date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/195705/aitziber-garmendia-nesken-arteko-hitanoa-indartu-behar-da.htm | Gizartea | Aitziber Garmendia: «Nesken arteko hitanoa indartu behar da» | Aitziber Garmendia izan du protagonista Arnasa Gara kanpainako bigarren elkarrizketak. Hitanoaz jardun dira aktore eta aurkezle zaldibiarra eta Nagore Arin BERRIAko kazetaria. | Aitziber Garmendia: «Nesken arteko hitanoa indartu behar da». Aitziber Garmendia izan du protagonista Arnasa Gara kanpainako bigarren elkarrizketak. Hitanoaz jardun dira aktore eta aurkezle zaldibiarra eta Nagore Arin BERRIAko kazetaria. | Arnasa Gara kanpainak gaur egin du bigarren elkarrizketa, BERRIAren Instagram kanalean. Nagore Arin BERRIAko kazetariak Aitziber Garmendia aktore eta aurkezlea elkarrizketatu du Hitanoarekin, busti gehiago bideoaren inguruan. Arazo tekniko bat dela eta, bideoa bi zatitan eman da zuzenean Instagramen. Zaldibiako aktoreak azaltzen du berak txikitatik entzun duela hika etxean, eta koadrillan ere erabiltzen duela berak, baina ez lagun denekin, eta ez dakiela zergatik: «Batzuekin horrela ateratzen da».
Hitanoak pertsonen arteko hurbiltasuna adierazten duela esan du Garmendiak elkarrizketan, eta Erlauntza filma jarri dio adibide Arinek. «Nik benetan uste dinat nesken arteko hitanoa indartu behar dugula, eta gure esku dago hori. Erlauntza-n egon zen horren inguruko eztabaida: bai, ez, naturala da... Ni beti izan naiz askatasunaren eta norberaren aukeraren aldekoa; kasu honetan, hitanoaren aldekoa. Erlauntza-n apustua izan da hitanoa erabiltzea, baina badakit jende askok ez duela ulertuko».
Donostian bizi da egun Garmendia, eta esan du Gipuzkoako hiriburuan ia ez duela entzun hika: «Donostiara etorri nintzenetik belarria asko galdu dut. Hitanoan asko galdu dinat, eta erdarakadak erabiltzeko joera gero eta handiagoa daukat. Horrek ematen dit pena». Aitortu du gizonen aldean emakumeen artean hitanoa gutxiago entzuteak ere pena ematen diola.
Arnasa Gara kanpaina Uemak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak abiatu zuten, udalerri euskaldunetako eta arnasguneetako egoera zein den aurkezteko. Zortzi bideo dira. Lehenengoan Antton Telleria aurkezle eta umoregileak parte hartu zuen.
Garmendiak azaldu du asko gustatu zaiola kanpainaren bigarren bideoa; bikote bat ageri da terapia egiten, esanez euren arteko komunikazioak ez duela funtzionatzen. Hainbat hizkuntzetan probatu dutela diote, baita turbobatuan ere. «Probatu duzue hika?», galdetzen die psikologoak, eta horixe gomendatzen die: hika praktikan jartzea. «Garai batean hika aritzen ginen. Orain zergatik ez? Ez dadila haria eten», dio bideoak. |
2021-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/195706/ipar-euskal-herriko-eskolak-itxiko-dituztela-iragarri-du-macronek.htm | Gizartea | Ipar Euskal Herriko eskolak itxiko dituztela iragarri du Macronek | Apirilaren 26an itzuliko dira ikasgeletara ama eskolako eta lehen mailetako ikasleak; maiatzaren 3an kolegio eta lizeoetako ikasleak. Etxeratze agindua atxikiko dute, eta herritarren joan-etorriak murriztuak izanen dira. | Ipar Euskal Herriko eskolak itxiko dituztela iragarri du Macronek. Apirilaren 26an itzuliko dira ikasgeletara ama eskolako eta lehen mailetako ikasleak; maiatzaren 3an kolegio eta lizeoetako ikasleak. Etxeratze agindua atxikiko dute, eta herritarren joan-etorriak murriztuak izanen dira. | Medikuntza eta hezkuntza eragileen presiopean, neurriak gogortzea erabaki du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak. Ipar Euskal Herriko eskolak itxi egingo dituzte ondoko hiru asteetan, haurtzaindegietatik lizeoetara, eta herritarren joan-etorriak murriztuko dituzte. Jean Castex lehen ministroa Frantziako Asanblearen eta Senatuaren aitzinean mintzatuko da bihar, Macronek iragarritako neurriak eztabaidagai jarri eta bozkatzeko.
Gaur arratsean mintzatu da Macron, eta adierazi du azken hilabeteetan hartu dituzten neurriek eragina izan badute ere birusak hedatu eta hedatu ari duela. «Kontrola galtzeko arriskuaz» abisatu du: «herrialde guzia saturatzeko arriskua dago». Ondorioz, iragarri du martxoaren 18an iragarritako neurriak Frantziako Estatuko lurralde guzira zabalduko dituztela. Hala, 19:00etako etxeratze aginduarekin segituko dute Ipar Euskal Herriko herritarrek, eta joan-etorriak ere murriztuak izanen dituzte: gehienez ere etxetik 10 kilometroko perimetroan mugitzen ahalko dira. Komertzioak itxiak izanen dira, eta telelana «sistematikoa» izanen da. Gutxienez ondoko lau asteetan iraunen dute neurri horiek.
Halaber, iragarri du heldu diren asteetan eskolak itxiko dituztela. Heldu den astean, etxetik hartuko dituzte klaseak ikasleek, eta ondoko bi asteetan oporretan izanen dira; udaberriko oporrak dira Ipar Euskal Herrian. Apirilaren 26an itzuliko dira ikasgeletara lehen mailako ikasleak; maiatzaren 3an kolegio eta lizeoetakoak.
Macronek erran du hemendik aitzina baliabideak indartzeko lan eginen dutela. Hala, ospitaleetako suspertze unitateetan 10.000 ohetara iristeko helburua finkatu du; 7.665 daude gaur egun. Txertaketa kanpaina indartzeko borondatea ere erakutsi du. Gaur egun, 8 milioi herritar baino gehiago txertatu dituzte Frantziako Estatuan.
Konfinamendurik ez
Kritika anitz jaso du Macronek azken egunetan, koronabirusaren krisiari aurre egiteko erabaki duen kudeaketagatik. Frantziako departamendu zenbaitetan intzidentzia tasa 1.000koa da, eta Parisko APHP ospitale sareak erran du ZIUak erabat «gainezka» daudela. APHPko medikuek adierazi dute konfinamendurik iragarri ezean artatu beharreko pazienteen artean «hautuak» egin beharko dituztela. Atzo, Stylo Rouges (Idazluma Gorriak) irakasle taldeak Frantziako Hezkuntza ministro Jean Michel Blanquerren kontrako salaketa bat ezarri zuen, «ikasle eta irakasleen bizia arriskuan jartzeagatik». Hala ere, Frantziako presidenteak orain arteko hautuak defendatu ditu, argudiatuta hartutako neurriekin «oreka» bat bilatzen saiatu direla.
Ipar Euskal Herriari dagokionez, Pirinio Atlantikoetako intzidentzia tasa 7,6 handitu da hiru eguneko tartean, 76,4tik 84ra igo baita. Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera, birusaren zirkulazioa emendatzen ari da «aldaerengatik», eta erran dute «bat-bateko goratze bat» gerta daitekeela, orain arte lortutako immunizazioa apala baita Akitania Berria Eskualdean. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195707/ehundik-gora-ekitalditan-bateratasuna-aldarrikatu-du-eh-batera-k.htm | Politika | Ehundik gora ekitalditan bateratasuna aldarrikatu du EH Batera-k | Ehundik gora ekitaldi egin dituzte Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin bat eginez. Aurten ere, pandemiaren ondorioak jasan dituztenak gogoratu dituzte eta eskerrak eman dizkiete «denon zaintzan borroka luzea» daramatenei. | Ehundik gora ekitalditan bateratasuna aldarrikatu du EH Batera-k. Ehundik gora ekitaldi egin dituzte Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin bat eginez. Aurten ere, pandemiaren ondorioak jasan dituztenak gogoratu dituzte eta eskerrak eman dizkiete «denon zaintzan borroka luzea» daramatenei. | Euskal Herria Batera herri ekinbideak ekitaldiak egin ditu gaur 12:30ean ehundik gora hiri, auzo eta herritan Aberri Eguna ospatzeko. Iragarri bezala, hainbat euskarritan zabaldu du bere seinalea, tartean BERRIAn, eta mezua ematearekin batera, ekinbidearekin bat egin dutenek batera hiru kanta abestu dituzte batasun keinu batean. Keinu bat batera izan da Euskal Herria Batera-ren leloa, eta Txoriak txori, Gernikako arbola eta Ikusi mendizaleak kantatu dituzte bat bestearen atzean, zabaldutako seinalearekin bat.
«Gaur Aberri Eguna da, euskal herritarrok izan bagarela adierazteko une batez bederen elkarrekin jarduteko eguna», adierazi du Nerea Loron La Furiak mezuaren hasieran. Ondoren, Mirari Martiarenak pandemiaren ondorioak pairatu dituztenak izan ditu gogoan bideoan, eta eskerrak eman dizkie, iazko Aberri Egunean Euskal Herria Baterak egin zuen moduan, «denon zaintzan borroka luzea» daramatenei. Hiru abestien ostean, «Gora Euskal Herri burujabea» oihuarekin amaitu da mezua, Josu Kamara EH Batera-ren talde sustatzaileko kidearen ahotan.
«Txoriak txori, askatasuna irudikatzeko; Ikusi mendizaleak, maite dugun herriari eta maite ditugun herritar guztiei maitasuna adierazteko; eta Gernikako Arbola, batasunari abesteko herriaren ikur bezala», esan du aste honetan Kamarak BERRIAk egin dion elkarrizketan. Gaurkoaren ostean, Kamarak adierazi zuen bateratasuna nola landu aztertuko zutela, «nola hurbildu daitezkeen antzeko norabidea daramaten bide ezberdinak». |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195728/hil-egin-da-aralarren-asteartean-zauritu-zen-eskalatzailea.htm | Gizartea | Hil egin da Aralarren asteartean zauritu zen eskalatzailea | Zangotzarra zen, eta 61 urte zituen. Erori egin zen eskalatzen ari zela, eta larri zaurituta eraman zuten Nafarroako ospitalera. | Hil egin da Aralarren asteartean zauritu zen eskalatzailea. Zangotzarra zen, eta 61 urte zituen. Erori egin zen eskalatzen ari zela, eta larri zaurituta eraman zuten Nafarroako ospitalera. | Nafarroako suhiltzaileen erreskate taldeak eskalatzaile bat erreskatatu zuen joan den asteartean Aralarren. Ospitalera eraman zuten, eta hil egin dela baieztatu dute gaur.
Zangotzako (Nafarroa) gizonezko bat zen eskalatzailea, eta 61 urte zituen. Istripua izan zuenean, lagun batekin ari zen eskalatzen, 150 bat metrotara. Zabaldu dutenez, hogei bat metro erori zen, eta larri zaurituta geratu zen, soketatik zintzilik. Kaskoa apurtu zitzaion erorikoan, eta kolpeak jasan zituen buruan eta gorputzeko hainbat tokitan.
Zaurien larritasuna ikusita, osasun langileek Nafarroako ospitalera eraman zuten helikopteroz. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195730/eutanasiaren-legearen-zirriborro-bat-onartu-dute-frantziako-diputatuek.htm | Gizartea | Eutanasiaren Legearen zirriborro bat onartu dute Frantziako diputatuek | Lehen urratsa egin dute Asanblea Nazionaleko batzorde batean. Ez dirudi gobernuak aise legeztatuko duenik eutanasia. | Eutanasiaren Legearen zirriborro bat onartu dute Frantziako diputatuek. Lehen urratsa egin dute Asanblea Nazionaleko batzorde batean. Ez dirudi gobernuak aise legeztatuko duenik eutanasia. | Frantziako Asanblea Nazionaleko Gizarte Gaietarako Batzordeak eutanasia arautzeko lege proiektu bat onartu zuen atzo, «bizitzari amaiera aske eta hautatu bat emateko eta bermatzeko» asmoz. Askatasunak eta Lurraldeak taldeko Olivier Falornik eraman zuen proposamena, eta sei orduko eztabaida baten ondotik atera zen aurrera.
Talde politiko gehienen barruan ere izan dira eztabaidak, eta guztiek tentuz hitz egin zuten gai «serio eta labain» horren inguruan, Fadila Khattabi batzordeko presidentearen hitzetan. Dena dela, ordezkari askok adierazi zuten eztabaida «duina» eta «errespetuzkoa» izan zela.
Proposamenaren lehen artikuluak jasotzen du adinez nagusi den pertsona orok, sendabiderik ez duen gaixotasun baten fase aurreratu edo terminal batean, «edozein dela ere min fisiko edo psikologiko jasanezin bat eragiten dion kausa», eskatu ahal izango du «medikuen laguntza», hark lagunduta hiltzeko.
Beste puntu batzuetan, medikuen kontzientzia askatasunaz idatzi dute; bermeak ezarri dituzte pazientearen onespenaren gainean, eta senideen eginkizuna zer-nolakoa den zehaztu dute. Alderdi Sozialistako Marie-Noelle Battistelek nabarmendu zuen «alderdien arteko adostasun soziala» duela gaiak.
2016an onartu zuten legeak «hil arteko sedazio sakon eta jarraitua» bermatzen du «laster» hiltzekoak direnentzat, baina ez du eutanasia aktiborako aukerarik jasotzen. Alderdiek salatu dute zainketa aringarriak falta izan ohi direla.
Gobernuaren ordezkaririk ez zen egon batzordeko debateetan, eta eutanasia legez arautzeko asmorik ez du adierazi azkenaldian. Apirilaren 8ko saioan azalpen zehatzagoak eman ditzake. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195731/807-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 807 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | 12.278 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta positiboen ehunekoa %6,57 da. Nafarroan, martxan dira Aste Santurako neurri berriak. | 807 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. 12.278 PCR eta antigeno proba egin dituzte, eta positiboen ehunekoa %6,57 da. Nafarroan, martxan dira Aste Santurako neurri berriak. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 12.278 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 807 positibo atzeman zituzten, herenegun baino hamabost gehiago. Positiboen kurbak, beraz, martxoaren 11n hasi zen goranzko joerari eusten dio. Positiboen ehunekoa, berriz, %6,57 da.
Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 302. Gipuzkoan, 239 izan dira; Nafarroan, 164; eta Araban, 99. Gainontzeko hiru kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira.
Erietxeen okupazioa ere gero eta handiagoa da. Atzo beste 77 ospitaleratze egon ziren Hegoaldeko ospitaleetan, eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 110 pertsona daude. Jaurlaritzak ez du datu zehatzagorik eskaini, baina Nafarroako Gobernuak azaldu du 93 pertsona daudela gela arruntetan. Horrez gain, gogoan izan behar da gauerditik daudela indarrean bertako gobernuak Aste Santurako hartutako neurriak; besteak beste, tabernen barnealdeak itxita egongo dira.
Txertaketarekin, aurrera
Hegoaldeko osasun zerbitzuek txertaketarekin aurrera jarraituko dute datozen egunetan. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak, esate baterako, atzo jakinarazi zuen gune berri bat atonduko dutela BECen (Barakaldo, Bizkaia) txertoak emateko, eta, hain justu, larunbatean jarriko da martxan espazioa. 65 urtetik beherako pertsonak txertatuko dituzte han, eta, Osasun Sailaren arabera, egunero 5.000 dosi jartzeko modua emango du guneak. Hala ere, nabarmendu du dosien «eskuragarritasunak» ere baldintzatu litzakeela aurreikuspenak.
Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak ere txertaketa estrategiaren aldaketak aurkeztu ditu. Txostenean jasotzen denaren arabera, zenbait patologia dituzten 355.000 pertsonak lehentasuna izango dute txertoa jasotzerako orduan, birusarekin kutsatuz gero haien egoerak okerrera egin dezakeela argudiatuta. Horren barne daude, hala nola, minbizia duten pertsonak, transplanteren bat egina dutenak eta GIB birusa dutenak. Horrez gain, Downen sindromea duten 40 urtetik gorako 10.000 pertsonaren txertaketa ere aurreratuko da. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195732/su-etena-bai-baina-ez-erabatekoa.htm | Mundua | Su-etena bai, baina ez erabatekoa | Myanmarko armadak talde etniko armatuen aurka hasitako borrokak geratu ditu, KIAk hogei soldadu hil ostean. Su-etenak ez die eragingo, baina, hirietako manifestazioei. | Su-etena bai, baina ez erabatekoa. Myanmarko armadak talde etniko armatuen aurka hasitako borrokak geratu ditu, KIAk hogei soldadu hil ostean. Su-etenak ez die eragingo, baina, hirietako manifestazioei. | Myanmarko junta militarrak hilabeteko su-eten bat egingo duela azaldu du, Kachin eta Karen estatuetako talde etniko armatuekin izaniko borroken ostean. Herrialdeko AAPP Preso Politikoen Babeserako Elkartearen arabera, baina, erabakiak militarrek talde armatuekin dituzten borrokei bakarrik eragingo die, eta ez manifestazioei. «Oraindik herritar armagabeak hiltzen eta torturatzen ari dira», adierazi du AAPPko idazkari Ko Bo Yik.
Su-etena, beraz, junta militarraren segurtasunari eragiten dieten eremuetara mugatuko da. Militarrek jakinarazi dutenez, KIA Kachingo Independentziaren Armadaren aurkako borroketan, Myanmarko Armadako hogei soldadu hil ziren atzo. DVB News hedabidearen arabera, KIAk konboi militar bati egin zion eraso, Mohnyin hirian. Horrez gain, Shwegu hiriko Polizia etxearen aurka ere egin zuten, «disidentziaren aurkako errepresiopean eginiko zibilen hilketengatik». Kachingo Independentziaren Armada herrialdeko erakunde armatu nagusietako bat da, eta iparraldeko Kachin eskualdearentzako autonomia handiago bat eskatzen du.
Hura ez da, ordea, militarrek irekia duten fronte bakarra. Hego-ekialdeko Karen estatuko gerrillen aurka ere ari dira borrokan. Eremu hartan aire erasoak egin ditu armadak, eta gutxienez hamalau lagun hil dituzte. Free Burma Rangers gobernuz kanpoko erakundearen arabera, bonbardaketek eskolak, osasun etxeak eta urre meategi bat suntsitu dituzte.
Erakundeak gehitu du, su-etena aldarrikatu arren, milaka herritar ezkutatuta daudela oraindik, «geroratze-taktika bat» delakoan. Orain arte, 20.000 herritar baino gehiago desplazatu dira; horietatik 2.500 inguruk Thailandiako muga zeharkatu dute.
Gutxiengo etnikoek Myanmarko biztanleriaren %30 inguru osatzen dute, eta herrialdeko militarren eta gerrillen arteko gatazkak ohikoak dira. CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeak, estatu kolpearekin euren kargua galdu zuten hautetsiek osatuak, eta bere burua «gobernu legitimotzat» jo duenak, «indarrak batzeko» deia egin zien horiei, junta militarrari aurre egiteko. Bide horretan, batzordea Myanmarri «izaera federal bat» ematearen alde agertu da orain, «justizia eta berdintasuna» lortzeko bidea dela argudiatuta.
Ez da hori CRPHk jaurtitako mezu bakarra. Batzordeak adierazi du «bertan behera» utzi duela 2008ko Konstituzioa, junta militarraren «diktadura» mantentzea baimentzen duelako. Konstituzioa militarrek idatzia da —agintean egon ziren 1962tik 2011ra bitartean—, eta haren 417. artikulua baliatu zuten otsailaren 1ean estatu kolpea emateko. Artikulu horren arabera, armadak botere politikoa bere gain hartzeko eskubidea du, «Myanmarren batasuna» arriskuan badago. Horrez gain, Konstituzioak parlamentuko eserlekuen %25 izatea, eta Barne, Defentsa eta Muga ministerioak kontrolatzea ere baimentzen dio armadari.
Estatu kolpea emateko ustezko hauteskunde iruzurra argudiatu zuten militarrek. Azaroan, Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak aise irabazi zituen bozak, 2015ean egin bezala. Aung San Suu Kyi otsailaren 1ean atxilotu zuten, eta haren aurkako lau akusazio egin ditu junta militarrak: istiluetara bultzatzea, ustelkeria, koronabirusaren aurkako neurriak ez errespetatzea eta inportazio eta esportazio legeak urratzea. Ordutik, estatu kolpearen aurkako protestetan, gutxienez 536 lagun hil dituzte segurtasun indarrek, eta 2.600 atxilotu.
NBE Nazio Batuen Erakundeko mandatari berezi Christine Schranerren arabera, gerra «erabatekoa» izatetik gertu dago, eta erakundeko Segurtasun Kontseiluaren esku hartzea exijitu du: «Huts egindako estatu bat bihurtzear dago». |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195733/eajk-beharrezkotzat-jo-du-euskal-nazio-eraikuntzaren-estrategia-bat-osatzea.htm | Politika | EAJk beharrezkotzat jo du «euskal nazio eraikuntzaren» estrategia bat osatzea | Ahal Dugu-k «jendearen bizitzan eragina duen edozein gairi buruz erabakitzeko eskubidea» defendatu du. | EAJk beharrezkotzat jo du «euskal nazio eraikuntzaren» estrategia bat osatzea. Ahal Dugu-k «jendearen bizitzan eragina duen edozein gairi buruz erabakitzeko eskubidea» defendatu du. | «Etorkizunari heltzeko», EAJk uste du «aberrigintzaren euskal estrategian sakondu» beharra dagoela, bi mailatan: «euskal nazio eraikuntzaren barne estrategia bat, euskal nazioa XXI. mendeko eskakizunen argitan sendotzeko», eta «kanpoko bat, erabakitzeko eskubidearen instituzionalizazio progresiboa ezartzeko». Hala adierazi du Euzkadi Buru Batzarrak Aberri Egunaren harira argitaratutako manifestuan.
Aurtengo adierazpenean ere COVID-19aren izurriak hartu du testuaren parte esanguratsu bat, baina haren ondorioak autogobernua indartzeko beharrarekin lotu du EBBk: «pandemiak euskal komunitatearen berezko erakundetzearen balioa eta garrantzia ziurtatzera etorri da, halako egoera batek eskatzen duen osasun, ekonomia eta gizarte arloko erantzun eraginkorra bermatzeko». Izan ere, EAJren esanetan, «Euskadin zenbat eta gai gehiago erabaki, orduan eta egoera hobean» egongo da «etorkizun hobea eraikitzeko» eta euskal nazioa osatzen duten pertsonen «borondateari erarik egokienean erantzuteko».
«Nazioa, Euskal Aberria», ez da «kontzeptu politiko zehaztugabea» , EAJren arabrera: «Identitate kolektibo nazional baten adierazpena da, subiranotasun eskubide politikoak erabat aitortzea eskatzen duena, komunitate demokratiko, aurreratu, plural, sozialki berdinzale eta kohesionatu bat eraikitzen jarraitzeko, non pertsona bakoitzak bere bizi proiektua bakean eta askatasunean garatu ahal izango duen».
Jeltzaleek manifestuan adierazi dute «erabateko askatasuna lortzeko bidea latza eta gogorra» izango dela, baina egin daitekeela: «Buru argitasuna eskatzen digu hurrengo bihurgunetik harago dagoena ikusteko eta bidean aurkituko ditugun oztopoen edo arazoen aurrean eusteko». Eta, ildo horretan, dei egin dute Aberri Eguna «denok bat eginik» ospatzera, iritzita ez dela «ika-mika antzuekin tematzeko garaia, ezta bereizketa partidistarik egitekoa» ere: «Herri honetako hiritargoak gugandik espero ditu akordioak, errespetua eta eraikitzeko gaitasuna. Banatzen gaituena albo batean utzita, egin dezagun denon artean Euskal Herri sendo, aske, osasuntsu eta baketsua».
Ahal Duguren aldarria, publikotasuna
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Ahal Dugu-k ere argitaratu du Aberri Egunari lotutako manifestua, nabarmenduz, «urtean behin» ospatu arren, «egunez egun» lantzen dutela, eta «Euskadiren subiranotasuna batez ere publikoa den guztiaren defentsa» egitea dela. Horren harira, uste du, «ikuspegi feminista eta ekologistatik, aberria birdefinitu» beharko litzatekeela, «eta berekin daraman tradizio paternalista, baztertzaile eta gerlaria kendu».
Adierazpenean, Ahal Dugu-k erabakitzeko eskubidea babestu du: «Eraikitzen jarraitzeko, printzipio demokratikoetatik abiatu behar dugu, bere heterogeneotasuna eta aniztasuna onartuz, hor baitago bere aberastasuna. Horregatik defendatzen dugu erabakitzeko eskubidea; jendearen bizitzan eragina duen edozein gairi buruz erabakitzeko eskubidea. Asko dago erabakitzeko, esan diezaguketenaren kontra».
Autogobernu gaitasunaz harago, ordea, hura kudeatzeko moduaz ere mintzatu da Ahal Dugu, eta galdetu du: «Zertarako balio digu dagozkigun eskumenak gure gain hartzeak, gero haien kudeaketa inbertsio funtsen jabe diren enpresa multinazionalei saltzen badiegu?». Horregatik, erantsi du «aberria defendatzeak zaintza zerbitzu publiko bat sortzea» dakarrela, «euskal herritarrei pandemiaren ondorio tragikoez urratu zaien oinarrizko eskubide bat bermatzeko». |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195734/ostiralean-egingo-diote-harrera-kutxa-birari-baionan.htm | Gizartea | Ostiralean egingo diote harrera Kutxa Birari, Baionan | Astebetez aurreratu dute ekitaldia, Frantziako Gobernuak neurri murriztaileak zorroztu dituela eta. Ondoren, kutxak aurreikusitako bidea egingo du Euskal Herrian. | Ostiralean egingo diote harrera Kutxa Birari, Baionan. Astebetez aurreratu dute ekitaldia, Frantziako Gobernuak neurri murriztaileak zorroztu dituela eta. Ondoren, kutxak aurreikusitako bidea egingo du Euskal Herrian. | Barruan euskarari lotutako hainbat mezu izango dituen kutxa batek herriz herri ibilbide bat egitea. Horixe da Kutxa Bira ekinbidearen funtsa. Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion martxoaren 20an ibilbideari, eta Euskal Herriko eta diasporako 70 bat herritatik igaroko da, maiatzaren 30ean Seguran (Gipuzkoa) amaitu arte. Kutxa gaur iritsi da Euskal Herrira, eta, lehen ekitaldia apirilaren 8an egiteko asmoa bazuten ere, Ipar Euskal Herrian ezarri berri dituzten neurri murriztaileek planak aldarazi dizkie. Izan ere, herritarren mugimenduak murriztuko dituzte hilaren 6tik aurrera.
Hala, bihar egingo dute datorren astean egin behar zuten ekitaldia, Baionan. «Hasieratik bagenekien ekimena egokitzeko arriskua bazela, eta hala gertatu bada ere, aitzina egitea erabaki dugu», adierazi du Iparra Hegoa elkarteak, antolatzaileak. Euskal Herrian egingo duten lehen ekitaldia izanik, mantendu nahi izan dute. Horren ondoren, aurreikusita zuen bidea egingo du kutxak, aurreikusitako egunetan.
Harrera 15:30ean egingo diote kutxari, Bernat Etxepare Lizeoan. Bi ikaslek agurra dantzatuko dute, eta ikasle batek Amets Arzallusek kutxarako idatzi zuen olerkia irakurriko du. Ondoren, ikusgarri bat egingo dute, dantza, bertso, kantu eta antzerkiarekin.
Izan ere, kutxak, barruan, Amets Arzallus bertsolariaren Hitza da gure lurra mezua eramango du. «Hizkuntza da oraingoz munduak eskaini digun bizileku bakarra; hitza da gure lurra», adierazi du Arzallusek testuan, besteak beste. Kutxa gelditzen den herri guztietan irakurriko dute, eta herri bakoitzak bere mezua ere sartuko du, Aranzabalek azaldu duen gisan: «Nahi duguna da herri bakoitzak bere ametsak sartzea kutxa honetan». Kutxari ongi etorria emateko, beste ekitaldi batzuk ere antolatuko dituzte herrietan.
Behin egiteko asmoa
Iparra Hegoa elkarteak 26 urte daramatza euskal nortasuna, euskararekiko atxikimendua eta herri izatearen kontzientzia pizten eta sendotzen. Hala ere, antolatzaileek argi dute Kutxa Birak ez duela urteetan iraungo: «Datorren urtean gure ohiko formatura itzultzea da helburua; izan ere, gure herria oso aberatsa da festa eredu propioa duten ekitaldiak antolatzen, eta ez dugu beste baten beharrik ikusten». Hortaz, osasun krisiak eragindako egoerari erantzuteko sortu den egitasmo bat da: «Ez dugu errepikatzeko asmorik».
Urterik urte haziz joan da Iparra Hegoa elkarteak antolatzen duen ekitaldi kulturala. Izan ere, oihartzun nagusia Segurako Euskal Asteak hartu badu ere, lurralde osoko euskaldunen eta elkarteen arteko harremanak saretzen aritu dira Iparra Hegoa elkarteko kideak. Horrez gainera, azken urteetan Baionako Bernat Etxepareko ikasleak ere bete-betean murgildu dira elkartearen dinamikan. «Egun-pasa gisa abiatu zen ekitaldi kultural hak ia bi hilabete iraun zuen duela bi urte. Indarra hartzen ari gara, eta hori oso aberasgarria da». |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195735/neurri-murriztaile-gehiago-hartzeko-prest-azaldu-da-urkullu.htm | Gizartea | Neurri murriztaile gehiago hartzeko prest azaldu da Urkullu | Jaurlaritzako lehendakariak kezka azaldu du COVID-19aren izurria «etengabe hazten» ari delako. | Neurri murriztaile gehiago hartzeko prest azaldu da Urkullu. Jaurlaritzako lehendakariak kezka azaldu du COVID-19aren izurria «etengabe hazten» ari delako. | Eusko Jaurlaritzak «ez du zalantzarik izango» COVID-19ren izurriaren hazkundea eteteko «beharrezko neurriak» hartzeko. Hala adierazi du Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak, sare sozialetan zabaldutako mezu batean. Urkulluren esanetan, datu epidemiologikoek adierazten dute pandemia «etengabe hazten» ari dela egunotan, eta, beraz, kezka azaldu du joera hori eta neurri murriztaileen betetze maila dela eta.
Urkulluk azaldu du hartutako neurriak «soilik osasun irizpideetan oinarrituta» daudela, baina «arriskuak hartu» dituztela, oreka bat lortzeko «osasunaren, arlo emozionalaren eta ekonomikoaren artean».
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 12.278 PCR proba eta antigeno proba egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 809 positibo atzeman zituzten, herenegun baino hamabost gehiago. Positiboen joerak, beraz, martxoaren 11n hasi zen goranzko joerari eusten dio. Positiboen portzentajea, berriz, %6,59 da.
Hori ikusirik, Urkulluk esan du izurriaren bilakaeraren adierazle guztiak «egunero» aztertzen ari direla. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195736/udaltzainek-isun-ugari-jarri-dituzte-tuterako-festa-batean.htm | Gizartea | Udaltzainek isun ugari jarri dituzte Tuterako festa batean | 2.000 ikasle inguru kalean ospatzen ari ziren azterketa garaiaren amaiera. | Udaltzainek isun ugari jarri dituzte Tuterako festa batean. 2.000 ikasle inguru kalean ospatzen ari ziren azterketa garaiaren amaiera. | Ikasle ugari, 2.000 inguru Udaltzaingoaren arabera, kalean bildu ziren atzo Tuteran (Nafarroa), azterketak amaitu zirela eta oporrak hastekoak zirela ospatzeko. Udaltzainek esandakoaren arabera, dei eta salaketa ugari jaso zituzten, horietako batzuk maskara gaizki erabiltzen ari zirelako, kalean edaten ari zirelako eta elkarren arteko distantziari ez ziotelako eusten.
Udaltzaingoak emandako datuen arabera, gutxienez hiru lagun artatu behar izan zituzten gehiegi edateagatik, eta bi adingabekoren arteko liskar batean parte hartu zuten. Isun ugari jarri zuten; horietako bat goizaldean izan zen, kaleko jaia amaituta zegoelarik, etxebizitza batean festa bat egiten ari zirelako. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195737/athleticen-agur-jendetsuak-kezka-eragin-du.htm | Kirola | Athleticen agur jendetsuak kezka eragin du | 2.000 zaletik gora bildu dira Lezaman, eta Jaurlaritzak kezka azaldu du gertatukoagatik. Zale ugari bildu dira ondoren errepide bazterretan, taldeak Loiu arteko bidea egiten zuen bitartean, baita aireportuan ere. Bihar antzeko deia dago eginda Realaren agurrerako. | Athleticen agur jendetsuak kezka eragin du. 2.000 zaletik gora bildu dira Lezaman, eta Jaurlaritzak kezka azaldu du gertatukoagatik. Zale ugari bildu dira ondoren errepide bazterretan, taldeak Loiu arteko bidea egiten zuen bitartean, baita aireportuan ere. Bihar antzeko deia dago eginda Realaren agurrerako. | Athletic Sevillan da, larunbateko Espainiako Kopari begira. Talde zuri-gorria goizean abiatu da Lezamatik, eta zale talde handi bat bildu da jokalariak agurtzera. Hainbat iturriren arabera, 2.000tik gora. Errepide bazterretan ere jende dezente bildu da, taldearen autobusak Loiuko aireportura arteko bidea egin duenean, kamiseta eta bufanda zuri-gorriekin. Eta motorzale batzuek ere haiekin egin dute bidea. Klubetik eskertuta agertu dira, baina eskari bat egin diete zaleei, ikusi diren pilaketa irudien ondorioz: «Badakigu oso une bereziak direla, eta emozioei eustea zaila dela. Baina zaleei eskatzen diegu betetzeko segurtasun neurriak».
«Lezamatik aireportura, Athleticekin» azaldu du zale honek. Era honetako bideo mordoska bat grabatu eta zabaldu dute zaleek, eta baita jokalariek ere sare sozialetan:
Beste hau Lezaman bertan grabatu dute, jokalariak irten aurretik. Autobusa agertu denean jendetza jauzika eta builaka hasi da, eta bengalak ere piztu dituzte zenbaitek:
Maskarak jantzita joan dira zale horiek guztiak edo ia gehienak, baina pilaketak gertatu dira leku batzuetan, Lezaman eta Loiuko aireportuan batez ere. Eusko Jauritzarako Segurtasun sailburu Josu Erkorekak ere mezua zabaldu du Twitterren. «Kezkatu egiten naute gaur Lezaman ikusi diren milaka lagunen irudiek, osasun neurriak errespetatu gabe eta eman diren zuhurtasun mezuei kasurik egin gabe».
Bidean zehar ere bildu dira zaleak, errepide bazterrean. Multzo txikiagoak osatu dituzte hor, klubak berak zabaldutako bideo honetan ikusten denez:
Baina bidean ere sortu dira pilaketak:
Marcelino Garciaren taldea arratsaldean entrenatuko da Sevillan, eta taldearekin batuko dira Espainiako selekzioarekin jokatzen aritu diren Iñigo Martinez eta Unai Simon.
Realak bihar egingo du bidaia, eta gaur entrenatuko da Zubietan. Bihar ere agurra egiteko deia egin dute, taldea 10:45ean abiatuko da, eta Zubietako aparkalekutik N-1 errepidera bidean batzea da asmoa, Taldeari Hondarribiko aireportura arteko bidea egiten laguntzeko. Taldeak entrenamendu bakarra egingo du Sevillan, bihar bertan, Cartujan. |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195738/jendeak-egiten-du-herria-eta-herriak-egiten-du-jendea.htm | Iritzia | Jendeak egiten du Herria eta Herriak egiten du jendea | Jendeak egiten du Herria eta Herriak egiten du jendea. | Ez gara uniformeak, ez uniformistak... Agian horregatik asmatzen dugu gure ospakizunak modu multiformean egiten, eta gauzak era multiformean sentitzen, eta lekuei eta jendeei eta garaiei argi multikolorez begiratzen.
Salbuespeneko egoeran ospatzen dugu Aberri Eguna aurten, iaz bezala. Baina salbuespeneko egoeran ospatu zen Aberri Eguna 1963an Itsasun edo 1965an Bergaran, eta 1972an herri guztietan eguerdiko hamabietan mobilizatuz ospatzera behartu zuen salbuespeneko egoerak, eta 1980an eta 1990ean eta 2000. urtean, eta iaz ere. Salbuespeneko herri honetatik, gure nortasun aldarrikapena egiten ikasi behar izan. Aberri Egun hau ere elkarrekin ospatuko dugu Euskal Herria Bateraren deiarekin bat eginez. Gure aniztasunean batuz, munduak ikus gaitzan, munduan Herri bat izan gaitezen. Lur bat dugun Herria, Euskal Herria. Ez dugu mundu bat eskatzen gure herriarentzat; mundu askok osatzen dutelako gure herri hau, eta kolore askok, maitasun ugarik eta mila itxaropenek osatutako Herri izatea nahi dugu.
Inoren katerik gabe izan nahi dugu libre, eskubideak inork kendu edo eman beharrik gabe, burujabe izango den komunitatea eta nazioa osatuz denon artean, denok batera. Inor ez da inoren eskubideen jabe, ez jendarte justu batean. Ez dugu inoren eskubideen mugatzaile izan nahi; baina ez dugu nahi mugakide ditugun Estatuek gure eskubideak mugatzerik ere.
Munduan eta gure inguruan, Europan bertan, Estatu izan nahi duten eta izateko bidean diren herrietako mugimenduekin bat egin behar du Euskal Herriak. Asko garelako etorkizun aske eta hobe bat amesten dugun herriak, eta asko eta handiak direlako etorkizunari begiratzean azaltzen zaizkigun erronkak eta lanak. Batera aritu behar dugu erronkei heltzean, batera aritzean indarrak bikoizten ditugulako.
Batera aritu eta burujabe izan nahi dugu; burujabe izanez soilik erantzun eta aurre egin ahal zaielako gaur jendarte osoa kolpatzen duten arazoei, osasuna eta ongizatea baldintzatzen digun pandemiari. Batera arituz erantzun eta aurre egin behar diegu orain eta etorkizunean bidea zailduko diguten krisiei. Ezin baita herririk eraiki gure ondorengoentzat etorkizunik ez bada, geroari begiratu gabe lurra ustiatzen badugu, ondorengoengan pentsatu gabe ura agortzen badugu, biharkoen arnasa kontuan hartu gabe airea itotzen badugu. Eta hizkuntzak ere egiten du Herria, eta, bihar Euskal Herririk izango bada, geure ardura da euskara duen Herria eraikitzea egunero, etengabe. Geroari begiratu eta etorkizuneko askatasuna aldarrikatzen dugu Aberri Egun honetan. Europa zahar honetako antzinako herri bat, beste mila urte igarota ere geroan Herri izaten jarraituko duena. Gure sustrai zaharren gainean jarraitu nahi dugu etorkizun berria eraikitzen.
Jendeak egiten du Herria eta Herriak egiten du jendea. Bihar eta etzirako nahi dugun Herria eraikitzeko eta jendartea osatzeko helburuen aurrean, grinaz eta erantzukizunez aritzeko momentua dugu, eta guztiona da ardura da, guztiona zeregina. | |
2021-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/195739/auto-berrien-salmentak-10-egin-du-behera-urtea-hasi-denetik.htm | Ekonomia | Auto berrien salmentak %10 egin du behera urtea hasi denetik | Martxoko bilakaerak datozen hilabeteetarako joera ezarriko ote duen beldur dira sektorean. Erositako hiru autotik batek motor alternatiboa dauka; gasolinari jan dio merkatu kuota handiena. | Auto berrien salmentak %10 egin du behera urtea hasi denetik. Martxoko bilakaerak datozen hilabeteetarako joera ezarriko ote duen beldur dira sektorean. Erositako hiru autotik batek motor alternatiboa dauka; gasolinari jan dio merkatu kuota handiena. | Pandemiak kontzesionarioetatik urrundu ditu erosleak eta burua altxa ezinda dabiltza sektorean. Ibilgailu berriak erosteko gobernuek iaz eman zituzten laguntzak ez ziren aski izan egoerari buelta emateko, baina saltzaileek lortu zuten, neurri batean behintzat, eustea, bereziki bigarren lauhilekoan. Dena den, laguntza horiek gabe eta urte hasieran gasolinazko autoei ezarritako zerga berriak direla eta, are gehiago aldendu dira balizko bezeroak, eta urduritasuna nagusitzen ari da sektorean.
Urte hasierako datuak «oso ezkorrak» direla azaldu dute Faconauto kontzesionarioen elkarteko kideek: %10,1 egin du behera auto berrien salmentak Hego Euskal Herrian lehenengo hiru hilekoan: iaz epe berean baino 831 auto gutxiago saldu dituzte. Datu hori bere horretan ez da ikaragarria, baina kontuan hartu behar da iazko salmenta gehienak lehenengo bi hilabeteetan egin zirela, martxoaren 16tik aurrera kontzesionarioek beste sektore batzuek bezala itxi egin behar izan zutelako pandemiarengatik. Hori dela-eta iazko martxoan baino %135 gehiago saldu dute aurten: 1.712 auto gehiago.
Saltzaileek, haatik, azpimarratu dute «zuzenagoa» litzatekeela 2019ko datuekin egitea konparaketa, eta kasu horretanâ%43,8koa izan da jaitsiera bai martxoan, bai lehen hiruhilekoan: duela bi urteko hil berean baino 2.327 auto gutxiago saldu dituzte aurtengoa, eta 5.787 gutxiago lehen hiru hilabeteetan.
Gainera, saltzaileek gogoratu dute 2019. urtea ere ez zela haiek espero zuten modukoa izan, auto berrien matrikulazioak behera egin baitzuten lehen aldiz 2012az geroztik (-%6,8). Iazkoa, are okerragoa izan zen: laurden bat jaitsi ziren salmentak. Aurtengoa nola hasi den ikusita, alarmak piztu dituzte. Martxoko bilakaerak datozen hilabeteetarako joera ezarriko ote duen beldur dira. Azpimarratu dute herritarren txertaketa uste baino motelago doala, eta oraindik mugikortasun murrizketak daudela; hortaz, bigarren seihilekorako aurreikusten zuten gorakada «zalantzan» jarri dute.
Joerak sendotzen
Martxoko datuek beste joera bat erakusten dute: gero eta gehiago dira motor alternatiboen alde egiten duten erosleak: hirutik bat ia (%31,8). Kopuru horrek 20 puntu egin du gora 2019ko martxotik hona. Gasolinari jan dio zatirik handiena. Azken urteetan ohi den moduan, horiek saldu dira gehien (%50,8), baina hamahiru puntu jaitsi da duela bi urteko datuekin alderatuta. Dieselaren kasuan, berriz, hiru puntu baino ez. Dieselak badirudi behea jo duela edo jotzen ari dela. Joan den hamarkadaren erdialdetik kuota galdu eta galdu aritu da diesela, baina jaitsiera hori mantsoago izaten ari da azken urteetan. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195740/txapeldunen-zerrenda-erriberritik-ormaiztegira.htm | Kirola | Txapeldunen zerrenda, Erriberritik Ormaiztegira | Aurten 91 urte beteko dira Euskal Herriko Itzulia etxeko txirrindulari batek lehenbiziko aldiz irabazi zuenetik. Mariano Cañardo nafarra nagusitu zen, 1930ean, eta, guztira, bederatzi Itzuli irabazi dituzte euskal herritarrek. Azkenekoz, azken ekitaldian, Ion Izagirrek. | Txapeldunen zerrenda, Erriberritik Ormaiztegira. Aurten 91 urte beteko dira Euskal Herriko Itzulia etxeko txirrindulari batek lehenbiziko aldiz irabazi zuenetik. Mariano Cañardo nafarra nagusitu zen, 1930ean, eta, guztira, bederatzi Itzuli irabazi dituzte euskal herritarrek. Azkenekoz, azken ekitaldian, Ion Izagirrek. | Euskal Herriko Itzulia historiako hirugarren etenetik bueltatuko da gaur. Duela 97 urte jokatu zuten lehenbizikoz, baina 1931-1934 bitartean ez zuten antolatu, eta, 1935eko ekitaldiaren ondoren, 36ko gerra garaian ez zen egin. 1969an antola zuten berriro, eta, ordutik, lehenbiziko etena izan du iazkoa, COVID-19aren pandemiak eragindakoa. 97 urte eta 59 ediziotan, etxeko txirrindulariek bederatzi bider irabazi dute. Mariano Cañardo erriberritarrak lortu zuen lehenbizikoa, aurten 91 urte, eta Ion Izagirre ormaiztegiarrak itxi zuen garaipenen zerrenda, duela bi urte, jokatu zen azkenekoan. Euskal ziklismoaren hamargarren garaipena ikusteko aukera hagitz garesti egonen da, bertze behin nazioarteko tropeleko izarrak izanen baitituzte kontrario etxeko errepideetan.
