date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195962/txertaketa-eten-egin-dute-anoetako-estadioan.htm | Gizartea | Txertaketa eten egin dute Anoetako estadioan | Bertan behera utzi dituzte Donostian Anoetako gunean txertatu behar zituztenen orduak, AstraZeneca txertoa 60 urtetik beherakoei ez jartzeko erabakia dela eta. | Txertaketa eten egin dute Anoetako estadioan. Bertan behera utzi dituzte Donostian Anoetako gunean txertatu behar zituztenen orduak, AstraZeneca txertoa 60 urtetik beherakoei ez jartzeko erabakia dela eta. | Ostegun goizean Donostiako Anoeta estadioan AstraZenecaren lehen dosia jartzeko ordua zuten pertsonei jakinarazi diete bertan behera utzi dutela, behin-behinean, txertaketa. Gaurko 400 pertsona zeuden deituta Anoetara txertatzera joateko, baina ordu denak bertan behera utzi ditu Gipuzkoako Foru Aldundiak —Anoetako txertaketa gunea hark kudeatzen du—.
Gipuzkoako Foru Aldundiko iturriek BERRIAri baieztatu diote «halabeharrez» eten behar izan dutela gaurko aurreikusitako txertaketa, atzo Espainiako Gobernuak eta autonomia erkidegoek txerto hori 60 eta 65 urte artekoei soilik ematea erabaki ondotik. 60 eta 65 urte bitartekoei txertoa eman ahal zaie, baina gaur Anoetan ordua zuten 400 lagunen artean oso gutxi ziren adin tarte horretakoak, eta, oraingoz, gaurko deituta zeuden txertaketa guztiak etetea erabaki dute. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailetik irizpide zehatzak jaso artean hartu dute erabakia, foru aldundiko iturrien arabera. Gaurko ordua zutenei beste txanda bat emango dietela jakinarazi diete.
Nafarroako Gobernuak atzo ohar bidez jakinarazi zuen aurrerantzean ere AstraZeneca txertoarekin txertatuko dituela 60 eta 65 urte artekoak, baina txertaketa eten egingo duela 60 urtetik beherakoetan. Aste honetarako AstraZenecaren txertoa jartzeko ordua zuten pertsonei jakinaraziko diete ordua bertan behera utzi dietela. Gaur arte, 21.000 lagunek jarria dute Nafarroan AstraZenecaren lehen dosia.
Ipar Euskal Herrian, bigarren dosiarekiko kezka
Frantziako Osasun Aginte Gorenak gomendatu du 55 urtetik beherako herritarrei bakarrik jartzea AstraZeneca txertoa. Isabelle Blanchard Baionako ospitaleko medikuak baieztatu du Ipar Euskal Herrian 55 urtetik gorakoei soilik ez dietela jartzen txerto hori. Zehaztu du txerto horren dosiak «puntualki» jasotzen dituztela txertaketa kanpaina hasi zenetik. «Parte handiz», osasun langileak izan dira txerto hori jarri dutenak, AstraZeneca txertoaren lehen etetea gertatu aitzin.
Blanchardek kezka agertu du lehen dosia jarria duten 55 urtez beherako osasun langileentzat. Oraingoz, Frantziako Osasun Aginte Gorenak ez du irizpiderik eman jakiteko bigarren dosiarekin nola jokatu beharko duten. Blancharden arabera, datorren astean eman beharko lituzke irizpideak osasun aginteak. Eusko Jaurlaritzak ere onartu du ez dakiela nola jokatu behar duen AstraZenecaren lehen dosia soilik hartua zutenekin.
Dena dela, Ipar Euskal Herriko hamahiru txertaketa guneetan Pfizer eta Moderna txertoak jasotzen dituzte gehienbat, Blancharden arabera. Hala, ez du uste txertaketa kanpainaren bizkortzean eragin handirik izango duenik: «Orain arte, edozein gisaz, txerto horren dosi gutxi jasotzen genituen». |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195963/erresuma-batuak-apirilaren-12an-lortuko-luke-taldeko-immunitatea-ikerketa-baten-arabera.htm | Gizartea | Erresuma Batuak apirilaren 12an lortuko luke taldeko immunitatea, ikerketa baten arabera | Egun horretarako biztanleria helduaren %73,4 immunea izango dela aurreikusi du University College Londoneko ikerketa batek. | Erresuma Batuak apirilaren 12an lortuko luke taldeko immunitatea, ikerketa baten arabera. Egun horretarako biztanleria helduaren %73,4 immunea izango dela aurreikusi du University College Londoneko ikerketa batek. | Erresuma Batuak hilabete honetarako, apirilaren 12rako zehazki, talde immunitatea lor dezakeela kaleratu du UCL University College Londoneko ikerketa batek. Izan ere, herrialdean biztanleria helduaren erdia baino gehiago txertatu dute jada, eta horri kutsatzeen ondorioz garatutako immunitatea gehituz gero, datorren asterako biztanleria helduaren %73,4k immunitatea garatuko duela ondorioztatu dute. Kopuru hori «nahikoa» dela uste dute adituek, txertatu gabeko pertsonak ere babesteko.
Azken datuen arabera, 31 milioi laguni baino gehiagori jarri diete txertoaren lehen dosia, eta bost milioik baino gehiagok egin dute ziklo osoa. «Biztanleria helduaren %50 baino gehiago izan dira txertatuak», azaldu du Karl Friston UCLko adituak. Horrez gain, birusaren kalteak gogor pairatutako herrialdea izaki, biztanleriaren ehuneko «handi batek» pasatu du gaitza. Horrek ere bermatuko du immunitatea are hedatuagoa egotea.
Pfizerren eta AstraZenecaren txertoekin egin dute kanpaina herrialdean, baina Galesek Modernaren txertoak erabiltzeari ere ekin dio asteon. Dena den, EMAk AstraZenecaren eta tronbosien arteko «lotura posiblea» baieztatu eta gero, txerto hori 30 urtetik beherakoekin ez erabiltzeko gomendioa eman du gobernuak.
Talde immunitaterako aurreikusi duten datak bat egingo du herrialdeko neurrien leuntzearekin. Izan ere, urtarrilean konfinamendua ezarri zuen gobernuak; martxoaren 29an kendu zuten. Datorren astelehenetik aurrera, funtsezkoak ez diren negozioak, ile apaindegiak, estetika zentroak eta gimnasioak zabalduko dituzte berriz. Nazioarteko hegaldiak hirugarren fasean berrezartzea espero dute; maiatzaren 17an hastea aurreikusi dute. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195964/etaren-armagabetzetik-lau-urtera-presoen-auzia-konpontzeko-eskatu-dute.htm | Politika | ETAren armagabetzetik lau urtera, presoen auzia konpontzeko eskatu dute | Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, «kontrajarriak» dira Euskal Herriko gizarteak emandako pausoak eta euskal presoen egoera. Ion eta Unai Parot eta Jakes Esnalengan jarri dute arreta: 31 urte daramatzate preso. Ekainaren 26an martxa bat eginen dute, Baionatik Donibane Lohizunera. | ETAren armagabetzetik lau urtera, presoen auzia konpontzeko eskatu dute. Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, «kontrajarriak» dira Euskal Herriko gizarteak emandako pausoak eta euskal presoen egoera. Ion eta Unai Parot eta Jakes Esnalengan jarri dute arreta: 31 urte daramatzate preso. Ekainaren 26an martxa bat eginen dute, Baionatik Donibane Lohizunera. | Gaur duela lau urte iragarri zuen ETA erakundeak armagabetu egin zela, eta, Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, urteurrenak «kontrajarriak diren bi errealitate» jarri ditu parez pare. Izan ere, egun hartan Baionan irakurri zuten manifestuak zioenez, bakea ez da «indarkeriarik eza bakarrik». Ordea, presoen auzia konpondu gabe dago oraindik, bi eragileen ustez, eta horretan datza, hain justu, kontraerrana, «2021eko apirilaren 8ak Ion Paroten, Jakes Esnalen eta Unai Paroten 31 urteko kartzelaldiarekin bat egiten baitu».
Haiekin batera atxiloturiko Frederic Haranburu Xistor baldintzapean aske utzi zuten joan den azaroan, baina ez, ordea, bertze hirurak. Eragileek salatu dute, halaber, Ion Parotek positibo eman zuela koronabirusean; 70 urte dituela, eta baldintzapean aske uzteko eskatzen duen seigarren aldia duela. Bakegileen eta Bake Bidearen ustez, horrek ez zuen «gertatu behar»: «Ekidin zitekeen, Ion Parot ez balitz salbuespeneko neurrien menpe izan».
Ez da horiena «salbuespenezko» kasu bakarra. Izan ere, euskal presoen eskubideen aldeko eragileek gogorarazi dute Frantziako Gobernuak pandemiaren hasieran hartutako neurriek ez zituztela euskal presoak kontuan hartu —egoerarik zaurgarrienean ziren hainbat preso askatu zituzten—. «Salbuespen egoera hau dela eta, Ion Paroti, Jakes Esnali, Frederic Haranbururi, Josu Urrutikoetxeari, Gurutz Maiza Artolari eta Ibon Fernandez Iradiri ez zaizkie beren eskubideak bermatzen, haien adina eta eritasunak direnak izanik ere». Ibon Fernandez Iradiren kasua nabarmendu dute: larriki eri da, eta hark ere pasatu zuen COVID-19a. Hark ere, 2019an epaitegiak zigorra etetea onartu bazion ere, preso segitzen du.
Galdera bat egin dute Bake Bideak eta Bakegileek: «Aieteko Nazioarteko Adierazpenetik hamar urtera iritsiko garen honetan, nola uler daiteke zuzenbide arrunta etengabe indargabetzea?». Salatu dute denbora «badoala» eta arazo horiek konpontzeko «presa» dagoela: «Ezin dugu errealitate bikoitz hau gehiago onartu. Kontraerranean ezartzen ditu, alde batetik euskal jendarte dinamiko eta asmamen handikoa, Euskal Herriaren testuinguru politikoan aldaketa erradikala ekarri duena, eta, bertze alde batetik, terrorismoaren kontrako ministerio publiko anakronikoa, logika lehengotar eta liskartiarren logiketan segitzen duena». Bake Bidearen eta Bakegileen ustez, «bakea» lortzeko gatazkaren ondorioak konpondu behar dira, eta, horrenbertzez, «presoen gaia konpondu».
Ekainaren 26an, martxa
Bake Bideak eta Bakegileek jakinarazi dutenez, ekainaren 26an martxa bat eginen dute Baionatik Donibane Lohizunera. Jakes Esnal eta Ion Parot preso diren urte bakoitzeko kilometro bat eginen dute, erreleboka: 31 kilometro guztira. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195965/euskal-presoei-legeria-arrunta-aplikatzeko-eskatuko-dute-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-udalek-ere.htm | Politika | Euskal presoei legeria arrunta aplikatzeko eskatuko dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalek ere | Sarek eta Etxerat-ek jakinarazi dute joan den abenduaren 11n sindikatu eta alderdiek egindako adierazpena berretsiko dutela udalek egun hauetan. Espainiako Gobernuari adieraziko diote haien babesa izanen duela «euskal presoei legeria arrunta eta espetxe politika normalizatua aplikatzeko beharrezko urratsak egitea erabakitzen» badu. | Euskal presoei legeria arrunta aplikatzeko eskatuko dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalek ere. Sarek eta Etxerat-ek jakinarazi dute joan den abenduaren 11n sindikatu eta alderdiek egindako adierazpena berretsiko dutela udalek egun hauetan. Espainiako Gobernuari adieraziko diote haien babesa izanen duela «euskal presoei legeria arrunta eta espetxe politika normalizatua aplikatzeko beharrezko urratsak egitea erabakitzen» badu. | Joan den abenduaren 11n bertze espetxe politika bati ekiteko sostengua eman zioten Hego Euskal Herriko hainbat alderdik eta sindikatuk Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari. Bilboko Euskalduna jauregian egindako ekitaldian jakinarazi zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalei ere igorriko zietela adierazpena, eta, gaur Etxerat-ek eta Sarek Gasteizen egindako agerraldian jakinarazi dutenez, «egun hauetan eta datorren apirilaren 21era arte» udalek «berretsi» eginen dute alderdi eta sindikatuek Espainiako Gobernuari egindako eskaera. Apirilaren 21ean prozesuari buruzko xehetasun gehiago emanen dituzte presoen eskubideen aldeko mugimenduak eta presoen senideen elkarteak.
Abenduaren 11n EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk, ELAk, LABek, UGTk, CCOOk, Steilas-ek, EHNEk, ESK-k, Hiru-k, Etxalde-k, CGTk eta CNTk egin zuten bat adierazpenarekin: euskal presoak hurbiltzeko plan bat egitea eta horiei legeria arrunta aplikatzea eskatu zuten, eta Espainiako Gobernuari jakinarazi zioten babesa emanen ziotela baldin eta «euskal presoei legeria arrunta eta espetxe politika normalizatua aplikatzeko beharrezko urratsak» egiten bazituen. Gauza bera eginen dute udalek orain, Etxerat-en eta Sareren arabera. Izan ere, abenduaren 11 hartan testuaren sinatzaileek berek adierazi zuten «beharrezkoa» zela «konpromisoa sozializatzea eta ezagutaraztea», eta horren hurrengo urratsa da udalena. Adierazpena publiko egin eta berehala, halaber, testua Sanchezi berari, Iñigo Urkulluri, Maria Txibiteri eta Jean Rene Etxegarairi ere bidali zioten, baita Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiari ere.
Sareren eta Etxerat-en arabera, adierazpen hori egin izanak «egiaztatu» egiten du «euskal gizarteak salbuespenezko espetxe politika behin betiko gainditzeko egiten duen apustua osatzen duen adostasun politiko eta sindikala». Jakinarazi dutenez, ontzat ematen dituzte Espainiako Gobernua egiten ari den presoen lekualdaketak, baina oroitarazi dute «euskal preso guztiak Euskal Herrira» ekarri arte ez dela urrunketa bukatuko. Bide horretan eskertu egin dute udalek adierazpenarekin bat egin izana: «Euskal presoen urruntzearen amaierarako urratsak begi bistakoak diren honetan, oso positibotzat jotzen dugu bultzada berri hori, kasu honetan, udalerriek bultzatuko dutena, eta beste ekimen batzuk gehitzea espero dugu, hala nola euskal gizartearen mobilizazioa, salbuespenezko espetxe politikaren amaierari behin betiko bultzada ematen laguntzeko». |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195966/epaile-eta-diputatuen-aurkako-sexu-abusuen-salaketak-ahalbidetuko-ditu-australiak.htm | Mundua | Epaile eta diputatuen aurkako sexu abusuen salaketak ahalbidetuko ditu Australiak | Orain arte immunitatea izan dute goi kargudunek sexu erasoekin lotutako kasuetan. | Epaile eta diputatuen aurkako sexu abusuen salaketak ahalbidetuko ditu Australiak. Orain arte immunitatea izan dute goi kargudunek sexu erasoekin lotutako kasuetan. | Sexu bazterketaren aurkako legea moldatuko du Australiako Gonbernuak epaileen eta goi kargudunen aurkako salaketak ahalbidetzeko, izan ere, orain arte horiek immunitatea zuten sexu abusuen salaketetan.
Joan den otsailean, Scott Morrison lehen ministroaren aholkulari ohi batek salatu zuen 2019an lankide batek bortxatu egin zuela legebiltzarreko bulego batean. Salaketak hautsak harrotu zituen Australian. Morrisonen kasua ez da argitara atera duten bakarra izan. Christian Porter fiskal nagusi ohi eta Industria ministroaren aurkako beste salaketa bat ere aurkeztu dute, duela 30 urte egindako eraso batekin lotuta. Porterrek berak ukatu egin ditu leporatzen dizkiotenak.
Horrez gain, ontzat emango dute sexu jazarpena argudiatzea inor kaleratzeko. Bide beretik, sei hilabetetik bi urtera luzatuko dute sexu abusuak salatzeko epea. Neurriok lan arloan gertatzen diren sexu erasoak eteteko ekinbide baten barruan hartu ditu gobernuak. Datu ofizialen arabera, emakumeen %39k eta gizonen %26n jasan dute sexu jazarpena lantokian. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195967/astrazenecaren-txertoa-60-eta-69-urte-artekoei-jarriko-diete-hegoaldean.htm | Gizartea | AstraZenecaren txertoa 60 eta 69 urte artekoei jarriko diete Hegoaldean | Jaurlaritzak ez daki zer gertatuko den AstraZenecaren bigarren dosia jarri behar zaienekin. Osasun Sailak ez die jarriko txerto hori 60 urtetik beherakoei. Hala ere, kexu da, Sendagaien Europako Agentziaren aholkua ez delako aintzat hartu. | AstraZenecaren txertoa 60 eta 69 urte artekoei jarriko diete Hegoaldean. Jaurlaritzak ez daki zer gertatuko den AstraZenecaren bigarren dosia jarri behar zaienekin. Osasun Sailak ez die jarriko txerto hori 60 urtetik beherakoei. Hala ere, kexu da, Sendagaien Europako Agentziaren aholkua ez delako aintzat hartu. | Beste aldaketa bat. Oraingoz, azkeneko erabakien arabera, onartua zeukaten 60 eta 65 urte arteko herritarrei jarriko zietela AstraZenecaren txertoa. Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek ostegun arratsalde honetan egin duten bileran erabaki dute 66 eta 69 urte artekoei ere txerto hori ematea, 60-65 adin tartean daudenak txertatzen bukatutakoan. 66 eta 69 urte artean dituztenei beste txerto batzuk ere eman ahalko zaizkiela ñabartu dute, hala ere.
Lehentasunezko zerrendetan jarriak zeuden eta 60 urtez azpitik dutenei ez diete Erresuma Batuko txerto hori jarriko, ez oraingoz behintzat. Lista horretan dauden eta lehen dosia jaso dutenek, berriz, itxaron egin beharko dute, ez baitute gaur erabakirik hartu. Ebidentzia zientifiko gehiago eta EMA Europako Sendagaien Agentziaren ebaluazio gehiago behar dira, «Europako herrialdeekin komunikatuta», bigarren dosia AstraZenecarekin eman edo ez erabakitzeko.
AstraZenecaren txertoari izena aldatu zioten, eta Vaxzevria deitzen da orain. Zenbait sektoretako langileei ematen hasi ziren txerto hori, aurrena 55 urtez azpikoei, eta gero 65 urtez azpikoei ere bai. Irakasleak, poliziak eta suhiltzaileak zeuden horien artean. Tronbosiak eragiten ote dituen edo ez iskanbila sortu eta gero, eten egin zen txerto horren erabilera, baina EMAk txertatzen jarraitzeko aholkatu zuen, kalte baino onura gehiago eragiten dituelakoan.
Egunotan, ordea, atzera egin da berriro. Asteazken gauean, EMAk onartu zuen egon litekeela lotura bat txerto hori jasotzearen eta tronbosi kasu ezohiko batzuen artean. Kopuruak oso txikiak izan arren, kezka eragin du ikerketa horrek ostera, eta Espainiako Osasun Ministerioak, erkidegoekin bilduta, 60 urtez azpikoei txerto hori ez ematea erabaki zuen atzo; 60 eta 65 urte artekoei ematea onetsi zuten. Eusko Jaurlaritza abstenitu egin zen bozketa horretan, eta Nafarroako Gobernuak aldeko botoa eman zuen.
EMAk berak emandako datuen arabera, martxoaren 22 arte jasotako 86 odolbildu eta tronbo kasu aztertu dituzte, eta hemezortzitan izan dira kasuak hilgarriak. Europan 25 milioi herritarrek jaso dute txerto hori —horietatik hamar milioi bizi dira Europako Batasuneko herrialdeetan—. 60 urtetik beherako emakumeetan atzeman dituzte kasu gehienak, txertoa hartu eta hurrengo bi asteetan, baina ez dute arrisku faktore jakin bat detektatu. Nolanahi ere, zehaztu dute kasuak «oso-oso arraroak» direla, gutxitan gertatzen direla: «Bat 100.000ren artean».
Jaurlaritzak ez daki zer gertatuko den bigarren dosiarekin Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ostegun honetan jakinarazi du Vaxzevria txertoa jartzeko estrategia eguneratuko duela, eta 60 eta 65 urte arteko pertsonei soilik emango dizkiela dosiak. Beraz, bertan behera utzi du 60 urtetik beherakoei AstraZenecaren txertoa jartzeko prozesua.
Gaur eten egin dituzte txertatze batzuk, Donostiako Anoetako eremuan diputazioak kudeatzen duena, adibidez. Gaur Bilbon txertoa hartzeko txanda zuten 250 bat laguni, berriz, Pfizerrena jarri diete, AstraZenecarena jarri beharrean. Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 60 urtez azpikoei txerto hori jartzeari utziko diola.
Maiatzean, AstraZenecaren bigarren dosiak jartzen hasi beharko luke Osasun Sailak. Horri dagokionez, bigarren dosi hori komenigarria den, edo, beste herrialde batzuetan egin den bezala, lehenengoarekin nahikotzat jotzen den galdetu du Osasun Sailak, baina argitu du gaur egun ez dela horri buruzko erabakirik hartu. Eusko Jaurlaritzak nabarmendu du gai horri buruzko informazioa emango duela aurrerantzean ere, txertaketa estrategiari eta bigarren dosiari buruzko berritasunak dauden neurrian.
Atzo, asteazkena, Madrilen egindako bileran, Eusko Jaurlaritza abstenitu egin zen bozketan, eta horren arrazoia azaldu du Osasun Sailak ohar batean, gaur: kritikatu du hartutako erabakiak ez duela kontuan hartu Sendagaien Europako Agentziak (EMA) txerto hori erabiltzen jarraitzeko emandako aholkua, eta ez zaiola itxaron auziari buruz Osasun Publikoko Batzordeak emango duen gomendioari. Osasun Sailaren ustez, «eztabaidarako eta erabakitzeko» organo tekniko horiek ez dira alde batera utzi behar, herritarrei «ziurtasuna» ematen baitiete. Hala ere, akordiorako eta lankidetzarako konpromisoa agertu du, eta Osasunerako Lurraldearteko Batzordeak hartutako erabakia beteko duela esan du.
Osasun Sailak gogoratu du EMAk esan duela odolbilduak agertzea «albo kalte oso arraroa» dela. «Agentziak esan du, halaber, txertoaren onurak lehenetsi behar direla gaixotasuna, ospitaleratzea eta hilkortasuna saihesteko eraginkorra delako». Aipatu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan jarri diren AstraZenecako dosietatik ez dela atzeman txertoari lotutako albo kalte larririk. Ohar berean, adierazi du sentitzen duela AstraZenecaren inguruko erabakiek herritarrei «nahasmena» sortu izana, bereziki lehen dosia jarria dutenei eta laster jartzekoak zirenei. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195968/intzidentzia-tasak-400en-langa-gainditu-du-gipuzkoan-eta-bilbon.htm | Gizartea | Intzidentzia tasak 400en langa gainditu du Gipuzkoan eta Bilbon | Eusko Jaurlaritzak datorren astelehenean berrikusiko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, eta orduko datuen arabera zehaztuko du non ezarriko diren neurri murriztaile zorrotzagoak. 30 heriotza gertatu dira azkeneko astean. | Intzidentzia tasak 400en langa gainditu du Gipuzkoan eta Bilbon. Eusko Jaurlaritzak datorren astelehenean berrikusiko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, eta orduko datuen arabera zehaztuko du non ezarriko diren neurri murriztaile zorrotzagoak. 30 heriotza gertatu dira azkeneko astean. | Birusa hanpatua da. Azken astean nabarmen larriagotu da haren transmisioa Euskal Herrian, eta oraintxe bertan intzidentzia tasa metatua 400eko langatik goitikoa da Gipuzkoan eta Bilbon. Gaur-gaurkoz, eremu gorrian diren udalerri eta lurraldeen artean sartu dira, beraz. Zehazki, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako azken datuen arabera, Gipuzkoan 100.000 biztanleko 413 laguni atzeman diete COVID-19a azken hamalau egunetan. Bilbon, berriz, 403 da hamalau eguneko intzidentzia tasa metatua.
Jaurlaritzak asteleheneko datuak aintzat hartuta berrikusiko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, eta asteazkenean sartuko dira indarrean neurri berriak, 400en tasa gaindituko duten herrietan. Gipuzkoa eta Bilbo eremu gorrian izanez gero, itxiera perimetrala ezarriko da horietan, eta murriztu eginen dira ostalaritzaren ordutegiak. Herenegundik, muga horiek indarrean dira Gasteizen eta Araban, besteak beste.
Beste 30 heriotza
Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, beheranzko joera nabaritzen ari da heriotzei buruzko datuetan. Azken astean 30 pertsona hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian; hau da, martxoaren 29tik apirilaren 4ra bitartean. Zehazki, 29 hildako Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira. Nafarroan, berriz, heriotza bakarra izan da egun horietan. Guztira, pandemia hasi zenetik, 5.199 gaixo hil dira COVID-19aren eraginez Euskal Herrian.
Heriotzen kopurua jaitsi egin da azkeneko hilabetean, halere; abenduan, urtarrilean eta otsailean 400 eta 500 gaixo artean hil ziren hilabetero. Martxoan, berriz, erdiak baino gutxiago: 182.
Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 13.449 test egin ziren Hegoaldean, eta 1.010 kasu positibo zenbatu zituzten guztira. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den daturik makurrena da hori. Kutsatzeen goraldia gero eta agerikoagoa ari da bihurtzen, eta positiboen ehunekoan ere bistakoa da birusa hanpaturik dabilela: asteazkeneko proben %7,5ek eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga, erreferentzia gisa.
Zehazki, kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, beste behin. Osakidetzak 373 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Gipuzkoa du atzetik: 296 positibo izan dira han. Aldiz, Nafarroan 222 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 113.
Gipuzkoan okerren
Gipuzkoak du, egun, intzidentzia tasarik handiena eta hazkunderik biziena: 100.000 biztanleko 413 kutsatu dira azkeneko hamalau egunetan. Araban, moteldu egin da transmisioa azkeneko egunetan —martxoaren 6tik gaur arte, herrialde horrek izan du tasa okerrena—, baina 408ko tasa du oraindik. Nafarroan, 365ekoa da; eta Bizkaiak du txikiena orain: 318.
Ospitaleen egoerari dagokionez, Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 78 gaixo sartu zituzten erietxean COVID-19aren sintomak larriagoturik. Horiek aintzat haturik, oraintxe bertan 637 lagun daude ospitaleetan gaitz horrengatik. Otsailaren 19tik izandako kopururik handiena da hori. Zehazki, erietxeraturik direnetako 505 gela arruntetan daude, eta 132, ZIUetan, zainketa intentsiboetako unitateetan. Horietan, 101 eri zeuden martxoaren 30ean: bederatzi egun geroago, 31 gehiago daude orain. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195969/estrasburgok-ontzat-jo-du-espainiak-estatuaren-bi-biktimari-kalte-ordaina-ukatzea.htm | Politika | Estrasburgok ontzat jo du Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea | Josu Muguruzaren eta Xabier Perez de Arenazaren alabei eta alargunei ordaina ematea baztertu zuen Madrilek, biek ETArekin lotura zutela argudiatuta. | Estrasburgok ontzat jo du Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea. Josu Muguruzaren eta Xabier Perez de Arenazaren alabei eta alargunei ordaina ematea baztertu zuen Madrilek, biek ETArekin lotura zutela argudiatuta. | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ontzat jo du, beste behin, estatu indarkeriaren biktima batzuen senideei kalte ordainak ukatzea. Kasu honetan, bi ebazpen eman ditu; batetik, Ane Muguruzari eta Elena Bartolomeri —Josu Muguruza Herri Batasuneko diputatuaren alabari eta bikotekideari— ukatu diete kalte ordain «gehigarri» bat pagatzea, eta gauza bera egin du Isabel Iturberekin eta Alaitz Perez de Arenazarekin; hots, Xabier Perez de Arenazaren alargunarekin eta alabarekin.
Espainiako Gobernuak ezarririko irizpidea da ETArekin lotura izan zezaketen indarkeriaren biktimei ordainak ez pagatzea, eta hori bosgarrenez onetsi du Estrasburgok. Biktimen senideek argudiatu izan dute Espainiako Estatuak errugabetasun presuntzioa urratu izan duela kalte ordainak ukatuta, ETAko kidetza auzitegietan frogatuta ez zutenen kasuan, baina, aurrekoetan bezala, Estrasburgok ebatzi du printzipio hori, Europako Giza Eskubideen Konbentzioaren 6.2. artikuluan jasotakoa, ez dela urratu.
1999ko Terrorismoaren Biktimekiko Elkartasunerako Legean oinarrituta, Muguruzaren senideek 138.232,78 euroren kalte ordaina jaso zuten. 2012an, berriz, kalte ordain gehigarri bat eskatu zuten, Terrorismoaren Biktimen Aitortzarako eta Babeserako 29/2011 Legean oinarrituta. Espainiako Barne Ministerioak baztertu egin zuen eskaria, argudiatuta Muguruza HBko diputatua eta ETAko kidea izana zela. Muguruza 1989ko azaroaren 20an hil zuten tiroz, Madrilen, diputatu akta jaso zuen egunean.
Perez de Arenaza, berriz, GALek hil zuen Miarritzen (Lapurdi), 1984an. Senideek 69.116,21 euroren ordaina eskatu zuten 2000. urtean, eta gehigarri bat ondoren, baina bigarren hori baztertu egin zuen Espainiako Barne Ministerioak, Perez de Arenazak ETArekin «lotura» zuelakoan.
Duela hilabete eskas, Estrasburgok beste erabaki bat hartu zuen norabide berean. Orduan, ontzat jo zuen Espainiako Estatuak kalte ordaina ukatzea Jesus Mari Ijurko HBko kidea zenaren alargunari eta alabei. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195970/positiboen-kopuruak-milakoa-gainditu-du-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Positiboen kopuruak milakoa gainditu du Hego Euskal Herrian | Osakidetzak eta Osasunbideak ia 13.500 proba egin dituzte birusa detektatzeko, eta 1.010 kasu atzeman dira horietan. Gaitzarekin eri ziren 30 pertsona zendu dira astebetean Hegoaldean. | Positiboen kopuruak milakoa gainditu du Hego Euskal Herrian. Osakidetzak eta Osasunbideak ia 13.500 proba egin dituzte birusa detektatzeko, eta 1.010 kasu atzeman dira horietan. Gaitzarekin eri ziren 30 pertsona zendu dira astebetean Hegoaldean. | Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, atzo 13.449 test egin ziren Hegoaldean, eta 1.010 kasu positibo zenbatu zituzten guztira. Otsailaren 6tik aitzina erregistratu den daturik makurrena da hori. Kutsatzeen goraldia gero eta agerikoagoa ari da bihurtzen, eta positiboen portzentajean ere bistakoa da birusa hanpaturik dabilela: asteazkeneko proben %7,5ek eman dute positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga, erreferentzia gisa.
Zehazki, kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, beste behin. Osakidetzak 373 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Gipuzkoa du atzetik: 296 positibo izan dira han. Aldiz, Nafarroan 222 kutsatu detektatu dituzte, eta Araban, berriz, 113.
Gipuzkoa da, momentu hauetan, intzidentzia tasa handiena duena, eta hazkunde biziena duen herrialdea: 100.00 biztanleko 413 kutsatu dira azkeneko hamalau egunetan. Araban moteldu egin da transmisioa azkeneko egunetan —martxoaren 6tik gaur arte, herrialde horrek izan du tasa okerrena—, baina 408ko tasa du oraindik. Nafarroan, 365ekoa da; eta Bizkaiak du txikiena orain: 318.
Ospitaleen egoerari dagokionez, Hegoaldeko osasun agintariek jakinarazi dutenez, atzo 78 gaixo sartu zituzten erietxera COVID-19aren sintomak larriagoturik. Horiek aintzat haturik, oraintxe bertan 637 lagun daude ospitaleetan gaitz horrengatik. Otsailaren 19tik izandako kopururik handiena da hori. Zehazki, erietxeraturik direnetako 505 gela arruntetan daude, eta 132, ZIUetan, zainketa intentsiboetako unitateetan. Horietan, 101 eri zeuden martxoaren 30ean: bederatzi egun geroago, 31 gehiago daude orain.
Beste 30 heriotza
Gaitzaren transmisioari buruzko informazioa ematen duten adierazleetan ez bezala, beheranzko joera nabaritzen ari da heriotzei buruzko datuetan. Azken astean 30 pertsona hil dira gaitzak jota Hego Euskal Herrian; hau da, martxoaren 29tik apirilaren 4ra bitartean. Zehazki, 29 hildako Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak dira. Nafarroan, berriz, heriotza bakarra izan da egun horietan. Guztira, pandemia hasi zenetik, 5.199 gaixo hil dira COVID-19aren eraginez Euskal Herrian.
Heriotzen kopurua jaitsi egin da azkeneko hilabetean, halere; abenduan, urtarrilean eta otsailean 400 eta 500 gaixo artean hil ziren hilabetero. Martxoan, berriz, erdiak baino gutxiago: 182. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195971/22an-grebara-sektore-publikoko-lanpostuak-egonkortzeko.htm | Ekonomia | 22an, grebara, «sektore publikoko lanpostuak egonkortzeko» | EAEko sektore publikoko langileen %40k behin-behineko balditzetan dihardutela salatu nahi dute sindikatuek protestaldiarekin. Egoera horren atzean zerbitzuak pribatizatzeko asmoak ikusten dituzte. | 22an, grebara, «sektore publikoko lanpostuak egonkortzeko». EAEko sektore publikoko langileen %40k behin-behineko balditzetan dihardutela salatu nahi dute sindikatuek protestaldiarekin. Egoera horren atzean zerbitzuak pribatizatzeko asmoak ikusten dituzte. | Ofiziala da: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako langile publiko guztiak grebara deituak daude hilaren 22rako. Sindikatuek martxoaren 1ean eman zuten asmo horren berri, eta, behin-behinean dauden langile publikoen egoerari buruz hitz egiteko deirik jaso ez dutenez, ELA, LAB, CCOO, SATSE, Steilas eta ESK sindikatuek greba deialdi ofiziala erregistratu dute. Behin-behinekotasun tasa %40tik gorakoa dela diote, guztira 60.000 langile ingururi eragiten diela, eta sektore publikoko arlo eta maila guztietan gertatzen dela hori: udaletan, aldundietan, Osakidetzan, hezkuntzan... Greba 22an izango da, baina aldez aurretik, hilaren 15ean, elkarretaratzeak egingo dituzte.
Igor Izagirre ELA sindikatuaren sektore publikoko arduradunak egoeraren argazkia eman du eskaera erregistratu aurretik. «Behin-behinekotasuna sistematikoa da: ez da %40tik jaisten», nabarmendu du. Haren datuen arabera, Osakidetzan behin-behineko 15.000 langile daude; hezkuntzako arlo batzuetan %70etik gorakoa da; administrazio orokorrean, %45ekoa, eta udal batzuetan langileen hiru laurdenak aldi baterako kontratuarekin daude. Horren atzean, Izagirreren arabera, estrategia bat dago: «Zerbitzuak pribatizatzearen aldeko apustu bat dago, eta hori lortzeko lehen pausoa lanpostuak ez egonkortzea da».
Lanpostuak egonkortzea da eskaera nagusia, eta zerbitzu publikoetan dagoen «merkantilizazioa» gelditzea. Hala adierazi du Gorka Berasategi LAB sindikatuko sektore publikoko arduradunak: «Pandemia honetan ikusi da zerbitzu publiko gero eta ahulagoak ditugula. Enplegu publikoa egoera larrian dago, eta, gainera, lanpostu asko ez dira existitzen. Langileek betetzen dituzten hainbat funtzio ez dira existitzen». Berasategik «negoziazio kolektiboa» aktibatzeko eskatu die erakundeei, «aldebakartasuna» uzteko, eta aitzakiarik ez jartzeko: «Jaurlaritza mugitu egin behar da hau konpontzeko. Bukatu da Madrilera begira egotea. Bukatu da epaitegien zain egotea. Arazoa hemen dugu, eta hemen konpondu behar dugu. Garbi dugu lege propioak behar ditugula».
Pablo Garcia de Vicuña CCOOko arduradunak ere grebaren arrazoiak aletu ditu, eta langileez harago jo du: «Behin-behinekotasun tasa handiek segurtasunik eza sortzen dute, eta horrek berarekin dakar hiritarrentzako zerbitzu okerragoa». Deialdiak izan duen harrera zabala nabarmendu du: «Ia sindikatu guztiak gaude; bakarra falta da. Zerbitzu publiko duina izateko, lanpostuak egonkortu behar dira, eta orain arteko estrategia ez da zuzena». |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195972/inaki-aldekoa-diputatu-eta-preso-ohia-hil-da.htm | Politika | Iñaki Aldekoa diputatu eta preso ohia hil da | Herri Batasunarekin Nafarroako Parlamentuan eta Espainiako Kongresuan aritu zen. Aralar alderdiko buruzagitzako kidea izan zen gero. | Iñaki Aldekoa diputatu eta preso ohia hil da. Herri Batasunarekin Nafarroako Parlamentuan eta Espainiako Kongresuan aritu zen. Aralar alderdiko buruzagitzako kidea izan zen gero. | Hitza 2014ko azaroaren 8an erabili zuen, Aralarreko zenbait kide gogoetan ari zirela-eta ezker abertzaleko orduko bi sentsibilitateak bat egiteko aukeraz; esan zuen Aralar ez zela sortu ezker abertzaleko «beste» alderdi bat izateko, ez zuela «bokazio» hori. Aipatutako bat egitera urratsak eginez gero, «bizpahiru urte barru Aralarrek ez luke alderdi gisa egon beharko». Izan ere, Iñaki Aldekoak ezkerreko subiranismoa izan zuen bokazio. Herri Batasuneko sortzaile izan zen lehenik, eta Aralarren bidea hartu zuen hurrena. Behin EH Bildu eratuta, ezker abertzaleko bi ildoen batasuna defendatu zuen. 81 urte zituela hil da.
Ibilbide luzea da Aldekoarena (Zornotza, Bizkaia, 1940). Ingeniari kimikoa zen ikasketaz, eta EGIn hasi zuen militantzia politikoa. Preso egon zen urtebetez Bilbon. ETA Berrin aritu zen, baina berehala utzi zuen. 1977an, Euskal Sozialista Biltzarreko idazkari nagusi aukeratu zuten, eta bide horretatik hartu zuen parte Herri Batasunaren sorreran, 1978an. Mahai Nazionaleko kide izan zen 1990eko hamarkadaren hasierara arte. Urte horietan, ordezkaritza instituzionalean ere aritu zen: Nafarroako parlamentari izan zen 1979tik 1991ra bitarteko legealdietan, eta Espainiako diputatu 1986tik 1987ra, Nafarroatik. Garai horietan ere ezagutu zuen kartzela: 1983tik 1985era bitartean egon zen preso, ETAri laguntzea egotzita. Horren ondoren, Espainiako Gobernua eta ETA Aljerian eseri ziren elkarrizketa mahaian (1989), eta ETAren aholkularien taldean hartu zuen parte.
Elkarrizketa horiek porrot egin zuten, eta Aldekoa gero eta kritikoago ageri zen estrategia politiko-militarrarekin. 1992an, HBko Mahai Nazionaletik irten zen, eta Lizarra-Garaziko prozesuaren ostean, baita ezker abertzalearen ildo nagusitik ere. Aralarrek ezker abertzale barneko «iritzi korronte» gisa argitaratu zuen lehen idatzia 2000ko maiatzaren 21ean, eta sinatzaileen artean zen Aldekoa; gerora, Alderdiaren sorreran hartu zuen parte. «Historikoki borroka armatuak esanahi eta eduki bat izan badu ere, egun ez du zentzurik, eta ETAk borroka utzi behar luke», esan zion Euskaldunon Egunkaria-ri 2002ko abenduko elkarrizketa batean. Alderdi horretako kide zela aukeratu zuten Arabako batzarkide, 2007tik 2011ra.
2011n eman zuen ETAk bere jarduera armatuaren behin betiko etenaren berri; urrian gertatu zen hori, eta azaroan, elkartuta aurkeztu ziren ezker abertzaleko bi ildoak Espainiako Gorteetako hauteskundeetara, EArekin eta Alternatibarekin batera, Amaiur koaliziopean. Bat egite horren aldekoa zen Aldekoa, eta hala adierazi zion BERRIAri 2014an: «Hiru oinarri finkatu genituen. Batetik, ezker abertzale politiko, zibil eta demokratikoa nahi genuela esan genuen, eta horretarako ETAk borroka armatua erabat utzi behar zuela. Bigarrenik, Euskal Herriaren eraikuntzarako bertako hiru erabakitze esparruak, hiru eremu administratiboak errespetatu behar direla genioen: EAE, Nafarroa eta Ipar Euskal Herria. Eta hirugarren ideia zen ezker abertzaleak barne egitura demokratikoak behar dituela: kongresuak, afiliatuak... Ez dugu esan nahi arrazoia gurea izan denik, baina gaur egun Sortuk hiru oinarri haiek bereganatuak ditu. Aralar ez denez aldatu, badaude baldintzak bien arteko bat egiteari buruz harremanak hasteko. Eta garrantzitsua litzateke berehala ekitea».
