date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196186/iranek-bertan-behera-utziko-ditu-ebrekin-adostutako-lankidetza-akordioak.htm | Mundua | Iranek bertan behera utziko ditu EBrekin adostutako lankidetza akordioak | Batasunak beste urtebetez luzatu ditu Irango agintari militar eta politikoen aurkako zigor ekonomikoak. Israelgo Gobernuak fiskaltzari eskatu dio igandeko erasoaren inguruko filtrazioak ikertzeko. | Iranek bertan behera utziko ditu EBrekin adostutako lankidetza akordioak. Batasunak beste urtebetez luzatu ditu Irango agintari militar eta politikoen aurkako zigor ekonomikoak. Israelgo Gobernuak fiskaltzari eskatu dio igandeko erasoaren inguruko filtrazioak ikertzeko. | EB Europako Batasuneko Atzerri Gaietarako bozeramaile Peter Stanok atzo adierazi zuen Irango Natanz zentral nuklearraren aurkako erasoa «gaitzesten» duela, baina baita Batasunak ez duela neurririk hartuko gertatutakoa argitu arte ere. Hori bakarrik ez, EBk Teherani ezarritako zigor ekonomikoak beste urtebete luzatuko ditu. Horri erantzunez, Irango Atzerri Ministerioak «bertan behera utziko ditu EBrekin dituen giza eskubideen inguruko elkarrizketa guztiak, baita horietatik eratorritako lankidetza mota guztiak ere, bereziki terrorismoaren, legez kanpoko drogen eta errefuxiatuen ingurukoak».
Atzerri Ministerioko bozeramaile Said Jatibzadehren esanetan, zigorrek ez dute «sinesgarritasunik», eta «arrazoi politikoengatik» hartu dira. Izan ere, haren arabera, Batasuna «isilik» dago AEBek ezarritako «legez kanpoko zigor ankerrek» Irango herritarren giza eskubideetan izan duen eraginaren aurrean. Hala, EBren aurkako neurriak hartzea aztertzen ari da.
Bruselak giza eskubideak urratu izana leporatzen dio errepublika islamikoari, 2019ko azaroan Iranen eginiko manifestazioetan parte hartu zuten herritarren aurka erabilitako «indarkeriagatik». Erregaien prezioaren igoerak eragin zituen protestak, eta horietan 230 lagun hil ziren, Teheranen arabera; 300 inguru, Amnesty Internationalen esanetan.
Halere, EBk Irango herritarrei ezarritako zigorrak ez dira berriak. 2011n hasi ziren, eta ordutik gora egin du kaltetuen zerrendak. Hala, egun herrialdeko 89 laguni eta lau erakunderi eragiten diete; iaztik zortzi herritar eta hiru instituzio gehitu dituzte zerrenda beltzera. Horien artean daude Poliziako eta Guardia Iraultzaileko —herrialdeko talde militarrik garrantzitsuena— hainbat buruzagi; besteak beste, Hossein Salami komandanteburua, Hossein Ashtari Polizia burua eta Mohammad Pakpour lurreko indar armatuen komandantea. Erakundeei dagokionez, berriz, Evin, Fashufuye eta Payai Shahr espetxeak gehitu dituzte.
Horiei EBren lurretan sartzeko bisak eskatzeko aukera debekatu zaie, eta aktiboak ibilgetu. Horrez gain, ezingo dira herrialde hartara esportatu «errepresiorako erabili daitezkeen ekipamenduak» eta «telekomunikazioak zelatatzeko tresnak».
Albistea 2015eko akordio nuklearra berritzeko negoziazio mahaira itzultzeko lehen elkarrizketen ostean iritsi da. EBren EEAS kanpo ekintzarako zerbitzua ari da horiek koordinatzen, eta han daude ordezkatuta Errusia, Txina, Frantzia, Erresuma Batua eta Alemania. Haien helburua Iranek eta AEBek akordio bat adostea da, azken horrek mahaira itzultzea erabaki ostean. Washington 2018an altxa zen, Donald Trump presidente ohia agintean zela, baina egungo presidente Joe Bidenek negoziazioei berriz ekiteko asmoa adierazi du.
Horiek aurrera egiteko, baina, beharrezkoa da AEBek Irango Gobernuaren aurka ezarritako zigor ekonomikoak ezabatzea, Teheranen arabera. Mohammad Javad Zarif Atzerri ministroa Washingtoni zuzendu zaio, esanez beharrezkoa dela hark uko egitea «terrorismo ekonomikoa» negoziazio tresna gisa erabiltzeari. Zigorrak bertan behera uztea da Teheranek «neurri zuzentzaileak» baztertzeko modu bakarra, gehitu du Atzerri Ministerioko bozeramaileak, eurek eginiko akordio nuklearraren hausteei erreferentzia eginez. Halakorik gertatu ezean, neurri horiek «jauzi esanguratsu bat emango dute, azken sabotaje terroristaren ostean».
Etxe Zuriko bozeramaile Jen Psakik, berriz, adierazi du eurek ez dutela zerikusirik izan igandeko erasoarekin, eta gehitu «bide diplomatikoan» zentratuta daudela: «Ez zaigu jakinarazi elkarrizketetara agertzeko planen inguruko aldaketarik».
«Gerra krimena»
Izan ere, zigor ekonomikoak ez dira akordioaren etorkizuna zalantzan jartzen duten bakarrak. Igandean Natanz zentralaren aurka eginiko erasoa «gerra krimen» gisa kalifikatu du Zarifek, eta gaineratu ez dela «zigorgabe» geratuko: «Nahita instalazio nuklear bati eraso egitea, material erradioaktiboa isurtzeko arrisku handiarekin, terrorismo nuklearra da».
Irango Gobernuak uste du Israel dagoela erasoaren atzean. Izan ere, Teheranek argudiatu du Tel Avivek agindu zituela zentral hark 2010ean eta iazko uztailean jasaniko erasoak ere. NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresi bidalitako mezu batean, bozeramaileak gaineratu du Israelek akordio nuklearraren berriztapena eragoztearekin mehatxu egin zuela, eta orain «harro» ageri dela bide horretan neurriak hartu izanaz. Halere, sabotajearen egilea nor izan den argitzeko «ikerketa lan sakon bat» egiten ari direla gehitu du, eta ordura arte Iranek ez duela emango «egiletzaren inguruko azken epairik».
Israelgo Gobernuak herrialdeko hedabideek Tel Aviven usteko egiletzaren inguruan argitaratutako filtrazioak ikertzeko eskatu dio Avichai Mandelblit fiskal nagusiari. Horiek publiko egin dute Mossad inteligentzia zerbitzua egongo litzatekeela erasoaren atzean. «Ezin ditugu halako keinuak eta mendebaldeko iturrien istorioak onartu», azaldu du Benny Gantz jarduneko Defentsa ministroak. Hala, gobernuak ez du erasoaren egiletza onartu, baina Benjamin Netanyahu jarduneko lehen ministroak adierazi du Israelek ez duela «onartuko» Iranek arma nuklearrak izatea.
Natanz zentral nuklearrak 100.000 metro karratu ditu, eta Irango programa nuklearreko gunerik garrantzitsuena da. AEBetako inteligentzia zerbitzuak aipatuta, The New York Times egunkariak argitaratu du erasoak eragindako kalteak konpontzeko bederatzi hilabete inguru beharko dituela Teheranak. Izan ere, kolpea uranioa aberasteko zentrifugatzaile berriak martxan jarri ostean iritsi da, eta horiei eragin die nagusiki. Zentrifugatzaileek lehengaia %20 aberasteko ahalmena dute —lehergai atomiko bat egiteko %90 aberastu behar da—. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196187/apur-bat-apaldu-da-positibo-tasa-hegoaldean-77.htm | Gizartea | Apur bat apaldu da positibo tasa Hegoaldean: %7,7 | Osasunbideak eta Osakidetzak 893 positibo atzeman dituzte, 11.541 PCR eta antigeno proba egin eta gero | Apur bat apaldu da positibo tasa Hegoaldean: %7,7. Osasunbideak eta Osakidetzak 893 positibo atzeman dituzte, 11.541 PCR eta antigeno proba egin eta gero | Positibo tasa handia da oraindik Hego Euskal Herrian. Atzo, 11.541 proba eginda, 893 positibo atzeman zituzten Osakidetzak eta Osasunbideak; hortaz, %7,7 da oraintxe. Aurreko egunekin alderatuta, ordea, apur bat apalagoa da ehunekoa. Datozen egunetan ikusiko da beheranzko hori joera bihurtzen den, ala zerra hortz bat besterik ez den, azken egunetako aldapan.
Herrialdeka, Araban 106 COVID-19 kasu detektatu dituzte; Bizkaian, 298; Gipuzkoan, 315; eta Nafarroan, azkenik, 167.
Osakidetzak jakinarazi duenez, gainera, 104 pertsona ospitaleratu zituzten atzo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Uneotan, 127 paziente larri daude ospitale ZIUetan. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196188/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-herritarren-6k-hartu-dituzte-txertoaren-bi-dosiak.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %6k hartu dituzte txertoaren bi dosiak | Eusko Jaurlaritzak Pfizerren 70.212 dosi jaso zituen atzo, AstraZenecaren 6.000 dosi iritsiko zaizkio gaur, eta Janssen etxearen lehen 6.850 dosiak bihar. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %6k hartu dituzte txertoaren bi dosiak. Eusko Jaurlaritzak Pfizerren 70.212 dosi jaso zituen atzo, AstraZenecaren 6.000 dosi iritsiko zaizkio gaur, eta Janssen etxearen lehen 6.850 dosiak bihar. | Eusko Jaurlaritzako gobernu bileraren ostean, agerraldia egin dute gaur Bingen Zupiria gobernuko eledunak, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eta Idoia Mendia Lan sailburuak. Sagarduik txertaketa kanpainaren inguruko hainbat datu eman ditu: jakinarazi du orain artean 147.219 pertsonak hartu dituztela COVID-19aren aurkako txertoaren bi dosiak, hau da, %6,69k. Lehen dosia, berriz, 412.658 herritarrek hartu dute, ia %18,75ek. Gainera, 80 urtetik gorako herritar denek jaso dute txertoaren lehen dosia (etxetik irten ezinda daudenek salbu). Sagarduik azaldu du atzo Pfizerren 70.212 dosi jaso zituztela, eta gaur AstraZenecaren beste 6.000 iritsiko direla. Gainera, bihar dosi bakarreko Janssen txertoaren lehen 6.850 dosi jasoko ditu Jaurlaritzak.
Aste honetan jasotako txertoen dosiekin, txertaketa kanpainarekin jarraituko du Osakidetzak, hau da, arrisku handiko pertsonak, 70-79 urte bitartekoak eta 60-69 urte bitartekoak txertatzen. Halaber, bigarren dosiak jartzen segituko du Osakidetzak, baina Sagarduik azaldu du oraindik ez dutela erabaki AstraZenecaren lehen dosia hartu duten 60 urtetik beherakoekin zer egin. Hiru aukera daude mahai gainean: AstraZenecaren bigarren dosia ematea, bigarren dosirik ez ematea, edo beste botika etxe bateko txertoaren dosi bat jartzea. Espainiako Lurralde arteko Osasun Kontseiluan hartuko da erabakia. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196189/aernnovako-langileek-uste-dute-kaleratzeak-indargabetzeko-arrazoiak-badaudela.htm | Ekonomia | Aernnovako langileek uste dute kaleratzeak indargabetzeko arrazoiak badaudela | Epaiketan salatu dute enpresak iruzur egin duela, enpresaren jabe eta bezero bakar den heinean fakturazioa baldintzatzeko ahalmena duelako. | Aernnovako langileek uste dute kaleratzeak indargabetzeko arrazoiak badaudela. Epaiketan salatu dute enpresak iruzur egin duela, enpresaren jabe eta bezero bakar den heinean fakturazioa baldintzatzeko ahalmena duelako. | Aernnova Aeroestructuras Alavako langile eta abokatuek itxaropentsu ekin diote enpresako zuzendaritzak eginiko lan erregulazio espedientearen epaiketari. 82 kaleratzeak –55 kaleratze zuzenak dira, eta beste 27ak ordainduriko kaleratzeak eta aurreraturiko erretiroak– indargabetzeko nahikoa arrazoi badagoela sinetsita daude, eta bi argudio nagusitan oinarritzen dute haien ustea: batetik, krisi kointural batean kaleratzeen aurretik behin-behineko neurriak lehenetsi behar direla, eta, bestetik, enpresa iruzurra egin duela. «Gure bezero bakarra Aernnova taldea da, eta gure nagusia ere bai. Beraz, gure lan karga eta fakturazio zenbakiak haren esku daude», azaldu du Juan Karlos Gomez langile batzordeko presidenteak.
Aernnovaren epaiketak ikusmin handia sortu du. EAEko Auzitegi Nagusian izan da epaiketa, Juan Carlos Benito Butron epailearen zaintzapean. Berantevillako plantako 454 langileek greba eguna egin dute gaur, eta asko Bilbon izan dira lankideei babesa ematen. Han izan dira ITP Castingseko eta Tubacexeko langileak ere. Haiek ere erregulazio espedienteak jasan dituzte aurtengo neguan, eta Aernnovaren antzeko bidea egingo dute. ITPren kasuan, epaiketa hilaren 27ra atzeratu dute, eta Tubacexen epaiketaren eguna ezartzeko dago oraindik.
Epaiketa luzea espero da, hiru salaketa bateratu baitituzte: USO eta ELA sindikatuek jarritako bana, eta langile batzordearena. Azken horretan LABen zerbitzu juridikoek hartu dute lema. Epaiketaren aurretik emaniko azalpenean, Gomezek enpresak negoziatzeko izan duen borondate falta kritikatu du: «Batzordean, aldi baterako edozein erregulazio onartzeko prest geunden, eta enpresak uko egin zion. Aldi baterako erregulazioa 11 egunez luzatzea aski zen 55 kaleratze zuzenak eragozteko». Ebazpena hiru aste edo hilabete barrurako espero da. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196190/finkatuz-funtsa-kudeatzeko-sozietate-publikoa-sortzea-baimendu-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Finkatuz funtsa kudeatzeko sozietate publikoa sortzea baimendu du Jaurlaritzak | Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko da Finkatuz funtsa, haiek Euskal Herrian errotzeko helburuarekin. 160 milioi euroko kapital sozialarekin hasiko da, eta Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea. Krisian dauden enpresak baztertuko dira, eta «sektore estrategikoak» lehenetsi. Orain arte, soilik CAFen eta Kaikuren akzioak erosi ditu Finkatuz-ek. | Finkatuz funtsa kudeatzeko sozietate publikoa sortzea baimendu du Jaurlaritzak. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko da Finkatuz funtsa, haiek Euskal Herrian errotzeko helburuarekin. 160 milioi euroko kapital sozialarekin hasiko da, eta Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea. Krisian dauden enpresak baztertuko dira, eta «sektore estrategikoak» lehenetsi. Orain arte, soilik CAFen eta Kaikuren akzioak erosi ditu Finkatuz-ek. | Eusko Jaurlaritzak beste bultzada bat eman nahi dio Finkatuz funtsari, zeinaren xedea den enpresa handien akzio edota zorrak erostea, haiek «hemen errotuta jarraituko dutela eta euskal produkzio ehun osoan trakzio izaera izango dutela bermatzeko». 2019ko uztailean sortu zen funtsa, eta soilik bi erosketa operazio egin ditu bitarte honetan: CAF tren egilearen akzioen %1,24 erosi zizkion Kutxabanki, eta Kaiku elikadura enpresaren %7,3 Ekarpen funtsari.
Besteak beste Euskaltelekin gertatutakoaren harira, badirudi Eusko Jaurlaritzak berriz heldu nahi diela enpresa estrategikoak errotzeko mugimenduei, eta horretarako Finkatuz erabili nahi duela. Adibidez, orain, ITP Aero salgai eta Aernnovak hura erosteko aukera mahai gainean dagoen honetan, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak «arrazoizkotzat» jo zuen operazio horretan Finkatuz-ek ITP Aeroren partaidetza bat erostea, aeronautika enpresaren jarduera Euskal Herrian errotzen laguntzeko.
Irizpideak
Bultzada berri horren barruan, gaurko Gobernu Kontseiluan Eusko Jaurlaritzak baimena eman dio Euskal Finantzen Institutuari sozietate publiko bat eratzeko, Finkatze Kapitala Finkatuz izenekoa. Haren lana izango da Finkatuz funtsa kudeatzea, hasieran 160 milioi euroko kapital soziala duela. Asmoa da legealdian funtsa 300 milioi euroraino handitzea.
Erosketetarako irizpideak ere ezarri dira. Horrela, krisian dauden enpresak baztertu egingo dira. 100 milioi eurotik gorako fakturazioa eta gutxienez 50 langile dituzten enpresak hartuko dira aintzat partaidetzarako, betiere egoitza soziala «Euskadin» duten sozietate edo kooperatibak badira, eta ez badira talde bateko kide.
Sektore batzuk lehenetsiko dira, nahiz eta zerrenda ez den itxia, Jaurlaritzaren arabera: aeronautika, elikadura, automobilgintza, biozientziak, eduki digitalak, ekoindustriak, energia, makinak, produktu eta instalazio siderurgikoa, teknologia elektroniko eta informaziokoak, eta garraioak, mugikortasuna eta logistika. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196191/baikok-erik-jaka-fitxatu-du.htm | Kirola | Baikok Erik Jaka fitxatu du | Buruz buruko txapeldunak eten egin du Asperekin zuen kontratua, eta enpresa berriarekin ariko da maiatzaren 1etik aurrera. | Baikok Erik Jaka fitxatu du. Buruz buruko txapeldunak eten egin du Asperekin zuen kontratua, eta enpresa berriarekin ariko da maiatzaren 1etik aurrera. | Ezustekoan iritsi da berria pilotan: Erik Jakak Aspe enpresa utzi du, eta Baikorekin ariko da maiatzaren 1etik aurrera, 2024ko abenduaren 31ra arte. Lizartzako (Gipuzkoa) aurrelariak hilaren 24an jokatuko du azken partida Asperekin, Logroñon (Espainia). Egun horretan esango dio agur Eibarko (Gipuzkoa) enpresari.
Zortzi urte egin ditu bertan, 2013ko ekainaren 24an Eibarren, Astelena frontoian profesionaletan debuta egin zuenetik. Denbora horretan, lau txapel irabazi ditu: 2014an eta 2015ean, Bigarren Mailako Binakakoa; 2016an, Bigarren Mailako Lau eta Erdikoa; eta iaz, Lehen Mailako Banakakoa. Beste bitan izan da txapeldunorde: 2015ean, Bigarren Mailako Lau eta Erdikokoa; eta iaz, Lehen Mailako Lau eta Erdikokoa. Jakak 2022ra arte zuen kontratua Asperekin.
"Oso pozik eta ilusioz gainezka nago, erronka berri bat hasiko baitut nire kirol ibilbidean. Zortzi urte egin ditut Aspen, eta oso gustura egon naiz. Baina orain Baikon jokatuko dut. Oso txapelketa ilusionagarriak datoz, eta saiatuko naiz azkenaldian eman dudan maila hobetzen. Ea dena ondo ateratzen den", esan du Jakak, akordioa sinatu berritan. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196192/xsakara-umorez-egindako-bideoak-atseginagoak-dira-kontzientziak-pizteko.htm | Gizartea | Xsakara: «Umorez egindako bideoak atseginagoak dira kontzientziak pizteko» | Xabier Gutierrez Xsakara abeslariari egin diote Arnasa Gara kanpainaren laugarren elkarrizketa. Arnasguneetan bizi den jendeak beste udalerrietara joatean eragiten duten «antena efektuaz» hitz egin dute, besteak beste. | Xsakara: «Umorez egindako bideoak atseginagoak dira kontzientziak pizteko». Xabier Gutierrez Xsakara abeslariari egin diote Arnasa Gara kanpainaren laugarren elkarrizketa. Arnasguneetan bizi den jendeak beste udalerrietara joatean eragiten duten «antena efektuaz» hitz egin dute, besteak beste. | Nor da Tomas Hidalgo ikus-entzunezko pilularen inguruan hausnartu dute Arnasa Gara kanpainaren laugarren elkarrizketa digitalean. Xabier Gutierrez Xsakara musikari eta abeslariarekin egin dute elkarrizketa, BERRIAren Instagram kontuan, eta arnasguneetan bizi den jendeak beste udalerrietara joatean eragiten duten «antena efektuaz» hitz egin dute, besteak beste. Izan ere, antena efektu deituriko horren isla da Hiru Damatxo ekoiztetxeak aste honetan egin duen esketxa.
Bideo horretan hiru antzezle ageri dira; bi erdaraz, eta hirugarrena euskaraz. Bat-batean, erdaraz zuzentzen zaio bat hirugarrenari, eta hark berarekin euskaraz egin dezakeela esaten dio, antena efektu hori martxan jarriz. Testuinguru hori oinarri hartuta, bera ez dela hain antena sentitzen adierazi du Xsakara abeslariak, baina eskertzen duela jarrera hori: «Ni ez naiz hain antena, kasu honetan, baina gustatzen zait beste tokiren batera noanean nork edo nork 'aizu, nirekin egin euskaraz' esaten didanean». Halaber, gaineratu du polita iruditzen zaiola horrelako elkarrizketetan euskalki ugari nahasten direnean: «Polita iruditzen zait bi, hiru edo lagun gehiagoren artean euskalki ugari eta nork bere berba bereziak nahasten dituenean».
Adibideak adibide, udalerri euskaldunetako ikasleak eskualde buruetara eta hiriburuetara ikastera joaten direnean sortzen diren antzerako egoeren berri eman dio BERRIAko kazetariak Gutierrezi, eta berari ere gertatu izan zaiola azaldu du musikariak: «Erandion ikasi nuen, eta, aurkezpen edo galdera askotarikoak daudenean, japonieraz edo euskaraz ari nintzen galdetzen zidaten, ikaskide gehiengoak ingurukoak izan arren». Gainera, nork bere herrian dituen berba berezi horiek ere kutsatu egiten direla erantsi du, eta hori oso atsegina suertatzen zaiola: «Bermeon sarri erabiltzen den txo-ren gisako esapideak ere entzun izan dizkiet gerora».
Gazteen hitzkuntza ohituren inguruan galdetzean, kontzientziazio prozesu hori adinarekin bat etor litekeela aipatu du abeslariak, eta bera ere horren adibide dela: «Orain dela bost-sei urte, 15 urte inguru nituenean, asko egiten nuen erdaraz, naturalki. Etxean, beti euskaraz. Orain, berriz, alderantziz: asko egiten dugu euskaraz. Gaztaroan, ez gara hain kontziente». Joera hori modarekin eta egungo kontsumo ereduekin lotuta egon daitekeela uste du, eta ildo horretan eredu izan daitezkeela sortzaileak: «Gazteria oso ardaztuta dago erdararantz, baina gero eta musikari gehiago ari gara euskararantz jotzen. Horrela, apurtxo bat gehiago indartzen ari gara euskal kultura, batez ere gazteen artean».
Arnasa Gara kanpainaren barruan zabaldu duten laugarren esketxa da Nor da Tomas Hidalgo, eta, Gutierrezen esanetan, oso lagungarriak dira modu arin eta umoretsu batean hausnarketari heltzeko: «Horrelako bideoak, beste era batera egindakoak eta umoretik egindakoak, atseginagoak dira kontzientziak pizteko». Datozen asteetan plazaratuko dituzte horrelako bideo gehiago; izan ere, martxoaren 18an aurkeztu zuten kanpaina Uemaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren artean, eta Hiru Damatxo ekoiztetxeak egindako zortzi bideo dira kanpainaren ardatza. Bideo horien inguruan hausnartzeko, berriz, astero gonbidatu batekin solasten ari dira BERRIAko Instagram kontuan, eta datozen asteetan ere elkarrizketa digital horiek egiten jarraituko dute. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196193/urkulluk-baztertu-egin-du-oraingoz-labiren-bilerara-deitzea.htm | Gizartea | Urkulluk baztertu egin du, oraingoz, Labiren bilerara deitzea | Eusko Jaurlaritzak uste du indarrean dauden neurri murriztaileak betetzea nahikoa dela birusaren hedapena eteteko. | Urkulluk baztertu egin du, oraingoz, Labiren bilerara deitzea. Eusko Jaurlaritzak uste du indarrean dauden neurri murriztaileak betetzea nahikoa dela birusaren hedapena eteteko. | Kutsatzeen kurbak etengabe gora egiten duen arren, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak baztertu egin du, oraingoz, Labiren aholku batzordera deitzea. Gaur eguerdian, Labiren batzorde teknikoak bilera izan du egoera epidemiologikoa aztertzeko, eta han izan dira Urkullu lehendakaria eta Gotzone Sagardui Osasun sailburua. Bileraren ostean, Eusko Jaurlaritzak ohar bidez jakinarazi du lehendakariak, oraingoz, ez duela aurreikusia Labiren aholku batzordera deitzea neurriak gogortzeko edo berriak hartzeko. Indarrean dauden neurri murriztaileak betetzea ezinbestekoa dela azpimarratu du Jaurlaritzak: «Osasun agintarien ustea eta gomendioa argia da: neurri horiek zorrotz betetzea da biderik eraginkorrena murrizketa gehiago saihesteko». Ostegun honetan batzorde teknikoa berriro bilduko dela iragarri dute.
Bilakaera epidemiologikoaz oso kezkatuta mintzatu da Osasun sailburua gaur goizean. Aitortu du egoera «oso kezkagarria» dela oraindik ere, kutsatuen kurbak gorantz doalako oraindik ere. Azken hamalau egunetako intzidentzia metatua 420,15 kasukoa da erkidegoan; duela hilabete baino 220 puntu handiagoa, Sagarduik azpimarratu duenez. Ospitaleetako presioa ere gero eta handiagoa da: oraintxe, 430 lagun daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan erietxeratuta birusaren sintomekin, duela astebete baino 66 gehiago, eta ZIUetako oheen %46 hartzen dituzte koronabirusarekin gaixo daudenek. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196194/osakidetzak-ezingo-ditu-jaso-janssen-txertoak.htm | Gizartea | Osakidetzak ezingo ditu jaso Janssen txertoak | Gaur 6.850 dosi jasotzekoa zen, baina Europako Batasunak txertoen banaketa bertan behera utzi izanak ekarri du aldaketa | Osakidetzak ezingo ditu jaso Janssen txertoak. Gaur 6.850 dosi jasotzekoa zen, baina Europako Batasunak txertoen banaketa bertan behera utzi izanak ekarri du aldaketa | Osakidetzak gaur jaso behar zituen Janssen txertoaren lehen 6.850 dosiak, eta 70-79 arteko pertsonei jartzea zen asmoa, baina, oraingoz, ez dute txerto hori banatuko EB Europako Batasunean, eta Espainiako Osasun Ministerioak ere esan dio Osakidetzari txertoak jasotzeko plana bertan behera geratuko dela.
Albisteak sorburua AEBetan izan zuen, atzo. CDC erakundeak eta botiken gaineko kontrola daraman FDAk eskatu dute txerto hori ez jartzeko. Adierazi zuten txertoa jarri ostean odolbilduak izan dituzten sei pertsonaren berri izan zutela, kasu «arraro eta larriak» izan direla guztiak, eta geraldi bat egitea komeni dela horregatik. Dagoeneko zazpi milioi pertsonari jarri diete txerto hori AEBetan. Zabaldu den informazioaren arabera, odolbildu kasu «arraro» guztiak andrazkoetan atzeman dituzte; 18 eta 48 urte artean dituzte, eta bat hil egin da.
FDAk adierazi du «segurtasunak» izan behar duela txertatzearen ardatzetako bat eta AEBetako Gobernuak oso serio hartzen dituela txertoa hartu ostean agertzen diren osasun arazoen gaineko ohartarazpenak. Aditzera eman dutenez, odolbilduen gaineko abisurik ez da agertzen txertoak eragin ditzakeen arriskuei buruzko argibideetan, eta azterketa sakon bat egitea komeni da.
Johnson & Johnson konpainiaren txertoa da Janssen, eta ezaugarri nabarmenenetariko bat du txertoaren dosi bakar bat aski dela immunizazioa lortzeko. Adituek diote txertatze prozesuak bizkortze aldera erabakigarria izan daitekeela. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196195/nafarroako-lau-herri-itxiko-dituzte-arbizu-etxarri-aranatz-lodosa-eta-alesbes.htm | Gizartea | Nafarroako lau herri itxiko dituzte: Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes | Herriak ostegunetik egonen dira itxita, eta neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez. Gainera, testak egitera deitu dituzte Etxarri Aranazko eta Alesbesko hainbat herritar. | Nafarroako lau herri itxiko dituzte: Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes. Herriak ostegunetik egonen dira itxita, eta neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez. Gainera, testak egitera deitu dituzte Etxarri Aranazko eta Alesbesko hainbat herritar. | Birusaren transmisioa nabarmen larriagotu da Nafarroan. Are, izurriteak utzitako datuak bereziki kezkagarriak dira foru erkidegoko zenbait herritan, eta, gauzak horrela, kutsatzea eteteko asmoz, gobernuak itxiera perimetrala ezarriko du horietako batzuetan. Ostegunetik, Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes itxiak izanen dira.
Zehazki, Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, muga apirilaren 29ra arte izanen da indarrean, gutxienez. Bitarte horretan, ezin izanen da herrietan sartu, ezta horietatik atera ere, funtsezko arrazoiengatik ez bada.
Osasun Departamentuak emandako azken datuen arabera, azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua lau herrietan da 1.000tik gorakoa, azken egunotan kutsatzeek izandako goraldiaren ondorioz. Are, tasak 2.000ren langa gainditzen du horietako hirutan. Zehazki, itxiko diren herrien artean, egoera epidemiologikoa Arbizun da larriena: azken hamalau egunetan 3.621 laguni atzeman diete birusa 100.000 biztanleko. Etxarri Aranatzen, tasa 2.158 da; Lodosan, 2.047, eta Alesbesen, berriz, 1.178.
Baheketa gehiago
Itxiera perimetralaz gainera, Nafarroako Gobernuak iragarri du Osasunbideak COVID-19a atzemateko baheketak eginen dituela Etxarri Aranatzen eta Alesbesen. 1.200 diagnostiko proba eginen dira. Zehazki, Etxarri Aranazko herritarrei dagokienez, bi adin tartetako pertsonak deituko dituzte baheketan parte hartzera: 15 eta 29 urte artekoak eta 45 eta 64 artekoak. Alesbesen, berriz, 15 eta 29 urte arteko biztanleei eginen dizkiete testak. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196196/cafek-kontratu-handi-bat-lortu-du-suedian.htm | Ekonomia | CAFek kontratu handi bat lortu du Suedian | Gutxienez 250 milioi eurorena izango da, baina zabaltzeko aukera guztiak gauzatuz gero, halako bi izatera irits daiteke. | CAFek kontratu handi bat lortu du Suedian. Gutxienez 250 milioi eurorena izango da, baina zabaltzeko aukera guztiak gauzatuz gero, halako bi izatera irits daiteke. | AB Transitio enpresak CAFi eman dio Suediako eskualdeko trenen hornikuntzaren kontratua. Horren bitartez, lau kotxeko hogei unitate elektriko (EMU), hiru kotxeko zortzi tren biodiesel-elektriko (BMU) eta power car bat egingo ditu Beasaingo enpresak. Horien truke, 250 milioi euro baino gehiago jasoko ditu CAFek, baina kontratuak aukerak ematen ditu eskaerak handitzeko. Zehazki, beste hemeretzi EMU eta zazpi BMU gehiago erosteko aukera izango du AB Transitiok. Horiek gauzatuko balira, hasierako kopurua ia bikoiztu egingo litzateke.
Transitio AB da kontratua sinatu duen enpresa, eta hura izango da trenen jabea. Gero, ordea, Suediako lau eskualdetako garraio agintaritza publikoei alokatuko dizkie. Izan ere, kontratua CAFek eta Suediako enpresa publikoak trenak erosteko 2014. urtean sinatu zuen esparru-akordioa du oinarri.
Lehen unitateak 2023. urtearen amaierarako entregatzea hizartu dute.
CAFek diseinatutako trenak Civity Nordic plataformakoak dira eta muturreko klima egoeretan (-40 C eta +40 C artean) zerbitzua eskaintzeko prest daude. Joonkooping, Kalmar, Kronoberg eta Blekinge konterrietan emango dute zerbitzua. Hasieran, tren berriek Kroosataagen eta Kustpileneko lineetan zirkulatuko dute, eta, azken horretan linea elektrifikatzeko plana dagoenez, BMU unitate bimodalak erostea erabaki dute.
CAFek nabarmendu du Eskandinaviaren aldeko apustu egin duela azken urteetan. Horrela, 2019an Suediako EuroMaint enpresa erosi zuen. Trenen mantentze lanak egiten dituen enpresa bat da, sektore horretako enpresarik handiena Suedian, eta Eskandinaviako beste herrialdeetan ere presentzia handia duena.
Beasaingo trengileak uste du EuroMainten bitartez aukera handiagoak dituela Europa iparraldean kontratuak lortzeko. Gogorarazi duenez, Eskandinavian trenak hornitzeko hainbat lehiaketa publiko izango dira hurrengo urteetan..
Gaur egun baditu hainbat proiektu Eskandinavian: Norvegiarako abiadura handiko unitateen hornikuntza, Helsinkirako metro unitateen fabrikazioa, Suediako Stockholm eta Lund hirietan tranbien flotak operazioan jartzea, eta ondoko herrialde Norvegiako hiriburu Oslorako tranbia flotak abian jartzea. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196197/jaurlaritzak-eskubide-subjektibo-gisa-aitortuko-ditu-enplegu-politika-aktiboak.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak eskubide subjektibo gisa aitortuko ditu enplegu politika aktiboak | Langileen formakuntzan oinarrituko du 2030erako enplegu estrategia. Kezka agertu du egungo lan merkatuaren «egiturazko gabeziekin». | Jaurlaritzak eskubide subjektibo gisa aitortuko ditu enplegu politika aktiboak. Langileen formakuntzan oinarrituko du 2030erako enplegu estrategia. Kezka agertu du egungo lan merkatuaren «egiturazko gabeziekin». | Egungo lan merkatuan dauden «desoreka» batzuk konpondu eta aurrera begira egon daitezkeenak aurreikusi eta konpontzeko bidean jartzea izango du xede Eusko Jaurlaritzaren 2030erako Enpleguaren Euskal Estrategiak. Enpleguaren kalitatea sustatzea du helburu planak, eta hori lortu nahi du, besteak beste, langileen formakuntzan sakonduz. Horren harira, enplegu politika aktiboak eskubide subjektibo gisa aitortzeko asmoa agertu du Jaurlaritzak.
2030era begirako prospekzioa ere jasotzen du txostenak. Horren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 610.000 langile berri egongo dira bederatzi urte barru. Horietatik 110.000 lanpostu berrietan arituko lirateke, eta gainerako 500.000k, egun daudenetan. Aurreikuspen horien arabera, halaber, 2030ean milioi bat lanpostu eskatzaile egongo dira. Okupazio taldeak aztertuta, zenbait desoreka aurreikusten ditu azterketak: adibidez, eskaintza eskaria baino handiagoa izango dela osasunaren eta irakaskuntzaren arloko profesionalentzat, eta berdin lehen sektorean, industrian eta eraikuntzan, eta zuzendaritza eta gerentzia lanpostuetan. Aitzitik, eskaria eskaintza baino handiagoa izango da bulegoetako lanpostuetan, ostalaritzan eta saltokietan.
«Jarduera esparru teoriko bat»
Horrekin batera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lan merkatuak dituen «egiturazko gabezia» batzuk azpimarratzen dira txostenean, hala nola behin-behinekotasuna, langabeziaren kronifikazioa, langabe zaharren ugaritzea, eta aukera desberdintasuna, eta horiek datozen urteetan okertu daitezkeela ohartarazten da.
Idoia Mendia Lan sailburuak astearte honetan aurkeztu du plana. Azaldu du Elkarrizketa Sozialeko Mahaian parte hartzen duten eragileen ekarpenak jaso dituztela, eta aurki agerraldia egingo duela Eusko Legebiltzarrean, egitasmoa aurkezteko eta legebiltzar taldeen iritzi eta eskaerak entzuteko.
Mendiak azaldu duenez, aurkeztutako estrategia «jarduera esparru teoriko bat» da, eta, beraz, ez du inbertsioei edo helburuei buruzko datu eta informazio zehatzik jasotzen. Adierazi du zehaztasun horietako batzuk azalduko direla, besteak beste, legegintzaldi honetarako prestatzen ari diren Enplegu Planean edota COVID-19ari aurre egiteko egitasmoetan eta diru sarrerak bermatzeko errentari buruzko legearen erreforman.
2013era begirako estrategiak bost oinarri ditu: aukera berdintasuna, berrikuntza, lurralde oreka, adostasuna eta lankidetza, eta lidergo publikoa. Eta lau helburu: kalitatezko enplegua, gizarteratzeko funtsezko tresna gisa; lan aktibazioa sustatzea, langileak ekoizpen sistemaren aldaketetara egokitu ahal izateko; enplegu politika aktiboak eskubide subjektibo gisa ezartzea; eta aukera berdintasun eraginkorra bermatzea. Mendiak azpimarratu duenez, enplegu politika aktiboetarako eskubide subjektiboa jasoko duen lehen erkidegoa izango da EAE. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196198/alarma-egoeraren-ostean-neurriak-ezartzen-jarraitu-ahal-izateko-bermea-eskatu-dute-otegik-eta-ortuzarrek.htm | Gizartea | Alarma egoeraren ostean neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko bermea eskatu dute Otegik eta Ortuzarrek | «Eskubideak mugatzen» baditu ere, alarma egoera mantentzeko eskatu du Otegik; «bitarteko ibilbide» bat Ortuzarrek. | Alarma egoeraren ostean neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko bermea eskatu dute Otegik eta Ortuzarrek. «Eskubideak mugatzen» baditu ere, alarma egoera mantentzeko eskatu du Otegik; «bitarteko ibilbide» bat Ortuzarrek. | Maiatzaren 9a ate joka dago, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak ezarritako alarma egoeraren azken eguna, eta kezka dago zer gertatuko den horren ostean. Hain zuzen ere, pandemiaren aurka neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko, alarma egoera luzatzearen alde agertu da Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea; Espainiako Gobernuak ezarritako lege esparru hori «gustuko ez» duela adierazi badu ere, beharrezkoa dela esan du. Bide beretik mintzatu da Andoni Ortuzar EAJko EBBko burua, «bitarteko irtenbide» bat eskatu baitie Espainiako Diputatuen Kongresuko ordezkariei; egun horretatik aurrera neurriak mantendu ahal izateko baliabideak nahi ditu.
«Alarma egoerek oinarrizko eskubideak murrizten dituzte», adierazi du bere kezka Otegik; baina osasun egoera larria bada horiek ematen duten lege esparrua erabiltzearen alde agertu da, egungo kasuan bezalaxe. Azpimarratu du Euskal Herriko «egiturazko arazoa» subiranotasun falta dela, eta alarma egoerarik ezean ez duela behar diren neurri guztiak ezartzeko segurtasun juridikorik. Horiek horrela, Madrilek alarma egoera luzatu beharko lukeela iritzi dio: «Ez Madrilek alarma egoera ezartzea nahi dugulako, alarma egoerarik gabe ez genukeelako izango baliabiderik zenbait neurri hartzeko». Era berean, kritiko azaldu da Eusko Jaurlaritza garatze bidean dagoen pandemiaren kontrako legearekin; neurriak mantentzen direla bermatzeko balioko ez duela iritzi dio, Eusko Jaurlaritza «ez baita subiranoa erabakiak hartzeko».
Ortuzarrek, berriz, «bitarteko irtenbide» bat eskatu die Espainiako Diputatuen Kongresuko ordezkariei, neurriak hartzeko behar duten "legezko segurtasuna" bermatu ahal izateko. «Konponbide politiko bat bilatu beharko litzateke maiatzaren 9tik aurrera eta taldeko immunitatea lortu arte», adierazi du. Gehitu du pandemiaren kontrako legea ez dela prest egongo ekainaren erdira edo amaierara arte, eta hori martxan egon bitartean Madrilek baliabideak jartzearen garrantzia azpimarratu du: «Bitarteko neurririk egon ezean, aldi hori kudeatzea oso zaila izango da». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196199/remigio-mendibururen-120-artelan-bildu-ditu-arte-ederren-museoak.htm | Kultura | Remigio Mendibururen 120 artelan bildu ditu Arte Ederren Museoak | Artista hondarribiarraren hiru hamarkadako ibilbidea islatu dute ‘Mendiburu. Materia eta memoria’ atzera begirakoan. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da | Remigio Mendibururen 120 artelan bildu ditu Arte Ederren Museoak. Artista hondarribiarraren hiru hamarkadako ibilbidea islatu dute ‘Mendiburu. Materia eta memoria’ atzera begirakoan. Irailaren 5era bitarte bisitatu ahalko da | «Atzera begirakoa baino gehiago, barrura begirakoa da erakusketa hau». Remigio Mendibururen ibilbide artistiko osoa islatzeko xedea izan du Juan Pablo Huercanos Oteiza Museoko zuzendariordeak, komisariatu duen Mendiburu. Materia eta memoria erakusketan; hala ere, haren hitzak ez dira kontraesanezkoak. Izan ere, bada atzera begirako bat, bertan bildutako 120 bat artelanek artista hondarribiarraren 30 urteko ildo espresiboak laburbiltzen baitituzte –1960ko eta 1980ko hamarkaden artean garatu zuen bere karrera–; baina, horrez gain, bada artistak artearen eta, batik bat, eskulturaren inguruan izandako ideien isla ere. Bilboko Arte Ederren Museoan bisitatu ahal izango da, irailaren 5era bitarte.
Mendiburuk beti izan zuen «eskulturaren zentzuari buruzko ardura», Huercanosen hitzetan: «Eskultura pentsatzeko modu berriak garatu zituen, eta bere lanek haren esanahia zabaldu zuten: eskultura ez da soilik kontenplaziorako, esperientziaren emaitza baita». Komisarioak azaldu duenez, Henri Bergson filosofoaren denborari eta esperientziari buruzko teoriek eragina izan zuten Mendibururen praktikan, eta, horiei jarraituz, bi indar batu zituen bere adierazpen artistikoetan: batetik, materia, «mineralizatutako denbora» gisa ulertua; bestetik, denbora «kulturala, biografikoa». Alegia, erakusketaren izenburuak dioen bezala, materia eta memoria, eta, zehazki, «memoria bilakatzen den materia», komisarioaren arabera: «Ideia hori oinarrizkoa da Mendibururen obran».
Huercanosek adierazi du Mendibururi buruzko «berrikuspen nabarmena» antolatu dutela: «Hil ondoko lehen berrikuspen integrala da. Beharrezkoa zen, bai artista bere testuinguruan kokatzeko, eta baita gaur egunetik begiratzeko ere». Bere lanik ezagunenak ez ezik, obra «ez hain konbentzionalak» ere jasotzen ditu hautaketak, baina orobat materiaren eta memoriaren arteko loturak zeharkatuta daudenak; hala, lan eskultorikoaz gain, mihise edo paper gainean ondutako konposizioak ere bildu dituzte erakusketan.
Miguel Zugaza Arte Ederren Museoko zuzendariak uste du Mendiburuk «bere garaiko obra originalenetako bat» erdietsi zuela. «Erakusketak eskultorearen figura berreskuratzen du bere garaiko panorama artistikoan errotutako sortzaile gisa. Lengoaia propioaren bilaketan konbentzionalismo eta formalismo artistikoak desafiatu zituen, espazio eskultorikoaren mugak eta haren materialtasuna hautsi arte». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196200/dom-campistronek-bekatorosak-lan-grafikoa-eman-du.htm | Kultura | Dom Campistronek 'Bekatorosak' lan grafikoa eman du | Aldudeko eta Nafarroa Behereko beste zenbait herrixketako lesbiana, queer eta gayen zazpi testigantzatan oinarritu du liburua. Elkarrek argitaratu du. | Dom Campistronek 'Bekatorosak' lan grafikoa eman du. Aldudeko eta Nafarroa Behereko beste zenbait herrixketako lesbiana, queer eta gayen zazpi testigantzatan oinarritu du liburua. Elkarrek argitaratu du. | Egun aldarri duena arrotz zitzaion lehen. «Bekatorosa naiz; hala sortu nintzen», dio errime orain Dom Campistronek. Alduden jaio zen (Nafarroa Beherea), duela 26 urte. 16 urte zituen lehen aldiz neska batez maitemindu zenean, eta oroitzen du orduan inguruan zuen mundua lesbiana hitza existitu ere egiten ez zen mundu bat zela. «Gu handitu gara herri batean biziki girisitinoa zena. Ni gaztetan igande guziz joaten nintzen elizara, eta apezaren ondoan egoten nintzen. Gure herri ttipietan biziki normala izan da hori. Eta elizan ez da lekurik homosexualitatearendako, eta emazte gisa ere ez da lekurik, edo leku arrunt txarra, ene ustez. Hala da oraindik, aise guttiago, baina gure kulturaren parte bat da». Hala heldu zen, bada, neska-laguna eta bera etxean sartu ziren batean senide batek esandakoa: «A, zuek bekatorosak!». Eta hitzak gordetzen zuen hori agerian utzi du Campistronek orain, nolabaiteko boteretze keinu batez, bere lehen argitalpenaren izenbururaino: Bekatorosak.