Garaipenak herrialdeka zerrendatuz gero, espainiarrek lortu dituzte Itzuli gehien, hamasei guztira, eta bigarren daude euskal herritarrak, bederatzirekin. Italiarrak dira hirugarren, zazpi garaipenekin. Nahiz eta euskal herritarrek etxean korritu, nazioarteko lehiakidetza gogorrari aitzin egin behar izan diote beti, lehenbizikoz egin zutenetik. Horren erakusgarri, 1924-1935eko aldi hartako zortzi Itzulien erdiak irabazi zituzten lehenago edo geroago Frantziako Tourrean ere gailendu ziren txirrindulariek —Nicolas Frantz luxenburgotarrak, Mario De Waele belgikarrak bi bider, eta Gino Bartali italiarrak—, eta ekitaldi haietako podiumetan ere Frantziako Tourreko irabazleak sailkatu ziren —Henri Pelissier frantziarra bigarren 1924an, Andre Leducq herrikidea bigarren 1927an eta 1928an, Lucien Buysse belgikarra hirugarren 1927an, Frantz hirugarren 1929an…—.
Zazpigarrenean, lehenbizikoa
Cañardo izan zen lehiakide horiek garaitu ahal izan zituen lehenbiziko euskal txirrindularia, 1930ean. Hirugarren egina zuen behin, De Waeleren eta Leducqen gibeletik (1928), eta bi urte geroago Antonin Magne frantziarraren aitzinetik irabaztea lortu zuen. 1930ean, irailean korritu zuten Itzulia, eta, bi hilabete lehenago, Magnek hirugarren egina zuen Frantziako Tourrean —hurrengo urtean irabazi egin zuen Tourra, eta 1934an berriz ere nagusitu zen munduko lasterketa handienean—. Cañardok azken etapan irauli zuen sailkapen nagusia, Donostia eta Bilbo artekoa irabazita.
Nafarrak Tourrik ez zuen irabazi, baina halako ziklisten mailan lehiatzeko gai zen. Hura da II. Mundu Gerraren aitzineko garaian lorpenik nabarmenenak dituen euskal txirrindularia, Roger Lapebie baionarraren ondoren. Harekin batera, Tourra lehen hamarretan bukatu zuen lehenbiziko euskal herritarra izan zen Cañardo, 1934an —hirugarren izan zen baionarra; bederatzigarren, erriberritarra—. Handik bi urtera, Tourrean postua hobetzea lortu zuen —seigarren izan zen—, eta 1937an etapa bat irabazi zuen. Espainiako Vueltan, bigarren izan zen 1935ean, itzuli horren historiako lehenbiziko edizioan, baina Cañardoren izena bereziki lasterketa bati lotuta dago: Kataluniako Voltari. Zazpi bider irabazi zuen, gaur egun oraindik inork hurbiltzerik ere izan ez duen marka. Hain zuzen, Katalunian hango txirrindularitzaren txapeldun handitzat dute Cañardo. Izan ere, 13 urte zituela Bartzelonara joan zen bizitzera; han egin zen txirrindulari, eta Katalunian bizi izan zen hil arte, 1987an, 81 urterekin.
Santamarina, aro modernoko lehenbizikoa
1936an galdutako Itzulia 1969an berreskuratu zuten, gaur egungo egutegiarekin, apirilean. Parte hartzea goi mailakoa izan zen lehenbiziko ediziotik. Berreskurapenekoaren irabazlea horren adierazle: Jacques Anquetil, Frantziako bortz Tour irabazi zituen lehenbiziko txirrindularia, baita hiru itzuli handiak irabazi zituen lehenbizikoa ere.
Euskal garaileen artean, Luis Pedro Santamarina gallartarrak hartu zuen Cañardoren lekukoa, 1970eko Itzulia irabazita. Urte horretan podiumeko hiru postuak bete zituzten euskal herritarrek, inoiz gehiago lortu ez den marka —Santamarina txapeldun, Jesus Aranzabal bigarren eta Andres Gandarias hirugarren—.
Itzulia irabazi zuen bigarren euskal herritarra bizkaitarra izan bazen ere, probintzia horretako ziklistek ez zuten etaparik irabazi 1973ra arte, Javier Elorriagak Iruñea eta Lekunberri (Nafarroa Garaia) artekoa irabazi zuen arte. Ordura arte, 1924ko ekitaldiaz geroztik, gipuzkoarrek, nafarrek eta lapurtarrek lortu zituzten garaipenak —lapurtarren kasuan, historian lortu duten bakarra, Sauveur Ducazeaux miarriztarrak 1935ean, Baiona eta Donostia artekoa esprintean irabazita—. Helmugan besoak altxatu ahal izan zituen lehenbiziko euskal ziklista, gipuzkoarra izan zen: Ricardo Montero ordiziarra, 1928an, Bilbo eta Gasteiz artean jokatu zuten lehenbiziko etapan. Arabarrek, berriz, 1980ra arte esperatu behar izan zuten —Felipe Yañezek Zornotzan (Bizkaia) irabazi zuen arte, 128 kilometro ihesean bakarrik egin ondoren—. Nafarroa Behereko eta Zuberoako inork ez du etaparik irabazi Euskal Herriko Itzulian —Pierre Cazaux donapaleutarrak 2010ean parte hartu zuen, eta Marcel Queheille zalgiztarrak korritu zuen garaian (1957-1963) ez zen Itzulirik egin—.
Euskal herritarrek guztira 51 etapa irabazi dituzte; hau da, 1924tik lehiatu diren 339 garaipen partzialen %15. Garaileak nazioka sailkatuz gero, bigarrenak dira, espainiarren gibeletik (73 garaipen) eta italiarren aitzinetik (47 garaipen). Laugarren dira frantziarrak, urrutiago (32 etapa). Euskal herritarrek 24 ziklistaren artean irabazi dituzte 51 etapak, eta garaipenen banaketan bi izen nabarmendu behar dira: Txomin Perurena eta Miguel Mari Lasa, oiartzuarrak biak. Perurenak 11 etapa irabazi zituen sei itzulitan —1969 eta 1976 artean—, soilik Sean Kelly irlandarrak berdindu ahal izan duen marka. Lasak, berriz, sei irabazi zituen guztira, baita Itzuli bat ere, 1974koa. Bi oiartzuarrek egundoko marka egin zuten edizio hartan, jokoan izan ziren sei etapetatik bortz irabazi baitzituzten —Perurenak lau, eta Lasak bat—.
Bi gipuzkoarren arrakasta urte horiei bi bizkaitarrek eman zieten erreleboa 1980ko hamarkada hasieran: Julian Gorospek eta Marino Lejarretak. Gorospek 1983ko Itzulia irabazi zuen, 23 urterekin, aitzineko urtean bigarren egin ondoren. Lejarretak, berriz, 1980. eta 1985. urteen artean bortz bider bukatu zuen hirugarren sailkapen nagusian. Podiumen marka Alberto Contador espainiarrak du, seirekin —lau aldiz irabazi, eta aldi banatan bigarren eta hirugarren—, eta haren gibeletik gehien igo diren lau txirrindularien artean dago Lejarreta, bortzekin; baina berezitasun batekin, Itzulia inoiz irabazi gabe podiumera aldi gehienetan igo den ziklista baita. Berrizko txapeldun handiaren palmares bikainak duen arantza da Itzulia, inoiz ez irabazteaz gain, ez baitzuen lortu etaparik zakuratzea.
Gorospe, errepikatu duen bakarra
Podiumera Lejarreta adina aldiz igo den lau ziklista horietako bat da Gorospe —Jose Antonio Gonzalez Linares eta Laurent Jalabert dira bertze biak—. Mañariakoak Itzulia bi aldiz irabaztea lortu zuen, 1990ekoan ere gailendu baitzen. Hori egin duen euskal herritar bakarra da. Gorospek bigarren Itzulia eskuratu baino bortz urte lehenago bertze euskal herritar batek irabazi zuen: Peio Ruiz Cabestanyk, 23 urte zituela, Greg Lemond txapeldun handi estatubatuarrari sailkapen nagusian 29 segundoko aldea aterata.
1990eko Itzuliak mugarri bat ezarri zuen, edizio arrakastatsua izan baitzen euskal herritarrentzat, eta, hain zuzen, urte luzetan ez baitzen halakorik errepikatu. Gorosperen garaipenaz gain, bortz urtean lehenbiziko aldiz bi euskal herritar igo ziren podiumera —Miguel Indurainek hirugarren bukatu zuen—, eta 1974az geroztik etxeko txirrindulariek etapa gehien irabazi zituzten aldia izan zen: hiru. 2002ra arte ez ziren bi gertakari horiek errepikatu. Etapetako bat Gorospek irabazi zuen —haren palmareseko laugarrena—, eta bertze biak, berriz, Fernando Martinez de Gereñuk eta Indurainek. Indurainen hori da nafarren azken etapa garaipena.
1990eko hamarkada orain arteko antzuena izan da, Itzuliak osoki hartu dituen hamarkadak kontuan hartuz gero. Sailkapen nagusian garaipenik ez —Mikel Zarrabeitiaren eta Abraham Olanoren hirugarren postuak, emaitzarik onenak; 1992an eta 1996an, hurrenez hurren—, eta zakuan bi etapa baino ez: Fede Etxabek 1993an Ibardinen irabazitakoa, eta Agustin Sagastik hurrengo urtean Bera (Nafarroa) eta Azpeitia (Gipuzkoa) artean lortutakoa —Euskadi Fundazioaren historiako lehen garaipena—.
Mende hasiera oparoa
XXI. mende hasieran, ordea, 180 graduko aldaketa bat gertatu zen, neurri batean Euskaltel-Euskadi taldearen garapenak eragindakoa. Lehenbiziko aldiz, bi urtez jarraian etxean gelditu zen Itzulia, Aitor Osak 2002an eta Iban Mayok 2003an irabazitakoekin. Bietan, gainera, euskal herritarrek hiruna etapa irabazi zituzten: 2002an, Osak bat eta David Etxebarriak bortzgarren etapako bi sektoreak; 2003an, Mayok lehen etapa eta bortzgarreneko bi sektoreak. 2004an, berriz, garaipena ez, baina 2002an bezala bi euskal herritar izan ziren podiumean: Mayo bigarren, eta David Etxebarria hirugarren —Etxebarriak bigarren egina zuen 2002an, Osaren gibeletik—.
Aitor Osa liderraren maillot horiarekin, 2002ko Itzuliko azken etapan, Elgoibarren jokatu zen erlojupekoan. ANDONI CANELLADA / FOKU
Urte horietako euskal zikloiaren ondoren, ordea, bertze idorte aldi bat hasi zen, 1990eko hamarkadakoaren parekoa. Bortz urte igaro behar izan ziren euskal herritar batek etapa bat irabazi arte —David Herrerok, 2008an—, eta bertze zazpi hurrengora arte —Landak 2015ean Aian (Gipuzkoa) lortutakoa—. Sailkapen nagusian, berriz, sei urtean etxeko inork ez zuen podiuma zanpatu —Beñat Intxausti bigarren izan zen arte, 2010ean—, eta bertze bortz igaro ziren euskal herritar bat berriz ere goiko mailaren batean ikusi arte —2015ean, Ion Izagirre hirugarren izan zenean—.
Irakurri gehiago: Valverde gaztearen garaipena
Joan den hamarkadaren bigarren erdia, ordea, emankorragoa izan da. Inportanteena, Itzulirik irabazi gabeko aldirik luzeena bukatu zela, Izagirreren garaipenarekin. Gainera, 2015az geroztik, soilik 2016an ez da egon euskal txirrindularirik podiumean —Izagirrek, irabazteaz gain, hirugarren egin du hiru aldiz, eta 2018an Landa bigarren izan zen—, eta hiru etapa garaipen lortu dituzte —Landak bi, eta Omar Frailek azkena, duela hiru urte—. Gaur, 23 euskal txirrindulari izanen dira Bilboko irteeran, ia mende beteko euskal palmaresa gizentzeko prest.
Omar Fraile Eibarren etapa irabazten, 2018an. Euskal ziklisten azken etapa garaipena da Itzulian. JAIZKI FONTANEDA / FOKU |
2021-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/195765/finalaz-galdezka.htm | Kirola | Finalaz galdezka | Athletic-Reala finalaren atarian, Onaindia, Clemente, Soldevilla, Zarrabeitia, Iriarte, Lopez Ufarte, Fuentes eta Zamoraren iritziak bildu dituzte 'Bizkaiko eta Gipuzkoako Hitzek'. | Finalaz galdezka. Athletic-Reala finalaren atarian, Onaindia, Clemente, Soldevilla, Zarrabeitia, Iriarte, Lopez Ufarte, Fuentes eta Zamoraren iritziak bildu dituzte 'Bizkaiko eta Gipuzkoako Hitzek'. | Bihar jokatuko dute Realak eta Athleticek Espainiako Kopako finala (21:45, Sevilla; ETB1), eta Gipuzkoako Hitza egunkariak inkesta bat egin du, eta Bizkaiko Hitza egunkariak inkesta bana egin dute.
ATHLETIC Athleticek Espainiako Kopako bi final jokatuko ditu apiril honetan. Bizkaiko Hitza-k taldearekin harreman berezia duten lau lagun elkarrizketatu ditu, taldearentzat historikoa den une honen atarian zer sentitzen duten azaldu dezaten.
1. Nola ikusten duzue aurten bi final jarraian jokatzeko aukera? 2. Zela ikusten duzu Athletic biharko finalerako? 3. Zure ustez, bi partidetako zeinetan dauka aukera handien? Zergatik? 4. Espainiako azkeneko Kopa 1984an irabazi zuen; denbora asko igaro da geroztik... Zer datorkizu gogora? 5. Zer garrantzi du garaipena berritzeak garaipen hura ezagutu ez zuten belaunaldientzat? 6. Finalak non eta norekin ikusiko dituzu? 7. Ausartuko zinateke emaitzen bat esatera?
Nerea Onaindia Athleticeko jokalari ohia
«Garaipenak guk 1984an bizi izandako parte bat berritzea ekarriko lieke hainbati»
1. «Aurten Kopako bi final jarraian jokatzeko aukera oso gauza berezia izango da, halakorik ez delako inoiz gertatu, eta horrek bereziago bilakatuko gaitu».
2. «Athletic oso egoera positiboan ikusten dut momentu honetan. Jokalariak joko eta presio ona egiten ari dira, eta ausart jokatzen ari dira. Beraz, partida biak irabazteko gai ikusten dut taldea, eta hala izatea espero dut».
3. «Agian, Realaren aurka aukera handiagoa izan dezaketela uste dut. Partida bakarrera jokatuz, aukera handitu egiten da, eta, momentu onean gaudenez, aprobetxatu behar dugu».
4. «Kopa beti izan da berezia Athleticentzat. Gure filosofiarekin ligak irabaztea zaila izan da beti, baina Koparen formatuak aukera asko eman dizkigu, eta gure kasta aterata aukera horiek aprobetxatu ditugu. 1984ko Kopa irabazi zutenean, aita eta lagun batzuekin Areetara joan nintzen gabarra ikustera. Aitaren lagun baten bulegotik ikusi genuen, eta zoragarria izan zen. 13 urte neuzkan, eta egun ahaztezina izan zen».
5. «Gaur egun garaipena lortzeak hainbat belaunaldik guk urte hartan bizi izandakoaren parte bat berritzea ekarriko luke. Eta gure filosofiarekin zalantzak dituztenei, ilusioa berriro piztuko lieke. Zoritxarrez, ospakizunik egin ezinak dena oso ezberdina izatera derrigortuko gaitu, baina benetako balioa hor egongo da».
6. «Finalak etxean ikusiko ditut, etxekoekin».
7. «Lehen partidako emaitza esango dizut, familiarekin egindako porran jarri dudana: Athleticek 3, Realak 2».
Javier Clemente Athleticeko entrenatzaile ohia
«Etxean ikusiko dut; zaleek joateko aukerarik ez badute, ez dut uste ni joan behar naizenik»
1. «Athleticentzat positiboa izango da, bere historiari beste garaipen bat gehitzeko bi aukera izango dituelako. Futbola taldeen historiekin osatuta dago, eta hori tituluek osatzen dute».
2. «Oso pareko ikusten ditut biak. Aurkaria dena delakoa izanik ere, finaletan gauzak orekatu egiten dira asko, eta, kasu honetan, derbi batekin, are gehiago».
3. «Uste dut bietan dituela aukera berak, baina, une honetan, lehengoa izan behar da garrantzitsuena guretzat. Gero gerokoak».
4. «Ez dut oso ondo gogoratzen: urte hartan liga ere irabazi genuen, eta, beraz, Kopako garaipena bigarren mailan geratu zen. Baina zure afizioaren aurrean lortzen duzun garaipen bat da, eta, alde horretatik, aurten zalerik ez egotea tristea izango da, haiek baitira finalaren atalik garrantzitsuena».
5. «Athleticen zaleentzat, Realekoentzat bezala, oso garrantzitsua da zale gazteek ere bizi izatea txapelketa bat irabazteak dakartzan sentimendu horiek guztiak. Jendearen ilusioa berpiztu beharra dago. Gazte gehienek ez dute inoiz halako ezer bizi izan».
6. «Etxean ikusiko dut. Sevillara joateko gonbidapena jaso nuen, baina etxean geratzea erabaki dut; zaleek joateko aukerarik ez badute, ez dut uste ni joan behar naizenik. Arduraz jokatu behar dugu, eta eredu izan, etxean geldituz».
7. «Ezinezkoa egiten zait emaitza ematea. Biek dute irabazteko gaitasuna. Finalak duen alderik okerrena, eta, are gehiago derbi bat dela kontuan izanda, zera da: galtzaileari tonto aurpegia geratuko zaio».
Garazi Soldevilla Zazpiak bat peñako kidea
«Gazteok badakigu zer den galtzea; orain irabazten ikasi behar dugu»
1. «Aukera ikaragarria da. Bi final ditugu jarraian. Gogo handiarekin goaz, oso momentu onean gaude, eta, nire ustez, aurreko finalekin alderatuz ezberdina izango da».
2. «Azken urteetan, Bartzelonaren aurka jokatutako Kopako finalak galdu ditugu, baina, orain dela gutxi, Superkopako finala irabazi genien; ondorioz, badakigu ez dela ezinezkoa. Realaren aurka gogotsu goaz, eta irabaziko diegu».
3. «Nire iritziz, bietan ditugu aukerak. Partida bakarra da, eta edozer gauza gerta daiteke; azkeneraino ez dago ezer galduta. Bat aukeratu behar badut, nahiago dut Realari irabaztea, baina, egia esan, klub moduan hobeto izango litzateke Bartzelonaren aurka irabaztea, horrek Europan lehiatzeko aukera emango digulako».
4. «Gure filosofiagatik, liga bat irabaztea oso zaila da. Kopak beste formatu bat du. Betidanik lehiaketa hau berezia izan da Athleticen zaleentzat, eta sentimendu eta gogo horiek jokalariek era jaso dituzte. Kopa gurea da».
5. «29 urte ditut, eta ez nuen garai hori bizi izan. Jokatutako azken lau finaletan estadioan egon naiz, eta guztietan galdu dugu. Aurten ezingo gara egon, baina ziur nago kopa altxatuko dugula, eta ahal denean gabarra aterako dugula. Gazteok momentu hori bizitzea merezi dugu: badakigu zer den galtzea; orain irabazten ikasi behar dugu, eta momentua iritsi da».
6. «Etxean ikusi beharko da, ezin dugu besterik egin une hauetan. Amarekin eta nebarekin ikusiko dut, eta haiekin ospatuko dut».
7. « Azken momentuan irabaziko ditugu biak. Realaren aurka 1-2, eta Bartzelonaren aurka 2-3».
Beñat Zarrabeitia Kazetaria
«Athleticek badu DNA lehiakor bat eta hamarkadetan landutako sen irabazle bat»
1. «Pozgarria da. Zalantza barik, kirol alorrean erakusten du taldeak baduela goi mailan lehiatzeko indar nahikoa. Hala ere, izurriak gure bizitzak markatzen ditu eta sekulako inpaktua izango zukeen euskal finala beste modu batean bizi izan beharko da».
2. «Sendo eta tituluak lortzeko aukera garbiarekin. Superkopan hala erakutsi zuen, eta kanporaketetan ere une zailak gainditzen dakien talde bat dela erakutsi du. Athleticek badu DNA lehiakor bat eta azken hamarkadan landutako sen irabazle bat».
3. «Aukerak baino gehiago, lehentasunak markatu behar dira. Aurrenekoa, biharkoa da, eta, irabaziz gero, Athleticek optimismoz beterik jokatuko luke bigarrena».
4. «Historia hor dago, baina lupa jarrita ñabardura batzuk topatzen ditugu: besteak beste, 1985 eta 2009 bitartean, klubak ez zuela finalik jokatu edo 1969tik gaurdaino Kopako hiru titulu soilik eskuratu dituela. Ostera, azken hamabi urteetako bederatzigarren finala du Athleticek biharkoa, eta hori ez da kasualitatea. Taldeak lehiakortasuna berreskuratzen duenean, Kopan isla positiboa izaten du».
5. «Garai errepikaezina da hori, kirol alorrean, eta baita sozialki, kulturalki edo politikoki ere. Paralelismo nagusia da, nire ustez, garai zailetan klubak elementu kohesionatzaile gisa duen gaitasuna. Badu gaitasuna herritarrak elkartu eta albiste positiboak emateko».
6. «Biharkoa, jaioberria den alabarekin eta neska-lagunarekin, etxean. 17koa, ziurrenik, Sevillan».
7. «Asko poztuko nintzateke Asier Villalibrek Endika Guarrotxenaren lekukoa hartuko balu».
REALA
1. Nola bizi izan zenuen finalera arteko bidea? 2. Zein talderi egin dio mesede finala urtebete atzeratzeak? 3. Zein izango dira finaleko gakoak? 4. Zein aholku emango zenieke jokalariei?
1987an Espainiako Kopa irabazi zuenetik ia 34 urtera, Kopako finala jokatuko du Realak bihar. Baikor daude Salva Iriarte, Roberto Lopez Ufarte, Miguel Fuentes eta Jesus Mari Zamora. Haiengana jo du Gipuzkoako Hitza-k.
Salva Iriarte Realeko jokalari eta entrenatzaile ohia
«Banakako lehia horiek irabazten baditu, kalitate handiagoa du Realak»
1. «Zale sutsu baten moduan. Real Madrilen aurkako garaipena izan zen unerik gorena. Sasoi guztian erakutsi zuena elkartu zen Madrilen, eta partida harrigarria egin zuten; ez dugu ahaztuko».
2. «Ezinezkoa da jakitea, baina egia da Reala oso momentu onean zegoela, Athletic baino hobeto, agian. Derbietan eta finaletan, ordea, horrek ez du garrantzirik».
3. «Partidak berak eta talde bakoitzaren estiloak markatuko ditu gakoak; funtsezkoa izango da egiten ari diren horretan sinestea. Sufritzeko momentuak ere izango dira, eta une horiek kudeatzen jakin beharko dute jokalariek. Jokamolde jakin bat dauka talde bakoitzak, eta bata edo bestea ez da hobea, denak balio baitu futbolean. Realaren jokoa askoz gehiago gustatzen zait niri, baloia mugitzen duelako, aukerak sortzen dituelako trantsizio azkarretan eta joko estatikoan... Jokoan aukera asko dauzka gaur egungo Realak. Athletic, berriz, lehiakorragoa da une oro. Realak Athleticen parean jarri beharra dauka borrokari, grinari eta lehiari dagokionez; banakako lehia horiek irabazten baditu, kalitate handiagoa du Realak».
4. «Goza dezatela. Euren kirol ibilbidean, ziurrenik, ez dituzte jokatuko horrelako partida asko, eta aprobetxa dezatela momentu bakoitza. Partida zoragarria izango da, ziur nago, baina horrelako helburuak ez dira lortzen sufritu gabe».
Roberto Lopez Ufarte Realeko jokalari eta bigarren entrenatzaile ohia
«Realak normalean baino indartsuagoa izan beharra dauka buruz»
1. «Final bat jokatzeko aukerak sortzen duen ilusioarekin. Kopa da tituluren bat lortzeko biderik laburrena, ligan zailagoa delako dena. Real Madrilen aurkako kanporaketan iritsi zen ginga; orduan ikusi genuen Reala Kopa irabazteko moduan zegoela».
2. «Finaletan ez da izaten faboritorik, baina duela urtebete %60ko aukera ematen nion Realari, eta %50ean dago orain. Gora egin du Athleticek, eta egonkor edo pixka bat behera eginda dago Reala».
3. «Hainbat gako egongo dira. Athleticek asko hobetu du defentsako lana, oso indartsu dago eta erasoan aldea egiten duten hiru jokalari dauzka: Muniain, Williams eta Raul Garcia. Realak dinamita dauka erasoan, eta zelai erdian ere asko jokatzen du, hor baitauzka Silva eta Merino. Baina oreka da garrantzitsuena. Reala hobea da erasoko jokoan, eta Athletic, defentsakoan. Taldeak atzetik hasten dira indartzen, baina aldea egiten duten jokalari asko dauzka Realak erasoan. Aritz Elustondok jokatzen badu, asko izango du irabazita Realak».
4. «Buruz indartsuen dagoenak irabaziko du finala. Realak normalean baino indartsuagoa izan beharra dauka buruz; egoerarik txarrenean, ezer ez du galdutzat eman behar 90. minutura arte. Zirraragarria izango da finala».
Miguel Fuentes Realeko jokalari eta presidente ohia
«Dakiten hori egin dezatela jokalariek, oso onak baitira»
1. «Hainbeste denbora igaro da...; ia-ia ahaztu egin zaigu! Baina Realak oso lehiaketa ona egin zuen aurreko denboraldian Kopan, ondo jokatu zuen, eta erabat merezita iritsi zen finalera. Aho zapore ona utzi zigun finalera arte egindako bideak, eta finalak ere hala uztea espero dugu».
2. «Ez dakit... Reala momentu onean zegoen aurreko denboraldian, baina taldea ondo dago orain ere. Oso talde ona dauka eta ondo ari da jokatzen. Futbolean Athletic baino gehiago da Reala, eta erabat gai da finala irabazteko».
3. «Derbi bat da, eta derbietan asko berdintzen dira indarrak. Oso lehiatua eta borrokatua izango da, ziur, baina Realak dakien hori ondo egitea izango da gakoa; futbolean jokatzea eta zelaian nagusi izatea. Athleticek itxaron egingo dio, itxi egingo da atzean, falta asko egingo ditu..., baina Reala gai bada bere jokoa egiteko, finala berea izango duela uste dut. Reala hobea da baloiarekin, baina Athleticek argi utzi du oso lehiakorra dela. Aurreko denboraldian bizpahiru aldiz Kopatik kanpo gelditzear egon zen, baina finalera iritsi zen azkenean. Azken minutura arte jarraituko dute borrokan, eta arlo horretan maila berean jarri beharko du Realak».
4. «Dakiten hori egin dezatela jokalariek, oso onak direlako».
Jesus Mari Zamora Realeko jokalari eta administrazio kontseiluko kide ohia
«Adi txartelekin ere; erabakigarria izan daiteke txartel gorri bat»
1. «Ilusio handiarekin eta oso sentipen onekin. Realak oso ondo jokatu zituen kanporaketa guztiak, eta iazkoa momentu ona izango zen finala jokatzeko».
2. «Zalantzarik gabe, Athletici. Momentu hartan baxu samar zeuden haiek, eta orain baino hobeto zegoen Reala. Finaletan zaila da faboritoez hitz egitea, baina duela urtebete uste dut Realak Athleticek baino aukera gehiago zuela finala irabazteko. Orain? %50ean dago dena».
3. «Hain final arraroa da... Zalerik gabe, urtebete geroago... Oso estilo desberdineko taldeak dira; baloia gustatzen zaio Realari eta hobea da horretan; Athleticek, berriz, bizitasuna eta zuzeneko jokoa lehenesten ditu. Garrantzitsua izango da lehen 15-20 minutuetan aurkariak golik ez sartzea eta jokoan nagusitzen hastea; arrisku pixka bat sortzea, agintzen ari zarela sentitzea eta aurkaria beldurtzea. Momentu desberdin asko egoten dira finaletan, bat-batean aldatzen da partida, eta azterketa horretan ere asmatu egin beharko dute jokalariek eta entrenatzaileak. Eta adi txartelekin ere; erabat ezinbestekoa denean egin beharko dira txartela merezi duten faltak, beste aukerarik ez dagoenean, erabakigarria izan daitekeelako txartel gorri bat».
4. «Orain arte izan diren hori izateko aurrerantzean ere, eta finalean momentu bakoitzaren azterketa argia eta egokia egiteko». |
2021-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/195767/gizon-bat-hil-dute-santurtzin-labankadaz.htm | Gizartea | Gizon bat hil dute Santurtzin, labankadaz | Hiru pertsona atxilotu dituzte hilketarekin lotura dutelakoan. Bart gauean hil dute gizona, portuaren inguruan. | Gizon bat hil dute Santurtzin, labankadaz. Hiru pertsona atxilotu dituzte hilketarekin lotura dutelakoan. Bart gauean hil dute gizona, portuaren inguruan. | Udaltzainek hiru pertsona atxilotu dituzte Santurtzin (Bizkaia), bart gertatu den hilketa batekin lotura dutelakoan, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
23:00 aldera izan da gertaera, Viktoria Erregina pasealekuan, portutik gertu. Gizon bati arma zuriz egin diote eraso, eta hil egin da. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. |
2021-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/195768/gizon-bat-atxilotu-dute-orkoienen-neska-lagunari-min-emateko-istripu-bat-izatea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Orkoienen, neska lagunari min emateko istripu bat izatea egotzita | Positibo eman du alkoholemia proban. | Gizon bat atxilotu dute Orkoienen, neska lagunari min emateko istripu bat izatea egotzita. Positibo eman du alkoholemia proban. | Foruzaingoak 42 urteko gizonezko bat atxilotu du Orkoienen (Nafarroa) trafiko istripu bat eragitea egotzita. Poliziek adierazi dutenez, neska lagunari min emateko asmoz izan du istripua. Iritsi direnean, autoa bidetik irtenda zegoen, eta barruan zegoen bikoteak ez zuen zauririk. Halere, 43 urteko emakumeak azaldu die gizonak «hiltzeko mehatxua» egin diola eta istripua izan duela «ahalik eta min handiena emateko» berari.
Gainera, lekuko batek adierazi du gidariak ez duela balaztarik sakatu bazterra jo aurretik. Azkenean, bi delitu leporatuta atxilotu dute gidaria: hilketa saiakeragatik eta bideko segurtasunaren kontrako delituarengatik, 0,80 mg/l-ko alkohol tasa detektatu baitiote proban. |
2021-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/195769/illarramendik-oso-zail-du-jokatzea-atzoko-lan-saioan-ziztada-bat-nabaritu-ostean.htm | Kirola | Illarramendik oso zail du jokatzea, atzoko lan saioan ziztada bat nabaritu ostean | Imanolek eta Marcelinok bat egin dute: «Goza dezatela finalarekin». | Illarramendik oso zail du jokatzea, atzoko lan saioan ziztada bat nabaritu ostean. Imanolek eta Marcelinok bat egin dute: «Goza dezatela finalarekin». | Imanol Alguacil Realeko entrenatzailea itxaropentsu agertu da Espainiako Kopako finalera begira, eta mezu bat argi zuela agertu da hedabideen aurrean: «Gauza handiak egin ditugu, baina, talde honen historian sartu nahi badugu, irabazi egin behar dugu». Mezu hori transmititu nahi zuen, eta behin baino gehiagotan errepikatu du kazetarien aurrean. Partidari buruz mintzatzean, jokalari guztiak sasoiko daudela esan du, eta Mikel Merino, Martin Zubimendi eta Aritz Elustondoren inguruan egon zitezkeen zalantzak uxatu ditu. Era berean, zaleei eskatu die, irabaztekotan, «zentzuz» ospatu dezatela titulua.
«Gaur arte, maleta egin eta zaleek agurtu gaituzten arte, aste oso arrunta izan da», azaldu du Imanolek. Gaur, baina, dena aldatu da, eta zaleengandik jasotako agurra eskertu du. Iaz, Mirandes kanporatu ondoren, esan zuen kanpoko zirrara horrek taldeari eragin ziola, baina egun ez da horren beldur. «Urte eta erdi honetan taldeak heldutasun handia lortu du, eta horrek ez nau arduratzen. Kudeatuko du». Zaleei buruz hitz egiten jarraitu du, eta patxada eskatu die: «Irabazten badugu zentzuz ospatu dezaten eskatzen diet. Zein egoeratan gauden ez da ahaztu behar».
Partida aztertzean, Athleticek eta Realak elkar oso ondo ezagutzen dutela nabarmendu du. Alde horretatik, jokoaren ekimena hartzearen garrantzia nabarmendu du: «Bere jokoaren nortasuna zelai gainean inposatzen duenak irabaziko du». Eta Realak hori egiteko ezin da kikilduta irten: «Gure jokoa zein den badakizue. Gozatzera eta lehiatzera irten behar dugu, eta irabaztera, taldearen historian sartzeko».
Marcelino: «Amets bat betetzen ari dira»
Marcelino Garcia Athleticeko entrenatzaileak larunbatean zelaira irten aurretik jokalariei esango dizkien azken hitzak antzekoak izango dira: «Gozatzeko esango diet. Pribilegiatuak direla. Futbolari profesional gehienek ez dute horrelako partidarik jokatzeko aukerarik. Nik 17 urteko entrenatzaile ibilbidearen ondoren lortu nuen aurrenekoz». Motibazio mezuak bidali ditu, eta ez du alor emozionala saihestu final bezperako prentsaurrekoan: «Amets bat betetzen ari direla jakin behar dute jokalariek. Umetako euren amets handiena Athleticen jokatzea zen, eta bete dute. Eta hurrengoa final batean sartzea, eta hemen daude».
Partidari dagokionez, «xehetasunen» garrantziaren topikoa errepikatu du, baina bati garrantzi berezia eman dio: «Aukerak hobekien baliatzen duenak irabaziko du. Biok izango ditugu aukerak, gainera. Aukerak baliatzea, eta erabaki onak hartzea». Duela hiru hilabete Espainiako Superkopa irabazi zuen Athleticek Sevillan, eta ez du ezkutatu oroitzapen onak mesedegarriak direla. Halere, ez dio garrantzi berezirik eman, eta nabarmendu du Reala «talde oso-oso ona» dela, eta Imanolek zuzentzen duenetik «nortasun berezia» duela. Illarramendi, min hartuta
Asier Illarramendik ere hitz egin du finalaz, baina min hartu aurretik. Prentsaurrekoaren osteko entrenamenduan ziztada bat nabaritu du eskuineko izterrean, eta oso zail izango du jokatzea. Kapitainak, halere, oso motibatuta ikusten ditu taldekideak, eta zaleen babesa goratu du: «Pena da haien aurrean ezin jokatzea. Urtebete itxaron dugu horretarako, baina ezinezkoa da. Dena den, Gipuzkoako herri guztietako banderak dakarzkigu gure alboan daudela ez ahazteko». Ez du ukatu bere burua trofeoa altxatzen irudikatu duela, eta zergatia azaldu du: «Lorpen bat buruan irudikatzea hura lortzeko lehen pausoa da. Eta bai, irudi hori pasatu da nire burutik». Imanolek egin bezala, Athleticen Iker Muniain izan da zaleei «erantzukizunez» jokatzeko eskatu diena. Partida orekatua espero du, «final guztiak bezala», eta aitortu du azken egunetan Realaren jokoari aurre egiteko arlo bereziak landu dituztela. |
2021-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/195770/positibo-tasa-ia-9ra-igo-da-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positibo tasa ia %9ra igo da Hego Euskal Herrian | 721 kasu atzeman dituzte denera, bezperan baino gutxiago, baina egindako test kopurua ere nabarmen apalagoa izan da. Zupiriak errepikatu du Jaurlaritza prest dagoela neurriak zorrotzeko, adituak hala gomendatuz gero. | Positibo tasa ia %9ra igo da Hego Euskal Herrian. 721 kasu atzeman dituzte denera, bezperan baino gutxiago, baina egindako test kopurua ere nabarmen apalagoa izan da. Zupiriak errepikatu du Jaurlaritza prest dagoela neurriak zorrotzeko, adituak hala gomendatuz gero. | Positibo tasak gorakada izugarria izan du Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak eguneratu ditu koronabirusaren gaineko datuak, eta, albiste hau idaztean, Nafarroako Gobernuak behin-behineko datuak besterik ez zituen argitaratuak artean. Dena dela, nahikoa da egoeraren larriaz jabetzeko. 8.075 PCR eta antigeno proba egin zituzten atzo —bezperan baino 4.000 gutxiago—, eta horietan 721k eman dute positibo. Positiboen ehunekoa bi puntu eta erdi handitu da egun batetik bestera.
Bizkaian atzeman dute kasu gehien: 264; Gipuzkoan, 207 detektatu dituzte; Nafarroan, 154; eta Araban, 92. Gaur ere ez dute Ipar Euskal Herriko daturik eman.
Oraingoz, soilik Osakidetzak eguneratu du ospitaleetako informazioa, eta ez osorik, jaiegunetan ez duelako txostenik argitaratzen. Azken egunean, beste 46 lagun ospitaleratu dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19ak jota. Egun, 91 paziente daude lurralde horietako zainketa intentsiboetako unitateetan; azken bi asteetan izandako kopururik larriena da hori.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak adierazi du oso litekeena dela datuek okerrera egitea datozen egunetan ere, eta errepikatu du gobernua prest dagoela neurri murriztaile gehiago hartzeko, Iñigo Urkullu lehendakariak atzo esan zuen moduan. Athleticeko eta Realeko zaleek taldeak agurtzean erakutsi duten jarreraren inguruan, esan du horrelako jende pilaketak «lekuz kanpo» daudela, eta ertzainek hainbat isun jarri zizkietela Lezaman (Bizkaia) elkartutako zaleei. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195771/valverde-gaztearen-garaipena.htm | Kirola | Valverde gaztearen garaipena | Valverde gaztearen garaipena. | Hamazazpi urte beteko dira gaur Euskal Herriko 44. Itzulia hasi zenetik. Bergaran (Gipuzkoa) hasi eta bukatu zen lehenbiziko etapa, eta BERRIA egunkaria lehenbiziko aldiz agertu zen Itzuliko irteerara. Euskaldunon Egunkaria-k ezin izan zuen aitzineko urtekoa kontatu, 2003ko aldia, Espainiako Guardia Zibilak otsailean itxi baitzuen, lasterketa hasi baino hilabete eta erdi eskas lehenago. Hala ere, Egunkaria-ko langileek larrialdi egoeran sortu zuten Egunero-k bermatu zuen urte hartan euskarazko berripaper batek aldi hura ere kontatu ahal izatea.
2004koan, berriz, 24 urte betetzear zen txirrindulari gazte batek irabazi zuen hasierako etapa, 21 ziklistak osatutako talde baten esprintean. Hirugarren urtea zuen profesionaletan, eta ezaguna zen jada: Alejandro Valverde. Espainiarra Kelme taldean zegoen orduan, eta bigarren urtez jarraian lortu zuen Itzulian etapa bat irabaztea. Bergarakoarekin, jada hemeretzi garaipen zituen pilatuak ibilbide profesionalean. «Orain non dagoen badakigu, baina etorkizunean noraino hel daitekeen jakitea zaila da. Auskalo!», idatzi zuen Xabier Usabiagak BERRIAko biharamuneko Ziztu bizian zutabean. Hamazazpi urte geroago jakin dena da mota guztietako dozenaka eta dozenaka lasterketa handi irabazi dituela, eta, 41 urte betetzear dela, punta-puntan jarraitzen duela.
Txirrindularitzako giroa itsustu xamar zegoela hasi zen 2004ko Itzulia, egun batzuk lehenago Jesus Manzano Kelmeko txirrindulari ohia elkarrizketa batean dopin praktiken inguruan mintzatu baitzen, eta ondoren luzea utzi zuen horrek. Helmugan, horri buruz galdetu zioten Valverderi: «Adierazpenek ustekabean harrapatu gaituzte, baina denok dakigu adierazpen horiek ez direla egia, eta lehenbailehen dena konponduko da». Ondorengo urteetan lehertuko zen erauntsi baten hasiera baino ez zen.
Mentxov, azken garailea
Valverde horiz jantzi zen lehenbiziko etapan, eta saiatu zen Itzulian lehiatzen, baina aurkari gogorregia atera zitzaion: Denis Mentxov errusiarra. Laugarren egunean, Gasteiz eta Lekunberri (Nafarroa) artekoan, Mentxovek etapa irabazi eta sailkapen nagusiko lehenbiziko tokia kendu zion Valverderi. Azken eguneko bi sektoreetan, espainiarra seigarren lekuraino gibelatu zen.
Mentxovek bi kontrario nagusi izan zituen azken egunean, euskal herritarrak biak, eta Euskaltel-Euskadiko taldekideak: Iban Mayo, 2003ko Itzuliko irabazlea, eta David Etxebarria, 2002ko bigarrena. 2004koan, postu bat gibelera egin zuten podiumean: igorreztarra bigarren, eta abadiñoarra hirugarren.
Bi euskal herritar podiumean zirela bukatu zen BERRIAk kontatu zuen lehenbiziko Itzulia, baina azken egun hori ez dago hemerotekan, Ostiral Santuarekin bukatu baitzen lasterketa. | |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195772/hamarkadako-lehen-euskal-garaipena.htm | Kirola | Hamarkadako lehen euskal garaipena | Hamarkadako lehen euskal garaipena. | Euskal Herriko 33. Itzuliak bigarren etapa bete zuen gaur 28 urte, Errenteria (Gipuzkoa) eta Ibardin (Bera, Nafarroa) artean. Lasterketa hamabortzgarren urtez jarraian ailegatu zen Nafarroaren eta Lapurdiren artean dagoen mendatera, eta euskal ziklista batek irabazi zuen: Fede Etxabek. 1990eko hamarkadan euskal ziklistek irabazi zuten lehenbiziko etapa izan zen.
Etxabe errege Ibardinen izan zen Euskaldunon Egunkaria-k etaparen kronikari eman zion titulua biharamuneko alean. Egunkaria-k kontatu zuen hirugarren Itzulia izan zen 1993koa. «Askotan saiatu naiz, eta bazen garaia suertea izateko», adierazi zuen Kortezubikoak helmugan. Jaizkibelen beheiti ihes egin zuen Alberto Elli italiarrarekin batera, eta, Aritxulegin goiti, Ellik ezin izan zion Etxaberen erritmoari eutsi. Helmuga urruti zegoen oraindik, baina bizkaitarra sailkapen nagusirako lehian ari zirenekiko abantaila handiz ailegatu zen Ibardinera: bi minutu eta hiru segundo atera zizkion bigarrenari, Tony Rominger taldekideari.