Nafarroako Parlamentuak doluminak adierazi ditu heriotzaren aurrean. Sortuk Aldekoa oroitzeko hitzak izan ditu, eta «besarkada sentikor bat» helarazi die senide eta hurbileko lagunei: «Aldekoa errepresaliatu politiko bat izan zen, herri honen independentziaren alde aritzeagatik espetxeratu zutena. Haren konpromiso militantea balioan jarri eta aitortu beharra dago». |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195973/behin-betiko-artxibatu-dute-aralarko-pisten-auziaren-kausetako-bat.htm | Gizartea | Behin betiko artxibatu dute Aralarko pisten auziaren kausetako bat | Landarlan eta Eguzki taldeak ez daude erabakiarekin ados. Bigarren kausak aurrera jarraitzen du. | Behin betiko artxibatu dute Aralarko pisten auziaren kausetako bat. Landarlan eta Eguzki taldeak ez daude erabakiarekin ados. Bigarren kausak aurrera jarraitzen du. | Joan den otsailean Tolosako epaitegiak erabaki zuen Aralarko Saltarri eremuko pistaren kontra Landarlan eta Eguzki talde ekologistek jarritako salaketa behin-behinean artxibatzea. Elkarteek helegitea aurkeztu zuten, baina «froga nahikorik ez dagoenez», epaitegiak orain kausa behin betiko artxibatu du, nahiz eta salatzaileek adierazi duten prozesua berriz ireki daitekeela «froga berriak agertzen badira». Halere, pistengatik irekitako bigarren kausak aurrera jarraitzen du.
Talde ekologistek ez dute bat egin erabakiarekin. Haien irudiko, Aralarko parke naturala «batere babesik gabe» uzten dute, kausa artxibatzeak «aurrez aurre talka egiten baitu natura ingurua babesteko legeen izpirituarekin».
Gipuzkoako Foru Aldundiari ere mintzatu zaizkio Eguzki eta Landarlan. Eskatu diote «araudiaren behartutako interpretazioak» egiteari uzteko eta parke naturalaren eta Natura 2000 sarearen «lehentasunezko helburuak» betetzeko; hau da, batez ere habitatak eta espezieak iraunarazteko. Enirio-Aralar Mankomunitatearentzako hitzak ere izan dituzte. Eskatu diote ez bultzatzeko pista hori, elkarteen arabera, Gipuzkoan alturako larreak dauden eremu zabal bakarraren «erabateko artifizializazioa» eragiten duelako.
Gipuzkoako Enba sindikatuak, berriz, bestelako iritzia du, eta pozez hartu dute epaitegiaren erabakia. Izan ere, haien irudiko, erabakiak erakusten du egindako lanak legearen barruan egin zirela, eta naturguneak babesteko indarrean dauden arau guztiak errespetatuz. Horrenbestez, nabarmendu du absolbitu egin dituztela Gipuzkoako Foru Aldundiko Mendietako eta Natura Inguruneko zuzendari Arantxa Ariztimuno, Ingurumen zuzendari izandako Jose Felix Asensio eta Enirio-Aralar Mankomunitateko presidente ohi Jose Miguel Santamaria
Bestalde, Enbak Landarlan eta Eguzki taldeei eskatu die epaitegien bidez «ez oztopatzeko abeltzainentzat lan eta bizi baldintzak duintzeko erabakiak», eta eskatu diete Eniriotik Igaratzarako pistaren salaketa «berehala erretiratzeko». |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195974/supermerkatuetako-langileek-salatu-dute-txertaketa-talde-espezifikoetatik-atera-dituztela.htm | Gizartea | Supermerkatuetako langileek salatu dute txertaketa talde espezifikoetatik atera dituztela | ELA sindikatuak deituta, Eusko Jaurlaritzaren erabakia kritikatu dute Donostian egindako agerraldian. UGT sindikatuak, berriz, «koherentzia» eskatu du funtsezko sektoreetako langileak txertatzeko. | Supermerkatuetako langileek salatu dute txertaketa talde espezifikoetatik atera dituztela. ELA sindikatuak deituta, Eusko Jaurlaritzaren erabakia kritikatu dute Donostian egindako agerraldian. UGT sindikatuak, berriz, «koherentzia» eskatu du funtsezko sektoreetako langileak txertatzeko. | Supermerkatuetako langileak txertaketa plangintzako talde espezifikoetatik atera dituztela salatu dute sektoreko langileek, ELA sindikatuak protesta batera deituta. Donostian egin dute agerraldia, eta adierazi dute Eusko Jaurlaritzak adin irizpideak hartu dituela kontuan supermerkatuetako langileak txertatzeko, eta ez talde espezifikoenak.
Izan ere, txertaketa plangintzan hurrengo taldeko parte badira ere, adinaren irizpideei jarraituko diete haiek txertatzeko, eta, ondorioz, ez dituzte txertatuko gainerako funtsezko sektoreetako langileen erritmoan. Gainera, Jaurlaritzak erabakiaren berri argi eman ez izana ere kritikatu du sindikatuak: «Eusko Jaurlaritzako iturri, txosten eta protokolo ofizialek ez dute aldaketaren berri eman, eta Osalanek ez du horren inguruko informaziorik».
Aurreko astean Bilbon egin zuten bezala, gaur Donostian salatu dute «Jaurlaritzaren enegarren plangintza aldaketa». ELAk sektoreko langileak talde espezifikoetan sartzea defendatu du, bere hitzetan supermerkatuetako langileak koronabirusaren aurkako «defentsaren lehen lerroan» baitaude. Hori horrela, erabaki aldaketa gaitzetsi du, nabarmenduz «egun batetik bestera» ez dela aldatu beren egoera.
UGT sindikatuak ere garbiketa, segurtasun eta supermerkatuetako langileen txertaketa lehenesteko eskatu du, Bilbon egindako agerraldian. Azaldu du funtsezko sektoreak badira ere azpikontratatutako enpresak diren heinean beren txertaketa plangintza atzeratu egin dela. Hori horrela, sindikatuak «koherentzia» eskatu dio Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari, eta sektore horietako langileak funtsezkotzat hartzeko exijitu dio. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195975/jasone-salaberria-fuldain-euskara-irakaslea-zendu-da.htm | Gizartea | Jasone Salaberria Fuldain euskara irakaslea zendu da | Seaskako irakaslea, hizkuntzalaria, IKER laborategiko ikertzailea, idazlea, eta euskararen aldeko ekintzailea izan da Salaberria, besteak beste. 68 urterekin hil da, erialdi luze baten ondotik. | Jasone Salaberria Fuldain euskara irakaslea zendu da. Seaskako irakaslea, hizkuntzalaria, IKER laborategiko ikertzailea, idazlea, eta euskararen aldeko ekintzailea izan da Salaberria, besteak beste. 68 urterekin hil da, erialdi luze baten ondotik. | Jasone Salaberria Fuldain (Ermua, Bizkaia, 1952) zendu da, 68 urte zituela. Euskararen aldeko militantea izan da; Seaskan euskara irakasle izan zen urte anitzez. Hizkuntzalaria ere bazen: zubereraren eta nafarrera-lapurteraren ahoskera aztertu zituen, eta Euskal Ikasketetako doktore zen. Bi tesi aurkeztu zituen, biak Jean Baptiste Orpustanen zuzendaritzapean: 1991n Prosodia eta silabismoa xiberutar kantu tradizionalean aurkeztu zuen, eta Zuberera barkoxtarreko bokalen azterketa akustikoa, 1998an. Euskara ikasteko hainbat liburu argitaratu zituen, baita material didaktikoa ere. Erialdi luze baten ondotik zendu da, gaur goizean.
Azken urteetan EKEk osatutako 1914-1918ko Euskal presoen grabaketak bilduma transkribatzen aritu zen. Besteak beste, Antoine Suhas arrangoiztarraren gutuna transkribatu zuen, Gerla Handiaren denboran Prusiako Komisio Fonografikoak egin grabaketetatik. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195976/ion-izagirre-garaile-hondarribian-pello-bilbao-bigarren.htm | Kirola | Ion Izagirre garaile Hondarribian; Pello Bilbao bigarren | Ormaiztegiarra zentimetro eskas batzuengatik nagusitu zaio gernikarrari esprintean. Kaotikoak izan dira azken kilometroak, eta McNultyk lidertza kendu dio Roglici | Ion Izagirre garaile Hondarribian; Pello Bilbao bigarren. Ormaiztegiarra zentimetro eskas batzuengatik nagusitu zaio gernikarrari esprintean. Kaotikoak izan dira azken kilometroak, eta McNultyk lidertza kendu dio Roglici | Ion Izagirrek (Astana) irabazi du Itzuliko hirugarren etapa, Pello Bilbaori (Bahrain) esprint estu batean aurrea hartuta. Sailkapen nagusiko lehian kale egin ondoren, garaipen suspergarria lortu du ormaiztegiarrak Hondarribian. Ikusgarria izan da etaparen azken txanpa. Erlaitz gainera batera iritsi dira faborito guztiak, baina hortik aurrera hankaz gora jarri da lasterketa. Sei txirrindularik egin dute aurrera: besteak beste, Izagirrek, Bilbaok eta Brandon McNultyk (UAE). Bidea egin dute, eta elkarren arteko esprintean erabaki da etapa. Emanuel Buchmann (Bora) eta Esteban Chaves (Mitchelton) ezustekoa ematen saiatu dira, baina euskal herritarren arteko buruz burukoa izan da azken metroetan. Azken gerri kolpean gailendu da Izagirre.
Etapa bukatu eta gero elkarri aitortu diote egindako lana, Itzuliak berak zabaldutako bideo honetan ikusten denez («Beste guztiaren aurretik, adiskideak» idatzi du Itzuliak):
Abaila batean hasi du etapa tropelak. Haizeak atzetik jotzen zuen, eta ibilbideak beheranzko joera zuela aprobetxatuz, azkar batean irentsi ditu lehen 100 kilometroak. Hori horrela, ihesaldirik ez da sortu Alkizako mendatera iritsi arte. Azkenean, hiru txirrindularik egin dute ihes: Jefferson Cepedak (Caja Rural), Guillaume Martinek (Cofidis) eta Ben O’Connorrek (AG2R). Beherakoan, Juan Pedro Lopez (Trek) batu zaie. 1.50en aldearekin iritsi dira Jaizkibelgo igoeraren magalera, eta Lopezek berehala xehatu du taldea. O’Connor izan da espainiarren erritmo aldaketari erantzun dion bakarra.
Tropelak Erlaitzeko lehen maldetan irentsi du lasterketa buruko bikotea. Mikel Landak (Bahrain) erasoa jo du, baina ez da urrun iritsi, Jonas Vingegaardek lan ona egin baitu Roglicen alde. Haatik, kaosa piztu da gaina igaro ondoren. Bilbaok eta Chavesek tartea ireki dute, eta haien atzetik atera dira Izagirre, McNulty, Buchmann eta Vingegaard. McNulty mehatxua zen Roglicentzat, 30 segundora baitzuen sailkapen nagusian. Alabaina, esloveniarrak ez zirudien arduratuta. Arraroa izan da Jumboren estrategia; Vingegaard ez du atzeratu, aldea gora zihoan arren, eta atzean oso berandu jarri du lanean Antwan Tolhoek. Ondorioz, liderraren elastikoa erantzi du Roglicek, eta McNultyk jantzi. Sestaon bezala, bi euskal herritarrek lortu dituzte etapako lehen bi postuak.
Laugarren etapako sailkapena
1. Ion Izagirre (Astana) 4.17.07 2. Pello Bilbao (Bahrain) d.b. 3. Brandon McNulty (UAE) d.b. 4. Jonas Vingegaard (Jumbo) di.b. 5. Emanuel Buchmann (Bora) d.b. 6. Esteban Chaves (Bike Ex.) 2ra 7. Patrick Bevin (Israel) 49ra 8. James Knox (Deceuninck) d.b. 9. Quinten Hermans (Wanty) d.b. 10. Alejandro Valverde (Movistar) d.b.
Sailkapen nagusia
1. Brandon McNulty (UAE) 12.25.21 2. Primoz Roglic (Jumbo) 23ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 28ra 4. Pello Bilbao (Bahrain) 36ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 43ra 6. Adam Yates (Ineos) 1,02ra 7. Emanuel Buchmann (Bora) 1,07ra 8. Alejandro Valverde (Movistar) 1,13ra 9. Ion Izagirre (Astana) 1,15era 10. Mikel Landa (Bahrain) 1,23ra |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195977/errusiak-behin-behineko-base-militar-bat-eraiki-du-ukrainako-mugatik-gertu.htm | Mundua | Errusiak behin-behineko base militar bat eraiki du Ukrainako mugatik gertu | Martxo amaieratik zortzi militar ukrainar hil dituzte mugan. Donbassen izan da Zelenski presidentea. | Errusiak behin-behineko base militar bat eraiki du Ukrainako mugatik gertu. Martxo amaieratik zortzi militar ukrainar hil dituzte mugan. Donbassen izan da Zelenski presidentea. | Errusiak esan du ez duela asmorik Donbasseko gatazkan esku hartzeko, baina «egoeraren araberako neurriak» hartzeko aukera erabat baztertu gabe. Ez du zehaztu neurriok zer-nolakoak liratekeen, ordea, ez eta egoerak zenbateraino okerragotu beharko lukeen ere Moskuk milizia errusiazaleei laguntzeko urratsa egiteko. Baina sare sozialetan zabaldu dituzten irudi eta bideoek pentsarazten dute Vladimir Putinen gobernua hasia dela badaezpadako pausoak ematen. Lekukoen arabera, izan ere, Donbass eskualdetik 170 kilometrora behin-behineko base militar bat eraiki du. Informazio horien arabera, morteroak ere Ukrainarekiko muga aldera eramaten ariko litzateke Errusiako armada.
Martxo amaieratik tentsioa handituz joan da Errusia eta Ukrainaren artean. Bi estatuek Donbass inguruetan tropak hedatzea egotzi diote elkarri, eta Ukrainako militarren eta milizien arteko borroketan gutxienez zortzi soldadu hil dira orduz geroztik —24 urtea hasi zenetik—, azkena ostegun goizaldean bertan, tiroz. Egoera horretan, ezusteko bisita egin du Volodimir Zelenski presidenteak. Gerra frontera egindako bidaian, Zelenskik berretsi du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzea dela gatazka amaitzeko «irtenbide bakarra». Errusiak, baina, ohartarazi dio halakorik egiteak egoera okerragotuko lukeela.
Putin, berriz, Alemaniako kantziler Angela Merkelekin jarri da harremanetan. Moskuk zabaldu duenez, «kezka» agertu dio Merkelek, tentsioa handitu egin delako. Errusiako presidenteak, ordea, Kievi egotzi dio erantzukizun osoa, eta 2014an eta 2015ean sinatutako Minskeko Akordioekiko konpromisoa berretsi du. Hitzarmen haietan su-eten bat adostu zuten bi aldeek, baina, hala ere, erasoak etengabeak izan dira, eta bi aldeek ituna urratzea egotzi diote elkarri.
Testuingurua okerrera egiten ari dela ikusita, Kieven izan da gaur Poloniako Atzerri ministro Zbigniew Rau, Ukrainako Gobernuak gonbidatuta. Rauk berak Ukrainaren jarrera defendatu du, eta ohartarazi herrialdeak «bere burua defendatzeko eskubidea» duela, gatazka okertu izanaren erantzukizuna milizia errusiazaleei egotziz. Baina bileraren helburu bakarra ez da izan Donbasseko egoeraz hitz egitea. Mahai gainean izan dituzte gaien artean egon da Ukraina EBn sartzeko prozesua ere.
Etengabeko urraketak
Su-etena gainbegiratzeaz arduratzen den ESLA Europako Segurtasun Lankidetzarako Antolakudearen misio bereziak jasotako datuen arabera, apirilaren hasieratik 1.500 eraso egin dituzte Lugansken eta Donetsken. Kievek Errusia egin du gertatzen ari den guztiaren erantzule, eta ESLAra jo du laguntza eske. Herenegun egin zuten bilera alde guztiek, baina aurrerapausorik gabe amaitu zen. Soilik Moskuko ordezkaritzak egin zuen agerraldia, eta adierazi zuen ez duela zertan azalpenik eman bere mugen barruan egiten dituen mugimendu militarren inguruan.
Errusiako presidentetzarako eledun Dmitri Kozakek, bestalde, ohar bat helarazi dio Ukrainako Gobernuari, esanez «beste Srebrenica bat» egiten badute Donbass eskualdean, «lagundu beste aukerarik» ez dutela izango: «Ukrainak ekintza militarrak hasten baditu, haren amaiera izango da». Aldi berean, garrantzia kendu die AEBetako presidente Joe Bidenen azken egunetako adierazpenei —Bidenek iragarri du Errusiak erasora jotzen badu, Ukrainaren alde egingo duela—. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195978/bizkaiko-gimnasioek-helegitea-jarriko-dute-eremu-gorriko-murrizketen-aurka.htm | Gizartea | Bizkaiko gimnasioek helegitea jarriko dute eremu gorriko murrizketen aurka | Gimnasioetako enpresaburuen elkarte AVEAFen arabera, murrizketak ez daude «osasun irizpideen arabera» ebatzita. | Bizkaiko gimnasioek helegitea jarriko dute eremu gorriko murrizketen aurka. Gimnasioetako enpresaburuen elkarte AVEAFen arabera, murrizketak ez daude «osasun irizpideen arabera» ebatzita. | Gimnasioak dituzten enpresaburuen elkarteak EAEko Auzitegi Nagusira joko du intzidentzia handiko tokietara begira Labi batzordeak ebazten dituen murrizketen kontra helegite bat aurkezteko. Toki horietan itxiera perimetrala bete behar izaten da, tabernen barruko aldeak erabiltzeko ordutegiak ezarrita egoten dira, eta, horiez gain, gimnasio eta antzekoetan ere hainbat murrizketa kontuan hartu behar izaten dira: aldagelak eta dutxak, adibidez, ezin izaten dira ireki, eta toki itxietan lau lagun baino gehiagok ezingo dute jardun taldean. Horren kontra egin nahi dute helegitearekin.
Prentsa ohar baten bidez eman dute gimnasioetako arduradunek auzitara jotzeko asmoaren berri. Intzidentzia handiko tokietan ere orain arteko neurrien barruan jarduteko eskatu dute; alegia, edukiera %35era mugatuta, aireztapenerako neurriak hartuta, eta maskararik gabe inor ez dela ariko ziurtatuta. Hortik apartekorik ez dela behar uste dute, eta, areago, ez dute uste orain erantsi nahi diren neurriak «osasun irizpideen arabera» ebatzita daudenik. «Ez da ulertzekoa».
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aparteko neurriak hartu behar izaten dira azkeneko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400 kasuko intzidentzia gainditzen duten tokietan, eta ugaritzen ari dira langa gainditzen ari diren herriak. Gaur bertan jakin da Bilbok eta Gipuzkoa osoak gainditu dutela tasa hori. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195979/espainiako-kongresuak-2050erako-karbonoan-neutroa-izateko-lege-proiektua-onartu-du.htm | Gizartea | Espainiako Kongresuak 2050erako «karbonoan neutroa» izateko lege proiektua onartu du | Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren legeak 22 aldeko boto jaso ditu, bost kontrako eta hamar abstenitu egin dira. | Espainiako Kongresuak 2050erako «karbonoan neutroa» izateko lege proiektua onartu du. Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren legeak 22 aldeko boto jaso ditu, bost kontrako eta hamar abstenitu egin dira. | Espainiako Kongresuak onartu egin du Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua: 22 aldeko boto jaso ditu, bost kontrako eta hamar abstenitu egin dira. Vox alderdi ultraeskuindarra izan da legearen kontra bozkatu duen bakarra. Babesa eman diote EH Bilduk, EAJk, ERCk, PSOEk, Unidas Podemosek, Ciudadanosek eta Teruel Existek; eta abstenitu egin dira PP eta Mas Pais alderdiak. Senatura pasatuko da orain egitasmoa, parlamentuko tramitazioarekin jarraitzeko; azken urratsa litzateke. Legearen asmoa da gas isuriak murriztu eta 2050. urterako zkarbonoan neutroa» izatea.
Hilabeteotan araua aztergai izan da Kongresuan, eta eztabaidan zehar alderdiek «adostasun, elkarrizketa eta anbizio falta» egotzi dizkiote lege egitasmoari. Oskar Matute EH Bilduko kidearen arabera, gas isurien kopuruari dagokionez araudi «anbiziotsuago» baten beharra sumatu du, baina legea beharrezkotzat jo du «planetaren iraupena babesteko», hala ere. EAJk, berriz, «elkarrizketarik eta adostasunik» ez izana salatu du, eta nabarmendu du legeak bide eman beharko liokeela «kalitatezko enplegua sortzeko politika ekonomiko eta iraunkorrei».
Kongresuak lege proiektua onartuta, klima larrialdiari aurre egiteko bidean pauso bat eman dute. Nahia da oreka lortzea planeta berotzen duten gas emisioen eta isuri horiek atzemateko eta deuseztatzeko baliabideen artean. 2015ean Parisko Akordioan ezarritako helburuak betetzea dago arauaren oinarrian: planetaren berotzea bi graduren azpitik mantentzea industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, eta, ahal dela, ez izatea 1,5 gradutik gorakoa.
Bi data erabiltzen ditu legeak erreferentzia gisa, eta horien araberako xedeak jarri ditu: 2030. urterako berotegi efektuko emisioak gutxienez %23 murriztu beharko dira, 1990eko isuriekin alderatuta; eta, bestalde, 2050. urtea jartzen du epe muga bezala klima neutraltasuna lortzeko.
Horrez gainera, 50.000 biztanletik gorako udalerriek mugikortasun neurriak hartu beharko dituzte, garraioarekin lotutako isuriak murrizte aldera; bultzada emango dio energia berriztagarrien ekoizpenari eta ez da emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko baimen gehiago, besteak beste. Horiek horrela, Shesa hidrokarburoen sozietate publikoak gasa ustiatzeko dituen proiektuei eragin diezaioke lege berriak.
Autogintza sektorearekin lan egiteko asmoa ere ageri da testuan, eta helburua litzateke 2040rako errekuntza motorra duten ibilgailuen matrikulazioak amaitzea. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195980/bidenek-multinazionalak-zergapetzeko-proposamen-bat-egin-dio-ocderi.htm | Ekonomia | Bidenek multinazionalak zergapetzeko proposamen bat egin dio OCDEri | Ontzat hartu du herrialde bakoitzeko salmenten araberako tasa bat ordaintzea. Bere azpiegitura plana ere enpresek pagatzea nahi du. | Bidenek multinazionalak zergapetzeko proposamen bat egin dio OCDEri. Ontzat hartu du herrialde bakoitzeko salmenten araberako tasa bat ordaintzea. Bere azpiegitura plana ere enpresek pagatzea nahi du. | OCDE bere Ever Given partikularra gainditzear dago. Urteak daramatza multinazionalik handienen zerga ihesa eteteko nazioarteko akordio baten bila, baina beti izan du aurrez aurre itsasontzi handi bat bere ubidea trabatzen: Ameriketako Estatu Batuak, Google, Apple, Amazon eta beste enpresa teknologiko erraldoi batzuen interesak defendatzen. Baina egoera aldatzeko bidean jarri du Joe Biden AEBetak presidente berriak. Proposamen bat egin dio OCDEri multinazional handiak zergapetzeko, Frantzian, Espainian, Italian eta beste leku batzuetan indarrean jarri diren Google tasaren bidetik; hau da, enpresen irabaziak kontuan izan beharrean, herrialde bakoitzean egiten dituzten salmenten araberako tasa bat ezartzea.
Bi frontetan ari da borrokan Biden enpresek zerga gehiago ordain ditzaten, eta horrela uler daiteke OCDEri helarazitako proposamena. Izan ere, 1,9 bilioi euroko inbertsio plan bat aurkeztu zuen joan den astean, eta enpresen irabaziek ordaintzea nahiko luke. Donald Trumpek %35etik %21era jaitsitako sozietate zerga %28ra igo nahi du, eta, hobari guztiak kontuan hartuta ere, gutxieneko tasa bat jarri nahi du, enpresek ez ditzaten irabaziak paradisu fiskaletan ezkuta.
Asmo horretan lagunduko lioke nazioartean gutxieneko tasa bat izatea, inork ez bailioke aurpegiratuko AEBetako konpainiei kalte egitea besteen mesedetan. Enpresa handien oposizioa ez ezik, errepublikanoena eta demokrata batzuena ere gainditu beharko du Bidenek bere azpiegitura plana onartzeko, eta argudioak beharko ditu horretarako.
Financial Times-ek isilpean jakinarazitako proposamenean, Washingtonek dio munduko multinazionalik handienei eta errentagarrienei soilik ezarri beharko litzaiekeela nazioarteko sistema berria. Beren sektorea kontuan hartu gabe, haien diru sarrerak zergapetuko lirateke, hartara ziurtatzeko gutxieneko kopuru bat ordaintzen dutela. Gaur egun, ohikoa da multinazional horiek beren irabazi gehienak zerga txikiko herrialde batean deklaratzea (Irlandan, Herbehereetan...), eta ia dirurik ez uztea salmentak benetan egin dituzten lurraldeetan. AEBetako erraldoi teknologikoen kasuan batik bat, ez da salbuespena beste urrats bat egitea, eta dirua Karibeko paradisu fiskaletan pilatzea, AEBetan ahalik eta gutxiena ordaintzeko aukera duten arte.
Harrera ona
OCDEko zerga gaien arduradunak, Pascal Sant-Amansek, harrera ona egin dio AEBetako Gobernuaren aldaketari: «Negoziazioak suspertuko ditu. Proposamen serioa da, eta badu aukerarik aurrera egiteko nazioartean eta AEBetako Kongresuan». Europako herrialdeek ere ontzat jo dute, baina Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroak ohartarazi du ez duela bere Google tasa bertan behera utziko OCDEn akordioa izan arte. Aurreratu dute litekeena dela udan lortzea. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195981/saharako-guardia-nazionaleko-buru-bat-hil-du-marokok.htm | Mundua | Saharako Guardia Nazionaleko buru bat hil du Marokok | Mendebaldeko Saharako Guardia Nazionaleko buru Adah el-Bendir hil zuen Marokoko armadak asteazkenean, Israelen droneen laguntzarekin. | Saharako Guardia Nazionaleko buru bat hil du Marokok. Mendebaldeko Saharako Guardia Nazionaleko buru Adah el-Bendir hil zuen Marokoko armadak asteazkenean, Israelen droneen laguntzarekin. | Fronte Polisarioak komunikatu bat argitaratu du hilketa salatzeko. Haren arabera, Tifarititik gertu hil zuten El-Bendir, Rouss Irni herrian. Marokok, ohiko moduan, ez du adierazpenik egin. Tifaritiko inguru horretan dauka Polisarioak base nagusietako bat. «Rouss Irni eremu askatua» defendatzen ari zela hil zuten Guardia Nazionaleko burua, Polisarioaren arabera.
Eraso bat gertatu zen Marokok Mendebaldeko Sahara bereizteko eraikia duten hormetako batean, antza, eta eraso horretan egin zioten tiro drone batetik El Bendirri. «Gerra bortitz bat dago eremu honetan, eta hau da horren froga, nahiz eta Maroko ukatzen tematzen den», adierazi dio Polisarioko iturri batek Efe albiste agentziari. Soldatu marokoar batzuk hil dituztela ere adierazi du iturri horrek, baina Rabatek ez du hitz erdirik ere esan auziari buruz.
Polisarioak salatu du Israelek laguntza militarra eman diola Marokori, sahararren aurka borrokatzeko, eta urrats hori eginda «etsai» bilakatu dela hura ere. «Israelen esku hartzea Aljeriari bidalitako mezu bat ere bada; izan ere, estatu judua aspaldidanik ari da haren mugetan presentzia areagotzen, alor militarrean lan egiten duten hainbat enpresaren bitartez», ohartarazi du Polisarioak.
Iazko urriaren 13an hautsi zen Marokoren eta Polisarioaren arteko su-etena. Gergerateko pasabidean protestan ari ziren saharar batzuei oldartu zitzaizkien Marokoko militarrak. Hurrengo egunean, Fronte Polisarioko buru Brahim Ghalik adierazi zuen Marokok urteetako su-etena hautsi zuela ekintza horrekin —1991tik egon da menia indarrean, erreferendum bat noiz egingo—, eta gerra hasitzat eman zuen ostera. |
2021-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/195982/langile-bat-hil-da-zugaztietako-jatetxe-batean.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Zugaztietako jatetxe batean | Kargagailu bat gainera erori zaio. | Langile bat hil da Zugaztietako jatetxe batean. Kargagailu bat gainera erori zaio. | Langile bat hil da gaur arratsaldean Zugaztietan (Trapagaran, Bizkaia), jatetxe bateko kargagailua gainera erorita. Hildakoak 57 urte zituen, emakumea zen, eta Funi-La Arboleda jatetxeko langilea zen.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, istripua 17:30ean gertatu da, eta handik minutu gutxira agertu dira osasun zerbitzuak. Langileak berriro arnasa har zezan saiatu dira, baina ez dute lortu. Autopsia egiteko eraman dute gorpua.
LAB sindikatuak daraman zenbaketaren arabera, 2021. urtean lanean ari zela hildako hamabosgarren langilea izango litzateke atzo zendutakoa.
Bi kamioilari eta marinel bat
Aurreko ostiralean kamioilari bat hil zen AP-15ean, Tafalla aldean (Nafarroa). Autobide horretako 50. kilometroan zihoala, Roberto Lopez Serranok gidatzen zuen ibilgailuak beste kamioi batekin talka egin zuen; bidetik atera zen, eta leku horretan autobidearen azpitik igarotzen den trenbidera erori zen. Gidariak 40 urte zituen, Madrilgoa zen, eta berehala hil zen, kolpearen ondorioz. Beste garraiolaria onik irten zen.
Urteko hamahirugarren langile hila ere kamioilaria zen, eta AP-15ean zendu zen hura ere. Zuastiko atsedenlekuan (Itza, Nafarroa) zegoela, kamioiaren kabinak su hartu zuen, eta ez dute argitu zergatik.
Lau egun lehenago, martxoaren 16an, langile bat hil zen Gaviota gas biltegian, Bizkaiko kostaldean. Materiala garraiatzen ari zen ontzia Gaviotara hurbiltzeko lanetan ari zela, kable batek 50 urteko marinel bat harrapatu zuen, eta kareletik behera bota. Erreskatatu arren, Bermeorako bidean hil zen. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/195983/kolore-bakarreko-itzulia.htm | Kirola | Kolore bakarreko Itzulia | Kolore bakarreko Itzulia. | Oriotik Aiarako kronoigoerarekin bukatu zen Euskal Herriko Itzuliko 39. ekitaldia, 1999ko apirilaren 9an, ortziralarekin. Kolore bakarra izan zuen Itzuli hark, Espainiako ONCE taldearen hori kolorea. Laurent Jalabertek lehenbiziko etapatik azkeneraino eraman zuen liderraren maillota, eta haren taldekideek goititik beheiti kontrolatu zituzten egun guztiak. Hala ere, frantziarra umil mintzatu zen garaipenaren ondotik Euskaldunon Egunkaria-ri emandako elkarrizketan «ONCErentzat oso Itzuli gogorra izan da, eta lan handia egin dugu azkenean irabazteko. Agian kanpotik itxura hori eman dugu [erraz irabazi izanarena], baina itxura besterik ez da».
2005era arte Itzuliko azken etapa bi sektoretan banatu zen. 1999koan, goizeko zatia Lekunberritik (Nafarroa) Orioraino (Gipuzkoa) korritu zuten, 118 kilometrotan. Michael Boogerd herbehereetarrak irabazi zuen. Bingen Fernandez Euskaltel-Euskadiko txirrindulariak matxura bat izan zuen San Martin mendatean, eta sailkapen nagusiko hirugarren postua galdu zuen.
Arratsaldean, berriz, lasterketako liderra izan zen bizkorrena bakarkako saioan. Sailkapen nagusian zuen arerio bakarrari, Davide Rebellin italiarrari, minutu bateko aldea atera zion. Halaxe, hasi eta buka, 1999ko Itzuliak nagusi bakarra izan zuen. Aitzineko urteetan hiru bider bigarren egin ondoren, Jalabertek Euskal Herriko lasterketa nagusia irabaztea lortu zuen azkenean. Esker hitzak izan zituen euskal zaleentzat: «Hemengo jarraitzaileek lehen egunetik asko animatu naute, nire alde izan dira, eta hori eskertzekoa da. Konturatu naiz nik irabaztea nahi zutela eta hori ez dut inoiz ahaztuko».
Fernandezen podiumerako aukera zapuztuta, David Etxebarria izan zen euskal ziklistarik onena sailkapen nagusian. Kronoigoeran hirugarren egin zuen, eta Itzulia seigarren postuan bukatu zuen, Jalabert taldekidearengandik minutu eta hemezortzi segundora. | |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196009/beste-langile-bat-hil-da-bigarrena-azken-24-orduotan.htm | Ekonomia | Beste langile bat hil da, bigarrena azken 24 orduotan | Abadiñoko enpresa batean garabi batekin ari zen, eta zamak azpian harrapatu du. Atzo, berriz, emakume bat hil zen Zugaztietan. | Beste langile bat hil da, bigarrena azken 24 orduotan. Abadiñoko enpresa batean garabi batekin ari zen, eta zamak azpian harrapatu du. Atzo, berriz, emakume bat hil zen Zugaztietan. | Abadiñoko (Bizkaia) Lebario auzoan dagoen Trañapadura industrialdean gertatu da istripua, gaur, 08:20 aldera.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, langilea oxigeno bonbona batzuk mugitzen ari zen, garabi batekin, eta zama gainera erori zaio.
Larrialdi zerbitzuak joan dira ezbeharra gertatu den lekura, baina, gizona erreskatzerako, hilda zegoen.
Bigarrena 24 orduotan
Atzo, beste langile bat hil zen Euskal Herrian. Zugaztietan (Trapagaran, Bizkaia), jatetxe bateko kargagailua gainera erori zitzaion 57 urteko emakume bati. Funi-La Arboleda jatetxeko langilea zen. LAB sindikatuak daraman zenbaketaren arabera, 2021. urtean lanean hildako hamaseigarren langilea da gaurkoa. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196010/oxigeno-faltagatik-hil-zen-floyd.htm | Mundua | «Oxigeno faltagatik hil zen Floyd» | Martin Tobin pneumologoak, fiskaltzarekin bat egin, eta baztertu egin du droga kontsumoak zerikusia izan zuela Floyden heriotzan. | «Oxigeno faltagatik hil zen Floyd». Martin Tobin pneumologoak, fiskaltzarekin bat egin, eta baztertu egin du droga kontsumoak zerikusia izan zuela Floyden heriotzan. | Aurrera jarraitzen du Derek Chauvin polizia ohiaren aurkako epaiketak, George Floyd afro-amerikarraren hilketagatik. Martin Tobin pneumologo eta zaintza berezietan aditua denak deklaratu zuen atzoko saioan, eta, haren arabera, drogen kontsumoak ez zuen zerikusirik izan Floyden heriotzan. Aldiz, heriotza eragin zioten beste lau arrazoi zehaztu zituen: Chauvinek ezkerreko belauna hainbat minutuz Floyden lepo gainean eduki izana, gizona buruz behera eduki izana tarte horretan, eskuineko belauna bizkar gainean zuen bitartean, eta eskuburdinek eragindako presioa.
«Oxigeno faltagatik hil zen Floyd», berretsi zuen medikuak, fiskaltzaren argudioekin bat eginez, eta defentsako abokatuarenak baztertuz. Azken horren argudio nagusia da droga kontsumoak zuzeneko eragina izan zuela heriotzan, izan ere, fentanilo eta metanfetamina arrastoak aurkitu zizkioten soinean. Tobinen iritziz, baina, pertsona osasuntsu bat ere hil egingo zen, egoera berean jarriz gero: «Floydek erritmo normalean hartzen zuen arnasa konortea galdu aurretik, eta, aldiz, gaindosi bat jasan izan balu, haren erritmoa mantsoagoa izango zatekeen».
Tobinekin bat etorri zen Louisvilleko Polizia Departamentuko kirurgialari Bill Smock ere, zeinak nabarmendu baitzuen bideo irudietan Floyd erne ageri dela atxiloketaren unean, eta hori ikusita bazter daitekeela gaindosi baten ondorioz hil izana.
Maiatzaren 25ean hil zuten George Floyd, 46 urteko gizonezko afro-amerikarra. Hura atxilotzen parte hartu zuten lau poliziak, Derek Chauvin, Thomas Lane, J Alexander Kueng eta Tou Thao kargugabetuta eta auzipetuta daude egun; Fiskaltzak bigarren graduko erailketa eta bigarren graduko giza hilketa egozten dizkio Chauvini —40 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete—, eta hari lagundu izana beste hirurei. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196011/etb2k-gaur-emango-du-realaren-kopari-buruzko-saio-berezia.htm | Bizigiro | ETB2k gaur emango du Realaren kopari buruzko saio berezia | Kopako finalaren osteko egunerako zegoen iragarria programa. Ez zuten orduan eman, eta sei egun geroago iritsiko da. | ETB2k gaur emango du Realaren kopari buruzko saio berezia. Kopako finalaren osteko egunerako zegoen iragarria programa. Ez zuten orduan eman, eta sei egun geroago iritsiko da. | Geurea, bai edo bai. Reala Txapeldun! Realaren inguruko saio berezia emango dute gaur ETB2n katean eta eitb.eus-en, zuzenean, 22:15ean hasita. Julian Iantzik aurkeztuko du. Bi orduko saioa izango da, eta eduki ugari izango ditu: Cartujako (Sevilla, Espainia) finaleko protagonista nagusiei, zaleei eta pertsona ezagunen elkarrizketak; irudirik zirraragarrienak, eta baita gaur bertan Realak Donostia Ospitalera egin duen bisita ofiziala ere. Imanol Alguacil entrenatzailea, Jokin Aperribai presidentea eta Mikel Merino eta Asier Illarramendi jokalariak elkarrizketatuko ditu Iantzik.
Zaleak ere ez dira faltako: EITBren Cartuja birtuala egitasmoan parte hartu duten Realaren jarraitzaileek eta nahi duten guztiek bihotzeko taldea zoriontzeko asmoz landu eta EITBra bidali duten bideo sorta tartekatuko da saioan; bideo horiek guztiak programaren ondoren emango dituzte.
Saioak joan den igande gauerako egin ez izanak sumindura poztu zuen sare sozialetan. ETBk orduko hartan esan zuen saioa ez zutela egin, «Realaren harrera ofiziala bertan behera gelditu zelako». |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196012/realak-osasun-langileei-eskaini-die-kopa.htm | Kirola | Realak osasun langileei eskaini die Kopa | Realeko ordezkaritza bat Donostia ospitalean izan da, irabazi berri duten titulua eskaintzen, osasun profesionalak pandemiaren aurka egiten ari diren lana eskertzeko. Hunkigarria izan da. | Realak osasun langileei eskaini die Kopa. Realeko ordezkaritza bat Donostia ospitalean izan da, irabazi berri duten titulua eskaintzen, osasun profesionalak pandemiaren aurka egiten ari diren lana eskertzeko. Hunkigarria izan da. | Realeko ordezkaritza bat Donostia ospitalean izan da, orain astebete Sevillan irabazitako Espainiako Kopa osasun langileei eskaintzen, COVID-19aren aurkako borrokan egiten ari diren lana eskertzeko. Jokin Aperribai presidentea, Imanol Alguacil entrenatzailea, eta Asier Illarramendi eta Mikel Oiartzabal kapitainak buru zirela, ezustean agertu dira eskaintza hori egitera, jendea ez pilatzeko. Bertan izan dira, gainera, beste zenbait jokalari: Mikel Merino, Aritz Elustondo eta Joseba Zaldua.
Asier Illarramendik hitza hartu du, eta eskerrak eman dizkie osasun langileei. "Ez da erraza izan inorentzat egoera hau, eta zuek gau eta egun aritu zarete lanean borroka honetan. Beraz, eskerrik asko." Aperribai presidenteak, berriz, nabarmendu du aspalditik zutela buruan halako omenaldi bat egitea Kopa irabaziz gero. "Uda aurretik, pandemia hasieran, jada pentsatu genuen irabaziz gero Kopa haiei eskainiko geniela".
Omenaldi hunkigarria izan da. Felix Zubia ZIU zerbitzuko buruak eta Leire Rubio erizainak jaso dute Kopa, eta, ondoren, Itziar Perez Donostia ospitaleko gerentea mintzatu da: "Eskerrak eman nahi dizkiogu Realari, eta, bereziki, Mikel Oiartzabal kapitainari eta Imanol Alguacil entrenatzaileari, partida amaituta izan zituzten hitzengatik eta momentu horretan gurekin gogoratzeagatik. Aldi berean, Realeko zaleak zoriondu nahi ditugu, ospakizunetan izandako jarreragatik. Ez dira garai errazak, eta halako pozen beharra dugu. Ea egoera hau pasatzen den eta Anoetan elkar ikusten dugun". |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196013/xiberoots-taldeak-egin-du-herri-urratsen-kantua.htm | Gizartea | Xiberoots taldeak egin du Herri Urratsen kantua | Andoni Basterretxea Urreisti Delirium Tremens taldeko abeslariak ere parte hartu du abestian. Bosgarren kolegio bat babesteko izanen da aurtengo Herri Urrats: 300.000 euro lortu nahi dituzte. | Xiberoots taldeak egin du Herri Urratsen kantua. Andoni Basterretxea Urreisti Delirium Tremens taldeko abeslariak ere parte hartu du abestian. Bosgarren kolegio bat babesteko izanen da aurtengo Herri Urrats: 300.000 euro lortu nahi dituzte. | Aurten ere ezinen da urtero bezala egin Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako ikastolen aldeko besta, baina antolatzaileek aitzina egitea erabaki dute, halere. Maiatzaren 9rako jarria dute data, eta, urtero bezala, Herri Urratsen kantua aurkeztu dute aurten ere: Baga, Biga, Boga izena du abestiak, eta Xiberoots taldearenak dira hitzak, konposizioa eta musika bera. Kolaborazio bat ere badute: Delirium Tremenseko Andoni Basterretxea Urreistirena. Grabaketa, nahasketa eta masterizazioa Elkar estudioetan egin dituzte, Victor Sanchez teknikariarekin, eta bideoklipa Kestu produkzioetako Gabriel Courty Villanua eta Julen Riderrek atondu dute. Ikus-entzunezkoan Lapurdiko Arraun Taldea eta Sarako Olhain ikastolako (Lapurdi) neska-mutilak ageri dira.
