo dugu transmisio hori».
Izan ere, sortzaileak «katebegia» dira, Barandiaranek dioenez, eta hala adieraziko diete ikasleei ere: «Lehen, horiek egin zuten; orain, gu ari gara; eta bihar, zuek izan zaitezkete». Mezua pizgarria izan zaie Nafarroako saioetan parte hartu zuten ikasle batzuei, «sortzeko grina azaleratu» zitzaiela igarri baitzuten egitasmokoek, koordinatzaileak azpimarratu duenez. Egitasmoari esker, musikariak «ispilu» bilakatzen dira haientzat, batez ere emakumeentzat, dioenez. «Ezagutza gutxi dago euskal musikarekiko, eta are gutxiago emakumeek egiten duten euskal musikarekiko. Gelan emakume musikari bat egotea pizgarria da emakumeentzat».
Musikariek duten eredu izaera ukatu gabe, musikan aritzeko intentzioa ez dutenentzat ere baliagarria dela adierazi du Mikel Inuntziaga Inun parte hartzaileak: «Egitasmoak ez ditu bakarrik euskara eta euskal musika sustatzen. Sormena transbertsala da: denek daukagu sortzailea barruan, sortu eta bakoitzaren koloreekin esperimentatzeko ar hori. Horrek ez ditu soilik musikari hobeak ekarriko: herritar hobeak hobeak ekarriko ditu; albaitari, mediku eta ile apaintzaile hobeak ere ekarriko dizkigu». |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195294/euskal-herria-batera-k-aurkeztu-du-keinubatbatera-ekinbidearen-aurrerapena.htm | Gizartea | Euskal Herria Batera-k aurkeztu du #keinubatbatera ekinbidearen aurrerapena | «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an, eta, sustatzaileen arabera, kantua izango da «batuko gaituzten keinuetako bat». | Euskal Herria Batera-k aurkeztu du #keinubatbatera ekinbidearen aurrerapena. «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute datorren apirilaren 4an, eta, sustatzaileen arabera, kantua izango da «batuko gaituzten keinuetako bat». | Euskal Herria Batera herri ekinbideak Euskal Herri osoan ospatuko du 2021eko Aberri Eguna. Ekinbidearen sustatzaileek azaldu dutenez, «kantua izango da batuko gaituzten keinuetako bat», eta, horretarako, seinale bat zabalduko dute apirilaren 4an, 12:30ean. Ordu horretan, «ikus-entzunezko seinale bat» igorriko dute irratietan, tokiko telebistetan eta sarean, eta hiru abesti jasoko ditu: Gernikako arbola; Txoriak txori; eta Ikusi mendizaleak.
Horri lotuta, aurkeztu dute seinalearen aurrerapen bideoa. Hainbat euskal artista ageri dira han, batzuk abesten urte asko daramatzatenak eta beste batzuk euskal musika eszenan agertu berriak: besteak beste, La Furia, Erramun Martikorena, Kai Nakai, Niko Etxart, Xabi Solano...
Dinamikako kide Imanol Esnaolak ekinbidearen aurkezpenean azaldu zuenez, «Euskal Herri burujabea» aldarrikatuko dute: «Erabaki politikoak herritarrengandik ahalik eta gertuena hartzeko, gure bizitzen eta gure ongizatearen alde egiteko. Komunitate nazional gisa, zainduko gaituen herri bat izan nahi dugulako», adierazi zuen.