Lesbianak, gayak, queerrak: horiek bekatorosak nor diren marrazkilariaren lanean. Aldude inguruko herrixketan bilatu ditu, zazpi denera, eta euren testigantzetan oinarritu du liburua. Askotarikoak dira adinez, baina denek isilpean eramandako bizipenak dituzte kontatzeko. Horiek argitara ekartzeko eta irakurlea bizipen horietara hurbilarazteko asmoa du, hain zuzen, lanak, haien borroka eta amodio istorioak aitortu eta homofobiaren aurka eragiteko nahiarekin batera. «Jende anitz bezala, bakartasun handiz bizi izan dut nik ene nortasuna, eta liburua ere bada hori ulertzeko gonbit bat», adierazi du egileak.
2019ko udan egin zituen elkarrizketa guztiak, bakoitzaren etxean eginez hitzordua, eta «intimitate» horrek liburua ere ezaugarritu duela aipatu dute bai berak eta bai Antxiñe Mendizabal Elkarreko editoreak. Campistron: «Homosexual izateak badakar barneratzea kontzeptu batzuk, umil izatea, isil izatea... Eta alimaleko konfiantza behar da zure istorioa plazaratzeko. Orain esan didate indarra hartu dutela liburua berrirakurtzean».
Beste hainbat alderdiren artean, lekukotzen kokapenak ere liburua «berezi» egiten duela nabarmendu du Mendizabalek: «Garbi dago ez dela gauza bera Nafarroa Behereko landa eremua, Nafarroako Erribera edo Bilbo ingurua. Testigantza hauek testuinguru konkretu batean daude kokatuta, eta beste balio bat hartzen dute; beste ezagutza bat ematen diote irakurleari». Horregatik, editoreak aipatu du liburuan bildutako esperientziak «harriduraz» jaso zituela, eta Campistronek erantsi harrigarria irudi balezake ere oraindik ez dela normalizatutako auzia heterosexualitatetik kanpoko bizitza hautuena: «Ez, oraino ez gara benetan ondo integratuak sentitzen gure gizartean».
Hitz-irudien hizkuntza
Lehenik Parisen eta gero Glasgown (Eskozia) egin zituen ilustrazio ikasketak Campistronek, eta, liburuaren sarrera testuan kontatu duenez, bere nortasuna askeago bizitzeko inguru bat bezala, orduan topatu zuen kontatu nahi zuena marrazkiaren bidez partekatzeko ahotsa. «Hizkuntza grafiko propio eta berezi bat», Mendizabalen hitzetan. Nahasian josi ditu hitzak eta irudiak liburuan —eskuz idatzita dator testua—, eta editoreak goratu du testigantzen bat-batekotasuna eta «ahozkotasunaren freskura» gordetzen duela. Egileak gehitu du irakurtzeko ohiturarik ez duenarentzat ere «irakurterraza» izango zen lan bat nahi zuela, eta marrazkiak «begia harrapatzeko» duen ahala azpimarratu du. «Nolako liburuak sortzen ditugun, nolako argazkiak, nolako artea... arma bat izan daitezke homofobiaren eta beste hainbat gauzen kontra borrokatzeko».
Hizkuntza grafikoarekin bezainbat, euskararekin egindako lanketak ere liburuari balio erantsi bat eman diola aipatu dute editoreak eta idazleak. Campistronen kasuan, adierazi du euskara batuan aurrez idazten aritu gabea zela eta zuzenketen joan-etorriak «idazten ikasteko» balio izan diola. Eta Mendizabalek, berriz, behe nafarreraren eta estandarraren arteko uztarketa azpimarratu du: «Denok aberastu dugu hiztegia; hala izan dadila irakurlearentzat ere». |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196201/ebren-funtsei-esker-modernizazio-aro-berri-bat-hasiko-dela-agindu-du-sanchezek.htm | Ekonomia | EBren funtsei esker «modernizazio aro berri bat» hasiko dela agindu du Sanchezek | Lehen bi urteetan ibilgailu elektrikorako azpiegiturak sortzea izango da Madrilen lehentasuna | EBren funtsei esker «modernizazio aro berri bat» hasiko dela agindu du Sanchezek. Lehen bi urteetan ibilgailu elektrikorako azpiegiturak sortzea izango da Madrilen lehentasuna | Hitz handinahiekin eta espektatiba oso handiekin iritsiko da Next Generation planaren dirua Espainiara. «EBn sartu ginenetik, Espainiak izan duen aukerarik handiena da. Halakoak mendean pare bat aldiz baizik ez dira igarotzen, eta ez dugu pasatzen utziko», ziurtatu du gaur Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak, EBren funtsen banaketaren lehen datu batzuk aurkezteko egindako agerraldian.
140.000 milioi euro jasoko ditu Madrilek, eta horietatik 72.000 milioi ez ditu itzuli beharko. «Europako Marshall plan handi» horrekin «garai berri bat» abiarazi nahi du Espainiako Gobernuak: «Modernizaziorako eta eraldaketarako lehen urrats bat da».
Sanchezek agindu du diru horren erdia 2021-2023 epean inbertituko duela: %39 trantsizio ekologikora joango da; %29, eraldaketa digitalera; %10,5, hezkuntzara, eta %7, ikerketara. Diru sail zehatzen artean, 13.200 milioi ibilgailu elektrikorako azpiegiturak sortzera bideratuko dira; 6.820 milioi etxeak zaharberritzeko, eguzki plakak jartzeko eta isolamendua handitzeko erabiliko dira, eta 4,315 milioi, administrazioa digitalizatzeko eta haren behin-behinekotasuna txikitzeko.
Next Generationen dirua jaso ahal izateko, Madrilek erreforma plan bat aurkeztu behar dio Europako Batzordeari, apirilaren 30a baino lehen. Bruselak ontzat jo beharko du plan hori Espainiak dirua jaso nahi badu, baina ondoren ere batzordeak aukera izango du funtsen emaria lehortzeko, ikusten badu agindutako erreformak ez direla betetzen edo dirua ez dela agindutako programetara joaten.
Sanchezen gobernuak eta Europako Batzordeak hilabeteak daramatzate erreformak negoziatzen, eta zenbait gai lotu dituzte. Baina bi erreforma nagusiak —pentsioena eta lan erreformaren moldaketarena—oraindik itxi gabe ditu Madrilek, eta oso litekeena da horiek zehaztu gabe iristea plana Bruselara. Izan ere, Espainiak batzordeari jakinarazi dio kontu horiek CEOE patronalarekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin negoziatu nahi dituela. Akordioa «gertu» dagoela esan du sarritan Espainiako Gobernuak, baina gizarte eragileek ziurtatu dute gai batean zein bestean desadostasunak handiak direla.
Pentsioen erreforma
Lan erreformari dagokionez, Sanchezek aspaldi alboratu zuen PPren 2012ko eta 2013ko erreformak bertan behera uzteko promesa, eta arau horiek moldatzearekin konformatzen da orain. Enpresetako lan itunei lehentasuna kentzea eta sektoreko hitzarmenei ematea da asmo nagusia, baina CEOEren ezezkoarekin egin du topo, enpresaburuei egiten baitie mesede neurriak. Bruselak ez du aldaketarik nahi kontu horietan, baina bere mezuetan gehien nabarmentzen duen arazoa da behin-behineko kontratu gehiegi egiten direla.
Pentsioetan, berriz, sindikatuek ez die harrera ona egin Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak astelehenean proposatutakoei. Eguneratzeari buruz, pentsioak aurreko urteko KPIaren arabera igotzea proposatu zuen, baina inflazio negatiboak dakarren erosteko ahalmen gehigarria konpentsatzea. Erretiro adin erreala adin ofizialera parekatze aldera, beren borondatez erretiro aurreratua hartzen dutenei saria gehiago txikitzea eskaini du.
Neurri horien aurka mintzatu da Unai Sordo Espainiako CCOOeko idazkari nagusia, eta Euskal Herrian kritika gogorrak egin dizkiote ELAk eta LABek ere, uste baitute pentsio txikiagoak ekarriko dituela. EBren funtsei uko egiteko eskatu du ELAk, eta LABek «bataila politikorako» deia egin zuen joan den astean, dirua «botere publikoa indartzeko» balia dadin. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196202/gaur-90-urte-aldarrikatu-zuten-espainiako-ii-errepublika.htm | Politika | Gaur 90 urte aldarrikatu zuten Espainiako II. Errepublika | 1930ean, urtebete lehenago, errepublikazaleek aurrekari bat ezarri zuten Donostiako Hitzarmenarekin. EAJk ez zuen han parte hartu, baina han jarritako oinarriek eman zioten bide 1936ko estatutuari, katalanen presioari esker. | Gaur 90 urte aldarrikatu zuten Espainiako II. Errepublika. 1930ean, urtebete lehenago, errepublikazaleek aurrekari bat ezarri zuten Donostiako Hitzarmenarekin. EAJk ez zuen han parte hartu, baina han jarritako oinarriek eman zioten bide 1936ko estatutuari, katalanen presioari esker. | Eibarren (Gipuzkoa) aldarrikatu zuten lehenengoz Espainiako II. Errepublika, 1931ko apirilaren 14an, gaurko egunez duela 90 urte. Bi egun lehenago egin zituzten udal hauteskundeak monarkiko eta errepublikazaleen arteko plebiszitu bihurtu ziren, eta bigarrenek irabazi zuten estatuan. Bizkaian eta Gipuzkoan, ere bai; Araban eta Nafarroan, ez. Eibarren, 05:00etan osoko bilkura berezi bat egin zuten bozetan aukeratutako zinegotzi errepublikazaleek —udalbatzako hemeretzietatik hemezortzik—, eta errepublika aldarrikatzea erabaki zuten.
Alfontso XIII.a Espainiako erregea boteretik egotzi zuten, eta erbestera jo zuen. Errepublikak erreforma garrantzitsuak abiarazi zituen armada eta eliza katolikoaren estatus pribilegiatua, hezkuntza sistema, lan mundua, nekazaritza eta antolaketa politikoa iraultzeko asmoz. Onartu zuen konstituzio berriak, esaterako, bidea ireki zien autonomia estatutuei.
Aldaketa hori, ordea, lehenago bultzatu zuten. Donostian, 1930eko abuztuaren 17an, alderdi errepublikazale eta alderdi katalan gehienak elkartu ziren, Garibai kalean, Union Republicanaren egoitzan. Gero Londres hotelean aditzera eman zuten errepublika ezarri arteko atsedenik ez zutela izango. Beste helburu bat ere adostu zuen Donostiako Hitzarmenak: errepublika hori ezarritakoan, autonomia estatutu bat izango zuen Kataluniak.
Han ziren Partido Republicano Radical, Accion Republicana, Partido Republicano Radical Socialista, Derecha Liberal Republicana, Accion Catalana, Accio Republicana de Cataluña, Estat Catala eta Organizacion Republicana Gallega Autonoma alderdietako kideak; tartean, Manuel Azaña eta Alejandro Lerroux, besteak beste. Baita Indalecio Prieto sozialista, Felipe Sanchez Roman legelaria, Fernando de los Rios sozialista eta Eduardo Ortega y Gasset abokatua ere —Jose Ortega y Gasset filosofoaren anaia—, baina ez inoren ordezkari gisa.
Bilera haren ostean dokumentu ofizialik atera ez zuten arren, oihartzun handia izan zuen. Prietok hartutako ohar batzuk argitaratu zituen prentsak: orduko erregimenari elkarrekin eta «adorez» aurre egiteko konpromisoa nabarmendu zuen nagusiki; eta «Kataluniari dagokion arazoaren» irtenbidea ere azaldu zuen. «Onartu zuten Kataluniak modu askean idatzitako estatutu bat aurkeztea Gorte Konstituziogileetan haren herrialde bizitza eta Espainiako Estatuarekiko lotura arau dezan», eta akordio hori zabaldu zuten «bizitza autonomoaren beharra sentitzen duten gainontzeko eskualdeentzat» ere. Garai hartako kroniken arabera, Kataluniako estatutuaren gaia lehia bizikoa izan zen, eta alderdi katalanen ordezkariek irmo defendatu zuten herrialdea aitortzearen beharra.
EAJ, kanpoan
EAJ ez zen egon Donostiako Hitzarmenean, errepublikanoen laikotasunari errezeloa ziotelako. «Akatsa izan zen», Manuel Irujo jeltzaleak gerora onartuko zuenez. Akatsa, gero ikusi zutenez, katalanek estatutua lortu zutelako 1932ko irailean, errepublika aldarrikatu eta urtebetera. Eta euskal herritarrek, ez: 1936ko urrian, gerra hasi eta gero, sortu zen Eusko Jaurlaritza. «Parte hartu izan bagenu, euskal estatutua, Nafarroakoa barne, katalanarekin batera onartuko zen», adierazi izan zuen gerora Irujok. Eztabaida luzea izan zen aurretik, eta Prietok «Gibraltar vatikanista» ezizena jarri zion estatututik aterako litzatekeen Euskal Herriaren zatiari, ika-mikaren erdian.
Azkenean, PSOEk eta UGTk ere bat egin zuten Donostiako Hitzarmenarekin 1930eko urrian, Madrilen. Itun haren inguruko batasunak ekarri zuen 1931ko udal hauteskundeak plebiszitu bihurtzea. Orduan sortu zutena 1936ko gerrarekin bukatu zen, Espainiako militar faxistek Espainiako II. Errepublikaren aurka egindako altxamenduarekin.
Agirre, Nafarroatik
1931ko hauteskundeetan, Jose Antonio Agirre, Eusko Jaurlaritzako aurreneko lehendakaria izango zena, Getxoko (Bizkaia) alkate hautatu zuten. Ekainaren 28an, errepublika garaian, Gorte Konstituziogileetan diputatu izateko aukeratu zuten, bi zerrendatan; izan ere, bi zerrendaren buruan joan zen: EAJrenean Bizkaian, eta EAJk karlistekin eta monarkikoekin egin zuen koalizio antierrepublikanoan Nafarroan. Bietako bat aukeratu behar, eta Nafarroakoari heldu zion.
Nafarroako jeltzaleek Euzkadi Buru Batzarrari eskatu zioten Manuel Aranzadi abokatu nafarrak har zezala Agirreren lekua Bizkaiko zerrendan, trukean. Horren ordez, baina, Bizkaiko zerrendako bigarrena, Manu Robles-Arangiz jarri zuten buruan. «Horrek min handia egin zigun; niri min handia egin zidan, eta bolada bat igaro nuen haserre, mitinetara joan gabe», kontatu zion Irujok Iñaki Anasagastiri Hermes aldizkarian eginiko elkarrizketa batean.
Aranzadi diputatua izandakoa zen, errepublikako gobernuko kideekin batera, oposizioan, eta Nafarroako jeltzale askok ez zuten begi onez ikusi errepublika sortu berritan hari bizkarra eman eta kristau antierrepublikanoekin lerratzeko erabakia.
Errepublikaren garaia errepublikanismotik aparte abiatu zen EAJ: ez zuen parte hartu Donostiako Hitzarmenean, eta bozetara koalizio antierrepublikano batean aurkeztu zen Nafarroan. Hala ere, itun hark irekitako bidetik lortu zuen estatutua Araba, Bizkai eta Gipuzkoarentzat, 1936an. Eta, gerra hasia zela, EAJ errepublikako gobernuaren barruan zen: izan ere, Irujo ministro izendatu zuten. Sailik gabekoa Francisco Largo Caballeroren agintaldian, eta Justizia ministroa Juan Negrinenean, 1937ko abendura arte. |
2021-4-13 | https://www.berria.eus/albisteak/196203/amiantoaren-biktimentzako-funtsa-eratzea-onartu-du-kongresuak.htm | Ekonomia | Amiantoaren biktimentzako funtsa eratzea onartu du Kongresuak | Hiru legebiltzarkidek Eusko Legebiltzarraren eskaera azaldu dute, eta Madrilgo ganberak ontzat jo du lege egitasmoa tramitatzea, Voxen abstentzioarekin. Funtsa nola elikatu: hor egongo da gakoa aurrerantzean | Amiantoaren biktimentzako funtsa eratzea onartu du Kongresuak. Hiru legebiltzarkidek Eusko Legebiltzarraren eskaera azaldu dute, eta Madrilgo ganberak ontzat jo du lege egitasmoa tramitatzea, Voxen abstentzioarekin. Funtsa nola elikatu: hor egongo da gakoa aurrerantzean | Amiantoaren biktimentzako konpentsazio funts bat eratuko du Espainiako Estatuak, Madrilgo kongresuak aintzat hartu baitu Eusko Legebiltzarrak 2017. urtean adostutako akordioa. Itun horrek dio konpentsazio funts bat sortu behar dela, 1950eko hamarkadatik gaur egunera amiantoarekin harremana edukitzeagatik gaixotu eta hildakoentzat, eta Espainiako Kongresua izango dela «amiantoaren injustizia historikoari aurre egiteko» legea onartuko duena. Bada, lege egitasmoa onartu dute Madrilgo ganberako talde politiko guztien baietzarekin, eta Voxen abstentzioarekin, «separatistek estatu zapaltzaileari bota nahi diotelako hildakoa».
Maitane Ipiñazar (EAJ), Eva Blanco (EH Bildu) eta Gloria Sanchez (PSE) euskal legebiltzarkideek defendatu eta azaldu dute, Madrilen, lege egitasmoaren edukia eta espiritua, eta ezkerreko zenbait talde politikoren aitortza eta eskertza jaso dute Legebiltzarrean «egindako lanarengatik». Horiek horrela, amiantoak minbizia eragindako beharginentzat eta behargin izan ez direnentzat konpentsazio funts bat sortzeko bidea hartu du Kongresuak, eta hura kudeatzeko organismo bat ere bai, arautegi zehatz batekin. Baina tramitera onartu den lege egitasmoan zenbait emendakin iragarri dituzte alderdi batzuek, PPk esaterako, funts hori elikatzeko modua aurreikusten delako gakorik gogorrena aurrerantzean.
Izan ere, Eusko Legebiltzarraren idatziak jasotzen du estatuaren ekarpenez gain enpresek ere beren alea jarri beharko dutela funts hori elikatzeko, eta zenbait hizlarik iradoki dute lokarri hori legea tramitatzean askatu beharko dela. Baina Iñigo Barandiaran diputatu jeltzaleak azpimarratu du gaur lege proiektua onartzea zela «garrantzitsuena», eta «aurrerago» eztabaidatuko dela «funtsa nola elikatu». Gaineratu du amiantoak sortu dituen biktimen auzia «justizia sozialaren kontua» dela, eta eskerrak eman dizkie Madrilgo Kongresuan egon diren Asviamieko kideei, «egindako lan handiarengatik». Gogorarazi du Belgikak, Herbehereek eta Frantziak pareko konpentsazio funts ereduak garatu dituztela, eta Espainian ere garatuko dela bat, eta hori dela oinarrizkoa orain, konpentsazio batekin aitorturik egon daitezen «biktima guztiak, amiantoarekin lan egin zuten enpresetako beharginak eta beste hainbat: beren bikotekideak, adibidez».
Arropa garbitzen zutenak
Oskar Matute EH Bilduko koalizioko ordezkariak Asviamie amiantoaren Euskadiko biktimen elkarteari eskaini dio bere hitz egiteko denbora, elkartearen gutun bat irakurriz. Funtsa eratzeak esan nahi du «amaiezinak diren prozesu judizialak» eragotziko direla, hein handi batean; Asviamiek gutun horretan esplikatu du «ateak ireki» zaizkiela biktima askori, aitortza jasotzeko, «ez bakarrik enpresa handietan aritutako biktimei». Lan kontratuz jardundako behargin horien lan arropak, amiantoz zipriztindurik, «beren emazteek, amek eta alabek» garbitu zituztelako.
Dena den, Asviamiek 2017an gertatutakoa «berriro ez errepikatzea» nahi du beste ezeren aurretik; Kongresuak antzeko proposamen bat tramitatzea onartu zuen, aurretik Eusko Legebiltzarrean onartua izan zena, baina bertan behera geratu zen, 2019ko apirilean hauteskundeetara deitu eta gero. Gutxienez, beste bi alditan ere eten dute tramitazioa, epe eta forma arazoak argudiatuta.
PSEko Maria Guijarro bizkaitarra harro azaldu da Eusko Legebiltzarrean lortutako akordioarekin, eta gogorarazi du Patxi Lopez lehendakari zen garaian hasi zuela bere bidea ganberan. Vox taldeari «biktimentzako errespetua» eskatu dio, eta, 2001etik amiantoa Espainian debekatua dagoen arren, «oraindik aitortzarik gabeko biktima ugari» daudela esan du, «horietako asko lan kontraturik gabe aritu ziren emakumeak».
Adituek diote 125 milioi pertsona daudela munduan amiantoaren arriskupean. Europan, 88.000 hil dira hark eragindako minbiziarekin, agiri mediku baten arabera. 1999tik 2018ra bitartean, 825 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian; 2019an, 30 langile hil ziren, baina biktimen elkarteak ohartarazi du kasuen %10 baizik ez direla horiek.
Konpentsazio funtsa eratzeko lege egitasmoa tramitatzean, ez dira faltako oztopoak, ordea, eta baliteke handiena enpresek funtsa elikatzeko izan dezaketen derrigorrezko ekarpena izatea. Asviamieren arabera, «ez da zalantzarik enpresen ardura bat badela amiantoak eragindako minbizien epidemian». Enpresa askok urratu zuten legea, baina elkarteak uste du «estatuak ere» baduela ardura, hamarkadetan gertatutakoan «modu pasiboan» jokatu zuelako. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196225/itsasoaz-bestaldeko-kontalaria.htm | Kultura | Itsasoaz bestaldeko kontalaria | Itsasoaz bestaldeko kontalaria. | 2014ko Durangoko Azokan, Eider Rodriguez idazle errenteriarrak Joseba Sarrionandiari buruzko tesiaren dibulgazio bertsioa aurkeztu zuen: Itsasoa da bide bakarra. Sarrionandia irakurriz. Zergatik itsasoa? Hark Sarrionandiaren obran duen presentziarengatik, baina baita obra osoan «ur azpiko mezu asko» daudelako ere, Rodriguezek berak BERRIAn azaldu zuenez. Itsaso zabalak bereizi izan du hamarraldi luzez Sarrionandia sorterritik. Orain arte: Euskal Herrira itzuli da Joseba Sarrionandia.
Euskal letren izen nabarmenetakoa da Joseba Sarrionandia Uribelarrea (Iurreta, Bizkaia, 1958). Euskal Filologian lizentziaduna izanik, Pott banda literatur taldeko kide izan zen 1970eko hamarkadaren azken txanpan, Bernardo Atxaga, Ruper Ordorika, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde eta Jon Juaristirekin batera. Argitaletxe bat sortzea zen abiapuntuko asmoa, baina Pott aldizkaria egin zuten azkenean: sei zenbaki guztira, 1978 eta 1980 bitartean. Hiru urtean euskal literaturari eginiko ekarpen handia nabarmendu izan da.
Sarrionandiak 1981ean argitaratu zuen lehen poesia liburua, Izuen gordelekuetan barrena, ordurako kartzelan zela. Kartzelako egonaldian, gainera, Intxaur azal baten barruan. Eguberri amarauna poesia lana, Narrazioak bilduma, eta Ni ez naiz hemengoa saiakera kaleratu zituen.
Paradoxa bat bizi izan du Sarrionandiak: urteak joan eta urteak etorri, ezin ihes egitea Martuteneko ihesalditik sortutako mitoari. 1980an atxilotu zuten, ETAko kidea izatea egotzita, eta, preso bost urte zeramatzala, ihes egin zuen bozgorailu batean, Iñaki Pikabearekin batera, Imanol Larzabal kantariak Martuteneko kartzelan emandako kontzertu bat baliatuz. 1985eko San Fermin eguna zen, eta Kortatuk euskal musikaren abesti ikonikoenetako batean kontatu zuen: Chatty Chatty Sarri Sarri bilakatu zen.
Sarrionandia, 1985ean, kartzelako bisita batean. Iturralde, Atxaga eta Antza joan zitzaizkion orduan bisitan. BERRIA
ETAn sartzeari eta erakunde horren bilakaerari buruzko gogoetak jasota daude Lapur banden etika ala politika liburuan (2015): «Uste dut etikagatik sartu nintzela ni borroka armatura [...]. Bortizkeriaz inguratuta bizi ginen eta, ezer ez egitea ETAn sartzea baino bortizkeria handiagoa iruditzen zitzaidan. Esan daiteke biktimismoagatik sartu nintzela, batere asmo heroikorik gabe». Lerro horietan, borroka armatuaren bilakaerari buruzko irakurketa kritikoa egin zuen, ordea, Dolores Gonzalez Katarain Yoyes-en hilketa, Miguel Angel Blancorena eta Hipercorreko atentatua aipatuta: «Guk, gure borroka armatuarekin, geure intentzioen erabat aurka, Estatua legitimatzen genuen [...]. Injustiziaren kontrako borroka batetik, ia oharkabean, ekintzen erritualtasun batera pasatu ginelako».
Ihesalditik aurrera, zalantza eta espekulazio iturri izan zen haren kokalekua. 31 urtean, erbestetik idatzi eta zabaldu ditu bere lanak, izenik gabeko ezlekuetatik, eta kartzelatik alde egin baino hilabete lehenagoko zuri-beltzeko argazki bat izan zen haren irudi identifikagarri bakanetakoa.
Ordutik, erbestetik bidali eta zabaldu izan ditu bere literatur lanak, genero nagusi guztietan landuak. Poesian, besteak beste, ezagunak dira Gartzelako poemak (1992) eta Hau da ene ondasun guztia (1999) lanak. Narratiban, Lagun izoztua (2001) eta Kolosala izango da (2003), adibidez, eta saiakeran, Ez gara gure baitakoak (1989), Hitzen ondoeza (1997) eta Moroak gara behelaino artean? (2010). «Lagun izoztua-n agertzen dira Sarrionandiaren obra osoan landu diren itsas irudi guztiak. Haren ibilbide guztia dago gordea nobela horretan, neurri batean», laburbildu zuen Rodriguezek 2014ko elkarrizketan.
«Munduan gaur egun nagusi den botere harremanaz kontzientzia hartzeko ahalegina da saiakera. Botereon menpean bizi garenez gero, ezagutu beharko genituzke». Sarrionandiak berak hala deskribatu zuen Moroak gara behelaino artean? 2011ko apirilean, Hausnart aldizkariak eginiko elkarrizketan. Ez da liburu bat gehiago izan haren ibilbidean; lanaren dimentsioagatik, eta saiakeraren Euskadi Saria eman ziotelako 2011n. Polemika sortu zen Eusko Jaurlaritzak diru saria atxiki ziolako, idazlearen lege egoera argitu bitartean. Azkenean, Espainiako Auzitegi Nazionalak ebatzi zuen Sarrionandiak auzirik ez zuela, eta Jaurlaritzak saria eman zion.
Politikaz gogoetan
Hausnart-eko elkarrizketak adierazten ditu Sarrionandiaren pentsamendu politikoaren elementu batzuk; besteak beste, euskal nazio proiektua zutabe demokratikoetan oinarritzeko beharra: «Arrazoi politiko pila bat dugu estatu-nazio espainolaz aparteko beste proiektu nazional bat antolatzeko. Euskaldun gisa baldintzapeko askatasunean ibili gara askotan. Gure erabakietatik asko oztopatuko dituen egitura politikoak zertarako nahi ditugu? Autogobernuaren printzipioekin, estatu-nazio demokratikoago bat sor dezakegu Euskal Herrian». Nazioaz ari denean, «komunikazio espazio» bati buruz ari da Sarrionandia: «Komunikazio eta demokrazia espazioak berreskuratu behar dira, euskaldunek komunikazio espazio on bat bihurtu behar dugu Euskal Herria [...]. Komunikazio espazioak, politikan, erabakimen espazioak bihurtzen dira».
Sarrionandia, Habanan irakasle, Etxepare Institutuak Kubako hiriburuan zabaldutako irakurle postuan. JOSE GOITIA
1980ko hamarkadako zuri-beltzeko irudia berritzeko unea heldu zen, ordea. Piezaka, ia-ia: 2015ean, ahotsa: Hasier Etxeberriak ETBko Sautrela saioan elkarrizketatu zuen idazlea. 2016an, berriz, bisaia: Jose Goitiak Sarrionandiari eginiko argazkia eta elkarrizketa BERRIAn eta beste hedabide batzuetan argitaratuta. Pausoka itzali dio argia idazle erbesteratuaren itzalari, narrazioetako batean kontatu zuenaren antzera, eta bide horretan azken urratsa da itzulera: «Urteak dira Habanan bizi naizela, bizimodu normala eginez. Harritzen naiz diotenean ezkutaturik bizi naizela, edo ez dudala argazkirik ateratzen uzten. Aspaldi ez naizela ezkutatuta bizi, horrek ez du esan nahi prentsan agertzea gustatzen zaidanik», azaldu zuen Sarrionandiak. Ordurako, aste batzuk baziren bere bizilekuaren berri zabaldu zenetik, idazleak Etxepare Euskal Institutuak Habanako Unibertsitatean zabaldutako irakurle postua lortu eta gero.
Saiakeraren bidetik jarraitzen du Sarrionandiak gaur-gaurkoz; Gauzak direna balira aurkeztu zuen iazko abenduan, Habanako Gaukaria trilogia ixten duen lana. | |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196227/blake-tirokatu-zuen-polizia-lanera-itzuli-da-eta-ez-du-zigorrik-izango.htm | Mundua | Blake tirokatu zuen polizia lanera itzuli da, eta ez du zigorrik izango | Rusten Sheskey agenteak zazpi aldiz egin zion tiro bizkarrean Jacob Blake afro-amerikarrari iazko abuztuan, Wisconsinen. Poliziaren arabera, Sheskeyk «Poliziaren politiken barruan» jokatu zuen. | Blake tirokatu zuen polizia lanera itzuli da, eta ez du zigorrik izango. Rusten Sheskey agenteak zazpi aldiz egin zion tiro bizkarrean Jacob Blake afro-amerikarrari iazko abuztuan, Wisconsinen. Poliziaren arabera, Sheskeyk «Poliziaren politiken barruan» jokatu zuen. | Rusten Sheskey lanean ari da berriz Kenoshan (Wisconsin, AEB). Hala jakinarazi du Daniel Miskinis hango poliziaburuak, eta gaineratu du agenteak ez duela zigorrik izango. Iazko abuztuaren 23an Jacob Blake afro-amerikarra tirokatu zuen polizia da Sheskey; poliziarekin eztabaidan ari zela, Blake bere hiru alabak zituen autorantz zuzendu zen, eta agenteak bizkarrean tiro egin zion, zazpi aldiz. Beltza da Blake, eta zuria, berriz, Sheskey. Bularretik behera elbarri utzi zuen Blake.
Plazaratutako idatzian, Miskinisek aitortu du badakiela «batzuk» ez direla pozik izango erabakiarekin, baina egindako ikerketari esker ondorioztatu dutela agenteak «Poliziaren politiken barruan jokatu zuela», eta, horregatik, ez duela zigorrik izango: «Agenteak legea errespetatu zuen, eta emandako formakuntzan irakatsi zioten bezala jokatu zuen».
Urtarrilean jakin zen polizia bakar bat ere ez zutela auzipetuko tiroketarengatik, nahiz eta bideoan grabatuta dagoen gertakaria, eta berehalakoan ezagun egin zen erasoa. Martxoaren 31n amaitu zitzaion laneko baimena Sheskeyri.
Protestak berpiztu zituen tiroketa
Polizia zuri batek Minneapolis hirian George Floyd hil eta hiru hilabete eskasera izan zen Blakeren aurkako tiroketa, eta horrek berpiztu egin zituen arrazakeriaren aurkako mobilizazioak, baita istiluak ere. Bereziki larriak izan ziren abuztukoak. Eskuin muturreko taldeek dei egin zuten Black Lives Matter eta arrazakeriaren aurkako taldeek deitutako mobilizazioen aurka jotzeko, eta bi manifestari tiroz hil zituzten horietako batean.
Kyle Rittenhouse eskuin muturreko jarraitzaileari leporatu zizkioten hilketak. Tiro egiten grabatu zuten. 17 urte zituen orduan, eta 18 dauzka orain. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196228/tubacexeko-langileek-su-eman-diote-pneumatiko-barrikada-bati.htm | Ekonomia | Tubacexeko langileek su eman diote pneumatiko barrikada bati | Atzo Ertzaintzak langile bat mehatxatu zuen atxilotu egingo zuela esanez, olerki bat irakurtzen ari zela "gaizkile" esateagatik. | Tubacexeko langileek su eman diote pneumatiko barrikada bati. Atzo Ertzaintzak langile bat mehatxatu zuen atxilotu egingo zuela esanez, olerki bat irakurtzen ari zela "gaizkile" esateagatik. | Gaurkoa 63. eguna da Tubacexeko langileen greba mugagabean. Laudioko eta Amurrioko (Araba) fabriketan zuzendaritza egitekoa den kaleratze kolektiboaren aurkako beste protesta bat egin dute beharginek, goizean. 124 enplegu kenduko dituzte: 95 kaleratzerekin batera, hamabi erretiro aurreratu izango dira, eta beste 22k lanpostua utziko dute, pizgarriekin. Enpresak bihar bertan egingo ditu kaleratzeak.
Oraindik indarrean dagoen lan erreformaren itzalean egingo duten kaleratze kolektibo horren aurkako protestan, beharginek su eman diote pneumatikoen barrikada bati, Amurriko fabrikaren atarian, eta irudi ikusgarria sortu du horrek. Edonola ere, ez da istilurik egon Ertzaintzarekin. Lanean jarraitzen duten beharginak fabrikara eramaten ari ziren autobusei bidea oztopatu nahian egin dute barrikada grebalariek, 08.00etan. «Tubacexen ez da inor sobran», garrasi egin diete autobusei protestan ari zirenek.
Suzko barrikadak ez du aparteko kalterik eragin; suhiiltzaileek amatatu dute sua. Laudion, berriz, greba egiten ari ez diren langileen autobusak fabrikara heldu dira arazorik gabe, Ertzaintzaren babesarekin. Grebalariek irain eta garrasi egin diete, ordea. Edonola ere, gaur ez da istilurik egon Ertzaintzaren eta grebalarien artean, aurreko asteetan gertatu izan den moduan.
Ika-mika bat izan zen atzo, ordea, langileetako batek olerki bat irakurri eta ertzainei «gaizkile» esan zienean. Halako batean, ertzain batek mehatxu egin zion, eta ohartarazi berriro gaizkile esanez gero atxilotu egingo zuela. Langileak eskuak aurrean jarri eta eskumuturrak eskaini zizkion, gainerako lankideen oihu artean. Ertzainak atzera egin zuen azkenean.
Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak 150 langileri eragin zien hasieran. Egun, negoziazio epea martxoaren 10ean bukatu ondoren, 94 kaleratuko dituzte, eta gainontzekoek erretiro aurreratua hartuko dute, edota beren borondatez utziko dute Tubacex, pizgarriekin. Langile batzordearen eskaintza da kaleratzeak aldi baterako erregulazio bilakatzea. Alde horretatik, Jaurlaritzari mezu argia bidali diote hasieratik: «Gaur Tubacex da, baina bihar beste edozein enpresa izan daiteke. Hau arazo orokorra da, eta nazio osoari eragiten dio».
ELAk greba mugagabera deitu du Industrias Betikon
Bergarako (Gipuzkoa) Industrias Betiko enpresako langileek greba mugagabea egingo dute apirilaren 19tik aurrera. Langileen ordezkaritzak, ELA sindikatukoak, hilabeteak daramatza enpresa hitzarmen duin bat berritzeko negoziatzen, enpresako langileen beharrei erantzungo diona.
Industrias Betikok hamazazpi langile ditu gaur egun, eta gehienek greba mugagabea babestu dute batzar orokorrean. Enpresak errodamenduak egiten ditu. ELAk dio lan karga izan duela eta baduela, «eta, beraz, enpresak onura handiak ditu». Sindikatuak garbi utzi nahi izan du Betikok «ez duela ia nabaritu ere egin COVID-19ak eragindako krisia». |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196229/espainiako-estatuak-1978ko-sanferminetako-gertaeren-erantzukizuna-har-dezala-eskatu-dute.htm | Politika | Espainiako Estatuak 1978ko sanferminetako gertaeren erantzukizuna har dezala eskatu dute | Polizia armatuak hildako German Rodriguezen anaia Fermin eta 78ko Sanferminak Gogoan plataformako Sabino Cuadra parlamentuan izan dira, eta taldeei lau eskaera egin dizkiete, estatuak ezarritako «zigorgabetasuna amaiarazteko» | Espainiako Estatuak 1978ko sanferminetako gertaeren erantzukizuna har dezala eskatu dute. Polizia armatuak hildako German Rodriguezen anaia Fermin eta 78ko Sanferminak Gogoan plataformako Sabino Cuadra parlamentuan izan dira, eta taldeei lau eskaera egin dizkiete, estatuak ezarritako «zigorgabetasuna amaiarazteko» | «1978ko gertaerak izan zirenean, nik 20 urte nituen, eta ordu hartan ezin nezakeen imajinatu orain, 63 urterekin, egia eta justizia bila jarraituko nuela». German Rodriguezen anaia Fermin Rodriguez Nafarroako Parlamentuan izan da, eta ozen salatu du 43 urteotan informazioa lortzeko bidean estatuak oztopoak jarri dizkiola eta ikertzeko borondate politikorik eza erakutsi duela. 1982an, auzia itxi zuten epaitegietan, eta Rodriguezek etengabe eskatu ditu dokumentu jakin batzuk Barne eta Defentsa ministerioetan, baina erantzun bera eman izan diote: jakinarazi diote ez dagoela eskatutako dokumentu hori, edo zuzenean ez diote erantzun.
Fermin Rodriguezekin batera izan da Sabino Cuadra, 78ko Sanferminak Gogoan plataformako kidea, eta azken urteetan kasuaren inguruan egin diren urratsen berri eman du. Alde batetik, Rodriguezen sendiak eta Poliziaren oldarraldian kaltetuak izan zirenek, plataformak eta peñen federazioak kereila aurkeztu zuten Iruñeko epaitegian, eta, lehen auzialdian eskaera atzera bota bazen ere, Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren zain daude. Halaber, Manuela Servini Argentinako epaileak frankismoko eta trantsizioaren lehen urteetako krimenak ikertzen ari da, eta bertan sartuta dago 1978ko Iruñeko sanferminetan izandako Poliziaren oldarraldi bortitza. Iazko irailean Rodolfo Martin Villa Barne ministro ohiari deklarazioa hartu ondotik, ebazpenaren zain dago.
Politikoki, berriz, Nafarroako Parlamentuak bi adierazpen bidez babestu du euren jarduera, Cuadrak gogora ekarri duenez. 2017ko azaroan, ia aho batez, 1978ko gertaerekin zerikusia zuten dokumentu guztien desklasifikazioa eskatu zuen, baina oraingoz Espainiako Gobernuak entzungor egin dio. 2019an, berriz, epaitegietan aurkeztutako kereilari babesa adierazi zion legebiltzarrak.
Memoria demokratikoaren legeaz Halaber, Espainiako Gobernuak iazko irailean memoria demokratikoaren legearen aurreproiektua aurkeztu zuen. Memoria historikoko elkarteen plataformek aurreproiektu horri adierazitako hitzak bere egin ditu 78ko Sanferminak Gogoan taldeak. Hala, azpimarratu du Zapateroren 2007ko memoria historikoaren legearekin alderatuta «aurrerapauso nabarmena» dela, baina, era berean, ez dela «estatuko zigorgabetasun erregimenarekin hausten», eta «gabezia handiak» dituela.
Urratsen artean daude frankismoaren biktimak aitortzea, diktadurako sinbologiak eraistea, memoria historikoa eskoletan lantzea, frankismo kutsua duten fundazioen aurka egitea... Halaber, diktadurako epaitegien ebazpenak baliogabetzeko asmoa du legeak, eta, urrats horrek «balio sinbolikoa» duela onartu arren, kritikatu du ezingo zaiela «ez estatuari ez eta enpresei ere ondare arloko ardurarik eskatu». Gaineratu du aitortza egiterakoan biktimak kontuan hartzeko definizio zurruna egiten duela aurreproiektuak. Halaber, beharrezkotzat jo du 1977ko amnistia legea indargabetzea, sekretu ofizialeko agiriak desklasifikatzea, eta diktaduraren krimenak gizateriaren aurkako krimen gisa ez dituela hartzen.
Lau eskaera parlamentuari
Hala, lau proposamen egin dizkiote Nafarroako Parlamentuari. Alde batetik, 2017an eta 2019an legebiltzarrak sekretu ofizialeko dokumentuak desklasifikatzeko eta aurkeztutako kereilei babesa adierazteko ebazpenak berresteko eskatu die taldeei. Bigarrenik, memoria historikoko elkarteekin bat eginez, beharrezkotzat jo du Kongresurako tramitera iristean memoria demokratikoaren legean gizateriaren aurkako krimen gisa izendatzea orduko hilketak. Hirugarrenik, gogora ekarri du estatuak inoiz ez duela aitortu 1978ko sanferminetan izandako gertaeren erantzukizun zuzena, eta parlamentuari eskatu dio hori exijitu dezala. Azkenik, sekretu ofizialen legea «indargabetu edo erreforma sakona» bultzatu dezala eskatu diote, gardentasun printzipioaren arabera herritar orok eskubidea izan dezan egun sekretutzat jotako agiri horiek ikusteko.
Fermin Rodriguezen arabera, Alemanian ez dago egun Adolf Hitlerrek babestutako legerik, ezta Italian ere Mussolinik bultzatutako legerik. Alta, gogora ekarri du Espainian sekretu ofizialen legea diktaduraren garaikoa dela. «Erabateko boterea ematen dio estatuari zer informazio eman eta zein ez erabakitzeko. Zigorgabetasunaren babeslekua da».
Taldeei dagokienez, PSNko Inma Juriok nabarmendu du espero duela konponbide bat bilatzea eta, alde horretatik, haren edukiarekin erabat ados ez daudela ulertu arren, azpimarratu du memoria demokratikoaren legea aurrerapauso bat izan daitekeela. Geroa Baiko Uxue Barkosen arabera, erresistentzia ahalmena erakutsi dute 43 urteetan, eta instituzioetatik haien jarduna babesteko konpromisoa adierazi du. EH BIlduko Bakartxo Ruizek adierazi du Kongresuan diktaduraren krimenak gizateriaren aurkakoak izendatzeko zuzenketa eskatuko dutela.
Iriarte eta Rodriguezen iritzi trukea
Navarra Sumako Iñaki Iriartek errespetua adierazi dio sendiaren minari, eta azaldu du 1978ko sanferminetan Poliziaren esku hartzea «indiskriminatua eta negargarria» izan zela, eta ondorengo urteetako epaitegiek ez zutela behar beste ikertu: «Ez zuten jakin edo ez zuten nahi». Dena den, azpimarratu du indarkeria handiko testuinguru politiko batean gertatu zela, «batzuei» ez zitzaiela inporta hiltzea, eta horrek «trantsizioa are zailago egiten» zuela.