Rominger suitzarra, aitzineko urteko Itzuliko irabazlea, lider zen sailkapen nagusian, bezperako etapa irabazi zuelako. Faboritoen artean azkarrena izan zen bigarrenean ere, eta, sailkapen nagusian alde erabakigarririk lortu ez bazuen ere, argi utzi zuen Itzulia bigarrenez irabazteko aukera handiak zituela. Garai hartako txirrindularirik onena, Frantziako azken bi Tourren eta Italiako azken Giroaren irabazlea, Miguel Indurain, ia bortz minutura ailegatu zen helmugara. Giroa prestatzen ari zen, eta argi gelditu zen ez zuela Itzulian lehiatzeko asmo berezirik.
Romingerren eta Etxaberen garaipenekin, Clas-Cajastur taldeak bitik bi irabaziak zituen ekitaldi hartan, eta Egunkaria-k lasterketa kontatzeko lekuko ezin hobea zuen, Juan Fernandez zuzendariaren zutabea: «Atzo Rominger eta gaur Etxabe. Gauza handia da bi etapa irabaztea, baina argi esan behar dut gure helburua Itzulia irabaztea dela, eta horretan saiatuko gara». | |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195774/gosta-ahala-gosta-besta.htm | Gizartea | Gosta ahala gosta, besta | Besta ezkutu andana bat antolatu dute Free Party edo gazte besta librezaleek Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan azkenaldian, neurri hertsatzaileei buru eginez. | Gosta ahala gosta, besta. Besta ezkutu andana bat antolatu dute Free Party edo gazte besta librezaleek Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan azkenaldian, neurri hertsatzaileei buru eginez. | Koronabirusaren iritsierarekin bukatu ziren bestak. Lehengo eguneroko bizitzako gauza batzuen legezko bueltatze progresiboa izan den arren, bestak ez dira horien parte izan. Alta, ez diote gazteen nahikari izateari utzi. Hirugarren konfinamendu baten susmoaren atarian, sare sozialetan Ni Ez Naiz Konfinatuko eta Desobedientzia Zibila lelopean, aurrerantzean ezarriko ziren neurriei men ez egiteko deia zabaldu zen. Christophe Castaner Frantziako Barne ministro ohiak aurreikusi zuen «itxialdiaren arriskua hainbaten desobedientzia zibila» dela. Ipar Euskal Herriko gazteek aldarrikapen hauekin bat egin dute, eta bestak antolatzen hasi dira. Martxoaren 6an, musika besten aldarrikatzeko manifestaldia egin zuten 600 bat lagunek, Baionan.
Ipar Euskal Herrian talde ezberdinak izan dira bestak antolatu dituztenak, «bakoitzak bere ahalen arabera». Legez kanpoko jarduerak direla eta, ez dute izenik eman nahi izan. «Hastapenean, lehen konfinamendua errespetatu genuen, baina lege zentzugabe horiek errespetatzeaz aspertu ginen. Talde ttipia ginen hasieran, inguruko jendea heldu zen soilik. Gero, ahoz aho eduki da besten berri, eta jendea naturalki agertu da azken larunbatetan», dio kide batek.
Horrela, hiru probintzietan borda duten lagun taldeek prestatu dituzte bestak, aurretiko bilkurak eginez. Hortik gutxira, desafiorako sarea sortu zuten, erronka bestarik handiena nork antolatzen duen ikustea dela. Gaualdi hauetan 300 bat pertsona ere elkartu zirela kalkulatzen da. Sartuz gero, osasun neurriak errespetatuko ez direla onartzea da baldintza, eta pozik zirela adierazi dute, baldintza hori onartu zutenen artean ez delakoan kasu positiborik egon. Sozializatzeko giza beharra asetzearekin batera, aldarrikapen gisa ikusten dituzte besta horiek gazteek. «Batzuek uste dute birusa hasi zenetik onartu genuen paktu soziala apurtzen ari garela. Guk uste dugu ongizate soziala bermatzen hasi garela, bai bestazaleena, bai egoera hau bukatzea nahi dutenena. Gonbidatu guztiak biziki uros ziren aspaldiko partez lehen bezala sentitzeaz, besta lehen bezala egiteaz, eta gazteen urostasuna ikusteak plazer handia eman digu denei», azaldu dute arduradunek.
Salaketen mamua
Zuberoako gaualdiak egin dituztenek esan dute hilabete asko zirela ez zutela bestarik egin. «Nahiz eta egoerak hobera egin neurriak inoiz malgutzen ez zirela ikusita, zilegitasuna sentitu genuen». Hori ikusita, lehen bestatik etxeratze agindua aintzin finkatu zuten ordua lagunekin, Poliziak ez harrapatzeko, batez ere antolatzaileei begira, jaso zitzaketen isunen beldur. «Egia erran, azken hilabeteotan jasaten ari garen neurriek desorekatu didate bizia», esan dio Hitza-ri besta ezkutuen antolatzaile batek; «ikasle izaki, bizitza ikasketen inguruan daramat, kurtsoetatik kanpo jendeaz gozatzeko aukera guttirekin, kirola egiteko aukera gutirekin eta besta egiteko aukerarik ez. Egoera ez da erreza, eta ez dakigu noiz arte iraunen duen. Leporaino asea naiz, eta desadostasunaren aldarrikatzeko aukera ona izan da. Gainera, ongizate mentala mantentzeko lagungarria da gaualdi batez koronabirusa ahanztea».
Lapurdiko bestetan izan direnek ere antzeko iritzia dute. Asteburu batez, leku eta ordu jakin bat zuten zehaztua, eta hainbat antolatzaile ziren bidean, autoak zein pertsonak besta lekura bideratze aldera. «Amets batean egotea zen, aske ginen berriz». «Berriz arnasa hartzeko momentu bat» izan dela aitortu du batek; «hain handia da euforia, berdin zaizula birusa harrapatzea. Noski, hurrengo egunetan ez ditut inguruko helduak ikusten, etxean egoten naiz».
Jendarmeen esku hartzea
Ez dira asteburu asko pasatu jendarmeek eskua sartzea erabaki zutela. Izan ere, joan den martxoaren 20an Uztaritzen antolatutako gaualdian 135 euroko isunak jarri zizkieten harrapatu zituzten gazteei. Egun berean, Ozaze inguruan, jendarmeak gisa bereko lanetan aritu ziren. Izan ere, ehun bat gazte borda batean besta egiteko elkartu zirela informatu zituzten, helikoptero eta guzti inguratu zuten borda, eta hainbat gaztek basotik ihes egin zuten. Poliziek bordako aterabidean itxaron zuten egunsentira arte, gidariak kontrolatzeko asmoz: alkoholemia eta zirkulazio-kodearen arau hausteengatik ezarri zizkieten isunak. «Bestak normalizatzea lortu genuelarik erabaki zuten jendarmeek eskua sartzea, normalizazio honen alde eta kontra zirenen artean istorioak sortu zirelako», esan dute bestako antolatzaileek.
Martxoaren 27an, Free Party delako taldeak besta bat antolatu zuen Makean. Besta tokiaren nagusiak gaualdiaren antolaketarako oniritzia eman izanagatik, berau gehiegizkotzat hartu eta jendarmeengana jo zuen. Hirurogei bat pertsona izan ziren kontrolatuak orduan.
Alabaina, Frantziako Poliziaren esku hartzeek ez dute gazteen iritzia aldatu: «Esku hartze horien ondoriorik ez da, ulertu behar dutena da estatuak ezin duela gure egoera hobetzeko deus ere zin egin. Beraz, ez badugu guk antolatzen, gibeletik beste norbaitek hartuko du segida». Gainera, geroz eta jende gehiago alde dutela ziurtatu dute. «Nahiz eta nire gurasoek neurriak aski zorrozki errespetatu, bestaren zehaztasunak kontatu nizkienean, gazteek horrelako gauzak egiteko arrazoia dugula esan zidaten», dio besta egin zuen batek. Ildo beretik mintzatu da antolatzaile bat: «Krisi honen hastapeneko ikuspuntua aldatu da: lehen konfinamenduan lotsagabekotzat hartuko gintuzten, baina, kudeaketaren garapena ikusita, horietako gehienak gure aldera pasatu dira, gurekiko pena baitute. Aitona-amonen bizimodua onartu dugula ikusi dute, eta, gure artean elkartu ezean, gaztetasuna desagertzekotan da. Beraz, soluzio bat emateko presioa egitea halabeharrezkoa da». |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195775/keinu-erosoa-bezain-etikoa.htm | Ekonomia | Keinu erosoa bezain «etikoa» | Multinazional handiek ematen duten etxeko banaketa zerbitzua eraldatzeko erronka dauka Bidasoko Badoa kooperatibak. Banaketa «etikoa eta iraunkorra» eskaintzen hasiko dira aurki. | Keinu erosoa bezain «etikoa». Multinazional handiek ematen duten etxeko banaketa zerbitzua eraldatzeko erronka dauka Bidasoko Badoa kooperatibak. Banaketa «etikoa eta iraunkorra» eskaintzen hasiko dira aurki. | Etxetik bazkaria edo afaria eskatzea, erosoa izateaz gain, «etikoagoa» izango da aurki Bidasoa inguruan. Erabat normalizatuta dagoen orain arteko banaketa zerbitzuari 360 graduko bira bat emateko pausoa eman du Bidasoko Badoa kooperatiba berriak. Banaketa zerbitzu «etikoa eta iraunkorra» eskaintzeko, «oso egitasmo berezia» sortzen ari dira, eta Irunen, Hondarribian eta Hendaian (Lapurdi) ekingo diote bideari.
Multinazional handietako langileen «prekaritatearekin» eta horien jardunak «ekologian eragiten dituen kostuekin» oso kezkatuta dagoen lagun talde batek sortu du kooperatiba. «Azken urteetan eta bereziki pandemia heldu zenetik, asko ugaritu da banaketa mota hori, eta ezin da sostengatu, galkorra da erabat. Hemengo ekonomia sustatu behar da, alternatibak bilatu behar dira», azaldu du Badoa kooperatibako kide Nestor Urangak.
Lehenik eta behin, «langileen duintasuna bermatzea» da kooperatibaren xedea. Horretarako, ordu bakoitzeko diru kopuru bat jasoko dute denek, eta ez banaketa bakoitzeko diru kopuru bat. «Horrelako enpresetan ez dute fitxatzen. Ez dute soldata duinik, ez eskubiderik. Hemen, aldiz, denok berdin kobratuko dugu, langilearen duintasuna lehen lerroan jarri behar baita». Gaineratu duenez, kooperatibaren helburua ez da etekinak lortzea, «langile guztien ongizatea bermatzea» baizik.
Pandemia garaian biral bihurtutako argazki bat jarri du Urangak adibide modura: emakume bat ageri da, trenean, seme-alabekin batera, soinean banaketa kutxa horietako bat daramala. «Lotsagarria da, horrelako asko ikusi ditugu azkenaldian; pentsa zein prekarioak izan daitezkeen lan horiek».
«Ekologikoa» izatea. Hori ere bada kooperatibaren helburu nagusietako bat, «banaketa zerbitzu garbia» erabiliko baitute, «eta ohikoak baino seguruagoa» izango dela ziurtatu du Urangak. Hala, bizikleta elektriko bidez egingo dute banaketa hiru udalerrietan, eta ez edonolako bizikletekin. Bigarren eskuko bizikletak biltzen ari dira, eta buru-belarri ari dira horiek egokitzen eta konpontzen. Ondoren, motor bana jarriko diete bizikletei. «Bizikleta duinak nahi ditugu, baina guk eginak, berrerabiliak. Autoekin edo motoekin alderatuta, bizikleta bidez eraginkorragoa da banaketa; kutsadura minimoa da horrela. Eta herrietan barrena azkarrago mugituko gara».
Abantaila hori ere izango du Badoa kooperatibak, «kudeaketa eta ibilbideen optimizazioari esker» eraginkortasunean hobera egingo duela baitio Urangak. Coopcycle softwarea erabiliko dute herritarrek eskaerak egiteko, eta, kooperatibako kidearen hitzetan, «banatzaileen arteko koordinazioa» erraztuko du horrek, eta ibilbideak optimizatuko ditu. «Banatzaile batek punta batera eraman behar badu eskaera bat, eta besteari ondoko leku batean tokatzen bazaio, gertuen duenak eramango ditu biak». Sistema horren arrakasta «langileen soldata ereduan» dagoela nabarmendu du Urangak.
Apiril erdialdean, martxan
Dagoeneko Irungo eta Hondarribiko zenbait tabernarekin lanean hasteko prest daudela aurreratu du Urangak, eta haien asmoa apiril erdialdean hastea dela. «Pixkanaka» hasiko direla aitortu du, hasieratik proiektua «ahalik eta organikoena» izan dadin nahi baitute. «Beharren arabera moldatuko dugu, bai banatzaileen kopurua, bai eta taberna eta jatetxeena ere». Alde horretatik, «janari banaketatik harago» ere joateko asmoa dutela aurreratu du. Aldizkari bat banatzen hasiko dira aurki, eta etorkizunean bestelako produktuak ere irundarren, hondarribiarren eta hendaiarren etxeetara eramateko prest daude. «Azken milia izeneko teknika baliatu nahi dugu; edonolako banaketak».
Finean, «sinbiosi» moduko bat lortu nahi dute. Izan ere, pandemiak gogor astindu duen sektore bat lagundu nahi dute, alde batetik; langileak «duin» ariko dira, beste alde batetik; eta herritarrek etxean jasoko dute hori guztia —janariaz gain, noski—. «Gero eta jende gehiagok du horrelako zerbitzu prekarioak ez erabiltzeko kontzientzia. Taberna baten irudia zikintzen du banaketa enpresa handi horien eranskailuak, eta askok hori kontuan hartuko dutela uste dut».
Urangak azaldu du proiektua biribiltzeko asmoz BDS Koop eraldaketa fabrikarekin «lanketa handia» egin dutela azken hiru hilabeteotan. Diru bilketa bat hasi dute orain, «proiektuari azken zertzeladak emateko». Guztira 4.000 euro biltzea da asmoa. Badoa.eus webgunean egin daitezke donazioak; 5 eurotik 50 eurorainokoak izan daitezke. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195776/betikoak-balira-bezala-hitz-egiten-dugu-euskalkiez.htm | Gizartea | «Betikoak balira bezala hitz egiten dugu euskalkiez» | Zuloagak bizkaieraren jatorria aztertu du bere tesian: Mendebaleko euskerearen azterketa dialektologiko-diakronikorantz. Erdi Aroan, Bizkaiak, Arabak, Gipuzkoak eta Nafarroa mendebaldeak dialekto bertsua zuten. | «Betikoak balira bezala hitz egiten dugu euskalkiez». Zuloagak bizkaieraren jatorria aztertu du bere tesian: Mendebaleko euskerearen azterketa dialektologiko-diakronikorantz. Erdi Aroan, Bizkaiak, Arabak, Gipuzkoak eta Nafarroa mendebaldeak dialekto bertsua zuten. | Aurtengo euskarazko tesien Koldo Mitxelena sarietako bat irabazi du Koldo Zuloaga hizkuntzalariak (Basauri, 1985), Mendebaleko euskerearen azterketa dialektologiko-diakronikorantz lanagatik. Inguruan talde bat izan arren, doktore tesia «oso bakarka» egiten den lan bat dela nabarmendu du, eta, horregatik, sari bidezko aitortza bat jasotzeak «bultzada handia» eman diola esan du: «Askotan ez dakizu egiten ari zaren horrek zerbaiterako balio duen, eta halako sari batek argi uzten du baietz».
Nolatan erabaki zenuen mendebaldeko euskararen dialektoek historian zehar izandako bilakaera aztertzea?
Azken 30 urteetan, euskalkien historiaren azterketa ez da euskal ikasketen erdigunean egon. Baina 2000ko hamarkadatik hona, Juan Lazarragaren eskuizkribua agertu zenetik, badirudi historialariek arreta jarri dutela gai honetan. Izan ere, dirudienez, euskalkien historia ezagutzea lagungarria da euskararen historia zehatzago ezagutzeko. Testuinguru horretan, nik hurbilen nuen eta ondoen ezagutzen nuen mendebaldekoari heldu nion.
Nola egiten da azterketa hori?
Bi zutabe edo oinarri daude. Bata, datuak dira. Eta datuak lortzeko bi iturri nagusi daude: testu zaharrak, gehienbat XVI. mendetik aurrerakoak, eta, testurik ez dagoenean, toponimia izaten dugu lagungarri, batez ere Erdi Arora begira jartzen garenean. Bestetik, oinarri teoriko-metodologikoa ere badago.
Zertan datza alde teoriko-metodologiko hori?
Kontua da ikustea atzerrian edo nazioartean, beste hizkuntza batzuetan, gai berak ikertu dituztenek zer motako metodologia edo tresnak erabili dituzten. Horiek ezagutu, ikasi, eta, egin behar diren moldaketekin, euskarara aplikatu behar ditugu. Labur esanda: datuak ahal bezain ondo ezagutu eta horien gainean ikerketa metodo estandarrak aplikatzen saiatu naiz.
Zer ondorio atera daitezke garatu duzun tesiari esker?
Emaitza nagusia izan da Erdi Arotik hasi eta XIX. mendera bitartean gerora bizkaiera deitua izan den euskalkiaren bilakaera argitzea. Askotan betikoak izango balira bezala hitz egiten dugu euskalkiez; beti hor egon diren gauza bat izango balira bezala. Baina, lehen aipatutako datuak ikertzean, historia bera aztertzen duzunean, ikusten duzu denboran atzera egin ahala dialekto horiek bereizgarri egiten dituzten ezaugarriak disolbatu egiten direla, izateari uzten diotelako.
Hortaz, bizkaieraren gisako euskalkiak ez dira betidanik gure artean egon, ezta?
Hala da. Orduan, nire lana edo ekarpena izan da aztertutako datuei data bat eta eremu bat eman ahal izatea. Bizkaiera XVI-XVII. mendeetatik aurrera hitz egin dela esan dezakegu; aurretik, ez. Lehenago daudenak dira euskalki edo eremu dialektal askoz zabalagoak, guk mendebaldeko euskara zaharra edo mendebal muturreko euskara zaharra deitu ditugunak; baina Erdi Aroan, esaterako, ez dago bizkaieraren egungo mugarik duen euskalkirik.
Nolakoa da euskara zahar hori?
Mendebaldean, geruza zaharrenean oso ezaugarri gutxirekin zehaztu dezakegun euskara bat dago, datu faltagatik. Baina Gipuzkoa gehiena, Araba, Bizkai osoa eta Nafarroako mendebaldeko ibar batzuk hartzen zituen. Unitate dialektala hori zen, eta gero zatituz doa, eta zatikatze eta galtze prozesu horren ostean heltzen gara gaur egun ezagutzen dugun bizkaierara.
Urte asko eman dituzu tesia garatzen. Nolakoa izan da lan hori?
Denetarik du. Baditu oso alderdi politak. Esaterako, testuekin lan egiten duzunean, artxiboetara jo eta originalak aztertzeko eta ukitzeko aukera izatea zoragarria da. Aurkikuntza txikiak egitea ere oso pozgarria da.
Zer izan da gogorrena?
Iraupena. Orduak eta orduak sartu beharra. Nik zulo beltz batekin alderatzen nuen tesia, dena irensten duelako: denbora, indarrak, dirua... Denbora tarte batez egiten den lan estra bat baino gehiago, bizimodu bat da. Besteek udako oporrak edo asteburu bat ikusten zituzten tokian, zuk inork molestatuko ez zaituen lan egiteko sasoia ikusten duzu.
Zein da euskararekin halako azterketa diakroniko bat egiteak dakarren zailtasunik handiena?
Hizkuntzaren historiarekin lan egiten duen edonorentzat, artxiboa beti da txikiegia. Eta, euskararen kasuan, txikia da benetan. Nik XV. eta XVI. mendeetatik, XIX. mendera bitartean mendebaldeko euskaran dauden testu guztiak erabiltzeko aukera izan dut. Eta Bizkaia, Araba eta Gipuzkoa kontuan hartuta, guztira 120-140 izango dira. Horietako batzuk liburuak dira, baina beste batzuk, esaldi solteak baino ez. Horrek zailtasun erantsi bat ematen dio ikertzaileon lanari, lekukotasunik laburrena ere amaierara arte xahutu beharra dagoelako.
Nolakoak dira testu horiek?
Hori beste alderdi latzetako bat da. Iritsi zaizkigun testu gehienak erlijiosoak dira, eta, horren ondorioz, oso errepikakorrak dira. Beti gai berak lantzen dituzte, eta, orduan, idatziz gordeta dugun tradizio osoan aipatu ere egiten ez diren esparruak daude; euskara arruntetik hurbilago egon litezkeenak, adibidez.
Ikertzen jarraitzeko asmoa duzu?
Orain irakasle gisa egiten dut lan, EHUn, eta badut ikerketarekin jarraitzeko asmoa. Batetik, tesian egindako ikerketa lerroak finkatu eta argitzeko, eta, bestetik, lerro berriak zabaldu eta gutxi landu ditudanetan sakontzeko.
Ikerketarekin jarraituz gero, zer lor dezakezu?
Euskararen dialektalizazio prozesua zehatzago ezagutzea eta, azken buruan, euskararen dialektoen jatorria argitzea. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195777/kamioi-gidari-bat-hil-da-tafallan.htm | Gizartea | Kamioi gidari bat hil da Tafallan | Gidatzen ari zen kamioia trenbidera erori da. Aurten Euskal Herrian lan istripuz hildako hamabosgarren behargina da. | Kamioi gidari bat hil da Tafallan. Gidatzen ari zen kamioia trenbidera erori da. Aurten Euskal Herrian lan istripuz hildako hamabosgarren behargina da. | Ezbehar bat izan da AP-15 errepideko 50,4 kilometroan, Tafalla parean (Nafarroa); kamioi bat jausi da zubi batetik trenbidera, eta gidaria hil egin da. 07:15ean gertatu da istripua, Foruzaingoak jakinarazi duenez. Hara joan dira larrialdi zerbitzuak, baina ezin izan dute gidaria bizirik atera.
Errepideko hegoalderanzko erraila itxi egin dute, eta Tafalla eta Erriberri arteko tren zirkulazioa ere eten egin dute.
Sindikatuek gertakaria salatu dute, eta gogoratu dute aurten Euskal Herrian lan istripuz hildako hamabosgarren behargina dela. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195778/baheketa-bat-egingo-dute-errenterian-sagardotegi-batean-egon-direnen-artean.htm | Gizartea | Baheketa bat egingo dute Errenterian, sagardotegi batean egon direnen artean | Martxoaren 27an Egiluze sagardotegian egondakoei PCR proba egitera joateko eskatu die Osakidetzak. | Baheketa bat egingo dute Errenterian, sagardotegi batean egon direnen artean. Martxoaren 27an Egiluze sagardotegian egondakoei PCR proba egitera joateko eskatu die Osakidetzak. | Osakidetzak dei egin die Martxoaren 27an Errenteriako Egiluze sagardotegira (Gipuzkoa) bazkaltzera joan zirenei, PCR proba egin dezaten.
Hor izan zirenek Iztietako osasun zentroarekin jarri behar dute harremanetan gaurko 16:00etatik aurrera, bihar (igandea) 10:00ak baino lehen. Iztietako Osasun Zentroaren telefono zenbakia 943-00 79 40 da.
PCR probak egiteko gunea Errenteriako Reina Aretoan jarriko dute, Xenpelar kaleko 3. zenbakian, igandean bertan. 10:00etatik 13:00etara egongo da proba egiteko aukera, eta emaitzak SMS bidez bidaliko ditu Osakidetzak. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195779/gizon-bat-atxilotu-dute-arrueta-sarrikotan-dozenaka-adingaberi-sexu-abusuak-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Arrueta-Sarrikotan, dozenaka adingaberi sexu abusuak egitea leporatuta | 70 urteko gizona harrera familia gisa aritzen zen, haur eta nerabeekin. Behin-behinean preso sartu dute. | Gizon bat atxilotu dute Arrueta-Sarrikotan, dozenaka adingaberi sexu abusuak egitea leporatuta. 70 urteko gizona harrera familia gisa aritzen zen, haur eta nerabeekin. Behin-behinean preso sartu dute. | Arrueta-Sarrikotako (Nafarroa Beherea) 70 urteko gizon bat atxilotu zuen Frantziako Poliziak martxoaren 31n, eta berehala preso sartu zuten, «dozenaka» adingaberi erasotzeagatik, eta haiek bortxatzeagatik. France Bleu irratiaren arabera, harrera familia gisa aritzen zen, «zailtasunak dituzten gazteak aterpetzeko». Haurtzarorako Gizarte Laguntzaren (ASE) barruan egiten zuen lan hori.
France Bleu irratiaren arabera, 80 bat biktima egin ditu gizonak, 2015etik honat. Frantziako Poliziak haren etxea miatu eta «argazki galgarriak» atzeman ditu. Gizonak egotzitakoa ukatu du, eta instrukzio epaile baten esku utzi dute afera. Anartean, behin-behinean kartzelatu dute. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195780/719-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 719 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %9,01 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga. | 719 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %9,01 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 7.976 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo, eta 719 kasu atzeman zituzten, herenegun baino lau gehiago. Positiboen kurba, beraz, gora doa egunez egun, eta baita ehunekoa ere: %9,01 da. Hain zuzen, OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga; eskainitako azken datuek kopuru hori ere gainditu dute. Igoera, beraz, etengabekoa da.
Lurraldeetako egoerari dagokionez, beste egun batez jarraian, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 213. Hala ere, gertu dago Nafarroa: 195. Gipuzkoan, 197 kasu atzeman dituzte: eta Araban, 105. Gainerako bederatzi positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira, Jaurlaritzaren arabera.
Erietxeak ere betetzen ari dira. Jaurlaritzak, larunbatero lez, ez du datu orokorrik eman, baina jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan beste 48 pertsona ospitaleratu dituztela gela arruntetan. Nafarroan, berriz, 111 pertsona daude eremu horretan. Eta, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetako egoerari dagokionez, Hegoaldeko ospitaleetan 113 gaixo daude. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195781/jendetza-elkartu-da-bilbon-eta-istiluak-izan-dira.htm | Kirola | Jendetza elkartu da Bilbon, eta istiluak izan dira | Ertzaintza jendea sakabanatzen hasi da, eta zaleek edukiontzi batzuk erre dituzte. Suhiltzaileek itzali dituzte suteak, eta jendeak festa giroan jarraitu du. Ikusi hemen eguneko argazki bilduma. | Jendetza elkartu da Bilbon, eta istiluak izan dira. Ertzaintza jendea sakabanatzen hasi da, eta zaleek edukiontzi batzuk erre dituzte. Suhiltzaileek itzali dituzte suteak, eta jendeak festa giroan jarraitu du. Ikusi hemen eguneko argazki bilduma. | Goiza lasaia izan da, baina giroa berotu egin da arratsaldean. Bilbon, Poza kalean, tentsioa handitu egin da 16:00etatik aurrera, milaka zale elkartu baitira festa giroan. Horietako askok ez zeukaten maskara jantzita, eta ez dute elkarren arteko tarterik zaindu. Udaltzainek trafikoa eten dute, kalea jende gainezkoa baitzegoen. Istiluak izan dituzte ertzainekin; emakume bat ospitalera eraman dute, botilakada batek eragin dizkion zauriengatik. Zaleak sakabanatzen hasi dira, eta haiek edukiontzi batzuk erre dituzte. Suhiltzaileek itzali dute sua, eta berriz ere festa giroa izan da nagusi kalean. Milaka zale egon dira kantuan eta edanean, tabernak itxi dituzten arte.
Dena dela, gutxi iraun dute istiluek; 18:00 alderako ertzainak urrundu egin dira jendetzatik. Orduz geroztik, giroa Poza kalearen eta Areiltza doktorearen zumarkalearen arteko bidegurutzean egon da gorien. 300 bat gazte elkartu dira han, eta zalaparta eragin dute. Gainontzean, Poza kaleak jendez bete-beteta jarraitu du, baina edanean aritu dira denak, giro lasaiagoan.
Juan Mari Aburto Bilboko alkateak «zentzuz» jokatzeko eskatu die istiluetan parte hartu duten «astakirtenei». «Eta COVIDagatik edo finalaz ezin gozatuagatik sufritzen duten familiak, zer?», idatzi du Twitterren. «Ez duzue ordezkatzen ez Athleticen ez gure hiriaren baliorik», esan die.
Goizean goizetik izan da giroa kaleetan, nahiz eta irudi horien oso bestelakoak izan diren Bilbon eta Donostian. Hiri horien erdiguneetako kaleetan giro handia izan da, eta txikienetatik hasi eta helduenekin buka denek bizi izan dute final atariko giroa. Txuri-urdinez eta zuri-gorriz jantzi dituzte kaleak.
Donostia txuri-urdinez are gehiago jantzi da gaur, Reala hiriko talde kutunari hauspoa eta berotasuna helarazteko asmoz, distantziak distantzia. Goizeko lehen orduetan bulebarrean jende handirik ez zebilen; bai, ordea, hornitzaileen furgonetak hara eta hona tabernetako biltegiak kargatzen. Eurentzat ere gaurkoa ez zen edozein egun.
Giroa epeldu ahala, zale txuri-urdinak hiriko erdigunera gerturatzen hasi dira, apurka-apurka. Realeko denda ofizialaren atarian, esaterako, ilarak luzeak zeuden. Saltokiko atezaina ere «harrituta» zegoen bere bi begiekin ikusten zuenarekin. «Horrelakorik ez dut ikusi». Helduak, gazteak, familiak denetarik zeuden zain, hala nola Maitane Oñatikoa (Gipuzkoa). «Seme-alabei Realeko elastikoa erosi nahi nien, baina esan digutenez, amaitu egin dira. Ea gutxienez, banderaren bat edo lortzen dugun», esan du umoretsu. Bitartean, dendatik atera berri dira Iñigo eta haren familia osoa, denak Realeko elastikoa soinean jantzia zutela. Hark azaldu duenez, txikitatik errotua dute sentimendu txuri-urdina. «Seme-alabak futbolzale amorratuak ditut». Azpeititik (Gipuzkoa) Gipuzkoako hiriburura joan dira, «goiz-pasa». Gaurko final handirako Iñigoren nahia «partida irabaztea eta ahalik eta gutxiena sufritzea» da. Parte Zaharrean jendearen joan-etorria handituz zihoan. Kolore txuri-urdinez atonduta zeuden tabernak, etxeetako balkoiak, arropa dendak guztiek zuten elementu bizigarriren bat. Baina Realaren koloreak bakarrik ez dira ikusi karriketan. Jose Anjel, Pilar eta Angela bilbotarrak Athleticen elastikoarekin eta bufandarekin mokaduren bat jaten ari ziren ardoarekin lagunduta Martinez tabernan. «Modu ezberdin batean ospatu nahi genuen eguna, eta Donostiara joatea pentsatu dugu. Errespetu osoz begiratzen gaituzte. Ez dago arazorik». Lasai bai, baina partidarako «oso urduri» zeudela ez dute ezkutatu. «Nola edo hala irabazi egin behar dugu, eta Kopa Bilbora ekarri».
Bilbo zuri-gorriz esnatu da, eta goizak aurrera egin ahala, giroa ere berotuz joan da. Eguerdi aldera jende asko ibili da Zazpikaleetan, Poza kalean, Ledesman eta ohiko gainerako lekuetan. Plaza Barrian eta Areatzan, esaterako, giroa familiartekoagoa zen: sendi osoak ikusten ziren, den-denak zuri-gorriz jantzita, umeak Zazpikaleetako zapata denda batek jarritako trapuzko lehoiaren ondoan argazkiak egiten, eta abarretan. Terrazetan, berriz, giroa beroagoa zen, beste final batzuetan baino neurritsuagoa baina alaia azken finean.
Gazte asko zegoen tabernetako terrazetan, lasai antzean baina noizean behin kantuan eta Athleticen aldeko oihuak eginez. Futbolzaleak ez direnak ere bai: «Hobe horko horri galdetzen badiozu, nik futbolaz ez dakit ezer», erantzun du Athleticen tapauka lepoan daraman mutil batek, kazetariari muzin eginez. «Gaur egun berezia da», azaldu du Saray Merino bilbotarrak, «eta argi dago arduraz jokatu behar dugula eta murrizketa batzuk badaudela, baina disfrutatzeko eguna ere bada gaurkoa».
Haren ustez, Athleticek irabaziko du gaurkoan, eta bi aste barru egitekoa den beste finalean ere bai, «hori zailagoa izango den arren; amestea libre da». Partida etxean ikusiko du: «Aukeran, nahiago nukeen Poza kaleko tabernaren batean ikustea, baina etxean ikustea ere ez da plan txarra».
Eta gutxi izan badira ere, Realeko zaleak ere ibili dira Bilboko kaleetan, elastiko eta tapauka txuri-urdinak soinean. Julian Eizmendi eta beste hiru azpeitiar bost egun pasatzen ari dira Bilbon: «Gaztetan nik hemen ikasi nuen, Sarrikon, eta pandemiako murrizketak direla eta, plan hau aukeratu genuen».
Realaren elastiko eta ikurrak daramatzaten, eta horietako bat, oso berezia: «Athleticek kopa asko dauzka, eta guk bakarra, baina bufanda hau 1987koa da, Zaragozan (Espainia) irabazitako kopa hartakoa. Gaur bigarrena izan dadila!». Dioenez, Bilbon ez dute inolako arazorik izan: «Batzuek agurtu egiten gaituzte ikusten gaituztenean. Badirudi ez dela oso ohikoa hemen Realaren elastikoak ikustea». Pronostikoa eskatuta, Eizmendik ez du zalantzarik: «%50ean egongo da, baina nire iragarpena da 2-1 Realaren alde».
Andaluzian ere bada giroa. Hango zale zuri-gorri eta txuri-urdunek sortu dute giroa goizean zehar. Irudi bereziak ikusi ahal izan dira. Adibidez, Sevillako Oscar de Marcois Peñakoek ontzi bat alokatu, eta Guadalquivir ibaitik ibili dira, gabarra bat balitz bezala. Bidaiatxoa amaitu ostean, Athleticen hotelera ingurura joan dira, eta justu jokalari zuri-gorriak goizeko osteratxotik bueltatzen ari ziren momentua izan da. Orduan, zaleen animoak entzun ahal izan dituzte jokalariek. Realaren kasuan, tantaka bada ere zale txuri-urdinak inguratu dira Realaren hotelera, eta han irten dira, adibidez, espedizio txuri-urdinarekin dauden Roberto Lopez Ufarte eta Luis Arkonada zaleak agurtzera. Arratsaldean dute ordua txuri-urdinak erdigunean, eta ondoren Cartujara inguratuko dira. Izan ere, handik gertu du egoitza Realaren zale talde nagusia. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195782/sarean-ere-festa-giroa.htm | Kirola | Sarean ere, festa giroa | Bateko eta besteko animo mezuz bete dira sare sozialak partidaren atarian. Athleticek eta Realak jokalari ohien babes mezuak zabaldu dituzte. | Sarean ere, festa giroa. Bateko eta besteko animo mezuz bete dira sare sozialak partidaren atarian. Athleticek eta Realak jokalari ohien babes mezuak zabaldu dituzte. | Bilboko eta Donostiako kaleetan nabarmena da Kopako finalak eragindako festa giroa, eta sare sozialetan nabigatzen duenarentzat ere saihetsezina da batzuen eta besteen animo mezuez zipriztintzea. Athleticek eta Realak bideo ugari zabaldu dituzte. Beñat Etxebarria eta Mikel San Jose Athleticeko jokalari ohiek, esaterako, bideo dei bat egin dute Aritz Aduriz eta Oscar de Marcosekin, finalaren aurretik babesa erakusteko.
Realak ere jokalari ohi batzuen mezuak jaso ditu sare sozialetan. Imanol Agirretxek eta David Zurutuzak hitz egin dute partida «bereziaren» aurretik, eta adierazi dute «konfiantza» dutela jokalariengan.
Jon Maia bertsolariak bideo bat zabaldu du haurra zeneko Athleticeko kamiseta bat erakutsiz: «4 urte nituenetik daukat, baina zer den ametsak bizitzea... Probatu dut eta sartzen zait!».
Jon Plazaola aktoreak ere duela urte batzuetako objektu bat erakutsi du. Realak Espainiako Liga irabazi zueneko erretilu bat.
EH Bilduk zorte ona opatu die bi taldeei, eta zera idatzi du: «Mundu zabalari nazio bat garela erakusteko eguna da gaurkoa».
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak Jaurlaritzak finalerako egin duen kanpainaren leloa errepikatu dute: «Final hau etxean geratzen da». Zaleei eskatu diete «konpromisoz eta elkartasunez» joka dezatela. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195783/independentzia-eskatu-du-ernaik-lau-mendi-martxatan.htm | Politika | Independentzia eskatu du Ernaik lau mendi martxatan | Gazte antolakundearen arabera, 1.000 gazte inguru batu dira Serantesera, Bianditzera, Urbiara eta Tafallara egindako martxetan. «Nahi eta behar» dutelako galdegin dute Euskal Herriaren independentzia, eta «egingo» dutela jakinarazi dute: «Zapalkuntzarik gabeko gizartea ahalbidetuko duen euskal errepublika dugu helburu, eta hau soilik borrokaz irabaziko dugu». | Independentzia eskatu du Ernaik lau mendi martxatan. Gazte antolakundearen arabera, 1.000 gazte inguru batu dira Serantesera, Bianditzera, Urbiara eta Tafallara egindako martxetan. «Nahi eta behar» dutelako galdegin dute Euskal Herriaren independentzia, eta «egingo» dutela jakinarazi dute: «Zapalkuntzarik gabeko gizartea ahalbidetuko duen euskal errepublika dugu helburu, eta hau soilik borrokaz irabaziko dugu». | Koronabirusaren ondorioz Euskal Herri osoko gazteak elkartzerik izan ez badute ere, lau mendi martxa antolatu ditu aurten Ernaik Aberri Egunaren bezperarako. Ezker abertzaleko gazte antolakundeak jakinarazi duenez, 1.000 gazte inguru elkartu dira gaur goizean egindako lau mendi martxatan, Euskal Herriaren independentzia aldarrikatzeko. 09:30ean jarria zuten ordua toki guztietan: Zalduondon (Araba), Urbiara igotzeko; Arditurrin (Gipuzkoa), Bianditzera joateko; Santurtziko Kabiezes plazan (Bizkaia), Seranteserako bidea hartzeko; eta Erriberrin (Nafarroa), Tafallara arteko bidea egiteko.
Martxak egin ondotik Ernaik ohar baten bidez jakinarazi duenez, antolakundeko kideak ez daude «inoren zain» independentzia eskuratzeko: «Gure herriaren independentzia aldarrikatzen dugu gazteok, nahi dugulako, behar dugulako eta egingo dugulako». Azaldu dute ez dela «E egunik» egongo, eta bideari eman diote garrantzia: «Prozesu gisa ulertzen dugu, egunerokotasunean eta esparru anitzetatik eraiki behar duguna. Burujabetzak azaleratu, borrokatu eta lortuz egingo dugu herri burujabera bidea».
Era berean, Ernaik azaldu du sozialismoa eta feminismoa «gauzagarri» egingo dituen independentzia nahi dutela: «Zapalkuntzarik gabeko gizartea ahalbidetuko duen euskal errepublika dugu helburu, eta hau soilik borrokaz irabaziko dugu». Gazteak «pieza garrantzitsua» dira prozesu independentistan, gazte antolakundearen ustez: «Eta, gaur-gaurkoz, jada herria egiten ari gara. Testuinguruak eskatzen duen ardura gugan hartu dugu, gure indarra eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren aldeko aktibo bilakatuz. Martxan gaude, bagabiltza, eta inori itxaron gabe, gu geu gara bide honetan aktibo».
Horretarako, «borrokarako» deia egin diete gazteei: «Garairik nahasienetan ere, geure militantzia politikoan berresten garelako, borrokak egiten gaituelako aske eta aske izateko borrokatzen garelako». |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195784/reala-txapeldun.htm | Kirola | Reala txapeldun | Reala hobea izan da finalean, eta bere historian hirugarrenez irabazi du Espainiako Kopa. Oiartzabalek sartu du gola penaltiz. iñigo Martinezek Porturi egin dio penaltia, baloi bat jokatzerakoan Yerayk atzean akats bat egin ostean. | Reala txapeldun. Reala hobea izan da finalean, eta bere historian hirugarrenez irabazi du Espainiako Kopa. Oiartzabalek sartu du gola penaltiz. iñigo Martinezek Porturi egin dio penaltia, baloi bat jokatzerakoan Yerayk atzean akats bat egin ostean. | Golak. 0-1: Oiartzabalek, penaltiz (63. min.). Epailea. Estrada Fernandez. Txartel horiak: Athleticeko Dani Garciari eta Iñigo Martinezi; eta Realeko Merinori.
Reala txapeldun da berriz, eta Imanol Alguacil da gizonezkoen taldea berriz ere gailurrera eraman duen pertsona. Taldeko zuzendaritzak etxeko entrenatzaile baten aldeko apustua egin zuen, eta bi urte geroago jaso du fruitua. Joko onean eta etxeko jokalariengan jarri zuen fedea. Eta noski, pasioan. Hori ez da negoziatzen. Zale sutsu bat da aulkian, eta hemendik aurrera realzaleek ahaztuko ez duten izen bat. Sustraietara itzuli zen, eta horri esker irabazi du bere historiako Espainiako hirugarren Kopa. Atzoko finalean, Sevillan, Athletic baino gehiago izan zen. Ez askoz gehiago, baina bai hobea. Athletic, aldiz, trakets aritu zen, urduri. Une on gutxi izan zituen, eta garesti ordaindu zituen Yerayren eta Iñigo Martinezen hutsak. Bi aste barru du arantza ateratzeko aukera, Bartzelonaren aurkako finalean, baina bizkarrekoaren zama arintzea ez da erraza izango.
Finala derbi bat zen, eta lehen zatia derbiei egozten zaizkien topikoen pilaketa bat izan zen. Hasi eta berehala, euri zaparrada bota zuen, baina ez zituen bi taldeen ideiak gehiegi freskatu. Final bat irabazteko lehen agindua hutsik ez egitea da, eta hori buruan zutela irten ziren jokalariak. Urte luzez gogoratu lieketen opariren bat egitearen beldurrak bi taldeak lotu zituen, eta ez zuten behin ere jaurti hiru zutoinen artean.
Reala izan zen nagiak astintzen aurrenekoa, eta lehen 25 minutuetan gehiago izan zen. Haren agintea, baina, posizionala izan zen erreala baino gehiago. Isak itsasargi hartuta, erdiketa batzuk atera zituen eskuin hegaletik. Minutuak aurrera egin hala, baina, Athleticek presioa aurreratu zuen. Baloiak erre egin zion oinetan; ondorioz, hura lapurtu eta bizi irtetean jarri zuen fedea.
Muniain agertu zen orduan, eta haren zertzeladek Remiro ikaratu zuten. Aukera onena Iñigo Martinezek izan zuen, eskuinez areaz kanpotik eginiko jaurtiketa batekin. Partidaren erritmoa jaitsi ahala, zuri-gorriek erosoago sumatu zuten beraien burua, baina erotu gabe. Atsedenaldiko berdinketa ona zen bientzat.
Huts ezaren oreka bigarren zatiaren hasieran hautsi zen. Realak hartu zuen baloia, eta aginte antzua zena zukutzen hasi zen. 46. minutuan falta bat eragin zuen area ertzean, eta 58.enean Yeraryren hutsa. Erdiko atzelariak pase txarra eman zuen, eta Oiartzabalek lapurtu zuen baloia zelai erdian. Burua altxatu eta eibartarrak pase gurutzatu neurtua eman zuen area barrura. Portuk buruz buruko lehia irabazi zion Iñigo Martinezi, eta hark penaltia egin zion. Athleticeko bi erdiko atzelariek egin zuten huts.
Egoera absurdua bizi zen. Estrada Fernandez epaileak, hura ere urduri, Iñigo Martinez egotzi zuen lehenbizi, eta jokaldia VARean ikusi ondoren, aldageletatik itzularazi zuen. Penaltia adierazi zuenetik Oiartzabalek jaurti zuen arte bost minutu pasatu ziren, baina eibartarra ez zen kikildu. Azkenaldian huts egindakoen penaltien mamuak uxatu eta sarera bidali duen baloia.