Seinalean parte hartu dutenen zerrenda 1. Nerea Loron La Furia 2. Dorleta Kortazar 3. Mirari Martiarena 4. Iker Villa 5. Mattin Rafu Ruiz de Alda 6. Garazi Hach Embarek 7. Josu Camara 8. Gotzon Barandiaran
Gernikako arbola: 9. Ainhoa Tabuyo 10. Amaiur Esparza 11. Ana Bejerano 12. Antxon Valverde 13. Aritz Rementeria 14. Ekaitz Etxezarreta 15. Endika Iriso 16. Erramun Martikorena 17. Fermin Balentzia 18. Gontzal Mendibil 19. Jean Leon Indart 20. Jon Enbeita 21. Julia Jimenez La Txula Potra 22. Iratxe Aguilera Kai Nakai 23. Irkus Robles 24. Mikel Markez 25. Niko Etxart 26. Pantxoa Karrere 26. Peio Ospital
Txoriak txori: 27. Ane Badiola 28. Joxe Leon Amigorena 29. Irati Odriozola
Ikusi mendizaleak: 30. Xabier Solano |
2021-3-22 | https://www.berria.eus/albisteak/195295/bizkaiko-ogasunak-313-milioi-euroko-iruzurra-azaleratu-zuen-iaz-2019an-baino-378-gutxiago.htm | Ekonomia | Bizkaiko Ogasunak 313 milioi euroko iruzurra azaleratu zuen iaz, 2019an baino %37,8 gutxiago | Erregaien merkaturatzaile handiek azken salmentaren BEZarengatik zor zutena ordaintzen bukatu dutelako jaitsi da hainbeste kopurua | Bizkaiko Ogasunak 313 milioi euroko iruzurra azaleratu zuen iaz, 2019an baino %37,8 gutxiago. Erregaien merkaturatzaile handiek azken salmentaren BEZarengatik zor zutena ordaintzen bukatu dutelako jaitsi da hainbeste kopurua | Bizkaiko Ogasunak 313,4 milioi euro erregularizatu zituen iaz iruzur fiskalaren aurkako planaren barruan. Aurreko urteetan azaleraturiko kopurua baino askoz txikiagoa da: 504 milioi erregularizatu zituzten 2019an —%37 gehiago—; eta 477 milioi 2018an. Ogasunak, baina, azaldu du erregai saltzaile handien BEZarengatik dela, atzeratuta zituzten ordainketak eguneratu dituztelako dagoeneko. Gipuzkoak eta Nafarroak, bere aldetik, iragan astean eman zituzten datuak, eta 225 eta 174 milioi euroko iruzurra azaleratu dituzte hurrenez hurren. Arabak, aldiz, ez du ezagutzera eman oraindik. Ipar Euskal Herrian ez da datu hau ematen. Bizkaiko Ogasunak erregularizazio 457.000 jarduketa egin zituen iaz, 2019an baino 25.000 gehiago. Orduan zergatik azaleratu da iruzur kopuru askoz txikiagoa? «Prebentzioan sakondu dugulako», nabarmendu du Jose Mari Iruarrizaga Ogasun diputatuak. Azalpenaren muina, baina, erregai enpresen aferan dago, eta banaketa kateko azken salmentaren BEZaren aitorpenean. 2017ra arte Bizkaiko gordailu fiskaletan pilaturiko erregaia merkaturatzen duten enpresek Espainiako Zerga Agentzian ordaintzen zuten BEZa. Bizkaitik kanpoko enpresak dira asko, eta kontsumitzaileari eginiko salmentaren BEZa ez zen Bizkaian gelditzen. Bizkaiko Ogasunak urteak zeramatzan praktika hori salatzen, eta epaitegietara jo zuen. 2017an Auzitegi Gorenak arrazoia eman zion, eta atzeraturiko BEZak eskatzen hasi zen enpresa horiei. Bide horretatik, 217 milioi euro berreskuratu zituen 2018an; 281, 2019an, eta 70 milioi iaz, azkenak. Ogasunaren arabera, hortik dator iruzurraren jaitsieraren azalpen nagusia. Enpresek dagoeneko Bizkaian ordaintzen dute salmenten BEZa eta beraz hurrengo urtean ez dago kontzeptu horri buruzko iruzurrik izango. Iruzur mota hori ez dute aurkituko, baina bai beste batzuk, Iruarrizagak nabarmendu baitu modu berriak agertzen direla urtero. «Txartelen erabilerari buruzkoak, balio erantsi handiko zerbitzuen laguntzak [bost milioi euro berreskuratu dituzte horiengandik], enpresa karruselak...». Azken horren eredu bat jarri du: «Aurkitu dugu kasu bat non bizkaitar batek enpresa muntatu du Portugalen, Frantziako beste enpresa baten babesean, eta hona Santanderko [Espainia]) enpresa baten bitartez iristen dena. Globalizazioa da».
Suitzako dirua, astiro Nazioarteko mugimendu inguruen harira, Bizkaiko Ogasunak datu deigarria plazaratu zuen iaz: lurraldeko zergapekoek 1.500 milioi euro dituzte atzerrian, horietatik 600 milioi Suitzan. Urtebete geroago, zertan da bilaketa? Iñaki Alonso Ogasun zuzendariak azaldu du: «Ari gara; gehiago egin nahi genuen, baina COVID 19ak eragina izan du. Datuak jaso eta gurutzatzen ari gara, baina ez da erraza, herrialde bakoitzak bere modura interpretatzen ditu. Galbahea pasatzean ezagutuko dugu benetako argazkia». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.