Aurtengo Herri Urrats Ipar Euskal Herriko euskarazko bosgarren kolegioa eraikitzeko baliatu nahi dute, eta, horretarako, 300.000 euro lortzea dute helburua. Boga kanpaina abiatu dute horretarako, eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, diruaren %12 lortua dute jada. Internet bidez egin daiteke ekarpena, Herri Urratsen webgunean. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196014/pamiesen-esanei-entzungor-egin-die-madrilek.htm | Politika | Pamiesen esanei entzungor egin die Madrilek | Torturez galdetuta, Espainiako Gobernuak erantzun du Segurtasun Indarren egitekoa dela herritarren askatasunak defendatzea. | Pamiesen esanei entzungor egin die Madrilek. Torturez galdetuta, Espainiako Gobernuak erantzun du Segurtasun Indarren egitekoa dela herritarren askatasunak defendatzea. | Euskal Autonomia Erkidegoan Espainiako Poliziaren buru izandakoa da Enrique Pamies. Hark Euskal Herrian eginiko hamarkaden kontakizuna jaso dute Cómo luché contra ETA: de los años de plomo al caso Faisán (Nola borrokatu nintzen ETAren aurka: berunezko urteetatik Faisan auzira) liburuan, Pamiesen beraren narrazioan oinarrituta.
Liburuaren argitalpenaren harira, elkarrizketa bat egin zioten ABC egunkarian, eta hor esandakoetako batzuen inguruan galdetu zion Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak Espainiako Gobernuari. ABC-ko kazetariak Pamiesi galdetu zion ea, uneren batean, torturak justifikatuta egon ote zitezkeen. Zera erantzun zuen poliziaburu erretiratuak: «Zuri interesatzen zaizu tipoak egia kontatzea, eta torturekin ez dizu egia kontatuko. Momentu bat helduko da non zuk nahi duzuna kontatuko dizun. Mentalki apurtu egin behar duzu. Gertatu ezin dena da, galdekatze batean, gaiztoak zuk baino atseden handiagoa edukitzea».
Hori ikusita, Iñarrituk gobernuari galdetu zion «atxilotu bat nola apurtzen den mentalki» eta zertan datzan atxilotu bati «atseden ez hartzeko» neurriak.
Espainiako Gobernuak, idatziz emandako erantzunean, entzungor egin dio Pamiesek esandakoari: «Segurtasun Indarren egitekoa da eskubide eta askatasunen ariketa askea babestea, herritarren segurtasuna bermatzearekin batera. Horretarako, beharrezko neurriak hartzen dira egiteko horiek betetzeko, Espainiako Konstituzioarekiko eta gainerako ordenamendu juridikoarekiko errespetuaz».
Gobernuak erantsi du Segurtasun Indarrek ordenamendu juridiko horretatik kanpo eginiko jarduera ororen aurkako «mekanismoak» aktibatzen direla «dagozkion erantzukizun penalak eta administratiboak» argitzeko. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196015/gipuzkoako-foru-aldundiak-ontzat-jo-ditu-2020ko-hondakinen-datuak.htm | Gizartea | Gipuzkoako Foru Aldundiak ontzat jo ditu 2020ko hondakinen datuak | Birziklatze tasa %55,24 da. Asensio Ingurumen diputatuak herritarren jokabidea eta prestatu dituzten azpiegitura goraipatu ditu. | Gipuzkoako Foru Aldundiak ontzat jo ditu 2020ko hondakinen datuak. Birziklatze tasa %55,24 da. Asensio Ingurumen diputatuak herritarren jokabidea eta prestatu dituzten azpiegitura goraipatu ditu. | Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen eta Obra Hidraulikoetako diputatu Jose Ignacio Asensiok gaur goizean aurkeztu ditu iazko hondakinen bilketari eta birziklatzeari buruzko datuak, eta positibotzat jo du bilakaera. Birziklatze tasa %55,24 izan zen. Gaikako bilketarena, berriz, %57,96. «Hobekuntza egon da, ia bi puntu eta erdikoa, eta, orokorrean, pozik egotekoa da». Hala, azaldu du Europak 2025erako ezarritako helburuak bete direla.
Datuen balorazioa egiteko orduan, herritarren konpromisoa eta prestatu dituzten azpiegiturak goraipatu ditu Asensiok, Zubietako erraustegiari erreferentzia eginez. «Oso ondo ari da funtzionatzen. Proba fasean erraustegia martxan egotea ere funtsezkoa izan da, pandemian zaila izango litzatekeelako egoera kudeatzea. Agerian geratu da ditugun azpiegiturak behar ditugunak direla».
COVID-19a dela eta, 2020 urtea ezohikoa izan zela adierazi du Ingurumen diputatuak, eta horrek eragina izan duela hondakinen bilketan, baina, hala ere, lortu dela datuak hobetzea. «Eta esanguratsua da hori». Azken urteetako perspektiba «oso ona» dela azpimarratu du, eta pandemiak joera hori mantsotu badu ere, bilakaera «positiboa» dela. «Mankomunitate guztiek lan ona egin dute. Nahiz eta datuetan gorabehera batzuk egon, horiek pandemiaren ondoriozkoak dira. Uste dut bilakaera positiboa izango dela hurrengo urteetan».
Gaikako bilketari dagokionez, beiraren, paperaren eta ontzien bilketan beherakada arina» sumatu da, joan den urteko datuekin alderatuta; bio-hondakinen biltze tasak, berriz, zertxobait hobera egin du: 2,06 puntu igo da. Aipatu duenez, jaso diren hondakinen %57,96 gaikako bilketan jaso ziren, eta beste %42,04 errefusak izan ziren. Hala, goranzko joerari eutsi zaio, nahiz eta hobekuntza apala izan: 2019an %57,13koa izan zen gaikako bilketa, eta %57,96koa iaz.
Zaborraren sortzeak ere behera egin du: 6,80 puntu. «Hau da, 10.000 tona gutxiago». Hala ere, badaude gora egin duten hondakinak: olioaren eta pilen bilketa, esaterako. Asensiok eman ditu horren arrazoi posibleak: «Pandemiak eragina izan du. Kontsumoan aldaketak egon dira: establezimendu publikoetatik etxeetara pasatu da. Ondorioak izan ditu jarduera ekonomikoaren eteteak».
Horiek horrela, Asensioren arabera, nahiz eta urte «zaila» izan, datuak, orokorrean, «onak» izan dira, eta helburuak «bete dira». «Hau da bidea; horrela jarraitu behar dugu». |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196016/norvegiako-lehen-ministroari-isuna-jarri-diote-covid-19aren-aurkako-neurriak-urratzeagatik.htm | Gizartea | Norvegiako lehen ministroari isuna jarri diote COVID-19aren aurkako neurriak urratzeagatik | Erna Solbergek otsail amaieran bi topaketa antolatu zituen bere urtebetetzea ospatzeko, eta bietan hamar lagun baino gehiago bildu ziren. 20.000 koroa (2.000 euro) ordaindu beharko ditu. | Norvegiako lehen ministroari isuna jarri diote COVID-19aren aurkako neurriak urratzeagatik. Erna Solbergek otsail amaieran bi topaketa antolatu zituen bere urtebetetzea ospatzeko, eta bietan hamar lagun baino gehiago bildu ziren. 20.000 koroa (2.000 euro) ordaindu beharko ditu. | Norvegiako Poliziak isuna jarri dio Erna Solberg herrialdeko lehen ministroari COVID-19aren aurkako neurri murriztaileak urratzeagatik. Zehazki, bere urtebetetzearen ospakizunetan hamar lagunetik gora bildu zirelako jarri diote isuna. 20.000 koroa (2.000 euro) ordaindu beharko ditu. Joan den martxoaren 19an NRK Norvegiako telebista publikoak albistea ezagutzera eman ondotik abiatu zuen ikerketa poliziak. Ikerketaren arabera, Solbergek otsail amaieran bere familiarekin eta beste pertsona batzuekin ospatu zuen bere urtebetetzea: gau batean jatetxe batean, eta beste gau batean apartamentu batean, eta kasu bietan hamar lagun baino gehiago batu ziren ospakizunetan.
Solberg ez zen egon jatetxean –egun horretan Oslon okulistarenera joan behar baitzuen–, baina poliziak uste du ospakizun hori ere berak antolatu zuela. Poliziak isuna jarri dio Solbergi bi ekitaldi horiek antolatzeagatik, eta horietako batean parte hartzeagatik. «Legea iguala da guztiontzat, baina denak ez dira igualak legearen aurrean, Solberg gobernuko burua delako», esan du poliziak. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196017/astrazenecaren-lehen-dosia-jaso-dutenak-pfizerrekin-edo-modernarekin-txertatuko-dituzte-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | AstraZenecaren lehen dosia jaso dutenak Pfizerrekin edo Modernarekin txertatuko dituzte Ipar Euskal Herrian | Frantziako Gobernuaren erabakiak 55 urtetik beherakoei eraginen die soilik. Orain arte, osasun langileei jarri izan diete AstraZenecaren txertoa | AstraZenecaren lehen dosia jaso dutenak Pfizerrekin edo Modernarekin txertatuko dituzte Ipar Euskal Herrian. Frantziako Gobernuaren erabakiak 55 urtetik beherakoei eraginen die soilik. Orain arte, osasun langileei jarri izan diete AstraZenecaren txertoa | AstraZenecaren lehen dosia jaso dutenen txertaketa zikloa Pfizer edo Modernarekin osatuko dute Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Frantziako Osasun ministro Olivier Veranek eman du erabakiaren berri, RTL irrati katean. Hala, zeharo aldatuko da Frantziako Gobernuaren estrategia, orain arte 55 urtetik beherako osasun langileei soilik jarri izan baitiete AstraZenecaren prototipoa. 500.000 lagunek jaso dute lehen dosi hori Frantziako estatu osoan.
Aurrerantzean, 55 urtetik beherakoek ez dute AstraZenecaren txertorik hartuko, eta lehen dosia hartua dutenei Pfizerrena edo Modernarena emango diete, immunizazio ziklo osoa bete dezaten. Veranen ustez, erabaki "koherentea" da: "Lehen dosia jaso baldin badute, ARN motako txerto bat eskainiko diegu. Talde horretan nago ni neu ere. Hortaz, bigarren dosia epe barruan jasoko dute". |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196018/euskal-presorik-ez-dago-jada-herrera-de-la-manchako-espetxean.htm | Politika | Euskal presorik ez dago jada Herrera de la Manchako espetxean | Hurbiltzea ala Euskal Herriratzea iragarria zuten zazpi euskal preso mugitu ditu azken egunotan Madrilek. Euskal Herriko espetxeetan 31 euskal preso daude dagoeneko. | Euskal presorik ez dago jada Herrera de la Manchako espetxean. Hurbiltzea ala Euskal Herriratzea iragarria zuten zazpi euskal preso mugitu ditu azken egunotan Madrilek. Euskal Herriko espetxeetan 31 euskal preso daude dagoeneko. | Herrera de la Manchako espetxea euskal presorik gabe. Argazki hori utzi dute asteon Espainiako Espetxe Erakundeek egindako mugimenduek. Izan ere, Etxerat senideen elkarteak gaur jakinarazi duenez, aitzinetik iragarritako zazpi mugimendu egin ditu Madrilek azken egunotan, eta horien artean zen Jon Mirena San Pedro Blancorena: Herrera de la Manchako (Espainia, 640 kilometro) azken euskal presoa izan da, Dueñasera hurbildu baitute (Espainia 310 kilometro).
Bertze mugimenduetatik, hiru Euskal Herriratu egin dituzte: Juan Carlos Subijana Izquierdo Leondik (Espainia, 370 kilometro) Basaurira (Bizkaia) ekarri dute; Josune Arriaga Martinez, Topasetik (Espainia, 460 kilometro) Iruñera; eta Ainhoa Barbarin Iurrebaso, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Zaballara (Araba). Iñaki Etxeberria Martin, berriz, Topasetik Duesora (Espainia, 170 kilometro) hurbildu dute; Arkaitz Goikoetxea Basabe, Villenatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Logroñora (Espainia, 170 kilometro); eta Gorka Palacios Aldai, Murcia II-tik (Espainia, 820 kilometro) Estremerara (Madril, 520 kilometro).
Mugimendu hauekin, dagoeneko 31 dira Euskal Herrian dauden euskal presoak: hamabortz Zaballan daude —horietatik hiru ez dira EPPK-koak—, zazpi Martutenen, bortz Iruñean, eta bi Basaurin. Bertze biak zentro berezietan daude: Aita Mennin bat (Arrasate, Gipuzkoa) eta Besarkada zentroan bertzea (Gasteiz). |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196019/arrisku-handia-dutenak-txertatzen-hasiko-dira-osakidetza-eta-osasunbidea.htm | Gizartea | Arrisku handia dutenak txertatzen hasiko dira Osakidetza eta Osasunbidea | Datorren astean hasiko dira talde horretakoak txertatzen.Tratamendu onkologikoak hartzen ari direnak lehenetsiko dituzte, besteak beste. Gainera, 70 urtetik gorakoak txertatzen hasiko da Osakidetza. | Arrisku handia dutenak txertatzen hasiko dira Osakidetza eta Osasunbidea. Datorren astean hasiko dira talde horretakoak txertatzen.Tratamendu onkologikoak hartzen ari direnak lehenetsiko dituzte, besteak beste. Gainera, 70 urtetik gorakoak txertatzen hasiko da Osakidetza. | Txertaketa aurrera doa, eta gero eta herritar talde gehiagorengana iristen ari da txertoa. Asteburu honetatik aurrera, arrisku handiko kolektiboen txanda izango da Hego Euskal Herrian; hala iragarri dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.
Gainera, Osakidetzak beste adin tarte batera ere zabalduko du txertoa hartzen hasiko direnen zerrenda: 70 eta 79 urte artekoak txertatzen hasiko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Osasun Sailak ziurtatu dutenez, 80 urtetik gorakoek igandea baino lehen hartuko dute txertoa, eta txertoa etxean hartu behar duten adin horretako «batzuk» soilik geratuko dira txertatu gabe. Espero dute datorren astean amaituko dutela haiek txertatzen.
Osakidetzak azaldu duenez, Pfizerren 70.000 dosi jaso izanak txertaketa azkartzeko aukera eman du. Horregatik erabaki dute beste bi taldetako herritarrei txertoa jartzen hastea. Alde batetik, arrisku handikoekin hasiko dira; hain zuzen, larunbatean eta igandean txertoa jarriko diete peritoneo dialisian dauden edo transplantea izan duten herritar guztiei, haien adina edozein izanda ere. Hemodialisian daudenei, berriz, datorren astetik aurrera jarriko diete txertoa, Osakidetzako hemodialisi unitatean. Beste alde batetik, Osakidetzak 80 urtetik gorakoak txertatzeari lehentasuna emango badio ere, 70 eta 79 urte artekoen txertaketari ere ekingo dio asteburu honetan, «erabilgarri geratzen diren txertoen arabera». Helduenekin hasiko dira; hots, 1942an eta 1943an jaiotakoekin.
Nafarroako txertaketei dagokienez, foru gobernuak azaldu du arrisku handia duten 5.000 pertsona inguru deituko dituztela COVID-19aren kontrako txertoa jartzera. Zehazki, hauek dira lehenetsiko dituzten taldeak: hemodialisi pazienteak, tratamendu onkologikoak edo transplanteak egin dizkieten gaixoak, eta Downen sindromea dutenak. Bestalde, Osasunbideak 70 eta 79 urte artekoen txertaketa kanpainarekin segituko du datorren astean, baita 60-69 urte bitartekoekin ere.
Osakidetzan txanda eskatzeko, SMSa
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, orain arte, 80 urtetik gorakoei telefono bidez jakinarazi diete ordua, baina, azaldu dutenez, igandea baino lehen deirik jaso ezean, astelehenetik aurrera euren osasun zentrora deitu beharko dute, eta han hartu ahal izango dute txanda.
Orain txertatzen hasiko direnen kasuan, berriz, ez diete telefono dei baten bidez jakinaraziko ordua: Osakidetzak SMS bat bidaliko die, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Osasun Txartel Indibidualeko (OTI) zenbakia sartu beharko dute, baita lehen abizena eta jaiotze data ere, eta txertoa jartzeko ordua eta lekua jakinaraziko zaizkie zuzenean. Halere, pertsona batzuekin telefonoz ere jar daitezke harremanetan, «agendan hutsuneak bete behar badira». |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196020/beste-1085-positibo-zenbatu-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 1.085 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean | Positiboen ehunekoak ere koska bat gora egin du azken orduetan: %7,8 da. | Beste 1.085 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean. Positiboen ehunekoak ere koska bat gora egin du azken orduetan: %7,8 da. | Kutsatuen kurba gorantz doa oraindik Hego Euskal Herrian. Koska bat gehiago egin dute gora positiboek azken orduetan: Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, beste 1.085 kasu erregistratu dituzte. Orotara, 13.901 test diagnostiko egin zituzten atzo Hegoaldean, eta horietatik %7,8k eman zuten positibo. Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Gipuzkoan atzeman dituzten positibo gehien: Osakidetzak 334 kasu zenbatu ditu herrialde horretan. Bizkaia du atzetik: 314 positibo izan dira han. Nafarroan, berriz, 293 kutsatu zenbatu dituzte, eta Araban, 140.
Ospitaleetako egoerari buruzko datuak ere eman ditu Osakidetzak: atzo 74 pertsona sartu zituzten erietxeetara birusaren sintomak larriagoturik, eta orain 106 lagun daude larri Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196021/xabier-antonana-kazetari-idazle-eta-politikaria-hil-da.htm | Politika | Xabier Antoñana kazetari, idazle eta politikaria hil da | Besteak beste, Nafarroako Parlamentuko ordezkari izan zen 1979-1983ko legealdian. 88 urte zituen. | Xabier Antoñana kazetari, idazle eta politikaria hil da. Besteak beste, Nafarroako Parlamentuko ordezkari izan zen 1979-1983ko legealdian. 88 urte zituen. | Xabier Antoñana idazle, kazetari eta politikari nafarra zendu da, 88 urte zituela. Vianan jaio zen, 1933an; udalerri horretako zinegotzi izan zen,1983tik 1991ra, Unidad Popularrekin, eta, 1999tik 2003ra bitartean, Euskal Herritarrok-en zerrendan; Nafarroako Parlamentuko kide ere izan zen, 1979 eta 1983 bitartean.
Frankismo garaian Frantzian igaro zituen urte batzuk, frantses ikasketak egiten Sorbonan. Madrilen, Filosofia eta Letretako lizentzia eskuratu zuen, eta kazetaritzakoa Montpellierren (Frantzia). Handik sorterrira itzuli zen, 1970ko hamarkadan.
Ezkerreko abertzalea zen Antoñana. 1980an, beste legebiltzarkide batzuekin batera, gose greba bat abiatu zuen, Jose Antonio Urbiola parlamentuko presidenteordearen atxiloketaren aurka protesta egiteko. Greba hasi zenetik egun gutxira, Nafarroako ospitalera eraman zuten, medikuaren aginduz.
Idazle gisa, gaztelaniaz argitaratu zituen bere lanak; baita kazetaritzan ere. 1958an hasi zen lanean, El Pensamiento Navarro egunkarian iritzi artikuluak argitaratuz. 1978tik aurrera, Egin egunkariko ohiko zutabegilea izan zen, eta Punto y Hora de Euskal Herria-n ere idatzi zuen; bi urtez (1984-1986) zuzendaria izan zen. Egin itxi zutenean, Gara-n jarraitu zuen idazten. Gerora, Deia-n eta Diario de Noticias-en ere argitaratu zituen iritzi artikuluak. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196022/jaurlaritzak-esan-du-armentia-ii-putzua-esploratzeko-asmoari-eusten-diotela.htm | Gizartea | Jaurlaritzak esan du Armentia II putzua esploratzeko asmoari eusten diotela | Espainiako Kongresuak klima aldaketaren aurkako lege proiektua onartu du, eta, horren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko. | Jaurlaritzak esan du Armentia II putzua esploratzeko asmoari eusten diotela. Espainiako Kongresuak klima aldaketaren aurkako lege proiektua onartu du, eta, horren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko. | Espainiako Kongresuak onartu egin zuen atzo Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua. Senatura pasatuko da orain egitasmoa, eta hori litzateke onarpenerako azken urratsa. Horren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko. Beraz, bertan behera geratuko lirateke SHESA hidrokarburoen sozietate publikoak gasa ustiatzeko dituen proiektuak. Eusko Jaurlaritzak, baina, gaur adierazi du Subilla Gasteizko Armentia II putzua esploratzeko asmoa mantentzen duela.
Dena den, auzia epaitegietan dago. Izan ere, 2016an, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu zuen Subilla Gasteizko Armentia II hobian gasa ustiatzeko, SHESA enpresaren bidez; Gasteizko Udalari zegokion baimen hori ematea. Talde politiko gehienek ezetz esan diote proiektuari instituzioetan; eragileak ere aurka agertu dira, eta abenduan, hainbat astetako ika-mikaren ondoren, baimena bertan behera uztea erabaki zuen udalak, argudiatuta ez zela bateragarria Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrarekin. Hori ikusirik, Jaurlaritzak auzitara jo du. SHESAk adierazi du helegiteri eutsiko diola, eta legea behin betiko onartzen denean testua «arretaz» aztertuko dutela.
Bestalde, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea pozik agertu da Espainiako Kongresuak klima aldaketaren aurkako legea onartu izanaz, eta Hiri Antolamenduko Plan Orokorra babesteko beharra azpimarratu du. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196023/kino-martinez-gu-estigmatizatzen-jarraitzen-dute-eta-itxiarazten.htm | Ekonomia | Kino Martinez: "Gu estigmatizatzen jarraitzen dute, eta itxiarazten" | Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusiak esan du ostalaritzak pairatu duena beste edozein sektorek pairatu izan balu "Jaurlaritzaren erantzuna eta laguntza ekonomikoa berehala" iritsiko zela. | Kino Martinez: "Gu estigmatizatzen jarraitzen dute, eta itxiarazten". Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusiak esan du ostalaritzak pairatu duena beste edozein sektorek pairatu izan balu "Jaurlaritzaren erantzuna eta laguntza ekonomikoa berehala" iritsiko zela. | Koronabirusari aurre egiteko, munduko agintari gehienek muga anitz jarri dizkiote ostalaritzari azken urtean. Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusi Kino Martinezek txosten bat plazaratu du gaur, Gipuzkoan eragindako kaltea islatzen duena, garbi utzi nahian "Euskadiko sektore handienen artean sektore ekonomiko kaltetuena" dela ostalaritza, enpleguari, jardueraren beherakadari eta galerei dagokienez. Martinez oso haserre azaldu da Eusko Jaurlaritzarekin, sinetsita dagoelako Gasteizko gobernuak beste jarrera bat izango zuela ostalaritza ez baina beste edozein sektorek jaso izan balu halako kaltea: "Datu horiek herrialdeko beste sektore ekonomiko batzuek izanez gero, Eusko Jaurlaritzaren erantzuna eta laguntza ekonomikoa berehalakoa izango zen".
Gipuzkoako ostalarien bozeramailea atzerrira begira jarri da, Jaurlaritzaren laguntza eskasak agerian uzteko. "Europako herrialde aurreratuak, hala nola Frantzia, Alemania eta Herbehereak, ostalaritzari laguntzen ari zaizkio etengabe, urrian itxi zirenetik". Euskal Herrian bertan, beste politika bat egiten ari den administrazio bat ere bada, haren ustez: Nafarroa. Eta Espainiako "Murtzia eta Extremadura" aipatu ditu "laguntzetan Euskadi nabarmen gainditzen duten erkidego" gisa.
Zuzeneko laguntzak
"Kasu batzuetan, berariazko planak egiten dira sektore kaltetuenentzat", esplikatu du, eta plan zehatzak azaldu ditu: Kataluniako gaueko aisialdia eta Valentziako Erkidegoko goi mailako sukaldaritza, esaterako. Martinezek garbi esan du ostaritza pandemiaren errudun egiten duela oraindik ere administrazioak. "Gu estigmatizatzen jarraitzen dute, eta itxiarazten, beste esparruetan jardun gabe. Hala, beste estrategia bat eskatu dio Jaurlaritzari: "Susperraldia ez da murrizketekin egiten, txertaketa eta duela zenbait hilabete iragarritako zuzeneko laguntza programak bizkortuz baizik. Gaur egun ez dugu horien berri".
Txertaketa ere hizpide hartu du Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteko idazkari nagusiak, sektoreko langileei txertoa lehenbailehen eman diezaietela eskatzeko. "Arrisku handieneko adin taldeei txertoa jarri ondoren, gure langileei berehala txertoa jartzeko eskatzen diegu, administrazio publikoek orain arte hartutako neurrien arabera kutsatzeko arrisku handiena duten taldeetako bat baitira". |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196024/herrera-de-la-manchan-ez-da-jada-euskal-presorik-eta-laster-puerto-ien-ere-ez-da-izanen.htm | Politika | Herrera de la Manchan ez da jada euskal presorik, eta laster Puerto Ien ere ez da izanen | Hiru euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto Ietik Mansillara mugituko dute, Iñigo Vallejo Franco Dueñasetik Duesora eta Garikoitz Etxeberria Goikoetxea Sevilla IItik Dueñasera. | Herrera de la Manchan ez da jada euskal presorik, eta laster Puerto Ien ere ez da izanen. Hiru euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Fernando Elejalde Tapia Puerto Ietik Mansillara mugituko dute, Iñigo Vallejo Franco Dueñasetik Duesora eta Garikoitz Etxeberria Goikoetxea Sevilla IItik Dueñasera. | Azken asteotan baino mugimendu gutxiago iragarri dituzte gaur Espainiako Espetxe Erakundeek: hiru euskal preso hurbilduko dituzte Euskal Herriko inguruko kartzeletara —horietako bat jada hurbildua zegoen, eta are gehiago hurbilduko dute—. Ez dute iragarri inor Euskal Herriratuko dutenik.
Fernando Elejalde Tapia Puerto I kartzelatik (Andaluzia, Espainia, 1.020 kilometro) Mansillara mugituko dute (Espainia, 370 kilometro). Garikoitz Etxeberria Goikoetxea ere Andaluziatik hurbilduko dute: Sevilla IItik (Espainia, 990 kilometro) Dueñasera (Espainia, 310 kilometro). Iñigo Vallejo Franco jada hurbildua zegoen, eta are gehiago hurbilduko dute: Dueñasetik Duesora (Kantabria, Espainia, 170 kilometro).
Elejalde zen Puerto I kartzelan zegoen azken euskal presoa, eta, beraz, euskal presorik gabe geldituko da kartzela hori ere. Puerto III kartzelan oraindik badaude euskal presoak, halere: bederatzi.
Herrera de la Manchako espetxean jada ez da euskal presorik. Argazki hori utzi dute asteon Espainiako Espetxe Erakundeek egindako mugimenduek. Izan ere, Etxerat senideen elkarteak gaur jakinarazi duenez, aitzinetik iragarritako zazpi mugimendu egin ditu Madrilek azken egunotan, eta horien artean zen Jon Mirena San Pedro Blancorena: Herrera de la Manchako (Espainia, 640 kilometro) azken euskal presoa izan da, Dueñasera hurbildu baitute (Espainia 310 kilometro).
Bertze mugimenduetatik, hiru Euskal Herriratu egin dituzte: Juan Carlos Subijana Izquierdo Leondik (Espainia, 370 kilometro) Basaurira (Bizkaia) ekarri dute; Josune Arriaga Martinez, Topasetik (Espainia, 460 kilometro) Iruñera; eta Ainhoa Barbarin Iurrebaso, Picassentetik (Herrialde Katalanak, 600 kilometro) Zaballara (Araba). Iñaki Etxeberria Martin, berriz, Topasetik Duesora (Espainia, 170 kilometro) hurbildu dute; Arkaitz Goikoetxea Basabe, Villenatik (Herrialde Katalanak, 700 kilometro) Logroñora (Espainia, 170 kilometro); eta Gorka Palacios Aldai, Murcia II-tik (Espainia, 820 kilometro) Estremerara (Madril, 520 kilometro).
Mugimendu horiekin, dagoeneko 31 dira Euskal Herrian dauden euskal presoak: hamabortz Zaballan daude —horietatik hiru ez dira EPPK-koak—, zazpi Martutenen, bortz Iruñean, eta bi Basaurin. Bertze biak zentro berezietan daude: Aita Mennin bat (Arrasate, Gipuzkoa) eta Besarkada zentroan bertzea (Gasteiz). |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196025/sisiforen-paperak-gaur-estreinatuko-dute-madrilen.htm | Kultura | 'Sisiforen paperak' gaur estreinatuko dute Madrilen | Apirilaren 29an eta 30ean euskaraz ikusi ahal izango da Espainiako hiriburuan, gaztelerazko azpidatziekin. | 'Sisiforen paperak' gaur estreinatuko dute Madrilen. Apirilaren 29an eta 30ean euskaraz ikusi ahal izango da Espainiako hiriburuan, gaztelerazko azpidatziekin. | Euskal Herrian estreinatu ondotik, Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera oinarri duen Sisiforen paperak antzezlana Madrilen emango dute lehen aldiz, gaur, Maria Guerrero antzokian, 19:00etan. Harkaitz Canok idatzi eta Fernando Bernuesek zuzendutako lana maiatzaren 2ra arte taularatuko dute Espainiako hiriburuan, gaztelerazko bertsioan. Tartean, euskaraz ere emango dute bi egunetan, hilaren 29an eta 30ean, gaztelerazko azpidatziekin. Antolatzaileek Madrilgo kazetariak eta epaileak gonbidatu dituzte estreinaldira.
Hauek izango dira aktoreak: Anjel Alkain (Torregarai), Joseba Apaolaza (Joseba, euskarazko funtzioan), Iñigo Azpitarte (Txano, euskarazko funtzioan), Mireia Gabilondo (Natalia Ruiz Arcas epailea), Olaia Gil (Monica), Asier Hernandez (Portu), Asier Hormaza (Langueiro), Xabi Lopez Jabato (Txano, gaztelerazko funtzioan), Mikel Losada (Joseba, gaztelerazko funtzioan) Markos Marin (Karmelo Beramendi), Iñaki Rikarte (Torque), Alexandru Stanciu (Ruben) eta Dorleta Urretabizkaia (Maialen).
Bilboko Arriagak, Donostiako Viktoria Eugeniak, Gasteizko Principal antzokiak eta Espainiako Centro de Arte Dramatico Nacionalek ekoitzi dute obra, eta azken horrek antzerkia sustatzeko duen antzokia da Maria Guerrero. BERRIA antzezlanaren azken entseguetako batean izan zen estreinatu aurretik:
Azaroan estreinatu zuten antzezlana, Gasteizen, eta ikusleek bost minutuko txalo zaparrada batekin agurtu zuten amaitzean. Euskaldunon Egunkaria-ko eta BERRIAko kazetariek ere ikusi ahal izan zuten, martxoaren 28an, Tolosan (Gipuzkoa), eta "hunkituta" eta "barruak mugituta" atera ziren.
Harkaitz Canoren lana goraipatu zutenetako bat Lorea Agirre izan zen, Egunkaria-ko langile izandakoa eta Jakin aldizkariko zuzendaria: «Nolabait notiziaren parte izan ginenontzat oso berezia da antzezlan hau ikustea. Antzezlan brillantea iruditu zait, lan handi bat». Jose Luis Aizpuru Egunkaria-ko langile ohi eta Euskal Irratietako kazetariaren iritziz ere, antzezlanak ondo islatzen du Euskaldun Egunkaria zer zen: «Obra erreala da; bizi izan genuena dago hor». |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196026/aroztegiko-obrak-gelditu-dituzte-herritarrek.htm | Gizartea | Aroztegiko obrak gelditu dituzte herritarrek | 'Aroztegia... eta gero zer?' plataformako eta Baztango Gazte Asanbladako kideak makinen aitzinean jarri dira bigarren egunez, Lekarozen egin nahi duten hirigintza proiektua geldiarazteko. | Aroztegiko obrak gelditu dituzte herritarrek. 'Aroztegia... eta gero zer?' plataformako eta Baztango Gazte Asanbladako kideak makinen aitzinean jarri dira bigarren egunez, Lekarozen egin nahi duten hirigintza proiektua geldiarazteko. | Lekaroz herrian (Baztan, Nafarroa) 228 etxebizitza, lau izarreko hotel bat eta golf zelai bat eraikitzeko hirigintza proiektuaren aurka ari dira aspaldidanik herritarrak. Protesta ugari egin dituzte azken urteotan, eta, atzo eta gaur artean, obrak hasi direla ikusita, horiek geldiaraztea erabaki dute, makinen aitzinean jarrita. «Azken egunetan ikusi dugu Lekarozko Aroztegia eremuan hasi direla eskabadorekin eta motozerrekin gure inguruko arbolak mozten eta ingurua xehatzen», jakinarazi dute, ohar baten bidez. Foruzaingoa eta Guardia Zibila herritarrengana gerturatu dira, eta hainbat pertsona identifikatu dituzte, Ahotsa.info atariak sare sozialen bidez jakinarazi duenez.
Proiektuaren aurka daudela berretsi dute Aroztegia... eta gero zer? plataformako eta Baztango Gazte Asanbladako kideek zabaldu duten oharrean: «Aunitzetan erran dugun bezala, proiektu txikitzaile hau gure ingurua, hizkuntza, kultura eta bizimodua desagerrarazteko helburuarekin egin nahi da. Lekarozko herriak, Baztan osoak eta Nafarroako hainbat eragilek adierazi dugu behin eta berriz pelotazo urbanistiko honen kontra gaudela». Twitter bidez jakinarazi dutenez, «lortu» dute «suntsiketa lanak» gelditzea.
Plataformak eta gazte asanbladak gaitzetsi dutenez, «Nafarroako Gobernuak modu zikin eta inposatzailean» bideratu du Aroztegiko proiektua, UGEP udalerriz gaindiko eragina duen plan gisa, «espekulazioa eta iruzurra helburu duten enpresen mesederako». Haien erranetan, «modu honetan enpresari hauei herri lurrak eta nekazaritzako lurrak desjabetzeko eskumena emanez, betiere herritarren eta tokiko instituzioen erabakitzeko eskubidea urratuz».
Bi taldeek salatu dute Nafarroako Gobernuan egon diren «alderdi guziek» sustatu dutela «bidegabekeria» hori: «Bizikidetza eta bake soziala bezalako hitz panpoxekin ahoa betetzen duten bitartean, herriak eta landa eremua etengabe erasotzen dituzte». Hori ikusirik, adierazi dute «gure herrien eta bizimoduaren defentsa gure esku hartzea bertzerik» ez dutela, eta horregatik erabaki dutela lanak geldiaraztea. «Baztandar, nafar eta euskaldun guziei» dei egin diete «hurrengo egunetan gure lurra, hizkuntza, kultura eta bizimoduaren alde» eginen dituzten mobilizazioetan parte hartzeko. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196027/deceunincken-erakustaldia-ihesaldi-arrakastatsuan.htm | Kirola | Deceunincken erakustaldia, ihesaldi arrakastatsuan | Honorek ihesean irabazi du Ondarroan, Cerny taldekidearekin batera helmugaratuta. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan; McNulty iritsiko da lider azken etapara | Deceunincken erakustaldia, ihesaldi arrakastatsuan. Honorek ihesean irabazi du Ondarroan, Cerny taldekidearekin batera helmugaratuta. Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan; McNulty iritsiko da lider azken etapara | Erakustaldia egin du Deceuninck taldeak Itzuliko lehen ihesaldi arrakastatsuan, Ondarroako helmugara elkarri helduta iritsi baitira Mikkel Honore eta Josef Cerny. Danimarkarra iritsi da aurretik, eta hala, harentzat izan da garaipena lasterketako bosgarren etapan. Deceuninckeko txirrindulariek bere legea ezarri du tropeletik ihes egin duen seikotean. Urkaregin multzoa aletu, eta Mutrikun bakarrik gelditu dira. Liderrentzat, berriz, trantsizio eguna izan da, eta inongo arazorik gabe eutsi dio lidergoari Brandon McNultyk (UAE).
Gaurkoa etaparik aproposena zen etapa ehiztarientzat, eta etapa hasi berritan, maila handiko ihesaldia osatu dute Honorek, Cernyk, Ide Schellingek (Bora), Julien Bernardek (Trek) eta Andrey Amadorrek (Ineos). Zarautz inguruan Andreas Leknessund (DSM) batu zaie. Gonbidatutako taldeek ezin izan dute ordezkaririk sartu aurrean, edo ez dute nahi izan. Caja Ruralek eta Euskaltel-Euskadik, adibidez, esprintaren alde egin dute apustu, Mikel Aristi eta Jon Aberasturi garaipenaren lehian sar zitezkeelakoan.
Jakitun ziren tropelean aurreko seikotearen ahalmenaz, eta ez diote utzi hiru minututik gorako aldea hartzen. Ihesaldia, edonola, lanak emateko pronto zegoen: 1.30eko errentari eusten zion Hirugarren Mailako Mendexa eta Gontzagaraigana igaro ostean. Nekez hurbiltzen zitzaion tropela.
Urkaregira bidean hasi da benetako sokatira. Aurrekoen erreleboak bizi-biziak ziren ordekan, eta handitu egin zuten zuloa. Igoeran, berriz, soka bere aldera eraman du tropelak: minutuko langa apurtu du. Egoera horretan, beren kabuz aurrera egiten saiatu dira Deceuninckeko bi iheskideak, eta ahalegin agonikoa egin ondoren, haien gurpilera iritsi da Bernard.
Beherakoan, tximista bezala irten dira atzetik Alex Aranburu eta Omar Fraile (Astana). Haatik, ordekara iristean, apenas lortu duten lasterketa burura hurbiltzea. Hirukotea hegan zihoan aldeko haizearekin. Deceuninckeko txirrindulariak indar handiz ari ziren tira egiten gurditik. Astanako bikoteari, aldiz, agortuz joan zaio erregaia. Bost kilometroren faltan harrapatu du multzo nagusiak.
Etapa aurrean zegoen. Minutu bateko aldearekin iritsi dira iheslariak Mutrikura. Han erasoa jo du Honorek, malda baliatuz, eta gero Cerny batu zaio, Bernard atzean utzita. Batera iritsi da Ondarroara Deceuninckeko bikotea, eta Honorek zeharkatu du helmuga aurrena. Hamazazpi segundora iritsi da Bernard, eta 28ra tropela, Impey buru. Ez da euskal herritarrik izan etapako aurreneko hamar sailkatuen artean, lasterketa hasi zenetik lehendabizikoz.
Bihar erabakiko da Itzulia, Ondarroa eta Arrateko santutegiaren artean jokatuko den 111,9 kilometroko etapa labur eta gogorrean. Zazpi mendate igo beharko dituzte; tartean, Lehen Mailako Azurki, Krabelin eta Usartza. McNultyk 23 segundoko abantaila defendatu beharko du Primoz Roglicekin (Jumbo). Hirugarren postuan Jonas Vingegaard (Jumbo) iritsiko da, 28 segundora; eta laugarrenean Pello Bilbao (Bahrain), 36ra.
Bosgarren etapa
1. Mikkel Honoré (Deceu.) 3.39.54 2. Josef Cerny (Deceuninck) d.b. 3. Julian Bernard (Trek) 17ra 4. Daryl Impey (Israel) 28ra 5. Simon Clarke (Qhubeka) d.b. 6. Stefano Oldani (Lotto) d.b. 7. Primoz Roglic (Jumbo) d.b. 8. Julien Simon (Total) d.b. 9. Magnus Cort Nielsen (E.F.) d.b. 10. Tadej Pogacar (UAE) d.b
Sailkapen nagusia
1. Brandon McNulty (UAE) 16:05:43 2. Primoz Roglic (Jumbo) 23ra 3. Jonas Vingegaard (Jumbo) 28ra 4. Pello Bilbao (Bahrain) 36ra 5. Tadej Pogacar (UAE) 43ra 6. Adam Yates (Ineos) 1.02ra 7. Emanuel Buchmann (Bora) 1,07ra 8. Alejandro Valverde (Movistar) 1:13ra 9. Ion Izagirre (Astana) 1:15era 10. Mikel Landa (Bahrain) 1:23ra |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196028/auto-elektriko-bat-erosten-dutenek-7000-euro-arteko-laguntza-eska-dezakete.htm | Ekonomia | Auto elektriko bat erosten dutenek 7.000 euro arteko laguntza eska dezakete | Bihartik aurrera egin ahal izango dute eskaera. Furgonetek 9.000 euro arteko laguntza izango dute, eta %10eko gainsaria herri txikitakoek | Auto elektriko bat erosten dutenek 7.000 euro arteko laguntza eska dezakete. Bihartik aurrera egin ahal izango dute eskaera. Furgonetek 9.000 euro arteko laguntza izango dute, eta %10eko gainsaria herri txikitakoek | Auto elektrikoari beste bultzada bat ematea erabaki du Espainiako Gobernuak. Bihartik aurrera, auto guztiz elektrikoak edo hibrido entxufagarriak erosten dituzten Hego Euskal Herriko herritarrek 7.000 euro jaso ahal izango dituzte, trukean erreketa motorreko bat txatartegira bidaltzen badute; 4.500 euro izango dira, berriz, auto zaharra kentzen ez badute. 45.000 eurotik beherako auto elektrikoa erosten dutenek eskatu ahal izango dute laguntza.