Fermin Rodriguezek Iriarteri zuzendu dizkio azken hitzak: «Oso ondo jabetzen naiz garai hartan izandako biktima guztiez eta haren minaz, baina ezin dut onartu halako alderatzerik. Ezin dezaket onartu borroka armatuan aritzen zen erakunde batek hiltzea justifikazio bat denik Poliziak gehiegikeriaz jarduteko. Ezin liteke Donostiako autobusen gidari bat bahitu, torturatu eta ondoren Bidasoa errekan bota. Ezin daiteke onartu munizio errealarekin jendearen aurka tiro egitea. Argudio hori ez da baliagarria. Sentitzen dut». Agerraldia amaituta, Iriartek Rodriguezengana jo du harekin solas egitera. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196230/txertoek-50-heriotza-eta-200-ospitaleratze-eragotzi-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | Txertoek 50 heriotza eta 200 ospitaleratze eragotzi dituzte Nafarroan | Nafarroako Osasun Publikoko Institutuaren arabera, txertoen dosi baten eraginkortasuna % 49koa da, eta bi dosirena, % 89-95 artekoa | Txertoek 50 heriotza eta 200 ospitaleratze eragotzi dituzte Nafarroan. Nafarroako Osasun Publikoko Institutuaren arabera, txertoen dosi baten eraginkortasuna % 49koa da, eta bi dosirena, % 89-95 artekoa | COVID-19aren aurkako txertoek Nafarroan izan duten eragina ikertu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak. Behin-behineko estimazioen arabera, orain arte baimendutako txertoen eraginkortasuna handia da; batez ere, ziklo osoa egina dutenentzat: kasu sintomatikoen %49 eragozten ditu dosi batek, eta %90, bi dosik.
Eraginkortasuna ez da gehiegi aldatzen txerto motaren arabera: Pfizerren dosi batek %46ko babesa eskaintzen du dosi batekin, eta %89koa birekin. AstraZenecaren txertoak, berriz, %53ko babesa ematen du dosi bakar batekin. Ospitaleratzeak prebenitzeko tenorean, gainera, babesa are handiagoa da: %75ekoa dosi batekin eta %95ekoa bi dosirekin.
Eraginkortasun datuetan oinarrituta, txertaketa kanpaina hasi zenetik eragotzi diren gaitzen estimazioa egin du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak. Hala, apirilaren 11ra arte, txertoaren eragin zuzenari esker eragotzi dira COVID-19aren 700 infekzio sintomatiko, 200 ospitaleratze eta 50 heriotza.
Hala ere, erakundeak gogorarazi du txertatutako pertsonek gaitza har dezaketela oraindik, eta, arriskua askoz txikiagoa izanagatik, baita larriki gaixotu ere. Hori dela eta, prebentzio neurriei eusteko gomendioa egin dute. |
2021-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196231/ibilbidearen-azken-txanpan-sartu-da-kutxa-bira.htm | Gizartea | Ibilbidearen azken txanpan sartu da Kutxa Bira | Kutxak Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion ibilbideari, martxoaren 20an, eta igandean amaituko du ibilbidea, Seguran (Gipuzkoa). | Ibilbidearen azken txanpan sartu da Kutxa Bira. Kutxak Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion ibilbideari, martxoaren 20an, eta igandean amaituko du ibilbidea, Seguran (Gipuzkoa). | * Barruan euskarari lotutako hainbat mezu izango dituen kutxa batek herriz herri ibilbide bat egitea: horixe da Kutxa Bira ekinbidearen funtsa. Carmen de Patagonesen (Argentina) ekin zion ibilbideari, martxoaren 20an, eta Euskal Herriko eta diasporako 70 bat herritatik igaroko da; maiatzaren 30ean amaituko du ibilbidea, Seguran (Gipuzkoa).
* Kutxa apirilaren 1ean iritsi zen Euskal Herrira, eta Baionan egin zuten lehen ekitaldia. Lapurdi, Nafarroa Beherea, Zuberoa eta Nafarroa Garaiko mendialdea zeharkatu ondoren, Gipuzkoan barrena dabil.
* Euskararen aldeko ekitaldi batzuk bertan behera geratzearen «galera emozionalak» konpentsatzea du xede Iparra Hegoak antolatutako ekinbideak. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196232/cafek-frantziako-kontratu-handia-egingo-duela-berretsi-du.htm | Ekonomia | CAFek Frantziako kontratu handia egingo duela berretsi du | Alstomek atzera egin duela eta Pariseko RER B aldirietako linearako trenen proiektua martxan jarriko dela berretsi du Beasaingo konpainiak. 146 tren hornitzeko kontratu da, eta CAFi %40 inguru dagokio: 1.000 milioi inguru | CAFek Frantziako kontratu handia egingo duela berretsi du. Alstomek atzera egin duela eta Pariseko RER B aldirietako linearako trenen proiektua martxan jarriko dela berretsi du Beasaingo konpainiak. 146 tren hornitzeko kontratu da, eta CAFi %40 inguru dagokio: 1.000 milioi inguru | RATP, SNCF eta Ile-de-France Mobilitések prentsa ohar batean jakinarazi dute Alstomek blokeaturik zuen kontratu erraldoia martxan jarriko dutela, eta akordioa egin dutela alde guztiek. CAFek asko zuen jokoan, Bombardierrekin batera irabazitako kontratu hori handia zelako, 2.500 milioi ingurukoa, eta Beasaingo enpresari horren %40 zegokiolako gutxi gorabehera, hau da, 1.000 milioi euro inguru. Bada, euskal konpainiak berretsi du baietz, azkenean Alstomek oztopoak jartzeari utzi diola, eta kontratua bere horretan egingo dela.
Eragileek jakinarazi dute Pariseko RER B aldirietako linearako trenen hornikuntza proiektua martxan jarriko dela, beraz, aldi berean RATPek eta SNCFek operatuta. Aldirietako 146 tren hornitzeko enkargu bat da, eta beste 34 unitate gehigarri egiteko aukera dago, gainera. Horixe izango da CAFentzat, trenak estreinako hornitzeko aukera, Pariseko metropoli eremuko RER sarerako —Europa kontinenteko garraio administrazio nagusietako bat—.
"CAFek azken urteotan kontratu kopuru handia garatu du Frantzian", esplikatu du Beasaingo trengileak; "horien artean, nabarmendu beharrekoa da 2019. urtearen amaieran SNCF operadorearentzat lortutakoa. Kontratu hori 28 tren hornitzeko da, eta beste 75 gehitzeko aukera ere jasotzen du. Zerbitzua Paris-Clermont eta Paris-Limoges-Akitaniako Tolosako lineetan eskainiko dute". CAFek nabarmendu dituen beste proiektu batzuk hauek dira: Nantes, Besançon eta St. Etienne hirietarako tranbiak; Lyongo metroko D lineako trenen flota birgaitzeko lanak; eta tren makina elektrikoen hornikuntza.
BERRIAk aurreko astean aurreratu zuen CAFek bidea libre zuela Frantziako kontratu handia lortzeko, Alstomek atzera egin ondoren. Korapiloaren jatorria aurtengo otsailean dago, kontratua lehiaketa publiko bidez adjudikatu zenean. Alstomen ustez, 2.560 milioi euroko eskaintza irabazlea merkatu preziotik behera zegoen, eta lehiaketari helegitea jartzeko asmoa plazaratu zuen. Kontua da, CAFek eta Kanadako Bombardierrek eskaintza bateratua egin zutenean, Alstom oraindik ez zela Bombardierren jabea, eta adjudikazio prozesua egin bitartean erosi zuela.
Baina dagoeneko traba guztiak atzean geratu dira, eta atzo jakinarazitako 250 milioi euroko kontratuari gaurkoa gehitu behar zaio, mila milioi ingurukoa. Esan beharrik ere ez dago: geroa argitzen duen lan karga bermatuko dute kontratu horiek guztiek. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196233/1216-kasu-atzeman-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | 1.216 kasu atzeman dira Hegoaldean | Otsailaren 4tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena zenbatu dute asteartean. Gaitzarekin eri ziren 52 pertsona zendu dira astebetean Hego Euskal Herrian. | 1.216 kasu atzeman dira Hegoaldean. Otsailaren 4tik erregistratu den kutsatu kopururik handiena zenbatu dute asteartean. Gaitzarekin eri ziren 52 pertsona zendu dira astebetean Hego Euskal Herrian. | Pandemiaren laugarren olatua etenik gabe ari da maldan gora, gero eta malkartsuago. Beste behin, birusaren transmisioaren larriagotzea bistakoa da Hegoaldeko osasun agintariek argitaratutako datuetan. Osakidetzak eta Osasunbideak, guztira, 13.929 proba egin zituzten COVID-19a detektatzeko, eta horien %8,7k eman zuten positibo: 1.216k. Otsailaren 4tik aitzina Hego Euskal Herrian izandako daturik makurrena da hori.
Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Gipuzkoan detektatu dira kasu positibo gehien asteartean: 456. Gainera, Bizkaian 419 atzeman ditu Osakidetzak, eta Araban, berriz, 123. Halaber, Nafarroan atzemandako positibo kopuruak 200 kasuren langa gainditu du berriz ere; zehazki, azken zazpi egunetan kopurua bi egunetan baizik ez da izan 200dik beherakoa herrialdean. Atzoko testetan 213 detektatu ziren, eta %8,1 izan zen positiboen ehunekoa. Osakidetzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egindako testetan %8,9 izan zen portzentajea.
Transmisioari buruzko datuak ez ezik, heriotzei loturikoak ere ilunak dira Hegoaldean; eten egin da beheranzko joera. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, 52 lagun hil dira gaitzak jota azken astean. Iragan asteetako datuen aldean, heriotza kopuruak nabarmen egin du gora; izan ere, otsail bukaeratik izandako kopururik handiena izan da aurreko astekoa, hau da, apirilaren 5etik 11ra bitartekoa. Zenbatekoa otsailaren 22tik 28ra arteko astean izan zen langa horretatik goitikoa azkenekoz; Osakidetzak eta Osasunbideak 71 heriotza jakinarazi zituen hartan.
171 paziente ZIUetan
Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, atzo 104 pertsona ospitaleratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat harturik, guztira 751 lagun daude Hegoaldeko ospitaleetan erietxeraturik. Paziente horietako 580 gela arruntetan dira, eta, berriz, 171 daude ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Otsailaren 19tik izan den kopururik handiena da hori. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196234/hendaiak-arrigorriagak-eta-uhartek-hitzarmena-izenpetu-dute-kontseiluarekin.htm | Gizartea | Hendaiak, Arrigorriagak eta Uhartek hitzarmena izenpetu dute Kontseiluarekin | Proiektu pilotu izanen dira hiru herriko etxeak Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean. Euskal Herriko hiru admnistrazioetan protokoloa martxan ematearen garrantzia nabarmendu dute. | Hendaiak, Arrigorriagak eta Uhartek hitzarmena izenpetu dute Kontseiluarekin. Proiektu pilotu izanen dira hiru herriko etxeak Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean. Euskal Herriko hiru admnistrazioetan protokoloa martxan ematearen garrantzia nabarmendu dute. | Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloaren udal garapenean proiektu pilotu izateko hitzarmena izenpetu dute Hendaia (Lapurdi), Arrigorriaga (Bizkaia) eta Uharteko (Nafarroa) herriko etxeek Euskalgintzaren Kontseiluarekin. Gaur goizean egin dute izenpedura ekitaldia, Hendaiako herriko etxean, hiru udaletako ordezkariekin, eta zehaztu dute Euskal Herriko hiru administrazioetan proiektuaren baliagarritasuna aztertzeaz gain, etorkizunari begira proiektua beste herriko etxeetan aplikatu ahal izateko irizpideak zehaztea dela asmoa.
2016an aurkeztu zuen Kontseiluak Protokoloa, Europa osoko hogeita hamar hizkuntza komunitate baino gehiagotako 120 gizarte eragileren babesarekin. Azken urteetan, tokiko administrazioei egokitutako dokumentua landu dute, eremu administratibo bakoitzeko legediari egokituta. Ipar Euskal Herriari dagokionez, herriko bozen kanpainarekin batera aurkeztu zuten, eta hainbat zerrendak hartu zuen hura betetzeko engaiamendua; horietarik 21 iritsi dira herriko etxeetan gehiengoa osatzera. Hendaia izanen da engaiamendua betetzen lehena. «Badira hogei urte baino gehiago euskararen aldeko hizkuntza politika lantzen dugula», ohartarazi du Kotte Ezenarro auzapezak, Ipar Euskal Herriko lehen hizkuntza teknikaria haien herrian izan zela azpimarratuta. «Kontseiluaren herriko etxeen garapenaren bidez, gure hizkuntza politikarako hausnarketa aberastuko dugu».
Orain dela 31 urte sortu zuten euskara zerbitzua Uharteko Udalean, eta, urtez urte, euskaldunen kopurua emendatzen ari da. Edorta Beltzunegi alkateordearen hitzetan, «zalantzarik gabe» jo zuten Kontseiluaren proiektu pilotuan parte hartzera, ikusteko udala noraino dagoen prest herritarren hizkuntza eskubideen bermeari begira, eta ebaluatzeko zer neurri har ditzaketen. Uharte Nafarroako legeak ezarritako eremu mistoan kokatzen dela nabarmendu du Kontseiluak, eta horrek proiektu honetan beste ikuspegi bat izatea ahalbidetuko diela.
Alderantziz, Arrigorriaga «euskarak juridikoki aldekotasuna duen lurraldean» dela erran du Bilbaok, eta, beraz, aukera izanen dela halako udal batean «zer falta den eta zer dagoen egiteko definitzen laguntzeko». Maite Ibarra alkateak erran du «bateragarria» dela udalean izan nahi duten lan dinamikarekin, eta herriko euskalgintzarekin bide berriak urratzeko aukera ere aipatu du. «Eragile ezberdinen arteko elkarlanak emaitza oparoak eskainiko dizkugulakoan gaude».
Hiru errealitate
Bi fasetan igaroko da Kontseiluaren eta herriko etxeen arteko proiektua. Lehenik, diagnostiko bat osatuko dute, hautetsien, teknikarien eta herriko euskalgintzako eragileen parte hartzearekin; ondoren, dokumentu hori oinarri hartuta, hizkuntza politikarako lerro nagusiak definituko dituzte.
Paul Bilbaok gogotik eskertu ditu hiru herriko etxeak proiektuan parte hartzeko erakutsi duten borondateagatik, eta hitzarmena Hendaian izenpetzearen garrantzia azpimarratu du. «Ipar Euskal Herrian euskarak duen aitortza juridiko falta ez da oztopo borondatea egonez gero urratsak egiteko». Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenetik herriko etxeetan egiten ari diren «lan handia» azpimarratu du.
Gaur egun Euskal Herria zatitzen duten hiru eremu adminstratiboetako herriko etxeak izanen dira Protokoloaren gauzapenean pilotu. «Oso esanguratsua» iruditzen zaiela adierazi du Bilbaok, errealitate juridiko-administratiboak desberdinak direlako. «Kontseiluak mahai gainean tresna bat jarri du, gure ustez lagungarria izan daitekeena etorkizuneko hizkuntza politiketan urrats ausartak egiteko. Orain, hori garatzea dagokigu, eta ikusiko dugu zer emaitza ekarriko duen. Baina zinez uste dugu herriko etxe eta udaletan hizkuntza eskubideak ardatz izango dituzten politiketan laguntzeko gidalerro bat ekar dezakeela» |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196235/ehuk-180-jardueratik-gora-prestatu-ditu-udako-ikastaroetarako.htm | Gizartea | EHUk 180 jardueratik gora prestatu ditu udako ikastaroetarako | Modu presentzialean nahiz Internet bidez emango dituzte ikastaroak. Zabalik dago matrikulazio epea. | EHUk 180 jardueratik gora prestatu ditu udako ikastaroetarako. Modu presentzialean nahiz Internet bidez emango dituzte ikastaroak. Zabalik dago matrikulazio epea. | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak antolatutako udako ikastaroen aurkezpena egin dute gaur goizean, Bilbon, eta bertan izan dira Eva Ferreira EHUko errektorea, Rafael Pardo BBVA Fundazioko zuzendaria eta Itziar Alkorta ikastaroen zuzendari akademikoa. 40. aldia izango da aurtengoa, eta Donostiako Miramar jauregia izango da egoitza nagusia. Berrikas dezagun leloa jarri diote aurtengo ikastaroei, eta 180 jardueratik gora prestatu dituzte. Gaur zabaldu dute matrikulazio epea.
Jakinarazi dutenez, aldi honetan ere, bi modalitatetan emango dute programazioa: modu presentzialean nahiz Internet bidez. Haien arabera, online bidezko ikastaroek «oso ondo funtzionatu zuten 2020an», eta «geografikoki urrun zeuden ikasleengana heltzeko» aukera eman zuten. Horri eutsiko diote aurten ere: 23 ikastaro emango dituzte Internet bidez. Hala ere, Alkortak adierazi du gehienak «hibridoak» izango direla; hau da, aurrez aurre eta online jarraitu ahalko direla. Araban, zazpi ikastaro emango dituzte modu horretara; Bizkaian, 25; eta Gipuzkoan, 130 baino gehiago. Horrez gainera, aipatu dute EAEko hiru hiriburuetan ez ezik, beste udalerri batzuetan ere egingo dituztela jarduerak: besteak beste, Elizondon (Nafarroa), Lesakan (Nafarroa), Laguardian (Araba) edota Baionan.
Zabaldutako eskaintza zazpi erronkatan oinarritzen dela esan dute. Horiek dira hezkuntza; gizartearen zahartzea; ingurumen, ekonomia eta gizarte iraunkortasuna; pandemia; gobernantza; generoa; eta euskal kultura.
Hezkuntzari dagokionez, ikastaroetako bat Eskolaren erronka digitalak izango da. Alkortaren arabera, horrelako ekintzek aukera emango dute azken urtean hezkuntza sisteman egin diren hausnarketak partekatzeko, eta, beraz, etorkizuneko eskolen gaitasun digitalen inguruan gogoeta bat egiteko. Hogei ikastaro homologatu baino gehiago emango dituzte.
Zaintza ereduen inguruan ere arituko dira, «belaunaldiarteko itun bat» proposatze aldera. Trantsizio energetikoa, klima aldaketaren auzia, ekonomia zirkularra eta beste ere landuko dituzte.
Pandemiaren gaiari eutsiz, berrikas terminoa ekarri du gogora Alkortak, eta adierazi hori dela ikastaroen funtsa. Esaterako, beharrezkotzat jo du berrikastea «osasun publikoa guztioi dagokigun kontzeptua» dela. Halaber, errealitatearen alde etikoei buruzko «funtsezko ikuspegiak» landuko dituztela ere esan du.
Zaintza erdigunean jarriko duen gizarte bat eraikitzeko egin behar diren urratsen inguruan ere egingo dituzte ikastaroak. Baita ahalduntzearen, intersekzionalitatearen edota prostituzioaren bueltan ere. Azkenik, euskal kultura ere jorratuko dute. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196236/espainiako-errepublikaren-sustatzaileen-laquobalioakraquo-goretsi-ditu-urkulluk.htm | Politika | Espainiako errepublikaren sustatzaileen «balioak» goretsi ditu Urkulluk | Ahal Dugu-k «bi gizarte eredu» nabarmendu ditu Espainiako Errepublikaren Egunean. EH Bilduk nabarmendu du eskuina «askatasun hitza desitxuratzen» ari dela. | Espainiako errepublikaren sustatzaileen «balioak» goretsi ditu Urkulluk. Ahal Dugu-k «bi gizarte eredu» nabarmendu ditu Espainiako Errepublikaren Egunean. EH Bilduk nabarmendu du eskuina «askatasun hitza desitxuratzen» ari dela. | Apirilaren 14a da gaur, 90 urte Espainiako Errepublika aldarrikatu zenetik, eta data hori gogoan izan dute eragile politiko ugarik. Besteak beste, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak adierazi du «gizarte aurrerapenaren eragile izan ziren hainbat balio sozial eta demokratiko indarrean» jarri zituela eta, bost urte geroago, «legezkotasunaren eta indarrean zegoen konstituzio demokratikoaren aurkako estatu kolpe batek errepublikanismoaren balioen garapena eta estatu espainiarreko ideien, sentimenduen eta identitate nazionalen aniztasunari buruzko edozein hausnarketa politiko bertan behera» utzi zituela. Urkulluren hitzetan, gobernuko bazkide diren EAJk eta PSE-EEk uste dute «errepublikaren garaiko aurrerapenak ahalbidetu zituztenei eta diktadura garaian askatasunaren itxaropenari eusten jakin zuten pertsonei» egin dakiekeen «omenaldirik zintzoena» dela «eurek bultzatu eta babestu zituzten balio sozial eta demokratikoen alde lan egiten jarraitzea». Aitorpen horrekin, Jaurlaritza honen asmoa da, errepublikaren 90. urteurrena eta 1936ko estatutuaren 85. urteurrena aintzat hartuz, Eusko Legebiltzarrean erabakiko diren ekimenekin bat egitea.
«Bi eredu»
Efemeridea baliatuta, Ahal Dugu-k nabarmendu du ez dela «nahikoa oroitzea edo ospatzea». Izan ere, uste dute gaurko egunak gogora ekartzen duela «guztiz kontrajarriak diren bi gizarte eredu daudela», eta «eredu horiek, besteak beste, estatu motaren mende» daudela: «Gure gizarteak duela urtebete pasatxo imajinaezina zirudien atzerakada historiko bati aurre egin behar dio, eskuin muturrak iraganera itzultzeko erabaki irmoa baitu, nahiz eta gaur egun ere iragan horretatik aldentzen saiatzen ari garen».
Adierazpen batean, Ahal Dugu-k azaldu du «askatasunaren alde borrokatu eta gizarte berri baten oinarriak jarri zituztenen oroimena aldarrikatzeko modurik onena» dela «haien idealetan sakontzea eta justizia sozialaren helburuak gauzatzen saiatzea». Horregatik, argudiatu du alderdiak defendatzen duen errepublikanismoa ez dela «estatu mota bat soilik, ez da monarkiaren kritikara mugatzen, baizik eta gizarte berdinzale baterantz aurrera egiten duen gizarte bat ere bada, non herritarren behar materialak bermatuta dauden».
Arnaldo Otegi, gaur, Eibarren. MAIALEN ANDRES / FOKU
Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea, berriz, Eibarren (Gipuzkoa) mintzatu da gaiaz; haren iritziz, «erabakiak hartzeko garaia» da, «euskal errepublika batean herritar askeak izateko monarkia ustel baten mendekoak izan beharrean». Era berean, Espainiako Estatuan eskuinak izaten ari diren jarrerari erreparatu dio: «Askatasunaz hitz egiten dute eskubiek munduan. Orain, PPk eta Voxek independentziari eta askatasunari buruz hitz egiten dute Madrilen. Ez da egia; hori ez da askatasuna, hitza desitxuratzen ari dira, diruarekin erosten dena ez baita askatasuna, pribilegioa baizik».
Otegiren hitzetan, eskuinek sinetsarazi nahi dute «askatasunaren aldeko borroka askatasun indibidual eta burgesaren aldekoa» dela; «gu ez gara horren aldekoak, askatasun eta ordena alternatibo baten aldekoak baizik. Guk diogu askatasuna dela berdintasuna, justizia soziala eta komunitatea. Hori da guk haiekiko dugun ezberdintasun nagusia». |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196237/emakumeen-ia-erdiek-ez-dute-bere-gorputzaz-erabakitzeko-askatasunik.htm | Mundua | Emakumeen ia erdiek ez dute bere gorputzaz erabakitzeko askatasunik | Emakumeen %45ek ez dute sexu harremanen, antisorgailuen erabileraren edo osasun arretaren inguruan erabakitzeko autonomiarik, UNFPA agentziaren arabera. | Emakumeen ia erdiek ez dute bere gorputzaz erabakitzeko askatasunik. Emakumeen %45ek ez dute sexu harremanen, antisorgailuen erabileraren edo osasun arretaren inguruan erabakitzeko autonomiarik, UNFPA agentziaren arabera. | «Nire gorputza nirea da. Zenbat emakume eta neskatok baiezta dezakete libreki?». Galdera hori eginez hasi du UNFPA Populazio Gaietarako Nazio Batuen Funtsak argitaratu berri duen emakumeen eskubideen inguruko 2021eko txostena. Erantzuna: «Milioika pertsonari sexu harremanei ezetz esateko, norekin ezkondu erabakitzeko edo egoki ikusten dutenean haurrak izateko eskubidea ukatzen zaie». Zehazki, txostenak aztertutako herrialdeetan, emakumeen ia erdiek ez dute bermatua bere gorputzaz askatasunez erabakitzeko eskubidea.
NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak lehen aldiz aztertu du emakumeek euren gorputzarekiko duten autonomia. Garabidean diren 57 herrialdetan egin du azterketa, horietan bizi diren emakumeek sexu harremanak izateari ezezkoa esateko, antisorgailuen erabileraz erabakitzeko eta osasun arreta jasotzeko duten eskubidea ikertuta. Hala, ondorioztatu dute horien %55 daudela hiru eremu horietan askatasunez erabakitzeko egoeran.
Munduaren eremu batetik bestera, ordea, aldaketak daude. Asia ekialdean eta Latinoamerikan %76 ingurura iristen da, Afrika erdialdean eta mendebaldean, berriz, %40tik behera dago. Eremu geografikoetako datuek, baina, herrialde batetik bestera dauden ezberdintasunak ezkutatzen dituzte. Esaterako, Saharaz hegoaldeko Afrikan emakumeen %50 inguruk dute erabakiak autonomoki hartzeko askatasuna, baina Mali, Niger eta Senegalen, emakumeen %10 baino gutxiago dira aipatutako hiru egoera horien inguruan erabakitzeko aske sentitzen direnak.
Maliko kasuan sakonduta (%8), herrialdeko emakumeen %77k hartzen dituzte antisorgailuen gaineko erabakiak; bostetik batek du, ordea, osasun arreta jasotzearen inguruan erabakitzeko aukera; eta hamarretik zazpik ez dute sexu harremanak izatea errefusatzeko aukerarik.
Horiek horrela, berrikuntza orokorragoen beharra nabarmendu du INFPAk, argudiatuz atal jakin batean egoerak hobera egiteak ez duela zertan besteetan eragin. Sexu harremanen kasua jarri du horren adibide gisa: «Sistema patriarkalek gizonen sexu nahiak emakumeen nahien gainetik ezartzen dituen botere harremanen dinamika betikotzen dute. […] Hala, hainbat emakumek sexu harremanei ezezkoa emateari uko egitea onartzen dute euren bizitzako beste alor batzuetan autonomia gehiago izatearen truke». Izan ere, aipatutako hiru elementuetan erabakitzetik haratago, UNFPAko zuzendari Natalia Kanemek nabarmendu du «ohikoak diren abusuen zerrenda luze bat» dagoela, besteak beste, genitalen mutilazioa, abortu behartuak, bortxaketak eta birjintasun proba delakoa.
Horren atzean, nagusiki, lege diskriminatzaileak daudela argudiatu du UNFPAk, «emakumeen gorputzen inguruko erabakiak hirugarrenen esku» geratzea baimentzen dutenak. Izan ere, batez beste, emakumeek gizonek dituzten eskubide juridikoen %75 dituzte bermatuak, NBEren arabera. Hori, kontuan izan gabe zer-nolako kaltea egiten duen independentzia ekonomikorik ez izateak, eta adin, arraza, etnia, sexu orientazio edo ezgaitasunak eragindako diskriminazioak.
Ikerketan parte hartu duten herrialdeetako berdintasun politikak ere aztertu ditu txostenak, eta, besteak beste, horien laurdenek ez diete antisorgailuak eskuratzeko berme bera ematen gizonei eta emakumeei, eta bostetik batek ez du osasun sexuala babesteko neurririk hartzen.
Badira argitara atera diren datu gehiago ere: hogei herrialdeetan, euren bortxatzailearekin ezkotzera behartuta daude emakumeak, gizonak hala nahi izanez gero; 43tan, ez dago ezkonduen arteko bortxaketak zigortzeko araudirik; eta 30 ingurutan, emakumeek mugatuta daukate etxetik kanpo aske ibiltzea.
Egoerak, gainera, okerrera egin du azken urtean, UNFPAren arabera. COVID-19aren pandemiak eragindako konfinamendua eta osasun arreta jasotzeko zailtasunak direla medio. Hala, Kanemek azaldu du egun inoiz baino emakume eta neskato gehiago jasaten ari direla «genero arrazoiengatiko indarkeria, ezkontza goiztiarrak eta halako praktika kaltegarriak»; erantsi du nahi gabeko 1,4 milioi haurdunaldi gertatu direla, familia plangintza zerbitzuek izandako etena dela medio. Halere, agentziaren arabera, egoera okerragoa izan zitekeen, uste baitzuten sei hilabeteko etenaldi batek berekin ekarriko zuela 47 milioi emakumek antisorgailuak ezin eskuaratzea.
«Diskrimikazio hori» amaitzeko asmoz, Kanemek gobernuei eskatu die «lidergoa» hartzeko, eta «generoaren araberako araudiak indartzen dituzten egitura sozial, politiko, instituzionalak eta ekonomikoak» aldatzeko lan egiteko: «Gizarte guztiek egin behar dute gehiago genero berdintasuna lortzeko». |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196238/txertoa-jartzeko-ordua-hartzeko-sms-bidezko-sistema-hasiko-du-osasunbideak-ere.htm | Gizartea | Txertoa jartzeko ordua hartzeko SMS bidezko sistema hasiko du Osasunbideak ere | Ordua hartzeko prozedura «arintzeko» balioko duela adierazi du Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek. | Txertoa jartzeko ordua hartzeko SMS bidezko sistema hasiko du Osasunbideak ere. Ordua hartzeko prozedura «arintzeko» balioko duela adierazi du Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek. | Osakidetzak hasia zuen bidea, eta orain Osasunbideak egin du hautua; txertoa jartzeko era dutenei sakelako telefonoaren bidezko mezuak bidaltzen hasiko da, horren berri emateko. Mezua jaso ostean, Internet bidez hartu beharko dute ordua, edota telefono bidez hartzeko era ere emango diete. Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek agerraldia egin du, eta bertan eman du asmoaren berri. Bihar bertan hasiko dira mezuak bidaltzen.
70-79 urte arteko herritarren txertaketan jarri nahi ditu orain indarrak Osasunbideak, eta bide hori aukeratu du txertaketa sistema «indartzeko» asmoz. Sistema horrekin txertoa jartzeko ordua nork bere agendaren arabera antolatu ahalko duela esan du Indurainek, eta prozedura «arinduko» duela horrek.
Osakidetzak jada martxan jarria du, adin tarte horrexetan, antzeko sistema bat, eta kritikak eragin ditu hautuak, edadeko guztiak ez baitaude ohituta sakelakoa eta Internet erabiltzera. Gaur bertan, adineko jendea batzen duten Bizkako 25 elkartek salatu dute izurriari aurre egiteko baliabideetan Internet bidezko zerbitzuak nagusitzeak «labirinto» bat bihurtzen dituela askorentzat eskabiderik arruntenak ere, eta administrazioei mintzatu zaizkie, konponbide eske. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196239/euskaltegietako-irakasleen-soldata-36-igotzen-lagunduko-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Euskaltegietako irakasleen soldata %36 igotzen lagunduko du Jaurlaritzak | Herri ekimeneko euskaltegiekin akordioa sinatu du Eusko Jaurlaritzak: egun jasotzen duten diru laguntza baino 10 milioi euro gehiago jasoko dituzte euskaltegiek lau ikasturte barru. Soldatak %36 hobetuko dira, eta eskola orduak %26,5 murriztu. | Euskaltegietako irakasleen soldata %36 igotzen lagunduko du Jaurlaritzak. Herri ekimeneko euskaltegiekin akordioa sinatu du Eusko Jaurlaritzak: egun jasotzen duten diru laguntza baino 10 milioi euro gehiago jasoko dituzte euskaltegiek lau ikasturte barru. Soldatak %36 hobetuko dira, eta eskola orduak %26,5 murriztu. | Mugarria eta historikoa. Bi hitz horiek erabili dituzte Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak, eta Isabel Isazelaia eta Laida Beristain herri ekimeneko euskaltegietako ordezkariek. Akordioa sinatu dute alde biek euskaltegietako irakasleen lan baldintzak hobetzeko. «Euskaltegien aspaldiko aldarrikapena bete dugu», esan du Zupiriak, eta Beristainek bide beretik: «40 urtean egindako aldarrikapena betetzea lortu dugu». Lau ikasturtean soldatak %36 igoko zaizkie euskaltegietako irakasleei, eta eskola orduak %26,5 murriztu.
Horretarako, Jaurlaritzak herri ekimeneko euskaltegiei ematen dien diru laguntza handituko du datozen lau ikasturteetan: ikasturte honetan 22,4 milioi euro bideratu dira euskaltegietara, eta 2024-2025ean 32 milioi euro izango dira. Hau da, 10 milioi euro emendatuko da Jaurlaritzaren inbertsioa. Gaur egun bezala, Habek bideratuko ditu diru laguntza horiek, eta euskaltegien finantzaketa publikoa, %63koa izan ordez, %70ekoa izango da.
Herri ekimeneko euskaltegietako irakasleen lan baldintzak udal euskaltegietakoenekin alderatuz gero, ezberdintasuna agerikoa da: bi sareetako irakasleen arteko soldata aldea %40koa da, eta lehen sarean 1.000 eskola ordu ematen dituzte, eta bigarrenean 735 —%26ko aldea—. Arrazoi horiek tarteko, herri ekimeneko irakasleen profila asko zahartu da, eta irakasle gazteek ez dute lekukoa hartzen. Gaur goizean agerraldian eman duten datuaren arabera, azken ikasturtean 10 irakasletik batek utzi egin du eremu horretako irakaskuntza. «Euskaltegietan lanean hasten diren irakasleen asmoa ez da epe luzerakoa izaten, eta gehienek esperientzia hartzeko baliatu ondoren alde egiten dute», azaldu du Zupiriak.
Izan ere, euskaltegietan eskatzen den maila akademikoa irakaskuntzako beste sare batzuetan eskatzen denaren parekoa da, baina lan baldintzak, eskasagoak. Horregatik daukate herri ekimeneko euskaltegiek halako zailtasuna lantaldea berritzeko. Kontuan izan behar da gaur egungo langileen erdiek 50 urte baino gehiago dituztela, eta, beraz, hamar urtean langile kopuru handi bat berritu beharko dutela euskaltegiek. Hutsune horri aurre egin, eta euskaltegietako irakasleen baldintzak hobetzeko sinatu dute akordioa.
Eusko Jaurlaritza osatzeko gobernu akordioan bertan hitzartu zuten jeltzaleek eta sozialistek euskaltegietako irakasleen lan baldintzak hobetzeko konpromisoa. Lau urteko epean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irakasleek jasotzen duten 25.000 euroko soldata 34.000 eurora igoko litzateke, eta 1.000 eskola ordutatik 809 ordura jaitsi. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196240/naparra-biktima-gisa-aitortua-izateko-eskatu-dio-sendiak-parlamentuari.htm | Politika | Naparra biktima gisa aitortua izateko eskatu dio sendiak parlamentuari | Eneko Etxeberria Naparraren anaiak 2015etik hona kasuak izan dituen nondik norakoen berri eman die taldeei, eta hainbat eskaera egin dizkie: besteak beste, legebiltzarrak ahal duen guztia egin dezala Jose Miguel Etxeberriaren arrastoak bilatzeko bigarren araketa egiteko. | Naparra biktima gisa aitortua izateko eskatu dio sendiak parlamentuari. Eneko Etxeberria Naparraren anaiak 2015etik hona kasuak izan dituen nondik norakoen berri eman die taldeei, eta hainbat eskaera egin dizkie: besteak beste, legebiltzarrak ahal duen guztia egin dezala Jose Miguel Etxeberriaren arrastoak bilatzeko bigarren araketa egiteko. | Apirilaren 14 izaki, 63 urte beteko zituen Jose Miguel Etxeberria Naparra-k. 1980ko ekainaren 11n ikusi zuten azken aldiz bizirik Komando Autonomo Antikapitalistetako kidea. Ziburun zuen hitzordu batera atera zen egun hartan, eta ondorengo egunetan Batallon Vasco Españolek aldarrikatu zuen hilketa, baina gorpua ez zen aurkitu. Haren desagerpenetik, 41 urtez, sendia etengabe ibili da haren arrastoen bila. Eneko Etxeberria Naparraren anaiak Nafarroako Parlamentuari eskatu dio dagozkion eskumenen barruan ahal duen guztia egin dezala Naparraren arrastoak aurkitzeko, batik bat Mont-de-Marsan inguruan (Okzitania, Frantzia) egitekoak diren bigarren araketa ziurtatzeko.p>
Horrekin batera, legebiltzarrari galdegin dio Espainiako eta Frantziako estatuak premiatu ditzala kasua argitu dadin. Halaber, eskatu du Naparra biktima gisa aitortua izan dadila, Espainiako Terrorismoaren Biktimen Legean jasotako memoriaren, egiaren, duintasunaren eta justiziaren printzipioekin bat eginez. Azkenik, Nafarrroako Gobernuari eskatu diote aitortza horretan «parte aktibo» izateko: «Giza eskubideen urraketa hori gaur egun ere gauzatzen ari da, indarrez behartutako desagerpen bat izan zelako». Etxeberria sendia bigarren aldiz izan da parlamentuan. Lehen aldia 2015eko otsailean izan zen, eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen 2015ko legearen tramitazioan. Orduko hartan bezala, aurretik beste agerraldi bat izan da 1978ko sanferminetako gertaeren inguruan. Etxeberriak sei urte luzeotan izandako nondik norakoen berri eman die taldeei.
Kasuaren sei urteko ibilbidea
41 urtez, ibilbide judizial luzea izan du auziak, baina kasua berriz ireki zen 2016ko udazkenean, Ismael Moreno Auzitegi Nazionaleko 5. auzitegiko magistratuaren aginduz. Francisco Arnau de la Nuez CESIDeko agente ohiak Iñaki Errazkin kazetariari adierazi zion Etxeberriaren arrastoak Mont-de-Marsanetik gertu zirela, Brocasetik Labriterako errepide ondoan dagoen zuhazti baten. Francisco Etxeberria auzitegi medikua eta Iñigo Iruin abokatua bertaratu, eta indusketa egiteko kokagune zehatzari buruzko bi hipotesi helarazi zizkioten auzitegiari. Miaketa haren ondotik ireki zen auzia, eta, lehen eskaera baten ostean, 2017ko apirilaren 4an bost orduz jardun zuten tokietako batean bila. Ez zuten aurkitu. 2018ko martxoan, auzia artxibatzea erabaki zuen Morenok, baina, helegitea jarri ondotik, Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko bigarren aretoak ikerketarekin jarraitzeko eskatu zion Morenori.
Bigarren araketa ez da oraindik egin, eta Etxeberriak salatu du lehena eskatu zenetik egin zeneraino «zazpi hilabete» pasatu zirela baina orain hiru urte iragan direla. Gogora ekarri du epe horretan bere ama Celes Alvarez semearen arrastoak aurkitu ezinaren min horrekin hil zela, eta aurretik aita ere bai. Duela gutxi, Eusko Jaurlaritzak EHUko Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Unesco katedrak landutako txostena helarazi zion sendiari. Gainera, iazko otsailean, Nazio Batuetako lan talde batekin bildu zen sendia Genevan, kasuaren inguruko lehen eskuko informazioa emateko asmoz.
Era berean, Iñaki Alforja eta Lucia Ezker lantzen ari diren Bolante baten istorioa dokumentuaren aurrerapen bat eman dute. Bai agerraldian eta bai dokumentalean, agerian geratu dasendiarentzat «harlauza bat» dela desagerpena. Halaber, berriki, Jon Alonso idazle iruindarrak Naparra. Kasu irekia liburua argitaratu du, eta agerraldian ere izan da. Talde guztiek adierazi dute sendiaren sufrimendua ulertzen dutela, eta aitortzaren bidetik jarraitzeko konpromisoa adierazi. Uxue Barkosek Naparraren memoriaren duintasuna aldarrikatu du. EH Bilduko Bakartxo Ruizen arabera, «benetako gurutzebidea» jasaten ari da sendia. PSNko Inma Juriok dolua egiteko beharra azpimarratu du. Navarra Sumako Isabel Olabek adierazi du ulertzen duela haien sufrimendua, eta egiarako eskubide osoa dutela. Haren hitzetan, zuzenbide estatuak huts egin die, baina, haien sufrimendua ulertuagatik, erantsi du bere taldeak ez duela parte hartuko haren aitortza ekitaldian, Jose Miguel Etxeberria «biktima izan aurretik Naparra ere izan zelako, erakunde terrorista bateko kide izan zelako».
Adierazpen horri erantzunez, hitz batzuk zuzendu dizkio Amaia Irigoienek, Eneko Etxeberriaren emazteak: «Ez dut halakoetan parte hartzen, baina gauza batzuek min ematen dute. Hitz egiten ari zinela, ama Celes etorri zait gogora. Hark esaten zigun pala bat hartu eta Frantziara joateko, eta edonon bilatzeko. 80 urtetik gora zituen. Ez dugu omenaldirik nahi. Jose Miguelen gorpua aurkitu nahi dugu. Biktimak guztiak dira. Gorpua baden kasuetan, sentitzen dut haien mina, datorren tokitik datorrela; erabateko enpatia dut terrorismo kontu batengatik sufritu duten guztiekiko, baina gorpurik ez badago, inork ezin dezake jakin zer den. Zure semea edo anaia istripu batean hiltzen bada, sufrituko duzu, baina dolua izango duzu; zure anaia edo semea desagertu eta gorpurik agertzen ez bada, inork ez badaki non dagoen edo ez badu esan nahi, dolua ez da pasatzen. Politikoki iraganeko kontuez hitz egiteari utzi behar dugu, eta benetan erakundeetatik egin daitekeen guztia egin, gorpua aurkitzeko eta egia izateko. Horrela pasatuko zaigu dolua, eta harlauza hori gainetik kendu ahalko dugu Enekok, nik eta jada 11 urte dituen semeak». |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196241/janssen-txertoa-jartzen-segituko-dute-ipar-euskal-herrian.htm | Gizartea | Janssen txertoa jartzen segituko dute Ipar Euskal Herrian | Johnson & Johnson enpresaren txertoa 55 urtetik gorako herritarrei jarriko diete. | Janssen txertoa jartzen segituko dute Ipar Euskal Herrian. Johnson & Johnson enpresaren txertoa 55 urtetik gorako herritarrei jarriko diete. | Ipar Euskal Herrian Janssen txertoa erabiltzen segituko dute. Frantziako Gobernuko Gabriel Attal bozeramaileak goizean baieztatu du Johnson & Johnson enpresaren Janssen txertoa jartzen segituko dutela Frantziako Estatuan, aurreikusi bezala. Halere, 55 urtetik gorako herritarrei bakarrik jarriko diete, AstraZeneca txertoa bezala. Iragan astelehenean 200.000 dosi eskuratu zituen Frantziak, eta dagoeneko hasiak dira txertaketa guneetara garraiatzen.
Bestalde, Attalek segurtatu du «konfiantza osoa» duela AstraZeneca txertoan; 55 urtetik gorako herritarrei jartzen jarraituko dute.
Osakidetza, berriz, ez da hasiko Janssen txertoa jartzen. AEBetan txertoa erabiltzeari utziko diote, odolbilduekin zerikusia ote duen ikertzeko. Ondorioz, Europako Batasunak bertan behera utzi du banaketa, oraingoz.
Janssen txertoaren berezitasuna da dosi bakarra nahikoa dela immunitatea garatzeko.
Bidaiak, are murritzago
Attalek goizean iragarri du datorren astelehenetik goiti Frantziako Gobernuak neurri murritzaileagoak ezarriko dituela bidaiatzeko. Atzo, Brasil eta Frantzia arteko hegaldiak bertan behera uztea erabaki zuen Jean Castex Frantziako lehen ministroak. Aldaera berrien beldurrez, beste herrialde batzuetarako bidaiak murriztea espero da, beraz, astelehenetik goiti. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196242/haitiko-gobernuak-dimisioa-eman-du-krisi-politiko-betean.htm | Mundua | Haitiko Gobernuak dimisioa eman du, krisi politiko betean | Jovenel Moise presidenteak iragarri ditu dimisioak, baina hark karguan jarraituko du, aspalditik oposizioaren jopuntuan dagoen arren. | Haitiko Gobernuak dimisioa eman du, krisi politiko betean. Jovenel Moise presidenteak iragarri ditu dimisioak, baina hark karguan jarraituko du, aspalditik oposizioaren jopuntuan dagoen arren. | Azken hilabeteetan areagotutako egoera ezegonkorrak gainezka egin du Haitin, eta dimisioa ematera behartu du jarduneko gobernua. Jovenel Moise presidenteak eman du berria bere Twitter kontuan, zeinak dekretu bidez gobernatzen baitu iazko urtarrilean parlamentua desegin zuenetik. Adierazi du erabakiak aukera emango duela «segurtasunik ezaren arazo nabarmena konpontzea ahalbidetu, eta egonkortasun politikorako eta instituzionalerako beharrezkoa den kontsentsua lortzeko eztabaidei jarraipena emateko».