Bigarren zatiko hogei minutuak paseak ziren, eta ia ez zen jokatu. Golak min handia egin zion Athletici, eta iparra galdu zuen. Marcelino aldaketak egiten saiatu zen, eta taldea gora bidali zuen baina haizea eta emaitza alde zuela Realak eroso jokatu zuen. Baloia oinetan izatea gustatzen zaio, Imanolen sinadura da, eta gehiegi sufritu gabe irabazi zuen. |
2021-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/195786/oiartzabal-are-ikurrago.htm | Kirola | Oiartzabal, are ikurrago | Reala da Espainiako Kopako txapeldun berria, eta taldeko izarrak, Oiartzabalek egin du gola. Are ikurrago bihurtu da zale txuri-urdinentzat. | Oiartzabal, are ikurrago. Reala da Espainiako Kopako txapeldun berria, eta taldeko izarrak, Oiartzabalek egin du gola. Are ikurrago bihurtu da zale txuri-urdinentzat. | Reala da Espainiako Kopako txapeldun berria, Athletici 0-1 irabazi ostean. Partida orekatua izan da, espero zen bezala, eta penalti batek erabaki du. Golegilea: Oiartzabal. Golak talde txuri-urdinaren are ikurrago egin du jokalari eibartarra.
1. Iñigo Martinezen penaltia: Oiartzabalek eman dio titulua Realari, Iñigo Martinezen penalti baten ostean. Eztabaidak ezin zuen falta final batean, are gehiago derbi bat izanda. Epaileak denbora dezente behar izan du penaltia adierazteko, VARera ere joan da ikustera. Azkenean 11 metroak. Baina txartel gorria kendu, eta horia atera dio. Aurretik ere beste jokaldi eztabaidagarri izan da.
2. Oiartzabal are ikurrago. Realaren filosofiaren eredu eta ispilu da gaur egun Oiartzabal, eta gaurko finaleko golegile izateak are izarrago egin du. Penaltiz izan da. Arantza ere kendu du, erreskadan hamabost penalti sartu eta gero, hiru zituelako huts eginda azken lehietan. Baina erabakigarria barrura sartu du.
3. Bigarren zatian Reala nagusi: Lehen zati parekatu baten ostean, Reala nagusi izan da bigarren zatian. Athleticek apenas sortu du arriskurik Remiroren arean, bultzaka aritu da, eta baloi luzeen bidez saiatu den arren, ez du ohiko jokoa egin. Oraingoan ez da mirarik izan zuri-gorrientzat. Partida txikia jokatu du.
4. Lehenbizi, aurkariaren ahalmenak indargabetu: Espero zen bezala ez da joko ikusgarririk izan finalean. Bi taldeak gehiago ahalegindu dira aurkariaren indarguneei aurre egiten, beraien ahalmenak baliatzen bainoago.
5. Hemendik bi astera beste final bat: Athleticek gaurko tristura poz bihurtzeko aukera izango du, beste final bat jokatuko baitu Bartzelonaren kontra. Hamabost egun barru izango da. Horretarako funtsezkoa izango da taldea animikoki berreskuratzea. Hori izango du lehen lana Marcelino Garciak. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195812/guk-abesten-jarraituko-dugu.htm | Iritzia | Guk abesten jarraituko dugu | Guk abesten jarraituko dugu. | Zenbat zarauztarrek dakite gaur Aberri Eguna dela? Zenbat zarauztarrek dakite Aberri Eguna zer den eta noiz ospatzen den? Zenbat zarauztarrek dakite Aberri Eguna noiztik eta zergatik ospatzen den? Erantzuna jakiteaz, beldur gara...
Urte asko igaro dira lehen Aberri Eguna ospatu zenetik, 1932. urtetik, aurreneko Euskal Aberriaren ospakizun nazionaletik; baina orduantxe bezala, egun bestelako erronka eta oztopoen aurrean egonda ere, lanean tinko diraugu herri honen askatasun nazionalerako bidean.
Gertaera ugari bizi izan ditugu ordutik: Lizarrako Estatutua, Guda Zibila, Francoren diktadura, Agirre lehendakariaren heriotza, ETAren sorrera, espainiarrek trantsiziotzat duten monarkiarako jauzia Hegoaldean, sasi-demokrazia, Gernikako Estatutua, industriaren birmoldaketa, Francisco Javier Lopez Alvarez espainiarraren inposizioa, ETA talde terroristaren derrota, Iparraldeko Elkargoaren sorrera, 4.0 industria... eta, azkena, 2020. urteko munduko pandemia.
Une latzak igarotzen ari gara, bai herri bezala, bai herritar bezala. Maite duguna zaintzeko, maite dugunez urruntzea eskatu zaigu; eta egin dugu. Baina ez da erraza, eta euzkotar asko laguntza beharrean aurkitzen direla jakitun gara. Erakundeetatik horretarako neurri eta laguntza egokiak eskaintzen eta ematen ari diren arren, elkar lagundu behar dugu; guztiok egin behar dugu arraun norabide berean. Eta gaurkoan hori ere aldarrikatzea beharrezkotzat ikusten dugu, nazio eraikuntza eta gizarte eraikuntza txanpon bereko bi aldeak baitira.
Aurrekoarekin nahikoa ez bagenu, krisi ekonomiko honetan, zenbait alderdi politikok gure erakundeenganako sinesgarritasuna galduarazi nahian diharduten honetan, egungo euskal osasun, hezkuntza eta industria sistemek argi erakutsi dute herri hau eraikitzen orain arte bakarrik aritu garenon ibilbidea egokia izan dela.
Euskal Nazioaren eraikuntzaren alde egin behar dugu lan, orain, inoiz baino gehiago. Pandemiak erakutsi digu Euzkadi aske batean biziko bagina gauzak oso bestelakoak izango liratekeela, neurri guztiak hemen bertatik hartuko genituzkeelako, eta ez ginelako inoren menpeko izango. Aukera bakarra, independentzia da; eta ozen aldarrikatzen dugu.
Horregatik guztiagatik, balioetan sendoa den Euzkadi aske bat nahi dugu, munduari eta globalizazioari irekia, errealitate plural bat integratzeko gai dena. Aldi berean, gure sustraiak eta kultura propioa sendotu behar ditugu, bereziki euskara, euskal herri gisa existitzeko dugun eskubidea erabiliz.
Guk, 40 urte hauetan erakutsi dugun bezala, ekintza eta proiektuak garatuko dituen gobernu on eta egonkorraren aldeko apustua egiten dugu; gardentasunaren eta eraginkortasunaren alde egiten dugu; kultura politiko berri baten alde egiten dugu, non lankidetza nagusituko den zatiketaren gainetik; eta, batez ere, politika herritarrengandik, gu guztiongandik, hurbilago egon dadin lan egingo dugu.
Horrela, bada, pandemia egoeran bizitzea egokitzen zaigun bigarren Aberri Egunean, nola egin abertzaletasun indar batuketa hori gauzatu eta plazara ateratzeko? Irudi bateratu baten beharra nahitaezkoa da; eta balkoietako ikurrinak horren erakusgarri dira. Baina, ez ote gaitu atzoko ditxosozko futbol txapelketako finalak elkar gehiago bereizi? Batzen gaituenari tinko eutsi behar diogu; eta, beharbada elkar nahastu ez arren, bizikidetza eta askatasunaren alde elkarrekin egin behar dugu lan.
Aurten ere, zarauztar asko jabetuko dira Garagardo Azoka ezin izan dela ospatu; eta, zarauztar horiek, Aberri Eguna ospatzeaz gogoratuko al dira? Datorren urtean, Zarautzen, Aberri Egun bateratua ospatzeko gai izango ote gara?
«Kantatzen duen herri bat ez da inoiz hilko» dio kantuak. Sinesten dugulako, herri honek behar duelako, guk abesten jarraituko dugu: «Gora, gora, gora Sabino Arana. Gora, gora Euzkadi askatuta!». | |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195814/euskal-musika-on-fire.htm | Iritzia | Euskal musika 'on fire' | Euskal musika 'on fire'. | Euskal Herriko edozein bazterretako taberna edo kafetegiren batean euskal musika entzuteak erlaxatu egiten nau, edozein generotakoa delarik ere. Eta are gehiago: etxean sentiarazten nau; nire herrian nagoela, eta gure sortzaileen lana entzuteko eskubidea onartzen eta errespetatzen zaidala. Suposatzen dut Frantzian, Italian, Polonian eta beste edozeinetan ere gehienbat bertako musika entzungo dela ostalaritza areto gehienetan, normal-normal. Gurean, aldiz, gero eta salbuespenagoa da euskal musika entzutea inon. Eta pena izugarria ematen dit.
Herri txikietan, oraindik ere, hainbeste, baina hirietara joatea aski, edo turismoa nagusi den lekuetara, gure musika desagertzen ikusteko. Harritzen nauena, bestalde: turistak ez al dira, bada, herrialde bateko nortasun ezaugarri berezien bila joaten? Eta guk zer eskaintzen diegu? Marbellako edo Madrileko musika bera. Taberna baten kalitatea niretzat neurtzen da eskaintzen dizuten jeneroan, zerbitzuan, musikan eta zerbitzarien euskara ahalmenean. Azken hau euskararen normalizaziorako guda galdutzat emanda ere, Getarian, Zarautzen eta abarretan Julio Iglesias entzutea, Perales, pop espainola edo regetoia, guztiz tristatzen eta nahigabetzen nauen egoera da. Rosalia entzutez kokoteraino egin naiz azken hiru urteotan, lehen Fito, Jarabe de Palo edo Estoparekin bezala.
Zerbaitegatik gogoratzen baditut bisitatu ditudan hiriak, bertako musika entzun dudalako da: Dublin, Paris, Buenos Aires, zer esanik ez Sevilla edo Cadiz. Kontua da haiek normaltasunez bizi dutela eurenarekiko maitasuna, atxikimendua, guk ez bezala. Kontua da normaltzat hartzen dela espainol batek musika espainola entzutea eta maitatzea, edo frantses batek musika frantsesa, baina euskaldun batek gauza berbera egiten badu susmagarri gertatzen da. Eta okerrena: sarritan zeure lagun batek esango dizu uzteko euskal musikaren matraka hori. Guri iruditzen zaigu gurea erakutsiz gero zokokeriatan gabiltzala, munduko musikaren edertasuna murrizten ari garela. Guregan errotuta dauden ideia post-kolonial ugarietako bat da, ostalaritzak nabarmen hedatzen duena gure inkontzientean.
Kulturaren lege nazional bat ez dagoenean norbanakoaren bizkar geratzen da kultura baten ardura. Tabernariek bi joera dituzte: inertziaz modan dagoena jarri, edo guztizko axolagabekeria. Apur batzuk soilik dute kontzientzia euren ostalaritza-guneak kultura musikalaren zabaltoki izan litezkeela. Tabernak leku pribatuak dira, baina osasun arauak betearazten dizkieten bezala, ikuspuntu nazional batetik musika kuota batzuk jartzea ez litzateke erokeria izango, gehiago orain diru publikoa jasotzen ari diren honetan. Eta hutsa euskal musika txarra balitz! Baina hain da ona, bizia, estilo aldetik ugaria, ahotsen tinbre eta harmonizazio aldetik aberatsa!
Halere, ez diot norbanakoari errurik bota nahi. Azken batean, pertsonak inguruan arnasten duen giroaren lerroak jarraitzen ditu, zirkunstantzien menpe bizi da. Zirkunstantzia horietan eragin behar da, egoera kulturalaren baldintzak aldatu behar dira, palanka politikoak erabiliz. Gure miopian, maizegi ahazten ditugu baldintza sozialak, politikoak direnak, eta goraipatzen dugu kontzientziaren ahalmena, lege propioen faltan menderatuari geratzen zaion azken euskarria, dena galdutzat ez emateko.
Arazoaren markoa zabaltzen baldin badugu, euskaraz den orok akulturizazio prozesu bat nozitzen duela ikus daiteke, mendeetan garatua, eta egunez egun are bortitzagoa iruditzen zaidana. Kanpo eraginak uzkurtu gaitu, jibarizatu, eta azken berrogei urteetan sortu diren erakunde autonomikoek ez diote prozesuari galgarik jarri. Askotan alderantziz, lagundu egin dute gure kultura desagertzen, begi bistatik ezabatzen.
ETBn euskal kantariak ez dira agertzen; zenbat gauza egin zitezkeen daukagun kantari eta talde sorta ederrarekin! Egunkarietan ere kostatzen da, guztiak irakurririk ere, euskal kulturaren protagonistak aurkitzea. Informazioa ematen da, sormen prozesuan askorik sakondu gabe. Erreferente espainolez beterik daude nagusiki; Iparraldean frantsesak izanen direla imajina dezaket. Eta horien azpi-atal gisan, espainolez kantatzen edo idazten duten euskal hiritarrak ageri dira, normaltasun osoz, askotan sortzaile kaskarragoak izanik; darabilten hizkuntzaren hegemoniak bihurtzen ditu ikusgarri.
Honen atzean elkarbizitzaren ideia dago, oso ederra bere horretan, testuingururik gabe; baina bi estaturen erdian dagoen nazio menostuarentzat suizidio ziurra da, hizkuntza hegemonikoa inposatzen duten nazioek ez dutelako praktikan jartzen, haien identitate homogeneoaren aurka doalako. Ulertzen dute euren buruaren aurkakoa dela, guk ez bezala. Espainiaren eta Frantziaren kultur erasoari eusten zion azken langa ireki dugunean, uholde bat bezala sartu dira euren bitarteko mediatiko guztiekin hemengo hedabide eta herrietako kultur programazioan. Guk, aldiz, jokatzen dugu gure kultura normalizatua balego bezala, beste kultura hegemonikoekin parez pare, eta hori faltsua da. Euskaldun gehienak euren kultura ezagutu gabe joaten dira atzerriko kulturen bila.
Gure kulturaren endekapena dakarren beste ideia nagusia mestizaiarena da. Flamenkoarena azken urteetan eredurik nabarmenena. Pentsarazi digute mestizaia berdinen arteko nahasketa aberasgarria dela, baina ez, ez gara berdinak. Guk ez dugu ahalmen politiko berbera, ez dugu promozio ahalmen berdina. Flamenkoak estatu bat dauka atzean, eta guk ez. Mestizaia da kultur menderakuntza berri baten izena. Mestizaiak aldebikotasuna du baldintza nagusi. Guk flamenkoa ekarri dugu; eurak eraman al dute euskal musika Andaluziara? Euskal kultura ageri al da Espainian? Ageri al dira gure kantariak Espainiako zientoka egunkari eta telebistetan?
Flamenkoa gure kulturan txertatzeko egon den kanpainak biziki harritu nau. Zerbait ideologikoa behar du egon horren atzean. Iruñean ospatzen diren Flamenco on fire jardunaldiek sekulako propaganda daukate: «Nazioartean sonarik handiena lortu duen jaialdia», «Espainian ospatzen den flamenkoaren hitzordu nagusietakoa»... Non dago euskal musikaren hitzordu nagusia?
Euskal musikak ez dauka babes izpirik Autonomia Estatutuaren baitan. Euskal musikak konstituzio bat behar du, propioa, ahalguztiduna, eta euskal literaturak ere konstituzio bat behar du, eta euskal futbolak, eta bertsolaritzak, eta industriak, eta arrantzak...
Gaur Aberri Eguna; ea laster gure konstituzioaren eguna bilakatzen dugun. | |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195815/imanol-erreala-ale-irabazi-arte-beti-egongo-gara-zurekin.htm | Kirola | Imanol: «Erreala ale! Irabazi arte! Beti egongo gara zurekin!» | Realeko entrenatzailea «entrenatzaile modutik zaletu modura» igaro da finalaren osteko prentsaurrekoan. Jokalariek hotelean ospatu dute titulua. Gaur ez da harrerarik izango, ez aireportuan ezta Zubietan ere. | Imanol: «Erreala ale! Irabazi arte! Beti egongo gara zurekin!». Realeko entrenatzailea «entrenatzaile modutik zaletu modura» igaro da finalaren osteko prentsaurrekoan. Jokalariek hotelean ospatu dute titulua. Gaur ez da harrerarik izango, ez aireportuan ezta Zubietan ere. | «Uzten badidazue, entrenatzaile modutik zaletu modura igaroko naiz. Hau Gipuzkoa osoarentzako doa, Reala sentitzen duten guztientzako». Hala esan zuen Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak bart, kamixeta eta bufanda jantzi eta Cartuja estadioko prentsa aretoan abesten hasi aurretik: «Erreala ale! Irabazi arte! Beti egongo gara zurekin!».
Espainiako Kopa irabazi zuen atzo Realak, baina pandemiak ez ohiko moduan ospatzera behartu ditu bai taldeko kideak, baita zaletuak ere. Imanolena da ospatzeko modu horietako bat. Jokalariek, berriz, euren artean ospatu zuten titulua, zelaian lehenik eta hotelean gero.
Azken hilabeteetan ospetsu egin da Asier Villalibre Athleticeko aurrelaria taldearen ospakizunetan tronpeta jotzeagatik. Reala, ordea, ez da gutxiago, eta atzo tronpeta jotzen badakiela erakutsi zuen taldeko kapitainak, Asier Illarramendik.
Hainbeste ospakizunen artean, ordea, badago emoziorako tartea ere. Neurketaren ostean, malkoak begietan zituela hitz egin zuen Mikel Oiartzabal atzoko golegileak: «Jende asko hemen egon izana gustatuko zitzaidan. Ez dira une errazak izan gutako askorentzat, modurik okerrenean doazen senideak eta lagunak ditugu. Hau nire senide eta lagunentzako da, baita Reala sentitzen duten guztientzat ere».
Athleticek, berriz, irudi eder bat argitaratu du bere sare sozialetan. Han, besarkatuta ageri dira Iker Muniain eta Asier Illarramendi bi taldeetako kapitainak. Hori izan da bizkaitarrek gipuzkoarrak zoriontzeko izan duten modua. Hortaz gain, gogoratu dute apirilaren 17an beste aukera bat izango dutela, aurtengo Espainiako Kopako finalean.
Azken egunetan zeresana eman dute zaleek. Batetik, Athletic eta Reala Sevillara bidean zihoazenean egindako agur jendetsuagatik, eta, bestetik, atzo Bilbon izandako istiluengatik. Agintariek ez dute gaur halako irudiak errepikatzerik nahi. Horregatik, mugatuta egongo dira gaur Loiuko (Bizkaia) eta Hondarribiako (Gipuzkoa) aireportuetako sartu-irtenak, baita Lezama eta Zubietakoak ere. Ertzaintzak zaletuei eskatu die aipatutako leku horietara ez joateko. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195816/hil-kanpaiak-airearen-zabuan.htm | Iritzia | Hil-kanpaiak airearen zabuan | Hil-kanpaiak airearen zabuan. | Infernua, hemen.
Noiz bukatuko da amets beltza, noiz itzuliko gara lehen genuen bizitzara? Edgar Allan Poeren Belea poemako hegazti beltzak beti hitz bera erantzuten dio gaztearen galdera bakoitzari:
Nevermore, nevermore…
Mundua ez da izango jada pandemiarik ezagutu ez bagenu bezalakoa. Errepaso bat ematen ari zaigu koronabirusa. Gure tokian jartzen. Gizabanakoa diluitzen ari den masa akritikoan gutariko bakoitzak sentitu du heriotzaren hurbila, nondik datorren ez dakigun hats hotza garondoan.
'O!, ez nago infernutik kanpo, hemengo mundu hauxe da infernua', zioen Mefistofelesek Goetheren Fauston. Baina infernua ez da pandemia, pandemiaren gure kudeaketa baizik. Gu gara infernua. Jakitez, bagenekien izurriteak, plagak, pandemiak ziklikoak direla. Naturak ekarriak. Zientzialariek gertagarritzat jotzen zuten pandemiaren bat, eta iragartzen ere ari ziren laster ezagutuko genuela antzeko zerbait. Hemen dugu. Pandemiaren aurrean erakutsi izan dugun gure jarrera, sarritan arduragabea eta ez batere solidarioa, ezin zaio halabeharrari egotzi, mundua kudeatzeko gure baldarkeriari baizik. Manipulazioa, arerio politikoen kontrako arma, autoritarismoa, balizko errudunen ehiza, solidaritate falta, txibato lana…
Bitartean, ebidentziaren negazionista askok, beren listo ustean, egoismoaren zornea destilatzen segitzen dute, fabulako tonto haren bidetik: eguzkiaren existentzia ukatzen zuen berorik ez pasatzeko.
Guk sortutako infernuaz ari da Mefistofeles, injustiziaren maskara ugariek bertan goxo egiten duten plazaz. Guk sortutako infernuaz ari zaio Fernando Fernán Gómezek jokatzen duen pertsonaia ere José Luis Cuerdaren Tximeleten hizkuntza filmeko mutil koskor bati: «Infernua ez dago gure munduaz haraindi. Gorrotoa, krueldadea, hori da infernua».
Auschwitz izeneko infernua gauzatu zuten kriminalen buztin berekoak ziren hango biktimak ere. Halakoxea da gizakia: izugarrikeria handienak egiteko gai eta sufrimendu bortitzenetik poesia gorenena idazteko gauza izugarrikeriaren barne-minetan.
Borondatea flako.
Animo gogobero batez eta diziplina zorrotzenarekin ekin zitzaion pandemiaren borrokari. 'Irabaziko dugu', esaten zuen jendeak, eta etxeetako balkoiak gainezka egiteraino betetzen ziren heroi berriak txalotzeko. Gerra bat piztu berri balitz bezala zen: hiztegi belikoa zerabilten osasun-adituek, politikari eta kazetariek, jendeak; momentu haien eszena hunkigarrienak jasotzen zituzten hedabideek; giharrak eta bihotza, batez ere bihotza, leher egiteraino (lehertzeraino) egiten zuten lan gure osasun zaintzaileek. Gerra berriko heroiak ziren. Dena zen onezia, dena zen adore eta energia, gogotik iraun zuten diziplinak eta egoerari buelta emateko esperantzak. Zentzutasuna erruz ari omen zitzaion lehia irabazten arinkeriari. Kontent ginen.
Konfinamendua bukatu zen arte.
Hainbatek gerra bukatu balitz bezala hartu zuen arnasa, eta ez tregua baten moduan. Maiatzetik hasi eta Gabonak arte, uda barne, hesiak jarri zituzten hondartzetan sartzeko. Hori kenduta, ezer gutxik adierazten zuen benetako egoera: suizidio kolektibo baten ataria ematen zuten hesiz haragoko hondartzek, hesiz honagoko malekoiak, terrazek, kaleek, plazek. Momentu batean maskarak ia guztiz desagertzeraino, eta maskarekin, zuhurtasuna. Udaberriko pozaren hostoa laster zen, ordea, udazkeneko orbel. Eskarmentua ikasle txarra da nonbait. Prudentzia: auskalo larretan. Pedagogia: missing. Solidaritatea: lagunduko didate ezer gertatuko balitzait, bitartean, hor konpon, kopon!
Ikusten hasita geunden luze joko zuela auziak, baina giza borondatea flakoa baita, hasiera bateko euforia onkeriazkoa etsipenezko ihesa bihurtua zen jada, carpe diem gaizki ulertu baten bidetik.
Patukeriaren erresuman.
Hil da halako, joan da urlia. Eta jakin ez ditugunak.
Koronabirusak eragindako hildakoen informazioa zifren, ehunekoen, konparaketen, aurreikuspenen pilaketa bat da, su eman behar zaion zenbakien meta halako bat, egunkarietako letra beltzetan. Numero bihotz gabeen meta bat. Eskolan Domund-erako edo ikastola berria egiteko ematen genituen sosen grafikoak bezalakoak eguneroko balantzean. Bihar beste kopuru bat emango dute. Egunetik egunera handitzen doa zenbakien meta. Zenbakiak, tragedia despertsonalizatzen duten zenbakiak beti. Zifra horiek guztiek itxura dute atzean ez dagoela pertsonarik.
Joan zen hilean hainbeste hil omen ziren herrian. Aurreko hilean baino gutxiago. Edo gehiago. Zuk, gutxi-asko, ezagutzen dituzu herritarrak, bistaz badarik ere, edo erreferentziaz, baina apenas duzun hildako gutxi batzuen berri. Isilik joan dira, asko eta asko hurbilenen agurrik jaso gabe. Lazgarriak dira entzuten ari zaren istorio batzuk. Ba omen da zaharretxetako egoiliarrik jateari utzita hil denik. Ahuleriaz. Panikoz. Izan omen da suizidiorik ere. Ahoz aho dabiltzan kontuak dira, hedabideetara iristen ez direnak.
Laurogeita bost urteko agure baten kasua kontatu dizute. Ez zenuen ezagutzen; anaia bazenu bezala hunkitu zaitu. Ospitalean hil omen da, bertan ia hilabete isolatuta egon ondoren. Hildakoak oso hurbil zeukan senide hurkoena, laurogeita hiru urteko anaia. Aldameneko gelan, tabike bat tarteko. Hura ere, koronabirusak jota.
Erizainei esker izaten zuten elkarren berri.
Bart joan-etorri askoren hotsak iritsi zaizkio alboko gelatik anaia gazteari. Goizarekin, erizaina etorri zaio tentsioa hartzera. 'Luis hil da, ezta?' galdetu dio erizainari egun onik ere eman gabe. 'Bai. Sentitzen dut', erantzun dio erizainaren ahots-kraskak. Anaia gazteak ezpainak hozkatu ditu, sabaira begira jarri da.
Begiak itxi ditu.
Txikitako hil-kanpai grabe solemneak entzun ditu bere kautan, bere ordua noiz iritsiko.
Hilobiak fresko daude, baina zifren metek ez dute Erdi Aroan hildakoekin osatzen zituzten su-meten eragin koertzitiborik. Hil-kanpaiak iristen ziren hiri osoko eliza guztietako kanpandorreetatik. Exorzismotik asko zuten suak eta hil-kanpaiek. Espiaziotik ere bai.
Baina espiazioa, guk? Zergatik? Zer egin dugu gaizki? Zer ikusia dugu guk etorri zaigun patukeriarekin? | |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195817/agirre-eta-ruiz-de-larramendik-irabazi-dute-laboral-kutxa-masterra.htm | Kirola | Agirre eta Ruiz de Larramendik irabazi dute Laboral Kutxa Masterra | Beteranoak gailendu dira Olatz Arrizabalaga-Naroa Agirre gazteen aurka. Hirugarren postua Leire Garai eta Oihana Orbegozorentzat izan da. | Agirre eta Ruiz de Larramendik irabazi dute Laboral Kutxa Masterra. Beteranoak gailendu dira Olatz Arrizabalaga-Naroa Agirre gazteen aurka. Hirugarren postua Leire Garai eta Oihana Orbegozorentzat izan da. | Beteranoak nagusi. Patxadak irabazi dio bizitasunari, eta hala gailendu dira Iera Agirre eta Maite Ruiz de Larramendi Laboral Kutxa Masterreko finalean. 22 eta 15 irabazi diete Olatz Arrizabalaga eta Naroa Agirreri, gaur Irunen (Gipuzkoa) jokatu den finalean.
Iaz, leku berean, pilota goxoarekin txapeldun izan ziren nafarrak eta aurten mistoarekin ere bikain moldatzen direla berretsi dute. Koronabirusak eragindako osasun egoeragatik, ohi baino txapelketa laburragoa izan da —final-laurdenak, finalerdiak eta finala—, eta horrek ezinezko egin du pilota gozoko lehia egitea.
Emozioa izan du gaurko finalak. Txapelketako bi bikote onenak izan dira lehian, Agirre eta Ruiz de Larramendi 9 eta 13 aurretik joan dira, baina akats asko egin dituzte gero.
Aurretik hirugarren posturako neurketa jokatu dute. Leire Garaik eta Oihana Orbegozok 18 eta 10 irabazi diete Irantzu Etxebeste eta Olatz Ruiz de Larramendiri. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195818/645-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 645 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen ehunekoa %8 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga. | 645 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen ehunekoa %8 da, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria muga. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian 8.085 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo, eta 645 kasu atzeman zituzten, herenegun baino lau gehiago. Positiboen kurba, beraz, gora doa egunez egun, eta baita ehunekoa ere: %8 da. Hain zuzen, OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko muga; eskainitako azken datuek kopuru hori ere gainditu dute. Igoera, beraz, etengabekoa da.
Lurraldeetako egoerari dagokionez, beste egun batez jarraian, Bizkaian detektatu dituzte positibo gehienak: 202. Gipuzkoan, 197 kasu atzeman dituzte; Nafarroan 154, eta Araban, 87. Gainerako bost positiboak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean jasotakoak dira, Jaurlaritzaren arabera.
Erietxeak ere betetzen ari dira. Jaurlaritzak, astebururo lez, ez du datu orokorrik eman, baina jakinarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan beste 53 pertsona ospitaleratu dituztela gela arruntetan. Nafarroan, berriz, 109 pertsona daude eremu horretan. Eta, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetako egoerari dagokionez, Hegoaldeko ospitaleetan 117 gaixo daude. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195819/zulotik-ezin-aterata.htm | Kirola | Zulotik ezin aterata | Lehen hogei minutuetan hiru gol sartu ditu Celtak, eta ez dute zereginik izan arabarrek. Sailkapenean azken postuan jarraituko dute. | Zulotik ezin aterata. Lehen hogei minutuetan hiru gol sartu ditu Celtak, eta ez dute zereginik izan arabarrek. Sailkapenean azken postuan jarraituko dute. | Gutxi iraun du Alavesek gaur. Zehazki, hogei minutu. Denbora horixe behar izan du Celtak hiru gol sartu eta garaipena bideratzeko. Abelardok ez zuen begiratu ere egin nahi, eta porrot horrek azken postuan utziko du Alaves.
Nolitok sartu du lehenengoa, Aspasek bigarrena eta Santi Minak hirugarrena. Gehiago sartzeko ere aukerak izan dituzte galiziarrek. Aldaketak azkar egin ditu Alavesek, baina ez dute norgehiagokaren noranzkoa aldatzerik lortu. Bigarren zatian, 54. minutuan, jokalari bat gutxiagorekin geratu da Celta, baina berandu baliatu du hori etxeko taldeak: Lejeunek 86. minutuan lortu du markagailua txukuntzea.
Maila mantentzeko bederatzi neurketa geratzen zaizkio Alavesi. Une honetan hiru puntu eskasera du 17. postua. Lehen finala, San Mamesen jokatuko dute.
Alaves: Pacheco; Ximo Navarro, Lejeune, Laguardia, Duarte (Javi Lopez, 34'); Battaglia, Pina (Sainz, 55'), Pellistri (Cordoba, 68'), Luis Rioja (Mendez, 34'); Jota eta Joselu.
Celta: Villar; Hugo Mallo, Aidoo, Murillo, Aaron Martin; Tapia, Brais, Denis Suarez (Vazquez, 80'), Nolito (Beltran, 55'); Mina (Fontan, 56') eta Aspas (Ferreyra, 86'). |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195820/oztopo-lasterketa-etengabean.htm | Gizartea | Oztopo lasterketa etengabean | Arrainek migrazio arazoak dituzte Gipuzkoako ibai eta ibaiadarretan, 193 kilometrora bakarrik irits baitaitezke. 2035era bitartean kopuru hori hirukoiztu egin nahi du aldundiak. | Oztopo lasterketa etengabean. Arrainek migrazio arazoak dituzte Gipuzkoako ibai eta ibaiadarretan, 193 kilometrora bakarrik irits baitaitezke. 2035era bitartean kopuru hori hirukoiztu egin nahi du aldundiak. | Ibaiak eta ibaiadarrak kontuan hartuta, 886 kilometro dituzte Gipuzkoako ibai arroek. Horietatik 193 kilometro dira irisgarriak arrain espezie migratzaileentzat —%22—. Oztopoak daudelako: 2017an egindako inbentario baten arabera, 784. Sedimentuen eta mantenugaien garraioa aldatzen edo geldiarazten dute horiek; emariak murrizten dituzte, edota erregimen hidrologikoa aldatzen dute. Era berean, ibaian bizi diren organismoen goranzko eta beheranzko migrazioei eragiten diete. Egoerari aurre egiteko, 2035era bitarteko plan bat prestatu du Gipuzkoako Foru Aldundiak, Gipuzkoako oztopoak iragazkortzeko plan gidaria izenekoa. 228 oztopotan esku hartzeko asmoa du, eta helburua da amaiera datarako 626 kilometro izatea irisgarriak: luzera osoaren %70, hain zuzen.
Enrique Ramos Obra Hidraulikoetako foru zuzendariaren esanetan, batez ere giza jarduerak sortutakoak dira gaur egun dauden trabak: «Adibidez, saltoak egin dira, zentral hidroelektrikoek ibaietatik energia lortzeko, edo jendeak hesiren batzuk edo harriak jarri izan ditu, putzu artifizialak sortzeko. Urteekin gehituz joan dira oztopoak, eta horregatik daude hainbeste dagoeneko». Planean aukeratu dituzten oztopoetatik 116 gaindiezinak dira migrazioetarako: ia erdiak, alegia; 51k «zeharkagarritasun moderatua» dute, eta gainerako 61 oztopoak berez gainditzeko modukoak diren arren, “metatze efektuak” oztopatu egin dezake aukera hori.
Gipuzkoan, izokinen familiakoak, amuarrainak eta aingirak dira espezierik ohikoenak ibaietan. Ibai berean eta haren adarretan barrena ibiltzen dira; alde batetik, elikatzeko, eta, bestetik, ugaltzeko. Ibaien eta ibaiadarren arteko iragazkortasuna hobetuta, ahalik eta eremurik zabalenera iristea da helburua. «Ingurumen kontu bat da. Arrainen fauna ahalik eta ondoen egotea nahi dugu, hori ere badelako ibaiaren osasunaren adierazle bat. Ibai batek ez badu inolako oztoporik, arrainek modu naturalean igo eta jaitsi nahiko dute». Ibaietan oztopoak egoteak ez du ezinbestean esan nahi ibai hori zikina dagoenik, «baina batere oztoporik ez egoteak asko hobetzen du uraren kalitatea».
Irtenbiderik egokiena «oztopoak guztiz kentzea» izaten den arren, Ramosek azaldu du ez dela kasu guztietan posible izaten: esate baterako, erabilera hidroelektrikoagatik, arazo geoteknikoengatik edo guneak duen kultur edo ondare balioagatik. Halakoetan, arrainek beste baliabide batzuk erabili ohi dituzte oztopoak gainditu ahal izateko: «Eraiste partzialak, arrapalak, alboko kanalak, dikeak, esklusak, igogailuak… Teknika asko daude»
Gipuzkoako sei ibai arroak biltzen ditu planak —Urumea, Oria, Oiartzun, Bidasoa, Urola eta Deba—, baina alde handiak daude batzuen eta besteen egoeraren artean. Oria da oztopo gehien duen arroa, industrializazioak haren inguruan izan duen eraginagatik, baina duela urte batzuetatik izokinak Andoaineraino iristen dira, eta Leitzaran ibaiadarrean gora egiten dute. Traba gutxiago daude Deba ibaian, baina konplexuagoak, eta 38 oztopotan esku hartuko duten arren, irisgarritasuna %45ekoa izango da 2035ean ere. Bidasoa ibaia dago beste muturrean, haren kilometro guztiak irisgarriak izango baitira plana amaitzean. «Batezbestekoa Debak jaisten digu, baina, bestela, ibai guztietan %70etik gorakoa izango da irisgarritasuna»
Hiru fasetan banatuta
Hiru fasetan gauzatuko dute plana: 2020-2023ko aldian, 48 oztopotan esku hartuko dute, eta proiektua eginda dutenak eta exekutatzeko prest daudenak sartuko dituzte fase horretan; 2024-2029ko aldian izango da bigarren fasea, eta tramite administratiboengatik-eta zailtasun handiagoa duten 63 oztopori aurre egingo diete orduan; azkenik, 2030-2035eko aldiak 44 oztopo bilduko ditu: traba teknikoagoak, administratiboak, ondareari lotutakoak eta abar dituztenak. 8,5 milioi euroko aurrekontua du planak. «Obra hauek gauza on bat dute: segituan igartzen dira egindako lanen emaitzak; obra egin eta egun edo aste batzuetara ikusten dira arrainak ibaian gora igotzen».
Inbentarioan bildutako 399 oztopotan ez dute ezer egingo, horiek dauden ibai tarteak jarduketa eremutik kanpo uztea erabaki dutelako, teknikari, ingurumenari eta administraziori lotutako arrazoiengatik. Gainerako 157 oztopoak, berriz, dagoeneko iragazkortuta daude, edo ezer ez egitea hobetsi dute, haien eragina oso txikia delako. Aplikazio bat ere sortu du aldundiak, 2000. urtetik aurrera Gipuzkoako Foru Aldundiak ibaiak iragazkortzeko egindako jarduera guztiak ikusteko: www.gipuzkoa.eus/eu/web/obrahidraulikoak da helbidea.. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195821/deabruaren-haitzak-suntsituta.htm | Gizartea | 'Deabruaren haitzak', suntsituta | Erandioko Auzokideok elkarteak salatu du udalak suntsitu egin dituela Astrabudua auzoan duela milioika urte egon zen urpeko sumendi baten aztarnak. | 'Deabruaren haitzak', suntsituta. Erandioko Auzokideok elkarteak salatu du udalak suntsitu egin dituela Astrabudua auzoan duela milioika urte egon zen urpeko sumendi baten aztarnak. | Islandiako Fagradalsfjall sumendiak duela bi aste utzitako irudien antzekorik ezin izan dute ikusi Erandioko Astrabudua auzoko bizilagunek, nahiz eta han ere urpeko sumendi bat egon zen. Duela 90 milioi urte izan zen, eremua oraindik itsaso azpian zegoenean. Erandioko Auzokideok elkarteak azaldu duenez, garai hartan, Hiru Gurutzeta inguruan sumendi baten kraterra zegoen. Urpeko erupzioek bonba bolkanikoak sortu zituzten, eta Itzubaltzetatik Artxandara arteko gune geologikoan aztarna bereziak utzi. Deabruaren haitzak esaten zaie. Orain, suzko mendi haren arrastoak suntsitzen ari direla salatu du elkarteak. Bertako kide Kike Pradak «sentsibilitate eta inplikazio falta» leporatu dizkio udalari.
Auzoan babes ofizialeko etxebizitza batzuk eraikitzeko lanetan gertatu da, azkenekoz, arrastoen suntsitzea. «Esan genion udalari, gutxienez, bi metroko zatia babes zezala. Terraza kuaternarioaren lekukoa zen eremu hori», esan du Pradak. Elkarteak salatu du suntsituta dagoela itsasondoko harriak ikusgai zeuden gunerik onena.
Erandioko Auzokideak elkarteko kideak aspaldikoa du inguruko aztarna geologikoen zaletasuna. «Ikerketa ugari daude Bizkaiko bolkanismoari buruz; zehatzago, Enekuri eta Artxandatik Leioara arte doan eremuari buruz. Itsaspeko sumendiak zeuden inguru horretan». Prada txikia zela, Axpe mendiaren ingurua eremu arrarotzat zuten: «Antzina kutsadura hain latza zen, belarrik ere ez baitzen hazten. Inguru hark Marte itxura zuen, arraroa zen: haitzak zeuden, inguru malkartsuak, koloretako eremuak… Erandion Deabruaren haitzak esan diegu jatorriz urpeko sumendia zenaren azpian zegoen eremuari. Askok, ordea, ez zuten haren berri».
Pradak azaldu duenez, hainbat aztarna zeuden inguruan. «Astrabuduan jatorrizko kraterretik ehunka metrora zeuden bonba bolkanikoak aurkitu zituzten». Eremuaren garrantzi geologikoari egin dio aipamen: «Ezin irudika dezakegu zer-nolakoa zen Lurra garai hartan: azaleratu egiten ziren urpeko sumendiak zeuden, tolesturaren eraketak… Sedimentu haietatik sortu ziren gure mendiak ere. Eta hemen, agerian geratu zen eremu bolkaniko hau». 1990eko hamarkadan Bizkaiko Foru Aldundiak interes geologikoko gune izendatu zuen eremua.
Espazioaren interesari erreparatuta, Pradak berak inguruan ibilbide geologikoa antolatzeko proposamena egin zion Erandioko Udalari, hainbat agiri, mapa eta datu bilduta. Horrez gainera, gogora ekarri du Aspeko industrialdea sortu zutenean sumendiaren magalean bidexkak eratu zituztela. «Oso aukera ona zen. Ingurua irisgarria zen»
Asmo onak
Erandioko Udalak eremu geologikoa babestu eta erakusteko ideia begi onez ikusi zuela azaldu du Pradak: «Herriko ibilbide interesgarrien artean jaso zuen ibilbide geologiko bolkaniko hau». Bidean seinaleak eta informazio panelak jartzea zen elkartearen asmoa: «Bonba bolkanikoetatik pasatu, Hiru Gurutzetako gainera igo, eta handik bidea jaitsi kraterra zegoen lekutik bonba bolkaniko eta koladen espaziora arte. 90 milioi urtez aldatu gabe egon dira materialok».
Hasierako asmoak onak izan arren, jardunbideak bestelakoak izan direla salatu du Erandioko Auzokideok elkarteko kideak. Aspeko harrobia egonkortzeko lanetan «suntsitu egin dute haitz bolkanikoen eta koladen arrasto oro. Inolako beharrik ez zegoen horiek suntsitzeko. Hori kolpe latza izan da eremuak zuen interes kulturaleko proiektuarentzat. Suntsitu egin dute».
Esku hartze hori kudeaketa txarrari leporatu diote, «inguru horretan betidanik gertatu baitira luiziak». Orain, berriz, Astrabuduan babes ofizialeko etxebizitzak egiteko lanek aztarnak suntsitu dituztela azaldu dute. Egoera horren aurrean, Pradak salaketa egin du: «Erandion ondarea utzita dago. Erakundeek apenas jartzen duten babesik».. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195822/kopa-iritsi-da-gipuzkoara.htm | Gizartea | Kopa iritsi da Gipuzkoara | Ehunka lagunek jaso dute taldea, Hondarribiako aireporturako eta Zubietarako sarrerak kontrolatuta zeuden arren. Zubietan dago garaikurra. | Kopa iritsi da Gipuzkoara. Ehunka lagunek jaso dute taldea, Hondarribiako aireporturako eta Zubietarako sarrerak kontrolatuta zeuden arren. Zubietan dago garaikurra. | Espainiako Kopa behar bezala iritsi da Zubietara. Aurreko egunetako jende pilaketen irudiek kezka sortu zuten, eta ikusteko zegoen zaletuek Reala nola jasoko zuten gaur. Eta bai, gaur ere ehunka lagun atera dira kalera bufanda eta elastiko txuri-urdinekin, baina ez da taldea Zubietatik Sevillarantz abiatu zeneko irudirik ikusi.
Ertzaintzak emana zuen abisua: kontrolatuta zeuden Loiu eta Hondarribiako aireportuetako sartu-irtenak, baita Lezama eta Zubietakoak ere. Hori dela eta, zaletuek ez dute nahi adina gerturatzerik izan leku horietara, eta bidean itxaron diete jokalariei. Hondarribian, gertuen zeuden zaletuek aireportutik 500 metro ingurura zeuden.
Kopa arratsaldeko laurak aldera iritsi da Realaren instalazioetara, eta jarraian hasi dira jokalariak handik alde egiten. Gaur, berez, entrenamendua zuen taldeak, baina jai eman die Imanol Alguacil entrenatzaileak. Donostiako Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak iragarri dutenez, berriz, gaur ez dute txapeldunentzako harrera ekitaldirik antolatuko.