Oraindik orain erreketa motorra duten autoak baino garestiagoak dira elektrikoak, baina 20.000 eta 35.000 euro artekoen eskaintza nahiko zabala da honez gero, eta hurrengo hilabeteotan gehiago handituko da, autogileak behartuta daudelako CO2 isurtzen ez duten autoak merkaturatzera, EBren isuna jaso nahi ez badute.
Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologikoko ministroak Moves planaren hirugarren aldia aurkeztu du. Madrilek 400 milioi euro jarriko ditu mahai gainean, baina Riberak azaldu du eskaera asko daudela ikusiz gero 800 milioira handitzeko prest daudela. Gaur jarriko da indarrean, eta, dirua agortzen ez bada, 2023. urtera arte izango da laguntza eskatzeko aukera. Dirua Madrilek jarri arren, erkidegoek kudeatuko dute, orain arteko planetan bezala.
Laguntzak ez dira bateragarriak
Espainiako Gobernuak apustua handitu du aurreko planarekiko. Moves II iazko udazkenean jarri zuen indarrean. 100 milioi euro zituen —orain lau edo zortzi aldiz gehiago du—, eta laguntza txikiagoak ematen zituen: 5.500 euro auto zaharra kenduz gero, eta 4.000 euro kentzen ez bazen.
Bi planak batera izango dira indarrean aldi baterako, baina ez dira bateragarriak. Horregatik, Moves II planeko laguntza tramitatzen ari direnek aukera izango dute Moves III eskatzeko. Bigarren plana, hortaz, kamioiak eta autobusak erosten dituztenentzat geratuko da, azken horiek Moves III planetik kanpo geratu baitira.
Planak baditu beste berritasun batzuk. Horrela, furgoneta elektriko bat erosten dutenek 9.000 euro jaso ahal izango dituzte. 5.000 biztanletik beherako herrietako biztanleek, mugikortasun arazoak dituztenek, taxilariek eta ibilgailu gidaridun baimena dutenek %10eko gainsaria jaso ahal izango dute.
Merkatuaren %4,5
Auto elektrikoen salmenta asko handitu da azken bizpahiru urteetan, baina oraindik merkatuaren zati txiki bat baizik ez da. 2021. urteko lehen hiruhilekoan 447 ibilgailu elektriko saldu ziren Hego Euskal Herrian, 2020ko tarte horretan baino %46 gehiago. Furgonetak, autobusak eta kamioiak ere badaude horien artean, baina gehientsuenak autoak dira. Urtarriletik martxora 7.419 auto matrikulatu dira, 2.165 furgoneta, 348 kamioi eta 35 autobus. Hortaz, 9.967 ibilgailu motordun; horietatik ia %4,5 izan dira elektrikoak. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196029/erosteko-aukera-gutxi-enkarterrin.htm | Gizartea | Erosteko aukera gutxi Enkarterrin | Enkarterrin salgai egon diren txalet eta baserrien %90etik gora saldu dira azkeneko urtebetean. Mungia aldean, lehen pare bat saltzen zen epean hamar bat saldu dituzte. Bizkaiko hainbat eskualdetan ia ez dago eskaintzarik: iazko itxialdiaren ondorengo hilabeteetan saldu dira gehienak. | Erosteko aukera gutxi Enkarterrin. Enkarterrin salgai egon diren txalet eta baserrien %90etik gora saldu dira azkeneko urtebetean. Mungia aldean, lehen pare bat saltzen zen epean hamar bat saldu dituzte. Bizkaiko hainbat eskualdetan ia ez dago eskaintzarik: iazko itxialdiaren ondorengo hilabeteetan saldu dira gehienak. | Egunero joan behar dugu notarioarenera. Honek ez du etenik”, esan du Rosa Leizaga Balmasedako Olatz higiezinen enpresako langileak. “Oraintxe, Enkarterrin ia ez da txaletik geratzen erosteko, eta Menako haranekoak [Burgos, Gaztela eta Leon, Espainia] eskaintzen hasi gara. Saltzeko genituenen %90etik gora saldu genituen udan eta udazkenean”. Ekonomia larri dagoen arren, alokairua edo hipoteka ordaintzeko ezinean dabiltzan bizkaitarrak milaka diren arren, aldi berean, txalet eta baserrien salmenta aspaldiko oparoen dabil. COVID-19ari aurre egiteko duela urtebete ezarritako konfinamenduak landa inguruko etxe eta baserriekiko interesa piztu zuen. “Orain, badirudi momentuz ez gaituztela berriz etxean itxiko, baina iazkoa oso gogorra izan zen, eta ez geunden prest berriz ere halakorik sufritzeko”, adierazi du Patricia Villanosek. Senarra, seme-alabak eta laurak Bilbotik Mungialdeko txalet batera joan ziren bizitzera joan den negu hasieran. Hain zuzen, Bizkaiko eskualdeen artean, Enkarterrin eta Mungialdean handitu da gehien 2020an landa inguruko etxeen salmenta.
“Luzaroan saldu ezinik egondako etxeak derrepentean saldu ziren konfinamendutik bueltan. Boom moduko bat izan zen iazko udan. Orain, mantsotu da erritmoa, baina pandemia aurreko urteetan baino mugimendu gehiago dago oraindik”, kontatu du Mungiako Erri-Bide higiezinen enpresako Yoana Bustinzak. “Lehen txalet bat edo bi saltzen genituen epe berean, hamar inguru saldu ditugu azken urtean”.
Orain eskaera eskaria baino handiagoa dela esan dute biek. “Bilatuz gero topatuko zenuke txaletik, baina 400.000 eta 550.000 euroren artean dagoenik, nekez. Neurrizko prezioan daudenak, denak saldu dira”, ohartarazi du Bustinzak. Uste du saldu ez direnak “garestiegi” daudelako edo egoera “eskasean” daudelako ez direla saldu. “Etxe bat salgai jarri eta astebete edo bira saltzen ibili gara”, gogoratu du Leizagak. “Uribe Kostan etxe bat topatzea ezinezkoa da. Lea-Artibai aldea urrun geratzen zaie bilbotarrei. Arratian, garesti daude. Enkarterrin ditugun prezioak beti izan dira erakargarriak. Lehen, bilbotarrek uste zuten urrun geundela, baina ohartu dira ezetz; Zallatik Bilbora hogei minutu eskas daude autoz!”.
Etxeak garrantzia hartu du
Villanos bezala, erosle gehienak Bilbokoak eta metropolikoak direla esan dute langile biek. “Etxean egon behar, irten ezinik. Lan egin behar, umeak ere etxean daudela. Zoramena izan zen gurean. Orain, behintzat, umeak lorategian egon daitezke jolasean”, esan du Villanosek. Pisuetan ere igarri dituzte konfinamenduaren ondorioak: balkoiak dituztenak erraz saltzen direla esan dute. Leizagaren esanetan, etxebizitzak garrantzia hartu du: “Kalean bizi den gizarte bat da gurea. Baina ia hiru hilabete egin genituen etxetik irten gabe, eta etxeak ere erosoa izan behar duela ohartu gara”. Kontrakoa ere gertatu da: aspaldion jende gutxiago joan da haienera etxea saldu guran, eta horrek eskaintza ez haztea ere ekarri du: “Ezinbestean etxea utzi behar ez duenak baztertu egin du etxea saltzeko asmoa. Itxialdian eroso egon dira txaletean, eta orain ez dute pentsatu ere egin nahi pisura joatea”.
Erosleek garrantzia ematen diote etxea ondo komunikatuta egoteari. Mungialdearen kasuan, esaterako, Mungian bertan edo alboko herrietan bilatzen dituzte. “Zenbat eta gehiago urrundu, orduan eta gehiago kostatzen da saltzea”, adierazi du Bustinzak. Villanosi dagokionez, Bilbotik gertu egoteari garrantzia eman dio etxea aukeratzerakoan: “Oraindik ere, egun batzuetan telelanean gabiltza, baina besteetan bulegora joan behar dugu. Noizbait pandemia bukatu beharko da, eta ez genuen lanetik urrun egon nahi”.
Internet konexioa ere garrantzitsua da erosleentzat: etxetik lan egiteko eta eskolako lanak egin ahal izateko. “Guk bagenuen saldu ezin izan dugun etxe bat, sareko konexio txarra zuelako”, aitortu du Leizagak. Uste zuen erosleentzat garrantzitsua izango dela seme-alabek eskolarako autobusa izatea etxetik edo gertutik. “Baina ez da hala izan: haiek egunero autoz eroan eta ekartzeko prest daude. Horrek asko harritu nau”.
Baserriak ere erraz saldu direla aipatu du Bustinzak. “Mungian lursail gutxi daude salgai urbanizazioetatik kanpo. Hiru ditugu herrian: La Bilbainakoa, Elorduiganekoa eta Larrabizkerkoa. Horietan lor dezakezu, baina bizilagunak izango dituzu ondoan, eta erosle askok lasaitasun handiagoa gura du. Baserriek ematen dizute hori”. Leizagak askotariko erosleak daudela nabarmendu du. Batzuek gurago dute urbanizazio bateko txalet bat, 500-700 metroko lorategiduna. “Ez dute lan askorik nahi ingurua zaintzen”. Besteek lursail handiagoak nahi dituzte, 5.000-8.000 metro koadrokoak. “Horretarako aukera bakarra baserria erostea da”. Salgai egon diren gehienak saldu dituzte eskualde bietan.
Bustinzak esan du hipoteketan ere nabaritu dela. Bankuetako langileek esaten diete “lanez lepo” dabiltzala, eta eskatzen diren maileguak “handiak” direla. Ez daki erritmo honi luzaroan eutsiko dioten. “Aurreikuspen ekonomikoak ezkorrak dira. Baina iaz ere ez genuen hau gertatuko zen susmorik: konfinamendua bukatuta bulegora itzultzean uste genuen ez genuela lanik izango, eta hara gero zer etorri den”.
Bizkaiko Hitza-k eskualde biotako hainbat herri txikitako udaletan galdetu du ea populazioan nabaritu duten. Erantzun dute igarri dutela euren herrietan etxeen salmentak susperraldia izan duela azken urtean, baina ez da izan biztanle kopuruan nabarmen eragiteko bestekoa. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196030/zinema-independentea-hauskor-atera-da.htm | Kultura | "Zinema independentea hauskor atera da" | Baionako Atalante zinema gela diru laguntzei esker bizi da urritik. Saint Picq, gela kudeatzen duen elkartearen burua, grinatua da zinema independentearen etorkizunari buruz. | "Zinema independentea hauskor atera da". Baionako Atalante zinema gela diru laguntzei esker bizi da urritik. Saint Picq, gela kudeatzen duen elkartearen burua, grinatua da zinema independentearen etorkizunari buruz. | Baionako Atalante zinema gela hetsia da iazko urritik, pandemia dela eta. Jean-Pierre Saint Picq (Ortese, Biarno, 1969), Atalante kudeatzen duen Cinema & Culture elkarteko buruak puntua egin du zinemaren egoeraz.
Lehen hetsialditik landa nolako bizia izan zuen Atalantek?
Denetan bezala, ekain hastapenean zabaldu genuen berriz, urri hondarrera arte. Ondorioz, iaz 60.000 sartze egin ditugu, 2019an 130.000 egin genituelarik.
Nolako baldintzekin?
%50eko eduki neurriarekin eta ostatuan urruntasuna mantenduz. Halere, arrakasta izan zuten gertakariak egin genituen, Le bel été (Uda ederra) deitu genuena bezala: ostegun eta ostiralero gaualdi tematikoak ziren, musikariak gomitatuz programatu filmarekin loturik —fantastikoa, giro latinoa eta horrela—. Nahi genuke ahalaz berriz entseatu udan.
Ekonomia aldetik nola zarete?
Paradoxa bada ere, diru mailan osasun onean gaude, laguntza publiko anitz ukan dugulako: CNC Zinematografiako Zentro Nazionaletik, Akitania Berritik, elkartasun kutxatik [Frantziako Kultura Ministerioa]. Beraz, diruzaintzan positiboan aterako gara, beste kultur eragile frankoren gisan perfusiopean gaudelako. Kezka handia da: zer gertatuko ote da perfusioa kenduko digutelarik? Atalanten dugun indarrra, ikusleekin dugun harremana da. Bistan denez, sostengu anitz erakutsi digu jendeak, baina birus hori gure gizarteko alderik txarrenen zalutzailea da, eta harreman hori hautsi du. Arte eta entsegu zinema independentea, programaziotik haratago, eztabaida, elkarrizketa, engaiamendu eta militantzia gune bat da, eta hori guzia da kaltetua. Ez dakigu ikusleek nola ihardukiko duten; plataforma numerikoekin usaia batzuk sartu ote diren.
Hamabost lanpostu dituzue. Nola eutsi diezue?
Langabezia partzialari esker. %70 hartzen du estatuak bere gain, eta erabaki dugu lansariaren %100 ematea langileei. Elkartasun kutxa bazenez eta Atalanteko hilabete sariak aski xumeak direnez, ez genuen nahi langileek gutiago hunki zezaten.
Zer baldintzatan eginen litzateke berriz irekitzea?
Ministerioaren eta zinema federazioaren arteko solasetan aipu dute edukieraren %30ekin hasiko litzatekeela. %50era pasatzeko emeki-emeki, eta, zenbakiak baikorrak badira, betiko edukierara itzultzea, pandemiaren bilakaeraren arabera.
Ez duzue itxaropenik jendea zinema gelen gose izanen dela?
Kideek, militanteek, gogo handia izanen dute, naski. Film eta eztabaida gose izanen diren horiek zineman fedea dutenak dira. Baina 130.000 sartze egiten genituela diodalarik, ez dira denak militanteak; badira gustuko duten film bat artetan ikusi nahi dutenak. Zaila da erratea zenbat jinen diren berriz. Ezezagun anitz bada zinema independenteko sarearentzat. Ekoizle, banatzaile eta katearen puntako gu bezalako hedatzaile independenteen sarea hauskor atera da. Egiari zor, Frantziako sisteman estatuak laguntza anitz ematen ditu; dagoena begiratzen du. Baina ez da norabide aldaketarik bertute handiagoko ekonomia bati buruz, egitura independente ttipien sustatzeko.
Plataforma numerikoak mehatxu bat gehiago dira?
Ekoizle eta banatzaile asko, beren burua salbatzeko, zuzenki plataformei saltzen hasi dira. Film anitz ez dira zinema geletan ateratzen, baizik zuzenki plataformetan. Guk jarraituko dugu gustukoak ditugun filmen defendatzen, baina sortzen segitu behar dute. Ekoizle-banatzaileek arrisku hartzen segituko dutea?
Film gutiago ekoitzi ote da pandemia garaian?
Badakigu sarraski bat izanen dela gelak berriz irekiko direnean, bukatuak diren film anitz badirelako apaletan. Bitartekaritza bat bada ministerioarekin sarraski hori ez dadin gerta, ez daitezen denak batean atera. Blockbuster amerikarrek nahi dute berriz atera, eta arrisku handia da zinema independentea leher dezaten. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196031/eraberritze-soilagoa-eta-merkeagoa.htm | Kultura | Eraberritze soilagoa eta merkeagoa | Udazkenean hasiko dituzte Donostian Koldo Mitxelena eraberritzeko lanak, baina "birdimentsionatu" egin dute jatorrizko proiektua, pandemiaren eraginez. Bi urtean itxita egongo da kulturunea, eta beste gune batzuetan emango dituzte hango zerbitzuak. | Eraberritze soilagoa eta merkeagoa. Udazkenean hasiko dituzte Donostian Koldo Mitxelena eraberritzeko lanak, baina "birdimentsionatu" egin dute jatorrizko proiektua, pandemiaren eraginez. Bi urtean itxita egongo da kulturunea, eta beste gune batzuetan emango dituzte hango zerbitzuak. | Pandemia lehertu zenean, iazko udaberrian, hastear zeuden Donostian Koldo Mitxelena kulturunea eraberritzeko lanak. Urtebete atzeratzea hobetsi zuten, eta hilabeteotan “birdimentsionatu” egin dute hasierako asmoa; hau da, egoera soziala eta ekonomikoa ikusita, soilagoa eta merkeagoa izatea erabaki dute. “Iruditzen zitzaigun ez genuela hain proiektu handizalerik behar momentu honetan”, azaldu du Harkaitz Millan Gipuzkoako Kultura diputatuak. Baina, egin, egingo dute eraberritzea. Buruan dituzten epeak betetzen badira, udazkenean hasiko dituzte lanak, eta hiru ardatz nagusi izango dituzte: irisgarritasuna hobetzea, gaizki dauden elementu arkitektonikoak berritzea eta espazio gehiago jartzea erabiltzaileen eskura.
Sei milioi euro inguruko aurrekontua du oraingo proiektuak, hasierakoak baino %30-%40 txikiagoa. Diputatuaren esanetan, kultur eragileei bideratutako laguntza lerroak sendotzeko ari dira erabiltzen aurreztutako dirua, iaz nahiz aurten, tartean Piztu Kultura programarako. Birdimentsionatu arren, kulturunearen eraberritzeak aldundiko Kultura Sailaren proiekturik “garrantzitsuenetakoa” izaten jarraitzen duela nabarmendu du Millanek. “Gure lehentasuna, orain, kultur eragileei laguntzea eta haiekin egotea da, baina horrek ez du esan nahi ezer egin behar ez denik Koldo Mitxelenan, eraikinak hainbat arazo baititu”.
Gabezia horietako batzuk xehatu ditu foru diputatuak: “Erakustaretoan ia ezin dugu obra originalik jarri, hezetasunagatik. Eta langileen egoera ere kontuan hartzekoa da, 30 gradutik gorako tenperaturak izaten ditugulako udan, bulegoak hozteko arazoak baititugu”. Urteotan, klimatizazioa hobetzeko makinak jarri dituzte teilatuan, baina horrek ur filtrazioak eta itoginak sortzea ekarri du, eta ura dokumentuen gainera ere erori izan da noiz edo noiz. Horrez gain, jarritako makina horien eraginez, teilatuak pisu handia hartu du. Beraz, aldatu egingo dute, eta, obrak aprobetxatuz, eguzki plakak jarri.
Fatxada konpontzeko asmoa ere badute, Millanek kontatu duenez, zati batzuk oso hondatuta daudelako eta “sustoren bat” ere izan dutelako erlaitz zatiren bat erori denean. Berritu egingo duten arren, eraikinak ohiko itxura izango du kanpotik.
Irisgarritasunari dagokionez, igogailu guztiak aldatuko dituzte, eta orain filtrazio arazoei aurre egiteko itxita dagoen patio bat erabiliko dute solairu batetik bestera mugitzeko aukera bermatzeko. Igogailua beheko erakusketa aretoraino iritsiko da. Millanek gogoratu du eraikinak ez dituela betetzen EAEko legediak zehazten dituen irisgarritasun baldintzak, lehenagokoa delako —kulturunea 1993an inauguratu zuten—.
Espazio gehiago erabilgarri
Era berean, dagoeneko eginda dauden baina jendearentzat itxita egon diren espazio batzuk irekitzeko baliatuko dute eraberritzea. Ikerlarientzako gela da horietako bat. “Bi solairu ditu, eta zoragarria da. Koldo Mitxelenako gela enblematikoenetako bat behar luke, baina jendeak ez du ezagutzen, ikerlarientzat bakarrik egon delako irekita orain arte”. Eraberritzearen ostean, erabiltzaile guztientzat zabalduko dute gela hori —orain ere hala dago, baina osasun egoeragatik—.
Ikerlarien gela, berriz, laugarren solairuan jarriko dute, orain bulegoak dauden tokian, hain zuzen ere. Horretarako, Koldo Mitxelenako langileen bulegoak bakarrik mantenduko dituzte han, eta gainerakoak beste norabait mugituko dituzte. “Ia solairu osoa libratuko dugu; plan berezirik egin gabe, ordea. Ezin dugu jende kopurua aldatu, eragina duelako ebakuazio sistemetan eta abarretan. Horregatik, ikerketarako gelak jarriko ditugu hor”. Bulegoetan egoten den jende kopurua eta ikerlariena antzekoak izan daitezkeela uste dute.
Gaur-gaurkoz langileek bakarrik erabil dezaketen eskailera dotore bat ere badago Koldo Mitxelenan. Bulegoen solairuan amaitzen da, baina teilaturaino igo nahi dute; hartara, jendea ganbarako aretora iritsi ahal izango da, pasabide edo korridore batean barrena. Koldo Mitxelenaren goiko aldera igotzeko aukera emango du horrek, eta handik hiriaren ikuspegiaz gozatzekoa.
Erabiltzaileen balorazio ona
Aldundiak egindako kalkuluen arabera, bi urte inguru iraungo dute obrek, eta tarte horretan itxita egongo da eraikina. “Zerbitzu guztiak” mantenduko dituztela azpimarratu du diputatuak. Komikigunean egingo dira liburu maileguak; ikerketarako eta ikasteko gelak Villa Asuncion eraikinera lekualdatuko dituzte; erakusketa aretoa, Santa Teresa komentura; eta langileak, berriz, Okendo kaleko eraikin batera.
Gipuzkoako kultur azpiegitura ezagunenetakoa da Koldo Mitxelena —zenbait inkestaren arabera, Kursaalaren atzetik ezagunena—, eta erabiltzaileek hari buruzko balorazio ona egin ohi dute. Foru aldundiak jatorrizko proiektua aurkeztu zuenean, zenbait kritika ere izan ziren; besteak beste, ohartarazi zuten Koldo Mitxelenak bere izaera galtzeko arriskua zegoela, eta ondo funtzionatzen duen azpiegitura batek ez zuela behar halako eraberritze eta inbertsiorik.
Kezka horien jakitun da Millan Kultura diputatua ere. Aldundiak proiektua murrizteko hartutako erabakian zenbateko pisua izan duten galdetuta, aitortu du zerikusia izan dutela. “Erabiltzaileen iritziak zirenez, eragina izan dute, baina COVID-19aren pandemiagatik egin dugu proiektu berria. Bestela, seguru asko, erabiltzaileekin elkarrizketa bide bat irekiko genuen, proiektuaren alderdi batzuk zehazteko edo moldatzeko”.
Millanek gogoratu du Koldo Mitxelena inauguratu zutenean Donostian, artean, ez zeudela Tabakalera, Kubo-Kutxa aretoa eta beste zenbait kultur azpiegitura ere. “Bere lekua moldatu behar izan du Koldo Mitxelenak, baina moldaketa horretan ez du galdu bere izaera, eta orain ere izaera hori mantendu nahi dugu”. Haren ustez, gipuzkoarrek euren sentitzen dute kulturunea, ondo ezagutzen dute ematen duen zerbitzua, baina esan du Koldo Mitxelena “lurralde osora zabaltzea” izan daitekeela erronketako bat.
Gainerakoan, aipatu du digitalizazioan sakontzea dela Koldo Mitxelenak etorkizunerako dituen helburuetako bat. Eraikinaren wifi sarea berrituko dute. “Streaming-arekin arazo batzuk ditugu, eta makineria hori guztia berrituko dugu”. Horrez gain, aldundiak dagoeneko martxan du KMK Elkarrizketak izeneko kanal digitala ere. Batik bat, Koldo Mitxelenan izandako gertakariak daude digitalizatuta kanalean: hitzaldiak, funtsak eta abar. Beste pauso bat eman nahi dutela ere iragarri du, analogikoak diren gauzak digitalizatzera mugatu gabe. “Nahiko genuke, esate baterako, erakusketa birtual bat egin ahal izatea, bertso saio edo olerki errezital digitalak egitea, eta abar. Eraikinaren berrikuntzarekin batera egingo dugu proiektu hori”.
Gazteak erakartzeko xedea
Gazteak erakartzea da beste helburuetako bat, datuek erakusten baitute nagusiak direla kulturunearen erabiltzailerik ohikoenak. Aldundiak proiektu digitalarekin lotzen du publiko berria bilatzeko eta zentroa gazte jendeari hurbiltzeko erronka. “Hala ere, kontuan hartu behar dugu liburutegi bat liburutegi bat dela, eta ezin duela bere izaera galdu, publiko berriarengana iritsi behar duen arren”. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196032/ikasmahaia-bizkarrean-hartuta.htm | Gizartea | Ikasmahaia bizkarrean hartuta | Iruñeko Udal Ikastolaren memoria osatu dute ikastetxeen eta norbanakoen ekarpenei esker. Jasotako dokumentu, argazki eta heziketa material guzia Nafarroako Artxibo Garaikidean ari dira gordetzen. | Ikasmahaia bizkarrean hartuta. Iruñeko Udal Ikastolaren memoria osatu dute ikastetxeen eta norbanakoen ekarpenei esker. Jasotako dokumentu, argazki eta heziketa material guzia Nafarroako Artxibo Garaikidean ari dira gordetzen. | Irudi zuri-beltz bat bizi izandakoaren lekuko. Ikasle batzuk, Iruñeko Hegoalde Udal Ikastolako eskailerak igotzen, ikasmahaiak bizkarrean. Gela hutsak betetzeko gogoa erakusten du argazkiak: altzariekin lehenik, ikasle eta irakasleekin gero, eta, ororen oinarrian, hezkuntza proiektu berri bat. Ilusioa, gogoa, kezka eta kemena. Nafarroan euskara normalizatzeko urratsak egitea nekeza izan da beti, eta euskarazko eskola publikoa erdiestea ere ez zen erraza izan. Iruñeko Udal Ikastolaren sorrera mugarri izan zen, egungo hezkuntza eredua ulertzeko ezinbesteko gakoa. Horren memoria bilduta dago orain.
Nafarroako Artxibo Garaikidean gorde dute dena: eskoletako materialak, ikasleen lanak, argazkiak, afixak, aldizkariak… Helburua: ez dadila gertuko historia atzendu. Aitor Etxarte udal ikastolen bultzatzaile eta Hegoalde ikastetxeko zuzendari ohiak abiatu zuen proiektua artxiboko langileekin hitz eginda, baina iazko abenduan zendu zen, eta horrek proiektua eten zuen. Etxarterekin batera udal ikastolen sorreran aritutako irakasle talde batek hartu zuen lekukoa: Pello Eguren, Reyes Perez-Iltzarbe, Fermin Artola eta Gorka Barguillak.
Ez ziren ohartu egiten ari zirenaz. Orain, atzera begiratuta, hasi dira konturatzen euskarazko eskola publikoaren sorreran izan zuten garrantziaz. “Izan ginen D ereduko lehenengo eskola publikoa, udalaren pean egon baginen ere”, azaldu du Perez-Iltzarbek. 1977an sortu zen Iruñeko Udal Ikastola: irailaren 21ean Gazteluko plazan egin zuten lehendabiziko eskola. Gizarte mugimenduak pil-pilean ziren, eta guraso eta irakasle talde batek euskaraz ikasteko eskola publikoa bultzatzeko ekimena hartu zuen.
“Hasieran, oso zaila izan zen. Mundu guztia kontra genuen. Manifestazioak egiten genituen kalean”, esan du Egurenek. Saiatu ziren Nafarroako Diputazioarekin, baina Espainiako Hezkuntza Ministerioak ezetz esan zuen. Iruñeko Udaleko atea jo zuten, eta han lortu zuten zirrikitua. Ondoren, hauteskundeak izan ziren, eta Julian Balduz alkate atera zen. Aurrekontuen negoziazioaren ondorioz sortu zuen udalak Euskara Sustatzeko Patronatua udal ikastolaz arduratzeko. Legezkotasuna lortu zutenean, hiru ikastetxetan banatu zen: Amaiur, Axular eta Hegoalde. 2003. urtean Nafarroako Gobernuko ikastetxe publiko bihurtu ziren denak.
Kostatu zitzaien. Kalea utzita, Canossianasen, Antsoaingo eskola zaharretan, Santa Zezilia plazako eta Donibaneko etxabeetan, eta Seminarioan, Misericordian eta Fitero karrikan utzitako geletan aritu ziren. Azkenik, Hegoalde lortu zuten, baina hori ere izerdia botata. Fuerte Principe eskola eraiki zuten Arrosadia auzoan, han zenbait etxebizitza eraikitzekoak baitziren, baina azkenean ez ziren egin, eta eskola ez zen martxan jarri. “1980-1981eko ikasturtean, Hegoalde okupatu genuen”, kontatu du Perez-Iltzarbek.
Oztopo lasterketa
Tirabirak izan ziren, baina, azkenean, ikastetxea haien esku geratu zen. “Giltzak eman baino lehen, altzari guztiak eraman zituzten. Hutsik utzi zuten”, adierazi du Egurenek. “Noski, sartu ginen: lurrean, ahal zen bezala”. Geroago Erriberan itxitako eskola bateko altzari zaharrak eskuratzeko aukera izan zuten. Dunper batean eraman zituzten mahaiak eta aulkiak, eta egun horretakoa da erreportaje honetako argazki nagusia.
Eguren: “Gogorra zen momentu horretan mahairik ez izatea, baina ez zitzaigun gehiegi inporta”. Artola: “Proiektuak inporta zuen”. Perez-Iltzarbe: “Ez genuen proiektua oinarritzen materialean: gu ginen tresna, eta haurrak eta gurasoak. Horri inoiz ez genion garrantzirik eman, ezta haurrek ere! Ez diot inoiz entzun haur bati protestatzen ez zuelako ez dakit zer”. Ondoren etorri ziren Amaiur eta Axular. Lehendabizikoa, udalak eraiki zuen; bigarrengoa, hutsik geratu zen San Benito eskolan abiatu zuten.
Proiektua hutsetik sortu zuten. Perez-Iltzarbek uste du hori alde izan zutela azkenean: “Gabezia zena bihurtu zen alde ona. Materialik ez izateak lagundu gintuen proiektua garatzen, guk sortu behar izan baikenuen. Hanka sartzeekin, aldatuz, baina proiektua egiteko ez ginen oinarritu egina zegoen zerbaitetan”.
Proiektua azpimarratzen dute hirurek. Bestelako eskola bat: publikoa, euskalduna, zientifikoa edo ez-doktrinarioa, laikoa, herrikoa, pedagogia berritzailean oinarritua eta kudeaketa demokratikoa zuena. “Abantaila zen momentu horretan pedagogiaren munduan halako mugimendu eraldatzaileak pil-pilean zeudela. Aipatzekoak dira Nafarroako Adarra kolektiboa edo Cuadernos de Pedagogía aldizkariak”, esan du Artolak. Berritzen, bai, baina beti “oinarri zientifikoarekin”, ez esperimentutan.
Horrekin batera, eskola eta gizartea lotzen ahalegindu zirela gehitu du Artolak. Adibidez, Andraizerekin harreman estua izan zuten, eta horrek asko lagundu zien sexu heziketa lantzen. Euskal kulturak ere toki nabarmena zuen: Olentzero, mitologia eta ohiturak. “Elementu horiek guztiak eguneroko lanetan saiatzen ginen sartzen”. Kanpora ateratzea ere garrantzitsua zen; uraren zikloa Argan bertatik bertara ikastea, esaterako. “Orain normaltzat hartzen dugu haurrak kalean ikustea, baina gu izan ginen lehenengoak; hirietan, gutxienez, gu hasi ginen”, zehaztu du Perez-Iltzarbek.
Irakasle talde bakarra
Hori, talde lanean egin zuten: “Zenbait eskolatan taldetxo batek beste modu batez lan egin zezakeen. Gu kolektibo osoarekin kontatuta ahalegindu ginen beste eskola mota bat egiten”, esan du Perez-Iltzarbek. Hain zuzen ere, talde egonkor bat izateak lagundu zien: “Guztiak batera hasi ginen, oso gazteak, eta gehienak batera erretiratu gara. Gaur egun, ez da erraza kolektibo finko bat izatea”.Horrez gainera, ez zuten mailaka lan egiten: denek parte hartzen zuten hiru urtetatik Lehen Hezkuntzako azken mailara arteko plangintzaren diseinuan.
Beren lanaz aritzean, bada etengabe aipatzen duten zerbait: gurasoak eta ikasleak. “Gurasoen indarra, laguntza eta konfiantza”, zehaztu du Egurenek. “Nire buruari galdetzen diot batzuetan: ‘Zergatik?’. Gurasoek sinistu zuten, konfiantza eman, eta lokomotorra izan ziren”. Askok seme-alabak beste zentro batzuetatik atera zituzten etorkizun zehaztugabea zuen proiektu horretan sartzeko. “Gaur egun, ez dakit posible izango litzatekeen hori. Gurasoen inplikazioa erabatekoa izan zen”, esan du Artolak.
Artxiboan denetariko dokumentuak daude; tartean, metodologiak eta ikasleen lanak. “Haurren materialak ikusi ditudanean konturatu naiz tresneria urriarekin-eta zer-nolako maila eta kalitatea zuen egiten zuten lanak”, aipatu du Perez-Iltzarbek. Besteak beste, hor dira Kaixo aldizkaria edota Truke. Har eta eman barne aldizkaria ere. Ikastolen eta gurasoen arteko komunikaziorako zen lehenbizikoa, eta edozeinek idatz zezakeen bertan. Bigarrengoa irakasleentzat, haien artean informazioa trukatzeko.
Historia hura guzia artxiboan gordeta geratuko da orain, baina ez soilik artxiboan: garai hartako urratsak eta lanak badu segidarik. Artolaren arabera, orduan egindako urratsei jarraikiz ailegatu dira oraingo egoerara: “Garai hartan egin zena egin izan ez balitz, ez zen hau izango”. Eta lekukoa pasatuta, proiektuak jarraitzen duela gogorarazi du Egurenek: “Orain Amaiur, Hegoalde eta Bernart Etxepare [Axular eta Arturo Campion batuta] dira gure garai hartako oinordekoak. Hondoan hor dago gure hasierako indarra, baina gaur egungo baldintzekin, noski: tableta ugariz beterik, arbel digitalak alde guztietan, eta halakoekin”. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196033/kontatzearen-ausardia.htm | Bizigiro | Kontatzearen ausardia | Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako Sisiforen Paperak antzezlana estreinatu dute Madrilen. Bertan izan dira Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria eta BERRIAko zuzendaria, Jose Ricardo de Prada eta Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratuak edota Egunkaria auzia landu zuten zenbait kazetari, besteak beste. | Kontatzearen ausardia. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako Sisiforen Paperak antzezlana estreinatu dute Madrilen. Bertan izan dira Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria eta BERRIAko zuzendaria, Jose Ricardo de Prada eta Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratuak edota Egunkaria auzia landu zuten zenbait kazetari, besteak beste. | «Ziur nago erantzun ezin hobea izango duela», Pedro Casasen hitzak dira Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako Sisiforen Paperak antzezlana Madrilen estreinatu aurreko orduetan. Hain zuzen, ostiral arratsaldean estreinatu dute Espainiako hiriburuko Maria Guerrero antzokian. Eta ez du hutsik egin: antzezlana amaitzean txalo zaparrada entzun da antzokian, eta aktoreek lau aldiz atera behar izan dute oholtzara txaloak jasotzera. Hiru astez, maiatzaren 2ra arte, taularatuko dute han obra. Apirilaren 29an eta 30ean, halaber, euskaraz ere emango dute, gaztelaniazko azpidatziekin.
Casas, Egunkaria itxi zutenean, Madrilen kazetaren alde sorturiko taldean aritu zen. «Gure helburua, kasua zabaltzea, ezagutaraztea zen». Horretarako hainbat ekitaldi edota hitzaldi antolatu zituzten. «Egun osoko jardunaldiak ere antolatu genituen institutu batean, jende asko gerturatu zen». Ia bi hamarkada geroago, auzi hura oholtzan ikusteak harridura, baina batik bat poz ikaragarria sorrarazten dizkiola aitortu du.
Martxelo Otamendi 'Egunkaria'-ko zuzendari ohia eta BERRIAko zuzendaria eta Santiago Pedraz Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea. / J. Danae, Foku
Bilboko Arriaga antzokiak, Donostiako Viktoria Eugeniak, Gasteizko Principalek eta Espainiako Centro de Arte Dramatico Nacionalek elkarlanean ekoitzitako lana da Sisiforen Paperak. Hain zuzen, azken horrek antzerkia sustatzeko duen antzokia da Maria Guerrero. Erakunde publikoko zuzendari Alfredo Sanzolek obra gertaerei fikziozko interpretazioa emateko asmoa duen proiektu bezala deskribatu du. «Egunkarian gertatzen denaren eta prozesu judizialean mamitzen den guztiaren arteko kontrastea sortzen da. Asmo handiko obra, oso berezia da», azaldu du.
Bestalde, adierazi du erakundeak produkzioan parte hartzeko interesa nagusiki tematikagatik zuela. «Espainiaren historian funtsezkoa den istorio hau kontatzeko interes handia genuen». Epaile baten erabakiek bizitza pertsonal eta profesionala eten dieten pertsonaien istorioa kontatzea garrantzi handikoa iruditzen zitzaien.
Estreinaldi berezia
Inaugurazio saiora hainbat pertsona gerturatu dira. Bertan izan da Martxelo Otamendi Euskaldunon Egunkaria eta BERRIAko zuzendaria ere. Horrez gain, Jose Ricardo de Prada eta Santiago Pedraz, Auzitegi Nazionaleko magistratuak edota Egunkaria auzia landu zuten zenbait kazetari, besteak beste.
Madrilen 'Egunkaria'-ri babesa emateko sortu zen taldeko lau ordezkari. Ezkerrean, Otamendiren alboan, Marije Gallego, eta erdian, Pedro Casas. / J. Danae, Foku
Ttantaka taldea arduratu da obra taularatzeaz, Fernando Bernues zuzendariaren gidaritzapean. Bernuesek Madrilgo estreinaldiaren aurretik, beste edozein antzokitako helburu bera dutela adierazi du. «Agertokiaren gainean kezkak, tentsioak, gatazkak eta zalantzak jarri eta balorazioak partekatu nahi genituzke, horrek hausnarketak eragin ditzan, nolabait, denok begirada irekiagoa izan dezagun». Halaber, Madrilgo publikoaren erantzunak balio berezi bat duela uste du: «Ezarritako beste errealitate edo diskurtso batekin topo egiteko aurrerajarrera bat dute». Inaugurazioaren aurretik, ostegunean saio bat eman zuten Madrilen, eta sentsazioa «oso ona» izan zela adierazi du Bernuesek: «Funtzioa bukatzean behin eta berriz errepikatzen zen hitza ausardia zen». Obrak helarazten duen ausardia eta obra bera Madrilen erakusteko ausardia.
Madrilen du antzezlanak nolabait jatorria. 2003an Musikaren Sarien emanaldia zuzentzea egokitu zitzaion Bernuesi, eta kanturik onenaren saria jasotzean Fermin Muguruzak hedabidearen itxiera salatu zuen. Txistu jo zioten. Hantxe erabaki zuen Bernuesek egunen batean kontatu beharko zuela.
Madrilen, berriz
Hamahiru aktore eta gitarra jole batek zapaltzen dute oholtza. Aktoreen artean Mireia Gabilondo dago. Epailearen papera egiten du Gabilondok. «Bere gainean erortzen da gertatutakoa, bere erabakia izan zen Egunkaria ixtea eta hainbat pertsona auziperatzea. Desastre horren neurria hartu zuen pertsona da», zehaztu du obran paper ezinbestekoa duen aktore gipuzkoarrak. Gogorarazi du, epaileak, zalantzak izan zituen arren, gero egin zuena inongo daturik izan gabe egin zuela.
Madrilen aritzearen inguruan, bestalde, obra Euskal Herritik kanpo erakusteak ilusioa eragiten diola aitortu du Gabilondok. «Oso pozgarria da». Sisiforen Paperak antzezlana «gertatu behar ez zen, baina tamalez gertatu zen pasarte bat» kontatzeko aukera bezala ikusten du. «Kontatu beharra genuen».
Euskal Herrian hasitako auzia, Madrildik —Auzitegi Nazionaletik— igaro zen duela ia bi hamarkada eta berriz itzuli da. Pandemia baten erdian itzuli ere. Horregatik eta beste zio batzuengatik egoera desberdina da. Alabaina, Euskal Herrian egin bezala, Madrilen ere esku zabalik hartu dute antzezlana. Horren erakusle estreinaldiak emanaldiaren bukaeran jaso duen txalo zaparrada beroa. |
2021-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/196034/dmx-rap-kantari-estatubatuarra-hil-da.htm | Kultura | DMX rap kantari estatubatuarra hil da | 1990eko eta 2000ko hamarkadetan arrakasta handia izan zuen eta bere lehenengo bost diskoetako milioika ale saldu zituen. Gaindosi baten ondorioz erietxean igaro du azkeneko astea, eta 50 urterekin zendu da. | DMX rap kantari estatubatuarra hil da. 1990eko eta 2000ko hamarkadetan arrakasta handia izan zuen eta bere lehenengo bost diskoetako milioika ale saldu zituen. Gaindosi baten ondorioz erietxean igaro du azkeneko astea, eta 50 urterekin zendu da. | Earl Simmons, DMX izen artistikoz, gaur hil da New Yorkeko ospitale batean. Joan den larunbatean ingresatu zuten bertan, gaindosi baten ondorioz bihotzekoa izan ondoren.