Aurrez, herrialdeko lehen ministro Joseph Joutek jakinarazi du kargua utziko duela, hark ere sare sozialen bidez. Esan du bere herrialdearen zerbitzura egotea «ohore bat» izan dela, eta eskerrak eman dizkie berekin gobernuan izan direnei eta babesa eman dietenei. Haren ordez, orain arteko Atzerri ministro Claude Joseph izendatu du Moisek.
Oposizioaren eskari nagusia dimisioa Moisek berak ematea da, ordea, eta oraingoz ez du halakorik egin. Ezegonkortasun politikoa ohikoa da Haitin, baina gaur egungo krisia 2015ean hasi zen. Presidentetzarako hauteskundeen lehen itzulia egin zuten urte horretako urrian, eta Moisek irabazi zituen, naiz eta ez zuen izan bigarren itzulia ez egiteko behar adinako babesik. Oposizioak iruzurra salatu zuen, ordea, eta emaitzak bertan behera geratu ziren. Hortaz, 2016rako berriz deitu zituzten bozak. Moisek irabazi zuen berriz, eta hauteskunde batzordeak garaipena aitortu zion.
Hauteskunde horien aurretik Michell Martelly zen herrialdeko presidente, eta oposizioak dio hark kargua utzi zuen egun berean hasi zela Moiseren agintaldia, 2016ko otsailaren 7an, eta, horrenbestez, joan den otsailaren 7an utzi behar zuela kargua —konstituzioaren arabera, presidentearen agintaldia bost urtekoa da, eta beti hasi eta bukatzen da otsailaren 7an—. Moiseren arabera, ordea, bere legealdia 2017an hasi zen, eta 2022an amaituko da.
Konstituzioak zatituta
Oposizioak dio aurreko presidenteak kargua uzten duen une berean hasten dela zenbaketa, eta argudio horrekin bat datorrela konstituzioa ere. 1987an egindakoa da, eta hori aldatzeko asmoa dauka Moisek. Erreferendum baten bidez egin nahi du, eta, hasieran hil honetan bertan egin nahi bazuen ere, ekainaren 27ra atzeratu zuen. Presidenteak sustatu duen testu berriak presidenteorde kargua sortuko du, eta ezabatu egingo du lehen ministroarena; legebiltzarreko bi ganbera batuko ditu, eta atzerrian bizi diren haitiarrei hauteskundeetan parte hartzeko aukera emango die.
Moisen aurkakoek, ordea, ez diete zilegitasunik ematen haren asmoei, eta legea bere alde bihurritu izana egozten diote, agintaldia luzatzeko. Iragan otsailean protestak hasi ziren, oposizioaren arabera presidenteak kargua utzi behar zuen egunaren bueltan. Are, Joseph Mecene epaileak bere burua herrialdeko presidente izendatu zuen, bere logelan grabatutako bideo bat zabalduta. Ez zuen aitortza ofizialik izan nazioartean. Moisek «estatu kolpea» salatu zuen, eta nabarmendu «Haitiren jabe egin nahi duten oligarkak» zeudela horren atzean.
Lurrikara politikoarekin batera, indarkeria giroa hedatu da Haitin: ugaritu egin dira talde armatuek egindako bahiketak eta lapurretak. Iragan igandean, esaterako, hamar lagun bahitu zituzten La Croix-des-Bouquets barrutian; horietako zazpi, erakunde erlijiosoetako kideak. 400 Mawozo taldeak egin zuen erasoa, zenbait hedabideren arabera, etekin ekonomikoa ateratzeko asmoz.
Egoera salatzeko eta erasoak buka daitezen eskatzeko, Haitiko Apezpiku Batzarrak grebarako deia egin du, biharko, eta jakinarazi du haren jabetzakoak diren ikastetxe eta zentro guztiak itxita mantenduko dituztela. «Ezin dugu baimendu gaizkileek hil, bortxatu eta bahitu gaitzaten», adierazi du erakunde erlijiosoak, ohar batean. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196243/abel-azkona-artistaren-aurkako-auzia-artxibatu-dute-berriro.htm | Kultura | Abel Azkona artistaren aurkako auzia artxibatu dute berriro | Abokatu Kristauak elkarteak jarri zuen artista nafarraren aurkako salaketa, «sentimendu erlijiosoen aurkako delitua» egotzita, erakusketa batean 'pederastia' hitza ostiekin osatzeagatik. | Abel Azkona artistaren aurkako auzia artxibatu dute berriro. Abokatu Kristauak elkarteak jarri zuen artista nafarraren aurkako salaketa, «sentimendu erlijiosoen aurkako delitua» egotzita, erakusketa batean 'pederastia' hitza ostiekin osatzeagatik. | Artistak berak sare sozialen bidez eman du justiziaren erabakiaren berri: Bergako (Katalunia) auzitegiak erabaki du Abokatu Kristauak elkarteak haren aurka zabaldutako auzia artxibatzea, hiri horretan 242 ostiarekin pederastia hitza osatzen zuen Amen obra erakutsi izanagatik.
Nafarroako Probintzia Auzitegiak 2017an artxibatu zuen Azkonaren aurkako beste auzi bat, obra beragatik. Kasu hartan, Nafarroako Eliza Katolikoak kereila bat aurkeztu zuen artistaren aurka, profanazio eta erlijio sentimenduen aurkako irain delituak egotzita, 2015ean Iruñeko Erorien Monumentuan obra hori jarri ondoren, Desenterrados erakusketan. Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak eta Abokatu Kristauen elkarteak salaketarekin bat egin zuten.
Abokatu Kristauak, tematutap>
Baina auzia artxibatu ondoren, abokatu ultrakatolikoek aurrera jarraitzea erabaki zuten, eta iragarri zuten hainbat salaketa aurkeztuko zituztela, Azkonak obra hori erakusten zuen tokietan. Palman eta Murtzian, esaterako, elkarteak mehatxua adierazi besterik ez zuten egin; baina Bergan, berriz, kereila jarri zuten, eta salaketak ibilbidea izan du.
Bergako epaileak hiru aldiz deitu zuen Azkona deklaratzera, baina artistak desobedientziaren alde egin, eta auzitegira ez joatea erabaki zuen. Haren aurkako bilatze eta atxilotze agindua ezarri zuten, eta Azkona Lisboara joan zen.
Azkenik, borroka judizial luze baten ostean, Azkonak sare sozialen bitartez adierazi du epaitegiak ez duela jada bere aurkako auzirik zabalik. Pozik agertu da, atxilotua izateko beldurrik gabe Espainiako Estatura itzuli ahal izango delako. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196244/ategorrietako-1931ko-sarraskiaren-biktimak-oroitzeko-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Politika | Ategorrietako 1931ko sarraskiaren biktimak oroitzeko eskatu du EH Bilduk | Guardia Zibilak zazpi langile hil zituen tiroz Donostian. 90 urte beteko dira maiatzaren 27an, eta indar subiranistak nabarmendu du hirian ez dagoela gertakariari buruzko oroigarririk. | Ategorrietako 1931ko sarraskiaren biktimak oroitzeko eskatu du EH Bilduk. Guardia Zibilak zazpi langile hil zituen tiroz Donostian. 90 urte beteko dira maiatzaren 27an, eta indar subiranistak nabarmendu du hirian ez dagoela gertakariari buruzko oroigarririk. | EH Bilduk Donostiako Udalari eskatu dio Ategorrietako sarraskiaren biktimen errekonozimendu instituzionala sustatu eta adostu dezala sindikatuekin eta gainerako eragileekin. Markel Ormazabal eta Reyes Carrere EH Bilduren udal taldeko zinegotziek gogorarazi dutenez, «Donostian izan den langileen sarraski larrienak» ez du «inongo oroigarririk» hirian: «Ez dago bere memoriaren inongo aztarna ofizialik, eta Donostiako hiritar gehienek ez dute ideiarik ere gertakari horren inguruan».
Maiatzaren 27an 90 urte beteko dira Ategorrietan Guardia Zibilak zazpi langile tiroz hil zituenetik. Jose Carnes, Manuel Perez, Jose Novo Martinez, Antonio Barro, Julian Zurro Perez, Jesus Camprosola eta Manuel Lopez Diaz izan ziren hildakoak. Egun horretarako greba orokorrera deitu zituzten Pasaiako arrantzaleak, eta 4.000 pertsona inguru elkartu zituen manifestazio bat abiatu zen Trintxerpetik Donostiarantz.
Hilabete eskas zen errepublika indarrean zela, eta hainbat sektorek errepublikaren aurkako erasotzat hartu zuten deialdi hura. Ramon Aldasoro Gipuzkoako gobernadore zibilak ez zuen baimendu, eta, Mirakruz gaina igaro ondoren, Guardia Zibilak tiroka erantzun zien manifestariei. Zazpi hildakoez gain, dozenaka lagun zauritu zituzten. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196245/eusko-legebiltzarrak-jaurlaritzari-eskatu-dio-leku-itxietan-co2-neurgailuak-ezartzeko.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio leku itxietan CO2 neurgailuak ezartzeko | Toki itxietan aireztapena sustatu dezala galdegin diote Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk, EH Bilduk eta PSEk Jaurlaritzari. | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio leku itxietan CO2 neurgailuak ezartzeko. Toki itxietan aireztapena sustatu dezala galdegin diote Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk, EH Bilduk eta PSEk Jaurlaritzari. | Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio leku itxietan airearen kalitatea neurtzeko gailuak ezartzeko politika sustatu dezala, besteak beste, garraio publikoan eta ostalaritzan aerosolen kontrol zorrotzagoa egin ahal izateko. Leku itxietan aireztapena sustatzeko ere galdegin dio, eta bultza ditzala, besteak beste, garraio publikoan, ikastetxeetako jantokietan, ostalaritzan eta saltokietan aerosolekiko esposizioa kontrolatzeko neurriak: toki itxietako aerosolen kopurua neurtzeko CO2 neurgailuak ezartzeko galdegin dio Jaurlaritzari. Eskera hori jaso du Elkarrekin Podemos-IUk, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk elkarrekin adostutako erdibideko zuzenketak.
Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek azpimarratu du komunitate zientifikoan erabateko adostasuna dagoela gaiarekiko, eta onartutako ekinbidea «norabide onean» doala. Toki itxietan kutsatzeak gutxitzeko «neurri eraginkorrak» hartzeko eskatu dio Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Jaurlaritzari, eta kexu agertu da orain arte ez duelako lehenetsi arlo horretan inbertsioak egitea birusari aurre egiteko. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196246/hezkuntza-sistema-propio-bat-izan-dute-hizpide-hamaika-gara-solasaldian.htm | Gizartea | Hezkuntza sistema propio bat izan dute hizpide Hamaika Gara solasaldian | Ane Ablanedok, Pedro Machok eta Nora Salbotxek hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren hirugarren solasaldian, Ainhoa Latatuk gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke zuzenean. | Hezkuntza sistema propio bat izan dute hizpide Hamaika Gara solasaldian. Ane Ablanedok, Pedro Machok eta Nora Salbotxek hartu dute parte Hamaika Gara egitasmoaren hirugarren solasaldian, Ainhoa Latatuk gidatuta. Berria.eus-en ikus daiteke zuzenean. | «Gure hezkuntza sistema ez da batere burujabea». Pedro Macho Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko ikuskariaren hitzak dira, atzo Hezkuntza sistema propio eta burujabe baterantz solasaldian esandakoak. Hamaika Garak eta BERRIAk antolatuta, egungo hezkuntzaren gabeziak mahai gainean jarri dituzte Machok, Ane Ablanedo irakasle eta heziketa librean adituak eta Nora Salbotx Amaiurko eskolako zuzendari eta Hik Hasiko kideak, Ainhoa Latatu Gure Esku-ko zuzendaritzako kideak gidatuta. Argi dute euskal hezkuntza sistema propio bat izateko ezin dela Espainiaren nahiz Frantziaren zain egon; alegia, independentzia beharrezkoa dela. Hala azaldu du Ablanedok: «Gure hezkuntza nahi duena jar dadila herri honen independentziaren bidean, ez baita bide zuzenagorik». Euskara salbatzeko beste modurik ere ez du ikusten: «Txalotu egiten dugu frantses estatuak guri ematea gure hizkuntzari buruzko baimentxoa, lotsagarria denean».
Egungo sistemaren gabeziak azaleratuz ekin diote: «Frantses sistemak frantsestu egiten du, eta espainolak espainiartu egiten du, euskaraz egiten badu ere», ohartarazi du Ablanedok. Machok erantzun dio euskalduntzen duela, baina Ablanedok ez du guztiz bat egin: «Euskaldundu egiten dugu hizkuntzaren zentzuan, baina ez dugu gaitasunik komunitate eta herri bezala haurrei transmititu beharko genizkiekeen klabe soziopolitikoak transmititzeko». Kritiko agertu da Salbotx ere: «Diseinu bat egin digute, eta gu, herri bezala, bagara nor horri erantzun intsumisoak, desobedienteak ere artikulatzeko».
Nolakoa izan behar luke?
Aletu dituzte euskal hezkuntza sistema propio horrek izan beharreko ezaugarriak ere. «Hezkuntza neutralik ez dago», azpimarratu du Machok. Eta Salbotxek argi definitu du bere ustez hezkuntza burujabeak nolakoa izan behar lukeen: «Izan beharko du euskalduna, feminista, neoliberalismoaren atzaparrez gaindikoa; justizia soziala, eskubideak eta pribilegioak zer diren ondo erakusten duen hezkuntza sistema bat beharko genukeela uste dut, eta, gainera, dimentsio publiko eta komunitarioa uztartzen dakiena». Eta hau erantsi du: «Politizatu behar dugu hezkuntza erroetaraino».
Esaldi baten egin du laburpena Machok: «Nik beti esaten dut: euskal hezkuntza sistema burujabea bai, baina ez burugabea». Eta bata bestearen atzetik bota ditu haren usten izan beharreko ezaugarriak: heteropatriarkatuak tokirik izango ez duena, ikasleak sexuaren arabera banatzen dituzten ikastetxeak onartuko ez dituena, segregaziorik egongo ez dena... Azken ideian sakondu du: «Niretzat ikastetxeen sare bakar bat egon beharko luke. Sare bat baino gehiago egotea berez segregatzailea da: bereizketan oinarritzen da, eta bereizkeria sustatzen du, sortzen du, areagotzen du». Beste ikuspuntu bat eskaini dio Ablanedok. Independente izanda, sare bakarra irudikatzen du berak ere, baina sare hitza entzundakoan «susmoa» hartzen du ez ote diren ari orain dagoenari buruz, eta hor bat hobestearen inguruan. «Nik hemen denak ikusten ditut espainolak eta han frantsesak, euskaldunik ez dut inon ikusten».
Hamaika Garak eta BERRIAk antolatu dute solasaldi zikloa, burujabetzak eta erabakitzeko eskubideak «arduratzen» dituzten eta «aktualitateari lotuta dauden beste gai batzuekin duten intersekzionalitatea aztertu eta herri eztabaida bat elikatzeko asmoz». Dagoeneko ikusteko moduan daude Naziometroa: termometro eta iparorratz eta Hizkuntza eta politika. Normalizazioa helburu izenekoak.
Hauek egingo dituzte ekainera arte, guztiak 18:30ean:
Maiatzak 12: Galeusca. Hiru herri erabakitzeko bidean.
Maiatzak 26: Ongizate krisia. Salbuespen egoeraren aurrean, erantzun berri bila.
Ekainak 16: Nork erabakitzen du (eta nork ez)? Gobernantza eredu berri baterantz.
Ekainak 30: Espetxe politika: aro berria, oztopoak eta transferentziak. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196247/pfizerren-txertoaren-50-milioi-dosi-aurreratzeko-akordioa-lortu-du-europako-batzordeak.htm | Gizartea | Pfizerren txertoaren 50 milioi dosi «aurreratzeko» akordioa lortu du Europako Batzordeak | Heldu den hiru hilabeteetan banatzea da asmoa, eta hilabete honetan bertan hastea banaketa | Pfizerren txertoaren 50 milioi dosi «aurreratzeko» akordioa lortu du Europako Batzordeak. Heldu den hiru hilabeteetan banatzea da asmoa, eta hilabete honetan bertan hastea banaketa | Uda amaierarako EB Europako Batasuneko biztanle helduen %70 COVID-19aren aurka txertatuta egotea da Europako Batzordearen helburuetako bat, eta gaur, erakundeko presidente Ursula Von der Leyenek jakinarazi du akordio bat erdietsi dutela Pfizer botika etxeak eta BionTechek eratutako partzuergoarekin, heldu den hiru hilabeteetan haien txertoaren 50 milioi dosiren banaketa «aurreratzeko». Txertoen banaketa «bizkortzen» lagunduko duela esan du, eta txertaketa kanpainak arintzen. Banaketa hori hilabete honetan bertan hasiko dela azaldu du.
AstraZeneca botika konpainiak eta Johnson & Johnsonek sortutako txertoen inguruan zalantzak eta mesfidantzak sortu dira asteotan, eta aparteko oihartzuna izan du akordioak. Oraintxe bertan, esaterako, Johnson & Johnson banatzekoa zen Janssen txertoaren 400 milioi dosi Europako Batasunean, baina AEBetatik heldu diren hainbat kasu susmagarriren gaineko jakinarazpenen ondorioz, gerarazi egin dute banaketa.
EMA Sendagaien Europako Agentziak esan du aztertzen ari dela Janssen txertoaren inguruan zabaldu diren kasu susmagarriak, eta datorren astean emango duela ikerketa horren berri. Aurreratu du, hala ere, iritzi duela txerto horren onurak handiagoak direla izan ditzakeen arriskuak baino. Hainbat tronbo kasurekin lotu dute txertoa, baina bakanak dira. AEBetan, ia zazpi milioi pertsonari jarri diete txertoa, eta sei tronbo aztertzen ari dira. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196248/eh-bilduk-sanchezipazientziak-muga-bat-du.htm | Ekonomia | EH Bilduk Sanchezi: «Pazientziak muga bat du» | Mertxe Aizpurua diputatuak Espainiako gobernuburuari ohartarazi dio «premiazkoa» dela lan erreforma indargabetzea. EAJ ere haserre agertu da Madrilekin, EBren funtsen banaketa zehazten ez duelako. | EH Bilduk Sanchezi: «Pazientziak muga bat du». Mertxe Aizpurua diputatuak Espainiako gobernuburuari ohartarazi dio «premiazkoa» dela lan erreforma indargabetzea. EAJ ere haserre agertu da Madrilekin, EBren funtsen banaketa zehazten ez duelako. | Lan erreforma arrakala bat sortzen ari da EH Bilduren eta Espainiako Gobernuaren arteko harremanean. «Premiazkoa da lan erreforma bertan behera uzten hastea; nahikoa tarte eman dizugu, eta badakigu [Yolanda Diaz] Lan ministroa ahalegina egiten ari dela. Pazientzia izan dugu, baina denak du muga bat». Hitz horiekin ohartarazi du asteazken honetan Mertxe Aizpurua EH Bilduko diputatuak Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua, Madrilgo Kongresuan.
Sanchezek agerraldia egin du Kongresuan, bezperan bere gobernuak aurkeztutako Espainiak ahal du. Suspertze, Eraldatze eta Erresilientzia Plana-ri buruzko azalpenak emateko. Izen hori du EBren Next Generation EU funtsak jasotzeko Madrilek Europako Batzordeari aurkeztu beharreko erreforma sortak. Erreforma horien artean daude Sanchezen gobernuak esku artean dituen bi garrantzitsuenak: lan merkatuarena eta pentsioena; horiek dira, hain zuzen ere, gutxien zehaztutakoak, oraindik negoziatzen ari direlako sindikatuekin eta patronalarekin.
Lan erreformari dagokionez, 2012an eta 2013an PPren gobernuak egindako aldaketen «puntu kaltegarrienak» bertan behera uzteko konpromisoa hitzartu zuen iazko maiatzean EH Bilduk Madrilgo gobernua osatzen duten bi alderdiekin, PSOErekin eta UP Unidas Podemosekin. Ia urtebete igaro da ordutik, eta tarte horretan argi geratu da sozialistak ez daudela aldaketa asko egiteko gogoz. Europako Batzordearen presioa badago, baina baita CEOE patronalaren ezezkoa ere negoziazio kolektiboa enpresaburuaren aldera lerrokatu zuen legedi bat aldatzeko. Presio horiei aurre egiteko eskatu dio Aizpuruak Sanchezi: «Ez zaizkigu axola patronalaren iritzia, Garamendi jaunaren kexuak, eta enpresa handiek ezarri nahi dituzten betoak; langileak eta haien eskubideak inporta zaizkigu».
Pentsioen erreforman ere EH Bilduren botoa arriskuan duela ohartarazi dio Aizpuruak Sanchezi. Pentsioak «hobetzeko» eskatu du, gutxieneko pentsioa 1.080 eurora igotzeko, eta Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak proposatutako moldaketa salatu: «Ezkutuko murrizketa da hori beren lan bizitza luzatu nahi ez dutenei edo ezin dutenentzat; langile asko arrastaka iristen dira erretiratzeko adinera. Neurri ezin okerragoa da, eta ez dugu babestuko».
Kongresuko saio horretan ere, Sanchezek bere ohiko beste euskal aliatuaren kexua entzun behar izan du: Aitor Esteban EAJko diputatuak Europako Batasuneko funtsen erabilerari buruz atal gehienak zehaztu gabe izatea aurpegiratu dio Espainiako Gobernuari: «Jakinarazi behar duzue nola iritsiko den dirua enpresetara eta administrazioetara, ministerio bakoitzak gauza desberdinak esaten dituelako; jakin behar dute norengana jo behar duten».
Eusko Jaurlaritzak egindako beste bi kritika ere errepikatu ditu Estebanek: batetik, Madril industria baztertzen ari dela funts horien banaketan, nahiz eta EBren helburuetako bat den funtsak baliatzea industria berritzaileak sustatzeko; bestetik, «zentralismorako itzulera den federalismoa» praktikatzea leporatu dio Sanchezi: «Zuek erabakiko duzuelako zer eta nori banatu».
Puntu batean bat egin zuten Estebanek eta Aizpuruak: maiatzaren 9a goizegi da alarma egoera bertan behera uzteko. EAJko eta EH Bilduko diputatuen esanetan, alarma egoerak soilik ahalbidetuko die autonomia erkidegoei joan-etorriak gutxitzeko neurriak bermeekin ezarri ahal izatea. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196249/baionako-bestarik-ez-da-izanen-2021ean.htm | Bizigiro | Baionako bestarik ez da izanen 2021ean | Bigarren urtea da Baionako bestak ezeztatzen dituztela. Halere, udan, egoera sanitarioarekin bateragarriak izanen diren animazioak antolatuko dituzte. | Baionako bestarik ez da izanen 2021ean. Bigarren urtea da Baionako bestak ezeztatzen dituztela. Halere, udan, egoera sanitarioarekin bateragarriak izanen diren animazioak antolatuko dituzte. | 2021ean, ez da Baionako bestarik izanen; uztailaren 28tik agorrilaren 1a arte ziren egitekoak. Hala iragarri du arratsalde honetan Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak. Baionako Herriko Etxeko besta batzordeak «pena handiz» eman du erabakiaren berri. Henri Lauque batzordeko lehendakaria honela mintzatu da: «Aho batez erabaki dugu bertan behera uztea, arduraz jokatzea baita gure betebeharra». Egoera sanitarioagatik, beraz, bestarik gabeko bigarren urtea izanen da. Etxegarai: «Bigarren Mundu Gerraz gero, horrelakorik ez zen gertatu. Garai hartan, bi urtez ez zen bestarik ospatu ahal izan».
Dena den, Yves Ugalde Baionako Herriko Etxeko hautetsiak erran du «ahalegin guziak» egin dituztela zenbait animazio antolatzeko udan. Uztailaren 14tik hasita, egunero, «egoera sanitarioarekin bateragarriak» izanen diren kultur ekitaldiak eginen dituzte. Forma ezberdinekoak izanen dira, eta tokiko kulturgileekin lan egitea izanen da helburua. «Ez dugu ahantzi behar sektore kulturalak gogorki pairatzen duela krisia. Erabaki dugu udako animazioetarako tokiko kultur eragileei ematea lehentasuna», adierazi du.
Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefeta ere egon da agerraldian, eta segurtatu du «Frantziako Estatuko zerbtizuek herriko etxea lagunduko» dutela uda honetako animazioak antolatzeko. Bestak ezeztatu izana txalotu du; eta erran du txertaketa kanpainak datorren urteko bestak antolatzeko esperantza eman dezakeela. «Aurreikusten dugu urte bukaerarako immunitate kolektiboa lortzea».
2022ko bestei begira
Baionako Herriko Etxeko besta batzordea, bestalde, 2022ko aldia prestatzen hasiko da berehala. Ugaldek, Lauquek eta Etxegaraik adierazi dute «lehentasunezkoa» izanen dela datorren urteko besten antolatzea, betiere egoera sanitarioak horiek egiteko baldintzak betetzen baditu. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196250/urriza-zaldua-eta-ansa-ii-labakak-lehendabiziko-garaipena-eman-diete-bereziartua-eta-setieni.htm | Kirola | Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak lehendabiziko garaipena eman diete Bereziartua eta Setieni | Urriza eta Zalduak 30-29 irabazi dute Etxarri eta Barrenetxearen kontra eta Ansa II eta Labakak 30-26 garaitu dituzte Juanenea eta Zubiri. | Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labakak lehendabiziko garaipena eman diete Bereziartua eta Setieni. Urriza eta Zalduak 30-29 irabazi dute Etxarri eta Barrenetxearen kontra eta Ansa II eta Labakak 30-26 garaitu dituzte Juanenea eta Zubiri. | Sagardoaren Txapelketaren lehenengo jardunaldia Erremontari saioaren barruan jokatu zen astelehen gauen eta Urriza-Zaldua eta Ansa II-Labaka bikoteek lehenengo garaipena eman zieten Bereziartua eta Setien sagardotegiei. Lehenengo partidan Urriza eta Zalduak, 30-29 irabazi zuten Etxarri eta Barrenetxearen kontra eta bigarrengo partiduan Ansa eta Labakak, 30-26 garaitu zituzten Juanenea eta Zubiri.
Azken hauek Larre-Gain sagardotegiaren izenean jokatzen dute eta Etxarri eta Barrenetxeak Oialume Zarren izenean. Beraz, garaileek lau puntu batu zituzten, Oialume Zarrek bi eta Larre-Gainek puntua eskuratu zuen. Lehenengo bi partidak parekatuak Lehenengo jardunaldiko bi partidak berdinduak izan ziren. Aurrenekoan gainera ezustekoa egon zen nola joan zen ikusita. Etxarri eta Barrenetxea IV.ak agindu zuten ia norgehiagoka osoan bost tantoko aldearekin partidako une gehienetan, baina 9-1eko azken partzialak, gorrien alde, erabaki zuen partidua.
Etxarri oso ongi hasi zen eta Urriza berriz hotz. Kosta egin zitzaion partidan sartzea eta urdinek eraman zituzten abantailak. Zazpi tantoko aldea ere izan zuten 28 eta 21ekoan, bazirudien hortxe amaituko zela partidua, baina gorriak azken tantoetan hobe aritu ziren eta 29-28 aurreratu ziren eta partidua ixtea lortu zuten 30-29. Bigarren partidan bai batzuk eta besteek agindu zuten une desberdinetan, baina Ansak, partiduko erremontista sendoenak, 22 tantorekin partidua erabaki zuen. |
2021-4-14 | https://www.berria.eus/albisteak/196251/hurrengo-urratsa-kaleratzea.htm | Politika | Hurrengo urratsa: kaleratzea | Espetxe politika «humanizatuta», betetako urteen araberako baimenak, hirugarren graduak eta baldintzapekoak lortzea du xedea Sortuk: 168 presok «kalea zapaltzea». | Hurrengo urratsa: kaleratzea. Espetxe politika «humanizatuta», betetako urteen araberako baimenak, hirugarren graduak eta baldintzapekoak lortzea du xedea Sortuk: 168 presok «kalea zapaltzea». | Urrats bat bukatzear, hurrengoari begira: horrelaxe dago Sortu euskal presoen alorrean. Alderdiaren ustez, hain zuzen, azken urteotan eginiko hurbiltze, Euskal Herriratze eta gradu aldaketek eta bakartzearen akaberak «humanizatu» egin dute lehenago «kriminala» zen espetxe politika, eta, orain, kartzelan «betea» duten «denboraren araberako eskubideak» lortzea egokitzen zaie euskal presoei: «Legedi arruntak eraman beharko lituzke preso gehien-gehienak etxe atariraino». «Salbuespenezko» eta euskal presoentzako «ad hoc» eraikitako espetxe legedia baliogabetzea ere jarri dute hurrengo pausoen artean, eta Madrilen teilatura bota dute pilota: «Hori aldatzeko, Espainiako Gobernuak erabaki politiko bat hartu behar du».
Adierazpen horiek egin dituzte gaur Rufi Etxeberria gatazkaren konponbidearen alorreko Sortuko arduradunak eta Oihana Garmendia presoen batzordekoak, alderdiak Donostian duen egoitzan egindako ordu bete eskaseko solasaldi mamitsuan. Aforo mugatuko aretoan baina streaming bidez ere hedaturiko hitzaldian datu zehatzak jarri dizkiete haien ustez egin beharreko hurrengo urratsei. Garmendia: «Espainiako Estatuan dauden EPPK-ko 185 preso politikoetatik 168 kalea zapaltzen egon beharko lirateke gaur egun, zigorraren laurdena betea dutelako». Kalea zapaltzen: hots, gutienez bigarren graduan eta baimenekin kalera atera ahal izanda. Gehiago ere bai, ordea: «Horietatik 134 hirugarren graduan egon beharko lirateke, zigorraren erdia betea dutelako, eta beste 63, baldintzapean aske, hiru laurdenak beteak dituztelako».
Ez dira preso guztiak sartzen datu horietan, baina Garmendiak gainontzekoentzat ere egin ditu proposamenak: «Kondena luzeak bete behar dituztenen kasuak egoera berrira egokitu behar dira». Bertzeak bertze, «justizia trantsizionala» eta «kaleratze aurreratuak» bezalako neurriak aipatu ditu Sortuko presoen batzordeko arduradunak kasu horretan diren presoentzat, baita Espainiak «bihurritutako» legeak bertan behera uztea ere. Horien artean legoke, erraterako, Frantziako Estatuko kartzeletan betetako urteak Espainiakoan kontuan ez hartzearen «trikimailua»: Garmendiaren arabera, hori bertan behera uzteak 50 euskal presori eraginen lieke, eta, betetako zigorrak batuko balitzaizkie, horietatik 11k kalean behar lukete jada —bertzeen zigorrak ere «laburragoak» lirateke—.
Bide juridikoen «emaitzak»
Etxeberriaren eta Garmendiaren ustez, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak 2013an eta 2017an hartutako erabakiek fruituak eman dituzte azken urteotan. Garmendia: «Estatuek prozesua blokeatu nahi zuten, baina kolektiboak jakin zuen hori gainditzen eta eskema berritu bat eratzen». Kaleratzeko helburuz bide juridikoak erabiltzea izan zen erabaki nagusia, eta, Etxeberriak nabarmendu badu ere bide legalak erabiltzea ez dela «oraingo kontua», adierazi du EPPK-ren erabaki horrek «emaitzak» izan dituela: «Bide legalen garapenak demostratu du bide horrek zuen balioa».
Sortuko kideek nabarmendu dutenez, hain zuzen, presoak Euskal Herriratzeko, hurbiltzeko eta bigarren gradura igarotzeko ez zen ezinbertzekoa bide horiek urratzea, baina preso batzuk harago ailegatu dira: «Batzuek bide juridiko osoa egin dute: atera dira baldintzapeko askatasunean», nabarmendu du Etxeberriak. Zehaztu dute, era berean, EPPK-ko kide «gehienek» aurkeztuak dizkiotela «idatziak» espetxe administrazioari, «ekimen propioz»; bide «soilik» politiko eta demokratikoen aldeko «apustua», eragindako minaren «aitortza» eta biktimen sufrimenduarekiko «enpatia» biltzen dute idatzi horiek, Etxeberriaren hitzetan: «Adierazpen horiek badute sakonera politiko eta etikoa». Sortuko gatazkaren konponbidearen alorreko arduradunak ez du beharrezkotzat ikusten harago joatea: «Egia da etengabe daudela eskaerak, baina horien atzean dago interes politiko makur bat; irabazle eta galtzaile eskema horretan alde bat birrindu nahi duen estrategia bat, azken finean». Haren hitzetan, «gauzak egitera behartzeak» ez dauka «legitimotasunik».
Presoek harturiko bide legalek dituzten «oztopoak» ere aipatu dituzte Sortuko presoen alorreko bi arduradunek: erraterako, «epailetzak» jarritakoak. Etxeberriak gogorarazi du, hain zuzen, 2003an Madrilen zentralizaturiko Espetxe Zaintzako Epaitegiak ukatu egiten dituela hainbat gradu garapen: «Irizpide politikoz eraikitako epaitegi zentral horrek segitzen du salbuespenezko politikak garatzen». Fiskalen trabak ere aipatu dituzte: kasu honetan, baita Frantziakoenak ere: Jakes Esnal eta Ion Parot adibide –31 urte daramatzate espetxean–. Garmendiak salatu du, halaber, espetxe batzuetan tratamendu batzordeek «gerra koordenadatan» segitzen dutela.
Iheslarien eta deportatuen egoeraz ere mintzatu dira, eta datuak eman dituzte hor ere: Etxeberriaren hitzetan, Lizarra-Garaziko garaitik hona 200 bat iheslari itzuli izanen lirateke sorterrira, eta gaur egun 34 iheslari eta zortzi deportatu daude, Euskal Herrira itzuli ezinda. Salatu dute Espainiako Auzitegi Nazionalak haien egoera juridikoari buruzko informazioa ematea «ukatzen» duela, eta preskripzioa era «tranpatian» erabiltzen duela.
Preso Politikoen Nazioarteko Egunaren harira eskaini dute gaurko solasaldia, Ion Telleria kazetariak gidatuta. Larunbaterako deia ere egin dute: manifestazioak eginen dituzte Donostian, Bilbon, Gasteizen eta Iruñean, presoen «askatasuna» eskatzeko. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196274/josu-bergarak-sestaoko-alkatetza-utzi-du.htm | Politika | Josu Bergarak Sestaoko alkatetza utzi du | Hamar urtez izan da Bizkaiko hiri horretako alkatea. Ainhoa Basabe Hirigintza zinegotziak ordezkatuko du. | Josu Bergarak Sestaoko alkatetza utzi du. Hamar urtez izan da Bizkaiko hiri horretako alkatea. Ainhoa Basabe Hirigintza zinegotziak ordezkatuko du. | Hamar urtez Sestaoko (Bizkaia) alkate izan ostean, kargua utzi duela iragarri du Josu Bergara Lopezek. Bizkaiko Foru Aldundira joango da, Udalekiko Harremanen zuzendaritzan aritzera; apirilaren 20an onartuko du diputazioak haren izendapena; Administrazio Publikoaren Sailaren barruan sortu duten departamentu berri bat da. 42 urte ditu politikariak, eta adierazpen polemiko batzuen harira ezagun egin zen 2014an.
Bergarak 2011ko ekainaren 11n hartu zuen udaleko aginte makila, EAJk alkatetza kendu zionean PSEri. «Udala uztea ez da erabaki erraza izan; nire bizitza izan da azkeneko urte hauetan, baina Unai Rementeriaren taldera eta proiektura batzea erronka pertsonala eta profesionala da», adierazi du alkateak. Postu berritik Bizkaiko udalekin eta alkateekin lanean gertu aritzea espero duela erantsi du.
Lehenago ere Bizkaiko Aldundian aritutakoa da Bergara. 2009 eta 2011 artean Berdintasuneko eta Herritarren Eskubideen zuzendaria izan zen. Duela hilabete aldundian hasitako aldaketekin lotu du Rementeriak izendapena: «Bizkaiko 112 udalerrien aldeko apustua egingo dugu, gertuago egoteko».
EAJk gehiengo absolutua dauka Sestaon, eta, horren eraginez, arazorik gabe izendatuko du Bergararen ordezkoa. Alderdiaren iturriek zabaldu dutenez, Ainhoa Basabe izango da hiriko hurrengo alkatea. Hirigintza zinegotzi izan da Basabe. Duela hamar urte sartu zen Bergararen gobernu taldean. Lehenbizi, Merkataritzaz arduratu zen, eta, gero, Hiri Segurtasunaz eta Giza Baliabideez. Gaur bertan gauzatuko da Bergararen dimisioa.
2014an, ijito errumaniar batzuek salatu zuten alkateak ez zituela erroldatu nahi, eta herriko etxebizitza agentzia batzuekin bilera bat egin zuela alkateak, ijitoak eta etorkinak har ez zitzaten. Audio grabazio bat ere zabaldu zuten, alkateak bilera hartan esandakoekin. Adierazpen gogorrak ageri ziren Bergararen ahotan grabazio horretan. Adierazpen «desegokiak» egin zituela onartu zuen Bergarak berak, agerraldi batean, eta migratzaileen kolektibo batzuekin bildu zen. Salaketa bat jarri zioten Bergarari, prebarikazioagatik, baina epaileak artxibatu egin zuen kasua. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196276/bigarren-graduko-hilketa-leporatu-diote-wright-tirokatu-zuen-poliziari.htm | Mundua | Bigarren graduko hilketa leporatu diote Wright tirokatu zuen poliziari | Hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Suzko pistola taser elektrikoarekin nahastu zuela argudiatu du. | Bigarren graduko hilketa leporatu diote Wright tirokatu zuen poliziari. Hamar urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Suzko pistola taser elektrikoarekin nahastu zuela argudiatu du. | AEBetako Minneapolis hiritik gertu Daunte Wright herritar beltza tiroz hil zuen polizia zuria atxilotu zuten atzo, eta hilketa leporatu diote. Bigarren graduko hilketa egotzi diote, hamar urterainoko kartzela zigorra ekar lezakeena.
Kim Potter poliziak joan den hilaren 11n hil zuen Wright, kontrol batean. Poliziaren bertsioaren arabera, taser pistola batekin nahasi zuen pistola arrunta.
Jacob Blakeren kasuan, berriz, hura tirokatu zuen polizia lanera itzuli da, zigorrik gabe. Abuztuan gertatu zen eraso hori. Agenteak «Poliziaren praktiken barruan» jardun zuela uste du AEBetako Kenosha hiriko Polizia Departamentuak. Tiroketaren ondorioz, Blake gerritik behera elbarri gelditu zen.
Protesta eta istiluak izan ziren igande eta astelehen gauetan. Brooklyngo Poliziak bideo bat plazaratu zuen, gaztearen hilketa «istripu» bat izan zela erakutsi nahian. Poliziek soinean eraman behar duten kamerarekin grabaturiko irudietan, atxiloketaren unea ikusten da, gazteak eskuak askatu eta bere autoan berriz sartzen dela, eta polizia batek pistolarekin apuntatzen duela. Emakumezko polizia bat entzuten da esaten «taserra, taserra!». Protokoloaren arabera, horrela ohartarazi behar die polizia batek bere kideei taser pistola batekin tiro egiteko asmoa duela. Pistola elektrikoak dira taserrak: bi ziri elektrodo jaurtitzen dituzte, eta jomugari zartako elektriko handia eragiten diote, eta, printzipioz, indarge uzten dute. Balak erabiltzen dituzten pistolen alternatiba «ez horren hilgarri» gisa erabiltzen dituzte. Bideoa erakutsita, Brooklyngo Poliziak argudiatu du agenteak balak jaurtitzen dituen pistola atera zuela, nahastuta, taserra zelakoan. «Ai ene, tiro egin diot», esaten du Kim Potter poliziak.
Batzuek zalantzan jarri dute agenteak bi pistola mota nahastu izana, eta nabarmendu dute Potter esperientzia handikoa dela, 26 urte zeramatzalako polizia lanetan. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196277/brasilgo-auzitegi-gorena-pandemiaren-kudeaketa-ikertzen-hasi-da.htm | Mundua | Brasilgo Auzitegi Gorena pandemiaren kudeaketa ikertzen hasi da | Oposizioko senatari talde batek eskatuta sortu dute ikerketa batzordea. COVID-19ak 360.000 hildako eta 13,6 milioi kasu eragin ditu herrialde hartan. | Brasilgo Auzitegi Gorena pandemiaren kudeaketa ikertzen hasi da. Oposizioko senatari talde batek eskatuta sortu dute ikerketa batzordea. COVID-19ak 360.000 hildako eta 13,6 milioi kasu eragin ditu herrialde hartan. | Birus batek jarri du azkenean Brasilgo presidente Jair Bolsonaro estutasunean. Eskuin muturreko buruzagiak hasieratik egin du zientzialariek COVID-19a kontrolpean hartzeko aholkuen aurka, mitin jendetsuak eginez eta jendaurrean maskararik gabe agertuz, baita itxialdiak ezartzeko neurriak albo batera utziz ere, nahiz eta pandemia hasieratik herrialde hura izan kasu gehien izan dutenetan bigarrena. Azken hilabeteetan, ordea, bere kargua kolokan ikusita, atzera egin du Bolsonarok, eta, kritikak isilarazteko ahaleginean, dagoeneko lau Osasun ministro izendatu ditu epe laburrean. Baina osasun krisiak oposizioa indartu du, eta, goraldia baliatuta, pandemiaren kudeaketa ikertuko duen batzorde bat osatzea lortu dute presidentearen aurkariek.
Brasilgo Auzitegi Gorenak atzo baieztatu zuen oposizioko senatari batek bezperan egindako eskaria. Hala, dagoeneko osatu dute ikerketa batzordea. 11 kide izango ditu orotara: bost, oposizioko alderdietakoak edo oposiziotik gertukoak direnak; lau, gobernuko kideak eta Bolsonarorengandik gertukotzat jotzen direnak; eta bi, independenteak.
Goreneko epaile Luis Barrosok zehaztu zuen eztabaidagai dagoena ez direla soilik erabaki politikoak, baizik «Konstituzioa bete ote den, eta gutxiengo batek pandemia betean botere politikoa fiskalizatu» ote duen. Haren esanetan, pandemiak okerrera egin izanak behartu du auzitegia batzordea osatzera. Izan ere, oposizioa otsailetik ari zen halako ikerketa bat eskatzen. Orain hurrena, Senatuko presidenteak erabaki beharko du nola lan egingo duen batzordeak.
Gorenak ikerketa batzordea osatzea onartu baino ordu batzuk lehenago, Bolsonarok gogor jo zuen oposizioak bultzatutako urratsaren aurka, eta ohartarazi zuen herrialdea «bolbora upel bat» dela, eta «arazo larriak» izango dituela koronabirusaren aurkako neurri murriztaileak hartzen badira. «Herrialde osoa ixten badugu, gizarte arazo sakonak sortuko dira. Ez naiz inor mehatxatzen ari, baina uste dut laster arazo larriak izango ditugula. Herriak lan egin nahi du, eta nik herriak nahi duena egiten dut».
Egoera larria Sao Paulon
Bien bitartean, egoerak okerrera egin du herrialdean. COVID-19ak jota larri dauden gaixoak intubatu ahal izateko materiala eskatu zuen atzo Sao Pauloko gobernadoreak, eta ohartarazi beharrezko tresneria 24 orduko epean iritsi ezean erietxeak kolapsatu egingo direla. Estatuko Osasun idazkari Jean Gorinchteynen esanetan, egun dituzten botikek «egun batzuk» soilik iraungo diete. Estatuko arduradunak joan den asteartetik ari dira materiala eta botikak eskatzen lurraldeko 643 erietxeetarako.
46 milioi biztanle bizi dira Sao Paulon, eta han dute ospitale gehien ere. Hori dela eta, agintariek ohartarazi dute han erietxeak kolapsatzen badira herrialde osoan izango duela eragina. Hala ere, botika eskasia ez da estatu hartako arazoa soilik; lurralde gehienetan arazo bera dute. Pandemiak hildakoen kopuruak ere nabarmen egin du gora azken astean, eta batez beste eguneko 4.000 hildakoraino heldu da. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196278/acdcren-euskarazko-bertsio-indartsua-egin-dute-late-motiv-saioan.htm | Bizigiro | AC/DCren euskarazko bertsio indartsua egin dute 'Late Motiv' saioan | Luis Mari Moreno musikari beteranoak abestu du, talde australiarraren 'Back in Black' doinuarekin. | AC/DCren euskarazko bertsio indartsua egin dute 'Late Motiv' saioan. Luis Mari Moreno musikari beteranoak abestu du, talde australiarraren 'Back in Black' doinuarekin. | Andreu Buenafuente aurkezleak errieta egin zien aurrekoan Late Motiv saioan zuzenean jotzen duen taldeari. Beti antzeko gauza jotzen zutela leporatu zien.