Lezaman, lasaiago
Bizkaian, berriz, izan dira Athletic jasotzera gerturatutako zaletu batzuk, baina ez gehiegi. Loiun ez zegoen zaleturik, bai, ordea, Lezaman. |
2021-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/195823/kanpoan-geratu-dira-urrutikoetxea-eta-imaz.htm | Kirola | Kanpoan geratu dira Urrutikoetxea eta Imaz | Ez dute parte hartu Ezkurdiak eta Imazek. Etxeberriak eta Ladis Galarzak neurketa ona eta gogorra egin dute, eta laugarren postua eskuratu dute. | Kanpoan geratu dira Urrutikoetxea eta Imaz. Ez dute parte hartu Ezkurdiak eta Imazek. Etxeberriak eta Ladis Galarzak neurketa ona eta gogorra egin dute, eta laugarren postua eskuratu dute. | Ez dute baliatu euren azken aukera Urrutikoetxeak eta Imazek. Imazek ez du jokatu gaur Zarautzen (Gipuzkoa) —Andoni Aretxabaletak jokatu du haren ordez—, eta ez du gehiago jokatuko aurtengo Binakako Txapelketan. Parean bi aurkari duin izan dituzte: Ezkurdiaren ordez jokatu duen Peio Etxeberria, eta neurketako jokalari onena izan den Ladis Galarza.
Neurketa ikusgarri hasi du Etxeberriak. Pilota aldaketarekin, ordea, gerturatu egin dira Imaz eta Aretxabaleta, baina ez dute aurretik jartzea lortu. Neurketa Etxeberriaren inguruan mugitu da; hark egin ditu tanto mordoa, baina baita galdu ere. Galarzak, berriz, sendotasuna erakutsi du atzeko koadroetan.
Amaieran 19-16 gerturatu da Imaz-Aretxabaleta bikotea, baina hortxe amaitu da euren bidea aurtengo txapelketan. Gogorra izan da neurketa: 80 minutu iraun ditu.
Datorren astean jokatuko dira kanporaketak. Gaurko garaileek Olaizola II.-a eta Rezusta izango dituzte parean, eta bestetik, Altunak eta Mariezkurrenak Jaka eta Martijaren aurka jokatuko dute. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195824/ortuzar-zazpiak-bat-da-gure-proiektua.htm | Politika | Ortuzar: «‘Zazpiak bat’ da gure proiektua» | EAJk ekitaldi bat egin du Bilboko Euskalduna jauregian, eta EH Bilduk, berriz, Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin egin du bat. Jeltzaleen arabera, «euskal autogobernua da gaur egungo arazoei aurre egiteko modurik onena». | Ortuzar: «‘Zazpiak bat’ da gure proiektua». EAJk ekitaldi bat egin du Bilboko Euskalduna jauregian, eta EH Bilduk, berriz, Euskal Herria Batera-ren deialdiarekin egin du bat. Jeltzaleen arabera, «euskal autogobernua da gaur egungo arazoei aurre egiteko modurik onena». | Gernikako Estatutua betetzea eta autogobernua. Horiek izan ziren EAJk Aberri Egunean egindako aldarri nagusiak. Jeltzaleek ekitaldi bat egin zuten Bilboko Euskalduna jauregian, eta Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak hitz egin zuen alderdiaren izenean: «EAJ alderdi abertzalea da, aberrigintza mailaz maila egin behar den prozesu gisa ulertzen duena, urrats neurtu eta sendoekin».
Ortuzarrek behin eta berriz errepikatu zuen gaur egungo eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko ezinbestekoa dela burujabetza gehiago izatea eta autogobernu handiago bat, «herri gisa gure bizimoduaren subjektu politiko izateko». Horretarako lehen urratsa Gernikako estatutua betetzea da, jeltzaleen ustez, «eta gero hasiko dira autogobernurako estatus berri bat lortzeko lanak».
Dena den, Ortuzarrek argi utzi zuen aberriaz ari direnean Euskal Herria osatzen duten zazpi lurraldeez ari direla, eta azpimarratu zuen garrantzitsua dela «Nafarroako foru erregimena indartzea eta Ipar-Euskadi berezko erakundeez hornitzea»: «Zazpiak bat da gure proiektua».
Horretaz gain, jeltzaleek hizpide izan zuten COVID-19aren pandemia. Gizarteari helarazi nahi dioten mezua «itxaropenarena» dela esan zuen Ortuzarrek: «Benetako abertzaleok, gure herriari bizi izatea tokatu zaion une esanguratsu honetan, argia ematen lagundu behar dugu gaur egun iluntasuna besterik ez dagoen tokian; konponbideak proposatzen arazoei aurrea hartzeko; ika-mika politikoak bertan behera uzten, aurretik daukagun ataza erraldoiari heltzeko».
Bere diskurtsoan ez zuen independentzia aipatu EAJko lehendakariak, baina etengabe izan zituen ahotan «autogobernua eta burujabetza». Hala amaitu zuen: «Aberri Egunean EAJko emakume eta gizon guztiok bai esaten diogu euskal autogobernuari, bai burujabetzari, bai gure etorkizuna eraikitzeari. Bai esaten diogu Euskadi askeari!».
Ekitaldi horretan izan ziren, besteak beste, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea, Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko presidentea, Bizkaiko, Arabako eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Bilboko eta Gasteizko alkateak.
Iturgaizen kritikak
Ez dirudi, ordea, atzoko egunean jeltzale guztiek Ortuzarren mezuarekin bat egin zutenik. Atzo, Euzko Gaztedi Indarreko kide Jon Andoni Urdangarinek artikulu bat argitaratu zuen BERRIAn, eta honela zioen: «Pandemiak erakutsi digu Euzkadi aske batean biziko bagina gauzak oso bestelakoak izango liratekeela (...). Aukera bakarra, independentzia da; eta ozen aldarrikatzen dugu».
EAJren diskurtsoaren aldaketak gaitzetsi zituen Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPren buruak. Haren arabera, EAJk Aberri Egunean «erabakitzeko eskubideaz hitz egiten du pandemiaren kudeaketa eskasa egiten ari direla estaltzeko». Iturgaizen iritziz, «herritarrek txerto, lanpostu eta laguntza gehiago behar dituzte, eta autodeterminazio gutxiago».
EH Bildu, EH Batera-rekin
EH Bilduk, berriz, «herri bat gara, burujabe izan nahi dugu, erabakitzeko eskubidea dugu» mezua zabaldu zuen sare sozialetan. Koalizio subiranistak ez zuen ekitaldi propiorik egin, baina, aldiz, bat egin zuen Euskal Herria Batera ekinbideak ehundik gora hiri, herri eta auzotan antolatutako ekitaldiekin.
Aurrez egina zuten ekitaldi horietan parte hartzeko deia. Keinu bat batera izan zen Euskal Herria Batera-ren leloa, eta Txoriak txori, Gernikako arbola eta Ikusi mendizaleak kantatu zituzten bat bestearen atzean, zabaldutako seinalearekin bat. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195825/739-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 739 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Eusko Jaurlaritzak bihar berrikusiko du 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten lurralde eta herrien zerrenda, eta litekeena da Araba eta Gasteiz horren barnean egotea. | 739 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak bihar berrikusiko du 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten lurralde eta herrien zerrenda, eta litekeena da Araba eta Gasteiz horren barnean egotea. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 8.107 PCR proba eta antigeno test egin zituzten Hego Euskal Herrian, eta 739 positibo detektatu zituzten, herenegun baino 94 gehiago. Positiboen kurbak, beraz, gorantz egiten jarraitzen du, eta hurrengo egunetan ere joera berberari eustea espero da. Positiboen portzentajeak ere ez du gorabeherarik izan azken egunotan, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako %5eko muga gainditzen du: %9,12 da momentu honetan.
Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian detektatu dituzte kasu gehienak: 245. Gipuzkoan, 235 izan dira; Nafarroan, 175; eta Araban, 79. Gainontzeko bost kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira.
Jaurlaritzak, gainera, bihar berrikusiko du 100.000 biztanleko 400eko intzidentzia tasa duten herri eta lurraldeen zerrenda, eta asteazkenetik aurrera, besteak beste, itxialdi perimetrala ezarriko da eremu horietan. Zehazki, egoera horretan daude, oraingoz, Ondarroa, Muskiz, Elorrio eta Ermua, Bizkaian; eta Beasain, Lazkao, Ordizia eta Urretxu, Gipuzkoan. Jaurlaritzak, gaurkoan, ez du xehetasun gehiagorik eman, baina Eneko Goia Donostiako alkateak, esaterako, adierazi du «erritmo honetan» jarraituz gero, Gipuzkoa eremu gorrian sartuko dela aste honetan, eta «lehenago edo geroago», gauza bera gertatuko dela Donostian ere. Hala ere, espero du positiboen igoera «bat-batekoa» ez izatea, eta, era horretan, osasun sistema ez tenkatzea.
Gainontzeko lurraldeei dagokienez, litekeena da Araba ere eremu gorrian egotea asteazkenetik aurrera. Izan ere, joan den ostiralean emandako azken datuen arabera, 374,61 da intzidentzia tasa, eta, Gasteizen, 399,86. Gipuzkoan eta Bizkaian egoera samurragoa da, eta ez dute erraza izango biharko zerrendan sartzea. Hala ere, azken egunetan gorantz egiten ari dira positiboak eremu horietan, eta, ondorioz, baita intzidentzia tasak ere.
Erietxeetan, Jaurlaritzak jakinarazi du beste 53 ospitaleratze egon direla, eta Nafarroako Gobernuak azaldu du 112 pertsona daudela eremu horretan. Hegoaldeko ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 119 gaixo daude. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195826/netanyahuk-kargua-bere-desira-pertsonalen-mesedetan-erabili-du-fiskaltzaren-arabera.htm | Mundua | Netanyahuk kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili du, fiskaltzaren arabera | Walla hedabideko zuzendari ohiak adierazi du presioak jasan zituela Netanyahuren aldeko eta aurkari politikoen kontrako artikuluak argitaratzeko. | Netanyahuk kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili du, fiskaltzaren arabera. Walla hedabideko zuzendari ohiak adierazi du presioak jasan zituela Netanyahuren aldeko eta aurkari politikoen kontrako artikuluak argitaratzeko. | «Erregimenaren ustelkeria kasu larri bat» ari dira epaitzen, eta «susmagarri nagusia Israelgo lehen ministroa da». Argi utzi du bere jarrera Liat Ben Ari fiskalak, Benjamin Netanyahuren aurkako epaiketa berri baten lehen auzi egunean. Kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili izanaz akusatu du.
Avichai Mandelblit fiskan nagusiaren taldeak hiru ikerketa ditu hasiak haren aurka, eroskeriaz, iruzurraz eta konfiantza hausteaz akusatuta. Gaur hasi dena ez da, beraz, Netanyahuren aurkako auzi bakarra. Bada, ordea, larriena. 4.000 auzia izenaz ezaguna den horretan, Bezeq taldeko akziodun nagusi Shaul Elovitchi mesede egin zioten neurriak hartu izanaz akusatu dute, Walla hedabide digitalean haren aldeko informazioa argitaratzearen truke.
Ben Ariren arabera, froga «ugari» daude, «zuzenak eta zirkunstantzialak», adierazteko Netanyahuk lehen ministro kargua erabili zuela hedabide bati presio egiteko, komunikabideak «egingo zuenaren modu ezberdin batean informatzea eragiteko edo eragiten saiatzeko».
Walla hedabideko zuzendari ohi Ilan Yeshuaren adierazpenek bide beretik jarraitu dute. «Eskatu zidaten lehen ministroaren eta haren emaztearen, eta baita batzuetan haren semearen, inguruko artikulu positiboak idazteko», adierazi du, eta gehitu aurkari politikoen aurkako artikuluak idazteko agindua ere jaso zuela, besteak beste, Yamina koalizioko buru eta ministro ohi Naftali Benneten ingurukoak. Yeshua azalpenak ematen ari zela, hedabidearen jabeetako batek, Iris Elovitchek, moztu egin du haren adierazpena: «Zenbat gezur esan ditzakezu?».
Ez da hedabideetan eragiteko Netanyahuren nahiarekin lotutako auzi bakarra. 2.000 auzian ere iruzurraz eta konfiantza hausteaz akusatu dute. Kasu hartan, Yedioth Ahronoth hedabideko Arnon Mozesekin eginiko akordioengatik. Hedabide hartan lehen ministroaren aldeko informazioa argitaratzearen truke, Israel Hayom lehiakideari zailtasun legalak jartzea adostu zuten.
Gainera, iruzurraz akusatuko dute 1.000 auzian ere. Netanyahuk eta haren emazteak legez kanpoko opariak, 183.000 euro inguruko balioa luketenak, jaso zituztela uste du fiskaltzak, hainbat mesederen truke.
Badira Netanyahuren inguruarekin lotutako beste bi kasu ere, hura zuzenean auzpetuta ez egon arren. 3.000 auzian, haren inguru pertsonal eta profesionaleko hainbat kide daude akusatuta, Israelen eta Alemaniaren arteko urpekari eta itsasontzi salerosketa bategatik. Haren emaztearen aurkako beste bat ere bada, 4.000 auziari lotua. Haren aurkako karguak ezabatzearen truke, Israelgo fiskal nagusi kargurako hautagai izendapena eskaintzeagatik. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195827/aske-gelditu-da-juan-mari-etxabarri-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Juan Mari Etxabarri euskal presoa | Iruindarra gaur goizean atera da Sevillako kartzelatik, espetxean 23 urte egin ondotik. | Aske gelditu da Juan Mari Etxabarri euskal presoa. Iruindarra gaur goizean atera da Sevillako kartzelatik, espetxean 23 urte egin ondotik. | Ahotsa.info atariak jakinarazi duenez, gaur goizean gelditu da aske Juan Mari Etxabarri euskal preso iruindarra. 1998an atxilotu zuten, eta 23 urte egin ditu espetxean, ETAko kide izatea egotzita. Gaur goizean atera da Sevillako espetxetik (Andaluzia, Espainia), eta senide eta lagunek harrera egin diote atarian.
Ahotsa.info-k jakinarazi duenez, epaitegi batek erredentzioak onartuta atera da kartzelatik. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195828/abelardok-utzi-egin-dio-alaveseko-entrenatzaile-izateari.htm | Kirola | Abelardok utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari | Klubak entrenatzaile espainiarraren alde egin zuen Pablo Machin ordezkatzeko, baina haren aginduetara taldeak okerrera egin du: azkena da sailkapenean. Ezusterik ezean, Javier Callejak ordezkatuko du. Teknikari espainiarra Gasteizen dago jada, kontratua negoziatzen. | Abelardok utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari. Klubak entrenatzaile espainiarraren alde egin zuen Pablo Machin ordezkatzeko, baina haren aginduetara taldeak okerrera egin du: azkena da sailkapenean. Ezusterik ezean, Javier Callejak ordezkatuko du. Teknikari espainiarra Gasteizen dago jada, kontratua negoziatzen. | Hiru hilabete eskas iraun du Abelardo Fernandezen bigarren aldiak Alavesen. Gasteizko klubak gaur jakinarazi du ez duela jarraituko. Alaves suspertzeko egin zuten haren alde Pablo Machin ordezkatzeko. urtarrilaren 12an. Baina aldaketak ez du ezertxo ere aldatu, eta. aldatzekotan, okerrera egin du. Izan ere, Abelardo ailegatu zenean, Alaves ez zegoen jaitsieran. Orain, ordea, zuloaren zuloan dago, sailkapenaren azkeneko postuan, eta mailari eusten dion azken taldetik hiru puntura.
Abelardok 11 partida zuzendu dizkio Alavesi ligan, eta oso estatistika txarrak lortu ditu. Jokoan egon diren 33 puntuetatik bost besterik ez ditu lortu taldeak: norgehiagoka bakarra irabazi du, bi berdindu eta zortzi galdu. Machinek, berriz, hemezortzi puntu eskuratu zituen beste horrenbeste jardunalditan. Espainiako Kopan, berriz, neurketa bakarrean eseri da Abelardo aulkian, haren estreinakoan, eta gasteiztarrek sekulako astindua jaso zuten Almerian (Espainia), Bigarren Mailako talde baten aurka: 5-0. Orduan, hanka sartze bat besterik ez zen ikusi. Abelardok lau egun baino ez zeramatzan taldean, eta inork ez zion horren errua bota. Baina norgehiagoka hori hurrengo etorriko zenaren aurrerapena izan zen. Abelardo heroi bilakatu zen haren lehen aldian, baina bigarrengoan, zerutik infernura igaro da.
Atzoko Celtaren aurkako porrot mingarriak kondenatu du —0-3 zihoan galduz Alaves 20. minutuan—. Ezusterik gertatu ezean, Javier Callejak ordezkatuko du Abelardo. Entrenatzaile espainiarra Gasteizen dago jada, kontratua negoziatzen. Calleja talderik gabe dago, aurreko hiru denboraldietan Vila-real zuzendu eta gero. Azkenekoan, Europa ligarako sailkatu zen taldea, baina klubak ez zion kontratua berritu, Unai Emery fitxatut baitzuen hurrengo sasoirako. Denboraldi honetako hirugarren entrenatzailea izango da Calleja, eta bosgarrena hamar hilabete eskasean —Asier Garitano eta Juan Ramon Lopez Muñiz ere eseri dira Alavesen aulkian—. |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195829/roglicek-hartu-du-agintea.htm | Kirola | Roglicek hartu du agintea | Esloveniarra nagusi izan da Itzuliko lehen etapan, erlojupekoan, eta aldendu egin ditu arerio nagusiak. Ion Izagirrek minututik gorako galera izan du. Alex Aranburu bederatzigarren izan da, 30 segundora. | Roglicek hartu du agintea. Esloveniarra nagusi izan da Itzuliko lehen etapan, erlojupekoan, eta aldendu egin ditu arerio nagusiak. Ion Izagirrek minututik gorako galera izan du. Alex Aranburu bederatzigarren izan da, 30 segundora. | Modurik onenean hasi du Itzulia Primoz Roglicek (Jumbo Visma), Bilboko erlojupekoa irabazi eta gainerako hautagaiei alde handiak aterata. Saio motza zen, 13,5 kilometrokoa, eta bi aldapa zituen: bata hasieran, Begoñatik Santo Domingora iristeko, eta bestea bukaeran, Etxebarria parkeko helmugara heltzeko. Bada, maldetan ez, tartean zegeon sasi-ordekan eta maldan behera ezarri ditu aldeak Roglicek, garapen luzeak indarrez mugituta. Bigarren Brandon McNulty (UAE) izan da, bi segundora, eta hirugarren Jonas Vingegaard (Jumbo Visma), 18ra.
Hautagai nagusien artean, Tadej Pogacar (UAE) eta Adam Yates (Ineos) hurbildu zaizkio gehien Roglici, 28 segundoko atzerapenarekin. Mikel Landa (Bahrain) hainbestean aritu da, eta eskas Ion Izagirre (Astana). 49 segundora sartu da bata, eta 1.09ra bestea. Ormaiztegiarrari asko zaildu zaio 2019ko txapelari eusteko erronka.
Oso goiz abiatzeko hautua egin du Roglicek. Jumbo Visma taldeko lehena izan da ateratzen, ordu biak eta laurdenean. Fokuetatik kanpo, oso saio txukuna osatu du, indarrak bikain neurtuta. 17 minutu eta 17 segundoan gelditu du kronometroa, eta urrun izan dira handik gutxira helmugaratu diren hautagaiak: 31 segundora Maximilian Schachmann (Bora), 36ra Wilco Kelderman (Bora), 39ra Pello Bilbao (Bahrain) eta Jakob Fuglsang (Astana), 45era Richard Carapaz (Ineos), 47ra Emanuel Buchmann (Bora)…
Indar betean hasi du erlojupekoa Jumbo Vismak. Izan ere, Vingegaard izan da esloveniarrari hasieran gehien hurbildu zaiona, eta hirugarren Tobias Foss jarri da, 24 segundo galduta. Halere, beste talde batzuek ere eman nahi izan dute mahaian kolpea. Astanan, adibidez, 40 segundo galdu ditu bakarrik Omar Frailek, eta 30 Alex Aranburuk. Erreferentzia onak ziren Ion Izagirrek egin zezakeenari begira.
Pogacar irten aurretik, McNultyrekin bidali du abisua UAE taldeak. Estatubatuarrak bost segundoan ondu du Roglicen denbora tarteko mugarrian, eta helmugan bi segundo eskaseko atzerapena izan du. Yates bi segundora hurbildu zaio esloveniarrari Santo Domingoko aldapa igota, baina 28 segundo utzi ditu helmugan. Beste hautagai askok bezala, behera egin du ibilbidearen zatirik samurrenean, potentzia jokoan sartu denean. Horixe bera gertatu zaio Pogacarri. Hura izan da irteten azkena, Roglic baino hiru ordu geroago. Mugarrian bi segundo atera dizkio herrikideari, baina hark ere 28 segundo galdu bukaeran.
Atzerapen handiagoa izan du Landak, 49 segundora helmugaratuta. Dezenteko galera da garaipenaren borrokari begira. Bere txarrean, faborito gehienen inguruan ibili da. Alejandro Valverdek (Movistar), adibidez, 43 segundo galdu ditu. Izagirre bera baino hobea izan da Landa. Aurrean egoteko eguna zuen ormaiztegiarrak, baina kale egin du.
COVID-19aren mehatxua
Hiru txirrindularik utzi dute lasterketa erlojupekoari ekin aurretik, koronabirusa hedatzeko beldurrarengatik. Lehena Qhubekako Sergio Henao izan da, positibo batekin harreman zuzena eduki izanagatik. Negatibo eman du egin duen azken PCR proban, baina lasterketa utzi beharrean izan da. Kern Pharmako Kiko Galvanek, berriz, hiru kontrol gainditu ditu azken zortzi egunetan, baina ondoezik sentitu da, eta baztertu egin du taldeak. Baita Marti Marquez ere, Galvanen burbuilakidea. Nafarroako taldeak etxerako bidea hartu behar izan zuen Kataluniako Voltan, bi positibo atzeman ostean.
Lehen etapa eta sailkapen nagusia
1. Primoz Roglic (Jumbo) 17:17 2. Brandon McNulty (UAE) 2ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 18ra 4. Tobias Foss (Jumbo) 24ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 28ra 6. Adam Yates (Ineos) d.b. 7. Patrick Bevin (Israel) d.b. 8. Ide Schelling (Bora) 29ra 9. Álex Aranburu (Astana) 30era 10. Max. Schachmann (Bora) 31ra |
2021-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/195830/beste-baheketa-bat-egingo-dute-errenterian.htm | Gizartea | Beste baheketa bat egingo dute Errenterian | Zumardian, Diputazio plazan eta inguruetan dauden tabernetara joan direnak deitu dituzte PCR probak egitera. | Beste baheketa bat egingo dute Errenterian. Zumardian, Diputazio plazan eta inguruetan dauden tabernetara joan direnak deitu dituzte PCR probak egitera. | Osakidetzak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak dei egin diete Errenteriako (Gipuzkoa) herritarrei, udalerrian egingo duten baheketa batera joan daitezen. Zehazki, martxoaren 14tik gaurko egunera bitartean Zumardian, Diputazio plazan eta inguruetan dauden tabernetara joan direnak deitu dituzte baheketara.
Herritar horiek Iztietako Osasun Zentroarekin jarri behar dute harremanetan, asteartetik ostegunera bitartean, 08:00etatik 20:00etara. 943-00 79 40 da osasun zentroaren telefono zenbakia. Osasun Kontseilura ere dei daiteke txanda hartzeko (900-20 30 50).
PCR probak Merkatuzarren (Goiko kalea, 1) egingo dira, Errenterian bertan, asteartean 14:15etik 19:30era, eta asteazken eta ostegunean 08:30etik 19:30era. Emaitzak SMS bidez bidaliko dituzte.
Osakidetzak beste baheketa bat egin zuen Errenterian bertan joan den astean, martxoaren 27an Errenteriako Egiluze sagardotegira (Gipuzkoa) bazkaltzera joan zirenen artean. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195859/julen-madariaga-hil-da.htm | Politika | Julen Madariaga hil da | ETAren sortzaileetako bat izan zen, eta Herri Batasuneko kide, borroka armatua amaitzeko beharraz konbentziturik Aralar taldearekin bat egin zuen arte. 2014an elkarrizketatu zuen BERRIAk. | Julen Madariaga hil da. ETAren sortzaileetako bat izan zen, eta Herri Batasuneko kide, borroka armatua amaitzeko beharraz konbentziturik Aralar taldearekin bat egin zuen arte. 2014an elkarrizketatu zuen BERRIAk. | Julen Madariaga Agirre politikari eta ekintzaile historikoa hil da gaur goizaldean, 88 urterekin. Senperen bizi zen (Lapurdi), eta aspaldi zegoen gaixo. ETA erakundearen sortzaileetako bat izan zen, baina, estrategia armatuarekin desados, erakundetik urrundu zen 1990eko hamarkadaren hasieran. Herri Batasuneko kide izan zen, baina alderdia utzi zuen 1995. urtean, ETAk Gregorio Ordoñez PPko politikaria hil ondoren. Borroka armatua uztearen alde zegoen. Aralar taldearekin egin zuen bat gero, eta hainbat hauteskundetara aurkeztu zen haren zerrendetan. Politikako lehen lerroetatik urrundua zebilen azken urteetan.
Espainiako 36ko gerraren ondotik Txilera erbesteratu behar izan zuen familia jeltzale batean jaio zen,1932an, Bilbon. Zuzenbidea ikasi zuen, eta Cambridgen egin zen doktore. EAJk Francoren diktadurari buruz zuen jarrerarekin ados ez zeuden gazte haietako bat izan zen, eta alderditik aldendu, eta Ekin taldea sortu zuen, erresistentzia ekintzak antolatzeko asmoz. Hortik sortuko zen gero ETA erakundea, 1959. urtean. Arlo kulturaletik hasi ziren, baina gerora ekintza armatuei ekin zieten. Garai hartan, «etsaiak egiten zuena egitea» defendatzen zuela kontatu izan du Madariagak: «Jendea prestatu beharra zegoen fase militarrerako. Arlo kulturalean zerbait egiten genuenean, etsaiaren erantzuna guztiz desproportzionatua zen. Nik uste dut ETAk orduan gauza bakoitza bere momentuan egin zuela, baina ikusiz etsaiaren erantzuna nolakoa zen, fase militarrera guk pentsatu baino askoz lehenago iritsi ginen, egoerak behartuta. Gogoratzen naiz banku batean lehen lapurreta egin genuenean herriak gaizki hartu zuela; hirugarrenerako ez zen arazo. Lehenik, geure burua —Euskal Herriarena— defendatzeko asmoz etsaiaren erasoaren aurka. Beste arrazoi bat ere bazen: herriaren duintasuna lortzea, hain eskas zuen adorea emateko hari».
→ Irakurri gehiago (2014ko elkarrizketa): «Harro nago ETA sortu genuelako, beharrezkoa zelako»
1963an, Enbata mugimenduak antolatutako Aberri Eguneko ekitaldian parte hartu zuen Itsasun, eta Gernikako arbolaren altsuma landatu zuten, Ximun Haranek eta berak. Oroitarri bat ere ezarri zuten, abertzaletasunaren aldeko adierazpena eginez.
Meliton Manzanas poliziaren torturak ezagutu zituen Madariagak, eta Frantziako kartzeletan preso ere egon zen. ETAri laguntzeagatik lau urteko presondegi zigorra ezarri zioten 1989an, hamar urtez Ipar Euskal Herrian bizi ahal izateko debekuarekin batera. 1991n kartzelatik atera, eta Bilbora joan zen Txema Monterorekin abokatua izatera.
Estrategia armatuarekin desados
1989an utzi zuen ETA, estrategiarekin desados. «1980ko hamarkadaren erdialdera bonba-autoak hasi ziren jartzen, 1986an [Dolores Gonzalez Katarain] Yoyes hil zuten... Seguru ez zutela fede txarrez egin, baina kontua da ETAko arlo militarrak bere esparrukoak ez ziren erabaki batzuk hartu zituela, esparru politikoaren kalterako. Huts bat egiten zenean, huts hori estali egiten zen, ahal zen bezala. Ildo politikoa lehenetsi behar da talde militar batean ere». 1990eko hamarkadako erdialdean, borroka armatuaren kontrako kritikak jendaurrean egiten hasi zen. «Oso gogorra izan zen niretzat pauso hori ematea. Baina gogorragoa zitzaidan ETAren jarduera mota hura».
2006ko ekainean Frantziako Poliziak atxilotu zuen, beste 11 pertsonarekin batera, «ETAren finantza sarearekin» lotura izatea leporatuta. Paris inguruan konfinatu zuen Laurence Le Vert epaileak, baina hilabete batzuk geroago Senpereko etxera itzuli ahal izan zen.
2014an egin zion azken elkarrizketa BERRIAk, Egiari zor bere biografiaren argitalpenaren harira: «Harro nago ETA sortu genuelako, beharrezkoa zelako». Independentziarako bidean euskaldunen arteko batasuna lehenetsi zuen elkarrizketa hartan: «Euskal Herrian orain ez da lehenetsi behar ezkerraren eta eskuinaren arteko borroka; hori gero etorriko da. Baina zenbait urte igaroko dira euren burua euskalduntzat dutenen arteko batasuna lortzeko». |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195860/ipar-koreak-ez-du-parte-hartuko-tokioko-jokoetan.htm | Kirola | Ipar Koreak ez du parte hartuko Tokioko Jokoetan | Kirolariak koronabirusaren aurka babesteko hartu dute erabakia, Piongiangek adierazi duenez. | Ipar Koreak ez du parte hartuko Tokioko Jokoetan. Kirolariak koronabirusaren aurka babesteko hartu dute erabakia, Piongiangek adierazi duenez. | Ipar Koreako Kirol ministroak gaur zabaldu duenez, herrialdeak ez du parte hartuko Tokion udan egitekoak diren Olinpiar Jokoetan. Adierazi dutenez, atletak koronabirusetik babesteko hartu dute neurria.
Erabakia martxoaren 25ean hartu zutela adierazi du Piongiangek. Ipar Koreako Olinpiar Batzordeak «erabaki du ez parte hartzea 32. Olinpiar Jokoetan, atletak koronabirusaren krisi globaletik babesteko».
Ipar Koreak oso neurri zorrotzak hartu ditu izurriaren aurka: mugak itxi ditu, ez du turistarik onartzen, eta dozenaka pertsona berrogeialdian sartu ditu.
Hego Koreak deitoratu egin du Piongiangen erabakia, Olinpiar Jokoak bi estatuen arteko harremanak hobetzeko aukera gisa ikusten zituelako.
Ikusteke dago orain beste herrialderen batek Ipar Koreari jarraituko dion. Lan zaila eduki dute Tokioko Olinpiar Jokoen antolatzaileek. Iazko udan ziren egitekoak, baina iazko martxoan kirol ekitaldia atzeratzea erabaki zuten Shinzo Abe Japoniako lehen ministroak eta Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidente Thomas Bachek, pandemiarengatik.
Aurten egitea erabaki dute azkenean, baina, iragarri dutenez, ez dute onartuko Japoniaz landako ikuslerik. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195861/martxoan-494-langabe-gehiago.htm | Ekonomia | Martxoan, 494 langabe gehiago | Duela urtebete baino 6.930 langabe gehiago daude enplegu bulegoetan erregistratuta. | Martxoan, 494 langabe gehiago. Duela urtebete baino 6.930 langabe gehiago daude enplegu bulegoetan erregistratuta. | Igoera txikia izan du langabeziak martxoan. SEPEren datuen arabera, 172.508 langile daude langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herrian, otsailean baino 494 gehiago.
Langabe horiei batu dakieke ABEE aldi baterako enplegu erregulazioan dauden langileak: martxoaren amaieran 34.996 ziren. Kopuru hori nabarmen jaitsi zen hilabete horretan, otsailaren bukaeran 46.594 baitziren.
Langabe kopuruak gora egin du Bizkaian (+785), Gipuzkoan (+165) eta Araban (+43), baina behera egin du Nafarroan (-499).
Edonola ere, azken Nafarroan izan du bilakaerarik okerrena azken urtean, 2020ko martxoan baino 5.122 lagun gehiago baitu. Urtebetean langabeziak nahiko igoera txikia izan du Araban (+450), Gipuzkoan (+467) eta Bizkaian (+891).
Enplegu bulegoetan langabe gisa erregistratuta ageri diren langileetatik %56,2 dira emakumeak, eta %43,8 gizonezkoak.
Martxoan, aurretik enplegurik ez zutenen artean handitu da gehien (+653). Gora egin du lehen sektorean (+132) eta eraikuntzan (+64), eta behera, berriz, zerbitzuetan (-196) eta industrian (-159).
Afiliazioak, gora
Aste Santuaren gertutasunak eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ostalaritzan zenbait murrizketa bertan behera geratzeak ekarri du enpleguak gora egiteak. Gizarte Segurantzan 4.107 langile gehiagok kotizatu zuten martxoan. Erregimen orokorrekoak ziren gehienak (+3.098), baina nabarmena da hazkundea autonomoen (+520) eta itsasoko langileen artean (+488). Aldaketa apalagoak izan dira etxeko langileen artean (+150) eta nekazarien erregimenean (-128).
Kontratuen %12,3, mugagabeak
Kontratazio kopurua handitu egin da, batez ere iazko martxoarekin alderatuz gero (+%24,8), baina kontuan hartu behar da duela urtebete hasi zela konfinamendua eta kontratazioa asko moteldu zela haren ondorioz. Horrez gainera, martxoan egindako kontratuen %12,3 izan dira mugagabeak, azkenaldiko portzentajerik handiena. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195862/palestinar-bat-hil-dute-zisjordanian-tiroz.htm | Mundua | Palestinar bat hil dute Zisjordanian, tiroz | Harekin autoan zihoan emakumeak salatu du kontrolgune batean geldirik zeudela eta tirokatu egin zituztela. | Palestinar bat hil dute Zisjordanian, tiroz. Harekin autoan zihoan emakumeak salatu du kontrolgune batean geldirik zeudela eta tirokatu egin zituztela. | Soldadu israeldarrek gizonezko palestinar bat hil zuten bart gauean, tiroz. Lekukoen arabera, hil duten gizona 42 urteko Osama Mansur da, eta bost seme-alaba zituen. Emaztearekin zihoan autoan, eta tirokatu egin zuten.
Israelgo armadako iturrien arabera, bikoteak Ramallah hegoaldeko Bir Naballah herriko kontrolgune bat jo zuen autoarekin, eta soldaduek tiro eginez erantzun zieten. Gizona tokian bertan hil zen, eta emakumea zaurituta eraman zuten erietxera. Emazteak ukatu egin du militarrei eraso egin izana, eta salatu kontrolgunean geldirik zeudelarik tirokatu zituztela.
Testigantzen arabera, tiroketa izan baino ordu batzuk lehenago, militarrak herrian sartu ziren, eta hainbat etxe miatu zituzten. Horrek protestak eragin zituen, baita liskarrak ere herritarren eta militarren artean. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195863/kopako-finalak-517ko-ikusle-kuota-izan-zuen-tele5n-219koa-berriz-etb1en.htm | Bizigiro | Kopako finalak %51,7ko ikusle kuota izan zuen Tele5n; %21,9koa, berriz, ETB1en | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 616.000 herritarrek ikusi zuten Reala-Athletic finala gaztelaniaz; eta 261.000 herritarrek ikusi zuten euskaraz. | Kopako finalak %51,7ko ikusle kuota izan zuen Tele5n; %21,9koa, berriz, ETB1en. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 616.000 herritarrek ikusi zuten Reala-Athletic finala gaztelaniaz; eta 261.000 herritarrek ikusi zuten euskaraz. | Azkeneko urteetan Realak eta Athleticek jokatu dituzten partiden artean, ikusminik handiena piztu duena izan da joan den larunbatekoa. Espainiako Kopako finalak izan zituen ikusle datuak oso-oso handiak izan ziren, espero zitekeen moduan. Tele5 katean finalak %51,7ko ikusle kuota izan zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; eta ETB1en, %21,9 izan zen kuota. Biak batuz gero, %73,6ko ikusle kuota bereganatu zuen Sevillan (Espainia) jokatutako partidak. Euskaldunen artean, ETB1en ikusi zuten %39,7k.
Azkeneko urteetan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soilik emanaldi batek gainditu du datu hori: 2010eko Munduko Kopako finaleko luzapenak —Espainia eta Herbehereak izan ziren lehian— %80,4ko ikusle kuota izan zuen.
Espainiako Kopako finalen datuei dagokienez, 2015ean Athleticek eta Bartzelonak jokatutakoak %59,7ko ikusle kuota lortu zuen (soilik Tele5k eman zuen).
ETB1en, bestalde, bederatzi urtez egin behar da atzera hainbeste ikus-entzule bereganatu dituen emanaldi bat gogoratzeko: 2012an, Txapeldunen Ligako finalerdietako penaltiek —Real Madril eta Bayern Munich ziren jokoan— 700.000 ikus-entzulek ikusi zituzten (%49,3ko ikusle kuota). Izan ere, joan den larunbatean, ETB1ek %10,7ko batez besteko ikusle kuota izan zuen egun osoan —emaitzarik onena 2012ko apiriletik—. Gehien ikusitako kateetan bigarrena izan zen, Tele5ren ostean. ETB1ek partida hasi aurretik hasi zuen saio berezia: emankizunak 20:21etik 00:47era iraun zuen, eta 764.000 lagunek ikusi zuten tarteren batean. Euskaldunen artean liderra izan zen. ETB1ek, halaber, martxoan %2ko batez besteko ikusle kuota izan du, iaz hilabete berean baino zazpi hamarren gehiagokoa.
Iaz, Espainiako Kopako finalerdietako joaneko lehietan honako hauek izan ziren datuak: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Athletic-Granada partidak %46,5eko ikusle kuota lortu zuen —400.000 herritarrek ikusi zuten finalerdia, osorik, telebistaz—; Reala-Mirandes partidak, berriz, %36,4ko ikusle kuota izan zuen —285.000 ikus-entzule—. Bi kasuetan, eguneko emanaldietan liderrak izan ziren, alde handiz.
Hilaren 17an, Tele5 kateak emango du Athleticen eta Bartzelonaren arteko finala. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195864/zaldibiako-udalak-neurri-zehatzak-hartzeko-eskatu-dio-sagarduiri-herrian-transmisioa-eteteko.htm | Gizartea | Zaldibiako Udalak neurri zehatzak hartzeko eskatu dio Sagarduiri, herrian transmisioa eteteko | Herriko egoera «larria» dela ohartarazi du udalak: azken bi asteetako intzidentzia tasa 7.400 da gutxienez, eta 124 herritarrek positibo eman dute. | Zaldibiako Udalak neurri zehatzak hartzeko eskatu dio Sagarduiri, herrian transmisioa eteteko. Herriko egoera «larria» dela ohartarazi du udalak: azken bi asteetako intzidentzia tasa 7.400 da gutxienez, eta 124 herritarrek positibo eman dute. | Azken egunotan Zaldibian (Gipuzkoa) gora egin dute nabarmen COVID-19aren probetan positibo eman dutenek, eta udala oso kezkatuta dago, egoera «larria» baita. Udalak prentsa ohar batean jakitera eman duenez, 100.000 biztanleko intzidentzia metatua gutxienez 7.400 da orain –Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguerdian kaleratuko ditu datu ofizialak–, eta azken bi asteetan gutxienez 124 herritarrek eman dute positibo test diagnostikoetan. «Herriko 52 etxebizitzatan dugu positibo eman duen norbait, eta behin-behineko berrogeialdian egon diren eta dauden beste hainbeste daude», adierazi du. Horrez gainera, jakinarazi du Zaldibiako hiru pertsona ospitaleratu behar izan dituztela gaitzak jota, eta horietako bat, adin txikiko haur bat, ZIUn egon dela. Hori dela eta, Zaldibiako Udalak «bitartekoak eta neurri zehatzak» hartzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari, herrian transmisioa eteteko.
Udala azpimarratu du azken egunetan lan handia egin dela Osakidetzako arakatzaile sareari eta herritarren kolaborazioari esker, baina, egoera oraindik ere «oso kezkagarria» denez gero, COVID-19aren zabalpena eteteko ekintza plan bat eta estrategia bat zehaztea eskatu dio. Besteak beste, proposatu du baheketa bat egitea herrian. Udalak jakinarazi du proposamen hori baztertu egin duela Osasun Sailak, nahiz eta Goierriko beste hiru herrietan (Legorretan, Ataunen eta Lazkaon) baheketak egin izan diren. «Herriko egoeraren tamaina eta herrian agerikoa den kezka ikusita, zinez uste dugu martxan jar litezkeen bide eta tresna guztiak ipini behar direla mahai gainean».
Zaldibiako Udalak gaur bertan gutuna bidali dio Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuari, hainbat galdera eginez. Besteak beste, galdetu dio zein neurri abiatu behar dituen pertsona kutsatuak identifikatu eta transmisioa eteteko, eta zein estrategia erabiliko duen Zaldibiako kutsatze katea lehenbailehen eteteko. Horrez gainera, gogora ekarri du martxoaren 31n egindako bileran analisi bat aurkeztu zitzaiela Goierriko zenbait udali, arakatzaile sareak landutakoa, eta azterketa hori eguneratu ote den galdetu dio Osasun Sailari. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195865/eneko-goiak-ez-du-baztertu-laquoegoerak-uzten-dueneanraquo-kopako-garaipena-ospatzeko-aukera.htm | Kirola | Eneko Goiak ez du baztertu «egoerak uzten duenean» Kopako garaipena ospatzeko aukera | Atzo arratsaldean Zubietara joan ziren Donostiako alkatea eta Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Realeko kideak zoriontzera. Klubaren azken urteetako bidea goraipatu zuten, eta gizartearen aurrean erantzukizunez jokatzeko eskatu zieten jokalariei. | Eneko Goiak ez du baztertu «egoerak uzten duenean» Kopako garaipena ospatzeko aukera. Atzo arratsaldean Zubietara joan ziren Donostiako alkatea eta Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia, Realeko kideak zoriontzera. Klubaren azken urteetako bidea goraipatu zuten, eta gizartearen aurrean erantzukizunez jokatzeko eskatu zieten jokalariei. | Ohiko harrera instituzionalik ez diote egin Realari Espainiako Kopa irabazi eta gero. Horren ordez, atzo, Zubietan izan ziren Eneko Goia Donostiako alkatea, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia eta Harkaitz Millan Kiroletako foru diputatua. Haien arabera, donostiar eta gipuzkoar guztien izenean zoriondu nahi zituzten Realeko kideak: «Zuetaz oso harro gaude, %100 ordezkatzen dituzue Gipuzkoaren balioak».
Olanok Realak azken urteetan egindako «bide gogorra» goraipatu zuen, eta azpimarratu zuen eskuratutako titulua ez dela kasualitatea: «Bigarren Mailatik Kopako garaipenera arte, Realak kasta duela erakutsi du, ondo egindako lanari bere balioa ematen dakiela». Nabarmendu zuen, halaber, Jokin Aperribai presidente denetik lanean jardun den lantaldeari esker sendotu dela Realaren proiektua.
Gipuzkoako ahaldun nagusiak uste du Kopakoa ez dela Realak gaur egun duen jokalari taldeak lortuko duen azken emaitza arrakastatsua: «Talde gaztea da, bide luzea duena aurretik. Jokalariei esan diet kontuan izan dezatela une gozo honetan gizartearen aurrean duten erantzukizuna ere». Pandemia aipatu zuen Olanok, eta esan jokalariek erreferentzialtasun handia dutela «gipuzkoarrik gazteenen artean».