Simmons (Mount Vernon, 1970) 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zen beste hainbat hip hop musikarirekin kolaboratzen (Mic Geronimo, Jay-Z, Method Man), artean legearen eta Poliziarekin arazo ugari zituela. Nerabezarotik hainbat aldiz espetxetik igarotakoa zen, eta hip hopean bidea egin nahi bazuen ere, ez zuen horretarako modurik izan diskoetxe indartsu batekin (Def Jam) kontratua sinatu arte.
It's Dark and Hell Is Hot (1998) lehen disko luzea argitaratu aurretik, Get at Me Dog kantua grabatu eta zabaldu zuen, eta horrek berak oihartzun handia izan zuen, nahiz eta MTVk uko egin zion kantuaren bideoa emititzeari. It's Dark and Hell Is Hot-ek berretsi baino ez zuen egin lehen kantu hark lortutako arrakasta, eta Tupac nahiz Notorious B.I.G.-en heriotzek hardcore-rapean utzitako hutsunea betetzeko aukera eman zion DMX-i. Disko haren lau milioi ale saltzera iritsi zen musikaria.
Estreinako diskoak lortutako arrakastari eta oihartzunari eutsi ahal izan zion DMXek hurrengo urteetan, baina segitu zuen arazoak izaten agintearekin: 1998an bertan atxilotu egin zuten gizonezko bat sastakatzeaz akusatuta. Nolanahi ere, musikariak segitu zuen disko arrakastatsuak argitaratzen: Flesh of My Flesh, Blood of My Blood (1999), The Great Depression (2001), Grand Champ (2003), Year of the Dog... Again (2006)... eta, aldi berean, zinema munduan ere sartu zen. Belly izan zuen lehen filma, baina gerora beste hainbat pelikulatan parte hartu zuen, besteak beste, Steven Seagalen ondoan (Exit Wounds).
Nolanahi ere, segitu zuen arazoak izaten, eta 2009an eta 2010ean bi denboraldi pasatu behar izan zituen espetxean. 2018an, berriz, urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten zerga ihesagatik.
Hain zuzen ere, azken urteetan, gehiago nabarmendu ziren legearekin izan zituen aurrez aurrekoak sormen lanak baino. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196035/zaharrena-irabazle.htm | Kirola | Zaharrena irabazle | Zaharrena irabazle. | Euskal Herriko 50. Itzuliko etapa erabakigarria jokatu zuten 2010eko apirilaren 10ean, duela 11 urte: 22 kilometroko erlojupekoa, Orion hasi eta buka. Eta lasterketa ezin estuago ailegatu zen azken egunera: sailkapen nagusian Alejandro Valverde espainiarra lider, eta segundo bakarrera Chris Horner estatubatuarra. 38 urteko amerikarrak etapa irabazi eta zortzi segundoko aldea atera zion Valverderi.
Hornerrek bi marka ezarri zituen: Itzuliaren historiako irabazlerik zaharrena da, eta lasterketa hori irabazi duen Europaz kanpoko lehenbiziko txirrindularia izan zen. Hain zuzen, urte batzuk geroago Valverde bihurtuko zen Itzulia irabazi duten ziklistarik zaharrenetan bigarrena (2017an, 37 urte betetzear zituela), eta Europakoa ez den bertze txirrindulari batek ere irabaziko zuen lasterketa (Nairo Quintana kolonbiarrak, 2013an).
Bi ziklistaren arteko buruz burukoa izan zen 2010eko Itzulia, baina Valverderen izena palmaresetik ezabatu zuten. Itzulia bukatu eta hilabete eta erdira TAS Kirola Arbitratzeko Auzitegiak bi urtez lehiatzea debekatu zion dopinaren aurkako Puerto auzian zerikusia zuela ebatzita, eta 2010eko lorpen guztiak kendu zizkion. Horien artean zeuden Itzulian irabazitako bi etapak, maillot horia soinean jantzitako lau egunak, eta azken podiumeko bigarren postua.
Errepidean ikusitakoa estatistiketatik ezabatu zenez, Hornerren gibeletik sailkapen nagusiko bigarren tokian ageri da euskal ziklista bat: Beñat Intxausti muxikarra. 24 urterekin, Itzuli bikaina osatu zuen. «Hazten ari da Beñat; etorkizun oparoa dauka, eta berak bakarrik lortu du podiumera igotzea. Zorionak, chapeau benetan», kontatu zuen lasterketa korritu zuen bertze txirrindulari batek, Juanma Garate irundarrak, BERRIAko Guadalupetik zutabean. | |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196069/sicardek-erretiroa-hartu-du-bihotzeko-arazoengatik.htm | Kirola | Sicardek erretiroa hartu du bihotzeko arazoengatik | Hazparneko txirrindulariak jakinarazi du asteartean eman ziotela horien berri eta eskerrak eman ditu. | Sicardek erretiroa hartu du bihotzeko arazoengatik. Hazparneko txirrindulariak jakinarazi du asteartean eman ziotela horien berri eta eskerrak eman ditu. | Profesionaletan zegoen Iparraldeko txirrindulari bakarrak, Romain Sicardek (Hazparne, Lapurdi, 1988), erretiroa hartu behar izan du. Total Energieko txirrindulariari bihotzeko arazoak atzeman dizkiote. «Asteartean eman zidaten berria». Eskertuta eta harro doa. «20 urtez nire pasioaz gozatzeko aukera izan dut, eta munduko lasterketarik garrantzitsuenetan parte hartzeko. Lan eginda, ametsak betetzen dira».
2009an Sicard 23 urtez azpiko munduko txapeldun izan zen, eta lau urte egin zituen Euskaltel Euskadin. Thierry Elissalderen ondoren (1994 eta 1995 denboraldietan), euskal taldean ibili zen Iparraldeko bigarren txirrindularia izan zen. Zazpi aldiz parte hartu du Tourrean, bost aldiz Vueltan eta behin Giroan. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196071/euskara-atzerrian-irakasteko-bost-postu-atera-ditu-etxepare-institutuak.htm | Gizartea | Euskara atzerrian irakasteko bost postu atera ditu Etxepare Institutuak | Parisen, Berlinen, Leipzigen, Tblisin eta Chicagon daude atera dituen lanpostuak. | Euskara atzerrian irakasteko bost postu atera ditu Etxepare Institutuak. Parisen, Berlinen, Leipzigen, Tblisin eta Chicagon daude atera dituen lanpostuak. | Etxepare Institutuak Euskal Ikasketetako bost irakasle postu atera ditu datorren ikasturtean euskara irakasteko atzerrian. Frantzian, Alemanian, Georgian eta AEBetan daude atera dituen lanpostuak, eta apirilaren 30era arte eman daiteke izena.
Eskolak unibertsitatean emateko dira: Parisko Sorbonne Nouvelle eta Sorbonne unibertsitateetan, Berlingo Unibertsitate Askean, Leipzigeko Unibertsitatean, Tbilisiko Unibertsitatean eta Chicagoko Unibertsitatean daude atera dituen lanpostuak.
Euskara eta Euskal Kulturako irakasle postuak dira bostak. Oinarriak eta baldintzak Etxepare Euskal Insitutuaren webgunean daude. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196072/eusko-jaurlaritzak-uko-egin-dio-armentia-ii-n-gasa-ustiatzeari.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak uko egin dio Armentia II-n gasa ustiatzeari | Ohar batean azaldu duenez, Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua onartu ondoren, "ez du zentzurik". | Eusko Jaurlaritzak uko egin dio Armentia II-n gasa ustiatzeari. Ohar batean azaldu duenez, Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua onartu ondoren, "ez du zentzurik". | Eusko Jaurlaritzako Ekonomia Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak ohar batean jakinarazi duenez, uko egin dio Subilla Gasteizen (Araba) Armentia II putzuan gasa ustiatzeari, Espainiako Kongresuan aste honetan Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren lege proiektua onartu ondoren; Senatura pasatuko da orain egitasmoa, eta hori litzateke onarpenerako azken urratsa. "Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak uste du ez duela zentzurik ustiatzeko aukerarik gabe Eusko Jaurlaritzak trantsiziokotzat jotzen duen energia iturri bat esploratzeak".
Ostegunean onartu zuten Kongresuan lege proiektua, tartean, EAJren eta PSOEren (Jaurlaritzan dauden bi alderdiak) aldeko botoekin. Baina, hasieran, Armentia II putzua esploratzen jarraitzeko asmoa agertu zuen Jaurlaritzak. Gaur zabaldu duten oharrean aitortu duenez, ordea, ez luke zentzurik izango horrekin hastea onartu berri den lege proiektuak gasa ustiatzeko baimenak eteteko helburua izanik. "Erabat baztertu" dutela dio oharrean: "Gorte Nagusietan izapidetzen ari den testuaren argitan, Armentia IIko putzuan gasa ustiatzea erabat baztertuta geratzen da". Izan ere, arau berriaren arabera, ez da baimen gehiago emango hidrokarburoak aztertzeko eta ustiatzeko.
Oharrean Jaurlaritzak gogoratzen du gasa ustiatzeko proiektua 2011n sortu zela, eta garai horretan kokatu behar dela. Gaineratzen du aldeko ingurumen baimena ere baduela, "2019an Trantsizio Ekologikoko Ministerioak berak egindako esplorazioaren izapidetzean aurrera egiteko". Dio lege berriak esplorazioa baimentzen duela, baina gasa ustiatzeko aukera bertan behera geratuko litzatekeela, eta ondorioz, atzera egitea erabaki duela: "Ez dago Euskadiko gas ustiapenari buruzko eztabaidarik".
Energiaren Euskal Erakundea (EEE) arduratuko da proiektua geratzeko modua aztertzeaz, Jaurlaritzak oharrean dioenez, "erabaki horrek EEEren mendeko SHESA sozietate publikoari dagozkion ondare eskubideak galtzea ekarri gabe". SHESA hidrokarburoen EAEko sozietate publikoa da, eta oharrean gogoratzen du Jaurlaritzak horrek bazkide batzuk dituela. Azkenik, energia berriztagarriko azpiegituren exekuzioa premiaz bizkortu behar dela dio, eta gogorarazi du badagoela parke eoliko berriak instalatzeko aurreikuspena.
Eztabaida sortu duen proiektu bat
Zalaparta sortu duen proiektua izan da Subilla Gasteizkoa: epaitegietan zegoen auzia. Izan ere, 2016an, Eusko Jaurlaritzak baimena eskatu zuen Subilla Gasteizko Armentia II hobian gasa ustiatzeko, SHESA enpresaren bidez; Gasteizko Udalari zegokion baimen hori ematea. Talde politiko gehienek ezetz esan diote proiektuari instituzioetan; eragileak ere aurka agertu ziren, eta abenduan, hainbat astetako ika-mikaren ondoren, baimena bertan behera uztea erabaki zuen udalak, argudiatuta, besteak beste, ez zela bateragarria Gasteizko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrarekin; hor jasotzen da eremu horretan ezin dela halako jarduerarik egin. Hori ikusirik, Jaurlaritzak auzitara jo zuen. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196073/beste-1142-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 1.142 kasu atzeman dituzte Hegoaldean | Otsailaren 5etik erregistratu den daturik okerrena da. Positibo tasa %8,86 izan da. | Beste 1.142 kasu atzeman dituzte Hegoaldean. Otsailaren 5etik erregistratu den daturik okerrena da. Positibo tasa %8,86 izan da. | Agerikoa da kutsatzeen goraldia. Birusa hanpatua da berriro, eta haren transmisioa nabarmen larriagotu da Euskal Herrian azken asteetan. Gora egin dute intzidentzia tasak eta ospitaleratzeek. Gaur emandako datuei erreparatuz, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak 12.888 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.142 positibo detektatu zituzten: Bizkaian, 436; Gipuzkoan, 343; Nafarroan, 222; eta Araban, 126. Beste hamabost kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean atzemandakoak dira. Otsailaren 5etik erregistratu den daturik makurrena da hori. Positiboen ehunekoak ere gora egin du: %8,86 izan da.
Ospitaleetan ere presioa sumatzen hasiak dira, eta kezkagarriak dira datuak: 149 paziente daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan, otsailaren 25etik izandako gehien.
Osasunbideak hildakoen berri ere eman du. Jakinarazi duenez, 69, 80 eta 86 urteko hiru gizon hil ziren atzo COVID-19aren ondorioz; eta aurreko egunetan 80 eta 83 urteko beste bi emakume zendu zirela ere adierazi du.
Horiek horrela, Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak ohartarazi duenez, datorren egunetan datuen goranzko joera ez bada aldatzen, egun indarrean dauden neurriak “egokitu” beharko dira. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196074/roglicek-irabazi-du-itzulia.htm | Kirola | Roglicek irabazi du Itzulia | Esloveniarrak irauli egin du lasterketa Arratera bidean, UAE taldeari lehia taktikoa irabazita. Gauduk irabazi du etapa. Roglicen atzetik, Vingegaardek eta Pogacarrek amaitu dute podiumean. | Roglicek irabazi du Itzulia. Esloveniarrak irauli egin du lasterketa Arratera bidean, UAE taldeari lehia taktikoa irabazita. Gauduk irabazi du etapa. Roglicen atzetik, Vingegaardek eta Pogacarrek amaitu dute podiumean. | Primoz Roglicek (Jumbo) bigarrenez irabazi du Euskal Herriko Itzulia, etapa epiko eta bortitz batean. Hasiera-hasieratik izan da borroka bizia, eta kaosa baliatuz, esloveniarrak buelta eman dio sailkapen nagusiari. Aurrean sartu da Gorlan behera Alex Aranburuk (Astana) eragin duen etenean, Brandon McNulty (UAE) liderra eta haren taldekide Tadej Pogacar ez bezala. Krabelinen bizi abiatu da Roglic, David Gaudu (Groupama) eta Hugh Carthyrekin (Education) batera, eta helmugan 34 segundo atera dizkio Pogacarrek gidatu duen taldeari. Itzulia zegoeneko poltsikoan zuela, Arraten etapa irabazten utzi dio Gauduri.
Itzulia modu paregabean bukatu du Jumbo Visma taldeak, jokoan ziren maillot guztiak irabazi baititu: liderrarena, mendikoa eta erregulartasunarena Roglicekin, eta gazterik onenarena Jonas Vingegaardekin. Norvegiarrak, gainera, bigarren postua lortu du sailkapen nagusian; Roglicengandik 52 segundora amaitu du lasterketa. Hirugarren, berriz, Pogacar izan da, herrikidearekiko 1.07 galduta. Pello Bilbao (Bahrain) izan da posturik onena lortu duen euskal herritarra: seigarren izan da azkenean, lidergotik 1.28ra. Mikel Landak (Bahrain) zortzigarren izan da, eta hamargarren Ion Izagirre (Astana).
Arrabolan gorputza berotu, eta etapa arrapaladan hasi dute txirrindulariek. Hiru mendate zeuden lehen hogei kilometroetan: Arribinieta, Elkorrieta eta Azurki. Arribinietan erritmo itogarria jarri du Movistarrek, eta inork ezin izan du tarterik zabaldu. Elkorrietan, aldiz, ihes egin dute Patrick Bevinek (Israel), Cristopher Juul Jensenek (Bike Exchange) eta Antwan Tolhoekek (Jumbo). Azurkin, ezinean gelditu da Juul Jensen, eta bost ziklista batu zaizkie Bevini eta Tolhoeki: Carthy, Omar Fraile (Astana), Enric Mas (Movistar), Richard Carapaz (Ineos) eta Ben O’Connor (AG2R). Lehen galbahearen ondoren, beraz, zazpi txirrindulari gelditu dira lasterketa buruan; tropelean 40 inguru besterik ez ziren gelditzen. UAEk hartu du lema.
Gorla igo behar zuten hurrena. Zirrara handituz zihoan. Txinparta piztu du Alejandro Valverdek (Movistar), baina haren gurpilera berehala irten da Roglic. Urduritasuna sortzeko mugimendua izan da, lasterketa apurtzekoa baino gehiago. Bien bitartean, tropeletik irteten jarraitu dute bigarren mailako aktoreek; esate baterako, Mark Padunek (Bahrain), Carlos Veronak (Movistar), Sam Oomenek (Jumbo) eta Marc Hisrchik (UAE).
Jaitsieran egin du eztanda lasterketak. Bezperan egin bezala, maldan behera erakustaldia egin du Aranburuk, gurpilean Izagirre zuela. Ezkiotarraren joak etena eragin du onenen multzoan. Aurrean ziren Roglic, Landa eta Alejandro Valverde (Movistar); ez, ordea, McNulty, Pogacar, Bilbao, Vingegaard eta Adam Yates (Ineos). Egoera ideala zen Roglicentzat, lan egitera behartu baitu Pogacar. Esloveniarrak hartu du jazarpenaren ekimena, gerora ezinak jota gelditu den McNultyren mende jarrita. Aurrean ziren liderrek, ordea, taldekideak zituzten tira egiteko, ihesaldiarekin bat egin ostean. Estrategiaren partidan, xake mate egin dio Jumbok UAEri.
Krabelinen magalean 40 segundoko errenta zuen Roglicen multzoak. Eguneko mendaterik gogorrena zen Krabelin, eta lasterketa are gehiago apurtu da bertan. Atzean gelditu da Bilbao, eta segidan, McNulty lehertu da. Orduan, indarrez egin du aurrera Pogacarrek, eta hamabost segundo eskasera hurbildu zaie lasterketa buruan zirenei. Belarriak tentetu zaizkio Roglici, eta gogortu egin du erritmoa. Hainbeste, ezen Carthyk eta Gauduk jarraitu ahal izan baitute bakarrik. Ahaleginean ito egin dira Landa eta Valverde, eta harrapatu egin ditu Pogacarrek, gurpilean Vingegaard, Yates eta Mauri Vansevenant (Deceuninck) zituela. Gainean, minutu erdikoa zen aldea. McNultyk, berriz, minututik gorako atzerapena zuen jada.
Errenta handitu egin du Roglicek beherakoan. Erreleborik eskatu gabe jaitsi da, erlojupekoa egiten ari balitz bezala. Ordekara iristean, elkarlanari lotu zaizkio Gaudu eta Carthy, etapa garaipena amets. Atzean, aldiz, ez zegoen akordio handirik. Bateko erasoa, besteko geldialdia… Eta aliantzarik ez. Horri esker, atzetik aurrera egin dute, besteak beste, Bilbaok eta Izagirrek. Igo dute Trabakua, gainditu dute Ermuara bidean zegoen zati gogaikarria, eta Usartzara 45 segundoko aldearekin iritsi da aurreko hirukotea.
Gauduk erasoa jo du helmugatik sei kilometrora. Jarraitzeko gai izan da Roglic, baina ez Carthy. Helmugan, etapa irabazten utzi dio esloveniarrak frantziarrari. Nahikoa zuen sari nagusia lortuta. Hirugarren Valverde izan da, Yates, Pogacar eta Vingegaarden denbora berarekin. Bilbao zazpigarren izan da, 1.03ra, eta bederatzigarren Landa, 1.05era. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196075/quebecen-autodeterminazioari-buruzko-legea-konstituzionala-dela-ebatzi-dute.htm | Mundua | Quebecen autodeterminazioari buruzko legea konstituzionala dela ebatzi dute | 99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla baieztatu du Apelazio Auzitegiak: independentzia erreferendum batean botoen «%50 gehi bat» nahikoa izango da emaitza onartzeko. | Quebecen autodeterminazioari buruzko legea konstituzionala dela ebatzi dute. 99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla baieztatu du Apelazio Auzitegiak: independentzia erreferendum batean botoen «%50 gehi bat» nahikoa izango da emaitza onartzeko. | Quebeceko Estatuaren eta herriaren oinarrizko eskubideen jardunari buruzko legea (99. Legea) eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak dira. Hogei urteko borrokaren ostean, subiranistek albiste pozgarria jaso dute, Quebeceko Apelazio Auzitegiak arrazoia eman baitie unionistek abiaturiko borroka judizialean; hala, balizko hirugarren erreferendumari begira, Kanadatik ateratzerakoen aldekoek «%50 gehi bat» biltzea nahikoa izango da emaitza onartzeko.
1980ko eta 1995eko galdeketetan Quebecek deitu zuen erreferendumetara —Kanadako Konstituzioak hala ahalbidetzen baitu—, eta hark zehaztu zituen kontsulten bi galderak; biek, ordea, eztabaida handia sortu zuten, unionismoak argudiatu baitzuen ez zirela «ulergarriak eta zehatzak».
Horren harira, eta 1995ekoak izan zuenaren emaitza kontuan hartuta —ezezkoak botoen %50,58 jaso zituen—, Ottawak Argitasun Legea onartu zuen 2000n —Kanadako Auzitegi Gorenari iritzia eskatu ostean—, hurrengo galdeketarako baldintza berriak finkatu eta oztopo gehiago ezartzeko; Quebecek, haserre, 99. Legea sustatuz erantzun zuen, bere «oinarrizko eskubideak» defendatze aldera.
Talka horrek bide judizial luzea eragin du, Keith Henderson Berdintasuna alderdi unionistaren buruzagi ohiak legearen sei artikulu indargabetzeko borroka abiatu baitzuen 2001ean; hamazazpi urteren ostean, 2018an, Quebeceko Auzitegi Nagusiak ezezkoa eman zion, eta Hendersonek helegitea aurkeztu zuen Apelazio Auzitegian. Horrek ere erantzun bera eman dio: 99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla. Epailearen erabakiaren aurrean, salatzaileak ez du Kanadako Auzitegi Gorenera joko, Le Devoir egunkariari baieztatu dionez.
Urteotan Quebecen autodeterminazioari buruzko legearen defentsan aritu den Maxime Laporte abokatuak pozez hartu du erabakia, baina gaitzetsi egin du «herri bat behin eta berriz eztabaidatzen eta borrokatzen egon behar izatea bere existitzeko eskubidea defendatzeko». Bide beretik jo du PQ Alderdi Quebectarreko buruzagi Paul St-Pierre Plamondonek, epailearen ebazpenaz iritzia ematerakoan: «Demokrazia normal batean ez litzateke beharrezkoa izan behar lege zehatz bat eta bi erabaki judizial izatea aitortuak izateko».
Kanadako Gobernutik, David Lametti Justizia ministroak oniritzia eman dio Apelazio Auzitegiak ebatzitakoari, «baieztatzen baitu Kanadako probintzia baten sezesioak, legezkoa izateko, Kanadako Konstituzioaren negoziaturiko moldaketa bat behar» duela. Legediaren arabera, Quebecek badu erreferendumera deitzeko eskumena, baina horiek ez dira lotesleak, soilik kontsulta modukoak.
Zein interpretatu?
Hurrengo erreferendumari begira, legeen interpretazioan egongo da gatazka. Izan ere, Argitasun Legea ere testu legal bat da eta, horren arabera, baiezkoak irabaziz gero, Kanadako Komunen Ganberak iritzia eman beharko luke boto emaileen «gehiengo argiak» independentziaren alde egin ote duen.
Horretarako, testuak irizpide hauek zehazten ditu: independentziaren alde emandako «botoen gehiengoaren garrantzia»; galdeketan izandako parte hartzea; eta «egokiak» iruditzen zaizkion «beste faktore batzuk». Finean, lege horren bidez, Ottawak aldarrikatu zuen baiezkoak gutxieneko tarte esanguratsu bat atera behar diola ezezkoari; bost puntukoa, esaterako.
99. Legeak, berriz, «%50 gehi boto bat» emaitza onargarritzat dauka, eta horixe bera aitortu du Quebeceko Apelazio Auzitegiak; alegia, Ottawaren Argitasun Legeko «gehiengo argia» %50+1ekoa da. Unionistek, ordea, ez lukete zertan interpretazio hori egingo, hirugarren independentzia erreferendumean baiezkoak irabaziko balu. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196076/tomas-yerro-idazle-eta-irakaslea-zendu-da.htm | Kultura | Tomas Yerro idazle eta irakaslea zendu da | Nafarroako Gobernuak Vianako Printzea saria eman zion 2019an, «irakasle gisa, ikertzaile gisa eta literatur hedatzaile gisa, bereziki talde ahulenen artean» egindako lana aitortzeko. | Tomas Yerro idazle eta irakaslea zendu da. Nafarroako Gobernuak Vianako Printzea saria eman zion 2019an, «irakasle gisa, ikertzaile gisa eta literatur hedatzaile gisa, bereziki talde ahulenen artean» egindako lana aitortzeko. | Tomas Yerro (Lerin, Nafarroa, 1950) Filologia erromanikoan lizentziatu zen, Espainiera eta literaturako Batxilergoko katedraduna izan zen, eta Nafarroako Unibertsitatean zein NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakasle jardun zuen, besteak beste. Zutabegile aritu zen prentsan, eta hainbat zientzia aldizkaritan ere plazaratu zituen bere testuak. Nafar Ateneoa sortzeko prozesuan parte hartu zuen, eta Nafarroako Gobernuan ere izan zituen ardurak: Kultur Ekinaldien zerbitzuko buru izan zen 1991tik 1995era, eta Kultura zuzendari nagusi 1995etik 1999ra.
2019. urtean, Nafarroako Gobernuak kultur arloan berezi diren pertsonak omentzeko urtero banatzen duen Vianako Printzea saria jaso zuen, hogeita hamargarrena. Ana Herrera Kultura kontseilariak jakinarazi zuen sarituaren izena, eta hiru eremutan egindako lana aitortu zion: «Irakasle gisa, ikertzaile gisa eta literatur hedatzaile gisa, bereziki talde ahulenen artean». Erantsi zuenez, Yerro «erreferentea» izan da Nafarroako idazleentzat —hain zuzen, Nafarroako Idazleen Elkarteak aurkeztu zuen Yerroren hautagaitza—. Saria jasoko zuela jakin berritan, hala mintzatu zen Yerro, lehen balorazio batean: «Pablo Antoñana, Rafael Moneo, Miguel Sanchez-Ostiz eta kultur munduko beste hainbat erraldoi handiren gainean dagoen ipotxa sentitzen naiz».
Nafarroako Gobernuak baieztatu du Yerroren heriotza. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196077/puntu-banaketa-san-mameseko-derbian.htm | Kirola | Puntu banaketa San Mameseko derbian | Pacheco atezainaren geldiketek eman diote Alavesi Callejaren aroko lehen puntua. Athleticen, sarri jokatzen ez duten jokalariek ez dute aukera baliatu | Puntu banaketa San Mameseko derbian. Pacheco atezainaren geldiketek eman diote Alavesi Callejaren aroko lehen puntua. Athleticen, sarri jokatzen ez duten jokalariek ez dute aukera baliatu | Athleticentzat zein Alavesentzat partida garrantzitsua zen San Mamesekoa. Gaurko norgehiagokak, berez, babazorroentzat zuen balio gehiago. Izan ere, jokoan zeuden puntuak irabazteko premia handiagoa zuen bisitariak. Alaves jaitsierako postuetan egoteak eragiten duen egonezarekin zelairatu da. Baina Athleticek ere bazuen lehiari zukua ateratzeko premia. Puntuek ez zuten aparteko baliorik, baina ate joka dagoen Espainiako Kopako finalari begira —datoorren larunbatean, Bartzelonaren aurka— zerbait eman ziezaiokeen lehiak. Bada, bi taldeetako zein geratu den gusturago jakitea ez da erraza. Akaso, ez bata ez bestea. Alavesi etxetik kanpo puntu bat irabazteak zerbaitetarako balio badio, bada horixe. Athletici atea hutsean utzi eta banakako akats potolorik egin ez izanak balio badio, gaitzerdi.
Neukerta txarra izan da. Joko ona baino gol aukera garbi gehiago izan ditu. Bai Athletici eta baita Alavesi asko kostatzen zaie jokoa zaie sortzea. Zelai erdian gabeziak dituzte, eta San Mameseko lehia ez da salbuespena izan. Marcelinok hamar aldaketa egin ditu hamaikakoan. Jokalari guztiak aldatu ditu, Anoetan akats larria egin zuen Unai Simon izan ezik. Callejak, berriz, gauza batzuk aldatu gura dituela erakutsi du. Atzealdean, badirudi Tachik aurrera hartu diola Laguardiari; zelai erdian Peleteirok jokatu du Edgarren partez; eta aurrean, Lucas itzuli da hamaikakora. Hala ere, ia betikoa izan da onena: Pacheco. Babazorroen kapitaina izan da derbiko protagonista nagusia. Hiru geldiketa bikain egin ditu atea hutsean uzteko.
Kontuak kontu, lehen ordu laurden epelaren ostean Athleticek hartu du neurketaren aginte makila. Morcillo izan da lehen bi jokaldi arriskutsuetako protagonista. Harrobiko jokalaria, ezker hegaletik egin duen lehen jokaldian, leku barik gelditu da, eta bere ezkerkada kanpora joan da. Bigarren agerraldia askoz arriskutsuagoa izan da. Areaz kanpotik jaurtitako ezkerkadak dardarka jarri du Pachecoren langa. 16. minutua zen. Lau minutu geroago, Sancetek izan du Athletic aurreratzeko aukera garbia. Vesgak egindako pasea kontrol bikaina eginez baliatu du Tachi gainditzeko, eta Pachecoren aurrean bakarrik geratu denean, atezainak eskuin eskuarekin gelditu dio jaurtiketa. Athleticen minuturik onenak ziren.
Baina lehen zatiak aurrera egin ahala, talde babazorroak aurrerapausoa eman du. Lucas eta Joselu gehiago sartu dira jokoan, eta horrek arnasa eman die babazorroei. Arnasa bakarrik ez, gola sartzeko gai ere izan dira, baina epaileak baliogabe utzi du Joseluk buruz sartutako gol bikaina. Jokaldiaren hasieran Lucas Perez jokoz kanpo zegoen, eta hala jakinarazi diote Melero Lopezi VAR-etik.
Bigarren zatia aukera gutxiagokoa izan da. Hamargarren minutua bete orduko Lejeunek sartu du gola, baina erdiko atzelaria, Joseluk emandako pasea errematatu duenean, jokoz kanpo zegoen. Eztabaida gutxiko jokaldiak izan dira epaileak balio gabe utzi dituen bi golak. Baina ordurako Marcelino ez zegoen lasai. Erasoko lau jokalariak aldatu ditu, eta horri esker zuri-gorriek neurketaren kontrola berreskuratu dute. Hain zuzen ere, azken minutuetan izan dituzte azken bi gol aukera garbiak. Unai Nuñezek area txikian buruz egindako errematea hatzamar puntaz urrundu du Pachecok, eta Berenguerrek 88. minutuan izan duen aukera ere argia izan da oso. Willliamsen paseak bakarrik utzi du nafarra area barruan, baina jaurtiketa eskuin oinarekin atera du Pachecok. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196078/altuna-eta-mariezkurrena-finalerdietara.htm | Kirola | Altuna eta Mariezkurrena, finalerdietara | Binakako Txapelketako kanporaketan, Jakari eta Martijari 19-22 irabazi diete Labriten. 13-18 galtzen joan dira. | Altuna eta Mariezkurrena, finalerdietara. Binakako Txapelketako kanporaketan, Jakari eta Martijari 19-22 irabazi diete Labriten. 13-18 galtzen joan dira. | Binakako Txapelketak beste bikote bat gehiago dauka finalerdietan:Altuna III.a-Mariezkurrena. Kanporaketa irabazi diote Jaka-Martijari, gaur Labriten (19-22). Azken unean erabaki da partida urdinen alde, bolada ikaragarri ona kateatu dutenean. Izan ere, 13-18 galtzetik 19-22ra joan dira. Ordura arte, gorabehera handiko lehia izan da: urdinak hobeto hasi badira ere, gero txandakatuz joan dira markagailuko agintean, harik eta galtzaileek bost tantoko errenta lortu duten arte.
Txapelketako ligaxkako zenbakiak ikusita, Altuna eta Mariezkurrena ziren faboritoak, lau garaipen gehiago zituztelako aurkarien aldean. Bi bikoteen arteko bi partidetan ere, gaur urdinez aritu direnak izan ziren irabazle. Baina zenbaki horiek ez ziren deus gaurkoari begira. Kale edo bale zen Aspe enpresako bi bikoteen artean. Altuna eta Mariezkurrenarekin batera, ligaxkako lehen bi bikote sailkatuak daude finalaurrekoetan: Elezkano-Zabaleta, eta Peña-Albisu.
Bihar jokatuko dute bigarren eta azken kanporaketa bi bikote hauek: Olaizola II.a-Rezusta batetik, eta Ezkurdia-Ladis Galarza bestetik. Logroñon (Espainia) ariko dira, Adarraga pilotalekuan, 17:00etan hasiko den jaialdiko bigarren partidan. |
2021-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/196079/maldan-gora-ezinean.htm | Kirola | Maldan gora, ezinean | Galdu egin du Levanteren aurka Ipuruan, eta azkena jarri da Lehen Mailako sailkapenean, zortzi jardunaldiren faltan. Hamahiru partida daramatza irabazi ezinda. | Maldan gora, ezinean. Galdu egin du Levanteren aurka Ipuruan, eta azkena jarri da Lehen Mailako sailkapenean, zortzi jardunaldiren faltan. Hamahiru partida daramatza irabazi ezinda. | Arraten eta inguruko malda gogorretan oker-oker eginda ibili dira gaur Euskal Herriko Itzuliko txirrindulariak. Ez daukate itxura hobea Eibarreko jokalariek. Partidak irabaztea malda gaindiezina egiten ari zaie: hamahirugarren partida osatu du gaur irabazi ezinda. Sikiera puntua atera izan balu... Galdu egin du Levanteren aurka, eta azkena jarri da Lehen Mailako sailkapenean. Zortzi jardunaldi falta zaizkio akaberarako, eta zortzi aldapatzar dira. Lau puntura dauka salbazioa. Behetik gora bazterrera begira jarrita, Bigarren Mailaren amildegia ikusten hasi da.
Ipuruan katea aterata dabil sasoi honetan. Partida bakarra baino ez du irabazi. Gaurkoak egokia ematen zuen bizikletari abiadura pixka bat emateko,edo gutxienez, daukan apurra ez galtzeko. Izan ere. Levante sailkapenaren erdian dago, ez gora eta ez behera. Baina gaur ere ez. De Frutosek sartu du gol bakarra, 47. minutuan.
Saiatzen direla ezin zaie ukatu Jose Luis Mendilibarren jokalariei. Baina askoz gauza gehiago behar dira partidak irabazteko. Gutxirekin asko egitea ez denboraldi guztietan gertatzen. Orain arte egin du, eta hemendik aurrera egingo duen ikusgai dago. Garbi dagoena da inoiz baino gutxiago duela esku artean entrenatzaileak. Zenbakiek ez diote gezurrik. Gaur, gainera, bi zutabe sendoenak geratu zaizkio bide bazterrean: Dmitrovic atezainak min hartu du beroketan, eta Bryan Gil bizkorrak eta trebeak ezin izan du jokatu, lesio bat tarteko.
Talde bat zuloan denean gauza onik ez, eta ez da ezer ateratzen. Dena kontra halakoetan. Baina jarraitu egin behar du, eta badu helduleku bat txirrindularien artean: Arraten gora ibili den Tadej Pogacarrek galdua zeukan iazko Frantziako Tourra, baina azken egunean, iraultza eragin zuen, ezustean. Pedalei ematen segitu beharra dauka Eibarrek. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196117/40-urteren-ondoren.htm | Gizartea | 40 urteren ondoren | 40 urteren ondoren. | Gerra Hotzaren jokalekuan, AEBetan bazen fisikari talde bat, Jason izenekoa, gobernuaren ikerketa sekretuak egiten zituena. 1970eko hamarkadan, berotegi gasen isurketa masiboak klima aldatuko zuela ohartarazi zioten Etxe Zuriari. «Industria aurreko garaiko atmosferaren CO2 pilaketa bikoizten bada (270 milioiko parte-ppm), gainazaleko batez besteko hozberoa 2,4 gradu berotuko da». Ez zen gobernuaren mahaira hori esatera iristen zen lehenengo txosten zientifikoa, baina Jasonen sinadurak beste itzal bat ematen zion iragarpenari.
Alabaina, gobernuak denbora pasatzen utzi zuen, petrolioaren eta ikatzaren lobbyen gatibu. Artean, klima aldaketaren ebidentziak ez ziren gaur egun bezain argiak. Naomi Oreskesek Merchants of Doubt libururako elkarrizketa batean Jason taldeko zientzialari bati galdetu zion ea zer esaten zioten Etxe Zuriari klima aldatzera zihoala esaten ziotenean. «Esaten diegunean 50 urte barru CO2 kantitatea bikoiztuko dela eta planetan ondorio garrantzitsuak izango direla, hauxe erantzuten digute: itzuli 49 urte barru».
Antzeko zerbait gertatu zaio Eusko Jaurlaritzari gasaren ustiaketarekin. 1980ko hamarkadan SHESA Euskadiko Hidrokarburoen Elkartea sortu zuenetik, dirutza handia jarri du gasa ustiatzeko aukera aztertzeko: Hego Euskal Herrian, Errioxan eta Kantabrian egin ditu zundaketak eta ikerketak. Gutxienez, proiektu horietako bat ari da ustiatzen (Errioxako Viura) SHESA, beste enpresa batzuekin batera. Dozenaka egitasmo esplorazio fasean ditu, eta horien artean zeukan ika-mika handia eragin duen bat, Subillakoa. Gasteizen, eta akuifero handi baten abaroan, hiri antolaketarako arauen ondorioz atzera bota zioten hobi hori ustiatzeko aukera Gasteizko udal agintariek.
Ezezkoarekin haserre, erabaki horri helegitea jarri zion gobernuak, eta ahalegin guztiak egin ditu azken segundora arte. Espainiako klima aldaketaren legea heldu da, eta ebatzi du erregai fosil gehiago ezingo dela ustiatu. Horrek zapuztu egin du Jaurlaritzak Armentia II-rako zuen plana, eta, neurri handi batean, baita ia 40 urte dituen sozietate publikoan egindako dozenaka milioiko inbertsioak ere. Onartu berri den legearen ondorioz, pentsa liteke gasaren negozioak ez duela bide oparorik izango. Beraz, Arantxa Tapia sailburuak duela gutxi zioen legez, «zero kilometroko gasa» posible izango ez bada, berotegi gasen isurtzaile handia den Europa ekialdeko eta Afrika iparraldeko gasaren inportazioari ere galga jarri beharko zaio inoiz.
Etxe Zuriko nagusiei bezala, errealitatea etorri zaio Jaurlaritzari atea jotzera. Jasonekoek iragarri zuten 2,4 graduko berotzea ez duela horren urruti munduak, 1,1 berotu baita jadanik. Jaurlaritzak ere aitortu du klima krisian dela planeta, eta, hortaz, ez zuen zentzurik, ez aurreko hamarkadan, are gutxiago orain, gasaren apustuari eusteak. Hortaz, pragmatismoz eta ez konbentzimenduz bada ere, erabaki egokia hartu du.
Madrilen aginduen ondorio bai, baina herri mugimenduaren lorpen bat ere izan da. Eta garai egokia izan daiteke trantsizio energetikoaren bide orria harekin ere adosteko. Naturguneak industrializatzeak, energia berriztagarriekin bada ere, eragin handia izan baitezake Euskal Herriak ere gero eta beharrezkoagoa duen bioaniztasunarentzat. | |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196118/hiposmiadun-ibilaldia.htm | Iritzia | Hiposmiadun ibilaldia | Hiposmiadun ibilaldia. | Apirilak 3:
Gaur hiru hilabete eta hiru egun. Armosutako jogurtak, kafesneak eta hortzetako oreak zapore bertsua utzi didate ahoan. Begiak itxita, ezingo nituzke bereizi arropa garbiak eta zikinak, ezta sukaldeko txorrotako eta komuneko txorrotako ura ere (eta ez esan ez dutenik zeharo gustu desberdina, badakit-eta baietz).
Olio esentzialen kaxa hartu dut gaur ere, begirada sabaira jasota, ez baitut nahi ikusmenak ezer baldintza diezadan. Lehenengo botilatxoa ireki dut. Menta? Bigarrena. Te arbola? Hirugarrena. Honek limoia izan behar du, derrigor. Laugarrena. Ez, mentazkoa hauxe da, orduan zein zen lehenengoa?
Txakurrari arnesa jarrita, kalera irten gara biok. Begiek eta azalak nabaritu dute, sudurrak ez; lurrin bera sumatu dut gure etxean (berez laranjazko aire-gozagarri bat daukagu), atarian (gure atariak eskailera usaina izan behar luke, zureak bezala) zein kanpoan (pinu-hautsez jositako haizeak sudur-zuloetako ileak astindu dizkit, alferrik). Berdin-berdin zaio dena nire sudurreko epitelioari, guztiak du halako txokolate usain neutro bat, agian epitelioaren beraren usaina izango dena, gainerako ñabardura guztiak lanbrotzen dizkidana.
Txakurrak aurrea hartu dit eta bere kasa doa. Muturra lurrari josita bizi da, lurpeko sokaren batek tirako balio bezala hara eta hona, eta ez nik. Gai da bazterretako aspaldiko txizak usaintzeko, arrek edo emeek eginak diren igartzeko, eta berak bezperan egindakoek hor jarraitzen dutela ziurtatzeko. Eukaliptadi gazte baten ondotik igaro gara (ba al da beste basorik?), ur gutxitxo dakarren errekastoa entzuten da sasien artetik, pinporta hori eta moreak zelaietan, eguraldia bekozkoa belzten hasita eta haizea hozten. Usaintzen duzu paisaia? Nik paisaiaren memoria baino ez, sudurra barrurantz tolestu behar izan dut garuneko kortexari usain egiteko.