Orduan, erronka onartu, eta zeozer berri egiteko prestatu ziren Pablo Novoa eta Pirata musikariak. Kapera buruan jarri, eta AC/DC talde australiarraren Back in black kantuaren lehenengo riff-ak aireratu zituzten. Baina Piratak mikroa hartu eta lehen hitzak abesteari ekin zionean heldu zen ustekabea: euskarazko bertsioa egiten ari ziren.
Pirata Luis Mari Moreno errenteriarraren (Gipuzkoa) ezizena da. Musikari beteranoa da, eta, besteak beste, Blues Thorpes eta LosDelGas taldeetan ibili da.
Lehen ere, taularatu dituzte euskarazko kantak saio horretan: Olatz Salvador eta Iñaki Salvador gonbidatu zituzten Euskararen Nazioarteko Egunean, eta Ez garen gu pieza jo zuten zuzenean.
Duela urte batzuk, 2015ean, Eneko Dorronsoro eta Xabier Arakama soinujoleek AC/DCren Thunderstruck abestiaren bertsioa jo zuten Oñatiko Trikiti Jaialdian. Hitzik gabe, halere. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196279/urkulluk-ez-du-deituko-labiren-aholkulari-batzordera.htm | Gizartea | Urkulluk ez du deituko Labiren aholkulari batzordera | Aitortu du «kezkagarria» dela egoera. Sanchezek alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera luzatzen ez badu, ohiko legedia egoerara moldatu beharko da, lehendakariaren ustez. | Urkulluk ez du deituko Labiren aholkulari batzordera. Aitortu du «kezkagarria» dela egoera. Sanchezek alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera luzatzen ez badu, ohiko legedia egoerara moldatu beharko da, lehendakariaren ustez. | Labiren Batzorde Teknikoa gaur goizean batzartu da, baina erabaki du ez dela beharrezkoa neurri murriztaile gehiago hartzea, eta, beraz, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak adierazi du ez duela deituko Labiren aholkulari batzordera. Izan ere, goizean goiz iragarri du batzorde teknikoak mahai gainean jartzen zuenaren arabera erabakiko zuela zer egin aholku batzordearekin. «Denok gaude kezkatuta egungo egoeraz», esan die kazetariei Eusko Legebiltzarreko atarian.
Azpimarratu du azken egunetako kutsatzeen gorakadak zerikusia izan dezakeela Aste Santuko jaiegunekin, baina baita «bestelako gertaera batzuekin» ere, hau da, Espainiako Kopako futbol txapelketaren ospakizunekin.
Bestalde, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera ez luzatzeko hartutako erabakiaren ostean, Urkulluk berretsi du kezka duela zer gertatuko den horren ostean. Hain zuzen ere, alarma egoera luzatzearen alde agertu da lehendakaria, pandemiaren aurka neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko, eta, hala ez bada, ohiko legediak ematen dituen tresna juridikoak baliatzea proposatu du. Alarma egoera amaituz gero, Osasun Publikoko Neurri Berezien Legea moldatzea da aukera bat, lehendakariak esan duenez. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196280/aebetako-iruzurgilerik-handiena-hil-da.htm | Ekonomia | AEBetako «iruzurgilerik handiena» hil da | Kartzelan hil da Bernard Madoff, gaixotasun baten ondorioz. 2009an zigortu zuten, 30 urtez AEBetako aberats eta boteretsu ugariri eta nazioarteko bankuei iruzur egiteagatik . | AEBetako «iruzurgilerik handiena» hil da. Kartzelan hil da Bernard Madoff, gaixotasun baten ondorioz. 2009an zigortu zuten, 30 urtez AEBetako aberats eta boteretsu ugariri eta nazioarteko bankuei iruzur egiteagatik . | «AEBetako historiako iruzurgilerik handiena». Hala izendatu zuten Bernard Madoff Wall Streeteko finantzaria, 2008an atxilotu eta urtebete geroago 150 urteko kartzela zigor «zentzagarria» jarri ziotenean. Atzo hil zen, 82 urte zituela, Ipar Carolinako (AEB) kartzela federal batean, giltzurrunetako gaixotasun sendaezin batengatik.
Hainbat urtez finantzen guru izandakoari, Nasdaq baloreen merkatu elektronikoko presidente ohiari, 50.000 milioi dolarreko (41.824 milioi euroko) iruzurra egitea leporatu zioten 2009. urtean.
Madoffen estrategia piramide sistema tipikoan oinarrituta zegoen, baina eskala handian: lehen inbertsiogileen irabaziekin, etekin handiak agintzen zizkien bigarrenei, eta horien kapitalarekin hirugarrenei, eta modu horretan jarraitzen zuen kapitala bilduz eta bilduz. Finantza sistemaren begiraleak ez ziren iruzurraz ohartu 30 urtean, baina 2008an Wall Streeten lehertutako finantza krisiak agerian utzi zuen haren jokamoldea: bezero berriak erakartzerik ez zuenez, Madoff dirurik gabe geratu zen inbertsioetan bermatutako errentagarritasun handia itzultzeko.
Madoffena inoizko iruzur piramidalik handiena izan zen: 45.000 milioi euro kudeatu zituen, eta gutxienez 15.000 milioi euroren galerak eragin zizkien bere tranpan erori zirenei. Bere bezeroen artean AEBetako aberats eta boteretsu ugari eta nazioarteko bankuak eta aurrezki kutxak zeuden: Kevin Bacon eta John Malkovich aktoreak, Elie Wiesel Literaturako Nobel sariduna, New Yorkeko inbertitzaile dirudunak, besteak beste.
2008ko abenduan atxilotu zuten FBIko agenteek, bere bulegoan, bere seme-alabei 30 urtez zertan aritu zen aitortu ondoren. Madoffek onartu egin zuen leporatutakoa.
2020ko ekainean, arrazoi humanitarioengatik aske uzteko eskatu zuen, baina epaileak ez zuen onartu. Giltzurruneko akats itzulezin bat diagnostikatu zioten, eta Madoffek bere lagun baten etxera joateko eskatu zuen, bere bizitzako azken egunak han igarotzeko. «2009an Madoff jauna kondenatu nuenean, bizitza osoa espetxean ematea zen nire asmoa. Haren abokatuek 12 eta 20 urte arteko epaia eskatu zuten hil aurretik egun argia ikusi ahal izateko, baina ez nuen uste Madoff jaunak itxaropen hori merezi zuenik, eta ordutik ez da ezer aldatu», esan zuen epaileak iaz. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196281/nafarroako-ostalarien-elkarteek-jakinarazi-dute-helegitea-jarriko-dietela-ostalaritzako-neurriei.htm | Gizartea | Nafarroako ostalarien elkarteek jakinarazi dute helegitea jarriko dietela ostalaritzako neurriei | Tabernen barnealdea ixtea neurri «ez eraginkorra eta oinarri zientifikorik gabea» dela adierazi dute zenbait elkartek | Nafarroako ostalarien elkarteek jakinarazi dute helegitea jarriko dietela ostalaritzako neurriei. Tabernen barnealdea ixtea neurri «ez eraginkorra eta oinarri zientifikorik gabea» dela adierazi dute zenbait elkartek | Nafarroako zenbait ostalaritza elkarteri «ez eraginkorrak» iruditzen zaizkie Nafarroako Gobernuak ostalaritzari ezarritako neurri murriztaileak, eta, hain zuzen ere, Nafarroako Justizia Auzitegi Gorenean helegitea jarriko dutela jakinarazi dute. AEHN Nafarroako Ostalaritza eta Turismorako Elkarteak eta Anapeh Nafarroako Ostalaritza Enpresa Txikien Elkarteak jarri dute martxan prozesua, «ebidentzia zientifikoek» neurri horiek babesten ez dituztela argudiatuta. Salatu dute gobernuak ez duela jarri martxan ekonomia eta osasuna uztar ditzaketen beste neurri batzuk; aireztapen sistemak eta CO2aren kontrola, esaterako.
Egun, Nafarroako tabernek itxita izan behar dute barnealdea; terrazak baino ezin dituzte erabili. %100eko edukiera izan dezakete han, gaueko 21:00ak arte.
Nafarroako ostalariek Arabakoen, Bizkaikoen eta Gipuzkoakoen bide bera jarraituko dutela jakinarazi dute, eta Nafarroako Gobernuak ezarritako neurriei helegitea jarriko diete. Azpimarratu dute neurriek «milaka familiari hondamendia» ekarri dietela, eta salatu dute egoera luze doala ostalarientzat. Gogorarazi dute 3.000 langile inguruk galdu dutela lana sektorean, langile guztien %17 inguru, eta 500 milioi euroko galerak izan direla. Horregatik, gobernuak sektorera bideratutako laguntzak «nahikoa» ez direla uste dute.
Kopuru horiek «katastrofikoak» direla azaldu dute, are gehiago ezarritako neurriek kutsatzeen beherakadan eraginik ez dutela ondorioztatu dutelako. Hori horrela, ezarritako neurrienganako sinesgarritasunik eza hazten ari dela salatu dute elkarteek, eta «egunetik egunera sakonagoa den» krisi ekonomikoa hauspotzen dutela. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196282/maskara-grafenodunak-erretiratu-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Maskara grafenodunak erretiratu ditu Jaurlaritzak | Erakunde publikoetako langileei banatu dizkie: osasun langile, ertzain, irakasle... Baina arriskuen gaineko ohartarazpenak heldu dira orain. | Maskara grafenodunak erretiratu ditu Jaurlaritzak. Erakunde publikoetako langileei banatu dizkie: osasun langile, ertzain, irakasle... Baina arriskuen gaineko ohartarazpenak heldu dira orain. | Eusko Jaurlaritzak erakunde publikoetako langileen artean banatu dituen maskaren artean grafenodunak daude, eta, orain, horiek ez gehiago banatzea erabaki du. Osagai horren gaineko arriskuaren ohartarazpenak jaso dituela esan du, eta horregatik hartu duela erabakia. Besteak beste, osasun langileei, ertzainei eta irakasleei banatzeko erabili ditu Jaurlaritzak maskara horiek. Banatutakoak erretiratzera ere egingo du orain Jaurlaritzak.
Aditzera eman duenez, maskara horien arriskuari buruzko abisua Espainiako Osasun Ministerioaren bidez jaso dute, eta Kanadatik dator, hango osasun agintariek egindako ohartarazpen batetik. Espainian botikak eta osasun produktuak onesten dituen AEMPS erakundea alerta hori aztertzen ari dela esan dute Jaurlaritzako iturriek, eta han adierazten dutenaren arabera erabakiko dutela hemendik aurrera maskara horiekin nola jokatu,.
Zehazki bi maskara mota erretiratu ditu Jaurlaritzak. IIR maskara kirurgikoa, eta Healfiber FFP2 maskara. Biak dira Shandong Shengquan ekoitziak; lehena Amevisa S.A.U. enpresak banatu du, eta bigarrena Iturri S.A.-k. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196283/uztailaren-3an-bilbon-mobilizatzera-deitu-du-gure-esku-k.htm | Politika | Uztailaren 3an Bilbon mobilizatzera deitu du Gure Esku-k | Amalur Alvarezek eta Josu Etxaburuk azaldu dute ez dutela «estatuek baldintza lezaketen aterki juridiko huts bat nahi, erabakitzeko tresnak» eskuratzea baizik. | Uztailaren 3an Bilbon mobilizatzera deitu du Gure Esku-k. Amalur Alvarezek eta Josu Etxaburuk azaldu dute ez dutela «estatuek baldintza lezaketen aterki juridiko huts bat nahi, erabakitzeko tresnak» eskuratzea baizik. | Gure Esku-k mobilizazio ziklo bat abiatuko du datozen asteetan; «datozen 11 asteetarako, apal hasi eta —egoera epidemiologikoa nabarmen okertu ezean— gorantz egingo duen mobilizazio dinamika bat» iragarri du gaur, Donostian eginiko gosari informatibo batean. Dinamika horrek data nagusi batzuk izango ditu: lehena, asteburu honetan bertan; erreferendumaren aldeko sinadura bilketa «masiboa» sustatzeko, herriz herri kalera irtengo dira. Maiatzaren 22an, herri eta eskualdeetan ekintza ugari antolatuko dituzte, eta uztailaren 3an, Bilbon ibaiaren inguruan mobilizatzera deitu dute. Datozen asteetan emango dute xehetasun gehiagoren berri, baina ziurtatu dute «uneak eskatzen dituen neurri guztiak» hartuko dituztela osasuna zaintzeko.
Estatus politikoari buruzko erreferendumaren aldeko sinadurak biltzen ari da Hamaika Gara egitasmoa —tartean, Gure Esku—, eta bultzada bat eman nahi diote datozen asteetan. Horretarako, herritar bakoitzari erronka bat jarri diote: gaurtik aurrera gutxienez 11 sinadura biltzea. «Sinadura bilketa hau masiboa izan dadin, ahalik eta jende gehien bilakatu beharko da, neurri handiago ala txikiagoan, sinadura biltzaile. Horrenbestez, ez genuke nahi katea sinatzaileengan eteterik; erreferendumaren aldeko manifestua sinatzen duen pertsona oro beste jende batengana iristeko katebegi izan dadin nahiko genuke», Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu Gure Esku-ko bozeramaileek azaldu dutenez.
Horri lotuta, hiru urrats ezarri dituzte erronka batetzeko: lehenik, Hamaikagara.eus webgunean sartu eta erreferendumaren aldeko manifestua sinatzea; bigarrenik, kanpainaren eskumuturreko bereizgarria eskuratzea; eta hirugarrenik, 11 lagunek, gutxienez, manifestua sinatu eta erronkarekin bat egin dezaten lortzea. Eskumuturrekoa BERRIArekin eskuratu ahal izango da asteburu honetan, kioskoetan.
«Burujabetza falta»
Egoera politikoaren analisia ere egin dute Alvarezek eta Etxaburuk, eta nabarmendu dute Euskal Herriaren «burujabetza falta». Bi adibide jarri dituzte: bat, txertoekin «gertatzen ari den bidegabekeria». Izan ere, galdera bota dute: «Inori zilegi iruditzen zaio industria farmazeutikoek txertoen patenteei eutsi eta mundu osoan ekoiztu eta hedatzea galaraztea? Zergatik onartzen dugu? Burujabetza galera ikaragarria da halako erabakiak eskukada bat enpresaren esku uztea».
Bestalde, maiatzaren 9an iraungitzekoa den alarma egoerari erreparatu diote: «Zer berme izango dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak salbuespenezko neurriak ezartzen jarraitu ahal izateko? Badirudi arduradun politikoak Madrilera begira daudela, beren balizko erabakiei babes juridikoa emango ote dieten zain». Gure Esku-k argitu du beren aldarriekin bat egiten dutela, baina «kezkagarria» iruditzen zaiela «egoera horretara iritsi izana».
Hortaz, uste dute, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak osasun arloko eskumenak izanagatik, osasun krisia kudeatzeko «konpetentzia osoa» ez izatea «autogobernuaren mugen erakusle argia» dela: «Premiazkoa iruditzen zaigu bertako legebiltzarrek ekimen handiagoa hartzea dagozkigun konpetentziak erabiltzeko legedia garatzeko garaian».
Adibide horiekin, ondorioztatu dute COVID-19ak eragindako krisiari erantzuteko, «erabakitzeko ahalmena» behar dela, eta hala ulertu dutela, esaterako, Eskozian, Irlandan eta Galesen: «Edozein gai edo auziri buruzko erabakiak hartzeko gai izan beharko genuke, baita gure lurraldearen etorkizun politikoa eta beste lurraldeekiko harremanak menpekotasunik gabe eta askatasunez hautatzeko ere». |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196284/tubacexeko-langileak-gasteizera-abiatu-dira-enpleguaren-aldeko-martxa-batean.htm | Ekonomia | Tubacexeko langileak Gasteizera abiatu dira enpleguaren aldeko martxa batean | Arabako hodi egileak gaur bertan gauzatuko ditu kaleratzeak. Bihar Eusko Legebiltzarrean egingo dute protesta. | Tubacexeko langileak Gasteizera abiatu dira enpleguaren aldeko martxa batean. Arabako hodi egileak gaur bertan gauzatuko ditu kaleratzeak. Bihar Eusko Legebiltzarrean egingo dute protesta. | Tubacexeko 70 bat langile Gasteizera abiatu dira ostegun honetan, Amurrio eta Laudioko (Araba) lantegietako lanpostuen aldeko martxa batean. Greba mugagabearen 64. eguna dute gaur; ez da edonolako eguna, halere, zuzendaritzak gaur bertan gauzatuko baititu iragarritako kaleratzeak. Denera, 129 enplegu gutxiago izango ditu enpresak; horietatik 95 zuzenean joango dira kalera. Enpresak eskainitako ordaina onartu dute 22 langilek, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartuko dute.
Amurrioko lantegiaren atarian hasi dute ibilaldia, goizeko lehen orduan, eta Murgian egingo dute lehen geldialdia, arratsaldean. Gaua Gopegin igaroko dute, eta bihar goizean iritsiko dira Gasteizera, Eusko Legebiltzarraren atarian protesta egiteko. Kontrolerako osoko bilkura egingo baita bertan, eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen sailburuak kaleratzeen inguruko EH Bilduren galdera bati erantzungo dio.
Ez da ezer aldatzen
Enpresa Batzordeak ohar bidez adierazi du gaur ez dela «ezer aldatzen». Eta azpimarratu dute ez dutela bereizketarik egingo langileen artean: «Guztiok jarraitzen dugu itsasontzi berean eta helburu berarekin: lanean jarraitzea, kaleratze traumatikorik gabe».
Zuzendaritzaren jarrera salatu dute, halaber; adierazi dutenez, enpresa langileei deika ari baita banan-banan lanera joan daitezen. «Zuzendaritzari gogorarazi nahi diogu greba hau enpresa batzordeak deitu duela, eta grebari buruz zerbait hitz egin behar izanez gero, gurekin jarri behar dutela harremanetan». Batzordeak lasaitasunerako deia egin die langileei, eta gogorarazi die zuzendaritzaren deia jasoz gero, grabatzeko.
«Grebarekin bukatzea enpresaren eskuetan dago», gogorarazi dio Batzoredeak zuzendaritzari. Eta esan dio horretarako mahai gainean dauden kaleratze proposamen guztiak erretiratu behar dituela. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196285/telefonoen-kargagailu-bakarraren-lege-egitasmoa-aurkeztuko-du-europako-batzordeak.htm | Ekonomia | Telefonoen kargagailu bakarraren lege egitasmoa aurkeztuko du Europako Batzordeak | Europako Batasunean sakelakoen bateria betetzeko kargailu unibertsala egotea nahi du Bruselak, eta ekainean plazaratuko du helburu hori lortzeko lege proposamena. | Telefonoen kargagailu bakarraren lege egitasmoa aurkeztuko du Europako Batzordeak. Europako Batasunean sakelakoen bateria betetzeko kargailu unibertsala egotea nahi du Bruselak, eta ekainean plazaratuko du helburu hori lortzeko lege proposamena. | Telefonoen baterien kargagailu bakarra nahi du Europako Batzordeak, mota batekoa alegia, europarrek nonahi izan dezaten aukera beren gailuen bateria betetzeko, edozein dela ere sakelakoaren marka eta modeloa. Hondakin elektronikoen atalean ere neurri horrek bere ekarpena egingo duela uste du Thierry Breton Barne Merkatuko komisarioak, eta, ekainean bertan, Batzordeak lege egitasmo bat aurkeztuko du helburu hori lortzeko.
Thompson eta France Telecom konpainietan aritutakoa da Breton, eta kargagailu unibertsalak "garrantzi berezia" duela esan du. "Nire helburua ez da bakarrik mota bakarreko kargagailua ezartzea; hondakin elektrikoen inguruan neurri gehiago onartzea nahiko nuke ", esplikatu du. Urtero, 51.000 tona hondakin eragiten dituzte sakelakoek Europako Batasunean, parlamentuaren datuen arabera. Lege egitasmo hori Batasuneko 27 kideekin negoziatu beharko da, eta, ondoren, Europako Parlamentuan eztabaidatu eta onartu.
Batzordearen konpromisoa zen Barne Merkatuko komisarioak orain ezagutarazi duena, baina pandemiak urtebete atzeratu du. Berez, 2009an abiatu zen sakelakoen eta tableten bateriak betetzeko gailuen eztabaida. Artean 30 gailu desberdin zeuden merkatuan, eta Bruselak gailuak harmonizatzeko akordioa lortu zuen alorreko konpainia nagusiekin, besteak beste, Apple, Nokia, Samsung, Sony eta LGrekin. Itun horri esker, kargagailuen modeloen zerrenda murriztu egin zen, eta, gaur egun, hiru modelo nagusi daude: USB 2.0 Micro B, USB C eta Appleren etxekoak, Lightning sistema.
Apple ez dago ados
Akordio horren indarraldia, ordea, 2014an iraungi zen, eta Europako Parlamentuak lege bat lantzen hasteko eskatu zion Batzordeari, gailu bakarra onartzeko. Eskaera hori ez zen sekula bete. Baina 2020. urtearen hasieran, parlamentuak berriro bateriak betetzeko gailuen harmonizazioa eskatzea onartu zuen, eta, ekainerako, lege proposamena iritsiko da, atzerapenik ez bada.
Erabiltzaileentzat begien bistakoak lirateke onurak, baina konpainiek ez dute batere argi ikusten, batez ere Applek. Haren kargagailuak soilik sagarraren etxeko telefono eta tabletetan erabil daitezke. Ekosistema propioa babestu nahi du Applek, eta ez du begi onez ikusten Bruselaren ekinaldia. "Berrikuntza izoztu egiten du, bultzatu beharrean", esan du gaiari buruz galdetu diotenean, eta "konpainien kooperazioa" eskaini du legeak baztertzeko, derrigortasuna baztertzeko, alegia. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196286/ekonomia-laquoitotzearaquo-leporatu-diote-enpresaburuek-euskal-hirigune-elkargoari.htm | Ekonomia | Ekonomia «itotzea» leporatu diote enpresaburuek Euskal Hirigune Elkargoari | Fiskalitatearen emendatzea Ipar Euskal Herriko enpresentzat «kaltegarria» izanen dela salatu dute ekonomia alorreko ganberek, patronalaren sindikatuek eta sektore nagusietako ordezkariek. | Ekonomia «itotzea» leporatu diote enpresaburuek Euskal Hirigune Elkargoari. Fiskalitatearen emendatzea Ipar Euskal Herriko enpresentzat «kaltegarria» izanen dela salatu dute ekonomia alorreko ganberek, patronalaren sindikatuek eta sektore nagusietako ordezkariek. | Indar erakustaldia egin nahi izan dute Ipar Euskal Herriko enpresaburuek. Prentsaurreko bateratu bat egin dute, ekonomiako hiru ganberek, patronalaren sindikatuek eta sektore ekonomiko nagusietako ordezkariek Euskal Hirigune Elkargoak enpresen fiskalitatea emendatuko duela salatzeko. Ez ohiko argazkia, argazki sinbolikoa, Jean Rene Etxegarai lehendakariari presio egiteko. Ekonomia «itotzea» leporatu diote enpresaburuek. Gutun bat idatzi diote denen izenean haien haserrea adierazteko, eta Frantziako Estatuko ordezkariekin ere harremanean eman dira.
Agerraldian diskurtso bera errepikatu dute denek, behin eta berriz, bakoitzak bere hitzekin. Krisi ekonomiko «larri» baten aurrean gaudela, enpresak «perfusiopean» direla, eta haienganako zergak emendatzea «oso kaltegarria» izanen dela. «Ulergaitza da», Gerard Gomez ofizialeen ganberako buruaren hitzetan. «Momentu okerrenean dator; eragina izanen du enpleguan eta lurraldean», adierazi du. «Zentzugabea» da Jean Pierre Istre UMIH Ostalaritzako Industria eta Lanbideen Batasuneko buruarentzat. «Airea falta dugu, eta burua urpean sartzen digute», salatu du Frantziako eraikuntzako federazioko Pirinio Atlantikoetako ordezkariak. «Zergekin zanpatzen bagaituzte, ez dugu iraunen», Joelle Darricau turismoko enpresak biltzen dituen GOazen klusterreko zuzendaritzako kideak.
Sindikatuei dagokienez, enpresak «sufrimenduan», «agonian» direla erran du Caroline Philipps Lantegiak kolektiboko kideak. «Ez gara esne behiak», salatu du Philippe Neys Medef sindikatuko buruak. «Dirurik ez denean ekonomiak egin behar dira», Georges Strullu CPME sindikatuko buruak. Hori baita, funtsean, Euskal Elkargoari leporatzen diotena: aurrekontua aitzina ateratzeko instituzioak dituen zailtasunak enpresen kargu eman nahi izatea. Joan den larunbatean bozkatu zuten aurrekontuan lur zergaren emendatze bat onartu zuten —%0,29tik %2,79ra pasatuko da—, baina ez da hori haserre gehien piztu duena. Aurki onartzekoa duten garraio zergaren emendatzeak asaldatu ditu, duela bi urte bezala. 0,95etik 1,5era pasa beharko litzateke erran dutenaz; enpresa bakoitzeko 3.800 euroko emendatzea aurreikusten dute batez bestean.
«Konponbideak badira»
Euskal Hirigune Elkargo bakarraren «alde» dagoela nabarmendu du Andre Garreta Baionako Merkataritza eta Industria Ganberako presidenteak, baina azken urteetako kudeaketa «txarra» deitoratu du. «Hamar elkargoak batuta, indarrak mutualizatu eta ekonomiak eginen zirela pentsa genezakeen, baina, horren ordez, gastu finkoak emendatu dira», salatu du. Horren ordez, langile kopurua emendatu dela deitoratu du, arlo batzuetan lan berdina egiteko bizpahiru pertsona daudela erranez. Elkargoaren langile kopurua apaldu beharko litzatekeela iradoki du.
«Beharrik gabeko» inbertsio batzuk ere aipatu ditu, horien artean Aturri ibaian dabilen joan-jinkaria. «Badakizue zenbat kostatu den? Ez dute nehor garraiatzen, prezio merkean turismo pixka bat egin nahi duten gutxi batzuk izan ezik. Hori al da logiko ekonomiko efiziente bat?».
Azkenik, dena elkargoak egin nahi izatea ere salatu du Garretak. «Bizpahiru animatzaile hartuko dituzte enpresen mintegiak laguntzeko. Hori lehenago guk egiten genuen, hobeki, eta merkeago», deitoratu du. «Elkarrekin lan egin behar dugu», egin du aldarri, «argazkia nahi badute, guk eginen dugu lana, eta horiek har dezatela argazkia». |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196287/hegoaldean-atzemandako-kasuak-milatik-gora-dira-berriz-ere.htm | Gizartea | Hegoaldean atzemandako kasuak milatik gora dira berriz ere | Osakidetzak eta Osasunbideak 1.128 positibo zenbatu dituzte asteazkenean, 13.000 proba eginda. Gaurtik, itxiera perimetrala indarrean da Nafarroako lau herritan: Arbizun, Etxarri Aranatzen, Lodosan eta Alesbesen. | Hegoaldean atzemandako kasuak milatik gora dira berriz ere. Osakidetzak eta Osasunbideak 1.128 positibo zenbatu dituzte asteazkenean, 13.000 proba eginda. Gaurtik, itxiera perimetrala indarrean da Nafarroako lau herritan: Arbizun, Etxarri Aranatzen, Lodosan eta Alesbesen. | Egun bakarrean zenbatutako positibo kopurua gero eta maizago ari da 1.000 kasuren langa gainditzen. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako datuen arabera, atzo 1.128 COVID-19 kasu zenbatu ziren guztira Hego Euskal Herrian. PCR probak eta antigeno testak aintzat harturik, Osakidetzak eta Osasunbideak 13.362 test egin zituzten birusa atzemateko, eta, beraz, %8,4 izan zen positiboen ehunekoa asteazkenean.
Lurraldeka, Bizkaian 426 kasu detektatu ziren; Gipuzkoan, 397; Nafarroan, 188, eta Araban, berriz, 110.
Gainera, Hegoaldeko osasun zentroetan erietxeraturik direnen kopurua goranzko joera etengabean da. Azken datuen arabera, guztira 752 pertsona daude ospitaleraturik gaitzagatik. Zehazki, horietako 584 gela arruntetan daude oraintxe bertan, eta 168 dira ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Osakidetzak eta Osasunbideak 83 lagun erietxeratu zituzten atzo.
Ezin sartu, ez atera
Nafarroako Gobernuak joan den asteartean iragarri zuenez, gaurtik itxiak dira foru erkidegoko lau herri: Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes. Gobernuaren esanetan, neurria bi astez izanen da indarrean, gutxienez. Gainera, larunbatean COVID-19a detektatzeko baheketak eginen dituzte Arbizun, Etxarri Aranatzen eta Alesbesen. Guztira 1.700 pertsona inguru deitu dituzte testak egitera.
Bestalde, Milagroko (Nafarroa) itxiera perimetralak bere hartan segituko du beste astebetez, foru gobernuak jakinarazi duenez. Herria martxoaren 26tik aitzina da itxirik, eta, oraingoz, hala jarraituko du apirilaren 22ra arte. Hasieran, neurria gaur arte zen indarrean izatekoa. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196288/nato-maiatzean-hasiko-da-afganistango-tropak-erretiratzen.htm | Mundua | NATO maiatzean hasiko da Afganistango tropak erretiratzen | Erretiratzea hilabete batzuen buruan amaituta edukitzea espero duela aurreratu du Jens Stoltenberg idazkari nagusiak. AEBetako Estatu idazkaria Kabulera joan da ezustean. | NATO maiatzean hasiko da Afganistango tropak erretiratzen. Erretiratzea hilabete batzuen buruan amaituta edukitzea espero duela aurreratu du Jens Stoltenberg idazkari nagusiak. AEBetako Estatu idazkaria Kabulera joan da ezustean. | Datorren hilean hasiko da NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea Afganistanen dituen tropak erretiratzen. Hala iragarri zuen atzo Jean Stoltenberg idazkari nagusiak, AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken eta Defentsa idazkari Lloyd Austinekin egindako agerraldian.
Asmo bera du Joe Biden AEBetako presidenteak ere, baina hark erretiratzea noiz amaituko den ere iragarri du dagoeneko: irailaren 11rako —aurten betetzen dira hogei urte dorre bikien aurkako atentatuetatik; eraso horiei erantzuteko hasi zuten AEBek Afganistango gerra, 2001eko urriaren 7an—. Gaur egun, 2.500 militar estatubatuar daude AEBetan, NATOko kide diren herrialdeetako beste 7.000 soldadurekin batera.
Stoltenbergek zehaztu zuen erretiratzeak Afganistanekiko «harreman berri bat» ahalbidetuko zuela, eta nazioarteak bake elkarrizketak babesten jarraituko duela, nahiz eta herrialdean segurtasun indarrik izan ez: «Bermatuko dugu ez dugula galduko orain arte lortutakoa». NATOko idazkari nagusiaren esanek, ordea, ez dituzte Afganistango agintariak lasaitu. Askok leporatzen diete Washingtoni eta nazioarteko aliantzari gerra irabazi gabe erretiratzea eta herrialdea talibanen esku uztea.
Bidenek berak aitortu du, ordea, azken urteetan gerrak ez duela «helburu garbirik» izan. Berdin egin du NATOko idazkari nagusiak ere, zeinak azaldu duen Afganistanen jarraitzeak tropa gehiago bidaltzea esan nahiko zukeela, eta egun aliantzak badituela «beste helburu batzuk», horien artean leudeke Txina, Errusia eta Iranekiko harremanak.
Stoltenbergek aitortu du, hala ere, erretiratzeak badituela arriskuak, eta, alde horretatik, ohartarazi du nazioarteko indarren aurkako edozein erasok «erantzun azkar bat» ekarriko lukeela. NATOren iragarpenak Afganistango gatazkarekiko orain arte zuen jarrera aldatzea ekarri du; izan ere, duela gutxi arte aliantzaren asmoa zen han jarraitzea egoera hobetu bitartean.
Gaur, bestalde, ezusteko bisita bat izan dute Kabulen. Blinken bera joan da Afganistango hiriburura. Ashraf Ghani presidenteak egin die harrera bertan. Ghanik esan du «errespetatzen» duela Etxe Zuriaren erabakia, eta haren araberako neurriak hartuko dituztela. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196289/elkarretaratzera-deitu-dute-biharko-miarritzen-hilketa-matxista-salatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzera deitu dute biharko Miarritzen, hilketa matxista salatzeko | 77 urteko gizonezko batek 75 urteko emaztea hil du, eta ondotik bere buruaz bertze egin. Prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, nahita egindako hilketa izatea da hipotesi bakarra. 2003tik 110 emakume hil dituzte, BERRIAren hilketa matxisten datu basearen arabera. | Elkarretaratzera deitu dute biharko Miarritzen, hilketa matxista salatzeko. 77 urteko gizonezko batek 75 urteko emaztea hil du, eta ondotik bere buruaz bertze egin. Prokuradoreak BERRIAri baieztatu dionez, nahita egindako hilketa izatea da hipotesi bakarra. 2003tik 110 emakume hil dituzte, BERRIAren hilketa matxisten datu basearen arabera. | Beste hilketa matxista batek Euskal Herria astindu du: gizon batek emakume bat hil du Miarritzen (Lapurdi). Agilera auzoko etxebizitza batean gertatu da, asteazkenetik ostegunera bitartean. Suhiltzaileek aurkitu dituzte gorpuak, goizaldean. Gizonak 77 urte zituen, eta emakumeak, 75. Lehen zantzuen arabera, eskopetaz hil du gizonak emakumea, eta ondoren bere buruaz beste egin du. Mugimendu feministak protestara deitu du biharko: Miarritzeko herriko etxearen aitzinean biltzera deitu dute, 18:00etan. Martxoaren 8ko asanbladak antolatu du elkarretaratzea.
France Bleu Pays Basque irratiak eman du goizean hilketaren berri, eta Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak BERRIAri baieztatu dio nahita egindako hilketa bat izatea dela hipotesi nagusi eta bakarra, gizonak bere buruaz beste egin aurretik egin duena. Ustez, gutun bat aurkitu dute etxean; Bourrierrek adierazi du «nekea» aipatzen duela gutun horrek. Ez dago bertzelako hipotesirik, ordea. Frantziako Poliziak Miarritzen duen polizia etxearen esku dago ikerketa, eta autopsia heldu den astean eginen diete gorpuei.
2003tik indarkeria matxistaren eraginez Euskal Herrian hil duten 110. emakumea da, BERRIAren hilketa matxisten datu baseak jasotzen duenez. Aurten, Aintzane Pujanaren gorpua aurkitu zuten urte hasieran, Aizarnazabalen (Gipuzkoa); bikote bat atxilotu zuten hilketa egotzita, eta Pujana sexualki esplotatzea egotzi zieten. Otsailaren 12an, berriz, Conchi Gonzalez hil zuen haren senarrak, Sestaon (Bilbo). |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196290/mendiak-alderdi-politikoei-eskatu-die-alarma-egoera-luzatzearen-alde-ager-daitezela.htm | Gizartea | Mendiak alderdi politikoei eskatu die alarma egoera luzatzearen alde ager daitezela | Alarma egoera maiatzaren 9tik harago luzatzeko erabakia babesteko galdegin die alderdiei. Zehazki, haren alde bozkatzeko konpromisoa «idatziz» adieraz dezatela nahi du Eusko Jaurlaritzako bigarren lehendakariordeak | Mendiak alderdi politikoei eskatu die alarma egoera luzatzearen alde ager daitezela. Alarma egoera maiatzaren 9tik harago luzatzeko erabakia babesteko galdegin die alderdiei. Zehazki, haren alde bozkatzeko konpromisoa «idatziz» adieraz dezatela nahi du Eusko Jaurlaritzako bigarren lehendakariordeak | Pedro Sanchez Espainiako presidenteak alarma egoeraren gainean har ditzakeen erabakiak babestuak izatea nahi du Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako bigarren lehendakariordeak. Alderdi politikoek neurria luzatzearen edo berriz ezartzearen alde egiteko eskatu du Mendiak, eta horretarako konpromisoa «idatziz» adieraz dezatela galdegin du.
ETB1en egindako elkarrizketa batean, Mendiak guztizko babesa azaldu dio Sanchezi. Adierazi duenez, sinetsia da Espainiako presidenteak erabaki egokiak hartuko dituela maiatzaren 9aren ondoko egoerari begira. «Oso pertsona arduratsua da. Herritarren osasuna bermatzeko behar bezalako prebentzio neurriak har daitezen aginduko du». Gainera, Mendiak nabarmendu du bidea «pausoz pauso» egin beharra dagoela. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196291/36-film-erakutsiko-dituzte-donostiako-giza-eskubideen-18-zinemaldian.htm | Kultura | 36 film erakutsiko dituzte Donostiako Giza Eskubideen 18. Zinemaldian | Apirilaren 23an hasiko da jaialdia, hilaren 30era bitarte. 22 film luze eta 14 labur izango dira denera, eta beste hainbat jarduera ere barnebilduko ditu egitarauak. Montxo Armendarizek eta Puy Oriak jasoko dute omenezko saria, eta 'Apaiz kartzela' estreinatuko dute. | 36 film erakutsiko dituzte Donostiako Giza Eskubideen 18. Zinemaldian. Apirilaren 23an hasiko da jaialdia, hilaren 30era bitarte. 22 film luze eta 14 labur izango dira denera, eta beste hainbat jarduera ere barnebilduko ditu egitarauak. Montxo Armendarizek eta Puy Oriak jasoko dute omenezko saria, eta 'Apaiz kartzela' estreinatuko dute. | Pandemiaren hastapenetan oraindik, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiak bertan behera geratu behar izan zuen iaz, eta, ordutik hona lerroburu ia denak bereganatu dituen gaia bilakatu den arren, badira arreta eta hedapena behar duten beste hamaika auzi ere. Hala defendatu du Joxemi Beltran Donostiako jaialdiko zuzendariak gaur goizean, zinemaldiaren 18. aldia aurkeztean. Azaldu duenez, programa "zuhurra" ondu dute aurten, baina "ohi duen aberastasuna" galdu ez duena. Denera, 36 film erakutsiko dituzte: 22 luze eta 14 labur; adituekin solasaldiak izango dira, baita giza eskubideei lotutako azokak eta erakusketak ere. Hori guztia, giza eskubideen defentsaren eta urraketen inguruko "hausnarketa, sentsibilizazioa eta debatea" bultzatzeko asmoz eta zinema horretarako tresna izan daitekeen ustean.
Beltranek adierazi duenez, dokumentalaren generotik heldu ohi da giza eskubideak ardatz dituzten ekoizpenen parte handi bat, eta hala erakutsiko du aurtengo jaialdiaren egitarauak ere. Sail Ofizialaren barruan izango diren hamalau film luzeen artean —11 izango dira lehian—, migrazioa izango da gai nabarmenetako bat: Javi Julioren Aita Mari-k (lehiaketatik kanpo), Alfredo Torrescallesen Vidas menores-ek (solasaldiarekin) eta Luca Lucchesiren Black Jesus-ek landuko dute.
Oroimena izango da beste gai ardatzetako bat, eta jaialdiko zuzendariak hor kokatu du Apaiz kartzela-ren estreinaldia: 1960-1970eko urteetan Zamoran (Espainia) espetxeratuta eduki zituzten lau apaiz antifrankistaren istorioari buruzkoa da lana, Ritxi Lizartza, David Pallares eta Oier Aranzabalek zuzendua. Memoriaren multzo berean sar daitezke, halaber, ondoko hiru lan hauek: Sarajevoko gerra oroituko du Album de Posguerra-k (Angel Leiro, Airy Maragall); zuzendariaren aitak ETArekin izan zuen lotura du langai Traidores-ek (Jon Viar), eta 100 urte betetzera heldu diren hainbat pertsona hizketan jarriko ditu 100UP-ek (Heddy Honigmann). Azken horren inguruan ere izango da solasaldi bat filma ikusi ostean.
Eta adineko jendearen bizipenetatik, gazteenetara. Sarean jazotzen diren adingabeenganako sexu erasoak izango ditu hizpide Caught in The Net lan txekiarrak (Barbora Chalupova, Vit Klusak); AEBetako eskoletan armagintzak eta segurtasunaren negozioak sortzen dituen egoerak agertuko ditu Bulletproof-ek (Todd Chandler), eta Txetxeniako LGTBIfobiaz ariko da Welcome to Chechnya.
Fikziozko lanek ere izango dute, baina, beren tokia. Mohammad Rasoulofen There Is No Evil eta Massoud BakhsirenYalda, a Night for Forgiveness filmak, adibidez. Bakhsik zuzendutako ekoizpenak Maryamen istorioa kontatuko du – 22 urte ditu–, zeinari heriotza zigorra ezarriko dioten 65 urteko senarra hil izanagatik. Hori izango da, hain justu, inaugurazioan aurkeztuko duten filma. Eta itxierakoa, berriz, Eric Barbierren Petit pays, Burundi eta Ruanda arteko gerra zibilean kokatutako kontakizuna.
Mendebaldeko Saharari arreta berezia
Sail Ofizialaren barruan baina lehiaz kanpo erakutsiko duten beste lan berezi bat Ocupacion S. A. izango da. Laura Daudenek eta Sebastian Ruiz-Cabrerak zuzendu dute, eta Mendebaldeko Saharako gatazkan enpresaburu eta politikari espainiarrek izandako parte hartzea aletzen du dokumentalak, Mundubat GGKEak ondua. Gai ezaguna da Donostiako jaialdiarentzat kanpamentuetan bizi diren sahararrena, besteak beste 2010etik Fisahara Nazioarteko Saharako Zinema Jaialdiarekin senidetu zenetik. Aurten, ordea, arreta berezia jarri gura izan dute kanpalekuetako egoeran, iragan azarotik sahararren aurkako jazarpena areagotu egin dela ikusita. Hala, hilaren 25erako "saio monografikoa" prestatu dute, eta, Ocupacion S.A.-rekin batera, Daniel Suberviola zinemagilearen Mutha y la muerte de Hamma-Fuku labur saritua ere erakutsiko dute Antzoki Zaharrean, 12:00etan hasita.
Hain zuzen, Antzoki Zaharrak hartuko ditu aurten ere emanaldi gehientsuenak, Viktoria Eugenia antzokiarekin batera. Horietatik kanpo, beste bi film erakutsiko dira: Ray Yeungen Suk Suk —Kresala Zineklubaren eskutik, hilaren 20an, Trueba aretoan—, eta Rithy Panhen Irradiés —hilaren 27an, Tabakaleran—. Edukiera neurriak direla eta, aurten banakako sarrerak soilik izango dira salgai, eta astelehenean 11:30etik aurrera eskuratu ahalko dira, leihatiletan zein Internet bidez.
Laburren maratoia eta sari bikoitza
Berezitasun gisa, film labur guztiak bata bestearen ondotik erakutsiko dituzte aurten, "laburren maratoi indartsu batean", Beltranen hitzetan. Hilaren 24an izango da, 17:00etan, eta hogei minututik beherako 11 lan ikusi ahalko dira —ez da izango euskarazkorik—: 16 de decembro (Alvaro Gago), Bad Omen (Salar Pashtoonyar), Biografía del cadáver de una mujer (Mabel Lozano), Carne (Camila Kater), La Chasse (Ryan Jogi), Confinés dehors (Julien Goudichaud), La espera (Jakob Krese, Danilo Do Carmo), Masha/Masza (Krzysztof Chodorowski), Petit poussin (Nadia Anebri), Stillleben/The Caretaker (Roland Puknat) eta Une nouvelle page (Benjamin Clavel).
Jaialdiak banatu ohi duen omenezko sarian ere bada berrikuntzarik aurten. Bakarra eman ohi dute urteko, baina antolatzaileek bi banatzea erabaki dute aurten: Montxo Armendariz zuzendariari eta Puy Oria ekoizleari. Elkarrekin lanean hasi aurretik, hamaika proiektu gidatu zituen bakoitzak bere arloan, harik eta 1999an Oria Films ekoiztetxea sortu zuten arte elkarrekin. Han produzitu zituzten, besteak beste, Silencio roto (2001), Escenario móvil (2004), Obaba (2005) eta No tengas miedo (2011). Beltranen hitzetan, "beren filmetan erakutsitako konpromiso sozialagatik" jasoko dute aitortza. Horren erakusgarri, Silencio roto-ren proiekzio bat prestatu dute hilaren 29rako; kasu horretan ere, solasaldi batez lagunduta.