Goiak, berriz, eskerrak eman zizkion Realari «Donostia pozez betetzeagatik», eta aipamena egin zion harrera ofiziala ezin egin ahal izateari: «Gustatuko litzaiguke Alderdi Ederreko balkoia ireki ahal izatea, hiri osoarekin merezi duen bezala ospatzeko». Ez du baztertu, ordea, aurrerago ospakizunen bat egiteko aukera. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195866/araban-eta-gasteizen-itxialdi-perimetrala-ezarriko-dute-bihartik.htm | Gizartea | Araban eta Gasteizen itxialdi perimetrala ezarriko dute bihartik | Laurehun kasuko intzidentzia gainditu duten herrien zerrenda berritu dute, Labik ezarritako irizpideei segika. | Araban eta Gasteizen itxialdi perimetrala ezarriko dute bihartik. Laurehun kasuko intzidentzia gainditu duten herrien zerrenda berritu dute, Labik ezarritako irizpideei segika. | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izurria kontrolatzeko prebentzio neurriak ezartzen dituen batzordeak, Labik, esana utzi zuen Aste Santuaren aurretik gaur berrituko zuela kasuen intzidentzia tasa handiarengatik itxi beharreko tokien zerrenda, eta zehaztu du zein diren toki horiek; guztira 26 udalerri itxi beharko dituzte. Besteak beste, Araba eta Gasteiz sartu dira eremu gorrian, eta bietan itxialdi perimetrala indarrean sartuko da bihartik aurrera.
Laurehun kasuko intzidentzia tasa gainditzen duten tokietan ezartzen ditu aparteko neurriak Labik. Toki horietatik ezin da atera aparteko baimenik gabe, eta ostatuek barruko jarduera mugatua dute ordu jakin batzuetara: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:00etara bakarrik zabal ditzakete barruko aldeak bezeroentzat.
Aste osoan egon beharko dute horrela, zerrenda datorren astean berrituko baita. Gasteiz da eremu gorrian dagoen hiriburu bakarra. Araban, Eltziego, Iruña Oka, Bastida eta Legutio ere itxiko dituzte. Bizkaian, Berriatua, Berriz, Ermua, Ondarroa eta Zaldibar daude egoera horretan. Gipuzkoan, berriz, Arrasate, Beasain, Idiazabal, Lazkao, Legazpi, Lezo, Oiartzun, Ordizia, Ormaiztegi, Oñati, Segura, Tolosa, Urretxu, Zaldibia, Zegama eta Zumarraga. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195867/706-kasu-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 706 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Astelehenean egindako testen %8,6k eman dute positibo. Hegoaldeko ZIUetan 130 paziente daude erietxeraturik; azken hilabeteko gehien. | 706 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Astelehenean egindako testen %8,6k eman dute positibo. Hegoaldeko ZIUetan 130 paziente daude erietxeraturik; azken hilabeteko gehien. | Beste behin, koronabirusaren kutsatzea larriagotzen ari dela berretsi dute eguneko datuek. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 8.207 test egin ziren COVID-19a detektatzeko, eta horien %8,6k eman zuten positibo: 707k. Zehazki, Bizkaian 219 atzeman dituzte; Gipuzkoan, 213; Nafarroan, 177 eta Araban 88 izan dira.
Horrez gainera, ospitaleen egoerari buruzko datuak eguneratu dituzte Osakidetzak eta Osasunbideak; adierazle guztietan, bistakoa da presioaren handitzea. Hego Euskal Herrian 490 lagun daude gela arruntetan erietxeraturik, eta 130 paziente larri dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Hain zuzen ere, martxoaren 8tik erregistratu den daturik makurrena da hori.
Halaber, osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 65 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldean gaitzarengatik. Azken hamalau eguneko datuei so, egunean 58 lagun erietxeratu dituzte batez beste. Martxoaren 21etik aitzina, batezbestekoak etengabe egin du gora; egun hartan 38 izan zen. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195868/osakidetzak-iritsi-diren-txertoen-95-jarri-ditu.htm | Gizartea | Osakidetzak iritsi diren txertoen %95 jarri ditu | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du orain arte herritarren %15i jarri zaiela koronabirusaren aurkako txertoaren lehen dosia, eta %5i bi dosiak. | Osakidetzak iritsi diren txertoen %95 jarri ditu. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du orain arte herritarren %15i jarri zaiela koronabirusaren aurkako txertoaren lehen dosia, eta %5i bi dosiak. | Abiadura handia hartu du txertaketa kanpainak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iritsi ahala jartzen ari dira txerto guztiak, Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur azaldu duenez. Jakinarazi duenez, iritsi diren txerto guztien %95 jarri egin dira, stock txiki bat gordeta. Zehazki, orain arte 469.000 dosi jaso ditu Jaurlaritzak, eta, horietatik, 450.000 jarri ditu. Aste honetan, Modernaren 18.000 dosi jasoko ditu Osasun Sailak, eta apirilean AstraZenecaren txertoaren beste bidalketa bat jasotzea aurreikusi du. Hala ere, Sagarduik zehaztu du ez dakitela txerto horren zenbat dosi iritsiko zaizkien.
Adinaren araberako txertaketa egiten ari da Osakidetza, eta bereziki bi kolektibo ari da txertatzen: 80 urtetik gorakoei Pfizer txertoa jartzen ari zaie, eta, gaur arte, txerto horren lehen dosia adinekoen %72,6ri jarri zaie, eta bigarrena, %36ri. Osakidetzak «lehenbailehen» immunizatu nahi ditu 80 urtetik gorako herritarrak, Osasun sailburuak azaldu duenez. 65 urtetik beherakoei AstraZenecaren txertoa jartzen ari zaizkie. AstraZenecaren 52.800 txerto jarri dituzte ostegunetik atzo arte, Sagarduik emandako datuen arabera.
Eusko Jaurlaritzak konfiantza du txertoak etengabe iritsiko direla, eta udarako lortuko dela herritarren %70 txertatzeko helburua. Sagarduik jakinarazi duenez, orain arte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %15i jarri zaie koronabirusaren aurkako txertoaren lehen dosia, eta %5i bi dosiak.
Nafarroan ere abaila handia hartzen ari da txertaketa. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak azpimarratu du espero dutela aste honetatik aurrera txerto kopuru handi bat jasotzea, eta 80 urtetik gorako guztiek lehen dosia jarrita izatea. Txibitek azaldu du txertaketaren erritmoa iristen den txerto kopurura egokitu egin dutela, baina aurreratu du bigarren hiruhilekoan «hirukoiztu» egingo dela iritsiko den txerto kopurua, eta, beraz, gobernuak ere txertaketaren erritmoa «hirukoiztu» egingo duela.
Urkulluren deia
Gainera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bilakaera epidemiologikoa okerrera egiten ari dela ikusita, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak dei egin die herritarrei joan-etorriak eta familia eta lagun giroko harremanak ahalik eta gehien murriztu ditzaten, eta «azken ahalegina» eskatu die: «Azken ahalegina eskatzen dugu, prebentzio neurri guztiak bete ditzagun. Txertorik onena norberak neurriak betetzen jarraitzea da». |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195869/cafek-bidea-libre-du-parisko-enkargu-erraldoirako.htm | Ekonomia | CAFek bidea libre du Parisko enkargu erraldoirako | Frantzian zabaldu denez, Alstomek uko egin dio kontratua berriz negoziatzeari, eta hasieran adosturiko baldintzak onartuko ditu | CAFek bidea libre du Parisko enkargu erraldoirako. Frantzian zabaldu denez, Alstomek uko egin dio kontratua berriz negoziatzeari, eta hasieran adosturiko baldintzak onartuko ditu | Alstomek ez du berriz negoziatuko Parisko RER B linearako aldiriko 146 tren egiteko kontratua, eta, ondorioz, ez dio trabarik jarriko CAFek eta Bombardierrek irabazitako lehiaketari. Frantziako BFM Business telebistak zabaldu duenez, Alstomek, Bombardierren jabeak, ez du helegiterik jarriko. Lehiaketa publikoaren emaitza aurtengo otsailean jakinarazi zen, eta, Alstomen ustez, 2.560 milioi euroko eskaintza irabazlea merkatu preziotik behera zegoen. Kontua da CAFek eta Bombardier Kanadako etxeak eskaintza bateratua egin zutenean Alstom oraindik ez zela Bombardierren jabea, eta esleipen prozesua egin bitartean erosi zuela. Baieztatzen bada, albiste bikaina izango da CAFentzat, ziurgabetasun egoera uxatu ahal izango duelako.
Albistearen iturriaren arabera, Valerie Pecresse Ile de Franceko presidentearen esku hartzea erabakigarria izan da korapiloa askatzeko. Auziarekiko jarrera aldatu ezean Alstomek ondorio ekonomikoak jasan zitzakeela jakinarazi zien enpresako buruei. Ez zen nolanahiko mehatxua, Alstomen enkarguen %25 RATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzaileak) eta SNCFk egiten dituztelako. Dena den, litekeena da trenak egin ahala prezioan aldaketak txikiak egotea. Ohikoa da halako enkargu handietan. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195870/laquoaskatasunarekin-konprometituaraquo.htm | Politika | «Askatasunarekin konprometitua» | «Askatasunarekin konprometitua». | Hainbat politikarik erreakzioak zabaldu dituzte sare sozialetan azken orduotan, Julen Madariaga hil dela jakin ondoren. «Julen Madariaga zendu da, ETAko sortzailea, HB eta Aralarreko kidea. Abertzalea eta gure herriaren askatasunarekin konprometitua», idatzi du Arnaldo Otegi Sortuko idazkari nagusiak.
Madariaga agurtu du Maddalen Iriarte EH Bilduko legebiltzarkideak ere: «Ezagutu dugun historiaren zatiak, pertsonak desagertzen direnean... Agur Julen!» mezuarekin. Arkaitz Rodriguez Sortuko koordinatzaileak azpimarratu du «bizitza osoan zehar gure herriaren askatasunaren alde borrokan» jardun duela, eta doluminak helarazi dizkie Madariagaren senide, lagun eta burkideei.
Sortu alderdiak adierazi duenez, «Madariagari eta haren belaunaldiari asko zor diegu, haien lan militanteak pizkunde kultural eta politiko oso bat ekarri zuelako Euskal Herrira, eta haiek abiatutako askatasunaren aldeko borrokara milaka euskal herritar lotzea lortu zutelako». Madariagak Euskal Herriaren askatasunaren alde jardun zuela gaineratu du alderdiak. «Eredu izan zen, eta gure esker ona erakutsi nahi diogu». | |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195871/asfixiatuta-hil-zen-floyd-artatu-zuen-mediku-baten-arabera.htm | Mundua | Asfixiatuta hil zen Floyd, artatu zuen mediku baten arabera | Heriotzaren «arrazoirik probableena» oxigeno falta izan zela defendatu du Bradford Lagenfeld medikuak, Derek Chauvin polizia agentearen aurkako epaiketan. | Asfixiatuta hil zen Floyd, artatu zuen mediku baten arabera. Heriotzaren «arrazoirik probableena» oxigeno falta izan zela defendatu du Bradford Lagenfeld medikuak, Derek Chauvin polizia agentearen aurkako epaiketan. | Arnas faltak itota hil zen George Floyd gizon afro-amerikarra iazko maiatzaren 25ean, hil aurretik ospitalean artatu zuen Bradford Lagenfeld medikuak azaldu duenez. Floydi lepoa estutu zion minutu batzuk lehenago Derek Chauvin polizia agenteak, eta haren aurkako epaiketa ari dira egiten egunotan AEBetako Minneapolis hirian. Bertan deklaratu du Lagenfeldek, lekuko moduan.
Minnesotako Hennepin konderriko ospitaleko langilea da Langenfeld, eta bertara eraman zuten Floyd hil zen egunean, artean bizirik zela. Ordu erdiz saiatu ziren suspertzen, medikuak azaldu duenez, baina ez zuten lortu.
«Ez zegoen inolako trauma esanguratsurik edo argirik pentsatzeko hemorragia bat izan zuela, eta horrek bihotz biriketako geldialdi bat eragin ziola», adierazi du Lagenfeldek, eta haren heriotzaren «arrazoirik probableena» hipoxia bat izan zela; hots, oxigenoa falta izan zitzaiola garunean eta beste organoetan. Arrazoi nagusia, haren ustez, oxigeno falta izan ote zen galdetu dio orduan Jerry Blackwell akusazioaren abokatuak, eta baietz erantzun dio Lagenfeldek: «Momentu horretan nuen informazioaren arabera, hori gertatu izana da probableena». Zehatzagoa izateko eskatu dio Blackwellek, eta «oxigeno galera» beste hitz batzuen bidez azaltzeko. «Asfixia bezala ezagunagoa da», zehaztu du medikuak.
Horrenbestez, akusazioak defendatzen duena berretsi du Lagenfeldek: Chauvinen belaunak lepoa estututa hil zela Floyd. Defentsak, berriz, orain arte adierazi izan du droga gaindosi baten edo bihotz biriketako geldialdi baten ondorioz zendu zela.
Poliziaburuaren gaitzespena
Medaria Arradondo Minneapoliseko poliziaburuak ere deklaratu du, eta irmoki kritikatu du Chauvinek izandako jokabidea. «Behin Floyd jaunak erresistentzia egiteari utzi zionean, eta, zalantzarik gabe, larrituta zegoela eta hori hitzez adierazten saiatu zenean, amaitu egin behar zuen». Halaber, Arradondok esan du bere lankide ohiak Floydenaren moduko atxiloketetan jarraitu beharreko protokoloa hautsi zuela. «Buruz behera eta bizkarrean eskuburdinak jarrita dagoen norbaiti halako indarra egiten jarraitzea ez da, inolaz ere, arauzkoa. Gure trebakuntzaren aurkakoa da, eta, noski, baita gure etikaren eta balioen aurkakoa ere», gaineratu du.
Bigarren graduko erailketa eta bigarren zein hirugarren graduko giza hilketa egozten dizkio fiskaltzak Chauvini. 40 urtera arteko kartzela zigorrarekin zigortu ohi da erailketa, eta 25 urtera artekoarekin, giza hilketa. Hala ere, aurrekari penalik ez duenez, gehienez ere hamabi urte eta erdiko zigorra jaso dezake lehen bi karguengatik, eta lau urtekoa, azkenengoagatik. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195872/athleticeko-jokalariek-bi-lerrotan-hartuko-dituzte-realekoak-derbian-behar-duen-bezala.htm | Kirola | Athleticeko jokalariek bi lerrotan hartuko dituzte Realekoak derbian, «behar duen bezala» | Reala eta Athletic berriz ariko dira bihar elkarren aurka, ligan eta Anoetan. Athleticeko entrenatzaileak esan du Athletic «benetako jaun bat dela» eta bi lerrotan hartuko dituztela txuri-urdinak. Imanolek partida «ezberdina» espero du larunbatekoaren aldean. | Athleticeko jokalariek bi lerrotan hartuko dituzte Realekoak derbian, «behar duen bezala». Reala eta Athletic berriz ariko dira bihar elkarren aurka, ligan eta Anoetan. Athleticeko entrenatzaileak esan du Athletic «benetako jaun bat dela» eta bi lerrotan hartuko dituztela txuri-urdinak. Imanolek partida «ezberdina» espero du larunbatekoaren aldean. | Reala eta Athletic parez pare izango dira bihar ere. Espainiako Ligako partida da, larunbatean Kopako finalaren egunean jokatu behar zutena, eta Anoetan izango da (21:00). Derbiak beti partida bereziak baldin badira, are eta bereziagoa izango da asteazkenekoa, bi taldeak Kopako finalean elkarren kontra aritu eta lau egunetara jokatuko baita. Eta testuinguru horretan zenbaitzuek giroa nahasi dute partida hasiera dela eta. Txapeldun berria izaki, ohikoa da talde bateko jokalariek txapeldunei bi lerrotan harrera egitea aldagelatik zelaira ateratzen direnean. Klubak eta jokalariek ez dute ezer esan gai horri buruz, eta zalantzak horiek datoz, hain zuzen, aurreko astean, finalaren aurretik, zurrumurru bat zabaldu zelako, zeinari batzuek albiste izaera eman zioten: bi taldeetako kapitainek adostu zutela, finalean emaitza edozein izanda ere, galtzaileak ez hartzea bi lerrotan irabazlea. Marcelino Garcia Toral Athleticeko entrenatzaileak, ordea, partida aurreko agerraldian argi eta garbi utzi die bere jokalariek harrera hori egingo dietela Realekoei, behar duen bezala. Izan ere: «Benetakojaun bat Athletic».
«Porrot bat nola jaso behar den erakutsi dugu, min handiarekin, baina errespetuz beti. Besteekin beti jokatu behar da norberarekin jokatzea nahiko genukeen bezala», argudiatu du Marcelinok. Gaineratu du norberak erabakitzen duela nola ospatu bere garaipenak, eta ez du ezer esan nahi izan Realeko jokalarien ospakizunez. «Interesgarriena da nola egiten diogun aurre porrotari, besterik ez».
Larunbateko finalaz aitortu du ez dutela denbora askoan ahaztuko, eta ondorengo egunak ere oso gogorrak egiten ari zaizkiela. «Partida txar bat izan zen, horrekin geratzen naiz. Partida txarra Realarena, partida txarra Athleticena, eta partida txarra epailearena, ez zen Kopako partida baten neurrikoa. Aurkariaren huts bat baliatu zuenak irabazi zuen, baina esan behar da erasorako gureko jokoa pobrea izan zela. Final bat irabazteko guk egin genuena baino gehiago egin behar da», esan du.
Azpimarratu du atera jaurtiketarik egin gabe erabaki zela finala (penaltiz sartu zuen gola Oiarzabalek), eta azaldu du bere ustetan hamahiru hilabeteko atzerapenak zama astun bat bihurtu zitzaiela bi taldeei. «Horrek azaltzen du bi taldeen futbol maila. Euren alde erabaki zen, merezita, baina partida nola joan zen ikusita pentsatzen dut jokalariek zuten zama aurreko egunetan nabaritu nuen baino handiagoa dela». Zehaztu du arduraren eraginez egin zituztela hutsak, izan zituztela kezkak eta itolarria eragin ziela. «Hori gertatzen denean, blokeatu egiten zara».
Horren guztiaren ondorioz egun hauetan etsita daudela aitortu du, baina azpimarratu du onartu beharra dagoela irtenbideak jarri ahal izateko, «porrot handi hau izan dadin inflexio puntu bat». Ilusioa, harrotasuna eta anbizioa berreskuratu behar dituztela esan du Marcelinok, eta taldea batuta eta indartsu dagoela esan du. «Poztasuna berreskuratu behar dugu, ausardia, protagonistak izateko nahia. Horretarako gai garelako. Lehenbailehen lehiatzeko bidea aurkituko dugu. Hurrengo partida asteazkenekoa da, eta frogatu behar dugu larunbatekoa istripu bat izan zela».
Imanol: «Athleticek erakutsi zuen finalean klub handia dela, bihar bi lerrotan jarrita harrera egin edo ez»
Imanol Alguacil Realeko entrenatzaileak ere gaur eman du norgehiagokaren aurreko prentsaurrekoa, eta aurkariaren «handitasuna» nabarmendu du: «Athleticek larunbateko finalean erakutsi zuen klub handia dela. Erraza da gauzak ondo doazenean hori egitea, baina galdutakoan erakusten da handitasuna, eta erakutsi zuen, bai». Erantzun hori eman du biharko derbian bi lerrotan jarrita harrera egitearen inguruan.
Biharkoa larunbatekotik oso gertu dago, eta Imanolek bereizi egin nahi izan ditu bi partidak: «Ezberdina izango da biharkoa», esan du. Realak ezingo ditu atera, besteak beste, Asier Illarramendi eta David Silva, minez daudelako. Imanolek kontatu duenez, ezingo dute jokatu liga bukatzeko falta diren hamar partidetan: «Oso jokalari garrantzitsuak dira, erabakigarriak, eta pena da ezin jokatzea partida hauetan». Jokatzeko moduan daudenen alde egin du: «Beste jokalari batzuek aukera daukate nola dauden erakusteko». Realak asko du jokoan liga amaiera honetan: «Europan lehiatu nahi dugu datorren denboraldian ere». Irabazi egin beharko du horretarako, eta bihartik hasita. Bere taldeak zer egin beharko duen azaldu du Imanolek: «Serio jokatu beharko dugu, derbia delako, eta irabazi egin behar dugulako». |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195873/madariagaren-belaunaldia.htm | Politika | Madariagaren belaunaldia | Madariagaren belaunaldia. | Zorretan Madariagarekin eta besteekin titulu egokiagoa izango zatekeen zutabe honetarako, baina zutabe honen zabalera estua gaizki konpontzen da deklinatua den gure hizkuntzarekin.
Gaizki ikusia dago, korronte nagusiarekin eta politikoki zuzena den irizpidearekin ez dator bat, «euskal gizarteak ez dio ETAri ezer zor» baieztapen indartsuaren kontrako norabidean dator; baina, euskal abertzaletasunaren ikuspegitik, oso zaila dago esatea oso gaizki egin zutela Julen Madariagak eta besteek orduko ETA hura sortzen.
Ez diegu ezer zor Francoren diktaduraren garai gogor haietan, mugimendurik txikiena egiten zuena txirtxilatzen zuten urte haietan ETA erakunde politiko eta kulturala sortu zutenei? Hori izan baitzen, eta ez besterik, ETA hura. Francori aurre egin, euskal abertzaletasunaren kontzientzia berpiztu, euskaraz hitz egitera eta euskarazko kultur produktuak sortzera animatu zuten geldirik egon nahi ez zuen eta mugitu beharra ikusi zuen belaunaldi gaztea.
Ulergarria da Francoren aurkako borroka galdu zuen belaunaldiak, errepresioa, heriotza, kartzela, erbestea... jasan zuen belaunaldiak, indarrik ez edukitzea diktaduraren aurka altxatzeko, eta intentsitate txikiko aktibitatea edukitzea. Guztiz. Baina horrek ezin du balio ETA sortu zutenen meritua estali eta ukatu nahi izateko. Ez da zintzoa. | |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195874/arcadi-oliveres-ekintzailea-hil-da.htm | Mundua | Arcadi Oliveres ekintzailea hil da | Ekonomista eta justizia sozialaren aldeko aktibista 76 urterekin zendu da, gaixotasun larri baten ondorioz. Sistema kapitalista hautsi beharra defendatu zuen, ikuspegi kristau batetik. | Arcadi Oliveres ekintzailea hil da. Ekonomista eta justizia sozialaren aldeko aktibista 76 urterekin zendu da, gaixotasun larri baten ondorioz. Sistema kapitalista hautsi beharra defendatu zuen, ikuspegi kristau batetik. | Arcadi Oliveres ekonomista, eta justizia sozialaren aldeko ekintzailea (Bartzelona, 1945 - 2021) hil da, 76 urterekin, gaixotasun larri baten ondorioz. Iparraldeko eta Hegoaldeko herrialdeen arteko harremanetan eta kanpo merkataritzan aditua zen, eta ekonomia sozialaren, bakearen, ekologiaren eta giza eskubideen aldeko mugimendu ugaritan hartu zuen parte. Besteak beste, Justicia i Pau elkarteko kide izan zen 1981etik, eta hango presidente 2001etik 2014ra arte. Ekintzailetza Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko ekonomia aplikatuko irakasle izatearekin uztartu zuen, 2016an erretiratu zen arte.
Gaztetatik izan zen ekintzaile, eta frankismoaren aurkako hainbat mugimendutan hartu zuen parte: besteak beste, Bartzelonako Ikasleen Sindikatu Demokratikoan. Hango kide zela, Sarriako Kaputxinoen komentuan eginiko itxialdian egon zen, beste 450 ikasle, irakasle eta intelektualekin batera. Kataluniako Biltzarreko sortzaileetako bat ere izan zen. Borroka hark Espainiako Ordena Publikoko Auzitegira eraman zuen, 1968an, baina absolbitu egin zuten.
Gerora, parte hartu zuen Sozialismoaren aldeko Kristauak, Pax Christi, Errefuxiatuen Laguntzarako elkartea, Kataluniako Elkartasunaren Elkartea eta Justicia i Pau mugimenduetan ere. Denetan ere, sistema kapitalistaren aurkako ideiak defendatu zituen, ikuspegi kristau batetik. BERRIAk 2017an elkarrizketatu zuen Oliveres, iheslarien krisiaz hitz egiteko: «Europaren politikek hil dituztenak gure kontzientzian daude».
Eginiko ibilbideagatik hainbat sari ere jaso zituen: besteak beste, Bakearen aldeko Kataluniako Nazioarteko Institutuak banatutako Nazioarteko Bakearen Saria eta Bartzelonako Udalak emandako Meritu Zibikoaren Urrezko Saria.
Azken hamarkadan, politika mundurako saltoa ere eman zuen. 2011n, M15 mugimenduko kide esanguratsuenetako bat izan zen, eta, 2013an, Proces Constituent mugimendua sortu zuen, Teresa Forcadesekin batera. Plataforma hark beharrezko jo zuen eredu politikoaren, ekonomikoaren eta sozialaren aldaketa Katalunian. Mugimendu hori Barcelona en Comu koalizioarekin aurkeztu zen hiriko udal hauteskundeetara, eta Catalunya Si que Es Pot-en barruan, Kataluniako bozetara. Azken urteetan, Kataluniaren independentziaren defendatzaileetako bat izan zen. Esaterako, otsaileko bozetan CUPen aldeko botoa eman zuen: «Nik ez, baina zuek ikusiko duzue Errepublika».
Haren familiak otsailean adierazi zuen Oliveres «larriki gaixo» zegoela. Berriaren ostean, RAC1 irrati kateak eginiko elkarrizketa batean adierazi zuen «beldurra» izan arren «pozik» zegoela, «inoiz baino gehiago»: «Jende gutxik du aukera bizitzari nik bezala agur esateko». |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195875/bigarren-etapa-irabazi-du-alex-aranburuk-eraso-ausart-bat-jota.htm | Kirola | Bigarren etapa irabazi du Alex Aranburuk, eraso ausart bat jota | Garaipen handia lortu du Astanako txirrindulariak Sestaon, helmugarako hamar kilometro falta zirela erasoa jota. | Bigarren etapa irabazi du Alex Aranburuk, eraso ausart bat jota. Garaipen handia lortu du Astanako txirrindulariak Sestaon, helmugarako hamar kilometro falta zirela erasoa jota. | Handia egin du Alex Aranburuk (Astana) Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapan garaipena lortuta. Helmugatik hamar kilometrora eraso ausarta jo, eta Sestaora bidean tinko eutsita. Oilarren eraso festa izan da La Asturiana mendatean, eta, gailurra igaro ostean, onenen multzoan sartu da Aranburu. Haren taldekide Omar Fraile ere bai, eta hura mugitu da lehen-lehen. Ezin izan du biderik egin, eta, berehala, Aranburuk jo du erasoa. Sasi esprinterra izanagatik, ez du bukaerara arte itxaron nahi izan, eta bikain baliatu du atzean kontrolik ez izatea. Euskal txirrindularitzak Itzulian lortu duen 52. garaipena da. Astanaren erakustaldia biribiltzeko, Fraile bigarren helmugaratu da. Etxeko errepideetan lehiatu da gaur santurtziarra.
Hirugarren Tadej Pogacar (UAE) sartu da, La Asturianan gehien saiatu den faboritoa. Hala ere, ezin izan du bidea egin. Areago, gailurrean Primoz Roglic (Jumbo Visma), Maximilian Schachmann (Bora), Brandon McNulty (UAE) eta Sergio Higuita (Education) igaro dira buruan. Roglicek odol hotzez jokatu du, eta ondo kudeatu du egoera. Aranburuk kolokan jarri du haren lidergoa, ia 40 segundoren aldea zabaldu baitu, baina hamabost segundo izan dira helmugan. Hori horrela, bigarren jarri da sailkapenean Aranburu, Roglicengandik bost segundo eskasera. Hirugarren McNulty dago orain, sei segundora.
Zazpi txirrindularik osatu dute Itzuliko lehen ihesaldia: Mikel Iturriak (Euskaltel), Jon Irisarrik (Caja Rural), Quinten Hermansek (Wanty), Martinj Tusveld eta Kevin Vermaerkek (DSM), Ben Gastauerrek (Ag2r) eta Oscar Cabedok (Burgos). Etapa abiatu eta gutxira egin dute ihes tropeletik, eta lau minuturen langa gainditzea lortu. Alabaina, Movistar elkarlanean aritu da Jumbo Vismarekin, eta aldeak behera egin du kilometroen joanean. La Asturianara 30 segundo eskasen errentarekin heldu dira iheslariak, eta berehala irentsi ditu onenen multzoak. Erasoak bata bestearen atzetik izan dira. Horietako bat Ion Izagirrek egin du. Astanaren lehen ahalegina izan da. Ondoren iritsi da Fraileren ahalegina, azken jaitsieren aurreko muinoan. Eta Aranburuk arrakastaz eman dio jarraipena.
Bihar 167 kilometroko etapa jokatuko dute Amurrio eta Ermualde artean. Lehen Mailako mendate gogorrean egongo da helmuga: lau kilometro baino ez ditu, baina batez besteko pendiza %10ekoa du, %17ko eta %20ko zatiekin. Hortaz, onenak buruz buru ariko dira berriro. |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195876/facebookeko-eta-instagrameko-kontuak-itxi-dizkiotela-salatu-du-arnaldo-otegik.htm | Politika | Facebookeko eta Instagrameko kontuak itxi dizkiotela salatu du Arnaldo Otegik | "Julen Madariagaren heriotzaz idazteagatik" 24 orduz kontuak itxi dizkiotela esan du Twitterren. | Facebookeko eta Instagrameko kontuak itxi dizkiotela salatu du Arnaldo Otegik. "Julen Madariagaren heriotzaz idazteagatik" 24 orduz kontuak itxi dizkiotela esan du Twitterren. | Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak salatu duenez, Facebookek eta Instagramek sare sozial horietan dituen kontuak itxi dizkiote 24 orduz, gaur goizean Julen Madariagaren heriotzean argitaratu dituen mezuengatik. Orain bi kontuak ikusgai baditu ere, ez dira ageri Madariagaz argitaratutako mezuak, ezabatu egin dizkiotelako, BERRIAri jakinarazi dionez. Mezu bera idatzi du Twitterren, baina sare sozial horretan bere horretan daude bai mezua, baita kontua ere.
Facebookek eta Instagramek zentsuratu dizkioten mezuetan Otegik nabarmendu du, ETAko sortzailea eta HBko eta Aralarreko kidea izateaz gain, "abertzalea eta gure herriaren askatasunarekin konprometitua" izan zela Madariaga. Senide eta lagunei doluminak eman ondoren, "irabazi arte", esanez amaitzen ziren Otegik idatzitako mezuak.
Twitterren eman du Otegik zentsuraren berri.
Julen Madariaga gaur goizean hil da. ETAren sortzaileetako bat izan zen, eta, 1990eko hamarkadan erakunde armatutik urrundu bazen ere, frankismoaren kontra gazte talde hark egin zuen jauzia gogoratu dute askok gaur.
Irakurri gehiago: Martxelo Otamendi Egigurenen analisia: Madariagaren belaunaldia |
2021-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/195877/ostalariek-auzitegi-nagusira-joko-dute-berriro-eremu-gorriko-neurri-murriztaileen-kontra.htm | Gizartea | Ostalariek Auzitegi Nagusira joko dute berriro, eremu gorriko neurri murriztaileen kontra | Oraingoz ez dute eskatuko bertan behera uztea Eusko Jaurlaritzak eremu horietako taberna eta jatetxeetan agindutako neurriak. | Ostalariek Auzitegi Nagusira joko dute berriro, eremu gorriko neurri murriztaileen kontra. Oraingoz ez dute eskatuko bertan behera uztea Eusko Jaurlaritzak eremu horietako taberna eta jatetxeetan agindutako neurriak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalaritza elkarteek iragarri dute EAEko Justizia Auzitegi Nagusira joko dutela berriro, Eusko Jaurlaritzak eremu gorrian dauden herrietan ezarri dizkien murrizketen kontra. 100.000 biztanleko 400dik gorako positibo tasa duten udalerrietan soilik 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:30era ireki dezakete taberna eta jatetxeek barrualdea, eta gainerako orduetan soilik kanpoan egon daitezke bezeroak.
Hector Sanchez Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko gerenteak azaldu duenez, gaur hartu dute Auzitegi Nagusira jotzeko erabakia, eta aste honen amaieran edo datorrenaren hasieran aurkeztuko dute salaketa. Hiru lurraldeetako elkarteek salaketa bateratua egingo dute: "Iruditzen zaigu neurri horrek ez duela lortuko Eusko Jaurlaritzak nahi duen helburua, eta, behar den bezala argudiatuta ez dagoelakoan, inpugnatu egingo dugu", esan du Sanchezek.
Printzipioz, ez dute eskatuko neurri horiek behin-behinean bertan behera uztea; izan ere, adierazi duenez, bi aste pasatu behar dira ikusteko neurri horiek euren negozioetan zer eragin ekonomiko duten. "Itxaron egingo dugu hori eskatu aurretik; horrelako eskaera bat aintzat har dezaten, argudio sendoak eduki behar dira", gaineratu du.
Ez da lehen aldia ostalariek Eusko Jaurlaritzaren neurrien kontra EAEko Auzitegi Nagusira jotzen dutela. Urte hasieran ere hala egin zuten, Iñigo Urkulluk abenduan eremu gorrian zeuden herrietan (500etik gorakoa behar zuen orduan intzidentzia tasak) ezarri zituen murrizketen kontra. Orduko horretan, udalerri bat eremu gorrian sartzen bazen, ostalaritzako lokalek ateak itxi behar zituzten, eta hala egon ziren bi hilabete baino gehiago, abenduko lehen egunetatik otsailaren erdialdera pasatuta.
Auzitegi Nagusiak, ordea, aintzat hartu zuen ostalarien salaketa, eta bertan behera utzi zituen Jaurlaritzaren murrizketak, osasunari egindako mesedeen eta negozioei egindako kaltearen arteko oreka zer-nolakoa den aztertzen duen bitartean. Ondorioz, erabaki hori ezagutarazi eta biharamunean eremu gorrian zeuden taberna eta jatetxeek ateak ireki zituzten, nahiz eta 500dik gorako intzidentzia tasa izan. Hala zeuden ordurako Bilbo (725), Donostia (536) eta Gasteiz (590).
Eremu gorrietarako Jaurlaritzaren oraingo neurriak martxoaren 29an sartu ziren indarrean, Aste Santuko oporraldiaren atarian. Hasieran, hemeretzi udalerri zeuden eremu gorrian, baina zerrenda pixkanaka handituz joan da, eta, gaurko datuetan oinarrituta, zerrenda eguneratu, eta Gasteiz eta Araba sartuko dira bihar eremu gorrian. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195878/etxean-irabazteko-nahia.htm | Kirola | Etxean irabazteko nahia | Etxean irabazteko nahia. | Euskal Herriko Itzuliko 39. ekitaldiko hirugarren etapa jokatu zuten 1999ko apirilaren 7an, asteazkenarekin. Zalla (Bizkaia) eta Gasteiz artean 195 kilometro egin zituzten. Arabako hiriburuan gertatu ohi denez, esprinta espero zen helmugan, baina bi gasteiztar ahalegindu ziren tropelari aitzina hartzen: Gonzalez de Galdeano anaiak. Ez zuten lortu, eta Stefano Garzelli italiarrak irabazi zuen esprintean.
Anaietan zaharrena, Alvaro, izan zen eguneko protagonista. 37. kilometroan jo zuen lehenbiziko erasoa, baina tropelak kilometro gutxira harrapatu zuen. Hala ere, Eduardo Fernandez espainiarrarekin batera berriz ihes egin zuen, eta etapa gehiena elkarrekin egin ondotik, gasteiztarrak berriz ere bakarrik jo zuen. Guztira 137 kilometro ihesean egin ondoren harrapatu zuen tropelak, helmugatik hamabortzera, baina hura xurgatu bezain agudo gonzalez de galdeanotar gazteenak, Igorrek, egin zuen ihes. Jaioterriko karriketan harrapatu zuten, helmugatik hiru kilometrora.
Esprintean Garzelli izan zen bizkorrena, bere palmares zabalean mota guztietako ibilbideetan irabaztea lortu zuen txirrindularia. «Talde txikietan azkarra naiz, eta horrelako aukeretan barruan duzun guztia eman behar duzu», adierazi zion etaparen ondoren Euskaldunon Egunkaria-ri.
Jalabert, lider sendoa
Garzellik zioenez, itxaropena zuten Marco Pantani taldekidearekin Itzulia irabazteko, baina hagitz zaila zirudien horrek. Izan ere, Laurent Jalabert liderrak dezenteko abantaila zuen sailkapen nagusian, lehenbiziko etapaz geroztik. Davide Rebellin italiarra denboran berdinduta zuen gibeletik, baina, hirugarrena, Bingen Fernandez bermeotarra, 21 segundora zegoen jadanik; Pantani eta bertze faboritoak, berriz, 32ra.
Xabier Usabiagak argi zuen Itzulia bi txirrindulariren artean jokatuko zutela, Ostirala bitartean, to! izenburupean Egunkaria-ko zutabean idatzi zuenez: «Jalabertek badaki Rebellin erlojupekoan aise botako duela, eta horregatik ostiral goizeko saioa arte ez du alferrikako kolperik joko; akaso bosgarren etapako lehen zatian saiatuko da italiarra segundo batzuetara lekutzen, baina bitartean, to!». | |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195905/hondartzetan-maskara-derrigorrez-erabiltzea-malgutu-nahi-du-madrilek.htm | Gizartea | Hondartzetan maskara derrigorrez erabiltzea malgutu nahi du Madrilek | Maskaren auzia eztabaidagai izango dute gaur arratsaldean Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluan. Maskararen derrigorrezko erabilera arautzen duen legea zuzentzeko zirriborroa prestatu du Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak. | Hondartzetan maskara derrigorrez erabiltzea malgutu nahi du Madrilek. Maskaren auzia eztabaidagai izango dute gaur arratsaldean Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluan. Maskararen derrigorrezko erabilera arautzen duen legea zuzentzeko zirriborroa prestatu du Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak. | Joan den astean BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialak argitaratutako legeak hautsak harrotu ditu hainbat erkidegotan, eta gaur arratsaldean araua mahai gainean izango du berriro Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluak. Bilera horretara araua malgutzeko edo zuzentzeko proposamen bat eramango du Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun Ministroak. Zehazki, Dariasek proposatuko du hondartzetan eta igerilekuetan maskara erabiltzeko betebeharra soilik egotea paseoan ibiltzeko eta segurtasun tartea mantentzerik ez dagoenean. Osasun ministerioak landutako zirriborroaren arabera, maskara ez da beharrezkoa izango kirola egiteko edo egonean egoteko. Izan ere, kalapita handia sortu du hainbat erkidegotan martxoaren 31n indarrean sartutako legeak. Arau horren arabera, toki ireki guztietan maskarak erabiltzeko betebeharra egongo da, eta hondartzetan eta igerilekuetan ere beharrezkoa izango da maskara janztea, uretara sartzeko salbu; gainerako denbora guztian, derrigorrezkoa izango da, egonean egonda ere. Mendian ere beharrezkoa izango da jantzita izatea. Legeak zehazten du egoera guztietan izango dela beharrezkoa maskara janztea, baita pertsonen artean 1,5 metroko segurtasun tartea dagoenean ere. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195906/azken-egunean-4100-hildakotik-gora-utzi-ditu-covid-19ak-brasilen.htm | Mundua | Azken egunean 4.100 hildakotik gora utzi ditu COVID-19ak Brasilen | Kasu gehien dituen herrialdeen zerrendan bigarrena da Jair Bolsonaro presidenteak kudeatzen duena; AEBak daude oraindik lehen postuan. | Azken egunean 4.100 hildakotik gora utzi ditu COVID-19ak Brasilen. Kasu gehien dituen herrialdeen zerrendan bigarrena da Jair Bolsonaro presidenteak kudeatzen duena; AEBak daude oraindik lehen postuan. | Orain arteko daturik txarrena eman zuen Brasilgo Osasun Ministerioak atzo: 24 orduan 4.100 hildakotik gora eragin zituen koronabirusak herrialde hartan, eta beste 86.979 kasu atzeman zituzten. Horiekin, 13 milioi pasa dira orain arte baieztatutako kasuak. Hala, Brasil da, AEBen atzetik, COVID-19 kasu gehien dituen herrialdea, baita gaitzak heriotza gehien eragin dituena ere —azken astean, batez beste 2.500 izan dira—.
Osasun krisi gogorra eragin du pandemiak herrialdean. Erietxeak ia erabat beteta daude, eta zenbait barrutitan hasiak dira gaixoak beste eskualde batzuetara eramaten, bertan tokirik eta baliabiderik gabe geratu direlako. Sao Paulon, esaterako —46 milioi lagun bizi dira, eta Brasilgo probintziarik aberatsena da—, erietxeetako ZIUen %90 beteta daude, eta hiriburuan hiletak gauez egitea baimendu dute agintariek, baita autobusak antolatu ere hilotzak eramateko.
212 milioi biztanleko herrialde horretan, joan den urtarrilaren 17an hasi zuten txertaketa kanpaina, baina gaur arte herritarren %10ek soilik hartu dute txertoa. Horrez gain, azken hilabeteetan birusaren aldaera berriak aurkitu dituzte, eta haietako bat, Amazonian agertutakoa, aurrekoak baino hiru aldiz azkarrago kutsatzen dela ohartarazi.
Gobernuak osasun langileei, irakasleei, adinekoei, indigenei eta osasun arazoak dituztenei eman die lehentasuna txertaketa kanpainan, 77 milioi lagun ingururi, eta iragarri du horiek ekainera bitarte txertatzea duela helburu. Adituek, ordea, aurreratu dute gutxienez irailera arteko tartea beharko dutela horretarako, besteak beste ez dutelako behar adina dosi. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195907/transexual-adingabeentzako-tratamenduak-debekatu-ditu-arkansasek.htm | Mundua | Transexual adingabeentzako tratamenduak debekatu ditu Arkansasek | Neurri hori onartu duen AEBetako lehen estatua da. Osasun zerbitzuetako langileek eta transexualen komunitateak gogor salatu dute erabakia. | Transexual adingabeentzako tratamenduak debekatu ditu Arkansasek. Neurri hori onartu duen AEBetako lehen estatua da. Osasun zerbitzuetako langileek eta transexualen komunitateak gogor salatu dute erabakia. | Udan sartuko da indarrean Arkansasko Kongresuak onartutako neurria, zeinaren arabera 18 urte baino gutxiagoko gazte transexualek ezin izango baitute sexua eraldatzeko tratamendurik jaso, ez eta ebakuntzarik egin ere. Osasun alorreko langileek eta transexualen komunitateak gogor kritikatu dute neurria, eta Asa Hutchinson gobernadore errepublikanoa bera hura atzera botatzen ahalegindu zen, joan den astelehenean. Kongresuan gehiengoa duen Alderdi Errepublikanoak, ordea, babestu egin zuen atzo proposamena, argudiatuz gazteek «18 urte beteak behar dituztela halako erabakiak hartzeko», eta horiek alkohola edateko gutxieneko adinarekin alderatu dituzte.
Neurriaren aurka egiterakoan, Hutchinsonek azaldu zuen proposamena «urrunegi joatea» litzatekeela gurasoena eta medikuena behar lukeen alorrean, eta gaineratu dagoeneko tratamendua jasotzen ari diren gazteen osasuna arriskuan jar zezakeela. Izan ere, AEBetan legezkoak dira halako tratamenduak adin txikikoen artean.
Lege proposamena uztailean sartuko litzateke indarrean, baina ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak iragarri du helegite bat jarriko duela prozedura eteteko. Dena den, ez da hau transexualen aurka hartzen duten lehen neurria. Duela aste batzuk, Hutchinson gobernadoreak berak berretsi zuen lege bat zeinak debekatu egiten zien emakume eta neska transexualei emakumeentzako lehiaketetan parte hartzea. Neurri bera dago indarrean Tennesseen eta Mississippin ere, urte hasieratik.