Interneten irakurri dut, ikerketarik gaurkotuenen arabera, pertsonok bilioi bat usain (edo gehiago) hautemateko gai garela, nahiz eta lehen kopuru hori 10.000koa zela uste izan zen. Sinesgarriagoa zait bilioiarena, gutako bakoitzaren azalak usain bat baldin badu, gure sukaldeek, izarek, autoek, eskuek, hozkailuek baldin badute usain desberdina, batzuetan harremanetan erabakigarria izan daitekeena, gainera. Orain ezin ditut usnaka bereizi nire lagunek etxean ahaztuta utz ditzaketen jakak.
Txakurra errekondoko elbitza jaten ari da, gero gonbitoka egiteko. Lurpeko sokak gauza asko irakasten dizkie animaliei, guri ez bezala. Larrituta, hormako goroldio lehorrari heldu diot atzamarrekin, eta sudur zuloraino sartu dut. Arnasa sakon-sakon hartu dudanean igarri dut zer edo zer, han urrunean, goroldioa nigandik hiru-lau metrotara balego bezala; lauso bada ere, usaimen-memoria nekatu batek eraman nau umetako Gabonetako jaiotzaren prestaketara, goroldio piloa ikusten dut sikatzen sutondoko egunkari-paperen gainean, eta bertan bizi diren zomorro eta koko txikiak Belengo plastikozko artzainen aurpegietara igotzen. Biriketako airea kanporatu orduko desegin dira irudi denak. Berriro hartu dut arnasa, neure gorputzaren pisua jaso behar banu bezala sudurrarekin, baina badirudi zenbat eta gehiago usnatu, orduan eta zailagoa dela oroitzapen aratz horretara itzultzea, makalagoa dela garai hartara naraman hari-muturra. Higatu eta hautsi egiten zait bidean. Bide bazterreko denetariko belar puntak erauzi ditut ariketa berbera egiteko: irak, txikoria-belarrak, hirustak... Txakurrak hildako sugandila bat aurkitu du. Nik aker gorri bat ikusi dut, zintzarria entzun dudalako.
Interneten irakurri dut, horixe egiten baitut nire zentzumenez fio ez naizen aldiro, COVID-19a pairatu dutenen %88k galtzen dituztela usaimena eta dastamena denboraldi baterako. Horietatik %80k berez berreskuratzen omen dituzte biak. Zenbaitek hilabeteak behar izaten dituzte, eta beste batzuen kasuan, baliteke zentzumen horiek desberdin itzultzea, edo ez itzultzea. Baina ikerketa gaurkotuenek diote bestela ere bilioika gauza ez ditugula sumatzen sudurraren parean ipini ezik.
Txakurrak bizilagunaren txakurren arrastoa harrapatu du bidean, eta ziztu bizian alde egin dit aldapan gora. Haizea inoiz baino ikusezinagoa da aurten. | |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196119/euskal-selekzioak-irabazi-du-argentinaren-eta-venezuelaren-aurkako-torneoa.htm | Kirola | Euskal selekzioak irabazi du Argentinaren eta Venezuelaren aurkako torneoa | Selekzioak 1-0 irabazi dio Argentinari, eta hutsean berdindu egin du Venezuelaren aurka, Zubietan. | Euskal selekzioak irabazi du Argentinaren eta Venezuelaren aurkako torneoa. Selekzioak 1-0 irabazi dio Argentinari, eta hutsean berdindu egin du Venezuelaren aurka, Zubietan. | Euskal selekzioa izan da Basque Country International Cup txapelketaren irabazlea. Ia lau urteren ostean itzuli da zelaira Emakumezkoen Euskal Selekzioa, eta maila onean, gainera: mendean hartu du Argentina (1-0), eta berdindu egin du Venezuelaren aurka (0-0).
Aurretik, Argentinak irabazi egin dio Venezuelari (1-0), eta, beraz, euskal herritarrak izan dira hiruko formatuan jokatu den torneoaren irabazleak, Zubietan. Nigeria ere etortzekoa zen, baina, arazo batzuk tarteko, ez da Euskal Herrian izan. Hiru partidak 45 minutukoak izan dira.
Iñigo Juaristik eta Aintzane Encinasek zuzentzen duten taldearen gol bakarra Yulema Corres Athleticeko jokalariak egin du gaur jokatu duten lehen neurketan, Argentinaren aurkakoan. Partida hasi eta berehala, laugarren minutuan, aurrelariak bikain baliatu du Pekeren erdiraketa bat bigarren zutoinean. Selekzioak norgehiagoka kontrolpean izan du lehen orduerdian, baina azken minutuetan berdintzeko aukera pare bat izan ditu Argentinak.
Bigarren neurketan, berriz, gogor borrokatu behar izan du euskal selekzioak. Venezuelak izan ditu aukerarik garbienak, eta Amaia Peña atezainaren geldiketa bikainei esker lortu dute markagailua hutsean mantentzea. Azkenean, ordea, txapelketa irabazteko balio zien berdinketa ondo lotu dute etxekoek.
Egon zitezkeen guztiak gabe
Euskal selekzioan hemezortzi jokalari aritu dira: Athleticeko hamar, Realeko hiru, Eibarreko bi eta Real Madrileko bat. Ez dira egon zitezkeen guztiak, txapelketa FIFAren egutegian izanik beste selekzioek ere partidak edota entrenamenduak dituztelako. Horixe da, adibidez, Espainiaren kasua, eta han dira Euskal Herriko hainbat jokalari, talde nagusian edo gazte mailakoan. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196120/gero-eta-paziente-gehiago-daude-ziuetan.htm | Gizartea | Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan | Otsailaren 23tik COVID-19aren ondorioz ZIUetan egon den paziente kopururik handiena erregistratu dute: 158 lagun. Beste 967 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. | Gero eta paziente gehiago daude ZIUetan. Otsailaren 23tik COVID-19aren ondorioz ZIUetan egon den paziente kopururik handiena erregistratu dute: 158 lagun. Beste 967 positibo atzeman dituzte Hegoaldean. | Geroz eta kezkagarriagoa da pandemiaren bilakaera. Positiboen datuek egunak daramatzate okerrera egiten, eta, gaurkoak asteburuko datuak diren arren, ia 1.000 positiboren langara iritsi dira Hego Euskal Herrian. Denera, COVID-19a atzemateko 11.291 proba egin zituzten atzo Osakidetzak eta Osasunbideak, eta haietako 967k eman zuten positibo. Beraz, positiboen tasa %8,6 da.
Positiboen kopuruaz gain, ordea, kezkagarria da ZIU zaintza intentsiboetako unitateetako egoera ere. Haietan 158 paziente zeuden atzo; otsailaren 23tik Hegoaldean erregistratu den kopururik handiena da. Horrez gain, 68 pertsona ospitaleratu zituzten atzo koronabirusaren ondorioz, eta gela arruntetan ospitaleratuta daude 500 lagun baino gehiago.
Lurraldeka, Bizkaian atzeman zuten positibo gehien, 368; 288 izan ziren Gipuzkoan, 206 Nafarroan, eta 98 Araban. Horrez gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo bizi diren zazpi lagunek ere positibo eman dutela jakinarazi du Osakidetzak.
Neurriak
Datuen bilakaera ikusita, Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzaileak ohartarazi zuen datorren egunetan goranzko joera aldatzen ez bada egun indarrean dauden neurriak «egokitu» beharko direla. Aurretik, baina, esan zuen uste duela joera hori astebete barru etengo dela. «Espero dugu hurrengo egunetan goia jotzea goranzko joerak».
Bestalde, Jaurlaritzak bihar berrituko du eremu gorrian dauden tokien zerrenda, eta orduan jakingo da zer udalerri eta lurraldetan ezarriko den itxiera perimetrala. Azken datuen arabera, Gipuzkoak eta Arabak gainditu egiten dute 400dik gorako intzidentzia tasa; Araban, mugak ezarrita daude dagoeneko. Biharamunean sartuko dira indarrean muga berriak, asteartean. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196121/tubacex-borrokan-mahai-gainean-kaleratzerik-ez-dagoen-arte-jarraituko-dugu.htm | Ekonomia | Tubacex Borrokan: «Mahai gainean kaleratzerik ez dagoen arte jarraituko dugu» | Gaur bi hilabete hasi zuten greba, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Azpimarratu dute indarra hartu dutela enpresak egiten dizkien «mehatxuzko barne adierazpenei» aurre egin eta borrokan jarraitzeko, eta salatu dute Jaurlaritza «patronalaren bozeramailea» dela. | Tubacex Borrokan: «Mahai gainean kaleratzerik ez dagoen arte jarraituko dugu». Gaur bi hilabete hasi zuten greba, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Azpimarratu dute indarra hartu dutela enpresak egiten dizkien «mehatxuzko barne adierazpenei» aurre egin eta borrokan jarraitzeko, eta salatu dute Jaurlaritza «patronalaren bozeramailea» dela. | «Tubacexen ez dago inor sobran!». Hori oihukatuz amaitu dute gaur irakurritako manifestua Tubacex Borrokan plataformako kideek, Bilbon egin duten manifestazioan. Gaur bete dituzte 60 egun greban, bi hilabete, eta argi utzi dute berdin jarraituko dutela euren helburu nagusia lortu arte: enpresak inor ez kaleratzea. Haietako 129 kaleratzea da zuzendaritzaren asmoa.
Ehunka lagun elkartu dira gaurko manifestazioan. Antolatzaileek aitortu dute badakitela borroka luze doala eta «errepikakorrak» direla, baina, haien arabera, «egungo egoerak hori eskatzen du». Lehenik eta behin, eskerrak eman dizkiete hainbat laguni eta kolektibori, eta oro har euskal gizarte osoari: «Beti esaten dugun moduan, gaur Tubacex da, baina bihar beste edozein enpresa izan daiteke».
Egoeraren bilakaerari dagokionez, «elkartasunez eta adiskidetasunez betetako 60 egun» izan direla esan dute langileek, eta gehitu dute badutela indarra aurre egiteko enpresak egiten dizkien «mehatxuzko barne adierazpenei». Beste behin, gogorarazi dute enpresak «pandemiaren ondorioz sortutako krisi koiunturala» baliatu nahi duela kaleratzeak egiteko: «Gu hitzarmen kolektiboa eta lanpostuak defendatzearen arduradunak baino ez gara».
Eskariak Jaurlaritzari eta alderdiei
Tubacexeko langileen iritziz, Eusko Jaurlaritza eta alderdi politikoak «patronalaren bozeramaileak» dira: «Ezin gaituzte langileok ahaztu». Jaurlaritzari, zehazki, eskatu diote Tubacexek azkenean kaleratzeak egiten baditu enpresak diru laguntza publikoetatik jaso duen dirua itzul dezala. Alderdi politikoei, berriz, lan erreforma gaitzesteko eskatu diete. Manifestazioan izan dira, besteak beste, Oskar Matute eta Iker Casanova EH Bilduko kideak.
Langileak kaleratzea Aiaraldearen aberastasuna kolokan jartzea dela uste dute langileek, eta horregatik ari dira horren aurka borrokan: «Tubacexeko langileok enpresan sinesten dugu, zuzendaritzako kideek ez bezala».
Azkenik, argi utzi dute borrokan jarraituko dutela inor ez kaleratzeko helburua lortu arte: «Banatu egin nahi gaituzte, baina gure duintasuna, adiskidetasuna eta batasuna hazten ari dira egunetik egunera». |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196122/realari-eskuetatik-ihes-egin-dio-garaipenak.htm | Kirola | Realari eskuetatik ihes egin dio garaipenak | Atsedenaldian 0-2 aurretik ziren txuri-urdinak, baina Valentziak neurketa berdintzea lortu du epailearen hainbat erabaki eztabaidagarri tarteko. | Realari eskuetatik ihes egin dio garaipenak. Atsedenaldian 0-2 aurretik ziren txuri-urdinak, baina Valentziak neurketa berdintzea lortu du epailearen hainbat erabaki eztabaidagarri tarteko. | Lehen 45 minutuen ostean Realarentzat arratsalde lasaia izango zela zirudien. Azken asteko bi derbien ostean, gaurkoa neurketa arriskutsua zen Imanol Alguacilen mutilentzat, baina hankak lurrean eta burua behar den lekuan zutela zelairatu dira jokalariak, eta atsedenaldirako bideratuta zeukaten garaipena: 0-2 aurretik ziren.
Bigarren zatian, ordea, Valentziaren heroia bilakatu da Gabriel Paulista, realzaleen iritziz, bigarren txartel horia izan behar zuen jokalaria. Brasildarrari egin diote etxekoen lehen gola bilakatu den penaltia, eta bigarren gola ere berak sartu du, buruz.
Aurretik, erabat bestelakoa izan da lehen zatia. Realak golak sartu aurretik penalti bat izan du alde Valentziak; erdiraketa batean eskuan jo dio baloiak Gorosabeli. Carlos Solerrek, ordea, kanpora bota du baloia, Remiro beste aldean zela.
Azkar damutu da. Lau minutu geroago, Oiartzabalek area kanpoan utzi dio baloia Gebarari, Realeko erdilariak bikain jo du baloia ezkerrez eta sarean amaitu du haren jaurtiketak. Harrobiko jokalariak Realaren lehen taldearekin sartu duen lehen gola da, eta amorruz ospatu du.
Hamabi minutu geroago, Gebarak berak berreskuratu du baloi bat zelai erdian, Isaki utzi dio, eta hortik aurrerako guztia aurrelari suediarrak egin du. Arearaino heldu da, eta, errematea zaila zen arren, zutoinaren alboan jarri du baloia. Bi eta huts atsedenaldira.
Arratsaldea gaiztotu egin da
Bigarren zatiaren hasieran izan ditu Realak hirugarren sartzeko aukerak ere, eta neurketa nahi zuen lekuan zuela zirudien. Horietako batean, jada txartel hori bat zuen Paulistak sarrera gogor bat egin dio Oiartzabali, eta harentzako bigarren txartela eskatu dute Realeko jokalariek. Epaileak ez dio atera, ordea. Gutxi geroago, Carlos Fernandezek area barruan zapaldu du Paulista, eta bigarren penaltian ez du barkatu Wassek.
Realaren hirugarren gola gertu zegoela zirudienean heldu da Valentziaren lehenengoa, eta, hamar minutu geroago, berriz ere, Paulista protagonista. Bikain errematatu du Guedesen erdiraketa bat, eta berdinketa ezarri du markagailuan. Neurketaren ostean aitortu du Valentziako jokalariak «ulertzen duela» Realak bere bigarren txartela eskatu izana, jokaldi arriskutsua izan dela: «Eskerrak epaileak ez didan txartela erakutsi», amaitu du, irribarrez.
Amaierara bitartean, Maxi Gomez kanporatu du epaileak, eta, gol aukerarik garbiena Jon Bautistak izan duen arren, nekea ordaindu du Realak.
Valentzia: Domenech; Correia, Diakhaby, Paulista, Gaya; Soler, Racic (Gameiro, 63'), Wass (Oliva, 94'), Cheryshev (Musah, 62'); Guedes (Lato, 85') eta Maxi Gomez.
Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Monreal; Gonzalez de Zarate (Sagnan, 45'), Gebara, Oiartzabal (Bautista, 88'), Portu (Januzaj, 66'); Carlos Fernandez (Roberto Lopez, 78') eta Isak. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196123/ezkurdia-eta-galarza-finalerdietako-ligaxkan-sartu-dira.htm | Kirola | Ezkurdia eta Galarza finalerdietako ligaxkan sartu dira | 19-14 aurretik joan dira Olaizola II.a eta Rezusta, baina zortzi tanto jarraian egin dituzte garaileek. | Ezkurdia eta Galarza finalerdietako ligaxkan sartu dira. 19-14 aurretik joan dira Olaizola II.a eta Rezusta, baina zortzi tanto jarraian egin dituzte garaileek. | Bolada onean zen bikoteak eskuratu du finalerdietako ligaxkarako sailkatzea. Ezkurdiak eta Galarzak irabaziak zituzten azken hiru partidak, eta Olaizola II.ak eta Rezustak, berriz, galduak. Aurtengo txapelketan elkarren aurka jokatutako bi neurketak ere Ezkurdiak eta Galarzak irabazi zituzten.
Gaur, Olaizolak eta Rezustak joeraren noranzkoa aldatuko zutela zirudien, 19-14 aurretik jarri direnean. Azkenean, ordea, zortzi tanto jarraian egin dituzte Ezkurdia-Galarzak, eta garaipena lortu dute. Ezbairik gabe, Joseba Ezkurdia izan da neurketako jokalaririk onena. Ez du neurketa ona egin Galarzak, asko huts egin du, eta jokoan asko parte hartu behar izan du Arbizuko aurrelariak. Eta, hala ere, gailentzeko gai izan da.
Neurketaren amaieran, Ezkurdiak berak aitortu du aurtengo txapelketan gorabeherekin ibili dela, baina une onean sentitzen dela orain: «Neurketa oso zail bati buelta eman diogu, pilotakadei abiadura emanda. Sufritzeko unea zen, geneukan guztia ematekoa, eta ondo atera zaigu».
Hala, finalaurreko ligaxkan izango dira irabazleak, atzo garaipena eskuratu zuten Altuna III.a eta Mariezkurrena II.arekin batera. Aurretik sailkatuta daude Elezkano-Zabaleta eta Peña II.a-Albisu. |
2021-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/196124/osasunak-kolpea-jo-du-mahai-gainean.htm | Kirola | Osasunak kolpea jo du mahai gainean | Bi gol ikusgarriri eta Sergio Herrera ateazainaren geldiketei esker, hiru puntu garrantzitsu eskuratu dituzte gorritxoek. Sailkapenean hamalaugarrenak dira, eta zortzi puntura dituzte jaitsiera postuak. | Osasunak kolpea jo du mahai gainean. Bi gol ikusgarriri eta Sergio Herrera ateazainaren geldiketei esker, hiru puntu garrantzitsu eskuratu dituzte gorritxoek. Sailkapenean hamalaugarrenak dira, eta zortzi puntura dituzte jaitsiera postuak. | Lehen Mailan gelditzea gero eta gertuago du Osasunak. Gaur garaipena lortu du zelai zail batean, eta Vila-real gainditu du (1-2), Europan sartzeko lehian dabilen talde bat. Jon Moncayola eta Ante Budimir izan dira goleatzaileak, eta Sergio Herrera atezaina neurketako heroia.
Partidako hiru golak hamar minutuan heldu dira, 63.etik 73.era, eta hirurak Osasunako jokalariek sartu dituzte. Lehenik, Moncayolak area kanpotik, boleaz, bikain errematatu du Manu Sanchezen erdiraketa bat. Aurretik, aukerarik argienak etxekoek izan dituzte.
Sei minutu geroago, David Garciak sartu du gola, baina bere atean. Akats larria egin du atzelariak, bere atera bidali baitu Gerard Morenoren erdiratze bat. Osasunak lau minutu soilik behar izan ditu, ordea, berriz ere aurrea hartzeko. Ante Budimirrek, buruz, gol bikaina sartu du korner batean.
Hortik amaierara, erakustaldia eman Herrerak, hainbat geldiketa zail egin da. Jada 34 puntu ditu Osasunak, eta zortziko errenta du jaitsiera postuekiko.
Vila-real: Asenjo; Gaspar, Albiol (Trigueros, 77'), Funes Mori; Foyth, Moi Gomez, Parejo, Ruben Peña (Pedraza, 45'), Jaume Costa (Moreno, 45'); Yeremi Pino (Chukwueze, 57') eta Alcacer (Niño, 77').
Osasuna: Herrera; Vidal, Aridane, David Garcia, Juan Cruz (Manu Sanchez, 60'); Moncayola, Brasanac, Barja (Sanjurjo, 75'), Ruben Garcia (Roberto Torres, 75'); Javi Martinez (Torro, 58') eta Budimir (Calleri, 75'). |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196125/baliogabeturiko-botoak-garaipena-eman-dio-eskuinari.htm | Mundua | Baliogabeturiko botoak garaipena eman dio eskuinari | Presidentetzarako hauteskundeetako lehenengo itzulian iruzurra egon zela iritzita, baliogabe bozkatzeko eskatu zien jarraitzaileei Yaku Perez hautagai indigenistak. Guillermo Lasso izango da herrialdeko presidentea. | Baliogabeturiko botoak garaipena eman dio eskuinari. Presidentetzarako hauteskundeetako lehenengo itzulian iruzurra egon zela iritzita, baliogabe bozkatzeko eskatu zien jarraitzaileei Yaku Perez hautagai indigenistak. Guillermo Lasso izango da herrialdeko presidentea. | Inoiz gertatu gabea zen Ekuadorren atzo gertatutakoa: baliogabetu egin zituzten presidentetzarako hauteskundeetako botoen %16,29. Eskuineko hautagai Guillermo Lasso izango da presidentea, Andres Arauzi bost punturengatik irabazi ondoren.
Yaku Perezek eskatu zien jarraitzaileei boto baliogabea emateko. Pachakutik mugimendu indigenistaren hautagaia zen Perez, eta otsailaren 7an eginiko lehenengo itzulian «iruzurra» egin zutela salatu du. Helegiteak jarri zituen, baina hauteskunde batzordeak ez zuen onartu zenbait barrutitan botoak berriz zenbatzeko eskaera. Ondorioz, Perez bigarren itzulitik at utzi zuten.
Atzo, Azuay herrialdeko bozkaleku batean eman zuen botoa Perezek: bi hautagaien izena zuen paperaren gainean, hizki gorriekin mezu bat idatzi zuen: Yaku, erresistentziaren presidentea. Antzeko gauza egin zuten beste 1.676.124 boto emailek. Horiek guztiak baliogabe gisa zenbatu zituzten. Normalean, baliogabeko botoa %9aren bueltan egoten da Ekuardorko hauteskundeetan, 2006an, %11,80 izan bazen ere.
Ikusteko dago orain zenbateraino hartuko duen kontuan indigenisten indarra Lassoren presidentetzak. «Egun historikoa da gaur, ekuadortar guztiek euren etorkizuna erabaki duten eguna», esan du Lassok. Bost bat puntu atera dizkio Arauz hautagaiari. Gaineratu duenez, herritarrek «aldatzeko beharra» adierazi dute.
Arauzek Lassoren gariapena onartu du, baina «estropezu» gisa definitu du, ez «porrot politiko» gisa. Rafael Correaren hautagaia zen Arauz. Hamar urtez izan zen presidente Correa, 2017ra arte, eta haren politikekin jarraitzeko asmoa zuen Arauzek. Esan duenez, adi egongo dira «estatua ez dezaten erabil pribilegiodun bakan batzuen mesedetan». |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196126/iranek-salatu-du-eraso-egin-diotela-bere-planta-nuklear-bati.htm | Mundua | Iranek salatu du eraso egin diotela bere planta nuklear bati | Uranioa aberasteko tresneria estreinatu eta egun batera jo dute Natanzeko plantaren aurka. Israelgo hedabide publikoek esan dute Tel Avivek aginduriko zibereraso bat izan dela. | Iranek salatu du eraso egin diotela bere planta nuklear bati. Uranioa aberasteko tresneria estreinatu eta egun batera jo dute Natanzeko plantaren aurka. Israelgo hedabide publikoek esan dute Tel Avivek aginduriko zibereraso bat izan dela. | Teheranek salatu du «sabotaje bat» gertatu zela atzo Natanzeko planta nuklearrean. Larunbatean bertan, uranioa aberasteko zentrifugagailuak estreinatu zituen han Hassan Rouhani Irango presidenteak. Ali Akbar Salehi Irango egitasmo nuklearraren buruak esan duenez, «ekintza terrorista bat» izan da erasoa, baina ez du esan nor den erantzulea. Halere, Israelgo hedabide publikoek adierazia dute Tel Avivek agindu duela zibererasoa.
Ekintzak argindarrik gabe utzi zuen planta. Ez dute argitu zenbaterainoko kalteak eragin dituen erasoak.
Zentrifugagailuak erabiltzen dira uranioa aberasteko. Gai horrek bi erabilera ditu, zibila eta militarra. Izan ere, erregai gisa erabil daiteke zentral nuklearretan, edo lehergailu atomikoak sortzeko. Iranek beti esan du lehena duela helburu, eta ez duela bonba nuklearrik egiteko asmorik. Israelek ez du sinesten.
Handikiro estreinatu zituen Irango Gobernuak zentrifugagailuak. Telebistaz eman zuten zeremonia, zuzenean.
Lehen ere, ustez Israelek eginiko zibererasoen jomuga izan da Natanzeko planta. 2010. urtean, Iranek salatu zuen Stuxnet deituriko har informatikoa sartu zutela hango sisteman, eta horren ondorioz zentrifugagailuen %10 hondatu zituztela bi hilabetean, 1.000 inguru. Zenbaiten arabera, erasoak bi urtez atzeratu zuen Irango egitasmo nuklearra, baina eztabaida dago zenbaterainoko eragina izan zuen benetan.
Atzoko erasoan biktimarik edo isuririk ez dela gertatu esan du Irango Energia Nuklearraren Erakundeko eledun Behrouz Kamalvandik. Nazioarteari eta Nazioarteko Energia Atomikoaren Erakundeari eskatu die aurre egiteko «terrorismo nuklearrari», eta Iranek egileen kontra neurriak hartzeko eskubidea duela gaineratu du.
Zibererasoak, eraso fisikoak eta hilketak erabili dituzte Irango egitasmo nuklearraren aurka. Azaroan, Irango zientzialari nuklear nagusi Mohsen Fakhrizade tirokatu eta hil zuten, Teheranen. Nazioarteko begiraleen arabera, herrialdearen plan nuklearraren zuzendaria izan zen 2000ko hamarkadaren hasieran.
Irango egitasmo nuklearraren auzia
2003ko ekaina. Irani jarduera nuklearra ezkutatzea egotzi zion IAEAk.
2003ko abendua. Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Itunaren atal gehigarria sinatu zuen Iranek.
2004ko uztaila. Energia helburu zibiletarako erabili ahal izatea aldarrikatu zuen Iranek.
2004ko iraila. Uranioa ez aberasteko eskatu zion IAEAk.
2004ko urria. Iranek uranioa aberasteari utzi zion.
2005eko iraila. Uranioa eraldatzen hasi zen, berriz ere.
2006ko abendua. Iran zigortzea erabaki zuen Segurtasun Kontseiluak.
2007ko urtarrila. IAEAko 38 behatzaileri herrialdean sartzea debekatu zien Iranek.
2010eko otsaila. Mahmoud Ahmadinejad Irango presidenteak uranioa %20 aberasteko agindu zuen.
2010eko iraila. IAEAk ohartarazi zuen Iranek bi edo hiru bonba nuklear egiteko adina uranio aberastu daukala.
2010eko azaroa. Mayid Xahriari fisikaria hil zuten, autoan jarritako lehergailu baten bidez.
2011ko uztaila. Darioush Rezaeinejad zientzialari nuklearra hil zuten tiroz.
2011ko azaroa. IAEAren txostenean, nabarmendu zuten Iran arma nuklearrak egiten ari zela. Teheranek ukatu egin zuen.
2011ko azaroa. Barack Obama AEBetako presidenteak adierazi zuen ez zuela baztertzen Iranen aurkako biderik.
2012ko urtarrila. Mustafa Ahmadik zientzialari nuklearra hil zuten atentatu batean.
2012ko urtarrila. EBk petrolio bahimendua ezarri zion Irani. Massoud Ali Mohammad fisikaria hil zuten, bonbaz.
2012ko otsaila. IAEAk azken behatzaileen misioaren porrota onartu zuen.
2012ko maiatza. Amanok Iranekin akordioa lortu zuela jakinarazi zuen.
2015eko apirila. Itunaren aurreakordioa sinatu zuten Iranek, AEBek, Txinak, Errusiak, Erresuma Batuak, Frantziak eta Alemaniak.
2018ko maiatza. Donald Trump AEBetako presidenteak Irango itun nuklearra uzteko erabakia iragarri zuen.
2020ko azaroa. Mohsen Fakhrizade herrialdearen plan nuklearraren zuzendari izandakoa hil zuten eraso batean, Teherandik gertu. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196127/lehen-aldiz-japoniar-batek-irabazi-du-augustako-mastersa.htm | Kirola | Lehen aldiz japoniar batek irabazi du Augustako Mastersa | Hideki Matsuyama 25. zen munduko golf jokalarien sailkapenean. John Rahm euskalduna ez da ondo aritu txapelketan, nahiz eta atzoko onena izan, 66 kolperekin, eta hirugarren postuan dago munduko sailkapenean. | Lehen aldiz japoniar batek irabazi du Augustako Mastersa. Hideki Matsuyama 25. zen munduko golf jokalarien sailkapenean. John Rahm euskalduna ez da ondo aritu txapelketan, nahiz eta atzoko onena izan, 66 kolperekin, eta hirugarren postuan dago munduko sailkapenean. | Lehen aldiz, japoniar bat nagusitu da Augustako Masters txapelketan (AEB). Hideki Matsuyamak 29 urte ditu, eta, atzo arte, 25. postuan zegoen munduko golf jokalaririk onenen zerrendan. Garaipenaren ondoren, 14. jarri da.
Japoniarrak 1936. urtetik ari ziren txapeldunen jaka berdearen bila gizonezkoen txapelketetan, baina arrakastarik gabe, atzo arte.
2014an, Memorial Tournament irabazi zuen. 2016an, Phoenixeko Open eta WGC-HSBC Champions. 2017an, berriz nagusitu zen Phoenixen, eta WGC-Bridgestone Invitational txapelketan.
Japoniarrarengandik zazpi kolpera sailkatu da, azkenean, Jon Rahm euskalduna. Gorabehera handiko txapelketa eduki du Barrikakoak (Bizkaia). Lehenengo egunetan makal ibili zen, baina, atzo, onena izan zen, 66 kolperekin. «Dagoena dago», adierazi du. «Gaur egin dut lehenengo egunetan egiterik eduki ez nuena».
Bost Masters jokatu ditu Rahmek, eta laugarren aldiz lortu du lehen hamarren artean sailkatzea. Aita izan da berriki, baina, adierazi duenez, horrek lagundu egin dio lehiaren eta bizitzaren artean bereizten. «Bukatzen dut, eta golfaz ahazten naiz, eta hasten naiz Keparengan [semea] pentsatzen».
Munduko sailkapeneko lehenen arteko tartea gero eta txikiagoa da. Dustin Johnson da lehena, 10,8746ko batezbestekoaren. Gero, Justin Thomas dator (9,0959), eta, ondoren, Rahm (8,8151). |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196128/urkulluk-esan-du-oraindik-ezin-direla-arindu-izurriari-aurre-egiteko-neurriak.htm | Gizartea | Urkulluk esan du oraindik ezin direla arindu izurriari aurre egiteko neurriak | Jakinarazi du Labi kontseiluaren laguntza batzordea bilera batera deituko duela bihar, eta bertan esaten direnak aintzat hartuko direla hemendik aurrerako neurriak ebazteko | Urkulluk esan du oraindik ezin direla arindu izurriari aurre egiteko neurriak. Jakinarazi du Labi kontseiluaren laguntza batzordea bilera batera deituko duela bihar, eta bertan esaten direnak aintzat hartuko direla hemendik aurrerako neurriak ebazteko | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan pandemia kontrolatua izateko neurriak ebazten dituen Labi Babes Zibileko Planaren aholku kontseiluaren laguntza batzordeak bihar bilera bat egingo duela esan du Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk, eta han entzundakoak oinarri izango direla hemendik aurrerako neurriak ebazteko. Argi utzi du, hala ere, egoera epidemiologikoak ez duela erarik ematen oraindik neurriak arintzeko: «Inondik inora ere ez». Radio Euskadi irratian emandako elkarrizketa batean solastatu da Urkullu.
Labik Aste Santuaren aurretik eman zituen azken irizpideak, eta orduan ebatzi zen, besteak beste, 100.000 biztanleko 400 kasuko intzidentzia gainditzen duten eremuetan neurriak gogortzea; hain justu, itxiera perimetrala ezartzen da toki horietan, eta, lehengoaz gain, oraindik ere mugatuagoa dute, adibidez, ostatuek jarduna: terrazetako jarduna lehenetsi behar dute, eta barruko aldeak 06:30-09:30 eta 13:30-16:30 tarteetan bakarrik erabil ditzakete. Esan zuten astelehenetan berrituko zutela, intzidentzia datuei begiratuta, murrizketa horiek bete behar dituzten tokien zerrenda; beraz, gaur espero da berrikusketa.
Lehendik usu errepikatutako mezua gogoratu du gaur berriro Urkulluk; egun indarrean dauden murrizketak bete egin behar direla esan du, eta herritar guztien artean jokabide hori gailentzen bada ez dela beharko neurri zorrotzagorik. Hori bai, alarma egoera amaitzen denean zer-nolako estrategia hautatu beharko den aztertzen joatea garrantzitsua dela gogoratu du. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi izan ditu Jaurlaritzak indarrean jarritako hainbat neurri, eta izurriari aurre egiten jarraitzeko «eskuduntzak» nola bermatu aztertu behar dela adierazi du. Lehengo astean, Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek esan zuen alarma egoera maiatzaren 9an bertan behera uztea dela asmoa, eta, horren harira, egoera berri horretarako prestatu beharko dute instituzioek.
Uda nolakoa izango den ere iragarri du Urkulluk. Txertaketan aurrera egin ahala egoerak hobera egingo duela gogoratu du, baina oraindik «osasun larrialdia» indarrean egongo dela. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196129/55-urtez-gorako-herritarrak-txertatzen-hasi-dira-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | 55 urtez gorako herritarrak txertatzen hasi dira Ipar Euskal Herrian | AstraZenecaren edo Johnson & Johnsonen txertoa jarri ahal izango dute. Pfizer eta Moderna txertoen bigarren dosirako epea luzatu dute. | 55 urtez gorako herritarrak txertatzen hasi dira Ipar Euskal Herrian. AstraZenecaren edo Johnson & Johnsonen txertoa jarri ahal izango dute. Pfizer eta Moderna txertoen bigarren dosirako epea luzatu dute. | Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo iragarri zuen gaurtik aitzina txertaketa kanpaina hedatuko dutela. Hala, 55 urtetik gorako edozein herritarrek jartzen ahalko du koronabirusaren kontrako txertoa. Oraingoz, AstraZenecaren eta Johnson & Johnsonen txertoak jar ditzakete 55 urtetik gorakoek. Izan ere, Veranek segurtatu du Johnson & Johnsonen txertoaren 200.000 dosi eskuratuko dituela Frantziak, gaur bertan.
Bestalde, Pfizer eta Moderna txertoen kasuan, bi dosien arteko tartea luzatzea deliberatu du Veranek. Orain arte, 28 eguneko epea uzten zuten osasun langileek bi dosien artean; oraindik aitzina, berriz, 42 eguneko epea utziko dute. Veranek segurtatu du txertaketa kanpaina bizkortzea ahalbidetuko duela erabaki horrek, immunitateari «kalterik egin gabe».
AstraZenecaren txertoa 55 urtez gorako herritarrek jar dezakete soilik, Frantziako Aginte Gorenak gomendatu duenez gero. Txerto horren lehen dosia jarri duten 55 urtetik beherako herritarrek —osasun langileak dira gehienak—, beraz, ezingo dute bigarren dosia jarri. Veranek esan du Pfizer edo Moderna txertoarekin ordezkatuko dutela bigarren dosia, lehena jarri eta 12 astera.
Gainera, Frantziako Osasun Ministerioak agiri baten bidez jakinarazi du immunodepresioa duten pertsonek RNA mezularitza bidezko txertoen hirugarren dosi bat ere jarri beharko dutela. Hirugarren dosi hori bigarrena jarri eta lau astera jartzea gomendatu dute. Epe hori gainditu duten pazienteek «ahal bezain fite» jarri beharko dute.
Autoprobak salgai
Veranek atzo iragarri zuen, bestalde, autoprobak salgai izanen direla gaurtik goiti. Ipar Euskal Herriko herritarrek farmazietan eskuratzen ahalko dituzte. Sei euroko kostua izango dute maiatzaren 15era arte. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196130/hainbat-pertsona-atxilotu-dituzte-oiongo-gizon-baten-heriotzaren-ikerketan.htm | Gizartea | Hainbat pertsona atxilotu dituzte Oiongo gizon baten heriotzaren ikerketan | Jana banatzen zuen gizonezkoak, eta, hainbat hedabideren arabera, egunean irabazitakoa eta bizikleta lapurtzeko jipoitu zuten, Errioxan (Espainia). | Hainbat pertsona atxilotu dituzte Oiongo gizon baten heriotzaren ikerketan. Jana banatzen zuen gizonezkoak, eta, hainbat hedabideren arabera, egunean irabazitakoa eta bizikleta lapurtzeko jipoitu zuten, Errioxan (Espainia). | Espainiako Poliziak gutxienez bi pertsona atxilotu ditu Oionen bizi zen gazte baten heriotzaren inguruko ikerketaren harira. Ostiralean hil zen 34 urteko gizonezkoa. Ostegunean topatu zuten Errioxan (Espainia) Ebroko erriberako parkean, konorterik gabe, eta indarkeria zantzuekin.
Logroñoko (Espainia) udaltzainek topatu zuten gizonezkoa, eta erietxera eraman zuten. Edonola ere, hurrengo egunean hil zen. Ikertzaileen arabera, hildakoa Oionen bizi zen, eta marokoarra zen jatorriz.
Hainbat hedabideren arabera, dagoeneko sei gazte atxilotu dituzte, 14 eta 25 urte artekoak. Zabaldu dutenaren arabera, hildakoak Isam Haddour zuen izena, eta bizikletaz jana banatzen egiten zuen lan. Oiondik egunero joaten omen zen Logroñora, lanera. Bost kilometro daude bi hirien artean. Logroñoko prentsak gaineratu dutenez, ostegunean ez zen etxera itzuli, Ebroko parkean gazte talde batek egunean irabazitakoa eta bizikleta lapurtzeko jipoitu zutelako.
Parkean utzi zuten gero, konorterik gabe. Zaurien eta hotzaren eraginez hil zen. Izan ere, hipotermia zantzuak zituen ospitaleratu zutenean. Poliziaren iturriek nabarmendu dutenez, gizonezkoa salbatzeko aukera egongo zen, erasotzaileek larrialdi zerbitzuei abisua emanez gero.
Ezaguna zen biktima Oionen. Eraikuntzan eta nekazaritzan egin zuen lan, eta haren hainbat senide ere Arabako Errioxako herrian bizi dira.
Oiongo Garai kafetegiak mezu bat plazaratu du sare sozialetan, biktima oroitzeko. «Heziketa onekoa, jatorra eta alaia zen, eta askok maite zuten gure herrian. Oraindik sinetsi ezinik gaude. Espero dezagun laster argitzea gertatutakoa». |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196131/poliziak-gazte-afro-amerikar-bat-hil-du-tiroz-minnesotan.htm | Mundua | Poliziak gazte afro-amerikar bat hil du tiroz Minnesotan | Errepideko kontrol batetik ihes egiten ahalegindu zela esan dute segurtasun indarrek. Protestak izan dira gauean tiroketa izan den tokian. | Poliziak gazte afro-amerikar bat hil du tiroz Minnesotan. Errepideko kontrol batetik ihes egiten ahalegindu zela esan dute segurtasun indarrek. Protestak izan dira gauean tiroketa izan den tokian. | Minneapolistik gertu dagoen Brooklyng Center hirian gertatu da tiroketa. Polizia iturrien arabera, 20 urteko Daunte Wright gizonezko afro-amerikarra errepide kontrol batean geldiarazi zuten atzo eguerdian, eta, haren aurkako agindu bat zegoela ikusi zutenean, autotik jaisteko eskatu zioten, baina hura atxilotzen hasi zirenean, autora itzuli eta ihes egiten ahalegindu zen. Poliziak, orduan, tiro egin zion gidariari, eta hark ibilgailuaren kontrola galdu eta eraikin bat jo zuen. Tokian bertan hil zen. Harekin batera zihoan emakumezkoa onik irten zen.
Gerora zabaldu denez, Wrightek amari deitu zion Poliziak geldiarazi zuenean, eta hark azaldu du entzun zuela nola Poliziak geldiarazten zuen autoa: «Semeak galdetu egin zien zergatik gelditu ote zuten, eta haiek erantzun zioten autotik irteten zenean emango zizkiotela azalpenak. Jarrain nabaritu nuen nola semeak telefonoa nonbait uzte zuen, eta nola Poliziak esaten zion ez ihes egiteko. Ondoren, eten egin zen komunikazioa. Ahalegindu nintzen berriz deitzen, baina ez zuen hartu. Haren neska lagunak azaldu zidan nire semea hil egin zela».
Hilketaren berri izan eta gutxira, hainbat lagun elkartu ziren tiroketak izan zen tokian, tartean hildako gaztearen senide eta lagunak. Wrighten senideek lasaitasuna eskatu zieten bildutakoei, eta elkarretaratzea istilurik gabe egin zen hasieran. Orduek aurrera egin ahala, ordea, tentsioa handituz joan zen, eta, gauean, hainbat lagunek hiriko merkataritza guneei eta Poliziaren ibilgailuei eraso diete. Protestak izan dira polizia etxearen aurrean ere, eta segurtasun indarrek gomazko balekin sakabanatu dituzte manifestariak. Zenbait lekukoren arabera, tiro hotsak entzun dira kalean.