Filmen artean, gainera, ohiko hiru sariak banatuko dira: Ikusleen Saria film luze onenari, Gazte Epaimahaiaren Saria film labur onenari eta Amnesty International saria, erakunde horretako kideek eta zinema industriako profesionalek osatutako epaimahai batek erabakiko dutena. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196292/autodeterminazio-eskubidea-babestu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Politika | Autodeterminazio eskubidea babestu du Eusko Legebiltzarrak | EAJren zuzenketa bat onetsi du parlamentuak, jeltzaleen aldeko botoak eta EH Bilduren abstentzioak ahalbidetuta. | Autodeterminazio eskubidea babestu du Eusko Legebiltzarrak. EAJren zuzenketa bat onetsi du parlamentuak, jeltzaleen aldeko botoak eta EH Bilduren abstentzioak ahalbidetuta. | «Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidea» babesten duen mozio bat onartu du Eusko Legebiltzarrak. Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako mozio bati zuzenketa aurkeztu diote EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta PP+C's-ek, eta EAJrenak egin du aurrera. Jeltzaleen aldeko 31 boto jaso ditu testuak, eta EH Bilduko 21 ordezkarien abstentzioak ahalbidetu du hura onartzea. PSE-EEk, PP+C's-ek eta Voxek kontrako botoa eman dute.
Testuaren arabera, «Euskal Herriak autodeterminazio eskubidea duen subjektu juridiko eta politikoa dela adierazten du» Eusko Legebiltzarrak, eta eskubide horren «aitorpena eta ariketa» direla «euskal gizartearen garapen politiko, ekonomiko, sozial, kultural eta linguistikoaren bermea».
Jatorrizko mozioa Espainiako II. Errepublikaren aldarrikapenaren 90. urteurrenaren harira aurkeztu du Elkarrekin Podemos-IUk. Proposamen horren arabera, legebiltzarrak babestu behar zituen «alor instituzionaletik, politikotik, sozialetik eta kulturaletik urteurrena gogoratzeko abiatutako egitasmoak, eta errepublika horrek Euskadiren historia demokratikoan izan zuen ezinbesteko rola zabaldu» behar zuen. Horrekin batera, legebiltzarrak «parte hartzea, laizismoa, berdintasuna eta justizia soziala bezalako balio errepublikarrei» balioa eman behar zien. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196293/covid-iraunkorra-artatzeko-unitate-espezifikoak-sortzea-eskatu-dute.htm | Gizartea | COVID iraunkorra artatzeko unitate espezifikoak sortzea eskatu dute | Koronabirusaren sintomak luzaroan dituzten gaixoen plataformak Osakidetzari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu diete euren gaixotasuna aintzat hartzeko. | COVID iraunkorra artatzeko unitate espezifikoak sortzea eskatu dute. Koronabirusaren sintomak luzaroan dituzten gaixoen plataformak Osakidetzari eta Eusko Jaurlaritzari eskatu diete euren gaixotasuna aintzat hartzeko. | Euskal Herriko COVID Iraunkorra plataformako kideak Eusko Legebiltzarrean daude gaur, arratsaldeko osoko bilkuran eztabaidagai izango dutelako gaixo horien egoera hobetzeko proposamen bat. Euskal Herriko COVID Iraunkorra plataformako kideek gaur goizean legebiltzarraren atarian salatu dute Osakidetzako lehen mailako arretako medikuen artean ez dagoela gaixotasunari buruzko informazio nahikorik, eta osasun agintariek ez dutela borondaterik gaixotasuna ezagutzeko. Eskatu diete Long COVID edo COVID Iraunkorra duten pertsonen zenbaketa bat egiteko, eta zenbaketa horretarako pazienteen klinikaren araberako diagnostikoak aintzat hartzeko. Ohartarazi dute, hala ere, diagnostiko horretarako ezin dela eskatu PCR positiborik, izurriaren lehen olatuan ez zirelako nahikorik egin, ezta antigorputzen proba positiborik ere, gaixo guztiek ez dituztelako sortu.
Plataformakoek salatu dute ez dela onargarria pertsona batzuk bajan egotea «sei, zazpi edo zortzi hilabetez» oroimena galtzeagatik, orainik ere beherakoa izateagatik edo eztarriko minagatik. Hori hala, lehen mailako arretan gaixotasunaren tratamendurako unitate espezifikoak sortzea eskatu dute. Katalunian ari dira dagoeneko, gogoratu dutenez. «Gure sintomak iraunkorrak eta askotarikoak dira; oraingoz, hainbat espezialistak artatzen dituzte, baina arreta holistikoa eta integrala behar dugu». Gaixotasuna ikertzeko ere galdegin dute, baita osasun agintarien inplikazioa ere. «Ez gaude sendatuta, eta ez dugu baztertzea merezi». Plataformako kideek espero dute gaur arratsaldean Eusko Legebiltzarrean izango den eztabaidatik akordio bat lortzea, eta Osakidetzak eta Eusko Jaurlaritzak lehentasun gisa hartzea gaixo horiek. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196294/adingabeen-aurkako-sexu-abusuen-preskripzioa-biktimek-35-urte-betetzean-iritsiko-da-hegoaldean.htm | Gizartea | Adingabeen aurkako sexu abusuen preskripzioa biktimek 35 urte betetzean iritsiko da Hegoaldean | Haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko lege proiektua onartu du Espainiako Kongresuak. EH Bildu abstenitu egin da, eta EAJk kontra bozkatu du. | Adingabeen aurkako sexu abusuen preskripzioa biktimek 35 urte betetzean iritsiko da Hegoaldean. Haurrak eta nerabeak indarkeriatik babesteko lege proiektua onartu du Espainiako Kongresuak. EH Bildu abstenitu egin da, eta EAJk kontra bozkatu du. | Adingabeek jasandako sexu abusuen preskripzio epea biktimek 35 urte betetzen dituztenean hasiko da Hego Euskal Herrian. Haurrak eta nerabeak indarkeriaren aurrean babesteko lege proiektua onartu du, gaur, Espainiako Kongresuak, eta hori da, hain zuzen, berritasun nagusietako bat. Gainera, guraso alienazioaren sindromea debekatuko du (GAS), inguruan indarkeria matxista pairatzen duten adingabeen babesa indartuko du, eta testuak biltzen ditu, era berean, hainbat prebentzio neurri. Lege proiektua senatura bidaliko dute, tramitazioa jarrai dezan.
Haurtzaroan sexu abusuak jasandakoek eta haiekin lan egiten duten eragileek urteak zeramatzaten adingabeen aurkako indarkerien kontra borrokatzeko marko bat eskatzen, eta hori ezartzen du, hain justu, arauak.
Joan den ekainean aurkeztu zuen proiektua Espainiako Gobernuak, eta adierazi «umeentzako babes hesiak jartzea» izango zuela helburu. Azkeneko hilabeteetan 576 zuzenketa jarri dizkiote testuari —horietatik 200 pasa jaso dituzte lege proiektuan—, eta horiei buruz eztabaidatu dute alderdiek, auziari buruzko kongresuko batzordean. Gai arantzatsuenetako bat zen preskripzio epearen hasierako adina. Proiektua aurkeztu zuenean, biktimek 30 urte betetzean hastea proposatu zuen Espainiako Eskubide Sozialen Ministerioak. Atzo, ordea, proiektua bozkatua izan bezperan, hori 35 urtera atzeratzea adostu zuten gobernuko bazkideek —PSOE eta UP Unidad Podemos—, PPk, ERC Esquerra Republicanak, Ciudadanosek, EH Bilduk, BNGk eta Mas Paisek.
Kongresuaren gehiengo osoaren babesa behar zuen proiektuak lege organiko bat izaki, eta aise lortu du sostengu hori, EAJk eta Voxek soilik bozkatu baitute kontra: 268 alde, 57 kontra, eta 16 abstentzio. Jeltzaleen diputatu Iñigo Barandiaranek adierazi du hemizikloan «minez» baina «behartuta» bozkatuta zutela aurka. Uste du EAJk lege hori ontzea ez dela kongresuaren egitekoa. «Babestuko dugu Eusko Legebiltzarraren ekimena denean», gehitu zuen Barandiaranek.
EH Bildu, bestalde, abstenitu egin da, ERC bezalaxe, eta ez du legearen onarpena «oztopatu» nahi izan. Mertxe Aizpurua subiranisten kongresuko bozeramailearen esanetan, «aurrerapauso kualitatiboak, kuantitatiboak eta hobekuntzak» eman dira, baina legeak «argiak eta itzalak» ditu.
Hona hemen lege proiektuan jasotako berrikuntza nagusiak.
PRESKRIPZIO EPEA Delitu larrien kasuan —sexu abusuak, esaterako—, biktimek 35 urte betetzen dituztenean hasiko da; egun, aldiz, 18 dituztenean abiatzen da. Arauaren helburua da biktimei denbora gehiago ematea. Izan ere, normalean denbora asko behar izaten dute pairatutakoa prozesatzeko eta hori salatzera ausartzeko. Ione Belarra Espainiako Eskubide Sozialen ministroak nabarmendu duenez, eliza katolikoa abusuen «konplize» izan da «gehiegitan», eta horrek «bukatu egin behar du». Hain justu, Euskal Herrian azken urteetan Eliza katolikoaren jardueraren barruan gertatuko hainbat sexu abusu azaleratu dira, baina biktimek ezin izan dituzte salatu, preskribatuta zeudelako.
JAKINARAZTEA EGINBEHAR Legea indarrean sartzean, herritar orok administrazioei «derrigorrez» eman beharko diete adingabeen aurkako delitu zantzuen edota arrisku egoeren berri.
DEKLARAZIO BAKARRA Delituak jasan dituzten 14 urtetik beherako adingabeek behin baino ez dute deklaratu beharko auzibidearen instrukzio fasean. Lekukotza hori froga gisa hartu ahal izango da epaiketan, eta, testuaren arabera, modu horretan adingabeak «birbiktimizatzea» eragotziko dute. Legeak bermatzen du, gainera, adingabeei, haien adina edozein dela ere, hitza emango zaiela prozesu judizial eta administratiboetan.
ESPEZIALIZAZIOA Adingabeen aurkako indarkerian espezializatutako epaitegiak sortzea du asmo lege proiektuak. Indarrean sartzean —ondobidean, aste batzuk barru—, gobernuak urtebete izango du epaitegi horiei bide emango dien lege proiektu bat aurkezteko kongresuan.
GAS Lehen zirriborroan ez zegoen jasota gurasoen alienazioaren sindromea (GAS) debekatzea, baina debekatu egingo dute. OME Osasunaren Mundu Erakundeak ez du sindrome gisa aitortzen, eta elkarte eta erakunde feministak debekatu zezatela eskatzen ari ziren.
INDARKERIA MATXISTA Proiektuaren arabera, indarkeria matxistaren biktima bat babesteko agindu judizial bat indarrean baldin badago, eta baldin badaude «egiaztatutako zantzuak» adierazten dutenak adingabeak indarkeria ikusi edo nozitu duela, bisita erregimenak bertan behera geldituko dira. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196295/faktore-genetikoek-covid-19aren-larritasunean-eragin-dezaketela-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Faktore genetikoek COVID-19aren larritasunean eragin dezaketela aurkitu dute | Ikerkerta baten arabera, munduko biztanleria osoaren %13 inguruk ditu gaixotasunaren sintomak larriagotzea ekarri dezaketen faktoreak. | Faktore genetikoek COVID-19aren larritasunean eragin dezaketela aurkitu dute. Ikerkerta baten arabera, munduko biztanleria osoaren %13 inguruk ditu gaixotasunaren sintomak larriagotzea ekarri dezaketen faktoreak. | Herrialde Katalanetako zenbait ikertzailek aurkitu dute faktore epigenetikoek, hots, herentzian jasotzen direnek eragina izan dezaketela COVID-19aren larritasunean, EBiomedicine aldizkariak kaleratu bezala. Leuzemiaren aurkako Josep Carreras institutuko, Josep Carreras fundazioko eta Bellvitgeko Ikerketa Biomedikoko Institutuko adituek egin dute ikerketa, eta ondorioztatu dute hanturarako eta osasuna okertzeko joera dutenek arrisku handiagoa dutela gaixotasunaren sintoma larriagoak pairatzeko. Faktore epigenetiko horiek munduko biztanleria osoaren %13k dituela gehitu dute.
COVID-19ak hainbat galdera sorrarazi dizkie adituei, eta haren sintomen eta arrisku faktoreen aniztasuna izan da horietako bat. Izan ere, adinez nagusiak direnei edota beste mota bateko patologiak dituztenei gehiago eragiten dietela ondorioztatu zuten hasieratik. Baina faktore horiek betetzen ez dituen jendearen artean ere larri gaixotu denik ere badago. Horregatik, gaixotasuna pasatu duten eta arrisku taldeetan ez dauden 400 pertsonaren material genetikoa ikertu dute.
«COVID-19aren sintoma larriak izan dituztenen artean aurkitu dugu aldaera epigenetikoak daudela DNAren jarduera erregulatzen duten etengailu kimikoetan», adierazi du Manel Esteller Leuzemiaren Aurkako Josep Carreras Institutuko zuzendariak. Azaldu duenaren arabera, batez ere hanturarako gehiegizko joera duten geneetan gertatzen dira aldaera horiek, eta osasuna okertzeko joera dutenetan; hau da, mundu osoko biztanleriaren %13an.
Ikerketaren emaitzek medikuntza prebentiboan lagun dezaketela uste dute adituek. Izan ere, faktore horiek identifikatzeak erraztu egin dezake sintoma larriak garatu aurretik tratamendu egoki bat ematea, osasun sistemak gainezka egin ez dezan. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196296/sexu-erasotzaileei-terapia-emango-diete-iruntildeeko-espetxean.htm | Gizartea | Sexu erasotzaileei terapia emango diete Iruñeko espetxean | Bederatzi presoren artean aukeratzen ari dira egitasmoan parte hartuko dutenak. 2022aren amaierara arte iraungo dute saioek. Presoa bitartean kalera aterako balitz, terapeutarekin harremanetan jarraituko luke, «zailtasunak» edukiz gero. | Sexu erasotzaileei terapia emango diete Iruñeko espetxean. Bederatzi presoren artean aukeratzen ari dira egitasmoan parte hartuko dutenak. 2022aren amaierara arte iraungo dute saioek. Presoa bitartean kalera aterako balitz, terapeutarekin harremanetan jarraituko luke, «zailtasunak» edukiz gero. | Nafarroan, azken urteotan, hainbat preso ari dira Sexu Oldarkortasuna Kontrolatzeko Egitasmoaren barruan terapia saioak egiten: oraintxe bertan, sei. Orain arte, kartzelatik kanpo egin dituzte saiook, baina, aurrerantzean, espetxean bertan egingo dute terapia, Nafarroako Gobernuak gaur jakinarazi duenez.
Gobernuak berak ordainduko du egitasmoa, eta Auzi Psikologia Institutuko langileek egingo dute.
Lehen aldiz egingo da halako egitasmo bat espetxe txiki batean. Orain arte, halakoetan parte hartu nahi izan duten presoak kartzela handiagoetara eraman izan dituzte. «Helburu nagusia zigorturikoak berriz gizarteratzea da», Nafarroako Gobernuak adierazi duenez.
Bederatzi hautagai
Adierazi dutenez, Iruñeko espetxeko bederatzi preso daude aukeratuta tratamendua jasotzeko. Espetxeko Tratamendu Batzordeak berak hautatu ditu, zenbait irizpideren arabera: besteak beste, presoak parte hartzeko adierazitako prestasuna eta zigorraren zenbat denbora bete duten dagoeneko. Horrez gain, egindakoa zenbateraino aitortzen duten aztertuko dute.
Bederatzi horien artean, egitasmoaren kudeatzaileek azken aukeraketa bat egingo dute. Lehen fasera pasatzen direnek banakako terapia egingo dute. Gero, berriz aztertuko dituzte, talde terapiaren fasera pasatzen ote diren erabakitzeko. Azken fasean, berriz jasoko dute banakako terapia.
Apirilaren 1ean hasi zen egitasmoa. Abuztuaren 31ra arte, hamar bat saio egingo dituzte parte hartzaileek. Bigarren fasea, talde lanarena, irailaren 1ean hasiko da, eta datorren urteko ekainera arte iraungo du.
Presoa, bitartean, hirugarren gradua jasota kalera ateratzen bada, nola moldatzen den aztertuko dute, eta, Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, «erreferentziazko terapeutarekiko lotura gordeko litzateke, terapia egiten ari den pertsonak eskura eduki dezan, zailtasunak baldin baditu». |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196297/desokupa-enpresak-etxe-okupatu-bat-hustu-du-abadintildeon-protesta-artean.htm | Gizartea | Desokupa enpresak etxe okupatu bat hustu du Abadiñon, protesta artean | Herritar talde batek salatu du mehatxupean bota dituztela etxean bizi zirenak, eta Ertzaintza oldartu egin zaie protestara batu direnei. | Desokupa enpresak etxe okupatu bat hustu du Abadiñon, protesta artean. Herritar talde batek salatu du mehatxupean bota dituztela etxean bizi zirenak, eta Ertzaintza oldartu egin zaie protestara batu direnei. | Espainian ezaguna da Desokupa enpresa. Okupatutako etxeak husten dituzte «bortxaz eta modu oldarkorrean», hainbat elkartek salatu izan dutenez. Gaur, Abadiñoko (Bizkaia) Zelaieta auzoko Alfredo Baeschlin kalean dagoen etxe bat hustera joan dira. Etxe barruan zeudenak atera egin dira, enpresako kideek emandako agiri bat sinatu ostean, Ertzaintzaren iturriek Anboto atariari adierazi diotenez. Lekukoek, ordea, salatu dute «mehatxu» artean sinarazi dietela agiri hori.
Azaldu dutenez, Desokupako «zortzi-hamar» kide joan dira eraikina husteko asmoz, eta haien aurrean protesta egitera joan dira Abadiñoko hogeitik gora herritar. «Faxistak gure kaleetatik kanpora!», oihukatu dute.
Ertzainak ere joan dira gero, eta borraz jo dituzte protestan elkartu direnak.
Arratsaldean, kontzentrazioa
Desokupa faxista kanpora lelopean, kontzentrazio batera deitu dute enpresa horren kontra, 19:30ean, Abadiñoko Ferialeku plazan.
Durangaldeko Ahal Dugu-k «kezka» agertu du gertatu denarekin. Haien ustez, eskuin muturrak sustatzen duen diskurtsoak «jarrera oldarkorrak» hauspotzen ditu. «Enpresa horretako kideak boxeolari eta paramilitar ohiak dira, eta lotura estua dute eskuin muturrarekin», alderdiaren hitzetan. Bat egin dute arratsaldeko kontzentrazioarekin. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196298/enplegu-publikoa-egonkortzeko-eskatu-dute.htm | Ekonomia | Enplegu publikoa egonkortzeko eskatu dute | Gogoratu dute Hego Euskal Herriko administrazioek dutela Europako behin-behinekotasun tasarik handiena: langile publikoen %40k. Gaur zortzi egingo den greban parte hartzera deitu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako beharginak. | Enplegu publikoa egonkortzeko eskatu dute. Gogoratu dute Hego Euskal Herriko administrazioek dutela Europako behin-behinekotasun tasarik handiena: langile publikoen %40k. Gaur zortzi egingo den greban parte hartzera deitu dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako beharginak. | Udaletxeetan, ospitaleetan, unibertsitate eta eskoletan... Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazioetako ehunka langile mobilizatu dira ostegun honetan enplegu publikoa egonkortzeko eskatzeko. Gogoratu dute Hego Euskal Herriko administrazioek dutela Europako behin-behinekotasun tasarik handiena: langile publikoen %40k ez dute kontratu finkorik, 50.000k baino gehiagok.
Astebete barru, hilaren 22an, greba eguna izango dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazioetako langileek, ELA, LAB, CCOO, SATSE, STEILAS eta ESK sindikatuek deituta. Horri begira, mobilizazio kanpaina bat abiatu zuten martxoaren 30ean.
Grebaren bitartez, negoziazio kolektiboa indartu dadila nahi dute, eta erakunde guztiei egiten diete dei, «Jaurlaritzatik hasi eta herri txikieneko udaleraino». Kontratazioan behin-behinekotasuna gehiegikeriaz erabiltzen dela sinetsita daude, eta horren atzean zerbitzu publiko ugari pribatizatzeko asmoa dagoela.
Behin-behinekotasuna dela eta, Europako epaitegiek ere ohartarazi diote Eusko Jaurlaritzari egoera hori konpondu behar duela.
Azken hilabeteetan, Espainiako Gobernuak asmoa agertu du Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutua aldatzeko eta sektore publikoaren behin-behinekotasuna amaitzeko neurriak hartzeko. Eusko Jaurlaritzak ere Kidegoen eta Eskalen Legea aldatzeko egitasmo bat aurkeztu zuen iazko abenduan. Horren arabera, lan eskaintza publikoetan baldintza jakin batzuk betetzen dituzten behin-behineko langileek ez lukete oposizio proba osoa egin beharko. Sindikatuek arbuiatu dute egitasmoa adabaki bat dela eta horrek ez duela konponduko oinarrian dagoen arazoa. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196299/arendtek-indarkeriaz-egindako-gogoetak-euskaraz.htm | Kultura | Arendtek indarkeriaz egindako gogoetak, euskaraz | Boterearen eta biolentziaren arteko loturaz dihardu Hannah Arendt pentsalariak ‘Indarkeriaz’ liburuan, besteak beste. Itziar Diez de Ultzurrunek euskaratu du, eta Katakrakek argitaratu | Arendtek indarkeriaz egindako gogoetak, euskaraz. Boterearen eta biolentziaren arteko loturaz dihardu Hannah Arendt pentsalariak ‘Indarkeriaz’ liburuan, besteak beste. Itziar Diez de Ultzurrunek euskaratu du, eta Katakrakek argitaratu | Duela urtebete zen argitara ateratzekoa, baina pandemiak atzeratu egin du hau ere. Dena dela, Hannah Arendten Indarkeriaz liburua berandu helduko zen euskal literaturara are zegokion datan kaleratua izan balitz ere. Izan ere, Hedoi Etxarte Katakrakeko editoreari «bitxia» iruditzen zaio orain arte obra euskaraz argitaratua egon ez izana, aintzat hartuta «Euskal Herrian, tamalez, indarkeriak eta politikak azken hamarkadetan izandako harremana». Hutsunea betetzeaz arduratu da bere argitaletxea Itziar Diez de Ultzurrunen itzulpenaren eskutik, eta Mario Zubiaga Teoria Politikoko irakaslearen hitzaurreak biribildu du edizioa.
Editoreak aipatutako bi elementu horiek ditu oinarri liburuak, hain zuzen: indarkeria eta politika. Zubiagak azaldu duenez, polis-a —«boterearen lekua»– eta polemos-a —«gerra, gatazka»— «elkartuta» ageri dira Arendten teorian, baina ez, ordea, «bat eginda», irakasleak azpimarratu duenez. Botere politikoa ekintza kolektiboan sortzen dela zehaztu du, eta biolentzia, aldiz, ekintza indibiduala dela. Arendten garaian gertuko mehatxua zen gerra nuklearraren irudia erabili du Zubiagak adibide gisa: indarkeria gauzatzeko aski baita banako bakarrak botoi bat sakatu dezan, baina botere politikoa banako horien elkarbizitzan dago oinarritua. Alegia, «natura ezberdinekoak» dira, baina, halere, estuki lotuta daude beti. «Ez dago gauza arruntagorik boterearen eta biolentziaren arteko nahasketa baino».
Horrenbestez, bata zein bestea egoki zedarritzea izan zuen helburu pentsalariak, ohikoa zuen legez. Zubiagak dioenez, Arendt-ek uko egiten zion filosofotzat kalifikatua izateari, bere lana ez baitzen «egia bilatzea, errealitatea ulertzeko kontzeptuak ezartzea» baizik. «Kontzeptuen mugarritze lana oso inportantea zen» herentzat, irakaslearen arabera, eta praktika horren hamaikagarren adibidea dakar Indarkeriaz liburuak, politika eta indarkeria terminoak zehazteko saiakera ere bai baita. «Politikotasunaren errebindikazio sakona egin zuen Arendtek. Haren muinaz hausnartu zuen, baita baztertu ezin diren kontzeptuek sortzen duten zauri sendaezinaz ere. Politikotasunaren kolonizazioaz hitz egin zuen: zenbateraino konpon dezaketen teknikak eta zientziak eztabaida politikoa, eta nola nahi den neutralizatu moralaren bidezidorretik sendaezina den tentsio bat».
Eraginen batuketa
Arendtek kontzeptuak mugatzea jomuga izan zuen, baina ezin daiteke pentsalariarekin beste horrenbeste egin, Etxarteren hitzei erreparatuta: «Arendten interes puntuetako bat da heldulekurik gabe pentsatzen zuela». Dioenez, filosofo izaerari uko egiteaz gain, feminista izaeratik ere urrundu egin zen —«nahiz eta XIX. mendeko hainbat emakume berreskuratu»—, eta, liberalismoan kokatzen duten arren, sailkapen hori ere gaitzetsiko luke pentsalariak ziurrenik, Etxarteren iritziz. Kontrakoa adieraziko balute ere, berdin: «Ez dator Alemaniako ezkerreko pentsamoldetik; beraz, ezkerrekoek mesfidantzaz jokatu dute haren obrarekin».
Kategorizatu ezina izan zen Arendt, baina, era berean, kategoria guztietatik edan zuen bere teoria politikoa osatzeko. Inguruan izan zituenen eragina jaso zuen, eta bere pentsamoldeak ere beste horrenbeste egin zuen haiengan. Besteak beste, Karl Jaspers psikiatrarekin harreman intelektual estua izan zuen, baita Martin Heideggerrekin ere —harreman sentimentala ere izan zuen filosofo alemaniarrarekin—. Bere ama Martha Cohn ere garrantzitsua izan zen bere garapen teorikoan, baita bere azken senarra ere, Heinrich Blucher ezkertiarra.
Ingurukoekin ez ezik, ordea, Arendten teoriek urrunagoko pentsalariekin ere izan zuten erlazioa eta, batez ere, ika-mika. «Antipodetan» zituen teorialarien testuak ikertu zituen, garaiko gazteek irakurtzen zituztenak, nagusiki —Lenin eta Frantz Fanon, besteak beste—, eta horien ideien erabileraren inguruan hausnartu zuen, Itziar Diez de Ultzurrun itzultzaileak azaldu duenez: «Saiatu zen jatorrizko iturrietara jotzen, eta aldeak azpimarratzen. Ikusten zenarekin ez bazetozen bat teoriak, aztertzen zuen zer zen bat ez zetorren hori».
Eraginen aniztasun horrek testuaren forma baldintzatu zuen, aipu eta oin oharrez lepo baitago Indarkeriaz obra. Ezaugarri hori izan da itzulpen lanaren oztopoetako bat, Diez de Ultzurrunek nabarmendu duenez: «Itzulpen jarioa eteten zuten, iturrietara jo eta ikusi behar nuelako ea euskaratuta zeuden». Bestalde, «tolestura eta sakonunez betetako autorea» izanik, «orekari abila» izatea beharrezkoa egin zaio: «Euskaraz erraz irakurtzeko testua eman behar nuen, baina atxiki lotuz jatorrizkoari. Itzulpengintzan esaten den bezala: ‘Ahal bezain hurbil eta behar bezain urrun’». Izenburutik bertatik izan ditu «zalantzak», aitortu duenez.
Motza, baina mamitsua
Obrak 160 bat orrialde ditu, baina, hala ere, asko dira pentsalariak bertan garatzen dituen gaiak. Politika eta indarkeria ardatz gisa erabilita, beste hainbat ertzi heltzen die Arendten teoriak, itzultzaileak azpimarratu duenez. «Liburu honek gogoeta eragiten laguntzen du; gai asko azaltzen ditu, eta, nire ustez, azalkeriatik alde egiten eta klixe bidez pentsatzen uzteari laguntzen du». Diez de Ultzurrun «irakurle arrunt» gisa hurbildu zaio pentsalariaren lanari, eta hainbat azpimarra egin dizkio, haietako asko egunerokotasunez beteak, dioenez.
Esaterako, «kezka» agertzen du Arendtek zientziaren garapenaren eta unibertsitatearen eta askatasunaren arteko loturaren inguruan, eta, halaber, «eskuinekotzat jotzen den nazionalismo» baten sorreraz ohartarazten du pentsalariak, «populismoaren ondorioz gaur egunera ekarri daitekeena», itzultzailearen ustez. Era berean, «aintzat hartzekoa» deritzo gizakien ekintzen helburuez egindako gogoetari: «Arendtek garrantzia ematen die ustekabekoei. Ezin daiteke aurreikusi gizakien ekintzek izango dituzten ondorioak. Hortaz, bitarteko helburuak garrantzitsuagoak izan daitezke hasieran lortu asmo ziren helburuak baino». |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196300/aitor-garmendiak-world-press-photoren-hirugarren-saria-jaso-du.htm | Bizigiro | Aitor Garmendiak World Press Photoren hirugarren saria jaso du | Espainiako txerri haztegi batzuetan egindako argazki sorta batengatik saritu dute: Inside the Spanish Pork Industry: The Pig Factory of Europe. | Aitor Garmendiak World Press Photoren hirugarren saria jaso du. Espainiako txerri haztegi batzuetan egindako argazki sorta batengatik saritu dute: Inside the Spanish Pork Industry: The Pig Factory of Europe. | World Press Photo fundazioaren lehiaketara 74.500 argazki aurkeztu dituzte aurten. Munduko argazkilari onenek aurkezten dituzte bertan lanak, eta sarietako bat Aitor Garmendiarentzat izan da: ingurumenaren ataleko istorioetan, hirugarren saria. Gaztela-Mantxan (Espainian) ateratako argazkiek txerri haztegien errealitate gordina erakusten dute. Garmendiak honela esan zion BERRIAri duela egun gutxi: "Debekatuta dago modu librean instalazio horiek bisitatzea; hortaz, ezkutuan sartzea baino ez zitzaigun geratzen". Hala, 32 txerri ustiategitan gauez eta baimenik gabe sartu zen argazkilaria, eta horren fruitu dira argazkiak.
Aktualitateko gaietan edo lan garaikideetan, lehen sariak Argentinako Pablo Toscorentzat (Yemenen ateratako argazkiarengatik) eta Errusiako Alexey Vasilyeventzat (Sakha herrialdean aterako argazkiengatik) izan dira; Ingurumeneko lehen sariak honako argazkilariek irabazi dituzte: AEBetako Ralph Pace eta Brasilgo Lalo de Almeida; albiste orokorren kategorian, beste hauek irabazi dute lehen saria: Danimarkako Mads Nissen eta Errusiako Valery Melnikov; luzerako proiektuetan, hau izan da garailea: Italiako Antonio Faccilongo; naturari eskainitako kategorian, irabazleak AEBetako Ami Vitale eta Herbeheretako Jasper Doest izan dira; erretratuetan, garaileak Errusiako Oleg Onomarev eta Italiako Gabriele Galimberti izan dira; eta kiroletan, lehen sariak Australiako Adam Prettyri eta Kanadako Chris Donovani eman dizkiete; spot news edo unean uneko albisteetan, berriz, AEBetako Evelyn Hockstein eta Italiako Lorenzo Tugnoli izan dira garaileak.
64. urtea da World Press Photo sariak ematen dituztela. Munduko 130 herrialdetako 4.135 argazkilarik parte hartu dute aurten. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196301/73-urteko-gizonezko-bat-hil-da-aralarren.htm | Gizartea | 73 urteko gizonezko bat hil da Aralarren | Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ondoeza sentitu du Beoin aldean zeudela. Lagun batek SOS Deiak-era deitu du, baina ezin izan dute ezer egin. | 73 urteko gizonezko bat hil da Aralarren. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ondoeza sentitu du Beoin aldean zeudela. Lagun batek SOS Deiak-era deitu du, baina ezin izan dute ezer egin. | 73 urteko gizonezko bat hil da Aralarren. Beoin inguruan zeudela ondoezak eman dio. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, lagun batek SOS Deiak-era deitu du, eta osasun zerbitzuak helikopteroz joan dira, baina ezin izan dute gizonezkoa bere onera ekarri. Segurtasun Sailaren arabera, 12:30 aldera jaso dute deia, eta helikopteroz joan dira zenbait osasun langile, baina ezin izan dute ezer egin. Gorpua Tolosako Usabal futbol zelaira eraman dute, eta han jaso dute Donostiara eramateko. |
2021-4-15 | https://www.berria.eus/albisteak/196302/milagrok-itxita-jarraituko-du-apirilaren-22ra-arte.htm | Gizartea | Milagrok itxita jarraituko du apirilaren 22ra arte | Erriberako herri horrez gain, beste sei udalerri daude itxita Nafarroan: Arbizu, Arguedas, Cadreita, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes. Hegoaldean, guztira, 89 udalerri daude itxita. | Milagrok itxita jarraituko du apirilaren 22ra arte. Erriberako herri horrez gain, beste sei udalerri daude itxita Nafarroan: Arbizu, Arguedas, Cadreita, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes. Hegoaldean, guztira, 89 udalerri daude itxita. | Nafarroako Gobernuak beste astebetez luzatu du Milagroren itxiera perimetrala, COVID-19aren kontrako beste neurri batzuekin batera. Martxoaren 26an itxi zuen Milagro, aurreko bi asteetan izan zen intzidentzia tasagatik, eta, aurreko astean beste astebetez luzatu ostean, gaur apirilaren 22ra arte luzatzea erabaki du. Maria Txibiteren gobernuak argudiatu du positibo kopurua jaisten ari den arren oraindik tasa handia dela.
Milagroko Udalarekin batera erabaki zuen Gobernuak itxiera perimetrala ezartzea martxoan. Aurreko hamalau egunetan, 100.000 biztanleko 1.874ko positibo tasa izan zuen herriak. Milagro ixteko neurria luzatu, moldatu edo bertan behera utzi ahal izango du Gobernuak, egoera epidemiologikoaren arabera.
Milagroz gain, beste sei udalerri daude itxita Nafarroan. Arguedas apirilaren 6an itxi zuten, bi astez; Cadreita, hilaren 9an, beste horrenbeste denboraz, eta gaur itxiera indarrean sartu da Arbizun, Etxarri Aranatzen, Lodosan eta Alesbesen, apirilaren 29a arte. Bitarte horretan, ezin izango da herri horietan sartu, ezta horietatik atera ere, funtsezko arrazoiengatik ez bada.
Aste honetan Nafarroako Gobernuak jakinarazi du herrialdean ezarrita zeuden neurriak ere beste bi astez luzatuko direla. Beraz, apirilaren 1ean jarritako mugak hilaren 22ra arte izanen dira indarrean, gutxienez. Zehazki, taberna eta jatetxeen barnealdeak itxita egonen dira, etxe barruan bizikideak baizik ezinen dira elkartu, eta leku publikoetan sei pertsona biltzen ahalko dira gehienez. Lurraldearen itxiera perimetralak bere hartan segituko du, baita etxeratze aginduak ere.
89 udalerri itxita
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere hainbat udalerri daude itxita, Eusko Jaurlaritzaren aginduz. Zehazki, intzidentzia tasa 400dik gora duten udalerriak dira; zerrenda horretan sartu dira aste honetan, besteak beste, Bilbo, Errenteria, Getxo, Hondarribia, Pasaia, Portugalete, Sestao eta Zarautz. Gasteiz ere itxita dago lehendik, eta baita Araba eta Gipuzkoa ere.
Denera, 82 udalerri daude itxita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196303/lakuntza-joe-bidenek-ezkerretik-aurreratu-ditu-eh-bildu-eta-podemos.htm | Ekonomia | Lakuntza: «Joe Bidenek ezkerretik aurreratu ditu EH Bildu eta Podemos» | ELAk sozietate gaineko zergan %25eko gutxieneko tasa efektiboa eskatu du, «salbuespenik gabe» | Lakuntza: «Joe Bidenek ezkerretik aurreratu ditu EH Bildu eta Podemos». ELAk sozietate gaineko zergan %25eko gutxieneko tasa efektiboa eskatu du, «salbuespenik gabe» | Hego Euskal Herrian zerga erreforma egitea «premiazkoa» dela aldarrikatu du ELA sindikatuak, eta informazio kanpaina hasiko du hura jokaleku politikoan ezartzeko. «Aberastasunaren banaketa tabua da herri honetan, eta hori onartezina da», salatu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak. Premia horri data jarri dio, gainera; uda aurretik ekin beharko litzateke: «Zorra handitu egin da, eta orain behar dira baliabideak».
Erreforma eskaeraren muina enpresen eta ondarearen mozkinen gaineko zergak handitzea da. «Fiskalitate propioa erabiltzen ari dira enpresa handiei eta aberatsei tratu pribilegiatua emateko», salatu du Mikel Noval sindikatuko ikerketa buruak. ELAren ustez, lau dira berehalako zerga erreforman «berehala» hartu beharreko neurriak. Aurrenekoa, sozietate zerga «gutxienez» irabazien %25ekoa izatea da, «salbuespenik gabe».
Salbuespenak inbertsio jakin batzuengatik enpresek lorturiko kenkariak dira. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, egun, %24koa da; Nafarroan, %28koa enpresa handientzat, eta %23koa txikientzat.
Beste hiru neurriak hauek dira: PFEZen, errenta handiei eta kapital errentei aplikaturiko beherapenak kentzea; ondarearen gaineko zergaren taula egungoaren bikoitza izatea; eta bi errekargu aplikatzea 2020ko emaitzei: sozietate zergaren bitartez %20koa iazko mozkinetan, eta %1 eta %10aren artekoa ondare zergan. Sindikatuaren arabera, aldaketa horiekin 2.600 milioi euro bilduko lirateke Hego Euskal Herrian.
Rementeria, «Ayuso txikia»
ELAk gutunak bidali zizkien Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta hiru aldundiei, erreformaz hitz egitea eskatuz, eta Iñigo Urkullu lehendakariak bakarrik erantzun die, eta, Lakuntzaren hitzetan, haren ardura ez dela esateko, aldundiena baizik. «Herri honetan ez dago garrantzizko gaiei buruz hitz egiteko mahairik», salatu du. Nafarroako Gobernuari, berriz, Novalek egin dio kritika. «[Javier Remirez] Presidenteordeak esan du harro dagoela presio fiskal baxuaz. Fiskalitatea ezin da izan lehiakortasun erreminta bat».
Kritika zorrotzena, dena den, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiari zuzendu dio: «Bere nahia Isabel Ayuso edo Esperanza Aguirre izatea da [Madrilgo erkidegoko egungo presidentea eta presidente ohietako bat dira, biak PPkoak]. Atzerrian Bizkaiari buruzko azalpenak ematen dituenean Ayusotxo txiki bat izan nahi du, eta ELA aurka dago».
Lakuntzak, bere aldetik, errieta egin die EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi: «Pultsu politikoa falta zaie, ezkerra aurrekontuen eztabaidatik desagertu da. Ahotsa altxa behar du, bestela oraingoa gertatuko da, Joe Biden berak ezkerretik hartu diela aurrea». AEBetako presidenteak %21etik %28ra igo nahi du sozietate zerga, eta gutxieneko tasa bat ezartzeko eta multinazional handiak zergapetzeko sistema bat proposatu dio OCDEri. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196304/burutik-taldeak-itxi-du-at-websailaren-lehen-denboraldia.htm | Bizigiro | Burutik taldeak itxi du 'At' websailaren lehen denboraldia | Ordu laurdeneko bideoetan, Euskal Herrian barna furgonetan egindako bidaiak jasotzen ditu websailak. Barruan, gazte sortzaileak aritzen dira hizketan, eta emanaldi artistikoak ere egiten dituzte. | Burutik taldeak itxi du 'At' websailaren lehen denboraldia. Ordu laurdeneko bideoetan, Euskal Herrian barna furgonetan egindako bidaiak jasotzen ditu websailak. Barruan, gazte sortzaileak aritzen dira hizketan, eta emanaldi artistikoak ere egiten dituzte. | Gazte sortzaileak gertutik ezagutzeko bide bat ireki du At websailak. Furgoneta batean sartu, eta, buelta bat ematen duten bitartean, haien bizipen eta burutapenak kontatzen dituzte, natural, eta, bidenabar, kantu pare bat jo, edo haien lana erakutsi, edozein dela ere bakoitzaren diziplina.
Nafarroako Gobernuak Euskarabidearen bidez sustatutako ikus-entzunezko proiektu bat da At, Katubi etxeak ekoitzia. Lehen denboraldia amaitu da, eta lau atal izan ditu, protagonista banarekin: Nogen, Maddalen Arzallus, Martxel Rodriguez eta Burutik. Lau bideoak albistearen barruan daude ikusgai.
Asier Caponek eskusoinua jotzen du Burutik taldean, eta Luar Alberdik, berriz, gitarra, kantatzeaz gain. Iaz atera zuten lehen diskoa: Paradisua. Erromerian ibiltzen ziren hasieran, kantuen bertsioak joaz. Konposatzeari ekin zioten gero, eta erabaki zuten euskara hutsez idaztea abestien hitzak. Hala, rock disko bat sortu dute azkenean. Gaztetxotatik jo izan dute musika, eta urte batzuk daramatzate taldean. Talde bizitzaz gozatzeak duen garrantzia nabarmendu dute Alberdik eta Caponek. Artaxoako Zerkoan (Nafarroa) izan dira.
Martxel Rodriguez dantzari lesakarraren ustez, gorputz guztiek dute mugitzeko beharra, baita dantzatzeko gaitasuna ere: «Dantza, modu orokorrean ulertuta, denok barrenean dugu, erritmoa barrutik hasten zaigu». Gerokoak dira aurreiritziak eta tabuak, pertsona batzuek dantza egiteari uztea eragiten dutenak. Ekhiñe Zapiain bertsolariak dantzarako gai bat proposatu dio bideoan, eta horri buruz aritu da Rodriguez, librean.
Maddalen Arzallus bertsolaria Mahai-harriaren inguruan izan da, Lizuniagan (Lapurdi), Bera (Nafarroa) eta Sara (Lapurdi) artean. Telebistako eta irratiko lanari eta horrek eragindako kezkei buruz hitz egin du, baita Instagramen nabigatzeari buruz ere. Hitzak lagundu dio hari bere bide artistikoa egiten; euskarazko hitzak, hain justu. Horrek berezi sentiarazi izan du beti.
Nogen taldeko bi kidek, Alex Irazusta gitarristak eta Eider Saez abeslariak, taldearen barneko bizitzari buruzko kontuak esan dituzte: nola egiten duten lan, zer egiten duen bakoitzak... Eta etxeko istorioren bat ere atera dute argitara: konfinamendua bideo-jokoekin arindu zutenekoa, esaterako. Kristobaldegira gidatu dute furgoneta, Donostiara. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196305/eremu-gorritik-kanpoko-bederatzi-herri-handik-gainditu-dute-400eko-langa-donostia-barne.htm | Gizartea | Eremu gorritik kanpoko bederatzi herri handik gainditu dute 400eko langa, Donostia barne | Gipuzkoako zortzi herri handi sartu dira eremu gorriko datuetan: Donostia, Azpeitia, Deba, Eibar, Hernani, Mutriku, Urnieta eta Zumaia; herrialdeko beste herri handi gehienak iristeko atarian daude. Laudiok ere gainditu du tasa. | Eremu gorritik kanpoko bederatzi herri handik gainditu dute 400eko langa, Donostia barne. Gipuzkoako zortzi herri handi sartu dira eremu gorriko datuetan: Donostia, Azpeitia, Deba, Eibar, Hernani, Mutriku, Urnieta eta Zumaia; herrialdeko beste herri handi gehienak iristeko atarian daude. Laudiok ere gainditu du tasa. | Eusko Jaurlaritzak aginduta, 47 herri daude eremu gorrian joan den asteartetik, baina COVID-19aren transmisioak ez du motelaldirik; Araban zertxobait gelditu da azkeneko egunetan, baina Bizkaian zabaldu eta zabaldu ari da, Aste Santu aurretik zuen abiada antzekoan. Gipuzkoan, berriz, egoera larriagoa da, eta ziztu batean ari dira ugaritzen kasuak, etenik gabe.