Bestalde, gaur iragarri dutenez, beste lege proposamen bat ere abian da dagoeneko Arkansasen, zeinak debekatu egingo liekeen ikastetxeei gazteek aukeratutako sexua erabiltzea haiek izendatzeko. LGTBQ komunitatearen eskubideen alde lan egiten duen Giza Eskubideen Kanpaina erakundeak jasotako datuen arabera, AEBetan ehun lege baino gehiago onartu dituzte azken hilabeteetan transexualen aurka. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195908/forondako-aireportua-24-orduz-ariko-da-asteko-egun-guztietan.htm | Ekonomia | Forondako aireportua 24 orduz ariko da asteko egun guztietan | Gasteizko airportuak 2019an berrekin zion egun osoko jardunari, baina itxita egoten zen larunbat eta igande goizaldean. Maiatzaren 20an hasiko da ordutegi berriarekin. | Forondako aireportua 24 orduz ariko da asteko egun guztietan. Gasteizko airportuak 2019an berrekin zion egun osoko jardunari, baina itxita egoten zen larunbat eta igande goizaldean. Maiatzaren 20an hasiko da ordutegi berriarekin. | Forondako aireportuak etenik gabeko ordutegia izango du aurrerantzean: gauez eta egunez, 24 orduz, zabalik izango da asteko egun guztietan, eta eskuragarri egongo da salgaien nahiz bidaiarien garraiorako. 1980an ireki zenetik lehen aldiz izango du ordutegi osoan aritzeko baimena.
Gasteizko aireportuak 2019an berrekin zion egun osoko jardunari. Harrezkero, 24 orduz zabalik zegoen, larunbat eta igande goizaldean izan ezik. Orain, ordea, asteburuetan ere jardun ahal izango du: maiatzaren 20tik aurrera izango da, AENA kudeatzaileak aurreratu duenez.
Urte ilunak igaro ditu aireportuak, eta azpiegituraren etorkizuna zalantzan egon da behin baino gehiagotan, euskal administrazioek hura biziberritzeko hamaika ahalegin egin arren. Salgaien trafikorako erabilera indartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak 1990eko hamarkadan, eta emaitza onak eman zituen. Baina AENAk ordutegia murriztea erabaki zuen 2012an: ordutegia erdira murriztu zitzaion, eta soilik gauez izan zen martxan. Horrekin batera, muga ikuskaritza izateko baimena galdu zuen, eta 2013an hondoa jo zuen bidaiari trafikoak.
Lau urtez izan zen hegaldi erregularrik gabe. 2017an berreskuratu zuen bidiarien garraioa, Ryanair konpainiaren eskutik. Urtetik urtera handituz joan da bidaiari kopurua, harik eta 2019an inoizko daturik onena erdietsi zuen arte: 174.024 bidiari guztira. Pandemiaren eraginez, ordea, kolpetik eten da hazkunde hori.
«Albiste ona» Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak eman du ordutegia aldaketaren berri. Itxasoren hitzetan, erabakia «historikoa» da, eta Espainiako Gobernuak salgaien garraiorako «azpiegitura kritiko» hori etengabe hobetzeko egindako lanaren emaitza da. «H-24a berreskuratzeko urrats honekin, Forondako aireportuak lehiakortasuna irabazten jarraitzen du. Horrez gain, terminala eta haren inguru guztia birmoldatzeko lanak martxan daude dagoeneko, eta, horri esker, aireportuak aurrera egin dezake. Hori oso garrantzitsua da pandemiaren osteko Euskadiren susperraldi ekonomikorako».
Gorka Urtaran Gasteizko alkateak ere begi onez hartu du neurria. «Albiste ona» dela adierazi du, bai aireportuarentzat eta bai hiriarentzat. Etenik gabeko lan luze baten «fruitua» dela azpimarratu du. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195909/eri-diren-presoen-osasuna-ere-laquolehenestekoraquo-eskatu-du-sarek-iruntildeean.htm | Politika | Eri diren presoen osasuna ere «lehenesteko» eskatu du Sarek Iruñean | Osasunaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta larriki eri diren hamazazpi euskal presoen egoera bistaratu du Sarek, «salbuespenezko» espetxe politikaren eragina eta espetxeetako arta falta salatuta. Iluntzean hainbat herritan eginen dituzte elkarretaratzeak. | Eri diren presoen osasuna ere «lehenesteko» eskatu du Sarek Iruñean. Osasunaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta larriki eri diren hamazazpi euskal presoen egoera bistaratu du Sarek, «salbuespenezko» espetxe politikaren eragina eta espetxeetako arta falta salatuta. Iluntzean hainbat herritan eginen dituzte elkarretaratzeak. | Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira, Sarek elkarretaratzera deitu du gaur Euskal Herriko hainbat herritan. Iruñean eguerdian bildu dira, ospitaleko biribilgunean, eta ilunabarrean bertze hainbat herritan eginen dituzte protestak, eri diren euskal presoak aska ditzatela eskatzeko.
Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak jakinarazi duenez, hamazazpi dira egun larriki eri diren euskal presoak, eta bi arazo nagusi dituzte. Alde batetik, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko» espetxe politikak osasunean eragiten die, Sareren hitzetan: «Bakardadeak, zigorraren luzapenak eta urruntze politikak eragin zuzena dute preso dagoen pertsonaren osasunean, eta ezegonkortasuna, arazo psikologikoak, antsietatea eta harremanak garatzeko arazoak sortzen dituzte». Gaixo diren presoen kasuan, gainera, gaixotasunari aurre egiteko aukerak murrizten ditu espetxe politika horrek, Sareren arabera; gertukoen babesa, bizi baldintza duinak edota konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak «eragin zuzena» baitu. Bertze alde batetik dago espetxeetan dagoen osasun arta falta, eta, beraz, preso guztiek pairatzen dutena: «Espetxeak berak instituzio gisa, hala nola zentroak, medikuen jarrerak eta baliabide faltak osasunean eragin negatiboa izaten dute. Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen, eta are gutxiago COVID-19ak eragindako egoerak eskatzen dituen neurriak errespetatzeko aukera». Sarek gogoratu du osasuna «pertsona guztiei dagokien eskubidea» dela, «baita preso diren pertsonei» dagokiena ere, eta hori ere «lehenesteko» eskatu du: «Ezin dugu onartu segurtasun politiken aitzakian presoen oinarrizko eskubideak zapaltzen dituen politikarik. Preso orok konfiantzazko mediku edo psikologo baten laguntza jasotzeko eskubidea du».
Larriki eri diren preso «batzuekin» azkenaldian «urrats garrantzitsuak» egin direla uste du Sarek, baina oraindik ez dela egoera konpondu: «Politika honen ondoriorik larrien eta dramatikoenaren lekukoak gara, espetxean bizia galdu duten euskal presoen zerrendak gora egin baitu azken urteetan». Salatu dute, gainera, presoak sendatzeko askatu beharrean «gaixotasunak atzera-bueltarik ez duenean eta heriotza ate joka denean» askatu ohi dituztela. Aldaketarik ezean, egoerak hala jarraituko duela uste du presoen eskubideen aldeko mugimenduak: «Salbuespen politika hau desagertzen ez den bitartean ondorio lazgarri hauek bizitzen jarraitu beharko dugu».
Egoera aldatzeko, eragile sozial, sindikal eta politikoen «inplikazioa eta laguntza» galdegin dute: «Denok izan behar gara salbuespenezko espetxe politika amaitzeko bidearen parte, behin betiko presoen eskubideak errespeta ditzaten eskatzeko, espetxea ere gure gizartearen zati bat baita. Denon artean, konponbidearen eta bakearen bidean, lortuko baitugu euskal presoen oinarrizko eskubideak betetzea, eta gaixo larriek bizi duten sufrikarioa amaitzea».
Iruñean eguerdian egin bezala, bertze herri batzuetan iluntzean eginen dituzte elkarretaratzeak: erraterako, Itzubaltzetan, Ondarroan, Lekeition (Bizkaia), Etxarri-Aranatzen, Lesakan (Nafarroa) eta Beasainen (Gipuzkoa). |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195910/eurokopako-neurketak-13000-lagunen-aurrean-jokatuko-dira-san-mamesen.htm | Kirola | Eurokopako neurketak 13.000 lagunen aurrean jokatuko dira San Mamesen | Espainiako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzako Osasun Sailak sinatutako dokumentuen arabera, %25eko edukiera baimenduko dute. Ekainean jokatuko dira neurketak Bilbon. Larunbaterako manifestazio nazional bat egitera deitu du Eurokopa honi ez plataformak. | Eurokopako neurketak 13.000 lagunen aurrean jokatuko dira San Mamesen. Espainiako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzako Osasun Sailak sinatutako dokumentuen arabera, %25eko edukiera baimenduko dute. Ekainean jokatuko dira neurketak Bilbon. Larunbaterako manifestazio nazional bat egitera deitu du Eurokopa honi ez plataformak. | Eurokopa publikoarekin jokatuko da San Mamesen. Hala erabaki dute Espainiako Futbol Federazioak eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Bilboko Udaleko iturriek Europa Press berri agentziari baieztatu diotenez. Bi erakunde horien artean osatu eta sinatu dituzte UEFAk Bilboko egoitzaren inguruan eskatzen zituen dokumentuak, eta, hala, neurketetara 13.000 lagun inguru joan ahalko dira, estadioaren edukieraren %25.
Joan den urtean egitekoa zen Eurokopa ekainean jokatuko dute, Europako hamabi herrialdetan. Bilbok multzokako fasea eta final-zortzirenetako neurketa bat hartuko ditu; zehazki, Espainiak, Sueziak, Poloniak eta Eslovakiak osatzen duten multzoak jokatuko du San Mamesen.
Europa Pressen arabera, Espainiako Federazioak eta Jaurlaritzak hainbat aste zeramatzaten elkarlanean, eta Osakidetzaren irizpideen arabera hartu da San Mamesen laurdena bete ahal izateko erabakia. Alexander Ceferin UEFAko presidenteak duela hilabete inguru argi utzi zuen: Eurokopako egoitza izateko ezinbesteko baldintza izango da zaletuek estadioan sartu ahal izatea.
Azaldu dutenez, ordea, Espainiako Futbol Federazioaren asmoa bete eta San Mamesen 13.000 lagun sartzeko hainbat baldintza bete beharko ditu pandemiaren egoerak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Besteak beste, herritarren %60k immunizatua egon beharko dute, ospitaleen okupazioak %8tik beherakoa izan beharko du, eta birusaren transmisio mailak oso txikia izan beharko du.
Horretaz gainera, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak gutun bat bidali dio Martin Callen UEFAko zuzendariari, «emandako erraztasunak eta asmo onak» eskertzeko.
Larunbatean, mobilizazio nazionala
Eurokopa Bilbon egiteko asmoa geratzeko helburuz, manifestazio nazional batera deitua du Eurokopa honi ez plataformak datorren larunbaterako. Gaur zabaldutako albistea ere gaitzetsi dute; sare sozialetan salatu dutenez, «ezin dugu Euskal Herria gurutzatu, baina San Mamesen 13.000 pertsona sar daitezke».
Bilbon egingo da manifestazio nagusia. Hego Euskal Herrian mugimenduei lotutako neurri murriztaileak direla eta, ordea, Iruñean eta Gasteizen ere manifestatzera deitu du plataformak. Guztiak 12:00etan izango dira. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195911/cadreitan-itxialdi-perimetrala-ezarriko-dute-bi-astez.htm | Gizartea | Cadreitan itxialdi perimetrala ezarriko dute bi astez | Neurria ostiralean sartuko da indarrean. Ezinen da ez herrian sartu, ez handik atera, funtsezko arrazoiengatik ez bada. Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketa bat eginen du bihar. | Cadreitan itxialdi perimetrala ezarriko dute bi astez. Neurria ostiralean sartuko da indarrean. Ezinen da ez herrian sartu, ez handik atera, funtsezko arrazoiengatik ez bada. Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketa bat eginen du bihar. | Koronabirusaren transmisioa nabarmen larriagotu da Cadreitan (Nafarroa). Kutsatzea eteteko asmoz, Nafarroako Gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du herrian, ostiraletik aitzina. Foru gobernuaren arabera, neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez; hau da, apirilaren 22ra arte. Egun horietan, debekatua izanen da herrian sartzea eta handik ateratzea, egoera jakin batzuetan salbu. Zehaztu dutenez, joan-etorriak baimenduak izanen dira, hala nola lanera eta ikasketa zentroetara joateko edo osasun arrazoiengatik.
Cadreitako Udalak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, azken hamalau egunetako datuei so, birusaren intzidentzia tasa metatua 2.129 da 100.000 biztanleko. Udalerrian 2.000 pertsona inguru bizi dira guztira.
Itxialdi perimetralaz gainera, baheketa bat eginen dute herrian. Birusa detektatzeko probak egitera deitu dituzte 30 eta 75 urte arteko herritarrak; adin tarte horretako 1.200 biztanle dira Cadreitan. Bihar eginen dute baheketa, herriko kiroldegian, 08:00etatik 20:00etara. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195912/aburtok-jakinarazi-du-tumore-bat-aurkitu-diotela-hirugarren-aldiz.htm | Politika | Aburtok jakinarazi du tumore bat aurkitu diotela hirugarren aldiz | Duodenoan du tumorea, eta datorren astean egingo diote ebakuntza. Bere zereginak utziko ditu aldi baterako. | Aburtok jakinarazi du tumore bat aurkitu diotela hirugarren aldiz. Duodenoan du tumorea, eta datorren astean egingo diote ebakuntza. Bere zereginak utziko ditu aldi baterako. | Juan Mari Aburto Bilboko alkateak jakinarazi duenez, tumore «txiki bat» aurkitu diote duodenoan, orain dela aste batzuk eginiko ohiko kontrol azterketa batean. Hain zuzen, orain dela hamahiru urte izan zuen, eta duela zazpi urte berriro agertu zitzaion leku berean aurkitu diote berriz ere. «Kolpe gogorra izan da, baina momentu batez ere ez ditut utzi alkate gisa ditudan erantzukizunak». Aitortu du «urduri» dagoela, baina «lehenbailehen» kendu behar dela tumorea. Zehazki, datorren astean egingo diote ebakuntza.
Hala, bere zereginak aldi baterako utzi egingo ditu Aburtok, baina azpimarratu du dena antolatuta utzi duela taldekideekin. «Medikuek uzten didatenean, adi egongo naiz; lehenengo, mugikorretik, harik eta lanean hasteko aukera dudan artean». Bien bitartean, eskerrak eman dizkie herritarrei, erakutsitako babesarengatik. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195913/nafarroak-ebren-funtsetik-54-miioi-euro-eskatu-ditu-eskolak-eta-osasun-etxeak-egiteko.htm | Ekonomia | Nafarroak EBren funtsetik 54 miioi euro eskatu ditu eskolak eta osasun etxeak egiteko | React-EU funtsetik148 milioi euro dagozkio, eta gobernuak proposatu du 54,4 milioi euro erabiltzea zerbitzu publikoen azpiegiturak hobetzeko, beste 36,6 milioi jartzea enplegu laguntzetarako, eta 47,6 milioi, berriz, trantsizio digitalean zein ekologikoan laguntzeko proiektuetarako. | Nafarroak EBren funtsetik 54 miioi euro eskatu ditu eskolak eta osasun etxeak egiteko. React-EU funtsetik148 milioi euro dagozkio, eta gobernuak proposatu du 54,4 milioi euro erabiltzea zerbitzu publikoen azpiegiturak hobetzeko, beste 36,6 milioi jartzea enplegu laguntzetarako, eta 47,6 milioi, berriz, trantsizio digitalean zein ekologikoan laguntzeko proiektuetarako. | Next Generation funts handiari loturik, Europako Batasunak pandemiaren ondorioei aurre egiteko React-EU funtsa egituratu zuen iaz. Orotara, 47.500 milioi euro dira, eta abenduaren 23an onartutako araudian zehaztu ziren besteak beste diru hori banatzeko irizpideak. Nafarroari 148 milioi euro egokitu zaizkio, eta, 2023rako inbertsio horiek gauzatuta egon behar direnez, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak «garrantzitsutzat» jo du aurreratuta dauden proiektuetarako eskatzea diru hori.
Hain zuzen ere, planaren edukia aurkeztu du Maria Txibite Gobernuko lehendakariak, eta alboan izan ditu Elma Saiz bera eta Mikel Irujo Garapeko Ekonomikoko kontseilaria. Aurretik, Nafarroako Parlamentuko taldeei helarazi die proposamenaren edukia. Txibiteren asmoa da datozen egunetan agerraldi bat egitea parlamentuan, proposamenaren nondik norakoak aletzeko asmoz. Nafarroako Gobernuak 54,4 milioi euro eskatu ditu zerbitzu publikoak indartzeko; 36,6 milioi, berriz, enpleguarekin erlazionatutako laguntzetan eta programetan; 15,4 milioi euro, enpresei eta erakundeei trantsizio digitalean laguntzeko, eta, 32,2 milioi euro, ekonomia berde bateranzko trantsizioko egitasmoetarako.
Zehaztu dutenez, React-EU funtsa Europako Batasuneko Eskualdeen Garapenerako Feder laguntzen bidez banatuko da. EB-k laguntzen %100 finantzatzen du, eta eskualdeak ez du zertan finantzaketa partekaturik egin behar, bestelako laguntza batzuetan gertatzen denaz bestela. Irujok zehazten duenez, diru hori Nafarroako aurrekontuetan sartuko da. Saizek gaineratu du legedi aldaketak egin nahi dituztela tramitazioa errazteko eta dirua banatzean administrazio arloko eragozpenak sor ez daitezen. Dena den, gaineratu du kontrola zorrotza izango dela.
Proposamenaren edukia
Atal nagusietako bat izango da zerbitzu publikoak sendotzea, batik bat osasun eta hezkuntza arlokoak. Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak azaldu duenez, 54,4 milioi euro baliatu nahi dituzte horretan. Hezkuntzan, zehazki, Iruñeko Lezkairu auzo berrian eta Erriberako Sesma herrian bi eskola eraikitzeko 8,7 milioi eta 3,6 milioi jasotzea proposatu dute. Horrez gainera, Agoizko ikastetxea, Ameskoa ibarrean Zudairekoa eta Iruñeko hezkuntza bereziko Andres Muñoz Garde ikastetxe publikoa zabaltzeko eta zaharberritzeko beste 10,5 milioi euro eskatuko dituzte guztira. Halaber, proposamenak 5 milioi euro jaso ditu, COVID-19ari aurre egiteko ikastetxeek hartu behar izan dituzten neurrietara egokitzeko eta oro har. legeak aginduta, ezgaitasuna duten pertsonentzako irisgarritasun neurriak jartzeko.
Osasun arloan, berriz, pandemiak eskatu dituen beharretarako 3 milioi euro proposatu dira. Halaber, sei osasun etxe berritu edo eraikiko dituzte. Zehazki, Zarrakaztelun, Cascanten, Garesen, Atarrabian eta Zizur Nagusian, Ardoin, osasun etxeak eraikiko dituzte, eta, horretarako, 18 milioi euro eskatuko dituzte. Bestalde, Berriozarko osasun etxea zabaldu egingo da, eta 1,2 milioi eskatuko ditu. Eta, proposamenak jasotzen duenez, radioterapia eta onkologia zerbitzuak berritzeko, 7 milioi euro inbertitu nahi dituzte.
Funtsaren beste helburuetako bat da gizarte talde eta sektore ekonomiko kaltetuetan enplegua sustatzea. Laguntza programa horretan, 36,6 milioi inbertitzea aurreikusten du gobernuak. Tartean daude langabeentzako laguntzak (9 milioi), kolektibo ahulak lan munduratzeko pizgarriak (4,5 milioi), sektore kaltetuetako langileei lana topatzeko programak (1,2 milioi), enpresen ekintzailetza eta berrikuntza dinamizatzeko laguntzak (4,5 milioi euro), formakuntza programak (5,5 milioi), gazte migranteen arretarako zentrorako laguntza (1,4 milioi) edo zerbitzu sozialen indartzea (5 milioi euro).
Nahiz eta Next Generation funts handiak digitalizazioan eta trantsizio ekologikoan azpimarra berezia jarri, React-EU funts horretan ere helburu horiekin bat egiten dute egitasmoak sartu ditu Nafarroak: orotara, 47,6 milioi euro. Hala, besteak beste, bioerregaien laborategirako 7,6 milioi eskatu ditu, ibilgailu elektriko eta autonomoen proiektuak bultzatu nahi dituen Naveac egitasmorako 4,4 milioi euro, ikerketa eta garapenerako proiektuetarako 2,8 milioi euro edo enpresa txiki eta ertainen nazioarteratzea bultzatzeko programarako 1,4 milioi euro.
Horrekin guztiarekin, Txibitek nabarmendu du gobernuak apustu irmoa egiten duela zerbitzu sozialak hobetzeko, enplegua indartzeko, digitalizazioa eta iraunkortasuna sustatzeko eta egoera zailean diren pertsonarik ahulenei laguntzeko, Txibiteren arabera, aurrera jo behar da «baliabideekin, eta ez murrizketekin». «Ez dugu utziko beste krisi bat sortzen». Oraindik ere hilabete zailak datozela ohartarazi du, baina inbertsio horiek guztiek ere ongizatean ekarpena egingo duelakoan dago. Haren ustez, susperraldirako itxaropenik handiena txertaketa da, eta, horregatik, pozik azaldu da 80 urtetik gorakoen %92ri gutxienez txertoen lehen dosi bat jarri zaielako. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195914/nafarroako-gobernuak-apirilaren-22ra-arte-luzatuko-ditu-neurri-murriztaileak.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak apirilaren 22ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak | Taberna eta jatetxeen barnealdeak itxita egonen dira beste bi astez, eta bizikideak soilik elkartu ahalko dira etxe bakoitzean. | Nafarroako Gobernuak apirilaren 22ra arte luzatuko ditu neurri murriztaileak. Taberna eta jatetxeen barnealdeak itxita egonen dira beste bi astez, eta bizikideak soilik elkartu ahalko dira etxe bakoitzean. | Bi aste gehiago. Nafarroako Gobernuak erabaki du COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak apirilaren 22ra arte luzatzea. Hortaz, ostalaritzako lokalen barnealdeek itxita egon beharko dute, etxe barruan bizikideak soilik elkartu ahalko dira, eta espazio publikoetan, berriz, sei pertsona gehienez. Horrez gain, herrialdearen itxialdi perimetralari eta 23:00etako etxeratze aginduari ere eutsiko die gobernuak.
Bestalde, Erriberako beste udalerri bat itxiko dute ostiraletik aurrera: Cadreita. Milagro apirilaren 15era arte egonen da konfinatuta, eta Arguedas, berriz, apirilaren 19ra arte. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195915/azken-bi-hilabeteetako-positibo-kopururik-handiena-zenbatu-da-hegoaldean-929.htm | Gizartea | Azken bi hilabeteetako positibo kopururik handiena zenbatu da Hegoaldean: 929 | Positiboen ehunekoa %8,6 da, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira ia 11.000 test eginda. Gaitzarekin eri zen gizonezko bat hil da Nafarroan. | Azken bi hilabeteetako positibo kopururik handiena zenbatu da Hegoaldean: 929. Positiboen ehunekoa %8,6 da, Osakidetzak eta Osasunbideak guztira ia 11.000 test eginda. Gaitzarekin eri zen gizonezko bat hil da Nafarroan. | Bistakoa da goraldia. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den positibo kopururik handiena izan da Hego Euskal Herrian; egun bakarrean zenbatutako kasuak milakotik hurbil dira berriz ere. Zehazki, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 10.844 test egin ziren Hegoaldean, eta horien guztien %8,6k eman zuten positibo: 929 kutsatu detektatu dira, alegia.
Lurraldez lurralde, Bizkaian atzeman da kasu gehien: 348 izan dira. Gipuzkoan, berriz, 282 zenbatu dira; Nafarroan, 198; eta Araban 93 detektatu ditu Osakidetzak.
627 ospitaleratu
Osakidetzak eta Osasunbideak 83 lagun erietxeratu zituzten atzo birusaren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat harturik, oraintxe bertan guztira 627 pertsona daude ospitaleetan. Horietako 499 gela arruntetan dira, eta, gainera, 128 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.
Halaber, Nafarroako Gobernuak COVID-19arekin loturiko beste heriotza baten berri eman du: atzo 72 urteko gizonezko bat hil zen gaitzak jota. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195916/benetako-green-plataformak-olarizuko-etxebizitzen-laquohondatze-larriaraquo-salatu-du.htm | Gizartea | Benetako Green plataformak Olarizuko etxebizitzen «hondatze larria» salatu du | Haren arabera, Gasteizko Udalarena da eraikinak baldintza egokietan mantentzearen ardura, baina uste du «modu arduragabean» jokatu duela, 21 Zabalgunearekin batera. | Benetako Green plataformak Olarizuko etxebizitzen «hondatze larria» salatu du. Haren arabera, Gasteizko Udalarena da eraikinak baldintza egokietan mantentzearen ardura, baina uste du «modu arduragabean» jokatu duela, 21 Zabalgunearekin batera. | Benetako Green plataformak Gasteizko Olarizu auzoko 124 etxebizitzetako «hondatze larria» salatu du Arabako Fiskaltzaren aurrean, arduradunei «balizko erantzukizun penalak» ezarri ahal izateko, besteak beste. Haren arabera, Gasteizko Udala da —2020ko uztailera arte 21 Zabalgunea zeneko arduraduna— eraikin horien jabea, eta adierazi du lurzoruaren eta hirigintzaren legeen arabera, etxebizitzetako arduradunen betebeharra dela eraikineko segurtasuna, osasungarritasuna eta irisgarritasun unibertsala baldintza egokietan mantentzea, besteak beste. Hala ere, uste dute kasu honetan ez dela horrela izan. «Ez dituzte bete jabe gisa dituzten betebeharrak: modu arduragabean edo behar bezalako arretarik gabe aritu dira».
Hain zuzen, gogorarazi behar da Olarizuko eraikinetan 50 pertsona inguru bizi direla egun, beste etxe baten alokairua ordaintzeko baliabiderik ez dutelako, besteak beste. Herritar horiek, ordea, kaleratzeko arriskuan daude. Izan ere, etxebizitzak erosi ondoren, udalaren asmoa da azpiegitura horiek eraistea, eta toki horretan beste hirigintza proiektu bati ekitea. «Udala, etxebizitzak erosi bezain laster, eraikinetan sartu zen, eta are gehiago suntsitu zituen», azpimarratu du plataformak.
Hala, Benetako Green-ek argi du egoera honen erantzuleak 21 Zabalgunea eta Gasteizko Udala direla. Haien arabera, etxebizitzaren eskaria «handia» da hirian, baina aukera hori galdua dago jadanik. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195917/sambou-diaby-laquoez-du-zentzurik-bertakoek-etorkinei-erdaraz-egin-eta-nahi-izateak-haiek-euskaraz-egitearaquo.htm | Gizartea | Sambou Diaby: «Ez du zentzurik bertakoek, etorkinei erdaraz egin, eta nahi izateak haiek euskaraz egitea» | Sambou Diaby antzezleari egin diote Arnasa Gara kanpainaren hirugarren elkarrizketa. Etorri berriekin erdara lehenesteko joeraz hitz egin du Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin. | Sambou Diaby: «Ez du zentzurik bertakoek, etorkinei erdaraz egin, eta nahi izateak haiek euskaraz egitea». Sambou Diaby antzezleari egin diote Arnasa Gara kanpainaren hirugarren elkarrizketa. Etorri berriekin erdara lehenesteko joeraz hitz egin du Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin. | Euskal Herrira etorri berrien harrera izan dute hizpide Arnasa Gara kanpainako hirugarren elkarrizketa digitalean. Sambou Diaby antzezle eta modeloari egin diote elkarrizketa, eta, besteak beste, etorri berriekin eta migratzaileekin erdara lehenesteko dagoen joeraz jardun da Nagore Arin BERRIAko kazetariarekin. Solasaldian, Hiru Damatxo ekoiztetxeak eginiko Ongi etorri euskararen herrira ikus-entzunezko pilula izan dute abiapuntu, eta pilularen edukiarekin identifikatuta sentitu dela aipatu du Diaby antzezleak. Ikus-entzunezko horren grabazioan parte hartu du, eta aitortu du berari ere antzeko hainbat gertaera pasatu izan zaizkiola: «Kalera ateratzen naizen bakoitzean, edozeinekin hitz egiten hasten naizenean… erdaraz zuzentzen dira niregana. Beti gertatu izan zait».
Ikus-entzunezko horretan, telefono kabina batean txanpon ugari sartzen ageri da Diaby, eta, bat-batean, oihuka hasten zaizkio beste bi antzezle, gazteleraz, esanez gailuak ez duela funtzionatzen eta txanponik ez botatzeko. Hirugarren antzezle bat, berriz, euskaraz hurbiltzen zaio, eta euskaraz ematen dizkio azalpen guztiak. Hori da, hain justu ere, ikus-entzunezkoaren mezu hurbila: etorri berrienganako aurreiritziak erakusten ditu, eta aurreiritzi horien eraginez erdaretara jotzeko inertziari buruz hausnartzeko aukera ematen du. Antzezleak adierazi duenez, pilula horretan islatzen den harridura berarekin begiratu izan diote berari ere horrelakoei euskaraz erantzun dien aldietan: «Harritu egiten dira asko eta asko, zoriondu eta dena egiten naute. Ni, berriz, pentsakor gelditzen naiz: eskerrik asko esan behar al diet? Ez». Halaber, gaineratu du ‘zeinen ongi hitz egiten duzun euskaraz’ eta bestelako esaldiak ere entzun izan dituela noiz edo noiz.
Etorri berrienganako eta batez ere migratzaileenganako jarreraz mintzatu dira Diaby eta Arin. Herri askotan erdara lehenesten dutela aipatu dio kazetariak, baina beste zenbait herritan, aldiz, ahalegin sendoak egiten ari direla euskara harrera ikastaro horietan ere txertatzeko. «Horrela izan beharko luke», iritzi dio antzezleak galderaren bigarren zatiari: «Nire gurasoak etorri zirenean ere saiatu ziren euskaltegira joan eta euskara ikasten, baina inguruak asko baldintzatzen du; lankideak eta gertukoak saiatzen ez badira amore ematen dute». Eta biztanleriaren gehiengoak duen joera hori begiz hartuta, batzuen jarrera ezbaian jarri eta ondorengo gogoeta egin du antzezleak: «Ez du zentzurik bertakoek, etorkinei erdaraz egin, eta haiek euskaraz hitz egin dezaten nahi izateak».
Duela zenbait aste aurkeztu zuten Arnasa Gara kanpaina, Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean, eta udalerri euskaldunetako eta euskararen arnasguneetako testuinguru ugariak zein diren xehatzea du helburu. Hiru Damatxo ekoiztetxeak ekoitzitako zortzi ikus-entzunezko dira kanpainaren ardatza, eta bideo horietako bakoitzean udalerri euskaldunetan ohikoak diren zenbait testuinguru ikus daitezke. Gaur egin dute hirugarren ikus-entzunezko pilulari buruzko zuzeneko elkarrizketa, Sambou Diabyrekin, eta datozen asteetan ere beste pilula batzuen inguruan jardungo dira beste hainbat gonbidaturekin. Testuinguru horri lotuta, zozketa bat ere jarri dute abian, Arnasa Gara Instagram kontuan. Euskarazko liburuak eta diskoak erosteko bono-txartelaren edota euskarazko aldizkarietarako harpidetzaren artean hautatu ahal izango dute irabazleek. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195918/myanmarko-laquogobernu-legitimoakraquo-eskubide-urraketen-180000-froga-aurkeztu-dizkio-nberi.htm | Mundua | Myanmarko «gobernu legitimoak» eskubide urraketen 180.000 froga aurkeztu dizkio NBEri | 540 hilketa kasu eraman dituzte, eta, horiez gain, atxiloketak, torturak eta bestelako jazarpen kasuak ere aurkeztu dizkiete nazioarteko erakundearen ordezkariei. Gutxienez zortzi lagun hil dira gaur istiluetan. | Myanmarko «gobernu legitimoak» eskubide urraketen 180.000 froga aurkeztu dizkio NBEri. 540 hilketa kasu eraman dituzte, eta, horiez gain, atxiloketak, torturak eta bestelako jazarpen kasuak ere aurkeztu dizkiete nazioarteko erakundearen ordezkariei. Gutxienez zortzi lagun hil dira gaur istiluetan. | Myanmarko armadak estatu kolpea jo zuenetik egin dituen giza eskubideen urraketen frogak NBE Nazio Batuen Erakundeko ikerlarien esku utziko ditu CRPH Batasunaren Biltzarrerako Ordezkarien Batzordeak, bere burua herrialdeko «gobernu legitimotzat» duenak eta, batik bat, armadak agintetik kendutako parlamentariek osatuak. Zehazki, 180.000 kasuren frogak emango dizkiete NBEk herrialdean dituen ordezkariei, «militarrek egindako ankerkeriak» ikertzeko, Dr Sasa CRPHk NBErako hautatua duen ordezkariak adierazi duenez.
540 hilketa daude jasotako kasuen artean; horietako hamar, presoenak. Legez kanpoko atxiloketak eta torturak ere salatu dituzte. Kazetarien, komunikazio enpresetako langileen eta argazkilarien aurkako jazarpen kasuak ere erregistratu dituzte, eta baita Internet zerbitzuari egindako etenak ere.
Myanmarko auzia nazioartekotzen saiatzen ari da CRPH, eta Mendebaldeko herrialdeei eta gainerakoei dei egina die junta militarraren aurkako neurriak har ditzaten. Horietako batzuek zigorrak ezarri dizkiete agintean dauden zenbait funtzionariori, baina beste batzuk hori egitearen aurka mintzatu dira, horrek gatazka larriagotu dezakeela argudiatuta: Txina eta Errusia, kasurako. NBEren Segurtasun Kontseiluak ere ez die militarrei zigorrik jarri oraingoz, eta giza eskubideen urraketak salatu besterik ez du egin. Harago joatea nahi du CRPHk, ordea, eta, halaber, zeresan handiagoa izan nahi du nazioarteko erakundean.
NBEk 2018an abian jarri zuen Myanmarrerako espresuki eratutako ikerketa talde bat, herrialde horretan 2011tik izandako giza eskubideen urraketak ikertzera bideratua. Estatu kolpearen aurretik, batez ere rohingya etniako herritarrek jasandako jazarpen kasuak aztertzen zituen. Bada, gaurko bilkuran kontseilu horretako kideekin elkartu dira CRPHren ordezkari moduan jarduten duten abokatuak. Kooperaziorako eta elkarrizketarako bideak zehaztea izan da bilkuraren xedeetako bat, estatu kolpearen ondotik izandako abusuen berri emateaz gain. Agindutik kendutako diputatuen asmoa da giza eskubideen alde jarduten duten erakundeekin elkarrizketa gehiago izatea aurrerantzean, eta, Dr Sasak izenpetutako ohar baten bidez, batzordeak jakinarazi du kontaktu bira bat egingo dutela horretarako.
Diputatu kargugabetuak gatazkan esku hartzeko deia luzatzen ari zaizkio nazioarteari, eta hori da egoera aldarazteko CRPHren itxaropen iturri behinena. Izan ere, agintean sendo jarraitzen du junta militarrak, eta luzaroan hala segitzeko asmoa dutela azaldu du Zaw Min Tun generalak, Al Jazeera hedabideko kazetari bati emandako elkarrizketa batean. Egungo larrialdi egoera bi urtez luzatzeko aukeraz mintzatu da: «Hemendik urtebetera herrialdea egonkortzen saiatzen ariko gara, baina, lortzen ez badugu, lan hori sei hilabetez luzatu beharko dugu. Eta, ondoren, beste sei hilabetez». Azaldu du bitarte horretan konstituzio berria idazteko asmoa dutela, eta, behin bi urteko epea igarota, «nazioarteko aktoreak» gonbidatuko dituztela, «hauteskundeak libreak eta bidezkoak direla kontrolatzera».
Ez du zehaztu balizko boz horietan Aung San Suu Kyi Estatu kontseilari ohiak eta haren alderdi NLDk parte hartzerik izango luketen, baina nabarmendu du auzipetuta dagoela, hiru kargugatik. «Iraganean egin zuenaren araberakoa izango da. Ikusten badugu gauza txarrak egin zituela, zigorra jasoko du», adierazi du.
Gaur, zortzi hildako
Protestek ez dute etenik bitartean, eta egun odoltsua izan da gaurkoa ere. Segurtasun indarrek manifestariei tiro egin diete Sagaing probintziako Kalay herrian, Myanmar Now berri atariaren arabera, eta gutxienez zortzi lagun hil dituzte. Berri agentzia horren arabera, iragan martxoaren 28an ere saiatu zen armada herri hori bereganatzen, baina ez zuten lortu, herritarrek aurre egin baitzioten. Gaur zendutakoak kontuan hartuta, 581 lagun hil dituzte junta militarraren aldeko segurtasun indarrek, AAPP Preso Poilitikoen Babeserako Elkartearen zenbaketen arabera.
Mandalay hirian ere izan dira protestak, baina beste molde batekoak. Desobedientzia zibilaren aldeko mugimenduaren deiari jarraikiz, administrazioaren ohiko funtzionamendua oztopatzen saiatu dira protestariak. Min Aung Hlaing junta militarreko buruak Myanmarko ekonomia «suntsitzen» saiatu izana egotzi die. Armadako jeneralaren arabera, protestariek ospitaleetako, eskoletako eta lantegietako funtzionamendua «eten» dute. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195919/egokitu-egin-behar-izan-dute-nazioarteko-torneoa.htm | Kirola | Egokitu egin behar izan dute nazioarteko torneoa | Bihar hastekoa zen Basque Country Women's Cup lauko torneoa. Baina Nigeriak ezin izan du bidaiatu, eta azkenean hiruko torneo moduan jokatuko da, igandean, Zubietan. Euskal selekzioak, Argentinak eta Venezuelak neurtuko dituzte indarrak. Hemezortzi jokalariz osatutako deialdia eman dute Iñigo Juaristi eta Aintzane Encinas hautatzaileek. | Egokitu egin behar izan dute nazioarteko torneoa. Bihar hastekoa zen Basque Country Women's Cup lauko torneoa. Baina Nigeriak ezin izan du bidaiatu, eta azkenean hiruko torneo moduan jokatuko da, igandean, Zubietan. Euskal selekzioak, Argentinak eta Venezuelak neurtuko dituzte indarrak. Hemezortzi jokalariz osatutako deialdia eman dute Iñigo Juaristi eta Aintzane Encinas hautatzaileek. | Azkenean Euskadiko Futbol Federazioak aldatu egin behar izan du bihartik aurrera emakumezkoen selekzioa jokatzekoa zen Basque Country Women's Cup lauko txapelketaren eredua. Berez bihartik aurrera hastekoa zen, baina, parte hartzaileetako batek, Nigeriak, ezin izan du bidaiatu arazo burokratikoengatik, eta azkenean igandean jokatuko da, baina hiruko torneo bat bezala. 11:00etan hasiko da, Zubietan, eta euskal selekzioak, Venezuelak eta Argentinak neurtuko dituzte indarrak.
Javier Landeta federazioko presidentea «penatuta» azaldu da, ezin izan dutelak hasierako asmoa bete. «Azken ordura arte saiatu gara, baina ezin izan da. Nigeriak arazo burokratiko batzuk izan ditu, eta ezin izan du bidaiatu. Bagenekien arazo batzuk zeudela, baina iritsiko zirela uste genuen. Oso eskertuta gaude, ahalegin handia egin dutelako. Ziur gaude etorkizunean izango dela aukera elkarren aurka jokatzeko».
Hala, hiruko torneoan 45 minutuko hiru partida jokatuko dira. Lehenengoan Argentinak eta Venezuelak neurtuko dituzte indarrak; ondoren, euskal selekzioak Venezuelaren kontra jokatuko du, eta, amaitzeko, euskal selekzioak Argentinaren kontra. Partidak ETBk eskainiko ditu. Asmoa zera da, torneoa «Europaren hegoaldean jokatuko den selekzioen arteko txapelketa garrantzitsuenetako bat» izatea.
Euskal selekzioak 2017ko azaroaren 25ean jokatu zuen azkeneko partida. Eibarren izan zen, Txekiar Errepublikaren aurka, eta 2-1 irabazi zuen. Lehenagotik beste bederatzi norgehiagoka dauzka jokatuta. Aurrenekoa 2006an izan zen, Argentinaren aurka, Irunen (2-4). Euskal Herritik kanpo lau bider jokatu du: Argentinan, Katalunian, Estonian eta Irlandan. Hamar partida horietatik sei irabazi ditu.
Deialdia, prest
Iñigo Juaristi eta Aintzane Encinas hautatzaileek jakinarazi dute hiruko torneoa jokatuko duten jokalarien zerrenda. Guztira, hemezortzi jokalariz osatuta dago: 11, Athleticekoak; hiru, Realekoak; bi, Eibarrekoak, eta bana, Deportivokoak eta Real Madrilekoak. Hau da zerrenda:
Athletic: Eunate Arraiza, Ane Azkona, Yulema Corres, Andrea de la Nava, Maria Diaz, Sophie istillart, Amaia Peña, Marta Perea, Naroa Uriarte, Oihane Valdezate eta Ainhoa Vicente Moraza.
Rela: Ane Etxezarreta, Leire Baños eta Itxaso Uriarte.
Eibar: Nerea Abancens 'Napo' eta Sheila Elorza.
Deportivo: Ainize Barea 'Peke'.
Real Madril: Maite Oroz. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195920/lab-europako-funtsei-uko-egin-behar-zaiela-esatea-ez-da-nahikoa-eztabaida-behar-da.htm | Ekonomia | LAB: «Europako funtsei uko egin behar zaiela esatea ez da nahikoa; eztabaida behar da» | Sindikatuak EBren Hurrengo Belaunaldia egitasmoaren irakurketa kritikoa egin du, eta salatu «diru publikoa esku pribatuetan jartzea» dela. | LAB: «Europako funtsei uko egin behar zaiela esatea ez da nahikoa; eztabaida behar da». Sindikatuak EBren Hurrengo Belaunaldia egitasmoaren irakurketa kritikoa egin du, eta salatu «diru publikoa esku pribatuetan jartzea» dela. | LAB sindikatuak Europako funtsen banaketa ereduaren eta haien helburuen irakurketa kritikoa egin du. Haren ustez, diru publikoa esku pribatuetan jartzeko mekanismo bat dira, eta 2008ko krisiaren ostean eman ziren pausuei jarraitzen die: «Ordukoan bankuak erreskatatu ziren bezala, orain dirua jartzen da kapitalismoak behar duen eraldaketarako». Garbiñe Aranburuk azaldu du ez dutela bat egiten Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak aurkeztu dituzten proiektuekin, eta ez dela kontuan hartu eragile sozial, sindikal eta langileen iritzirik.
Kontrako jarrera agertu baino gehiago egin behar da LABen ustez: «Uko egin behar zaiela esatea ez da nahikoa; eztabaida soziala behar da». ELA sindikatuak izendatu gabe, hark duen jarrerari eginiko erreferentzia dirudi. Uste du eredu aldaketaren alde dauden eragileek bat egin behar dutela, maila politiko eta instituzionalean. Izan ere, Aranburuk argi du «bataila politikoa eman behar dela», bere ustez, «bataila» horren bidez posible delako egitasmo zehatz batzuk bultzatzea, “botere publikoa” indartuko dutenak.
Zentzu horretan, datorren asteetan eragile politiko, sozial eta sindikalekin bilera erronda hasteko asmoa du, aktibazio soziala bultzatzeko. Iragan urtarrilean antzeko prozesu bat hasi zuen «harresi soziala» delakoa eraikitzeko, eta ez zuen arrakastarik izan. Aranbururen ustez, hau «beste plano» batean eztabaidatu beharreko auzi bat da, eta uste du akordioak egon daitezkeela. Zerbitzu publikoen, enpleguaren, pentsioen... aldeko hainbat mobilizazio egiten ari dira, «eta gehiago etorriko» direla iragarri du.
Funtsen gaian sakontzen jarrita, Endika Perez LABen ekintza sozialeko arduradunak haien muinari buruzko datu batzuk eman ditu. Haren kalkuluen arabera, soilik laguntzen %0,6 bideratuko da zerbitzu publikoetan inbertitzeko, eta %89,6 «propaganda berde digitalerako» dira: «Lehendik aurreikusitako proiektu erraldoiak eta lan sektore gehiago pribatizatzeko proiektuak dira». Era berean, salatu du enpresa handien interesa lehenesten dutela eta kudeaketa ilun eta zentralista dutela.