Maiatz amaieran beteko da urtebete Polizia zuri batek George Floyd afro-amerikarra itota hil zuela. Derek Chauvin polizia ohia epaitzen ari dira asteotan haren hilketagatik. Floyd diru faltsua erabiltzea egotzita atxilotu zuten Minneapolisen, esku-burdinak jarrita zituela eta lurrean etzanda zeukatela, Chauvinek hainbat minutuz estutu zion lepoa belaunarekin, nahiz eta Floydek esan ezin zuela arnasa hartu. Floyd ez da, hala ere, Poliziak hildako afro-amerikar bakarra. Poliziaren indarkeria neurtzen duen Mapping Police Violence elkartearen arabera, iaz segurtasun indarrek hildakoetatik %28 afro-amerikarrak ziren, nahiz eta horiek herritarren %13 soilik izan. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196132/gipuzkoak-95-milioi-euroko-laguntza-plan-bat-onartu-du.htm | Ekonomia | Gipuzkoak 95 milioi euroko laguntza plan bat onartu du | Ekonomia indartuz planak 12,5 milioi erabiliko ditu sektore kaltetuen inbertsioak laguntzeko, 25,5 milioi errepideetan, 28,8 milioi zerga neurrietan, eta beste 29 milioi «aurrekontua bermatzeko» . | Gipuzkoak 95 milioi euroko laguntza plan bat onartu du. Ekonomia indartuz planak 12,5 milioi erabiliko ditu sektore kaltetuen inbertsioak laguntzeko, 25,5 milioi errepideetan, 28,8 milioi zerga neurrietan, eta beste 29 milioi «aurrekontua bermatzeko» . | Gipuzkoan COVID-19aren intzidentzia tasa 400era iristear dagoela, lurraldearen osasun egoerarekin kezkatuta azaldu da Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia. Osasunak «lehentasuna» duenez, ontzat jo du Gipuzkoaren perimetroa ixtea, nahiz eta onartu duen sektore ekonomiko batzuei kalte egingo diela. Hain zuzen ere, pandemia eragiten ari den kalteak gutxitzeko neurri sorta bat aurkeztu dute Olanok eta Jabier Larrañaga Sustapen Ekonomikoko diputatuak, gaur, Donostian.
Ekonomia indartuz izena izango du planak; 95 milioi izango ditu, eta bi arlo nagusitan banatuta dago: 66 milioi izango dira gastu berria, kalte gehien izan duten sektoreei laguntzeko, eta beste 29 milioi euro «aurrekontua blindatzeko», kontu horietan zeuden proiektuak egin egiten direla bermatzeko. Olanok nabarmendu duenez, ehun ekonomikoa indartzeko neurriak dira, horrela «sekulako ekarpena egiten baitzaio kohesio sozialari». Gaineratu duenez, 2021a trantsizio urtea izan da ekonomikoki, 2020an pandemiak abiarazitako krisi ekonomikoa gainditzeko lehen urratsa, «eta gizarteari lagundu egin nahi diogu trantsizio horretan».
Hor sartzen dira aurretik iragarritako hainbat neurri, hala nola ostalaritzako eta merkataritzako lokalak alokatzen dutenei emandako zerga beherapenak alokairua merkatzearen truke, Ticket Bai programarekin bat egiteko emandako laguntzak, eta enpresa txikietan ekintzailetza eta berrikuntza sustatzeko laguntzak.
Bide azpiegiturak hobetzeko beste 25,5 milioi euro jarriko ditu Gipuzkoako Aldundiak: 11,8 milioi Astigarraga eta Oiartzun artean kamioientzat egokitutako gunea egiteko, 6,8 milioi Martuteneko 27. poligonoaren eta A-15aren arteko lotura egiteko, eta 6,8 milioi Azkoitia-Urretxu errepidea hobetzeko.
Hirugarrenik, laguntza zuzenak izango dira kalte gehien izan duten sektoreentzat. Azaldu du «proiektu bideragarriak» lagundu nahi dituztela eta «oso azkar» egin nahi dutela; «berebiziko zailtasunak ditu horrek». Atal horren barruan, lau milioi izango dira Elkar-Ekin proiekturako eta langabezian edo enplegu erregulazioan daudenei trebakuntzarako; 3,6 milioi merkataritzan eta ostalaritzan «balio erantsiko zerbitzuak» emateko inbertsioak laguntzeko; bi milioi kulturarako eta kiroletarak;, 1,6 milioi turismorako; 1,4 lehen sektorerako, eta 150.000 euro artisautzarako.
Gainera, Larrañagak azaldu du zorpetzera joko dutela aurrekontuan badiren proiektu ekonomikoak 29 milioi eurorekin bermatzeko. Horien artean aipatu du landa eremuetara abiadura handiko Internet eramateko inbertsioa.
EBren diruarekin, ala gabe
Etorkizuna Eraikiz planean dauden proiektuak ere diruz hornitzen jarraitzeko asmoa du Gipuzkoako Aldundiak (Mubil, Adinberri, Ziur...). Europako Batasunaren Hurrengo Belaunaldia funtsetatik dirua eskatu du Olanoren gobernuak proiektu horietarako, plan horren helburuekin bat egiten dutela uste baitu. Edonola ere, dirua iritsiko ez balitz ere, proiektu horiekin jarraituko duela agindu du. «EBren diruarekin denbora irabaziko genuke, eta proiektu horiek beste maila batera eraman», argitu du Larrañagak. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196133/masmovilek-euskaltel-erostea-laquohazteko-aukera-batraquo-dela-uste-du-urkulluk.htm | Ekonomia | MasMovilek Euskaltel erostea «hazteko aukera bat» dela uste du Urkulluk | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du «lehen bost urteetatik harago doazen sustraitze bermeak» eskaintzen dituela operazioak | MasMovilek Euskaltel erostea «hazteko aukera bat» dela uste du Urkulluk. Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du «lehen bost urteetatik harago doazen sustraitze bermeak» eskaintzen dituela operazioak | Espainiako MasMovil enpresak Euskaltelen jabetza hartzea ez du ezkortasunez ikusten Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk; ez dago kezkaturik diru publikoz ere Euskal Herrian sortu eta hazitako enpresa horren sustraiak direla eta, Radio Euskadi irratian esan duenez, "lehen bost urteetatik harago doazen sustraitze bermeak" eskaintzen dituelako operazioak. Alderantziz, salmenta hori Euskaltelentzat "hazteko aukera bat" dela uste du.
Urkulluk onartu du badela kezka Euskaltelen sustraiak galtzearen inguruan, "sozialki islatua eta hedabideen bidez", baina garrantzia kendu die kritika horiei, "duela hamar urte eta duela hiru urte ere zoritxar-iragarlkeak" azaldu zirelako, Euskaltelen sustraiak "zalantzan jartzen zituztenak". "Merkatu global batean gaude", esan du Urkulluk; "orain 25 urte jaio zen Euskaltel, beste testuinguru batean, tokiko merkatu batean eta lehiakide gutxirekin".
Horiek horrela, EAEko lehendakariak uste du " merkatuen eboluzio bat" egon dela, eta "merkatu horietan eragiketa bat" egin dela. Halaber, helarazi du "sustraitze bermeak lehen bost urte horietatik harago" doazela. "Euskaltelek bere eboluzioa izan du, akziodunek ere bai, eta ezin da ahaztu aldatuz joan diren arautegietara egokitu behar izan dutela". Batera edo bestera, Urkulluk dio "aukera bat" dagoela "bost urte hauetan Euskaltel merkatu global horretan garatzen jarraitzeko". Jaurlaritzako lehendakariak gaineratu du "euskal erakundeek ahal dutena" egingo dutela "ekonomiaren ekosistema erakargarria izan dadin Euskaltelen inbertitzaile izan daitezkeenentzat ere".
Sustraitze klausula eta bonusak
Euskaltelen salmentaren inguruko informazioen arabera, euskal markak indarrean jarraituko du telekomunikazioen merkatuan MasMovilen jabetzapean ere, eta enpresak Euskal Herrian izango du egoitza fiskala. Gainera, aurrera begira, hori aldatu nahiko balitz, oraingo akziodunen %90en babesa beharko luke batzar berriak. Beste era batera esanda, Kutxabankek hitza eta botoa izango du erabaki horretan, aurrerantzean Euskaltelen akziorik izango ez duen arren —egun, %19,88 dauka—. Hala zehazten da MasMovilek Euskaltel erosteko egin duen eskaintzaren testuan. Ezohiko klausula horrek ziurtatuko luke Euskaltelen izena erabat ez desagertzea.
MasMovilen operazioak 26 milioi euroko gainsariak ekarriko dizkie Euskalteleko zuzendaritzako kideei, neurri handienean Jose Miguel Garcia kontseilari ordezkariari eta Xabier Iturbe presidenteari; ez operazio berak, baizik eta hark eragin duen Euskaltelen akzioaren kotizazioaren igoerak. Bada, Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiak eskatu die enpresaburuei —30 kide baino gehiago dira zuzendaritzan— bonus horiek enpresan bertan inbertitzeko, edota MasMovilek Euskaltelen sarea ustiatzeko sortuko lukeen enpresa berrian, hura sortuko balu. Eusko Jaurlaritzak berak ez du baztertu zuntz optikoko sarea ustiatzeko MasMovilen balizko sozietate berrian parte hartzea. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196134/urkulluk-aste-honetarako-espero-du-eskumenen-lehen-blokea-eskualdatzeko-bilera.htm | Politika | Urkulluk aste honetarako espero du eskumenen lehen blokea eskualdatzeko bilera | Azken egunetan, EAJko buruzagi ugarik nabarmendu dute ekainerako espero dituztela lehen blokeko eskumenak. | Urkulluk aste honetarako espero du eskumenen lehen blokea eskualdatzeko bilera. Azken egunetan, EAJko buruzagi ugarik nabarmendu dute ekainerako espero dituztela lehen blokeko eskumenak. | Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernua negoziatzen ari dira Gernikako Estatutuan jasotako eskumen gehienak Jaurlaritzaren esku uzteko prozesua. Espainiako Gobernuak bidalitako egutegiaren arabera, lehen blokeko 11 eskumenak martxorako jaso behar zituen Jaurlaritzak, baina prozesua luzatzen ari da.
Testuinguru horretan, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta esan du «aste erabakigarria» izango dela gai horretan, eta espero duela aste honetan bertan biltzea Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak osatutako Transferentzien Batzorde Mistoa, lehen bloke horretako eskumenen inguruko akordioa ixteko. Miquel Iceta Espainiako Lurralde Antolaketako ministroa eta Olatz Garamendi Autogobernu sailburua martxoaren 3an batzartu ziren, eta, orduan, Icetak azaldu zuen apirilean sinatuko zutela lehen blokeko eskumenak emateko hitzarmena.
Urkulluren iragarpena ez dator bat azken egunetan EAJko buruzagi ugarik zabaldu dituzten mezuekin. Izan ere, jeltzaleek adierazi izan dute ezen, Madrilgo erkidegoko hauteskundeak eta txertatze prozesua direla medio, eskumenen eskualdaketa atzeratzen ari zela eta ekain ingururako espero zituztela lehen konpetentziak. «Bost edo sei transferentziako multzo bat dago, udarako egon beharko lukeena. Aste Santurako behar zuen, baina ontzat emango dugu txertaketak atzerapen batzuk eragin dituela», esan zuen Ortuzarrek joan den igandean Noticias taldeak argitaratutako elkarrizketa batean.
Edozein kasutan, lehen multzo horretan egongo da espetxeen kudeaketari buruzko eskumena. Behin hura jasota, Jaurlaritzaren egitekoa izango da Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako kartzela eredu bat diseinatzea. Eredu hori «gizarteratzean eta justizia berrosatzailean» oinarrituko dela adierazia du Urkulluk berak. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196135/pello-lizarralde-eta-joxean-agirre-111-akademiaren-sariaren-lehian.htm | Kultura | Pello Lizarralde eta Joxean Agirre 111 Akademiaren sariaren lehian | Lizarralderen ‘Argiantza’ eta Agirreren ‘Nobela errealista bat’ dira 2020ko eleberri finalistak | Pello Lizarralde eta Joxean Agirre 111 Akademiaren sariaren lehian. Lizarralderen ‘Argiantza’ eta Agirreren ‘Nobela errealista bat’ dira 2020ko eleberri finalistak | Bigarren bozketa txanda burututa, bi eleberri dira 2020ko 111 Akademiaren sariko finalistak: Pello Lizarralderen Argiantza (Erein) eta Joxean Agirreren Nobela errealista bat (Elkar). Apirilaren 22a baino lehen hautatuko dute irabazlea akademiako kideek, eta hilaren bukaeran jakinaraziko dute erabakia, ondo bidean.
Bost nobela lehiatu ziren bigarren bueltan, eta Luis Garderen Aireportuko musika (Pamiela), Uxue Alberdiren Dendaostekoak (Susa) eta Idoia Garzesen Mendiko gaitza (Elkar) liburuei gailendu zitzaizkien Lizarralderen eta Agirreren eleberriak. Txanda horretan saridun izendatua izateko, botoen %40 lortu beharra dago, baina, liburu bat ere ez zenez langa horretara heldu, hirugarren eta azken bozketa bat egin beharko dute irabazlea erabakitzeko. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196136/castillo-eta-fujimori-bigarren-itzulira-igarotzeko-faboritoak.htm | Mundua | Castillo eta Fujimori, bigarren itzulira igarotzeko faboritoak | Peru Libreko hautagaiak herrialdeko eremurik pobreenak mugiaraztea lortu du. Fujimorik aurrea hartu beharko die eskuineko beste bi hautagaiei, Lopez Aliegari eta De Sotori. | Castillo eta Fujimori, bigarren itzulira igarotzeko faboritoak. Peru Libreko hautagaiak herrialdeko eremurik pobreenak mugiaraztea lortu du. Fujimorik aurrea hartu beharko die eskuineko beste bi hautagaiei, Lopez Aliegari eta De Sotori. | Azken asteetako inkestek sei hautagai erakutsi zituzten bigarren itzulira igarotzeko aukerekin. Peruko presidentetzarako hauteskundeen lehen emaitzek, baina, amaiera eman diete horietako biren asmoei: aukerarik gabe geratu dira Yonhy Lescano eta Veronika Mendoza. Kontrara, lehen kalkuluen arabera, Pedro Castillo eta Keiko Fujimori dira Peruko presidentetza lortzeko borrokan jarraitu dezaketen biak. Peru Libre alderdi ezkertiarreko buruak botoen %15,8 eskuratuko lituzke, eta, aldaketa handirik ezean, gertu du bigarren itzulia. Eskuin autoritario izan dezake aurrez aurre, Fujimori hirugarren aldiz jarraian igaro baitaiteke bigarren itzulira, kalkulu estatistikoen arabera. Halere, oraingoz laugarren lekuan (botoen %12,2) dago zenbaketa ofizialetan, Hernando de Soto (%14,5) eta Rafael Lopez Aliegaren (%13,1) atzetik. Tarte txikiak medio, azkenera arte itxaron beharko da emaitza zehatzak jakiteko; horiek maiatzeko lehen astean irits daitezke.
«Gaur begietako bendak kendu dizkiogu Peruko herriari», azaldu du Castillok lehen emaitzen berri izan bezain laster. 2017ko irakasle grebaren erreferenteetako bat izan zen Peru Libre alderdiaren hautagaia, eta, azken urteetako egoera politiko eta ekonomikoa txarrari aurre egiteko, arlo ekonomikoan ezkerrera egin beharra nabarmendu du, esanez orain hasiko direla «aldaketa eta borroka». Lima hiriburuan âhan bizi da Peruko herritarren laurdenaâ botoen %5 besterik ez du lortu oraingoz, baina herrialdeko eremu pobreenetako batzuetan %50eko langa gainditzera iritsi da.
Bigarren itzulira berriz igaro daiteke Keiko Fujimori ere, haren aita Alberto Fujimori presidente ohiaren âpreso dago giza eskubideen aurkako krimenengatikâ oinordekoa. Haren bideari jarraipena ematearen aldeko diskurtso batekin lortu zuen leku bat 2011n, harengandik aldenduz 2016an, eta, oraingoan, fujimorismoaren aldarria berreskuratzeak eraman dezake ekaineko bozketara; besteak beste, aita indultatuko duela azaldu du.
Aurreko bi hauteskunde kanpainak legez kanpo finantzatzeaz akusatuta dago Fujimori, eta, inkesten arabera, herritarren %65ak ez luke sekula emango Herriaren Indarra alderdiko hautagaiaren aldeko botoa. Halere, Castillo bigarren itzulira igarotzeak boto kontserbadorea haren inguruan biltzea eragin lezake. Gauzak hala, «batera lan egiteko» asmoa adierazi dio De Sotori âAlberto Fujimoriren aholkulari ekonomikoa izandakoaâ, «bigarren bozketara nor igaro kontuan izan gabe», Castillok ordezkatzen duen «ezker muturrari» aurre egiteko. Hari soilik ez, herrialdea «Kuba edo Venezuela» bilakatzearen aurka daudenei ere egin die keinu.
Kongresurako bozak ere egin dituzte Perun, eta gutxienez 11 alderdik lortuko lukete eserlekuren bat, botoen %5,4 eta %10,7 artean eskuratuta. Herri Ekintza âliberalakâ eta Peru Libre alderdiak lirateke bozkatuenak, eta atzetik leudeke fujimorismoa eta Herri Berrikuntza âeskuinaâ. Gauzak hala, polarizazioa izango litzateke nagusi ganberan, eta beharrezkoak izango lirateke alderdi ugariren arteko akordioak gehiengoak eskuratzeko. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196137/positibo-tasa-9ra-iristear-hegoaldean.htm | Gizartea | Positibo tasa, %9ra iristear Hegoaldean | 795 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, 8.874 proba eginda. | Positibo tasa, %9ra iristear Hegoaldean. 795 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, 8.874 proba eginda. | Olatua harrotuta dator. Atzo, 795 COVID-19 kasu gehiago atzeman zituzten Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan, 8.874 PCR eta antigeno proba egin ostean. Horrek esan nahi du positibo tasa %8,9 dela uneotan, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutako gehienezko langa (%5) luze gaindituta.
Herrialdeka, Araba da positibo gutxien atzeman duen herrialdea: 67; Bizkaian, 261 kasu detektatu dituzte; Gipuzkoan, 265; eta Nafarroan, azkenik, 197. Datu horiekin, itxiera perimetrala ezarri beharko dute Gipuzkoan, aise gainditu baitu 400eko intzidentzia tasa metatua. Uneotan, 14 eguneko tasa 450,96 da Gipuzkoan, 100.000 biztanleko. Bizkaian, oro har, ez dira kopuru horietara iritsi, baina Bilbon intzidentzia tasa are handiagoa erregistratu berri dute: 471,03.
Ospitaleetako egoerari dagokionez, Osakidetzak jakinarazi du 125 gaixo larri daudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ZIUetan. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196138/ferreirak-finantzaketa-publiko-eta-pribatu-hobea-eskatu-du-ehurentzat.htm | Gizartea | Ferreirak finantzaketa publiko eta pribatu hobea eskatu du EHUrentzat | Eva Ferreira EHUko errektoreak hurrengo lau urteetako lan ildo nagusiak eta helburuak azaldu ditu Eusko Legebiltzarrean. Eskatu du EHUko irakasleak ere txertaketa planean sartzeko. | Ferreirak finantzaketa publiko eta pribatu hobea eskatu du EHUrentzat. Eva Ferreira EHUko errektoreak hurrengo lau urteetako lan ildo nagusiak eta helburuak azaldu ditu Eusko Legebiltzarrean. Eskatu du EHUko irakasleak ere txertaketa planean sartzeko. | Ikerketa bultzatzea, emakume ikerlari gehiago izatea, euskararen presentzia areagotzea, langileen behin-behinekotasuna apaltzea... Horiek eta beste hamaika dira EHU Euskal Herriko Unibertsitateak datozen lau urteetarako dituen lan ildo nagusiak, helburuak eta lortzea espero duen emaitzak. Azalpenak emateko, urtarrilean kargua hartu zuen errektoreak, Eva Ferreirak, agerraldia egin du Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean. Helburuak lortzeko, EHUk baliabideak behar dituela uste du; alegia, «hobetu» egin behar dela finantzaketa publikoa nahiz pribatua.
Datozen lau urteetara begira jarri aurretik, egungo egoeraren berri eman du Ferreirak. Nabarmendu du orain arte egindako lana «izugarria, arduratsua eta bikaina» izan dela: «Errektore talde berri hau ez da hutsetik hasi lanean». COVID-19aren pandemia ere hizpide izan du. Azpimarratu du unibertsitatea «nota onarekin» gainditzen ari dela egoera, eta hori berresten dutela ikasleek betetako galdetegiek ere. Unibertsitateko komunitatearen intzidentziari begiratuta, «eremu horian» daudela esan du, baina ez dutela kutsatze fokurik ikasgeletan: «Gure fakultateak, eskolak eta unibertsitate inguru guztia leku segurua da». Irizten dio hori unibertsitate komunitatearen lanaren emaitza dela, eta, orain arte bezala presentzialtasuna mantendu ahal izateko, eskaera bat egin du: unibertsitateko langileek bigarren hezkuntzako langileen trataera bera izatea txertatzerakoan.
Egungo egoera errepasatu ondoren, hurrengo lau urteetako lan ildoak eta helburuak azaltzeari ekin dio, baita espero dituzten emaitzen berri emateari ere. Bost eremutan arituko dira lanean. Formakuntzari dagokionez, besteak beste, nazioartekotzearen alde egin du apustu, eta espero du 2024rako ikasleen %15ek «ekintzailetza jardueretan» parte hartzea. Ikerketaren eta ezagutzaren transferentziaren arloan, orain arte ikerketa gutxi garatu diren alorretan haztea nahi du, eta ikerketa plan berri bat egin behar dela uste du. Gainera, euskarak ikerketan, ezagutzaren transferentzian eta dibulgazioan presentzia handiagoa izatea nahi du. Doktoretza tesien erdiak baino gehiago —baita euskaraz egindakoak ere— nazioartekoak izango direla nabarmendu du, baita ikertzaileen erdiak emakumeak izango direla ere. Kulturari eta gizarteari dagokionez, 2024rako espero dute, besteak beste, protokolo bat garatzea transexualitate, transgenero eta intersexualitate kasuetarako, kanpotik datozen ikasleentzako euskara ikastaroak ematea, eta langileen ehuneko handiago batek euskararen «ezagutza handia» izatea. Planaren laugarren ardatzak pertsonei egiten die erreferentzia, eta haiek zaintzeak lehentasuna izan behar dela esan du. Haren hitzetan, 2024rako administrazio eta zerbitzuetako langileen behin-behinekotasuna %10etik behar izango da, eta azkarrago lortuko dute egonkortasuna irakasleek eta ikertzaileek. Gainera, egun indarrean dagoen unibertsitate plana «eraginkortasunez» gauzatu behar dela nabarmendu du, baita hurrengoa negoziatu behar dela ere.
Desadostasunak finantzaketan
2024rako finantzaketa publikoaren ereduan «konpromiso soziala indartzea» nahi du, baina baita kanpoko funtsak «nabarmen handitzea» ere. Bide horri buruz zalantzak erakutsi dituzte EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek.
Era berean, Ferreirak gogorarazi du unibertsitateak administrazioaren araudiaren arabera aritzen direla, eta eurek «oso mugatuta» daukatela epe ertain edo luzerako nazioarteko proiektuak egiteko edo ikerketarako instalakuntzak lortzeko malgutasuna. Horrenbestez, malgutasun handiagoa eskatu du, lehiatu ahal izateko: «Jasotzen dugun euro bakoitza —pribatua edo publikoa izan— unibertsitate publiko gisa ezartzen zaizkigun arauen arabera gastatu behar dugu; beraz, hazteko eta emaitzak hobetzeko arazoa ez da konponduko finantzaketa hobetuta soilik, baizik eta malgutasuna eman behar da hura [malgutasuna] duten beste zentro eta erakunde batzuekin lehiatzeko». |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196139/marokok-kanporatu-egin-du-helena-maleno-ekintzailea.htm | Mundua | Marokok kanporatu egin du Helena Maleno ekintzailea | Iazko apiriletik dozenaka eraso eta mehatxu jasan dituela salatu du Caminando Fronteras erakundeko kideak, eta Rabatekin elkarlanean aritzea egotzi dio Madrili. | Marokok kanporatu egin du Helena Maleno ekintzailea. Iazko apiriletik dozenaka eraso eta mehatxu jasan dituela salatu du Caminando Fronteras erakundeko kideak, eta Rabatekin elkarlanean aritzea egotzi dio Madrili. | Marokon bizi izan da Helena Maleno azken hogei urtean, baina joan den urtarrilaren 23an Rabatek herrialdetik kanporatu egin zuen, eta debekatu egin zion 14 urteko alaba ikustea 32 egunez. Migratzaileen giza eskubideen alde lan egiten duen Caminando Fronteras taldeak gaur salatu du gertatutakoa Madrilen eskainitako prentsaurreko batean.
«Iazko apiriletik 37 eraso, heriotza mehatxu eta jazarpen jasan ditut; Poliziak jarraitu egin nau, entzuketak egin dizkidate, eta bitan saiatu dira indarrez nire etxera sartzen», salatu du Malenok, eta eraso horien atzean egotea egotzi die Espainiako Polizia Nazionalaren Dokumentu Faltsuetarako eta Legez Kanpoko Immigraziorako Unitate Zentralari eta Marokoko Poliziari. «Nire bizitza eta nire alabarena arriskuan jarri dituzte hilabeteotan», esan du ekintzaileak.
Malenok gogorarazi du bi estatuek aitortu dutela haren lana ez dela delitua, baina, hala ere, kriminalizatu egin dutela urte hauetan guztietan. «Nire eta nire familiaren aurkako mehatxuak etengabeak izan dira urteotan». Hala ere, eskertu egin du Espainiako Gobernuak, eta, batez ere, Eskubide Sozialen ministro Ione Belarrak emandako laguntza: «Hala ere, tamalez, estatuko estolderiek eta giza eskubideen aldeko ekintzaileen aurkako jazarpenak pisu handiagoa dute».
Hala, taldeak eskatu dio Espainiako gobernuko presidente Pedro Sanchezi eten dezala Malenoren aurkako jazarpena, eta aitor dezatela migratzaileen alde egiten ari den lana. Idatzia hainbat erakundek sinatu dute, besteak beste, Toruturaren Aurkako Nazioarteko Erakundeak, Urgent Action Fund for Women’s Human Rightsek eta Front Line Defenders taldeak. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196140/laetitia-telesaila-proiektatuko-dute-crossover-jaialdiari-hasiera-emateko.htm | Bizigiro | ‘Laetitia’ telesaila proiektatuko dute Crossover jaialdiari hasiera emateko | Hilaren 19tik 24ra, telesailen kulturaren inguruko zenbait solasaldi egingo dituzte Donostian. | ‘Laetitia’ telesaila proiektatuko dute Crossover jaialdiari hasiera emateko. Hilaren 19tik 24ra, telesailen kulturaren inguruko zenbait solasaldi egingo dituzte Donostian. | Osasun larrialdiaren eraginez, zailtasun handiak izan dituzte, baina aurten ere telesailen kulturaren inguruko Crossover jaialdia egingo dute Donostian. Gipuzkoako Diputazioak eta Kultur Factory agentziak antolatzen dute jaialdia, eta aurtengoa laugarren aldia izango da; gaur goizean aurkeztu dute, Koldo Mitxelena kulturunean. Proiekzio berezi batekin abiaraziko dute jaialdia, hilaren 19an: Laetitia telesailaren (France2) aurreneko bi atalak emango dituzte Tabakalerako zinema aretoan. Laetitia Perrais 18 urteko gaztearen bortxaketaren eta hilketaren benetako istorioa du ardatz telesail horrek. Filmin plataformak —Hego Euskal Herrian ikusgai— laster jarriko du ikusgai katalogoan. Lehen egunean bertan, genero poliziakoa eta suspensezkoa izango dute hizpide hiru idazle hauek: Ibon Martin, Noelia Lorenzo Pino eta Mikel Santiago.
Jaialdiko zortzi ekitaldietatik bakarra izango da euskaraz: hilaren 22an, Telesailen generoa gaiaz mintzatuko dira Lucia Baskaran idazlea eta Aitziber Garmendia aktore eta gidoilaria. Fikzioetako estereotipoen inguruan hitz egingo dute, baita LGTBI komunitateko pertsonaien eta sortzaileen presentziaz. Gaizka Izagirre Gaztezulo-ko zuzendariak egingo ditu moderatzaile lanak. Koldo Mitxelena kulturunean izango da, 18:00etan.
Hilaren 23an, bestalde, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Departamentuak omenaldi bat egingo dio herrialde horretako ikus-entzunezko sektoreko profesionalei, azkenaldian Goya, Feroz eta Forque sarietan lortutako aitortzak direla eta. Ane Gabarain aktorea, Diego San Jose gidoilaria, Koldo Zuazua ekoizlea eta Mikel Serrano arte zuzendaria elkartuko dituzte.
Entzuteko fikzioak aztergai Telebistan edo pantaila batean ikusteko telesailak dira Crossover jaialdiaren jomuga, baina hilaren 20an entzuteko serieak izango dituzte hizpide: podcastetan egiten diren fikzioak gaitzat hartuta, solasaldian parte hartuko dute Isabel Cadenas Cañonek, Maria Jesus Espinosak eta Jose A. Perez Ledok. Moderatzailea Jorge Carrion izango da.
Aipatutako ekitaldi horiek guztiak Koldo Mitxelena kulturunean edo Tabakaleran egingo dituzte, eta haietan entzule gisa egoteko jaialdiko webgunean eman behar da izena (crossoverseriesfestival.com). Halaber, ekitaldiak streaming bidez jarraitu ahalko dira webgunean. Koldo Mitxelena kulturuneko webgunean ere ondotik edozein unetan ikusi ahalko dira.
Beste honako gai hauek ere landuko dituzte: hilaren 21ean, kolapsoa adierazten duten telesailak aztertuko dituzte, eta L’Effondrement telesaileko bi atal proiektatuko dituzte; hilaren 23an, telesailak eta sare sozialak izango dituzte hizpide, Atresmedia taldeko zenbait ordezkarirekin; eta hilaren 24an, Urteko telesaila? gaiaz mintzatuko dira hiru kritikari. Egun horretan, amaiera emateko, The Sopranos vs Breaking Bad gatazkarekin jolastuko dute. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196141/gasteizko-iradier-arenan-600-lagunentzako-kultur-ekitaldiak-egingo-dituzte.htm | Kultura | Gasteizko Iradier Arenan 600 lagunentzako kultur ekitaldiak egingo dituzte | Arabako zenbait kultur eragilek Kultura Bizia egitasmoa jarri dute martxan, erakundeen babesarekin. Apirila eta iraila bitartean izango da. Hainbat kontzertu iragarri dituzte dagoeneko. | Gasteizko Iradier Arenan 600 lagunentzako kultur ekitaldiak egingo dituzte. Arabako zenbait kultur eragilek Kultura Bizia egitasmoa jarri dute martxan, erakundeen babesarekin. Apirila eta iraila bitartean izango da. Hainbat kontzertu iragarri dituzte dagoeneko. | Gasteizko Iradier Arena kulturaren arnasgune txiki bat bilakatuko da datozen hilabeteetan, askotariko kultur ekitaldiak hartuko baititu apiriletik irailera bitarte, eta 600 pertsona batzeko aukera izango baita bertan. Kultura Bizia egitasmoaren barruan izango da; eragileek eta erakundeek elkarrekin sortu dute, pandemiari aurre egiteko neurrien eraginez areto txikietan emanaldiak egiteko dauden zailtasunei irtenbide bat emateko. Hainbat kontzertu ere iragarri dituzte dagoeneko.
Musikaren, arte eszenikoen eta ikus-entzunezkoen sektoreko Arabako 31 eragilek jarri dute martxan Kultura Bizia. Elkarte batean batu dira eragile guztiak, eta erakundeen babesa jaso dute orain: Gasteizko Udalarena, Arabako Foru Aldundiarena eta Eusko Jaurlaritzarena. Gaur aurkeztu dute lankidetza horren emaitza, Gasteizen. Laboral Kutxaren laguntza ere izan du proiektuak. Erakundeek azpiegitura egokitu dute –220.000 euro jarri dute denen artean–, eta eragileak arduratu dira programazioa osatzeaz.
«Iradierren egingo duguna baino gehiago da kultura», adierazi du Javier Sagastume Kultura Bizia elkarteko bozeramaileak. Baina pozik agertu da, lortutakoa lehen urratsa delakoan: «Bidea hasi besterik ez dugu egin, baina zuzeneko artearentzat ilusio handiko proiektua da». Askotariko kultur ekitaldiak egingo dira Iradierren, Sagastumeren arabera: kontzertuak, antzerki emanaldiak, bakarrizketak, dantza ikuskizunak, zinema emanaldiak… «Era guztietako proposamenak jasotzeko prest gaude», esan du.
Oraingoz, musika kontzertu batzuk iragarri dituzte bakarrik, halere. Talde hauek ariko dira Iradier Arenako oholtzan: Gatibu, La Excavadora, Crim, Talco, The Potes, The Baboon Show, Mambo Jambo eta Lagrimas de Sangre. San Prudentzio eta Estibalizko Andre Mariaren ospakizunetan izango dira lehen ekitaldiak.
Eragile bakoitzak bere emanaldia antolatzeko aukera izango du, halaber; alokairu bat ordainduko du horretarako, eta beretzat izango dira sarreren bitartez jasotakoa eta tabernako zerbitzuaren bidez irabazitakoa –Gasteiz eremu gorrian dagoen bitartean ezingo da ezer zerbitzatu, edonola ere–. Modu horretan, sortzaileei ez ezik, sektoreko gainerako langileei ere lagundu nahi zaie: teknikariei, programatzaileei, areto txikiei… Hain zuzen, Kultura Bizia elkartearen barruan daude Azkena Rock eta Jazzaldia ere, baina ikusteko dago bi jaialdietako emanaldiren bat han egingo den edo ez.
Edukiera mugatua Eragileek Mendizabalan egiteko baimena eskatu zieten erakundeei hasieran –Gasteiz hegoaldean, Azken Rock jaialdia egiten den lekuan, hain zuzen–, baina Iradier Arenan egitea onetsi dute azkenean. Erabiltzen ez den zezen plaza bat da egun, eta, gune itxia baldin bada ere, estalkia jasotzeko aukera dago. Dena den, antolatzaileek aurreratu dute ekitaldi guztiak itxita egingo direla.
Bi agertoki jarriko dira, eta emanaldiek 600 ikusle biltzeko aukera izango dute gehienez ere, baina, egoera epidemiologikoaren arabera, baliteke kopuru hori moldatu behar izatea. Izan ere, egungo araudiaren arabera, 600 pertsona sar daitezke Iradier Arena bezalako gune handi batean –6.000 lagun sar daitezke kontzertu batean, ohiko baldintzetan–.
Hauek dira oraingoz iragarritako datak: Maiatzak 15: La Excavadora + Crim Maiatzak 22: Talco + The Potes Maiatzak 29: Gatibu
Sarrerak www.kulturabizia.eus webgunean eskuratu ahal izango dira laster. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196142/bafta-sariak-nomadland-nagusi-lau-sarirekin.htm | Kultura | BAFTA sariak: ‘Nomadland’ nagusi, lau sarirekin | Film, zuzendaritza, emakumezko protagonista eta argazkilaritza onenen sariak jaso ditu Chloe Zhaoren filmak | BAFTA sariak: ‘Nomadland’ nagusi, lau sarirekin. Film, zuzendaritza, emakumezko protagonista eta argazkilaritza onenen sariak jaso ditu Chloe Zhaoren filmak | Zazpi izendapen zituen Nomadland filmak 74. BAFTA sarietarako, eta horietatik lau eskuratu ditu. Atzo ospatu zen Erresuma Batuko Zinema Akademiak banatzen dituen sarien ekitaldia, eta Chloe Zhaoren pelikula izan zen protagonista nagusia, pelikula, zuzendari, emakumezko protagonista eta argazkilaritza onenen sariak jaso baitzituen. Karabanan bidaiatzen duen AEBetako nomada baten istorioa kontatzen du ekoizpenak —Frances McDormand aktoreak gorpuztua—, aldi baterako lanak egiten bizirik irauten duen emakume batena. Atzoko sariez gain, bi Urrezko Globo jaso ditu dagoeneko, eta zazpi izendapen ditu Oscar sarietarako.
Zazpi izendapen zituen orobat Rocks pelikulak, eta bi sari irabazi zituen: casting onenarena eta aktore berri onenarena. Soinu banda onenaren eta animaziozko film onenaren sariak Soul filmari egokitu zitzaizkion; The Father gailendu zen aktore onenaren eta gidoi egokitu onenaren kategorietan; eta Sound of Metal-ek jaso zituen soinu onenarena eta muntaketa onenarena. Promising Young Woman izendatu zuten pelikula britainiar onena, eta hura izan zen, halaber, gidoi originalik onena. Druk ekoizpen danimarkarra gailendu zen ingelesezkoak ez ziren filmen artean.
Ma Rainey’s Black Bottom-ek ere bi garaikur jaso zituen, makillaje onenarena eta arropa diseinurik onenenarena. Aldiz, bakarra lortu zuten ondoroengo film hauek: Tenet —efektu espezialak—, Minari —taldeko emakumezko aktorea—, Judas and the Black Messiah —taldeko gizonezko aktorea—, Mank —ekoizpen diseinua—, His House —zuzendari, gidoigile edo ekoizle britainiar berria—, My Octopus Teacher —dokumentala— eta The Present —film labur britainiarra—. Bestalde, Noel Clarkeri egokitu zitzaion zinema britainiarrari ekarpenik onena egin dionaren saria. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196143/gutxienez-34-migratzaile-hil-dira-djibutiko-kostaldean-haien-ontzia-hondoratuta.htm | Mundua | Gutxienez 34 migratzaile hil dira Djibutiko kostaldean, haien ontzia hondoratuta | Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, orotara 60 lagun inguru zihoazen ontzian, tartean adin txikiko ugari. | Gutxienez 34 migratzaile hil dira Djibutiko kostaldean, haien ontzia hondoratuta. Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, orotara 60 lagun inguru zihoazen ontzian, tartean adin txikiko ugari. | Azken hilabetean bigarrenez, dozenaka migratzaile hil dira Djibutiko kostaldean, haien ontzia hondoratuta. OIM Nazioarteko Migrazio Erakundearen arabera, gutxienez 34 lagun hil dira itota. Denetara 60 pertsona zihoazen itsasontzian, tartean hainbat adingabe. Erakundeak jakinarazi duenez, ontzia giza trafikatzaileek zeramatela hondoratu da.
«Giza trafikatzaileak atzemateak lehentasuna izan behar du, halako tragediak berriz gertatuko ez badira», ohartarazi du Mohammed Abdikerrek, OIMko Afrika ekialderako arduradunak. Atera dituzten hilotzen artean asko adingabeak zirela zehaztu du erakundeak, baita bizirik atera ahal izan dituztenetako batzuk larri daudela ere.
Obockeko portutik irten zen ontzia, eta handik gutxira hondoratu zen. Migratzaile askok jotzen dute Djibuti aldera, gero handik Yemenera eta jarraian Saudi Arabiara igaro ahal izateko.
Afrikako kostaldeko ezbeharra ez da eguneko bakarra izan. Kanarietan, lau migratzaileren gorpuak topatu dituzte El Hierro uhartearen hegoaldean. Horiekin 47 dira hildakoak urtea hasi zenetik. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196144/ostalariek-helegitea-jarri-dute-jaurlaritzak-eremu-gorrian-ezarritako-mugen-kontra.htm | Gizartea | Ostalariek helegitea jarri dute Jaurlaritzak eremu gorrian ezarritako mugen kontra | Helegitea aurkeztu dutenen esanetan, ostalaritzaren barnealdeko ordutegiak murriztu beharrak «ez du zentzurik». | Ostalariek helegitea jarri dute Jaurlaritzak eremu gorrian ezarritako mugen kontra. Helegitea aurkeztu dutenen esanetan, ostalaritzaren barnealdeko ordutegiak murriztu beharrak «ez du zentzurik». | Eusko Jaurlaritzak joan den martxoaren 26an iragarritako erabakiaren arabera, azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua 400dik gorakoa duten udalerri eta lurraldeetan, hau da, eremu gorrietan, zorrotzagoak behar dute izan izurriari aurre egiteko mugek. Jaurlaritzak itxiera perimetrala ezartzen du horietan, eta mugatu egiten du ostalaritzaren barnealdeko jarduna. Hain zuzen ere, esparru horretan ezarritako murrizketekin kexu agertu dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostalariak. Auzitarako joko zutela jakinarazi zuten joan den astean; gaur jarri dute.
Bizkaiko Ostalaritza Elkarteko kudeatzaile Hector Sanchezek adierazi duenez, ostalariek uste dute neurri horiek ezartzeak ez duela zentzurik. Zehazki, hauek dira mugak: 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:00etara egon daitezke zabalik, gehienez. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196145/beasaingo-ur-ponpak-kaliforniako-santa-barbara-hiriarentzat.htm | Ekonomia | Beasaingo ur-ponpak, Kaliforniako Santa Barbara hiriarentzat | Indar enpresak AEBetara eramango du bere teknologia, gatzgabetzeko azpiegitura bat urez hornitzeko. GESek, berriz, hiru planta fotovoltaiko eraikiko ditu Caceresen | Beasaingo ur-ponpak, Kaliforniako Santa Barbara hiriarentzat. Indar enpresak AEBetara eramango du bere teknologia, gatzgabetzeko azpiegitura bat urez hornitzeko. GESek, berriz, hiru planta fotovoltaiko eraikiko ditu Caceresen | Santa Barbaran (Kalifornia, AEB) bizi direnen edateko uraren jarioa geldi ez dadin rol garrantzitsua jokatuko du Beasaingo Indarrek. Ingeteam taldeko enpresak itsas azpian jarriko ditu bere ur-ponpak, itsasoko ura gatza kentzeko azpiegitura handi batera eramateko. Indarrek Beasaingo bere fabrikan ekoitziko ditu ur-ponpak, eta, aurtengo urrirako, haiek Kaliforniara eramateko helburua dauka. Iristean hasiko da instalazioa, eta, 2022rako, edateko ura etxeetara eramango duen sistema martxan egotea espero dute.