Iñigo Urkullu lehendakariak aste honetan bi alditan atzeratu du Labiren bilera politikoa, baina ez da datuak onak direlako. Joan den astelehenean, herrien zerrenda berrikusi zutenean, eremu gorritik kanpo geratu ziren Gipuzkoako zortzi herri handik eta Laudiok gainditu egin dute 100.000 biztanleko 400 kasuren langa, eta Gipuzkoan ia ez da 5.000 biztanletik gorako herri handirik langa horren azpitik. Hurrengo astelehenean berrikusiko du Jaurlaritzak zerrenda, eta aldatuko dira datuak ordura arte, baina herri horietan zabaltzeko joera hartua du koronabirusak azken egunotan.
Asteartetik 21 herri handi eta hamasei txiki daude eremu gorrian Gipuzkoan, eta hiru egun eskasetan haien parera iritsi dira Donostia (azken hamalau egunetako datuekin, 100.000 biztanleko 416 kasu positibo), Azpeitia (401), Deba (513), Eibar (484), Hernani (497), Mutriku (451), Urnieta (419) eta Zumaia (702).
Herrialdeko beste herri handiek ere laster gaindituko dute 400eko langa, eta martxa horretan jarraituz gero, aurki ez da herri handirik izango tasa horren azpitik Gipuzkoan: Andoainen, 367koa da, azkeneko datuen arabera; Bergaran, 372koa; Irunen, 345ekoa; eta Elgoibarren, 268koa.
Bizkaian, apalxeago
Bizkaian ere okertzen ari da egoera, baina ez horren azkar. Joan den astelehenean lau herri handi itxi zituzten, eta hiru txiki. Oraintxe bertan, herri bakarra dago 400eko tasatik gora baina eremu gorritik kanpo: Berango (427ko tasa, 100.000 biztanleko). Baina intzidentzia gora doa herri guztiz gehienetan, eta 5.000 biztanletik gorako herri batzuetan 400eko langara gerturatzen ari dira. Basaurin, 305ekoa da; Durangon, 356koa; Erandion, 389koa; Santurtzin, 322koa; Zornotzan, 332koa.
Herri handi asko 300eko langatik behera daude Bizkaian, baina. Eremu gorritik kanpo daudenen artean hauek nabarmendu litezke: Barakaldo (294), Leioa (328), Galdakao (281), Mungia (278), Bermeo (230), Gernika-Lumo (208) eta Lekeitio (166).
Araban, Laudio eremu gorritik kanpo geratu zen, 5.000 biztanle baino gehiagoko herri bakarra hiriburuaren atzetik. Ostiral honetan zabaldutako datuen arabera, orain gainditu du 400en langa: 100.000 biztanleko 414 kasu positibo atzeman dituzte azkeneko hamalau egunetan. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196327/la-fortuna-telesaila-ari-dira-grabatzen-pasaiako-portuan.htm | Bizigiro | 'La Fortuna' telesaila ari dira grabatzen Pasaiako portuan | Alejandro Amenabar zinemagilearen aurreneko telesaila da. | 'La Fortuna' telesaila ari dira grabatzen Pasaiako portuan. Alejandro Amenabar zinemagilearen aurreneko telesaila da. | 2021ean ez, baizik eta 1804. urtean da egunotan Pasaiako portua (Gipuzkoa). Alejandro Amenabar zinemagilearen La Fortuna telesail historikoaren lantaldea Pasaian da zenbait eszena grabatzeko. Gaur hasi dituzte grabaketak, eta hurrengo hiru egunetan jarraituko dute, segurtasun neurri handiak tartean. Pasaiako porturako sarbidea murriztuta dago.p>
Aste honen hasieran, XIX. mendeko itsasontzi bat iritsi zen Pasaiako badiara, herritar askoren harridurarako. Telesailerako erabiliko duten itsasontzia kaian da, eta handik ez dute askorik mugituko egunotan, ahalik eta diskrezio handienarekin egin nahi dituzte-eta grabaketak. Pasaiako eta inguruko herrietako zenbait herritar, halaber, figurante lanak ari dira betetzen, XIX. mendeko jantziak soinean dituztela.
Grabaketen azken fasean sartu da Amenabarren telesaila. Iazko abuztuan hasi zituzten grabaketak, eta udaberri honetan emango diete amaiera; aurretik, Coruñan (Galizia), Madrilen, Cadizen, Zaragozan, Guadalajaran eta Zaragozan (Espainia) grabatu dute. Movistar Plus plataformaren eta AMC Studiosen arteko koprodukzio bat da, eta MOD Pictures ekoiztetxearekin ari dira egiten. Fikzioak 45 minutuko sei atal izango ditu: Hego Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan, Galizian eta Espainian Movistar Plusen estreinatuko dute udazkenean; Ipar Amerikan eta Latinoamerikan, berriz, AMC katean eta AMC Plus plataforman ikusi ahalko da.
Alex Ventura diplomazialari gaztearen gorabeherak dira istorioaren abiapuntua. Frank Wild piratak lapurtutako altxor bat urpean geratu da, eta Venturak altxor hori bilatzeko misio zaila gidatuko du. Funtzionario grinatsu bat eta AEBetako abokatu abenturazale bat izango ditu bidaide. Maitasuna, adiskidetasuna eta norberak sinesten duen horretan borrokatzea izango dira fikzioan azalduko diren gaietako batzuk.
Alvaro Mel aktoreak jokatzen du rol protagonista. Haren alboan daude Ana Polvorosa eta Stanley Tucci —Oscar sarietarako hautagaia izan zen The Lovely Bones filman egindako lanagatik—. Beste aktore hauek parte hartzen dute telesailean: Karra Elejalde, Clarke Peters, T’Nya Miller, Pedro Casablanc, Blanca Portillo eta Manolo Solo. Ekoizleak Fernando Bovaira (MOD Pictures) eta Domingo Corral (Movistar Plus) dira. Azken horrek idatzi ditu gidoiak, Alejandro Hernandezekin batera. Koldo Zuazua produkzio lanetan ari da; Movistar Pluseko beste ekoizpen batzuetan parte hartu izan du aurretik —La peste telesailean, esaterako—.
La Fortuna Amenabarren lehen telesaila da, baina ez Movistar Plus plataformarentzat zuzentzen duen aurreneko lana. Duela bi urte Mientras dure la guerra filma egin zuen konpainia horrekin. 2019ko Donostiako Zinemaldian estreinatu zuten pelikula. 1936ko udan girotuta, Miguel Unamuno idazlearen bizitzako azkeneko hilabetean eta frankisten altxamendua dira pelikularen ardatza. Movistar Pluseko harpidedunek filma ikusteko aukera dute, noiznahi. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196328/gutxienez-zortzi-pertsona-hil-dituzte-indianapolisen-gertaturiko-tiroketa-batean.htm | Mundua | Gutxienez zortzi pertsona hil dituzte Indianapolisen gertaturiko tiroketa batean | Mezularitza enpresa baten bulegoetan tiroka hasi da pertsona bat. Gero bere buruaz beste egin duela esan du Poliziak. | Gutxienez zortzi pertsona hil dituzte Indianapolisen gertaturiko tiroketa batean. Mezularitza enpresa baten bulegoetan tiroka hasi da pertsona bat. Gero bere buruaz beste egin duela esan du Poliziak. | Tiroketa bat gertatu da gaur goizaldean Indianapolis (AEB) hiriko aireportutik gertu, eta, hango Poliziak esan duenez, hainbat biktima daude. Agintariek esan dutenez, gutxienez zortzi pertsona hil dira. Tiratzaileak bere buruaz beste egin duela esan dute.
FedEx mezularitza enpresak Mirabel Road kalean duen bulegoan gertatu da tiroketa. Deiak jaso ditu Poliziak handik, eta hara heldu direnean «tiratzaile aktibo» bat zebilela ikusi dute. Genae Cook Poliziaren eledunak esan duenez, hainbat pertsona bala zauriekin topatu dituzte, eta tiratzaileak bere burua hil du.
Hainbat pertsona erietxetara eraman dituztela gaineratu du.
Nerabe bat tiroz hilik Chicagon
Heriotza martxoaren 29koa da, baina Chicagoko Poliziak atzo zabaldu zituen irudiak. Bideoan ikus daiteke nola 34 urteko Eric Stillman polizia autotik jaisten den, eta Adam Toledoren atzetik lasterka abiatzen den. Poliziak gelditzeko oihukatzen dio 13 urteko gazteari, eta besoak altxatzeko eskatzen dio jarraian. Toledok eskuak altxatzen ditu, baina, aldi berean, poliziak tiro egiten dio bularrean, eta hura lurrera erortzen denean, haren ondora joaten da lasterka.
Chicagoko Little Village auzoan gertatu zen tiroketa, martxoaren 29ko goizaldean, eta irudiak poliziak berak bularrean zeraman kameratik jasotakoak dira. Tiroketaren ostean, Stillmanek berak oihuka esaten du pertsona bat zaurituta dagoela, eta anbulantzia bat eskatzen du irratitik.
Chicagoko Polizia Departamentuaren arabera, Toledok arma bat zuen eskuetan, eta horregatik egin dio tiro Stillmanek. Irudietan nerabeak eskuak airean dituela ikusten da.
Poliziak argudiatu du arma bat bazuela korrika ihes egiten saiatu zenean, baina tiroa jaso baino segundo batzuk lehenago bota zuela, hesi baten atzera.
Toledoren familiako abokatuak adierazi du gazteak bete egin zituela poliziaren aginduak, eta hark tiro egin baino lehen bota zuela arma lurrera. «Ez dakit poliziak bazuen nahikoa denborarik zer egin pentsatzeko, baina jakin badakit segurtasun indarrek trebatuta behar luketela armarik gabe dauden pertsonei tirorik ez egiteko», salatu du Adeena Weiss Ortiz abokatuak.
Irudiak zabaldu eta ordu gutxira protestak piztu dira Chicagon, eta Toledoren senide eta lagunek elkarretaratzeak egin dituzte Poliziaren indarkeria salatzeko. Haren hilketaren irudiak asteburuan Minneapolisen Poliziak beste gazte afro-amerikar bat hil eta gutxira zabaldu dira. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196329/pfizerrek-esan-du-seguru-asko-txertoaren-hirugarren-dosi-bat-jarri-beharko-dela.htm | Gizartea | Pfizerrek esan du «seguru asko» txertoaren hirugarren dosi bat jarri beharko dela | Txertoek ematen duten immunitatearen iraupenari buruzko zalantzak argitzeko daude oraindik, baina hori indartzeko egon daitezkeen aukerak aztertzen ari dira botika etxeak | Pfizerrek esan du «seguru asko» txertoaren hirugarren dosi bat jarri beharko dela. Txertoek ematen duten immunitatearen iraupenari buruzko zalantzak argitzeko daude oraindik, baina hori indartzeko egon daitezkeen aukerak aztertzen ari dira botika etxeak | Pfizer botika etxeko kontseilari ordezkari Albert Boulak atzo egin zuen iragarpena: COVID-19aren kontra egin duten txertoaren immunitatea erabatekoa izan dadin, «seguru asko» hirugarren dosi bat beharko da. Egun bi dosi jartzen dira, baina txertoek ematen duten immunitatearen iraupenari buruzko dudak argitzeko daude oraindik, eta indartzeko egon daitezkeen aukerak aztertzen ari dira botika etxeak. Boulak esan zuen behin lehen bi dosiak hartu, eta ondorengo hamabi hilabeteetan jarri beharko litzatekeela hirugarren dosi hori. Areago, iragarri zuen, gripearen aurkako txertoa urtero jarri behar izaten den eran, antzeko era batean jarri beharko dela COVID-19aren kontrakoa ere. Moderna konpainia ere ikerketak egiten ari da hirugarren dosi horren gainean.
Oraindik ere ezin da jakin COVID-19aren aurkako txertoek ematen duten babesaren iraupena zein den, baina badira horren berri ematen duten datu batzuk, eta txertoa jarri eta sei hilabetera oraindik ere antigorputzak atzematen direla diote hainbat ikerketak. Pfizerrek eta Modernak egindako txertoen kasuan, behintzat, horrela da. Merkatuan txerto gehiago ere badira, ordea, eta ikusi egin beharko da bakoitzak zer bilakaera duen.
Txertoek izurriaren kontra egiteko estrategietan duten garrantzia ere nabarmendu zuen atzo egin zituen adierazpenetan Pfizerreko buruak: «Oso garrantzitsua da birusarekin kutsa daitezkeen pertsonak urritzea». Birusak izan ditzakeen aldaera berriei aurre egite aldera ere, ezinbestekoak direla gogoratu zuen.
Pfizerren txertoa RNAm teknologia erabiltzen garatu dute, eta COVID-19aren aurka eraginkorra eta segurua dela erakutsi duen lehen txertoa izan da, zientziaren historia osoan azkarren garatutakoa.
Beste hainbat txertok emandako arazoen inguruko albisteak zabaldu dira asteotan, eta Europako Batzordeak asteotan Pfizerren txertoaren aldeko hautua indartu du; akordio bat hitzartu du botika etxearen 50 milioi dosi aurreratu ditzan hiruhileko honetan. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196330/ertzaintza-oldartu-egin-zaie-tubacexeko-langileei-eusko-legebiltzarraren-aurrean.htm | Ekonomia | Ertzaintza oldartu egin zaie Tubacexeko langileei, Eusko Legebiltzarraren aurrean | Araialdetik Arabako hiribururako martxa bat egin dute azken orduetan kaleraturiko langileek. Langile batzordeak Eusko Legebiltzarrera sartzea lortu du. | Ertzaintza oldartu egin zaie Tubacexeko langileei, Eusko Legebiltzarraren aurrean. Araialdetik Arabako hiribururako martxa bat egin dute azken orduetan kaleraturiko langileek. Langile batzordeak Eusko Legebiltzarrera sartzea lortu du. | Tubacexeko 70 bat langile Gasteizera abiatu ziren atzo, Amurrio eta Laudioko (Araba) lantegietako lanpostuen aldeko martxa batean. Gaur iritsi dira Eusko Legebiltzarrera, eta Ertzaintzak haien kontra jo du.
09:30ak aldera heldu dira langileak legebiltzarraren ingurura. Tubacexeko langile batzordeko kideek hara sartu behar zuten adierazpenak egitera, baina Ertzaintzak ez die utzi. Tentsio uneak izan dira tarte batez. Azkenean, kostata, baina sartu egin dira, EH Bilduko eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideek lagunduta.
Bitartean, kalean tentsioa handituz joan da, eta lanpostuen alde ari ziren langileei oldartu zaie Ertzaintza.
Azkenean, tranbiaren bidea libre utzi dute Tubacexeko lagileek, eta legebiltzar ataritik alde egin dute. Horrela amaitu dute protesta. Baina langileen ordezkariek legebiltzarraren barruan jarraitu dute.
Greba mugagabearen 65. eguna dute gaur Tubacexeko langileek. Zuzendaritza asteon gauzatzekoa baita iragarritako kaleratzeak. Denera, 129 enplegu gutxiago izango ditu enpresak; horietatik 95 zuzenean joango dira kalera. Enpresak eskainitako pizgarria onartu dute 22 langilek, eta beste hamabik erretiro aurreratua hartuko dute.
Amurrioko lantegiaren atarian hasi zuten ibilaldia atzo, goizeko lehen orduan, eta Murgian egin zuten lehen geldialdia, arratsaldean. Gaua Gopegin igaro dute, eta gaur goizean iritsiko dira Gasteizera, Eusko Legebiltzarraren atarian protesta egiteko, kontrolerako osoko bilkura egingo baita bertan, eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen sailburuak kaleratzeen inguruko EH Bilduren galdera bati erantzungo baitio. Gasteizen, Aernnovako langileek egingo diete harrera, goizean goiz, eta enpresa bietako beharginak elkarrekin joango dira legebiltzarrera.
Langile batzordeak ohar bidez adierazi du ez dela «ezer aldatu». Eta azpimarratu du ez dutela bereizketarik egingo langileen artean: «Guztiok jarraitzen dugu itsasontzi berean, eta helburu berarekin: lanean jarraitzea, kaleratze traumatikorik gabe». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196331/nafarroako-gobernuak-253-milioi-gastatu-ditu-covid-19ari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak 253 milioi gastatu ditu COVID-19ari aurre egiteko | Nafarroako Kontuen Ganberak egindako azterketa baten arabera, iaz 6.800 kontratu izenpetu zituen administrazioak, osasun (%72), hezkuntza (%18) eta zahar etxeetako (%10) beharrei erantzuteko. Osasun arloan, batik bat erizainak kontratatu dira. | Nafarroako Gobernuak 253 milioi gastatu ditu COVID-19ari aurre egiteko. Nafarroako Kontuen Ganberak egindako azterketa baten arabera, iaz 6.800 kontratu izenpetu zituen administrazioak, osasun (%72), hezkuntza (%18) eta zahar etxeetako (%10) beharrei erantzuteko. Osasun arloan, batik bat erizainak kontratatu dira. | Parlamentuaren aginduz, iazko martxotik aurtengo martxora arte pandemiak Nafarroako kontu ekonomikoetan utzitako lorratza aztertu du Nafarroako Kontuen Ganberak, eta datuetan jarri du arreta. Ikuskaritza batez ere iazko kontabilitatean oinarritu bada ere, aurtengo martxora arteko datu batzuk ere eguneratu ditu, eta ondorio nagusiena da gaur-gaurkoz COVID-19ak 253,3 milioi euroko gastua eragin diola Nafarroako Gobernuari; horietatik 224,9 milioi iaz izan ziren, eta 28,4 milioi aurten.
Faktura horri aurre egiteko, Espainiako Gobernuak 187,1 milioi eurorekin finantzatu du Nafarroako Gobernua, batik bat erkidegoentzako funtsetik 175 milioi euro banatuta, eta kopuru horri bestelako transferentziak eginda. Gainera, kontuen ganberak zehaztu du langileen kontratazioa finantzatzeko Madrilek eta Europako Batasunak diru kopuru bat emateko dutela. Azterketak nabarmentzen duenez, herritarrek 189.000 euro eman dituzte borondatezko ekarpen bidez. Azkenik, finantzaketa bila, zor merkatuetan 648 milioi euro lortu zituen iaz Nafarroak, baina ganberak ezin izan du zehaztu kopuru horretatik zenbat bideratu den COVID-19aren gastuei aurre egitera.
6.800 kontratazio
Iaz, 225 milioi euroko faktura eragin zuen izurriak, eta kopuru horretatik 45 milioi (%20) lan kostuetara bideratu behar izan ditu administrazioak. Batik bat behin-behineko langileak kontratatzeko (23,4 milioi) edo gaixo jarritako langileen ordezkapenak egiteko (4,7 milioi) erabili du diru hori. Halaber, pandemiari aurre egiteko langile publikoek egindako esfortzuak ere isla izan du bestelako kontzeptuetan. Adibidez, langileen produktibitate osagarria ordaintzeko 3,7 milioi euro erabili dira. Jai egunak, ordu estrak, gaueko sariak, txandak eta guardiak ordaintzeko 4,4 milioi euro behar izan ditu.
Gastu horren erdia kontratazio berrietarako izan da. Orotara, 6.800 kontratazio egin behar izan ditu gobernuak: batik bat, Osasunbidean (%72), hezkuntzan (%18), eta zahar etxe eta mendekotasuna dutenentzako egoitzetan (%10). Behin-behineko kontratazioa izan denez, 6.800 kontratu izanagatik, 3.400 langile kontratatu dira. Kontratu horien laurdenak hiru eta sei hilabete arteko iraupena zuen; %31k, hilabete eta hiru hilabete artekoa; %34k, hilabete baino gutxiagokoa eta %8k, sei hilabetetik gorakoa.
Hamarretik zazpi, erizainak
Kontratuen erdia baino apur bat gehiago (%52) Nafarroako Ospitale Gunearen beharrak asetzeko erabili da, eta beste beste %25, lehen arretarako. Tuterako Reina Sofia eta Lizarrako Garcia Orkoien ospitale publikoek 708 eta 155 kontratazio egin dituzte, hurrenez hurren. Oro har, kontratatutako hamar langiletik zazpi erizainak edo erizain laguntzaileak izan dira —3.391, guztira—. Gainerako kontratazioen artean, batik bat zeladoreak (%9) eta administrazio arloko langileak (%7) nabarmentzen dira. Lehen arretarako, 29 mediku kontratatu ziren eta hamar larrialdietarako mediku laguntzaile.
3,4 milioi euroko faktura maskaretan
Giza baliabideak alde batera utzita, pandemiak materiala eskuratzeko esfortzu gehigarria eskatu dio gobernuari, eta orotara 71 milioi euro behar izan ditu behar horiei erantzuteko. Gastu horren herena (23,5 milioi euro) osasun arloko materialak finantzatzeko erabili du, eta beste 14 milioi euro PCR eta antigeno probak egiteko laborategi gastuetarako. Osasun materialei dagokionez, jakina denez, maskarak premiazko elementu bihurtu dira, eta 3,4 milioi euroko faktura eragin dute: 2,2 milioi maskara kirurgikoek, eta 1,2 milioi FFP2 motakoek.
Adierazgarria da, halaber, pandemiak garbiketa zerbitzuen eta materialen beharra handitu duela eta 4,1 milioi euro bideratu dela horretara. Zahar etxeetan bete-betean eragin zuen pandemiak, eta egoera horri aurre egin behar izateak 4,5 milioi euroko gastua eragin du.
Klinikan ohe bat, 4.908 euro
Gaixo gehienak ospitale publikoek artatu badituzte ere, zenbait kasutan Nafarroako Unibertsitate Klinikara, San Juan de Dios ospitalera edo San Miguel klinikara bideratu dira, eta hiru erakunde pribatu horiei 8,6 milioi euro ordaindu zaizkie. Parlamentuak agindu berezi eman zion kontu ganberari, ospitale horiek eragindako fakturaren zenbatekoaren berri eman dezan. Unibertsitate Klinikan eta San Miguel klinikan, gaixo bat ZIUko ohe batean egoteak 40.978 euroko kostua du, eta plantan, berriz, 4.908 eurokoa. Erreserban ohe bat gorde behar izateak eguneko 181 euroko kostua du
San Juan de Dios ospitaleak ez du ZIU unitaterik, eta bestelako tarifa bat erabiltzen du. Lehen hamar eguneko ospitalizazioak eguneko 519 euroko kostua du, eta hamaikagarren egunetik aurrera, 298 eurokoa —zenbat eta gehiago izan ospitaleratuta, tarifa murriztu egiten da, baina eguneko 233 eurotik gorakoa da—.
Autonomoei, 24 milioi euro
Pandemiak eragindako gastuaren atal nagusia gobernuak egin behar izan dituen transferentziak izan dira, enpresei, udalei, familiei, laborariei eta Nafarroako Unibertsitate Publikoari, besteak beste: 72 milioi orotara. Izan ere, konfinamenduak eta ondorengo neurriek hainbat sektore ekonomiko gogor jo dituzte, eta, orotara, iaz 39,9 milioi bideratu zituen enpresa pribatuen laguntzetara; gehienbat, autonomoengana heldu da diru hori (24 milio euro). Larrialdi soziala ere eragin du pandemiak, eta familien eta norbanakoen artean 7,7 milioi euro banatu ditu laguntzetan.
Autonomoen artean iazko udan banatu ziren laguntza horietan aski zen ahalmen ekonomikoari buruzko adierazpen bat sinatzea, eta ganberak ohartarazi du ez zela hori egiaztatzeko mekanismorik jaso. Azpimarratu du ondoren, ostalaritzaren laguntzetan, oker hori zuzendu egin dela.
Udalek, berriz, bi iturritatik jaso dituzte 25 milioi euro: 11,5 milioi ezohiko gastuei aurre egiteko, eta gainerako 13,5 milioi euroak, inbertsioetarako.
Urruneko eskoletarako, 5 milioi
Hezkuntza departamenduari 18 milioi euroko faktura utzi dio pandemiak. Adibidez, ikastetxeek 2,8 milioi euro jaso dituzte ezohiko gastuei aurre egiteko, eta iazko konfinamenduan urruneko eskolak eman behar izan zirenez, informatika arloan 5 milioi euroko inbertsioa egin zen chromebook-ak eskuratzeko.
Oro har, administrazio osoan, 6,9 milioi euro gastatu ziren informatika arloko ekipamendua erosteko. Mediku ekipamenduetan (arnasgailuak, adibidez), orotara, 2,9 milioi euroko inbertsioa egin du gobernuak. Guztira, 14 milioi euroko inbertsioa eskatu zuen pandemiak. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196332/petronorreko-langileek-mobilizazioei-eutsiko-diete.htm | Ekonomia | Petronorreko langileek mobilizazioei eutsiko diete | Zuzendaritzak protestak geratzeko eskatu die, eta trukean erregulazioa laburtzea eskaini die. Langileek ziurtatu dute ez dagoela «justifikaziorik» erregulaziorako. | Petronorreko langileek mobilizazioei eutsiko diete. Zuzendaritzak protestak geratzeko eskatu die, eta trukean erregulazioa laburtzea eskaini die. Langileek ziurtatu dute ez dagoela «justifikaziorik» erregulaziorako. | Petronorrek bere lan taldearen herena baino gehiago ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientean jartzeko asmoa adierazi zuen martxoaren amaieran, argudiatuta pandemiaren ondorioz erregaien kontsumoa jaitsi egin dela eta ekoizpena txikitu behar izan duela. 900 langile inguru ditu findegiak Muskizen (Bizkaia), eta 350 inguru jarri nahi ditu aldi baterako erregulazioan.
Abenduaren 31 arteko aldi baterako erregulazioa proposatu du Petronorreko zuzendaritzak, baina epe hori laburtzeko aukera eskaini zien langileen ordezkariei, ostegunean egindako bileran. Efe agentziak aipatu duenez, halaber, eskaini die soldatak osatzea aldi baterako lanik gabe gera daitezkeen langileei. Enpresak esan du prest dagoela langileak trebatzeko beste plan bat egiteko.
Mobilizazioak
Trukean, zuzendaritzak nahi du langileek bertan behera uztea ABEEaren aurkako protestak. Asteazkenean abiatu zituzten, findegiaren atean elkartuta. Gaur, findegitik Muskizko udaletxera joatekoak dira, eta astelehenean bi orduko lanuzteak antolatu dituzte, goizeko 7:00etatik 9:00etara.
Mobilizazioei eutsiko dietela erantzun dio langile batzordeak Petronorreko zuzendaritzari. Agiri baten bidez, langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldea aldi baterako murrizteko, mantentze lan asko egin gabe daudelako eta aparteko «milaka ordu» egin dituztelako langileek. «Mantentze lan asko eta asko daude egiteko, eta ez dira egingo ABEEak kolektibo horretan dakartzan ondorioengatik. Unitateen zaintza eta mantentzea oinarrizkoak dira ezbeharrak eragozteko. Sinestezina da ikustea oraindik zenbat eta zenbat ordu estra sartzen diren unitateen arteko polibalentzia faltagatik. Orain da hori hobetzeko garaia; zuzendaritzak, ostera, jende hori etxera bidaltzea erabaki du».
Sindikatuek uste dute ez dagoela justifikaziorik erregulazioa egiteko. «Neurri horrekin aurrezten dena hutsaren hurrengoa da, eta, ordea, eragin kaltegarri itzela dauka zuzenean kaltetzen duen lan taldearentzat eta enpresa kontratudunen langileentzat».
Hurrengo bilera asteartean egingo dute. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196333/espainiako-ereserkiari-balkoietan-txistu-egitera-deitu-dute.htm | Kirola | Espainiako ereserkiari balkoietan txistu egitera deitu dute | Kataluniako Selekzioaren Aldeko Plataformak dei egin du Espainiako ereserkiak iraun bitartean jendeak txistu egin dezan balkoietan, Kataluniaren eta Euskal Herriaren independentzia aldarrikatzeko. Ernaik bat egin du ekinaldiarekin. | Espainiako ereserkiari balkoietan txistu egitera deitu dute. Kataluniako Selekzioaren Aldeko Plataformak dei egin du Espainiako ereserkiak iraun bitartean jendeak txistu egin dezan balkoietan, Kataluniaren eta Euskal Herriaren independentzia aldarrikatzeko. Ernaik bat egin du ekinaldiarekin. | 2009an Valentzian (Herrialde Katalanak), 2012an Madrilen eta 2015ean Bartzelonan Athleticek eta Bartzelonak elkarren aurka jokatutako Espainiako Kopako finaletan, txistu egin zioten bi taldeetako zaleek Espainiako ereserkiari —beste horrenbeste egin zuten 2017an Alavesek eta Bartzelonak Madrilen jokatutakoan—. Larunbat honetan, ordea, ez da zalerik izango bi taldeek Sevillan (Espainia), La Cartuja estadioan jokatuko duten Kopako finalean.
Hala ere, Kataluniako Selekzioaren Aldeko Plataformak dei egin du Espainiako ereserkiak irauten duen bitartean jendea balkoietara atera dadin eta txistu egin dezan. Kataluniako eta Euskal Herriko Independentziaren aldeko aldarrikapena izango da, Bi herri, helburu bat: independentzia lelopean. Ernaik bat egin du ekinaldiarekin. 21:30ean hasiko da finala, eta Espainiako ereserkia minutu batzuk lehenago jarriko dute estadioko bozgoragailuetan, Felipe VI.a Espainiako erregea iritsi bezain pronto.
2015ean, Espainiako Fiskaltza Santiago Espot txistualdiaren sustatzaile Catalunya Accioko presidentea kondenatzen saiatu zen, Espainiako Koroari irain egin ziola argudiatuta. Hasieran, 7.200 euroko isuna jarri zion Espoti, baina 2018an Espainiako Auzitegiak absolbitu egin zuen, ekintza adierazpen askatasunaren babespean egin zela argudiatuta. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196334/beste-1119-kasu-positibo-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 1.119 kasu positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Hirugarren egunez jarraian, egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak mila kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Birusaren agerraldi bat atzeman dute Bilboko zahar etxe batean; sei egoiliar kutsatu dira. | Beste 1.119 kasu positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Hirugarren egunez jarraian, egun bakarrean detektatutako positibo kopuruak mila kasuren langa gainditu du Hegoaldean. Birusaren agerraldi bat atzeman dute Bilboko zahar etxe batean; sei egoiliar kutsatu dira. | Kutsatuen kurba apaldu ezinean da Hegoaldean. Hirugarren egunez, Osakidetzak eta Osasunbideak mila kasu baino gehiago atzeman dituzte egun bakarrean, eta pandemiaren bilakaerak gero eta ilunagoa dirudi, birusaren transmisioari buruzko datuei dagokienez. Zehazki, atzo 12.824 proba egin ziren koronabirusa detektatzeko, eta test horien guztien %8,7k eman zuten positibo: 1.119k. Horietako 413 Bizkaikoak dira; Osakidetzak 389 kasu zenbatu ditu Gipuzkoan, eta 101 positibo izan dira Araban. Nafarroan, Osasunbideak 203 kasu detektatu ditu ostegunean, gobernuak emandako datuen arabera.
Gainera, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ospitaleen egoerari buruzko datuak eman dituzte: Osakidetzak eta Osasunbideak 74 pertsona erietxeratu zituzten COVID-19aren sintomak larriagotuta. Horiek aintzat harturik, guztira 566 lagun daude gela arruntetan ospitaleratuta, eta 173 dira, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Unitate horiei dagokienez, otsailaren 19tik aitzina izandako daturik makurrena da Hegoaldeko osasun agintariek gaur argitaratutakoa.
Gainera, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak jakinarazi du atzo hiru pertsona zendu zirela koronabirusak jota. Zehazki, 78 eta 85 urteko bi emakumezko eta 81 urteko gizonezko bat dira hildakoak. Eusko Jaurlaritzak, berriz, astean behin ematen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatutako heriotzen berri. Apirilaren 5etik 11ra arteko astean COVID-19arekin eri ziren 52 lagun hil ziren Hego Euskal Herrian.
Agerraldia Bilboko Gazteluondon
Bizkaiko Aldundiak emandako datuen arabera, oraintxe bertan guztira zazpi kutsatu dira Bizkaiko zahar etxeetako erabiltzaileen artean. Jakinarazi dutenez, koronabirusaren agerraldi bat atzeman dute Bilboko Gazteluondo egoitzan: sei kutsatu zenbatu dituzte. Horietako lauk dagoeneko hartua zuten COVID-19aren kontrako txertoa; beste biek, berriz, uko egin zioten hura hartzeari. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196335/ez-dago-garbi-muniainek-finala-jokatuko-duen.htm | Kirola | Ez dago garbi Muniainek finala jokatuko duen | Azken asteetako partidek eragindako nekeak sortu dizkio giharretako arazoak Athleticeko kapitainari, eta gaur iluntzeko lan saioan argituko dira zalantzak. | Ez dago garbi Muniainek finala jokatuko duen. Azken asteetako partidek eragindako nekeak sortu dizkio giharretako arazoak Athleticeko kapitainari, eta gaur iluntzeko lan saioan argituko dira zalantzak. | Iker Muniainek argi gorri guztiak piztu zituen atzo, Sevillara iritsi eta berehala. Herren eginez egin zituen abioitik jaitsi eta geroko metroak. Rafa Alkortak hitz egin du orain, finalaz, eta Athleticeko kirol zuzendariak adierazi du ez dela ziurra kapitainak finala jokatzea, nahiz eta asko esatea litzatekeen ez dela ariko. "Gaurko entrenamenduan argituko dira zalantzak", adierazi du. Hanketako giharretan dauzka arazoak, eta, Alkortak esan duenez, "aurreko asteetako partidek eragindako nekeak sortu dizkio". Alkorta hizketan ari zen bitartean, jokalariak hoteletik kanpora joan dira, ibilalditxo bat egitera, eta Muniainek ez du herrenik egin.
Bartzelonaren aurkako finalerako jokalariak animo handiarekin daudela ere adierazi du. Partida nondik nora joan daitekeen ere aztertu du: "Bartzelonaren jokoa baloi jabetzan oinarritzen da, eta abilak dira horretan. Gure indargunea baloia berreskuratu eta azkar ateratzea izango da, horixe izanik, gainera. Marcelinori gustatzen zaiona".
Gako batzuk ere eman zituen Athleticek finala irabazteko: "Eraginkorrak izan beharko dugu, bai atzealdean, bai aurrealdean. Defentsako lan ona egin beharko dugu, eta erasoan, aukeretan asmatu". |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196336/labek-norabide-aldaketa-eskatuko-du-maiatzaren-1ean.htm | Ekonomia | LABek «norabide aldaketa» eskatuko du Maiatzaren 1ean | Mobilizazioetan kaleak hartzera deitu ditu langileak, «egun lantegi askotan zabalik dauden borrokei aitortza egiteko» | LABek «norabide aldaketa» eskatuko du Maiatzaren 1ean. Mobilizazioetan kaleak hartzera deitu ditu langileak, «egun lantegi askotan zabalik dauden borrokei aitortza egiteko» | LAB sindikatuak Aldaketa da aukera. Zaintza, lana, bizitza, herria lelopean deitu ditu maiatzaren 1erako bere manifestazioak. Momentuz 26 deitu Hego Euskal Herrian, bana eskualde hiriburu bakoitzean. Ipar Euskal Herrian, aldiz, bakarra deitu du; Baionan, «bat eginda» agertzeko asmoz. Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak Bilbokoan parte hartuko du, eta bertako itsasadarren aurkeztu ditu mobilizazioak, ‘ La Carola’ garabi historikoaren itzalpean.
Aranburu azaldu du mobilizazio hauekin sindikatuak «norabide aldaketa» bat eskatu nahi duela. Politika sozial eta ekonomikoetan eman beharreko aldaketa da, eta indar sindikala da hura behartzeko bideetako bat. Etorkizunera begira ere jarria da LAB, eta Maiatzaren 1ak «postpandemia egoeran indarrez sartzeko» balio behar duela nabarmendu du. Izan ere, aurreratu duenez, «greba eta mobilizazio gehiago etorriko dira”.
Sindikatuak, halaber, egun borrokan ari diren langile ugariei «aitortza» egingo die Maiatzaren 1ean. Zentzu horretan bi mezu bidali ditu: bata erakundeei, langileei bizkarra eman dietela leporatuz; eta bestea patronalari, ez dietela nahi bezala jarduten utziko: «Patronalari esaten diogu legeak baimenduriko kaleratzeak ematen ari den arren, hemen ezingo duela lan erreforma hori aplikatu. Borroka ez da bukatzen erregulazioaren negoziazio epean edo epaitegietako bidea amaitzean». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196337/miarritzeko-hilketa-matxista-salatzeko-mobilizazioak-egingo-ditu-emakumeen-mundu-martxak.htm | Gizartea | Miarritzeko hilketa matxista salatzeko mobilizazioak egingo ditu Emakumeen Mundu Martxak | Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak salatu du indarkeria matxistak ez duela mugarik, eta «lehen mailako arazoa» izaten jarraitzen duela. Herritarrei mobilizazioetan parte hartzeko dei egin die, ardura pertsonala eta kolektiboa dela argudiatuta. | Miarritzeko hilketa matxista salatzeko mobilizazioak egingo ditu Emakumeen Mundu Martxak. Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak salatu du indarkeria matxistak ez duela mugarik, eta «lehen mailako arazoa» izaten jarraitzen duela. Herritarrei mobilizazioetan parte hartzeko dei egin die, ardura pertsonala eta kolektiboa dela argudiatuta. | Gizon batek emaztea hil zuen atzo Miarritzen, eta Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak mobilizazioak antolatu ditu hilketa matxista salatzeko. Miarritzen, gaur egingo dute elkarretaratzea, 18:00etan, Udaletxe plazan; Bilbon, bihar 13:30ean izango da, Arriaga plazan; eta Gasteizen, igandean egingo dute mobilizazioa, 13:00etan, Andra Mari Zuriaren plazan. Iruñeko Udaletxe plazan eta Donostiako Bulebarrean, berriz, astelehenean elkartuko dira, 20:00etan eta 19:00etan.
Miarritzeko etxean aurkitu zuten 75 urteko emakumearen gorpua, eta baita 77 urteko gizonezkoarena ere. Prokuradoreak atzo BERRIAri baieztatu zionez, «nahita egindako hilketa» gisa kalifikatu zuten erailketa; gizonezkoak andrea hil, eta bere buruaz beste egin zuen ondoren. Zehazki, Euskal Herrian aurten gertatutako hirugarren hilketa matxista izan da.
Emakumeen Mundu Martxak salatu du indarkeria matxistak ez duela mugarik: «Bizi garen sistema kapitalista patriarkalaren funtzionamenduaren ezinbesteko tresna da, eredu honek sortzen dituen pertsonen arteko botere harremanak bizirauteko eta mantentzeko erabiltzen duen baliabidea». Haren arabera, bortizkeria matxistak «lehen mailako arazo politiko, sozial, ekonomiko eta kulturala» izaten jarraitzen du. «Bizi garen jendartearen antolaketa sexistak ahalbidetzen eta sustatzen duen indarkeriaren erabileraz ari gara».
Indarkeria matxistaren aurkako borrokan, beraz, mugimenduko kideek uste dute agente sozial, politiko eta instituzional guztien ardura pertsonala eta kolektiboa «ezinbestekoa» dela, eta, hala, herritarrei dei egin diete datozen egunetan egingo dituzte mobilizazioetan parte hartzera, eta autodefentsa feministara batzera. «Feministok erantzuteko prest gaude! Martxan jarraituko dugu, elkarrekin, borrokan denak aske izan arte!». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196338/lau-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte-bi-hurbildu-eta-bati-hirugarren-gradua-emanen-diote.htm | Politika | Lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, bi hurbildu, eta bati hirugarren gradua emanen diote | Asier Bengoa Lopezi emanen diote hirugarren gradua, eta Zaballara ekarriko dute. Igor Martinez de Osaba Arregi ere Zaballara ekarriko dute; Ugaitz Perez Zorriketa, Basaurira, eta Garikoitz Arruarte Santa Cruz, Iruñera. Gregorio Eskudero Dueñasera hurbilduko dute, eta Itsaso Zaldua, Villabonara. | Lau euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, bi hurbildu, eta bati hirugarren gradua emanen diote. Asier Bengoa Lopezi emanen diote hirugarren gradua, eta Zaballara ekarriko dute. Igor Martinez de Osaba Arregi ere Zaballara ekarriko dute; Ugaitz Perez Zorriketa, Basaurira, eta Garikoitz Arruarte Santa Cruz, Iruñera. Gregorio Eskudero Dueñasera hurbilduko dute, eta Itsaso Zaldua, Villabonara. | Espainiako Espetxe Erakundeek lau euskal preso Euskal Herriratuko dituztela iragarri dute gaur, eta bi hurbilduko dituztela. Euskal Herriratuko dituztenen artean, gainera, hirugarren gradua emanen diote bati: Asier Bengoa Lopez euskal presoari, hain zuzen. Darocan dago gaur egun Bengoa (Espainia, 345 kilometro), eta Arabako espetxera ekarriko dute orain, baina kalera ateratzeko aukerarekin.
Euskal Herriratuko dituzten bertze hirurak Igor Martinez de Osaba Arregi, Ugaitz Perez Zorriketa eta Garikoitz Arruarte Santa Cruz dira: Martinez de Osaba ere Zaballara ekarriko dute, Zueratik (Espainia, 245 kilometro); Perez Zorriketa Basaurira ekarriko dute (Bizkaia), Logroñotik, eta Arruarte Iruñera ekarriko dute, Soriatik (Espainia, 260 kilometro).
Bertze bi euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek, gainera: Gregorio Eskudero Dueñasera eramanen dute (Espainia, 310 kilometro), eta Itsaso Zaldua, Villabonara (Espainia, 385 kilometro). Eskudero Teixeiron dago gaur egun (Galizia, 600 kilometro), eta Galizian dagoen azken euskal presoa da: hura hurbilduta, beraz, ez da euskal presorik geldituko Galiziako kartzeletan. Zaldua, berriz, Topasetik mugituko dute (Espainia, 460 kilometro).
Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dutenez, Martinez de Osaba 2000tik dago preso, eta 30 urteko zigorra du; 2023ko maiatzean beteko ditu hiru laurdenak. Perez Zorriketa 2002tik dago espetxean, eta 25 urteko zigorra du; abuztuan beteko ditu hiru laurdenak. Arruartek hogei urteko zigorra du. Zaldua oraindik ez dago zigortua —iaz atxilotu zuten—, eta Asier Bengoa 2019tik dago Espainiako Estatuko espetxeetan, orduan Espainiaratu baitzuten Frantziako Estatutik. Zazpi urte eta sei hilabeteko zigorra ezarri zioten Espainian. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196339/san-mames-ia-aukerarik-gabe.htm | Kirola | San Mames, ia aukerarik gabe | Bilboko Udalak horren inguruko berririk ez duela dioen arren, ia ziurra da Espainiako Futbol Federazioak Sevillaren alde egingo duela, eta ekainean ez direla Eurokopako partidak izango San Mamesen. Astelehenean emango du UEFAk erabakia. | San Mames, ia aukerarik gabe. Bilboko Udalak horren inguruko berririk ez duela dioen arren, ia ziurra da Espainiako Futbol Federazioak Sevillaren alde egingo duela, eta ekainean ez direla Eurokopako partidak izango San Mamesen. Astelehenean emango du UEFAk erabakia. | Astelehenean jakinaraziko du UEFAk behin betiko erabakia. Baina ia ziurra da azkenean ez direla jokatuko Eurokopako partidak jokatuko San Mamesen. Ia ziurra da Espainiako Futbol Federazioak Sevillaren alde egingo duela,zelaian zaleak hartzeko ezarritako osasun baldintzak tarteko. "Bilbok arazoak ditu, eta Sevilla leku aproposa izan daiteke", adierazi du Luis Rubiales Espainiako Futbol Federazioko presidenteak.
UEFAk argi utzi zuen, edukiera mugatuarekin bazen ere Eurokopako partidak hartzeko zelaian zaleak egon behar zutela. Edukieraren %25 betetzea zen asmoa, 13.000 zale inguru. Baina horretarako baldintza batzuk ezarri zituen Eusko Jaurlaritzak: inzidentzia 100.000 biztanleko 40 baino baxuagoa izatea, eta herritarren %60 txertatuta egotea. Ia ziurtzat jotzen da UEFAk Sevillaren alde egingo duela. "Une honetan erakunde guztiek lanean segitzen dugu Bilbo Eurokoparen egoitza izan dadin. UEFAtik ez dugu kontrako berririk jaso, eta Espainiako Federazioarekin astebete daramagu hitz egin gabe. Beste hiri batzuetan antolatzeko hitz egiten ari badira, haiek erantzun beharko dute. Izan ere, hitzarmenean ez da jasotzen beste hiri batean antolatzeko aukera. Hala izanez gero, ikusiko dugu zein neurri hartu", adierazi du Amaia Arregi jarduneko alkateak. Antzera mintzatu da Bingen Zupiria bozeramailea. Espainiaren hiru partida ziren jokatzekoak San Mamesen.