Perezek, halaber, nabarmendu du funtsek «letra txikia» dutela, eta «hertsadura» mekanismoak daudela: «Laguntza lerroak ukatu egin daitezke baldintzak bete ezean». Eta zeintzuk dira baldintzak? «Pentsio erreforma, lan erreformaren derogazioa gelditzea...». Aldi berean, gehitu du funtsa eurobonuen bidez finantzatu dela, zorrak jaulkiz. Haren ustez lankidetza publiko pribatua «iruzur handia» da, egitasmoek ez dutelako «inolako kontrol publikorik». Gai beraren aurrea erakunde publikoek duten jarrera kritikatu du, eta Jaurlaritzaren leloa bere egin du: «Bultzatu nahi duten auzolan bakarra enpresa handi eta komertzio ganbarekin da».
Kritikaz gain, LABek garapen paradigma berrian kontuan hartu beharreko bost irizpide izendatu ditu. «Sektore publikoak izan behar du ekonomia jardueraren ardatza», nabarmendu du Aranburuk. Inbertsio publikoak handitu behar direla iritzi dio, eta diru publikoa jasotzen duten enpresek enplegua mantentzeko bermeak aurkeztu behar dituztela. Agerpenean Aernnova eta PCBko langile batzuk zeuden. Beste laurak lana eta ondasunen banaketa hobea, garapen eredu jasangarria, lan eta pentsio duinak bermatzea eta nazio garapena dira. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195921/alemaniak-oronari-jarritako-betoa-kendu-du-europako-batzordeak.htm | Ekonomia | Alemaniak Oronari jarritako betoa kendu du Europako Batzordeak | Euskal kooperatibak M33v3 modeloko igogailua jarri ahal izango du Alemanian, bost urte eta erdi geroago | Alemaniak Oronari jarritako betoa kendu du Europako Batzordeak. Euskal kooperatibak M33v3 modeloko igogailua jarri ahal izango du Alemanian, bost urte eta erdi geroago | Europako Batzordeak baimena eman dio Mondragon Korporazioko Orona enpresari Alemanian M33v3 igogailuak jarri ahal izateko. Alemaniako arautzaileak alto eman zion Hernaniko kooperatibari igogailu horri dagokionez, eta Alemaniako arautegira egokitzeko eskatu zion. Bada, bost urte eta erdi geroago, Bruselak ebatzi du eskaera horiek ez zutela oinarririk, eta giza akatsak saihesteko Oronaren puntako teknologia bere horretan instalatu daitekeela Alemanian eta Batasuneko beste herrialdeetan.
Oronak esan du Batasuneko kide batek abusuzko neurria ezarri diola bere produktu bati. Bruselak ebatzi du Oronaren teknologia Batasunak eskatzen duen estandarra baino «modernoagoa, seguruagoa eta eraginkorragoa» dela. Orona Europa osoan zabaltzen ari da, eta hamabi herrialdetan « erreferente» dela esan du. Bruselako metroan 40 igogailu jartzeko enkargua jaso berri du, eta, hiri horretan, 150 instalatu ditu 2010. urtean lehena jarri zuenetik. Bruselaren erabakia «mugarri» gisa hartu du Oronak.
Orona taldean 5.400 langilek dihardute mundu zabalean. 2019. urtean, 801 milioi euroren salmentak egin zituen konpainiak, besteak beste, dagoeneko instalaturik dauzkan milaka igogailuen mantentze lanei esker. Europan, 250.000 igogailu instalatu ditu, eta bere produktuak saltzen ditu munduko ehun bat herrialdetan. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195922/madrilek-eta-erkidegoek-hitzartu-dute-astrazenecaren-txertaketa-etetea-60-urtetik-beherakoei-dagokienez.htm | Gizartea | Madrilek eta erkidegoek hitzartu dute AstraZenecaren txertaketa etetea 60 urtetik beherakoei dagokienez | EMAk «lotura posible» bat atzeman du AstraZenecaren txertoaren eta odolbilduen artean. | Madrilek eta erkidegoek hitzartu dute AstraZenecaren txertaketa etetea 60 urtetik beherakoei dagokienez. EMAk «lotura posible» bat atzeman du AstraZenecaren txertoaren eta odolbilduen artean. | EMA Sendagaien Europako Agentziak jakin berri ditu AstraZenecaren txertoari buruz egindako ikerketaren emaitza ofizialak, eta, horien arabera, «lotura posible» bat dago txerto horren eta ezohiko odolbildu kasuen artean. Eta, horren ondoren, gauean, Espainiako Gobernuak eta erkidegoek erabaki dute ez jartzea AstraZenecaren txertoa 60 urtetik beherako herritarrei.
Eusko Jaurlaritzak abstentziora jo du proposamen horri dagokionez, eta Nafarroako Gobernuak babestu egin du, erkidego gehienek bezala.
EMAren segurtasun komiteak buruko 62 odolbildu aztertu ditu, eta erraietako zain batzuetan agertutako 24 tronbo ere bai. Azterketa horiek egin ostean, ondorioztatu du AstraZenecaren txertoa hartu duenak odoletako plaketa maila txikia badu odolbilduak izateko aukera izan dezakeela, baina zehaztu du, hala ere, aukera hori «oso arraroa» dela.
Odolbilduen eta plaketa gutxi izatearen arteko lotura sakonago ikertzeko asmoa dauka EMAren segurtasun komiteak, eta horren arabera, «beharrezkoak diren neurriak» hartuko dituela iragarri du. Hala eta guztiz ere, EMAk azpimarratu du odolbilduen eta plaketa gutxiren arteko lotura «ezohikoa» dela, eta COVID-19aren aurkako txertoaren onurak kalteak baino ugariagoak direla. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195923/nazioarteko-diru-funtsak-zerga-berezi-bat-eskatu-du-aberatsentzat.htm | Ekonomia | Nazioarteko Diru Funtsak zerga berezi bat eskatu du aberatsentzat | Pandemiarekin lotutako beharrei aurre egiteko nahiko luke NDFk zerga hori, eta aldi baterako bakarrik | Nazioarteko Diru Funtsak zerga berezi bat eskatu du aberatsentzat. Pandemiarekin lotutako beharrei aurre egiteko nahiko luke NDFk zerga hori, eta aldi baterako bakarrik | NDF Nazioarteko Diru Funtsak zerga berezi bat sortzea proposatu die estatuei, pandemiak eragin duen defizitaren eta zorraren gorakadari aurre egiteko. Errenta altuek eta, oro har, abertsek pagatuko lukete NDFk irudikatu duen zerga, baina bakarrik aldi batez, egoera ekonomikoa onbideratzen den arte.
"Agintariek aintzat har dezakete errenta altuei eta aberatsei aldi batez zerga berezi bat ezartzea pandemiak eragin dituen beherrei erantzuteko", esan du Vitor Gasparrek, NDFko Gai fiskalen ataleko buruak. Funts horrek oinarrizko zerbitzuak bermatuko lituzke, Gasparren ustez, eta Gizarte Segurantzako sareak indartu. "Pandemiaren aurretik zeuden desberdinatasunak handitu egin dira", ohartarazi du: "haustura soziala eta politikoa ekar dezakeen gurpil eroa sor daiteke desberdintasunaren inguruan".
Kristalina Georgieva buru duen erakundeak Zaintza fiskala txostena plazaratu du, eta bertan jaso du aberatsen zergaren proposamena. NDFk dio agintaritzak martxan jarritako laguntza fiskalek eragotzi dutela are enplegu gehiago galtzea, baina ohartarazi du herrialdeen defizit eta zor mailak asko igo direla, "aurrekaririk gabeko mailan". BPArekiko batez besteko defizita, 2020. urtean, %11,7koa da, ekonomia aurreratuetan, eta %9,8koa gorabidean dauden ekonomietan. Herrialde probreetan %5,5ekoa da batez besteko defizita BPGarekiko. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195924/estatuburuen-utzikeria-salatu-du-aik-bere-urteroko-txostenean.htm | Mundua | Estatuburuen utzikeria salatu du AIk bere urteroko txostenean | Osasun sistema publikoarekiko utzikeria, hainbat estatubururen politika okerrak eta gizarte talde jakinen aurkako politikak salatu ditu Amnesty International erakundeak azken urtearen errepasoa egiten duen txostenean. | Estatuburuen utzikeria salatu du AIk bere urteroko txostenean. Osasun sistema publikoarekiko utzikeria, hainbat estatubururen politika okerrak eta gizarte talde jakinen aurkako politikak salatu ditu Amnesty International erakundeak azken urtearen errepasoa egiten duen txostenean. | Azken urtean giza eskubideen alorrean egindako akatsak eta lorpenak biltzen ditu AI Amnesty Internationalen txostenak. Batetik, pandemia garaian osasun eta zaintza alorretan lehen lerroan aritzen diren langileen rola goraipatzen du, baina baita buruzagi politikoen utzikeria ere. Azken horien kasuan, gogor jotzen du herrialde aberatsenak zuzentzen dituzten liderren aurka, eta adibide gisa jartzen ditu Txinak gaitzaren berri izan zuenean hura ezkutatzeko egindako ahalegina edota pandemia betean, Donald Trump buru zuela, AEBek OME Osasunaren Mundu Erakundetik ateratzea erabaki izana. Horiek, baina, txostenak ikertutako 149 herrialdeetatik bi besterik ez dira.
«2020an, lidergoa ez zen boterean zeudenengandik etorri, baizik eta osasun alorrean aritu ziren langileengandik, adinekoak zaintzen aritu zirenengandik eta egunero milaka proba egiten aritu ziren teknikariengandik, baita kaleak garbitzen edota hilotzak jasotzen aritu zirenengandik ere. 2020an, munduaren zati handi bat giltzapean geratu zen bitartean, haiek bakarrik egin zuten aurrera», dio Agnes Callamardek, AIko idazkari nagusiak. Sokaren beste muturrean egoerari aurre egiteko gai izan ez diren nazioarteko erakundeak eta buruzagi politikoak kokatzen ditu dokumentuak, besteak beste G20ko kideak, zeintzuek zorra barkatu zieten 77 herrialderi, gero atzera egin eta harekin batera interesen ordainketa ere eskatzeko.
Hala, Callamardek gogorarazi du iaz 1,8 milioi pertsona hil zirela mundu osoan pandemiaren ondorioz, urteetan inbertsio txikiegia jaso duten osasun sistemek hari aurre egiteko adina baliabide ez zituztelako. Osasun alorrean lan egiten zuten milaka langilek, gainera, arduradunen edo agintarien jazarpena jasan zuten, beren lan baldintzen inguruko kezka agertu izanagatik.
Osasun arloko langileekiko eta adinekoekiko utzikeriaren adibide gisa jartzen du txostenak Espainia. Besteak beste, lehen hilabeteetan adinekoen artean izandako heriotza kopuru altuak eta segurtasun indarrek alerta egoera izandako jarrera «bortitza» salatzen ditu dokumentuak. Nabarmentzen du iazko urte bukaerarako osasun arloko 93.000 langilek eman zutela positibo koronabirusean, eta 89 hil zirela gaitzaren ondorioz. AIk Espainian duen arduradun Esteban Beltranek Madrilen eta Katalunian bizitako gertakariak ekarri ditu gogora. Baina pandemiaz harago, migratzaileekiko jarrera eta mozal legea ere gaitzesten ditu erakundeak.
Afrika eta Ekialde Hurbileko herrialdeen aurka ere gogor jotzen du txostenak, eta pandemia baliatuta giza eskubideak urratzea egozten die. Urraketen adibide gisa Libia jarri du Amna Guellalik, AIren Afrika iparralderako eta Ekialde Hurbilerako arduradunak. «Libian, kanpalekuetan eta harrera zentro itxietan pilatu dituzte errefuxiatuak, kontuan izan gabe horrek gaitza zabaltzeko arriskua handitzen duela», adierazi du. Horrez gain, langile atzerritarren egoeraz ere ohartarazten du dokumentuak, besteak beste, Jordanian, Libanon edo Kuwaiten lan egiten dutenena.
Amerikan ere, egoera ez da askoz hobea. Kontinente hartako AIko arduradun Erika Guevararen iritziz, herrialdeek «aukera» gisa balia zezaketen pandemia, euren arteko elkarlana bultzatzeko, baina ez dute halakorik egin. «Badirudi gure gobernuek ez dutela okerretatik ikasten. COVID-19ak handitu egin ditu arrakalak eta giza eskubideen urraketak, besteak beste azpiegitura nahikorik ez dagoelako eta zerbitzu publikoan behar adinako inbertsiorik egiten ez delako», salatu du Guevarak. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195925/independentistek-botoen-80-eskuratu-dituzte-groenlandiako-hauteskundeetan.htm | Mundua | Independentistek botoen %80 eskuratu dituzte Groenlandiako hauteskundeetan | Inuit Ataqatigiit alderdiak lortu du garaipena, Kuannersuit eremuan egin nahi duten meategiaren aurkako kanpaina eginda. | Independentistek botoen %80 eskuratu dituzte Groenlandiako hauteskundeetan. Inuit Ataqatigiit alderdiak lortu du garaipena, Kuannersuit eremuan egin nahi duten meategiaren aurkako kanpaina eginda. | Independentismoa aise nagusitu da Groenlandiako hauteskundeetan. Hiru alderdi nagusiek botoen %79,8 eskuratu dituzte, eta eurenak izango dira Inatsisartut herrialdeko parlamentuko 31 eserlekuetatik 26. Halere, hauteskunde kanpainako gako nagusia ez da Danimarkarekiko harremana izan, Greenland Minerals enpresak irlan eraiki nahi duen metal arraroen meategia baizik. Hala, IA Inuit Ataqatigiit (Inuit Komunitatea) alderdi sozialista eta ekologista, proiektuaren aurkako protesten gidaritza eraman duena, izan da bozkatuena.
Groenlandiako herritarren gehiengoa Danimarkatik banandu eta herrialde independente bihurtzearen aldekoa da. Argi utzi dute hori herenegun eginiko bozek. Lehen hiru alderdi bozkatuenak independentistak dira, eta duela hiru urteko emaitzak hobetu dituzte: bost eserleku gehiago eurentzat. IAk botoen %37,4 eskuratu ditu, azken hauteskundeetan baino 11,6 puntu gehiago, eta hamabi diputatu izango ditu. Uharteko gobernuaren gidaritzan zegoen alderdiak erea, Siumutek (Aurrerantz), gora egin du, hamar eserleku eskuratuta, eta Naleraqek, berriz, lau diputatu izango ditu, orain arteko kopuru bera.
Unionisten artean, Demokratiit (Demokratak) eta Atassut (Komunitate Sentipena) alderdiak izan dira legebiltzarrean sartzea lortu duten bakarrak. Lehenak botoen ia erdiak galdu ditu, eta hiru diputatu lortu. Bigarrenak, berriz, bi eserlekurekin jarraituko du.
Hala, aldaketa nagusia independentismoaren lidertzan egon da, eta, uharteak 1979an autonomia eskuratu zuenetik bigarren aldiz, baliteke Siumut gobernutik kanpo geratzea. Alderdi barruko arazoek eta, batez ere, Australiako Greenland Mineralsek —kapitalaren %80 txinatarra du— Kuannersuit eremuan egin nahi duen biltegiaren proiektuak dimisioa ematera behartu zuten Kim Kielsen lehen ministroa.
Lurraldea aberatsa da mineraletan, eta, enpresaren arabera, lur arraroen Mendebaldeko biltegi handiena bihurtuko litzateke, munduko bigarren garrantzitsuena. Egun, Txinak kontrolatzen du metal horien ustiaketaren %80, eta, besteak beste, produktu elektronikoak eta armamentu militarra garatzeko erabiltzen dira.
Horrez gain, baina, zinka, fluorita eta uranioa ere ustiatuko lituzkete, eta azken elementu hori maneiatzeak ingurunean eragin dezakeen kalteak sortu du harrabotsa. IA gai izan da meategiaren aurkako protestak hauteskundeetara eramateko, gobernuko alderdia, Demokratiit unionistarekin batera, proiektuaren alde agertu den bitartean. Haien esanetan, meategiak Groenlandiak Danimarkarekiko duen dependentzia ekonomikoa murriztuko luke.
Australiako enpresak 2007an lortu zuen meategia ustiatzeko lizentzia, baina uharteko agintariek lanak hasteko baimena eman zain dago. Hori hurrengo gobernuaren esku geratuko da, eta ezkerreko alderdiaren garaipenak zaildu egin dezake halakorik gertatzea, IAk adierazi baitu proiektua geldiaraziko duela.
Gobernua osatzeko negoziazioak hasiko dituzte orain, eta, IAko buru Mute Egedek adierazi duenez, «hainbat aukera» aztertuko dituzte. Horietako bat Naleraq alderdiarekin bat egitea litzateke, hango hedabideen arabera. Biak independentistak eta uranioa ustiatzearen aurkakoak dira, eta gehiengo osoa izango lukete.
Groenlandiak 2009an onartutako estatutuaren arabera, eskubidea du independentzia aldarrikatzeko, herritarren gehiengoak hala nahi izanez gero. Uharteko 56.000 biztanleen zati handiena baiezkoaren alde dago, baina alderdiak orain arte ez dira ados jarri prozesua gauzatzeko pauso eta epeetan. Izan ere, uharteko BPG barne produktu gordinaren erdia, 500 milioi euro inguru, Danimarkak emandako diru laguntzek osatzen dute. Horri aurre egiteko, baliabide naturalen kudeaketa Nuukeko gobernuaren esku geratu zen. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195926/errenteriako-udalak-baliabide-gehiago-eskatu-ditu-baheketarako.htm | Gizartea | Errenteriako Udalak baliabide gehiago eskatu ditu baheketarako | Adierazi du ilara «luzeak» sortu direla COVID-19a atzemateko testak egiteko eta antolaketa hobea behar dela | Errenteriako Udalak baliabide gehiago eskatu ditu baheketarako. Adierazi du ilara «luzeak» sortu direla COVID-19a atzemateko testak egiteko eta antolaketa hobea behar dela | Errenteriako Udalak baliabide gehiago eskatu dizkio Osakidetzari herrian COVID-19 kasuak atzemateko egiten ari den baheketarako. Atzotik ari dira probak egiten, Osakidetzak astelehenean esan baitzuen testak egin behar dituztela martxoaren 14an hasi eta apirilaren 5a bitartean Diputazio plazako eta Zumardiko tabernetan ibili ziren herritarrek. Bi gune horietan ostatu asko daude, mugimendu askokoak, eta egunotan jende askok eman du izena probetarako: 6.000 pertsona inguruk. Udalaren arabera, ilara «luzeak» sortzen ari dira testak egiteko, eta antolaketa hobea behar da.
Udalak gogora ekarri du 40.000 biztanle inguruko herria dela Errenteria, eta baheketa egiteko martxan jarri den antolaketa ez dela aski. Ilarez gain, arazo gehiago ere badirela esan du udalak: testak egiteko ordua eskatzeko martxan dauden telefonoetan erantzunik ez dute lortzen herritar askok. «Hala ere, herritarrei eskatzen diegu saiatzen jarraitzeko; garrantzitsua da». Eskaera euskaraz egin nahi duten erabiltzaileek ere arazo erantsiak dituztela adierazi du.
Ez da egunotan Errenterian izurriaren harira hartu behar izan den aparteko neurri bakarra; hilaren 3an osasun agintariek testak egitera deitu zituzten martxoaren 27an herriko Egi-Luze sagardotegian egon ziren bezeroak. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195927/burlatako-navarra-sumak-ez-du-nahi-pirritx-porrotx-eta-marimototsen-ekitaldirik.htm | Politika | Burlatako Navarra Sumak ez du nahi Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ekitaldirik | Herriko Kultura eta Jaietarako Patronatuak pailazoen emanaldi bat antolatzeko egindako proposamenaren aurka jo du Navarra Sumak. Koalizio eskuindarrak ETArekin lotu ditu pailazoak. | Burlatako Navarra Sumak ez du nahi Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ekitaldirik. Herriko Kultura eta Jaietarako Patronatuak pailazoen emanaldi bat antolatzeko egindako proposamenaren aurka jo du Navarra Sumak. Koalizio eskuindarrak ETArekin lotu ditu pailazoak. | «Ezin dugu babestu beren ibilbidea ETAren kausaren aldekotasunez markatua duten pailazo batzuk kontratatzea, eta zeinaren parte diren terrorismoa kondenatzen ez duten pertsonak». Horixe adierazi du Burlatako Navarra Sumak (Nafarroa) Pirritx, Porrotx eta Marimototsek herrian egin behar duten ekitaldi baten aurka egiteko.
Burlatako Kultura eta Jaietako Patronatuak proposatua du pailazoen emanaldi bat antolatzea, baina Navarra Sumako alkatea da patronatuko burua, eta erabakiaren aurka egin du —pailazoen emanaldiaren aurka bozkatu duen kide bakarra izan da—. Navarra Sumaren arabera, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ekitaldia «inposatzen» ari dira udal programazioan, «gobernu taldearen irizpidearen aurka». Alderdiak salatu du, gainera, pailazoek berek proposatu dutela emanaldia antolatzea.
Navarra Sumak zehaztu du umeentzako euskarazko jarduerak egitearen alde dagoela: «Burlatako programazioa zabala da, eta gure asmoa da euskarazko jardueren eskaintza hedatzea, baina ezin ditugu diru publikoarekin babestu euren ibilbidea ETAren kausarekin elkar aditzean markatua duten pailazo batzuk». Gaineratu duenez, Pirritx, Porrotx eta Marimototsek «gizarteko babesgabeenak politikoki erabiltzen» dituzte, alegia, umeak. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195928/pogacar-nagusi-ermualden.htm | Kirola | Pogacar nagusi Ermualden | UAEko esloveniarrak irabazi du Itzuliko 3. etapa, eta beste lau segundo kendu dizkio Roglici gainsariei esker; 20ra du orain lidergoa. Bosgarren izan da Landa | Pogacar nagusi Ermualden. UAEko esloveniarrak irabazi du Itzuliko 3. etapa, eta beste lau segundo kendu dizkio Roglici gainsariei esker; 20ra du orain lidergoa. Bosgarren izan da Landa | Tadej Pogacarrek (UAE) irabazi du Euskal Herriko itzuliko hirugarren etapa, Ermualden. Azken Frantziako Tourrean bezala, buruz buru aritu da Primoz Roglic herrikidearekin (Jumbo), ikuskizun aparta eskainiz. Hiru erritmo aldaketa egin ditu Pogacarrek bukaerako horman, liderra atzeratu nahian, baina ez du halakorik lortu. Bederen, irabazi egin dio esprintean, eta gainsariak tarteko, 20 segundora hurbildu zaio sailkapen nagusian. Koska bat beherago egon da Mikel Landa (Bahrain): bosgarren bukatu du, esloveniarrengandik bost segundora. Zazpigarren dago orain nagusian, minutu bateko atzerapenarekin. Arabarrarekin batera helmugaratu den Alejando Valverdek (Movistar) osatu du etapako podiuma.
Zazpi txirrindularik osatu dute eguneko ihesaldia: Oier Lazkanok (Caja Rural), Gotzon Martinek (Euskaltel), Roger Adriak (Kern Pharma), Mikkel Honorek (Deceuninck), Felix Gallek (DSM), Larry Warbasek (AG2R) eta Dani Navarrok (Burgos). Zazpi minututik gorako errenta iErmualden gora buruz buru aritu dira Itzulia irabazteko bi hautagai nagusiak: Tadej Pogacar (UAE) eta Primoz Roglic (Jumbo Visma).zan dute etaparen lehen zatian, baina tropelean berriketak bukatu dira azken 80 kilometroetan. Errenta azkar galdu dute iheslariek, eta Laudiora bidean bakarkako ahalegina egin du Lazkanok, helmugatik 27 kilometrora. Malkuartura lasterketa buruan iristea zen gasteiztarraren erronka, eta iheskideekin minutu erdiko tartea zabaldu du. Ziztu batean zetorren, ordea, onenen multzoa, eta doi-doi lortu du helburua Lazkanok; mendateko lehen aldapetan harrapatu dute.
Sua ez da maldan gora piztu, beheraka baizik. Landak arriskuak hartu ditu hasieran, baina apaldu egin zaio grina errepidetik ateratzeko zorian egon eta gero. Lurrean bukatu du, aitzitik, Michael Woodsek (Israel), taldeak egindako lan eskerga ezerezean utziz. Behin Ermualdera iritsita, erasora jo du Pogacarrek. Hiru ahalegin egin ditu: 2,6 kilometrora bata, 2,1era bestea, eta 1,5era azkena. Hiru aldietan Roglicek jarraitu ahal izan du bakarrik. Haien artean jokatu dute etapa garaipena. Aldeak, dena den, ez dira handiak izan: hogei segundoren barruan izan dira lehen hamar sailkatuak. Galtzaile nagusiak Bora eta Astana izan dira, minutu erditik gorako atzerapena izan baitute Maximilian Schachmannek eta Emanuel Buchmannek (Bora), eta Jakob Fuglsangek eta Ion Izagirrek (Astana).
Bihar mendiko beste etapa bat jokatuko dute, Gasteiz eta Hondarribia artean. 189 kilometroko lana egin beharko du tropelak, eta amaierako zatian Jaizkibel eta Erlaitz kateatuko ditu. Azken hori Lehen Mailako mendatea da (4 kilometro eta %10,4ko bataz besteko pendiza), eta gaina helmugatik hogei kilometrora izango du.
Hirugarren etapa
1. Tadej Pogacar (UAE) 4:04:50 2. Primoz Roglic (Jumbo) d.b. 3. Alejandro Valverde (Mov.) 5era 4. Adam Yates (Ineos) d.b. 5. Mikel Landa (Bahrain) d.b. 6. David Gaudu (Groupama) 8ra 7. James Knox (Deceuninck) 16ra 8. Jonas Vingegaard (Jumbo) d.b. 9. Mauri Vansevenant (Dece.) d.b. 10. Brandon McNulty (UAE) 18ra
Sailkapen nagusia
1. Primoz Roglic (Jumbo) 8:07:48 2. Tadej Pogacar (UAE) 20ra 3. Brandon McNulty (UAE) 30era 4. Adam Yates (Ineos) 39ra 5. Alejandro Valverde (Mov) 50era 6. Jonas Vingegaard (Jumbo) 54era 7. Mikel Landa (Bahrain) 1.00ra 8. Pello Bilbao (Bahrain) 1.08ra 9. Max. Schachmann (Bora) 1:09ra 10. Mauri Vansevenant (Dec.) d.b. |
2021-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/195929/azken-unean-suspertu-dira.htm | Kirola | Azken unean suspertu dira | Realak eta Athleticek partida astuna jokatuko dute, Kopako finalak baldintzatuta. Villalibrek buruz eta Roberto Lopezek egin dituzte golak azken bost minutuetan. Lopezena, Unai Simonen akats larri baten ostean izan da. | Azken unean suspertu dira. Realak eta Athleticek partida astuna jokatuko dute, Kopako finalak baldintzatuta. Villalibrek buruz eta Roberto Lopezek egin dituzte golak azken bost minutuetan. Lopezena, Unai Simonen akats larri baten ostean izan da. | Laurogeita bost minutuan egin gabekoa bostean egin dute Realak eta Athleticek. Kopako finalak erabat markatutako neurketa batean astun ibili ziren bi taldeak, harik eta 84. minutuan Asier Villalibrek zuri-gorriak aurreratu dituen arte. Bost minutu geroago banakoa egin du Roberto Lopezek, eta hala amaitu zen partida. Horren aurretik, distira gutxi. Bi entrenatzaileek partidaren bezperan aipatu zuten joan zen larunbateko finalaz gaindiko neurketa izango zela Anoetakoa, baina, egiari zor, Sevillakoak baldintzatu du ligako norgehiagoka. Ordukoa une oro giroan egon da, partidaren ataritik hasita: Athleticekoek bi lerrotan kokatuta jaso dituzte Realekoak, garaikurra lortu izanaren omen gisa. Realaren hamaikakoan izan du eraginik handiena. Zenbait jokalari deialditik kanpo geratu dira, min hartuta. David Silvaren eta Mikel Merinoren kasua izan da. Gainera, Imanol Alguacil teknikariak bost aldaketa egin ditu, eta erabat itxuraldatuta agertu dira txuri-urdinak.
Athleticen, berriz, minari zukua atera nahi izan dio Marcelino Garcia Toralek. Finaleko hamaikako berbera zelairatu du entrenatzaileak, eta porrotak utzitako gosea agerian utzi dute zuri-gorriek. Erasokor hasi dute neurketa, eta lotu egin dute Reala. Hori bai, Alex Remiroren atean arrisku gehiegirik sortu gabe. Bien bitartean, partidari tamaina hartzen saiatu da Reala. Aldaketek eraginda, joko sistema ere egokitu egin du Imanolek: 4-4-2 itxurako marrazkia prestatu du, erasoko erreferentzian bi lagun kokatuta: Alexander Isak, eta Carlos Fernandez. Aldiz, Martin Zubimendik atzeko lerroari arnas pixka bat emateko lan egin du, baloi irteeran erdiko atzelariei lagunduta.
Athletic nagusi izan da hasieran, baina ez zituen etxekoak gehiegi estutu. Larritasun gehiago izan dute Yerai Alvarezek eta Aihen Muñozek; lehen ordu erdia betetzerako min hartu dute bi-biek, eta Unai Nuñezek eta Nacho Monrealek ordeztu dituzte.Lehen minutuetako oldarraldia kareletik bota du Marcelinoren taldeak, eta itzaltzera egin du pixkanaka. Realak, berriz, aurrerako urrats bat egin du. Txuri-urdinak soilik izan dira gai atera jaurtitzeko, baina alferrik: hutsean amaitu da lehen zatia.
Bigarren zatia ere makal hasi da. Bi taldeek zirrikiturik aurkitu ezinean segi dute lehendabiziko minutuetan, eta, beste behin, lesioek hartu dute protagonismoa. Yuri Bertxitxek min hartu du, eta Mikel Balentziagak hartu zuen haren lekua. Bigarren zatia hasi eta gutxira, Athleticeko lau atzelarietatik hiruk aldageletarako bidea hartu dute. Bizigarri gutxiko partida jokatu dute bi taldeek. Astuna. Halako batean, ordea, suspertzeko itxura egin du partidak. Alex Berengerrek 0-1ekoa egiteko aukera izan du 55. minutuan. Baloia ondo egokitu eta gero, Robin Le Normandek saihestu du bisitarien gola.
Bi teknikariek taktikoki irabazi nahi izan dute. Imanolek, esaterako, aldaketak baliatu ditu eskema aldatzeko: 4-2-3-1 amaitu du, Cristian Portu aurrelari bakar zela. Erasora egin dute txuri-urdinek eta aurretik jartzeko aukera gehien izan dute azken minutuetan. Athletic aurreratu da, ordea, Villalibrek buruz sartutako golari esker. Bost minutu iraun die pozak bilbotarrei: 84.ean aurreratu, eta 89.ean berdindu zuen Realak, Unai Simonen akats larri baten ostean. Legezko emaitza izan da. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195930/romingerren-bigarrena-bideratuta.htm | Kirola | Romingerren bigarrena, bideratuta | Romingerren bigarrena, bideratuta. | Euskal Herriko Itzuliko azken-aurreko etapa korritu zuten, 1993ko apirilaren 8an. Gasteiz eta Lemoiz (Bizkaia) arteko ibilbide gorabeheratsuan lasterketako liderra bera izan zen bizkorrena, Tony Rominger aseezina. Jokatu zituen lau etapetatik bigarrena irabazi zuen horrela, eta haren taldeak, Clas-Cajasturrek, hirugarrena. Argi utzi zuen lasterketako txirrindularirik azkarrena zela, eta bideratua zuen Itzuliko garaipena. Hala ere, azken etapa falta zelarik, sailkapen nagusian zuen aldea ez zen erabakigarria.
Horrek esperantzarako tarte bat uzten zien suitzarraren aurkari nagusiei: Alex Zulle herrikideari, eta Rolf Sorensen danimarkarrari —biak sei segundora zeuden—. Hain zuzen, Romingerrek bi horiei irabazi zien esprintean Lemoizko helmugan. Etapako protagonistak, ordea, bi anaia izan ziren: Abadiñoko zarrabeitiatarrak. Juan Antoniok, zaharrenak, eguneko lehenbiziko ihesaldia antolatu zuen, eta kilometro dezenteren ondoren tropelak harrapatu eta gero, gazteenak, Mikelek, jo zuen erasora. Garaipena gertu zuela, helmugarako bi kilometro falta zirela harrapatu zuten faboritoek.
Faborito horiek biharamuneko etapako bi sektoreetan erabaki zuten Itzulia. «Taldea oso indartsu dago, eta gu lasterketa kontrolatzen saiatuko gara bihar goizeko sektorean», adierazi zuen Jon Unzaga Claseko txirrindulariak Lemoizko helmugan, Euskaldunon Egunkaria-k hurrengo eguneko zenbakian bildu zuenez. «Arratsaldean, ostera, Tony bakarrik geratuko da, eta berak erantzun beharko du».
Hain zuzen, Romingerrek ez zuen arazorik izan goizeko sektorean eusteko, eta arratsaldean denborarik onena egin zuen Zumarragatik Santa Barbararako kronoigoeran. Suitzarrak bigarren urtez jarraian irabazi zuen Euskal Herriko Itzulia, eta hori lortu zuen historiako laugarren ziklista izan zen —Mario De Waelek (1928 eta 1929), Jose Antonio Gonzalez Linaresek (1977 eta 1978) eta Sean Kellyk (1986 eta 1987) lortu zuten aitzinetik—.
Hemerotekek, ordea, ez zuten hori bildu, Ortziral Santuan bukatu baitzen 1993ko Itzulia. | |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195960/ertzainengandik-ihesi-zihoan-pertsona-bat-hil-da-bilbon.htm | Gizartea | Ertzainengandik ihesi zihoan pertsona bat hil da Bilbon | Ibaizabalen itota topatu dute larrialdi zerbitzuek goizaldean. Segurtasun Sailaren arabera, auto batzuetan lapurretan ari zela harrapatu dute, eta uretara egin du jauzi. | Ertzainengandik ihesi zihoan pertsona bat hil da Bilbon. Ibaizabalen itota topatu dute larrialdi zerbitzuek goizaldean. Segurtasun Sailaren arabera, auto batzuetan lapurretan ari zela harrapatu dute, eta uretara egin du jauzi. | Goizaldean izan da, 04:00ak aldera eman du abisua SOS Deiak Eusko Jaurlaritzaren larrialdi zerbitzuak: pertsona baten bila ari ziren uretan, Ibaizabalen, Bilboko San Inazio auzoaren eta Zorrotzaurre ibarraren artean. Bi ordu geroago baieztatu dute gorpu bat topatu dutela.
Hildakoa 22 urteko gazte bat zen, Eusko Jaurlaritzak berak jakinarazi duenez. Zarandoa etorbidean aparkatua zegoen auto bat behartzen ari zen gaztea, polizien arabera; patruilan ari ziren ertzain batzuek atzeman dute. Beti polizien esanetan, gazteak korrika ihes egin du, eta uretara bota du bere burua; korronteak eraman du herrestan.
Suhiltzaileak eta Gurutze Gorrikoak joan dira lekura, eta goizaldeko seiak aldera aurkitu dute gaztearen gorpua, San Inazio eta Elorrieta auzoen artean, uretan. Bilboko Auzitegi Medikuntzako Zerbitzura eraman dute gorpua, eta ikerketa bat abiatu du Ertzaintzak.
Segurtasun Sailak azaldu du gertakarien inguruetan behartutako zortzi auto aurkitu dituztela; leihoak hautsita eta barruak nahasita zituzten ibilgailuek. Ustez gazteak lapurretan harrapatutakoak motxila batean aurkitu dituzte, bestalde. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/195961/hizkuntza-gutxituen-aldeko-legea-onartu-du-frantziako-asanbleak.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituen aldeko legea onartu du Frantziako Asanbleak | Lege esparru sendoagoa emanen dio euskarazko irakaskuntzari. Eskaintza orokortzea eta ikastetxeak diruztatzea aurreikusten du. | Hizkuntza gutxituen aldeko legea onartu du Frantziako Asanbleak. Lege esparru sendoagoa emanen dio euskarazko irakaskuntzari. Eskaintza orokortzea eta ikastetxeak diruztatzea aurreikusten du. | Lortu dute. Eskualdeko hizkuntzen ondarea babesteari eta sustatzeari buruzko Paul Molac Bretainiako diputatuaren lege proposamena onartu du Frantziako Asanbleak, 247 bozkarekin, gobernuaren borondatearen kontra. Iazko abenduan Senatuan bozkatu zuten testu bera bozkatu dute, aldaketarik gabe, eta, ondorioz, berehala promulgatuko da. Hizkuntza gutxituen irakaskuntzari esparru finkoago bat emanen dio legeak, eta ikastetxeen diruztatzean ere eraginen du. Momentu «historikotzat» dute hizkuntza gutxituen aldeko eragileek.
Besteren artean, irakaskuntza arloko hiru neurri nagusi dira azpimarragarrienak: murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartuko da, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren eskaintza orokortzea ekarriko du. Hizkuntza gutxituetan irakasten duten eskola pribatuen diruztatzea ere indartuko du: eskola elebakarrak dituzten herrietan, bertako haurrak inguruko herri bateko ikastetxe batera joan behar badira, ikastetxe horiek diruztatu beharko dituzte herriko etxeek. Horrez gain, beste arloetako neurriak ere jaso ditu, seinaletika publiko elebidunaren arautzea eta estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako zeinu diakritikoak idazteko aukera.
Lege proposamena bere horretan bozkatzea zen erronka nagusia, berehala promulgatua izan dadin. Bestela, Senatura itzuliko zen berriz. Lau orduko eztabaida luzea izan da ostegun goiz honetan, eta lehen artikuluen aldeko bozka eman dute diputatuek, proposatutako zuzenketak banan-banan baztertuta. Hala, murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzea proposatzen duen 2 TER artikuluaren alde bozkatu dute. Halaber, 2 QUINTES artikulua berrezartzearen alde bozkatu dute —lege proposamenetik erretiratzea erabaki zuten diputatuek Asanbleako lege batzordean—. Hizkuntza gutxituetan irakasten duten eskola pribatuen diruztatzeari dagokio artikulu hori.
Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak hartu du hitza goizean, gobernuaren izenean. «Errepublikanoa eta Konstituzioaren militante bat» dela erran du, eta, Frantziako konstituzioaren 75-1. artikuluaren izenean, hizkuntza gutxituen irakaskuntza «atxiki» behar dela. Erranak erran, adierazi du Frantziako hezkuntzak hizkuntza gutxituen irakaskuntza bermatzen duela. «Batzuek egin nahi duten karikatura baino askoz ere hobea da». Bretainiako datuak eman ditu. «Ezin da erran sakrifikatzen dugunik».
Bretoierak eta bretoierazko irakaskuntzak dituen baliabideak zerrendatu ditu Blanquerrek, eta zehaztu du ikasle zela berak ere hautazko gisa hartu zuela. Orokorrean, Frantziako Estatuko hizkuntza gutxituen irakaskuntzaren datuak eman ditu. «Gure lurraldean eskualdeko hizkuntzen irakaskuntzak bere leku osoa du. Ez da gehiago lurralde eta hizkuntza gerlarik; gure herriak oreka justua aurkitu du herrialdearen eta nazioaren artean. Gutako bakoitzak bere nortasuna eraikitzen du».
Blanquerrek adierazi du Frantziako hezkuntzak oren parekotasunean oinarritzen den irakaskuntza elebiduna sostengatzen duela. «Oren parekotasun hori gainditzeak Konstituzioaren 2. artikulua zalantzan jarriko luke». Frantziarren hizkuntza komuna beste hizkuntza batek ordezkatzea gaitzetsi du. Murgiltze eredua orokortzearen kontra ere mintzatu da, eta ohartarazi du gaur egun eskola publikoetan abiatutako esperimentazioek esperimentazioaren esparrua gainditu dutela. «Ez dut jadanik dagoena kentzeko asmorik, baina murgiltze ereduan oinarritutako irakaskuntza salbuespena baizik ezin da izan». Frantsesaren monopolioa kritikatu, eta «beste monopolio bat» proposatzea baztertu du. «Erraten didate murgiltze ereduan ikasten dutenek frantsesa bikainki menperatzen dutela, baina hori da haien familiek frantsesa bikainki menperatzen dutelako».
«Ikastearen onurak»
Diputatu bretainiar batek sustatu du legea, Paul Molacek. «Eskualdeko hizkuntzak aberastasun eta altxor bat dira, ez soilik eskualdekoak, baita Frantziakoak eta nazioartekoak ere», adierazi du txalo artean. Baina gaur egun galtzeko arriskuan direla nabarmendu du segidan: «Gaur egun, horiek ikasten dituen ikasleen kopurua apalegia da. Azeleragailua zapaldu behar dugu». Hizkuntza gutxituak ikastearen onurak nabarmendu ditu: adierazi du hizkuntza horiek ikasteaz gain frantsesean ere beste haurrek baino maila hobea dutela. Hizkuntza gutxituen aldeko eragileek egiten duten «lan izugarria» eskertu du, bestalde.
Molacek erran du murgiltze ereduan oinarritutako irakaskuntzaren helburua bi hizkuntzak menperatzea dela. «Gaur egun, irakaskuntza mota hori ez da posible hezkuntza publikoan». Zehaztu du Frantziako Konstituzio Kontseiluak ez duela sekula irakaskuntza hori gaitzetsi, berau derrigorrezko bilakatzea baizik. Lege proposamena aldaketarik gabe bere horretan bozkatzeko eskatu die diputatuei, Hezkuntza Kodea molda dezan. Hala izan da azkenean, komunistek, Frantzia Intsumisoak eta Martxan alderdiak kontrako botoa iragarri duten arren.
Diglosiaren salaketa
Michel Castellani Korsikako diputatuak gaur egun den diglosia egoera aipatu du, eta horrek sortzen dituen «trauma psikikoak». Hizkuntza gutxituen irakaskuntzak dituen onurak aipatu ditu hark ere, eta lege proposamena bozkatzeko eskatu du.
Hubert Wulfrancek, Ezker demokratiko eta errepublikanoa taldearen izenean, hizkuntza gutxituek Frantzian duten babes faltaz ohartarazi du, eta azpimarratu Frantziako Estatua Europako hizkuntza gutxituen babeserako ituna berretsi ez duen estatu bakarrenetakoa dela. «Gure aberastasun linguistikoak zinezko borondate politiko bat behar du». Erran du lege proposamena bozkatzea «aitzinamendu adierazgarria» litzatekeela.
Martxan taldeko Stephanie Atger diputatuak Paul Molacen lege proposamenaren ekinbidea eskertu du, baina erran du lege proposamena «lausoegia» dela, ez dituelako hizkuntza gutxituen irakaspenaren mugak zehazten.
Marc Le Fur Errepublikanoen taldeko diputatuak erran du «aniztasuna xantza bat dela». «Gehiegizko jakobinismoa» salatzeko beharra aipatu du, eta «mespretxua eta ezjakintasuna» borrokatu behar direla. Erran du lege proposamena Senatutik atera bezala bozkatu behar dela. «Gure taldeak hasieratik babestu du testu hau. Ez dugu inolako anbiguotasunik gai honi buruz», erran du. «Gora gure eskualdeko hizkuntzak! Defendatu behar dira», aldarri egin du. Max Brisson euskal diputatu eta Euskararen Erakunde Publikoko lehendakari ohiak legea sustatzeko lana egin du Errepublikanoen artean.
Christophe Euzet, Agir Ensemble taldeko diputatuak defendatu du Frantziako Hezkuntzak hizkuntza anitzetako hezkuntza bere egin dezakeela. Erran du «oro har» bat egiten duela lege proposamenarekin, eta «interesgarria» dela hezkuntza publikoan murgiltze eredua orokortzea . Haatik, zalantzan eman du herriko etxeak beste herrietako ikastetxeak diruz laguntzera behartzea. Lege proposamenaren alde bozkatuko dute, baina zuzenketak eginen dituzte frantsesaren «erabateko menperatzea» gehiago zehaztu dadin. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.