Charles E. Meyer gatzgabetzeko azpiegitura ustiatzen duen konpainiak eskatu dizkio ur-ponpak Indar enpresari, IDE Technologiesek hain zuzen. Haren esku dago Santa Barbaran eta Monteciton bizi diren 100.000 herritarrek behar duten edateko uraren %30 bermatzea. Beasaingo teknologiari esker, itsas zabalean hartutako ura izango dute etxean, gatzgabetzeko plantatik igaro ondoren. Indarrek esan du «erronka handia» izango dela ur-ponpak itsas azpian jartzea, kokalekua lurretik kilometro batera dagoelako, hamar metroko sakoneran. Horrek behartu du Indar ur-ponpa pertsonalizatu bat egitera, «itsas azpirako eta muturreko eraginkortasunarekin».
GESen hiru planta
Trantsizio energetikoaren olatu handia hartzen ari den beste euskal enpresa batera ere albiste onak iritsi dira berriki. GESek hiru planta fotovoltaiko eraikiko ditu Caceresen (Espainia), eta, guztira, 131 Mwatteko energia ekoizteko gai izango dira. Alter Enersun konpainiak egin dio enkargua GESi, eta, dagoeneko, obrak hasi dituzte; aurreikusi dute zazpi hilabetean azpiegiturak bukatuko dituztela, eta martxan izango direla 2022. urterako. Urtero, 70.000 familiaren energia hornitzeko helburua dute hiru planta fotovoltaikoek. Huelvan ere (Espainia) GES beste planta bat eraikitzen ari da, Alter Enersunentzat.
Eskarmentu handiko konpainia da GES energia berriztagarrien alorrean. Azken hamazazpi urteetan 1.000 Mwatt baino gehiagoko instalazioak egin ditu fotovoltaikoen esparruan. Azken bi urteak, berriz, oso oparoak izan dira enpresarentzat, 506 Mwatteko energiatik gora instalatu baitu. Energia fotovoltaikoa jasotzen ari den administrazioen bultzadari esker, GES oso ondo kokatu da merkatuan. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196146/osakidetzak-sms-bat-bidaliko-die-berriz-70-eta-79-urte-bitartekoei-txertatzeko-txanda-har-dezaten.htm | Gizartea | Osakidetzak SMS bat bidaliko die berriz 70 eta 79 urte bitartekoei, txertatzeko txanda har dezaten | Bihar hasiko da txertoak jartzen. Lehentasuna 78 eta 79 urtekoek izango dute. | Osakidetzak SMS bat bidaliko die berriz 70 eta 79 urte bitartekoei, txertatzeko txanda har dezaten. Bihar hasiko da txertoak jartzen. Lehentasuna 78 eta 79 urtekoek izango dute. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak aurrera jarraitzen du txertaketa prozesuarekin, eta aste honetan 70 eta 79 urte bitartekoak txertatzen hasiko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaur arratsaldean, SMSak bidaliko dizkie berriro adin tarte horretan dauden herritarrei, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Webgune bidezko txanda hartzeko modua izango dute 1942an eta 1943an jaiotako guztiek, baldin eta asteburu honetan ezin izan badute txanda hartu eskuragarri dauden dosiak amaitu direlako. Aukera hori zabalduko zaie, halaber, 1944tik 1946ra bitartean jaiotakoei, hau da, 75, 76 eta 77 urte dituztenei.
Osakidetzak 80 urtetik gorako guztiei jarri die lehen dosia, txertoa etxean hartu behar dutenei izan ezik, eta hasia du 70 eta 79 urte bitartekoen immunizazioa. Laster, txertoen sorta berri bat jasotzear da, eta horregatik zabaldu du webgune bidezko txanda hartzeko aukera. Txertoak bihar arratsaldetik aurrera hasiko zaizkie jartzen. Osakidetzak SMS bat bidaliko die adin tarte horretako herritarrei, eta webgune bidezko txandaren zerbitzura sartzeko lotura izango dute bertan. Osasun Txartel Indibidualeko (OTI) zenbakia sartu beharko dute, baita lehen abizena eta jaiotze data ere, eta txertoa jartzeko ordua eta lekua jakinaraziko zaizkie zuzenean. Halere, baliteke batzuekin telefonoz ere jartzea harremanetan, «agendan hutsuneak bete behar badira». |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196147/ehuk-muk-eta-deustuko-unibertsitateak-aurrez-aurreko-hezkuntza-lehenetsi-dute-datorren-ikasturterako.htm | Gizartea | EHUk, MUk eta Deustuko Unibertsitateak aurrez aurreko hezkuntza lehenetsi dute datorren ikasturterako | EHUko, MUko eta Deustuko Unibertsitateko errektoreak Hezkuntza Sailarekin eta Unibasqekin bildu dira. Duela urtebete hartutako konpromisoak bete dituztela ziurtatu dute. | EHUk, MUk eta Deustuko Unibertsitateak aurrez aurreko hezkuntza lehenetsi dute datorren ikasturterako. EHUko, MUko eta Deustuko Unibertsitateko errektoreak Hezkuntza Sailarekin eta Unibasqekin bildu dira. Duela urtebete hartutako konpromisoak bete dituztela ziurtatu dute. | Pandemia garaian egindako lana baloratzeko eta etorkizuneko pausoak zehazteko, bilera egin dute EHU Euskal Herriko Unibertsitateko errektore Eva Ferreirak, Deustuko Unibertsitateko errektore Jose Maria Guibertek, Mondragon Unibertsitateko errektore Bizente Atxak, Unibasqen zuzendari Iñaki Herasek eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek. Ziurtatu dutenez, erabat bete dituzte duela urtebete hiru unibertsitateek hartutako konpromisoak.
Egun batetik bestera, aurrez aurreko hezkuntza utzi eta online aritzen hasi behar izan zuten unibertsitateek. Alde batetik, horretarako unibertsitateko komunitate osoak izandako «egokitzeko gaitasuna» eta lana goraipatu dituzte. Beste aldetik, gogorarazi dute Eusko Jaurlaritzak ia lau milioi euroko inbertsioa egin zuela iaz digitalizaziorako. Orain arteko bideari jarraituz, 2020-2021 ikasturtea «presentzialtasun egokituarekin» amaituko dutela azaldu dute.
Iazko adierazpena errepasatzearekin batera, gaur beste bat ere onartu dute. Horretan jaso dutenez, lehentasunetako bat izango da 2021-2022ko ikasturtea aurrez aurreko prestakuntza eredua lehenetsiz planifikatzea, baita unibertsitate komunitatearen osasunari eta segurtasunari lehentasuna ematea ere. Gainera, hiru unibertsitateek aurrerantzean ere elkarlanean aritzeko konpromisoa berretsi dute. |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196148/ravel-sinfonikoena-grabatu-du-euskadiko-orkestrak.htm | Kultura | Ravel sinfonikoena grabatu du Euskadiko Orkestrak | Robert Treviñok eta orkestrak elkarrekin ondu duten lehen diskoa da, eta Ziburuko konpositorearen euskal erroetan egin nahi dute azpimarra. Ondine diskoetxearekin eman dute argitara lana. | Ravel sinfonikoena grabatu du Euskadiko Orkestrak. Robert Treviñok eta orkestrak elkarrekin ondu duten lehen diskoa da, eta Ziburuko konpositorearen euskal erroetan egin nahi dute azpimarra. Ondine diskoetxearekin eman dute argitara lana. | Errepertorio ezaguna da harena, eta puntako grabaketak egin dira, bai eta zuzeneko askotariko interpretazioak ere. Baina bada alderdi bat ez dena aski aztertu eta aski baliatu, Robert Treviño Euskadiko Orkestrako zuzendari titularraren ustetan: Maurice Ravelen (Ziburu, Lapurdi, 1875–Paris, 1937) musikak Euskal Herriarekin eta euskal kulturarekin duen lotura. Horri heldu nahi izan dio orkestrarekin Ravelen obra sinfonikoa grabatzean: sei piezarekin osatu dute, eta Ondine etxearen zigilupean kaleratu. Treviño: «Nik umetan ikasi nuen, eta, oro har, esan ohi da konpositore frantsesa dela [Ravel], baina hemen gaude gu berresteko euskalduna ere badela; euskaldun-frantsesa. Haren konposizioak arretaz entzunez gero, berehala ohartuko gara euskal tradizioko elementuak ere ageri direla».
Diskoa irekitzen duen Bolero ezaguna da horren adibide garbia Treviñorentzat. Kontatu duenez, Donostian Enrique Fernandez Arbos musikari eta orkestra gidariarekin izandako elkarrizketa bat du oinarri piezak. Hasieran, oso bestelako melodia batean oinarritutako obra bat idazteko asmoaz hitz egin zion Ravelek Arbosi, baina hark iritzia aldarazi zion, melodia propio bat sor zezan. «Muga pasatu, eta horrela sortu zuen Bolero; baditu loturak euskal musikarekin».
La Valse, Rapsodie Espagnole, Alborada del Gracioso, Une Barque sur L’Océan eta Pavane Pour Une Infante Défunte dira, hurrenkera horretan, argitalpena osatzen duten obrak, eta horietan ere badira arrasto nabariak Treviñorentzat. Aipatu du Rapsodie Espagnole eta Alborada del Gracioso «pieza espainiar» gisa ezagutzen direla, baina defendatu du «euskal-espainiartzat» hartu beharko liratekeela. Zehatzago, bigarrenaren kasuan, aipatu du bertsolaritza gogora dakarten «koloreak eta modulazioak» ageri direla; Pavane pour une infante défunte-ri lotuta, azaldu du orfeoia kantatzen entzun izan duenetan haren oihartzunak etortzen zitzaizkiola; eta Une Barque sur L’Océan-en ere euskal kostako itsasoa antzematen duela, eta ez, demagun, Mediterraneokoa: «Atlantikoko urak dira, abenduan nekez bainatuko zaren itsasoarenak, tarteka zatarra denarenak, mendiarekin kontaktu etengabean denarenak».
Hala, zuzendariak esan du Euskal Herrian bizi denetik Ravel «hobeto ulertzera» heldu dela. Euskadiko Orkestrarekin grabatu duen lehen aldia izan da; ez, ordea, orkestrak Ravel grabatu duen estreinako aldia —Joaquin Atxukarro pianistarekin eta orduko zuzendari titular Gilbert Vargarekin Ravelen pianorako bi kontzertu grabatu zituzten 2000n—. Lan berrian, baina, orkestra soilik aritu da, osorik. Urrian egin zuten grabaketa, Donostiako Kursaalean, eta oholtza gehigarri bat ezarrita, 90 musikariak indarrean diren segurtasun tarteekin aritu zitezen.
Nazioarteko onespena
Hainbatetan interpretatu eta grabatu izan den konpositore batengana itzultzea «erronka erantsia» izan dela ere aipatu du Treviñok, baina, era berean, adierazi du Euskadiko Orkestra «euskal konpositore unibertsalena» interpretatzeko gai izatea «harrotzeko modukoa» dela. «Lana gogotik egin ondotik, harro esan dezaket orkestra garai onean dagoela hau defendatzeko. Uste dugu, gainera, ekarpen berezi bat egin dezakegula, aipatutako euskalduntasuna argitara ateratzeko».
Bide beretik jo du Oriol Roch orkestrako zuzendari nagusiak ere, eta berretsi du nazioartetik proiektuarekiko interesa eta onespena heldu zaiela. «Ez dakit errepertorio bat interpretatzeko egiazko autoritaterik egon daitekeen, baina Euskadiko Orkestrari kanpoan bai aitortu zaio Ravel interpretatzeko autoritate artistiko bat», adierazi du.
Formatu fisikoarekin batera, plataforma digitaletan ere zabaldu dute diskoa, eta aipatu dute oihartzun esanguratsua izan duela: besteak beste, itzal handiko Gramophone agerkariak asteko ezinbesteko disko berrien zerrendan sartu du. Ondine zigiluari ere jarri diote azpimarra bai Rochek eta bai Treviñok; bigarrenak lotura estua du harekin, eta oroitarazi du mundu klasikoan «prestigio handiko etxea» dela. «Aukera handia da orkestrarentzat, beraz, bai banaketari eta bai nazioarteko proiekzioari begira». |
2021-4-12 | https://www.berria.eus/albisteak/196149/getariako-elkanok-repsolen-hirugarren-eguzkia-jaso-du.htm | Bizigiro | Getariako Elkanok Repsolen hirugarren eguzkia jaso du | Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatu dituzte gaur Repsol gidako eguzkiak. Saririk handiena hiru eguzki jasotzea da; Elkano jatetxeko sukaldari Aitor Arregik «ilusioz» jaso du aitortza. | Getariako Elkanok Repsolen hirugarren eguzkia jaso du. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatu dituzte gaur Repsol gidako eguzkiak. Saririk handiena hiru eguzki jasotzea da; Elkano jatetxeko sukaldari Aitor Arregik «ilusioz» jaso du aitortza. | Repsol gidako eguzkiak banatu dituzte gaur Donostian, Viktoria Eugenia antzokian. Hiru jatetxeri eman diete hirugarren eguzkia: Elkanori (Getaria, Gipuzkoa), Alkimiari (Bartzelona) eta Miramarri (Girona). Elkano jatetxea Aitor Arregik zuzentzen du, eta haren aita Pedro Arregik zabaldu zuen 1964. urtean. Arranparrillan prestatzen dituen arrainengatik da ezaguna (bereziki, erreboiloa).
Jasangarritasunaren eguzkia Eneko Atxa sukaldariari eman diote. Saria jasotzean, Atxak zera esan du: «Jasangarria izan nahi dut gaurkoa bezalako egun gehiago egotea nahi dudalako».
Hego Euskal Herriko jatetxe hauek lehen eguzkia jaso dute: Kromatiko (Gasteiz), Garena (Dima, Bizkaia), Tubal (Tafalla, Nafarroa), Aitor Rauleaga (Bilbo), Amelia (Donostia), Hika (Villabona, Gipuzkoa), Horma Ondo (Larrabetzu, Bizkaia) eta Ola Martin Berasategi (Bilbo).
Bi eguzki jaso dituzten jatetxeen artean ez da Euskal Herriko jatetxerik egon.
Gala Ander Gonzalezek eta Gabriela Uriartek aurkeztu dute (arratsaldero A bocados sukaldaritza saioa gidatzen dute ETB2n). Carlos Latre imitatzaileak umorea jarri du. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196178/agoizko-herritar-bat-hilda-agertu-da-irati-ibaian.htm | Gizartea | Agoizko herritar bat hilda agertu da Irati ibaian | Foruzaingoa ikertzen ari da afera. Hildakoak Parkinsonen gaitza pairatzen zuela zabaldu dute. | Agoizko herritar bat hilda agertu da Irati ibaian. Foruzaingoa ikertzen ari da afera. Hildakoak Parkinsonen gaitza pairatzen zuela zabaldu dute. | Agoitzen (Nafarroa) galdutako pertsona baten gorpua Irati ibaian topatu zuten atzo, 21:16 aldera. Nafarroako suhiltzaileek zabaldu dutenez, Errotako Bidearen inguruan aurkitu zuten. Suhiltzaileek eurek atera zuten.
Foruzainak afera ikertzen ari dira. Zabaldu dutenez, hildakoak Parkinsonen gaitza zuen, baina oraindik ez dute azaldu horrek zer lotura duen heriotzarekin. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196179/fukushimako-ur-kutsatuak-itsasora-botako-ditu-japoniak.htm | Mundua | Fukushimako ur kutsatuak itsasora botako ditu Japoniak | Orotara 1,23 milioi tona ur daude zentral nuklearreko biltegietan. Prozesua datorren urtean hasiko dute, eta baliteke beste hainbat urte irautea. | Fukushimako ur kutsatuak itsasora botako ditu Japoniak. Orotara 1,23 milioi tona ur daude zentral nuklearreko biltegietan. Prozesua datorren urtean hasiko dute, eta baliteke beste hainbat urte irautea. | Badira bi urte iragarri zutela, eta berretsi egin dute orain. Fukushima zentral nuklearreko biltegietan jasotako ur kutsatuak itsasora isuriko ditu Japoniak. «Fukushima Daiichi zentrala desegiteko prozesuan saihestu ezin dugun gaia da tratatutako ura kanporatzea», esan du Yoshihide Suga lehen ministroak, eta adierazi «segurtasun berme guztiak» betetzen direla bermatuko dutela, eta «neurriak» hartuko dituztela balizko kalteak ekiditeko.
Zentral nuklearreko edukiontzietan 1,23 milioi tona ur pilatzen ziren iazko irailerako, eta biltegiak datorren urteko erdirako beteta egongo direla aurreikusi dute adituek. Izan ere, egunero hainbat tona ur bota behar dute erreaktoreen hondakinen gainera, erregai urtua hozteko, eta leherketa larriagoak ekiditeko. Ur hori gai erreaktiboz kutsatuta dago, baina gobernuak dio ez dela arriskutsua ingurumenerako.
Irtenbidea ez da, ordea, arrantzale eta inguruko herritarren gustukoa, ez eta ekologistena ere. Arrantzaleak beldur dira ur hori itsasora isurtzeak inguruko arrain eta itsaskien salmentari eragingo ote dion. Izan ere, 2011n tsunamiak zentral nuklearrean istripua eragin zuenetik hainbat herrialdek debekatu egin dute inguru hartatik itsaskiak inportatzea, besteak beste, Hego Koreak, zentraletik isurtzen den ur kutsatuek izan ditzaketen ondorioen beldur.
Teorian, zentrala kudeatzen duen Tepco konpainiak sistema bat ezarri zuen ura garbitzeko, baina, enpresak 2018an onartu zuenez, prozesaturiko uraren %80k (750.000 metro kubo orduan) ehun aldiz gainditzen du segurtasun arauek baimentzen duten kutsadura maila, eta hainbat ur biltegik, 20.000 aldiz.
Nazioartetik berehala heldu dira kritikak. Tokioren asmoen aurka agertu direnen artean daude Txina, Hego Korea eta AEBak. Txinak salatu du erabakia «erabat arduragabea» dela, eta ohartarazi du neurriak hartuko dituela.
Erabakiaren aurka agertu da Japoniako Greenpeace erakundea ere. «Japoniako Gobernuak huts egin die berriz ere Fukushimako herritarrei. Erabaki du, inolako argudiorik gabe, Ozeano Barea hondakin erradioaktiboekin kutsatzea. Eskuragarri dagoen teknologia baliatu eta ur erradioaktiboaren arriskua gutxitu beharrean, aukerarik merkeenaren aldeko apustua egin du», gaitzetsi du Kazue Suzukik, Greenpeaceko Japoniarako klima aldaketa eta energia arduradunak. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196180/protestak-aebetan-poliziak-gazte-beltz-bat-hil-ostean.htm | Mundua | Protestak AEBetan, Poliziak gazte beltz bat hil ostean | Poliziak hilketaren bideoa argitaratu du, argudiatu nahian tiro egin zuen agenteak taserrarekin nahastu zuela pistola. | Protestak AEBetan, Poliziak gazte beltz bat hil ostean. Poliziak hilketaren bideoa argitaratu du, argudiatu nahian tiro egin zuen agenteak taserrarekin nahastu zuela pistola. | Protesta eta istilu gaua eduki dute Minnesotan (AEB), Poliziak gazte beltz bat tiroz hil ostean. Jendetza elkartu da Brooklyn hiriko Poliziaren egoitzaren aurrean, eta suziriak, botilak, negar gasa eta soinu granadak jaurti dizkiote Poliziak eta manifestariek elkarri.
Daunte Wright 20 urteko gaztearen heriotzagatik protestan aritu dira herritarrak. Autoaren lizentziaren inguruko kontu batengatik gelditu zuten Poliziek igandean. Ikusi zuten atxilotzeko agindua zegoela haren aurka, eta, preso hartzen saiatzen ari zirela, ihes egin zuen autoan. Aurretik, ordea, polizietako batek tiro egin zion. Metro gutxi egin zituen ihesean, zauriak hilgarriak baitziren.
Brooklyngo Poliziak bideo bat plazaratu du, gaztearen hilketa «istripu» bat izan zela erakutsi nahian. Poliziek soinean eraman behar duten kamerarekin grabaturiko irudietan, atxiloketaren unea ikusten da, gazteak eskuak askatu eta bere autoan berriz sartzen dela, eta polizia batek pistolarekin apuntatzen duela. Emakumezko polizia bat entzuten da esaten «taserra, taserra!». Protokoloaren arabera, horrela ohartarazi behar die polizia batek bere kideei taser pistola batekin tiro egiteko asmoa duela. Pistola elektrikoak dira taserrak: bi ziri elektrodo jaurtitzen dituzte, eta jomugari zartako elektriko handia eragiten diote, eta, printzipioz, indarge uzten dute. Balak erabiltzen dituzten pistolen alternatiba «ez horren hilgarri» gisa erabiltzen dituzte. Bideoa erakutsita, Brooklyngo Poliziak argudiatu du agenteak balak jaurtitzen dituen pistola atera zuela, nahastuta, taserra zelakoan. «Ai ene, tiro egin diot», esaten du Kim Potter poliziak.
Batzuek zalantzan jarri dute agenteak bi pistola mota nahastu izana, eta nabarmendu dute Potter esperientzia handikoa dela, 26 urte baitaramatza polizia lanetan.
Larrialdi egoera
Ezinegon handiaren erdian gertatu da hilketa. Egunotan, George Floyd gizon beltzaren heriotzarengatik ari dira epaitzen polizia zuri bat, ondoko Minneapolis hirian.
Ehunka manifestari elkartu dira Poliziaren egoitzaren aurrean. Minneapolisen istiluak eta arpilaketa kasuak gertatu dira. Larrialdi egoera ezarri dute Minneapolisko eta St Pauleko alkateek, eta hainbat kirol ekitaldi bertan behera utzi dituzte. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196181/amiantoaren-biktimek-diote-laquopremiazkoaraquo-dela-konpentsazio-funts-bat-sortzea.htm | Ekonomia | Amiantoaren biktimek diote «premiazkoa» dela konpentsazio funts bat sortzea | Espainiako Kongresuak gaur aztertuko du Eusko Legebiltzarraren lege egitasmoa. Asviamiek gutun bat bidali die diputatuei, proiektua babesteko eskatuz. 1999tik 2018ra bitartean 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian. | Amiantoaren biktimek diote «premiazkoa» dela konpentsazio funts bat sortzea. Espainiako Kongresuak gaur aztertuko du Eusko Legebiltzarraren lege egitasmoa. Asviamiek gutun bat bidali die diputatuei, proiektua babesteko eskatuz. 1999tik 2018ra bitartean 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian. | Asviamie Euskadiko Amiantoaren Biktimen Elkartearen arabera, «premiazkoa» da amiantoaren biktimen konpentsazio funts bat sortzeko gaur Espainiako Kongresuan eztabaidatuko den egitasmoa babestea. Uste du Eusko Legebiltzarrak hara eraman duen lege proiektua baliagarria dela «biktima guztiak» babesteko, eta nabarmendu du hor jasotako konpentsazio funtsa egokia dela amiantoagatik gaixotutako langile eta langile ohiek izan ohi dituzten «prozesu judizial amaigabeak» eragozteko. Asviamiek eskatu du 2017an gertatutakoa «berriro ez errepikatzeko»; izan ere, Kongresuak antzeko proposamen bat tramitatzea onartu zuen, aurretik Eusko Legebiltzarrean onartua izan zena, baina bertan behera geratu zen, 2019ko apirilaren 28an hauteskundeetara deitu eta gero. Gutxienez, beste bi alditan ere eten dute tramitazioa, epe eta forma arazoak argudiatuta. Elkarteak gogorarazi duenez, 2013an, Eusko Legebiltzarrak, PSE-EEren ekimenez, batzorde txostengile bat sortu zuen, konpentsazio funts bat sortzeko, eta horren emaitza da gaur Madrilgo diputatuek mahai gainean izango duten lege aurreproiektuaren testua. Asviamien ustez, «egokia da; zorroztasunez egina dago, eta Europako hainbat herrialdetako esperientziak kontuan hartzen ditu».
Maitane Ipiñazarrek (EAJ), Eba Blancok (EH Bildu) eta Gloria Sanchezek (PSE) azalduko dute Madrilgo parlamentuan legebiltzarraren proposamenak zer eskatzen duen.
«Biktima guztientzat» Elkarteak gutun bat bidali du Kongresura, eta egitasmoa babestearen garrantzia azpimarratu du. Azaldu du halako funts bat baliagarria dela, besteak beste, «prozesu judizial amaigabeak» amaitzeko eta horrek amiantoaren biktimei eta haien senideei eragiten dien «kostu morala» arintzeko. Gainera, gogorarazi du «biktima guztiak» babesten dituela: kalte ordainak eman ditzaketen enpresa handietako langileak bai, baina baita lantegiak itxi eta nori erreklamatu ez dutenak ere. Era berean, amiantoarekin harreman profesionala izan ez duten beste pertsona edo beste talde batzuentzako ere izan daiteke onuragarria; adibidez, langileen arropa garbitzean edo astintzean kutsatu ziren senideentzat eta lantegien inguruko edo ondoko auzoetan amianto zuntzak arnasteagatik gaixotu ziren pertsonentzat.
Konpentsazio funtsaz gain, Asviamiek gogorarazi du beharrezkoa dela material hori erabili zen enpresetatik eta bestelako eraikinetatik amiantoa kentzen jarraitzea.
Zaila da jakitea zenbat langile hil diren amiantoak zuzenean eragindako minbizi bat tarteko. EH Bilduk astearte honetan Kongresuan egindako prentsaurrekoan gogorarazi duenez, 1999tik 2018ra bitartean 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian, eta 6.961 Espainia osoan. Asviamieren arabera, 2019an 30 langile hil ziren; biktimen elkarteak ohartarazi du kasuen %10 baizik ez direla horiek. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196182/espainiako-gobernuak-pentsioetan-murrizketak-egiteko-asmoa-duela-salatu-du-elak.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak pentsioetan murrizketak egiteko asmoa duela salatu du ELAk | Jose Luis Escriva ministroak atzo azaldu zituen pentsio sistemaren erreformarako ildo nagusiak. Urteko 12.000 eurorainoko saria eman nahi die legezko erretiro adina igaro eta lanean jarraitzen duten beharginei. | Espainiako Gobernuak pentsioetan murrizketak egiteko asmoa duela salatu du ELAk. Jose Luis Escriva ministroak atzo azaldu zituen pentsio sistemaren erreformarako ildo nagusiak. Urteko 12.000 eurorainoko saria eman nahi die legezko erretiro adina igaro eta lanean jarraitzen duten beharginei. | Pentsioen erreforma bi alditan egin nahi du Espainiako Gobernuak, Jose Luis Escrivak Toledoko Itunean atzo azaldutakoaren arabera. Eta lehen fasearen helburuak bi dira: erretirorako egiazko adina atzeratzea eta pentsioen eguneratzea, berriz ere, KPIaren arabera egitea.
Erretirorako egiazko adina gaur egun 64,6 urtean dago Espainian, legezko adina aurten 65 eta 66 urteen artean dagoenean —kotizatutakoaren arabera—. 2027. urterako legezko adin hori 65 eta 67 artean egongo da. Bi adinak hurbildu nahi ditu Escrivaren ministerioak, eta bi modu aurreikusi ditu erretirorako egiazko adina ahalik eta gehien atzeratzeko: batetik, erretiroa aurrez hartzea zigortzea; eta bestetik, erretiroa legezko adinetik harago atzeratzen dutenak saritzea.
Sari hori txeke bat litzateke, kotizatutako kopuruen eta urteen araberakoa, eta gehienez 12.060 eurokoa, erretiroko legezko adinetik aurrera lan egindako urte bakoitzeko.
Europako funtsak
ELA sindikatuak gaitzetsi egin ditu Escriva ministroak azaldutako asmoak, pentsio sisteman murrizketa berriak ekarriko dituztelako. Hiru dira, ELAren ustez, gobernuaren bideak murrizketetarako: erretirorako adina atzeratzea, eta erretiro aurreratua okertzea; pentsio berriak txikitzea, eta pentsioen kalkulurako urte kopurua handitzea; eta iraunkortasun faktorea mantentzea, nahiz eta haren izena aldatu.
ELAren ustez, Europako funtsak daude erreforma asmo horien atzean. «Espainiako Gobernuak Bruselari aurkeztu dizkio murrizketa horiek, Europako funtsak jaso ahal izateko. Berriro ere, ELAk hasieratik salatu zuenez, egiaztatuta geratu da funts horiek gizarte eta lan eskubideen murrizketen eta austeritateko aurrekontu politiken aplikazioaren mende daudela. Funtsak murrizketen mende dauden bitartean, hala nola pentsioena, baztertu egin behar dira». ELAk dei egin die indar politikoei, «eta bereziki ezkerreko indarrei, neurri horiek erabat arbuiatzeko eta horien aurka bozkatzeko konpromisoa hartzeko». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196183/eajk-pse-eek-eta-ep-iuk-eskuin-muturraren-erasoak-gaitzetsi-dituzte-adierazpen-batean.htm | Politika | EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk eskuin muturraren erasoak gaitzetsi dituzte adierazpen batean | Indarkeria «inolako proiekturen defentsarako tresna gisa» erabiltzearen aurka agertu dira hiru alderdiak. EH Bilduk ez du testuarekin bat egin, «faxismoa» salatzearekin bat egin arren, «jatorrizko» adierazpena «desitxuraturik» gelditu delakoan, «fokua zehaztu nahi izan ez dituzten bestelako erantzukizunetan ipinita». EAJk «zoru etikoa urratzea» leporatu dio EH Bilduri. | EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk eskuin muturraren erasoak gaitzetsi dituzte adierazpen batean. Indarkeria «inolako proiekturen defentsarako tresna gisa» erabiltzearen aurka agertu dira hiru alderdiak. EH Bilduk ez du testuarekin bat egin, «faxismoa» salatzearekin bat egin arren, «jatorrizko» adierazpena «desitxuraturik» gelditu delakoan, «fokua zehaztu nahi izan ez dituzten bestelako erantzukizunetan ipinita». EAJk «zoru etikoa urratzea» leporatu dio EH Bilduri. | Eusko Legebiltzarreko EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bat adostu dute gaur joan den apirilaren 2an Cartagenan (Murtzia, Espainia) Podemoseko egoitzari egindako erasoak gaitzesteko. Hiru alderdiek salatu dutenez, «pertsonen, erakunde politikoen egoitzen eta hainbat elkarteren» aurkakoak izan ziren erasoak, eta hiru alderdiek «arbuiatu» egiten dituzte «askatasunaren eta aniztasunaren aurkako eraso justifikaezina» diren jokaera horiek. Harago ere jo dute alderdiek, adierazi baitute «indarkeria, mehatxuak edo estortsioa inolako proiekturen defentsarako tresna gisa erabiltzearen aurka» daudela: «Indarkeria ekintza politikorako tresna gisa erabiltzeak ez du lekurik eta ez du lekurik izan behar XXI. mendeko Europan, eta bide baketsuen eta demokratikoen erabilera esklusiboa ezinbesteko agindu etiko eta soziala da». Adierazpenaren arabera, halaber, «askatasuna, tolerantzia, berdintasuna eta aniztasun politikoa» defendatzeko «konpromisoa» berresten dute EAJk, PSE-EEk eta EP-IUk, «alderdi politiko jakin batzuek sistema demokratikoaren funtsezko balioak etengabe zalantzan jartzearen aurrean». EP-IUko Miren Gorrotxategik, PSE-EEko Eneko Anduezak eta EAJko Joseba Diez Antxustegik izenpetu dute testua.
EH Bilduk beste ohar baten bidez jakinarazi duenez, koalizio subiranistak ez du adierazpenarekin bat egin Elkarrekin Podemos-IUk bidalitako «jatorrizko» adierazpenetik «desitxuraturik» gelditu delako. EH Bilduk adierazi du berak ere «argi gaitzesten» dituela «beti pertsona, elkarte eta erakunde politikoen egoitzen aurkako erasoak», eta hala adierazi duela kasu bakoitzean dagozkion instituzioetan, «baita Cartagenako Podemosen egoitzaren kasuan ere». Ohartarazi du «zalantzagarria» iruditzen zaiola «duela ia bi aste» gertaturiko eraso horretaz Eusko Legebiltzarrak irakurketa politiko bat egin behar izatea, baina EH Bildu «prest» zegoela «ariketa» hori egiteko, «faxismoari beti eta leku guztietan aurre egin behar zaiolako». Ordea, EH Bilduk uste du Elkarrekin Podemos-IUk hasieran proposaturiko testuak «helburu argia» zeukan, haren hitzetan: «Eskuin muturraren indarkeria goraldia eta faxismoa zuritzeko saiakerak salatzea, hain zuzen ere». Haren ustez, ez da horrela gertatu azken adierazpenean, «EAJ eta PSEren esku sartzeak eskuin muturraren erantzukizuna difuminatzea ekarri duelako, adierazpenaren fokua zehaztu nahi izan ez dituzten bestelako erantzukizunetan ipinita». Koalizioaren hitzetan, horregatik ez dute izenpetu adierazpena: «Jatorrian zeukan helburuari erantzuten ez diolakoan, EH Bilduk bat ez egitea erabaki du».
Bestelako bertsio bat eman du EAJk: azaldu du akordiotik kanpo gelditu direla EH Bildu, PP eta Vox, eta EH Bilduri leporatu dio «bidelagun horiekin geratu izana, indarkeriaren erabilera errefusatzeari eta alderdi politikoen egoitzen aurkako erasoak gaitzesteari uko» egin diolako: «Arnaldo Otegiri konparazioak gustatzen ez bazaizkio ere, bere ekintzak eta jarrerak bat datoz eskuinekoekin eta eskuin muturrekoekin. Pentsa genezake elkarbizitzatik aldentzeko ahaleginean muturrak ez direla elkarren urrunak», adierazi du EAJk. Jeltzaleen ustez, «batzuek eta besteek, haserrea besterik sortzen ez duten posizionamenduekin, elkar ulertzea zailago» egiten dute: «Ez diote arrazionaltasunik ematen eztabaida politikoari. Ezker abertzaleak esan zezakeen eraso hauek justifikaziorik gabekoak direla, esan zezakeen indarkeria iraganaren parte dela, baina ez dute egin. Berriro ere zoru etikoa urratzen dute, eta haien kontakizuna selektiboa da, beste alderdi batzuena bezala». EAJren ustez, EH Bilduk «joko demokratikoarekin duen konpromisoa» ez da «sinesgarria». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196184/30-herri-urrats-ttiki-eginen-dituzte-maiatzaren-9an-herriz-herri.htm | Gizartea | 30 Herri Urrats Ttiki eginen dituzte maiatzaren 9an, herriz herri | Egoera sanitarioagatik ikastola bakoitzak bere egitaraua prestatuko du Boga lelopean. Seaskak, bestalde, ikastola bat irekiko du Bardozen, irailean. | 30 Herri Urrats Ttiki eginen dituzte maiatzaren 9an, herriz herri. Egoera sanitarioagatik ikastola bakoitzak bere egitaraua prestatuko du Boga lelopean. Seaskak, bestalde, ikastola bat irekiko du Bardozen, irailean. | Bigarren urtea da pandemiak Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen besta baldintzatzen duela. Ospatu gabe egon ezinik, 30 Herri Urrats Ttiki antolatzea erabaki du Seaskak. Maiatzaren 9an ospatuko dute hainbat herritan, ikastola bakoitzak bere egitaraua prestatuko baitu. Boga lelopean eginen dute aurtengo aldia. «Itsasoko ekaitza bizi izan genuen 2020. urtean, eta pena handiarekin ikusten dugu 2021eko apirilean ekaitzaren erdian segitzen dugula oraindik. Egoera sanitarioak gorabehera handiak izan ditu, eta olatu guzi horien artean arraun egitea, lan egitea, ez da batere erraza izan», aitortu du Ihintza Bidart Herri Urratseko koordinatzaileak. Halere, Herri Urrats antolatzea beharrezkotzat jo du: «Pandemia ala ez, olatua ala ez, Seaskak bosgarren kolegioa behar du». Izan ere, Seaskak Ipar Euskal Herrian dituen lau kolegioak «gainezka» dira, eta, beraz, bosgarren kolegioa diruztatzeko baliatuko dituzte aurtengo Herri Urrats Ttiki ekinbideak. Herrietako ekinbideez gain, euskaltzale oro deitu dute Herri Urratsen aldeko «keinu» bat egitera, maiatzaren 9an, izan «topa, dantza, kantu edo ateraldi». Ikastola bakoitzak hainbat aukera izango ditu egitaraua prestatzeko, betiere segurtasun neurriak errespetatuz. Jantzi eta janari salmentak, edota ateraldi txikiak antolatzen ahalko dituzte; ikastola bakoitzak emanen du bere egitarauaren berri.
Bestalde, Boga diru bilketa kanpainarekin segitzen du Seaskak. Urtarrilean abiatu zuten, usaiako diru sartzeak pandemiarengatik arrunt apaldu baitira. Helburua 300.000 euro biltzea da, eta, oraingoz, 45.000 euro lortu dituzte. «Urtero Seaskaren beharrei erantzuteko eta proiektu berriak diruztatzeko lortu beharreko diru kopurua segurtatu behar dugu», azaldu du Beñat Bidegain Herri Urrats elkarteko kideak. Bidegain: «Ez gara salbatuak, aurten da azken epea Herri Urrats normal bat gabe irauteko. Iazko sartzeak ez dira zerotan, halere; jendeak dirua eman baitu, eta herriko etxeek diru laguntzak eman baitituzte. Aurten Boga kanpainarekin ere dirua sarraraziko dugu, baina beti bada kezka hori». Aurtengo diru bilketarekin bosgarren kolegio bat eraikitzeko proiektua eraman nahi du Seaskak. Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak erran du «bide onean» dela proiektua, baina oraindik «goizegi» dela kokapena eta bestelako xehetasunak emateko.
38. ikastola
Jorajuriak beste berri bat ere eman du: irailetik goiti, Bardozen (Lapurdi) ikastola bat zabalduko dute. Xarnegu eremuko haurrak hartzeko izanen da, eta, oraingoz, lau haurrekin abiatzekoa da proiektua. Seaskak Ipar Euskal Herrian duen 38. ikastola izanen da, eta Euskal Herriko Ikastolen 112.a. Stephanie Chabay gurasoa izanen da ikastola berriko lehendakaria: «Xarnegu eskualdean euskara kinka larrian da; eta Xarnegu ikastola euskararen pizgarri izan dadin nahi dugu». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196185/laquobigarren-mailako-biktimarikraquo-ez-sortzeko-eskatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | «Bigarren mailako biktimarik» ez sortzeko eskatu du Foro Sozialak | Joan den astean, Estrasburgok ontzat jo zuen Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea, eta, Foro Sozialaren ustez, «bizikidetza demokratikoaren» aurka doa hori: «Biktima guztiek dute egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea». | «Bigarren mailako biktimarik» ez sortzeko eskatu du Foro Sozialak. Joan den astean, Estrasburgok ontzat jo zuen Espainiak estatuaren bi biktimari kalte ordaina ukatzea, eta, Foro Sozialaren ustez, «bizikidetza demokratikoaren» aurka doa hori: «Biktima guztiek dute egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea». | Foro Sozial Iraunkorrak gaitzetsi egin du joan den astean Estrasburgok Espainiari arrazoia eman izana. Izan ere, Ane Muguruzari eta Elena Bartolomeri —Josu Muguruzaren alabari eta Xabier Perez de Arenazaren alargunari— ordaina ematea baztertu zuen Madrilek, biek ETArekin lotura zutela argudiatuta. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bat egin du irizpide horrekin, biei kalte ordainak ematea baztertuta, eta, Foro Sozialaren arabera, «bigarren mailako biktimak» sortzea eragiten du horrek, «elkarbizitza demokratikoaren» kontra. Estatuak eragindako indarkeriaren biktimek «egoera diskriminatzaile hori pairatzen jarraitzen» dute gaur egun, foroaren hitzetan.
Foro Sozialaren ustez, ordea, «biktima guztiek dute egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea, eta giza eskubideen urraketa berberek errekonozimendu politiko eta legal bera izan behar dute, alde batera utzita zein izan den urraketa horren eragile biolentoa. Ekidistantziarik gabe eta diskriminaziorik gabe». Printzipio hori «ezinbestekoa» da foroaren ustez, «bizikidetza demokratikoaren behin betiko oinarriak ezartzeko, giza eskubideen eta bakearen kulturan oinarrituta».
Foroak adierazi du ez dutela epaiaren azterketa juridikorik egingo, baina «inplikatutako eragileei» deia egin die «epai horrek sortzen duen diskriminazio egoerari buruz sakon hausnartzeko». Oroitarazi du, halaber, gehiengo sozial, politiko eta sindikalak «adostasuna» duela biktima guztien trataeraren inguruan, baina oraindik ere sortzen diren oztopoak gainditu eta harago joateko beharra azpimarratu du: «Ideia eta mekanismo berriak behar dira, adostasun handi horietan oinarrituta, indarkerien zikloko biktima guztiak aitortzeko eta erreparatzeko orduan planteatzen diren oztopoak gainditzeko, kategorizazio eta tratamendu diskriminatzaileak gaindituz». Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari egin diote bereziki deia: «Bi instituzio horiei eskatzen diegu bere egin dezatela estatuaren biktimak pairatzen ari diren babesgabetasun egoera benetan gaindituko dela bermatzeko konpromisoa». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.