Berez, 12 egoitzetan jokatzekoa zen Eurokopa iaz, baina pandemiagatik aurten jokatuko da. Astelehenean ikusiko azkenean zenbat egoitzetan jokatzen den. Ia ziurtzat jotzen da, Dublin eta Munich ere kanpoan geratuko direla. Ezusterik ezean,Manchesterrek hartuko du Dublinen lekua. Munichen ordezkoa zein izan daitekeen ez dago argi. Roma ere zalantza da. |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196340/eremu-gorriko-herrietan-sartu-eta-irtetea-galaraziko-zaie-mendizale-federatuei-ere.htm | Gizartea | Eremu gorriko herrietan sartu eta irtetea galaraziko zaie mendizale federatuei ere | Eusko Jaurlaritzak federatutako kirolarientzako arauak aldatu ditu, eta lehian ari ez diren kirolariak ezingo dira eremu gorritik atera edo bertara sartu. | Eremu gorriko herrietan sartu eta irtetea galaraziko zaie mendizale federatuei ere. Eusko Jaurlaritzak federatutako kirolarientzako arauak aldatu ditu, eta lehian ari ez diren kirolariak ezingo dira eremu gorritik atera edo bertara sartu. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kirolari federatuentzako neurri berria jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak: eremu gorrian dauden herrietan sartu eta irtetea debekatu du, egutegi ofizialak baimendutako lehiaketetarako edo entrenamendurako ez bada. Orain arteko legeak hiru herrialdeen arteko mugikortasuna baimentzen zien federatutako kirolariei, baina, hemendik aurrera, hori bermatu ahal izateko lehia ofizialeko parte izan beharko dute.
«Gure kasuan, mugikortasuna oso garrantzitsua da», azaldu du Iñaki Garai Euskal Mendizale Federazioko kideak. Uste du joan-etorriak murrizteak eragin nabarmenak izango dituela mendizaleen jardunean, uste baitu mugitu ahal izatea beren kirolaren «nortasunaren parte» dela. Hain zuzen ere, legea federatu guztientzat da, baina uste du balitekeela mendizaleen kasuan eragina nabarmenagoa izatea, hori delako beren oinarria.
Eremu gorriko herrietan sartu eta irtetea murrizten du legeak, baina bada hori baimentzen jarraitzeko salbuespen bat: lehia ofiziala. Beste mota bateko zenbait kirol -futbola, esaterako- lehiaren inguruan ardazten dira, eta, beraz, neurriak ez liekete eragingo. Baina, mendizaleen kasuan, kalte berezia egin diezaiekeen neurria dela uste du Garaik. Izan ere, esan du mendiko txapelketa gehienak atzeratu edo bertan behera utzi dituztela. Horrez gain, adierazi du federatu gehienek ez dutela lehietan parte hartzen: «Gure federazioko gehienek ez dute parte hartzen lehiaketetan, eta baliteke horregatik guk gehiago jasatea murrizketa hori». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196341/jaurlaritzak-urriaren-1etik-aurrera-eskuratuko-du-espetxe-eskumena.htm | Politika | Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera eskuratuko du espetxe eskumena | Transferentzien Batzorde Mistoa maiatzaren 10ean bilduko da, akordio hori izenpetzeko. Errepide garraioaren, ISSNaren eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikinaren eskumenen inguruan ere ados jarri dira bi gobernuak. | Jaurlaritzak urriaren 1etik aurrera eskuratuko du espetxe eskumena. Transferentzien Batzorde Mistoa maiatzaren 10ean bilduko da, akordio hori izenpetzeko. Errepide garraioaren, ISSNaren eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikinaren eskumenen inguruan ere ados jarri dira bi gobernuak. | Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak akordio bat lortu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeen kudeaketari lotutako eskumenen, errepide garraioaren, ISSN kode bibliografikoaren eta Ondarroako Itsas Barrutiko eraikinaren eskualdaketa gauzatzeko. Transferentzien Batzorde Mistoa maiatzaren 10ean bilduko da, akordio hori izenpetzeko, baina kartzelen arloko eskumenen eskualdaketak urriaren 1etik aurrera gauzatuko dira. Zergatik urriaren 1etik aurrera? Olatz Garamendi Autogobernu sailburuak azaldu duenez, «lan handia» egin behar delako transferentzia prozesu horretan, eta «ongi egin behar» delako: «Nominak formalizatu, espedienteak lekualdatu...».
«Pozarren egoteko eguna da autogobernuan sinesten dugunontzat», esan du Garamendik: «Pozik nago, gizartearekin hartutako konpromisoaren zati bat bete dugulako. Aurrerapauso handia da autogobernuaren ikuspegitik, alde biko negoziazioaren fruitua». Era berean, azaldu du ez diotela uko egiten lantzen ari diren gainerako gaien inguruan ados jartzeari: «Ez diogu aterik itxiko hemendik maiatzaren 10era arte akordio gehiago lortzeari lantzen jarraitzen ari garen beste edozein gairen inguruan, hala nola immigrazioaren edo aldiriko trenbideen inguruan».
Norabide berean mintzatu da Erkoreka: «Egun garrantzitsua da Euskadirentzat. Gernikako Estatutuan aurreikusten diren materien artean, giltzarrietako bat da espetxeena». Are, «urrats erraldoitzat» jo du. Gainera, balioa eman dio adostasunari eta itunaren formulari: «Ituna da bidea. Ez da soilik gure eredu historikoa: eredu arrakastatsua ere bada».
1. Espetxeak
Josu Erkoreka lehendakariordeak eta Garamendik berak eman dituzte azalpenak, presazko agerraldi batean. Garamendiren hitzetan, espetxe eskumenen eskualdatzeak «esan nahi du Euskadik bere gain hartuko dituela estatuko legeria betearazteko zerbitzuak». Gaitasun horien gastua aintzat hartuta, Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari ordaindu beharreko kupotik 70 milioi euro inguru deskontatuko dituzte, eta aurrekontuetan sartuko da, funtzio guztiak finantzatu ahal izateko.
Jaurlaritzaren arabera, 1.300 preso inguru geratuko dira Jaurlaritzaren ardurapean. Langileei dagokienez, 700 baino gutxiago dira. Garamendiren hitzetan, Jaurlaritzak euskal funtzio publikoan sartuko ditu, eta bere gain hartuko ditu nominak, eta errespetatuko dira orain arteko eskubideak. Gainera, Martuteneko kartzelaren kasuan, Jaurlaritzak espetxe zaharra itzuliko dio Madrili Zubietako presondegi berria prest dagoenean, eta berriaren titulartasuna hartuko du.
«Estatutuan jasotako hitzetatik errealitatera joan gara, ekintzetara. Euskadi prest dago eskumen hau jasotzeko», esan du Erkorekak, eta gaineratu transferentzia bat ez dela esku aldaketa huts bat: «Aukera bat da, hobetzeko, eredua aldatzeko». Lehendakariordearen hitzetan, Jaurlaritzak espetxe eredu propio bat diseinatua du, «hiru b-etan oinarrituta: birsozializazioan, berreziketan eta birgizarteratzean».
2. errepide garraioa.
Euskal Autonomia Erkidegoaren barruan igarotzen den errepideko garraioaren antolamendua, koordinazioa, ikuskapena eta kontrola ere eskuratuko du Jaurlaritzak, eta baita «bertatik igaro gabe Euskadin jatorria eta helmuga dutenak ere». Laburbilduz, bere gain hartuko ditu «garraio operadorearen baimenaren kudeaketa, garraio kontzesioak ematea eta kudeatzea, eta lanbide gaitasuneko azterketak kudeatzea». Arabako lurraldea funtzio horietako batzuk betetzen ari da jada 1950eko foro hitzarmen bati esker, eta orain lortutako hitzarmenak aurreikusten du Arabako Foru Aldundiarekiko ezarritakoa parekatzea Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundientzat, Arabako hitzarmena eguneratzeaz gain. Eskualdatzeak eragina izango du aldundiekin hitzarmenak sinatzen diren unean.
3. ISNN
Argitalpen seriatuak identifikatzeko nazioartean ezaguna den zenbaki bat da ISNN kode bibliografikoa. Kudeaketa Espainiako Liburutegi Nazionalaren esku egon da orain arte, eta eskualdaketa sinatu ondoren eskumena euskal administrazioaren esku geratuko da. Jaurlaritzak funtzio hauek eskuratuko ditu: editoreen eskaerak jasotzea; interesgarritzat jotzen den lege gordailu bidez sartzen diren tituluak hautatzea; dokumentazio guztia baliozkotzea eta egiaztatzea; eta ISSNa esleituta duten aldizkako argitalpenak katalogatzea.
4. Ondarroako Itsas Barrutiko eraikina.
Estatuaren titulartasunekoa den Ondarroako Itsas Barrutiko eraikina Jaurlaritzaren eskuetara pasatuko da transferentzia sinatzen denean. «Akordioa itxita dago eta horri esker Ondarroako portua biziberritzeko lanak bururaino gauzatu ahal izango dira», zehaztu du Garamendik. Eraikina eraitsi egingo da behin Jaurlaritzaren esku geratzean, gune horretan biribilgune bat eta kamioiak kargatzeko portutik irteteko sarbidea egitekoak baitira.
Egutegia
Gernikako Estatutuaren arabera Jaurlaritzari dagozkion baina oraindik Espainiako Gobernuaren esku dauden eskumen gehienak eskualdatzeko negoziazioetan ari dira bi gobernuak. Egutegi bat ezarri zuten iazko udazkenean, eta, horren arabera, Jaurlaritzak martxorako bere esku behar zituen lehen blokeari zegozkion 11 eskumenak.
Sorta horretan, Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) espetxeen kudeaketari buruzkoa da pisu politiko handiena duen eskumena. Bi gobernuek abenduaren 30ean adostu zuten zirriborro bat, baina akordioa erabat ixtea kostatu zaie azken asteetan. Duela hiru aste, Garamendik azaldu zuen «letra txikiarekin» ari zirela eta negoziazioa «aurreratuta» zegoela. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak, berriz, astelehenean adierazi zuen aste hau «erabakigarria» izango zela lehen blokearen transferentzia adosteko prozesuan.
Espetxe eredua
Espetxe eskumenaren kasuan, gobernuak zehaztua du Jaime Tapia epailea izango dela espetxe eredu berrirako aholkularia, eta sailburuordetza baten maila izango duela.
Neurri batean, espetxe eredu hori diseinatzeko oinarriak ezarriak ditu Jaurlaritzak, Eusko Legebiltzarrak 2019ko martxoaren 13an eginiko osoko bilkura monografikoan ezarri baitzituen eredu horretarako puntu batzuk. 59 puntu adostu zituzten, eredu berriaren «oinarria» definitzeko. Besteak beste, adostu zuten espetxe eredua «giza duintasunean zentratu» behar dela, «espetxe erabilera gutxitzean eta zigortutako pertsonen gizarteratzean, askatasuna kentzen ez duten neurri eta erregimenen areagotzean». Gaur bertan, Erkorekak gogora ekarri du eztabaida monografiko horretan oinarri batzuk ezarri zirela.
Gainera, Jaurlaritzak berak Euskadin espetxe eredu bat ezartzeko ildo estrategikoen proposamen teknikoa dokumentuan jasoak ditu espetxe eredu berriaren zenbait helburu: 100.000 biztanleko preso ratioa 40tik behera murriztea, erregimen irekian dauden presoen portzentajea %25etik %40ra haztea, eta delituak berriro egiten dituztenen ehunekoa %45etik %30era apaltzea. |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196342/urkulluk-ziurtatu-du-euskaltelekin-gertaturikoa-ezin-zela-eragotzi.htm | Ekonomia | Urkulluk ziurtatu du Euskaltelekin gertaturikoa ezin zela eragotzi | Uste du onuragarria izango dela telekomunikazioen euskal sarea berritzeko. Oposizioak gogor kritikatu du enpresa sortu zenetik Jaurlaritzak nola jokatu duen. | Urkulluk ziurtatu du Euskaltelekin gertaturikoa ezin zela eragotzi. Uste du onuragarria izango dela telekomunikazioen euskal sarea berritzeko. Oposizioak gogor kritikatu du enpresa sortu zenetik Jaurlaritzak nola jokatu duen. | Iñigo Urkullu lehendakariak berretsi du MasMovilek Euskaltel erosi izana «hazteko aukera bat» dela euskal enpresarentzat eta lurraldearen digitalizazioan, eta ziurtatu du Eusko Jaurlaritzak lan egingo duela enpresaren errotzea -egoitza soziala eta enplegua mantentzea- bermatzeko, jabe berriak hitzemandako bost urteetatik haratago. Hala ere, aitortu du bere gobernuak ezin duela «ezer bermatu», baina ziurtatu du eginahalak egingo dituela enpresarentzat «erakargarria» izan dadin «Euskadin jarraitzea». Azpimarratu du ez diola uko egingo «inolako lankidetza formulari», baina gaineratu du ez dela Euskaltelen akziodun izango, ez duelako halakorik egiten burtsan kotizatzen duten enpresetan, ez duelako horretarako gaitasun finantzariorik ere. Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak eta Carmelo Barriok PPkoak galdera bana egin diote lehendakariari Euskaltelen erosketaz eta horrek izan ditzakeen ondorio ekonomikoei buruz. Euskaltelekin gertatu dena saihetsezina dela adierazi du Urkulluk. Azaldu du telekomunikazioen merkatu globalak ezartzen dituen baldintzek enpresa handiagoak eskatzen dituztela, eta ziurtatu du Euskaltelek zailtasunak zituela joko zelai horretan lehiatzeko, beharrezkoak diren inbertsioak egiteko, bereziki 5G sarean.
«Prozesu honek Europako merkatuan aktore garrantzitsuen parte izatea eskatzen du; liga horretan jokatu nahi dugu: ez lehenengo mailan, ohorezko mailan baizik. Euskaltelek eta MasMovilek ohorezko maila honetan jokatzeko aukera dute, eta hori positiboa izango da Euskadirentzat». Lehendakariaren hitzetan, erosketaren ostean sortuko den «operadore handi eta indartsuak» digitalizazioaren euskal sektoreari lagunduko dio.
Jaurlaritzaren jokabidea, ezbaian
Iker Casanova bereziki kritiko azaldu da salmenta operazioarekin. Ziurtatu du Euskaltelek independentzia osoa galduko duela, eta «Jerseyn egoitza duten jabe batzuen» esku geratuko dela. Jaurlaritzak Euskaltel sortu zuenetik gaur egun arte izan duen jokabidea zalantzan jarri du, hainbat etapatan bere erabakiekin bide eman duelako enpresak euskal administrazioen eta akziodunen kontroletik ihes egiteko. Lehendakariak erantzun du Jaurlaritzak beti defendatu duela Euskaltel, eta hala egingo duela aurrerantzean ere.
2012an geratzen zitzaizkion azken akzioak saldu ondoren, zeharka bada ere, kontrol publiko bakarra Kutxabanken bitartez zuen. Bankuaren konpromisoa nabarmendu du Urkulluk, orain bere partaidetza guztia MasMovili salduko dion arren. Urkulluren arabera, «Europako legediak ahalbidetu dionaren barruan» jokatu du beti bankuak.
Kontrol publikoaz
Horrekin batera, Euskaltel enpresa pribatu bat dela azpimarratu du, eta hala izan dela hasieratik, nahiz eta administrazioek %40ko partaidetza izan duen eta gerora Euskalteli salduko zion sarea %100ean diru publikoarekin sortu zen. Horren harira, enpresaren akzioen edo sarearen salmentak defendatu ditu lehendakariak, Jaurlaritzarentzat diru sarrera handiak ekarri zizkiolako, diru hori krisi garaietan erabiltzeko.
Ildo horretan, EH Bilduri ohartarazi dio «errotzea ez dela inposatzen, ez dela lortzen kapital edo kontrol publikoaren bidez». «Sektore pribatuarekin proiektu bateratuak garatuz lortzen da; ekosistema zientifiko, teknologiko eta enpresariala sortuz. Eta Euskadin urteak daramatzaten eta herri honen alde egiten jarraitzen duten multinazionalen adibide asko ditugu», azpimarratu du Urkulluk.
Carmelo Barrio PPko legebiltzarkideak, bestalde, salatu du Euskaltelekin gertatutakoak agerian uzten duela «Eusko Jaurlaritzaren ahultasuna gai ekonomiko garrantzitsuetan». «Egia da telekomunikazioen sektorea kontzentrazio prozesu batean dagoela, baina egia da baita ere gure ekonomiaren ahultzearen arriskuak agerian geratu direla».
Barriok inprobisazioa eta noraeza nabari ditu gobernuan, eta enpresa handien errotzea helburu duen Finkatuz funtsarekin asteon egin duen urratsa gogoratu du. «Badirudi gobernua kezkatuta dagoela Euskaltelen xurgapenarekin eta, itxuraz behintzat, erreakzionatu egin nahi duela». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196343/berrioren-kantuak-disekzionatuta.htm | Kultura | Berrioren kantuak, disekzionatuta | Rafael Berrio musikariaren hainbat kantu aztertu dituzte Harkaitz Canok eta Rafa Ruedak Donostian, ‘Abesti baten anatomia’ ekitaldian. Haren lan egiteko metodoa ere ekarri dute gogora. | Berrioren kantuak, disekzionatuta. Rafael Berrio musikariaren hainbat kantu aztertu dituzte Harkaitz Canok eta Rafa Ruedak Donostian, ‘Abesti baten anatomia’ ekitaldian. Haren lan egiteko metodoa ere ekarri dute gogora. | «Triste, triste gaude, Saturno, medikuen aitzakian usadiozko ardoa kendu diguzulako. Gure etena oinazean. Berpizle arnasean, ahaztura landatzean». Rafael Berrio musikariak (Donostia, 1963-2020) gaztelaniaz idatzitako Saturno kantuaren euskarazko itzulpenari erreparatu dio Harkaitz Cano idazleak Berrioren testuen egiazkotasunaz gogoeta egiteko. Bere iritziz, «euskaraz ere ondo funtzionatzen du hitzak», eta jatorrizkoari egotzi dio dohain hori. «Jatorrizkoan bada egiazko zerbait, proba guztiak gainditzen dituena». Berrioren hitzak eta musikak eskuetan, haien «disekzioa», egin zuten Canok eta Rafa Rueda musikariak, atzo arratsean, Donostiako Ernest Lluch kultur etxean.
2020ko martxoaren 31n hil zen Berrio, eta, efemerideari lotuta, musikariaren gaineko erakusketa zabaldu zuten heriotzaren urtemugan Ernest Lluchen. Horren osagarri, Berrioren obra gogora ekarriko duten hainbat ekitaldi eta kontzertu antolatu dituzte kultur zentroan, eta baita hiriko beste eremu batzuetan ere. Horietako lehenengoetarikoa izan zen atzo Canok eta Ruedak egindakoa.
Hitz guztiei euren garrantzia aitortzen zien sortzailea izan zen Berrio. Kantuak behin eta berriro berridazten zituen artista. Idatzi eta ezabatu. Adjektiboz josi letra bat lehen bertsio batean, eta apurka-apurka, denak erauzten joan. Oinarrizkoarekin gelditu arte.
Eskuz idatzitako kaieretan zirriborratzen zituen Berriok gero kantu bilakatuko zituen hitzak. Haien artean arakatu du Canok azken hilabeteetan, eta aurkitu ditu, era berean, Berrioren literatur ganbara urteetan elikatu zuten idazleen aipu mordoxka: Thomas Bernhard, Fernando Pessoa, G.K. Chesterton, Miguel Unamuno, Victor Hugo, Benito Perez Galdos, Ernesto Sabato, Pio Baroja... Haiek irakurri eta haiengandik jaso. Biak egin zituen musikari donostiarrak, eta bere hitzetara ere eramaten zituen besteei leitutako hitz, kontzeptu eta esamoldeak. Adibide bat: Algo delicado y difícil, Deriva taldearen Harresilanda diskoko kantu baten izenburu eta lelo nagusia. Canok jakinarazi zuenez, Perez Galdosen La desheredada nobelako pasarte batean azaltzen dira hitz berberak. Ordena berean. «Berrioren iturri literarioak oso agerikoak dira».
Kantu baten berridazketa Berriok idatzi eta berridatzi egiten zuen. Mis amigos kantuak bere azken forma hartu arte egindako bidea da horren erakusle garbia. Urteen joanean, 23 bertsio izan zituen behin betikoaren aurretik. Hain zuzen ere, kantu horretatik abiatuta, Angel Aldarondok ikus-entzunezko bat prestatu du Berrioren lan metodoa azaltzeko. Proiekzioak obraren bilakaera erakusten du, zenbait ahalegin bata bestearen gainean jarriz. «Berridazketa den idazketa» da Berriorena, Canoren iritziz. Eta berridazketa den idazketa horretan hartutako erabaki ia guztiak onerako izan zirela uste du idazleak. Osteguneko saioan erabaki horiek guztiak aletu zituen Canok, eta baita horietako bakoitzaren arrazoiez «espekulatu» ere.
Ruedak ere begiratu zion kantuari, eta gogorarazi zuen Berrioren grabazioek agerian uzten dituztela kantu bilakatu ez ziren kantu posibleak. «Hurrenkera horretan, guk ezagutu dugu azken bertsioa, diskoan atera zena. Guretzat, ezinbestean, hori da onena». Baina hori, neurri batean, «engainu bat» izan daiteke Ruedaren ustez, Mis amigos-en grabazio ugariek erakusten dituztelako une jakinetan hartutako hautu melodikoak. Bitxikeria bat ere aipatu zuen: Mis amigos-en hitzari jarritako hamaika melodietako bat geroago erabili zuen beste kantu batean: El mundo pende de un hilo-n.
Ruedak Joserra Senperenaren bitartez ezagutu zuen Berrio, eta azken horren Paradoja diskoan (2015) parte hartu zuen. Lan hura aurkezteko Donostian emandako kontzertu batean otu zitzaion Berrioren kantuetako baten bertsioa egingo zuela egunen batean. «Bakarrik jo zuen Como iba yo a saber, talderik gabe, eta ni izugarri hunkitu nintzen, negarrez bukatu arte. Bertsio bat egingo nuela esan nion, eta berak erantzun: ‘Letra piloa dauka!». Como iba yo a saber Canok euskaratu du azkenean (Ez da erraza azaltzen), eta atzoko saioan ahapaldiz ahapaldi hartu behar izan dituen erabakiak azaldu zituen. Berrioren jatorrizkoari fidel batzuetan, askeago besteetan. Lan hori eginda, kantua Ruedaren ahots eta gitarratik entzutea besterik ez zen falta, eta horrela, Berriok 1971 diskoan (2010) grabatutako kantuaren euskarazko hitzekin amaitu zen ekitaldia: «(Ni naiz) ohean beste inon baino gusturago egon dena, egunsentien hurrenkera konprenitzen ez dudana, izan gaur izan bihar, bost axola izan zaidana. Esan zuk, maitea, ez da erraza azaltzen...» |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196344/bihotzerrea-sendatzeko-bi-hamaikako.htm | Kirola | Bihotzerrea sendatzeko bi hamaikako | Bartzelonak superkopa galdu zuen Athleticen kontra duela hiru hilabete, eta Athleticek kopako finala Realaren kontra orain bi aste. Galdutako finalen bihotzerrea kitatzeko prest aterako dira bi taldeak zelaira, borrokara. | Bihotzerrea sendatzeko bi hamaikako. Bartzelonak superkopa galdu zuen Athleticen kontra duela hiru hilabete, eta Athleticek kopako finala Realaren kontra orain bi aste. Galdutako finalen bihotzerrea kitatzeko prest aterako dira bi taldeak zelaira, borrokara. | Athleticek ez du hutsik hasierako hamaikakoan ohikoak diren jokalarien artean. Peru Nolaskoain eta Oier Zarraga min hartuta daude, baina beste jokalari guztiak eskura ditu Marcelinok. Ezustekorik ezean, 4-4-2 eskema bat erabiliko du, eta apirilaren 3an Cartujan jokatu zuen hamaikakoaren estilokoa zelairatuko du, aldaketa handirik gabe. Aurreko finaletik, bi aldaketa bakarrik egin ditu Marcelinok: Unai Lopez sartu da Vencedorren ordez, eta Mikel Balenziaga Bertxitxeren ordez.
Bartzelonak Gerard Piqueren zalantza argitu du: jokatu egingo du. Antoine Griezmann eta Oscar Migueza ere sartu ditu Koemanek hasierako deialdian. Ansu Fatu eta Coutinho mina hartuta dauzka, eta Real Madrilen kontra galdu berritan iritsi dira finalera; gainera, badakite Athleticen kontra galtzea zer den, baina urte nahasi bat konpontzeko aukera dutela ere badakite, finala irabaziz gero, eta ez dute barkatuko. Hauek dira finala hasieratik jokatuko dutenak: |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196345/kaleratze-bidea-espetxe-legediaren-baitan-egiteko-prestutasuna-berretsi-du-eppk-k.htm | Politika | «Kaleratze bidea espetxe legediaren baitan egiteko prestutasuna» berretsi du EPPK-k | EPPK-k oharra kaleratu du Preso Politikoen Nazioarteko Egunaren bezperan —BERRIAk eskuratu du—. Frantziak eta Espainiak 2018tik egindako urratsak «kontuan hartu» arren, gehiago galdegin ditu: «Gaur ikusten duguna ere ez da, inondik inora, nahi genukeen mapa». | «Kaleratze bidea espetxe legediaren baitan egiteko prestutasuna» berretsi du EPPK-k. EPPK-k oharra kaleratu du Preso Politikoen Nazioarteko Egunaren bezperan —BERRIAk eskuratu du—. Frantziak eta Espainiak 2018tik egindako urratsak «kontuan hartu» arren, gehiago galdegin ditu: «Gaur ikusten duguna ere ez da, inondik inora, nahi genukeen mapa». | 2017an hartu zuen EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak «kaleratze bidea espetxe legediaren baitan egiteko prestutasuna», eta horretan jarraituko dute aurrerantzean ere, gaur BERRIAri bidalitako oharrean jakinarazi dutenez: «Etengabean jarraitzen dugu ahalegin horretan, eta euskal preso politiko guztiak kaleratu arte jarraitzeko erabakia berresten dugu». Salatu dute, ordea, bidea ez dela izaten ari «traba eta zailtasunik» gabea: «Salbuespeneko epaitegiek ezarritako zigorrek mendeku izaera hartzen dute guregan, eta horren ondorio dira aspalditik kalean eta aske behar luketen kideen egoerak». Horien artean legea «bihurrituta» jarritako espetxe zigor luzeak aipatu dituzte, baina baita tortura testigantzen ondorioz ezarritako kondenak ere: «Estatu espainiarreko espetxeetan gaudenon artean ehundik gora kidek, %57k zehazki, torturak salatu zituzten atxiloketa ondoren, eta torturapean erauzitako deklarazioak baliatu zituzten zigorrak ezartzeko». Presoek haien «ekinbidean» eragindakoa «onartzen» duten gisan, presoei haiei eragindako «minaren errekonozimendua» ere galdegin du EPPK-k, «torturatu gaituztela onartuz, zuzenbidearekin zer ikusirik ez duten epaiketen errealitatea onartuz, espetxealdiak luzatzeko lege bihurritzeak, berrogei urtera arteko edo bizi osorako zigorrak, kartzela aldiak luzatu eta zigorra gogortzeko legediak espresuki prestatu izana eta abar onartuz».
Joan den asteazkenean Sortuk egindako hitzaldian Rufi Etxeberriak eta Oihana Garmendiak nabarmendu bezala, halaber, EPPK-k azpimarratu du presoen kolektiboko anitzek baimenekin, hirugarren graduan ala baldintzapean aske behar luketela: «%90ak betea dugu zigorraren laurdena, eta irteera baimenak legozkiguke; %70 kidek betea dugu zigorraren erdia, eta hirugarren gradua legokiguke; %30 kidek beteak ditugu zigorraren hiru laurdenak, eta baldintzapeko askatasuna dagokigu». Eritasun larriak eta zigor luzeak dituzten presoen egoera ere salatu dute, eta nabarmendu dute presoentzat ez ezik «Euskal Herriarentzat» ere «beharrezkoa» dela «espetxeak hustea eta iheslari eta deportatuak etxeratzea»: «Aspaldi honetan Euskal Herrian bizi den egoera berriak ezin du onetsi arrazoi politikoengatik inor espetxean, ihesean edo deportazioan egotea. Onartezina da etorkizunari begira, eta aspektu horiek konpontzea beharrizan bat da demokrazia eraikiko bada».
Bihar izanen da Preso Politikoen Nazioarteko Eguna, eta bezperan kaleratu du EPPK-k oharra. Salatu duenez, aurtengo urteak erakutsi du «espetxeak bere alderik zaurtzaileenean» presoen «osasuna eta bizia lapurtzen» dituela. Bereziki salatu dute senide eta lagunekiko komunikazioak eten izana: «Gehienok hilabeteak daramatzagu bisitak egin ezinik, guraso edo seme-alabekin elkartu gabe, etxekoekin harremana izateko aukerarik gabe». Gaitzetsi dute, halaber, Madrilek eta Parisek «uko» egin diotela «pandemiaren aurrean espetxeetan hartu beharreko neurrien inguruan nazioarteak emandako gomendioak» betetzeari.
«Lehen urratsa»: Euskal Herrian eta bigarren graduan
EPPK-k adierazi du «kontuan hartzen» dituela «2018az geroztik espainiar eta frantziar gobernuek» egindako «urrats propioak», baina, haren hitzetan, hori ez da aski presoen egoerari «zentzu gizatiarra» emateko: «Gaur ikusten duguna ere ez da, inondik inora, nahi genukeen mapa, eta oraindik bide luzea dugu». «Lehen urrats» gisa euskal preso guztiak Euskal Herrian eta bigarren edo hirugarren graduan egotea ezarri dute, eta Frantziako Estatuan betetako zigorrak Espainiakoan batzea. «Salbuespenezko neurri eta legediak» behingoz ezabatzea ere galdegin dute, «ibilbidean bihar-etzirako ostertz berri bat eraikiz». Espainiako eta Frantziako gobernuei eskatu dizkiete urratsak: «Preso, iheslari eta deportaturik gabeko egoerara iristeko ezinbestekoa da Madrilek eta Parisek salbuespen politikak eta legedi berezituak, ordainsaria eskatu baizik egiten ez duten espetxe politikak, albo batera uztea guztiz».
Gazteei deia
EPPK-k oroitarazi du Aieteko Adierazpenaren laugarren puntuak jasotzen duela «gatazkaren oinarrian arrazoi politikoak» daudela, «eta politikoak direla, beraz, gatazka horren ondorioak», haiek preso egotea «barne». Hori aitortzeko eskatu dute: «Oinarrian dauden arrazoi horietara jo behar da gure herrian konponbide eta elkarbizitza demokratikorik izango bada. Ezinbestekoa da Euskal Herriaren nazio aitortza egitea, eta Euskal Herriaren borondate demokratikoa inoren inposiziorik gabe errespetatuz hastea etorkizunaren eraikuntza».
Bide horretan gazteei egin diete borrokarako deia: «Etorkizunean nahi genukeen Euskal Herriak gaurko gazteen eta belaunaldi berrien konpromisoa eta ahalegina behar du; gure herri izaera eta burujabetza, menpekotasun eta ezberdintasunik gabeko gizartea, feminismoa, gure hizkuntza, gure ingurunea, osasuna eta herritarren eta Herriaren eskubideak defendatuko dituzten belaunaldi berrien eta gazteen konpromisoa eta ahalegina ezinbestekoak ditugu Herri izaten jarraituko badugu». EPPK-ko kideek ere «prestutasuna» erakutsi dute Euskal Herri independentearen bidean «bidea egiteko»: «Etorkizuna dugu zain, eta bidean aurkitzen ditugun edo ezartzen dizkiguten oztopo eta zailtasunei aurre egingo diegu». |
2021-4-16 | https://www.berria.eus/albisteak/196346/myanmarko-junta-militarraren-aurkakoek-batasun-gobernu-bat-eratu-dute.htm | Mundua | Myanmarko junta militarraren aurkakoek «batasun gobernu bat» eratu dute | Aung San Suu Kyi izango da Estatu kontseilaria, sinbolikoki. Junta militarraren aurka indarrak batzeko eta diplomazia egiteko tresna izatea nahi du oposizioak. | Myanmarko junta militarraren aurkakoek «batasun gobernu bat» eratu dute. Aung San Suu Kyi izango da Estatu kontseilaria, sinbolikoki. Junta militarraren aurka indarrak batzeko eta diplomazia egiteko tresna izatea nahi du oposizioak. | Agintea hartzeko modua beren burua agintari izendatzea dela erabaki dute Myanmarko junta militarraren aurkakoek. «Gure historian lehen aldiz, Myanmarrek batasun gobernu bat izango du», adierazi du Salai Maung Taing San CRPH Batasunaren Biltzarrerako Ordezkarien Batzordeko kideak, zeina estatu kolpearen ondorioz kargutik kendutako parlamentariez osatuta dagoen.
Sare sozialen bidez zabaldutako mezu batean eman dute berria, eta mezuarekin batera, eratutako gobernua zilegitzeko asmoa duen agiri bat publiko egin dute. Bideo bat ere zabaldu dute, eta bertan Min Ko Naing aktibista politikoa ageri da, estatu kolpeaz geroztik klandestinitatean dagoena. Babesa eskatu du «gobernu» berriarentzat: «Arren, babestu ezazue batasun nazionalerako gobernua, gure herritarren etorkizunagatik eta belaunaldi gazteenengatik». Eta erantsi, suharki: «Herriak du hitza, eta herriak egingo du azken borroka. Garaipena gertu dago; gure iraultza irabazi behar dugu».
Kargudun nagusien izendapenak ere eman dituzte. Armadak estatu kolpea jo aurretik zeuden kargu gehienak bere horretan mantenduko ditu bere burua «gobernu legitimotzat» duen erakundeak. Win Myint izango da presidentea, eta Aung San Suu Kyi Estatu kontseilaria; biak ere atxilotu egin zituen armadak, eta haien aurkako hainbat kargu aurkeztuak ditu. Buruzagi sinbolikoak izango dira horiek, baina, praktikan, Salai Maung Taing San berak eta Mahn Win Khain Than karen etniako kideak gidatuko dute gabinetea; Nazioarteko Kooperaziorako ministro bilakatuko da Salai Maung Taing San, eta lehen ministroa izango da Mahn Win Khain Than. Kargu berri bat sortu dute, hortaz, lehen ministrorik ez baita izan Myanmarren orain arte.
2015etik iragan otsailera arte herrialdeko gobernuan izan den NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiaren ekimenez sortu zuten CRPH, estatu kolpearen ostean. Gobernu alternatibo bat eta armada federal bat sortzea helburutzat hartu zituen, eta, orduztik, gainerako alderdi politikoen, erakunde zibilen nahiz talde armatu etnikoen babesa lortzen ahalegindu da. Izan ere, gutxiengo etnikoek Myanmarko biztanleriaren %30 inguru osatzen dute, eta garrantzi handia dute herrialdearen egoera politikoan. NLDrekin zuten harremana ez zen bereziki ona militarrek agintea hartu aurretik, autonomia handitzeko eskariei sistematikoki uko egin izan baitie alderdi horrek. Junta militarrari aurre egiteko «indarrak batzeko» deia egin zien CRPHk duela bi aste, eta, horrekin batera, prest agertu zen Myanmar «nazio federal» bihurtzeko. Horrez gain, «deuseztatutzat» jo zuen 2008ko Konstituzioa, eta «karta demokratiko federal» bat sortzea proposatu zuen, horren ordezko izan asmo duena.
Keinu horiek balio izan diote batzordeari zenbait etniaren babesa lortzeko, baina momentuz ez dago horien artean rohingya etnia musulmana. Armada babesten ez badute ere, erresuminez bizi dute hango kide askok orain oposizioan dauden horiekiko harremana, eta memorian bizi dute oraindik 2017an gertatutakoa: armadak etnia horretako 720.000 lagun kanporatu zituen herrialdetik, eta orduko gertakariak ikertzen ari da NBE, genozidio zantzuak hartuta. Aung San Suu Kyi zegoen orduan estatuburu.
Etnien hurbilpenarekin, gaitasuna handitu nahi du CRPHk, eta junta militarra garaitzeko ahaleginak zuzendu. Gidaritza lan hori hein batean atzerritik ari da egiten batzordea, Reuters berri agentziaren arabera, eta, zehazki, Indiatik. Herrialde horretan rebesteratuta dauden hiru kiderekin hitz egin zuen hedabide horrek; bi legelarirekin eta politikari batekin. Haien arabera, CRPH Myanmarko manifestazioak bultzatzen eta horretara dirua bideratzen ari da, alde batetik, eta hango erakunde zibilekin harremanak ereiten, bestetik.
Batzordearen zeregin nagusia atzerrira begirakoa da, hala ere. «Nazioarteko gobernuen eta erakundeen aitortza bilatuko dugu, Myanmarko herriaren gobernu legitimo moduan», adierazi zdu Salai Maung Taing Sanek. Momentuz, Mendebaldeko herrialde gehienen gaitzespen mezuak jaso ditu junta militarrak, baina, aldiz, aurkakotasun hori ez da nahikoa izan CRPHrentzat, Myanmarko ordezkari gisa aitortua izatea eskatzen baitu hark. Junta militarra bera ere ari da diplomazia lanetan, eta gaur jakin da haren burua, Min Aung Hlaing jenerala, ASEAN Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoaren bilkura batean izango dela, bihar zortzi. Lehen hitzordu diplomatikoa izango du. Jakartan elkartuko dira nazioarteko federazio horren parte diren herrialdeetako buruak —Myanmarrez gain, Indonesia, Thailandia, Filipinak, Singapur, Kanbodia, Laos, Vietnam, Malaysia eta Brunei—.
Sei hildako liskarretan
Bitartean, protestek ez dute etenik herrialdeko hiri nagusietan. Desobedientzia zibilaren aldeko mugimenduak «greba isila» deitu du gaurko, eta herritarrei eskatu die etxetik ez ateratzeko. Hiriguneak hutsik geratu dira.
Bestalde, talde armatuen eta armadako soldaduen arteko liskarrak izan dira iparraldeko Kani herrian, Sagaing probintzian, eta gutxienez sei lagun hil dira, Myanmar Now berri atariak zabaldu zuenez. AAPP Preso Politikoen Babeserako Elkartearen datuen arabera, gutxienez 726 lagun hil dira «errepresioaren eraginez», estatu kolpeaz geroztik. |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196380/eh-bilduk-otegi-proposatu-du-koordinatzaile-karguan-jarraitzeko.htm | Politika | EH Bilduk Otegi proposatu du koordinatzaile karguan jarraitzeko | Mahai Politikoak gaur eman du federazio subiranistaren zuzendaritzarako proposatu dituen izen-abizenen berri. | EH Bilduk Otegi proposatu du koordinatzaile karguan jarraitzeko. Mahai Politikoak gaur eman du federazio subiranistaren zuzendaritzarako proposatu dituen izen-abizenen berri. | EH Bilduko Mahai Politikoak proposatu du Arnaldo Otegik jarraitzea kargu nagusian; hots, koordinatzaile nagusiaren lanetan. Mahai Politikoak gaur eman du federazio subiranistaren zuzendaritzarako proposatu dituen izen-abizenen berri, aho batez onartu ondoren. Hau da proposatutako zerrenda:
Koordinatzaile nagusia: Arnaldo Otegi
Zuzendari nagusia: Garikoitz Mujika
Programa zuzendaria: Pello Otxandiano
Komunikazio zuzendaria: Larraitz Ugarte
Antolakuntza zuzendaria: Sonia Jacinto
Nazioarteko harremanetarako zuzendaria: Gorka Elejabarrieta
Politika instituzionala: Ainhoa Beola
Udal politikako zuzendaria: Onintze Oleaga
Ez dago aldaketarik ardura nagusietan: beren zereginetan jarraituko dute Otegik, Mujikak, Ugartek, Oleagak eta Elejabarrietak. Beola programa zuzendari izan da orain arte, baina politika instituzionalean hasiko da, eta Jacinto, orain arte zuzendari nagusiaren albokoa izan dena, antolakuntza zuzendari izango da. Zuzendaritzan sartuko da, berriz, Otxandiano.
Bigarren kongresua egiten ari da EH Bildu, eta testuinguru horretan dagokio zuzendaritza berritzea. Bi txosten izan dituzte eztabaidagai: politikoa eta antolakuntzarena. Egunotan, bilkideak bi txostenei aurkeztutako zuzenketak eztabaidatzen ari dira, eta datorren ostegunetik larunbatera bitartean (22-24) izango dute zuzenketak bozkatzeko epea.
Proklamazioa, maiatzaren 8an
Apirilaren 26tik 29ra, bilkideek zuzendaritza plantxa propioak aurkezteko aukera izango dute, eta maiatzaren 6tik 8ra egingo dira bozketak. Horrela, hilaren 8an proklamatuko dute zuzendaritza berria, eta 9an egingo dute bigarren kongresuaren itxiera ekitaldia, Barakaldoko BECen, osasun baldintzek ahalbidetzen badute.
Ainhoa Beolak eta Unai Urruzunok eman dute Mahai Politikoaren proposamenaren berri, eta hura osatzen duen taldearen balioa goretsi du Urruzunok: «Zabaltzen zaigun fase politiko berri honi eta ekarriko dituen erronkei begira, talde honek erabateko bermea eskaintzen du ahalik eta modu egokienean aurre egiteko».
Kongresu prozesuaren balorazio «oso positiboa» egiten ari da Mahai Politikoa: «Telematikoki egin behar izan dugu prozesu guztia, eta parte hartzea eta eztabaida mugatzen dute, baina datu esanguratsu batzuk daude: 358 herrietako batzarrak egin dira prozesu honetan». Foro eta jardunaldi batzuk ere egin dituzte ponentzietako edukiak garatzeko, eta, guztira, 8.000 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte. «Eskertzekoa da inplikazioa», erantsi du Urruzunok. |
2021-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/196381/netflix-euskaraz-taldeak-euskalgintzako-eragileen-babesa-jaso-du.htm | Bizigiro | Netflix Euskaraz taldeak euskalgintzako eragileen babesa jaso du | Apirilaren 15erako 10.000 sinadura lortzeko erronka jo zuten, eta 10.500 lortu dituzte jada. Netflixi edukiak euskaraz eskatzeko da sinadura bilketa: abenduaren 3rako, 20.000 lortu nahiko lituzkete. | Netflix Euskaraz taldeak euskalgintzako eragileen babesa jaso du. Apirilaren 15erako 10.000 sinadura lortzeko erronka jo zuten, eta 10.500 lortu dituzte jada. Netflixi edukiak euskaraz eskatzeko da sinadura bilketa: abenduaren 3rako, 20.000 lortu nahiko lituzkete. | Euskalgintzako, ikus-entzunezkoen sektoreko eta euskal komunikazio esparruko askotariko eragileen babesarekin, agerraldi publikoa egin zuen atzo Netflix Euskaraz herritar taldeak, Durangoko Landakon (Bizkaia).
Izaskun Rekaldek, Netflix Euskaraz taldearen izenean, honela esan zuen: «Azkeneko urteotan, asko aldatu dira ikus-entzunezkoen kontsumo ohiturak. Telebista tradizionalaren kontsumoa asko jaisten ari dela erakusten dute datuek. Aldiz, ordainpeko plataformen harpidetzak %40 hazi dira azken bost urteotan, eta euskaldunon hamarretik seik edaten dugu iturri horretatik. Horien artean, Netflix da merkatu kuotarik handiena duena. Plataforma horietan, ez dago ia euskarazko edukien eskaintzarik. Netflixen, adibidez, 3.500 film baino gehiagoko katalogotik lau film baino ez ditugu euskaraz, eta telesailik ez dago bat bera ere». Hartara, herri mugimenduak euskararen larrialdiaz ohartarazi nahi zuen: «Euskarak bizi gura badu, ikus-entzunezkoen alorrean ere egun daukan baino presentzia handiagoa izan behar du».
Rekalderekin batera, Eñaut Zearra, Jon Gomez Garai, Patxo Larrinoa eta Ibon Iza dira taldearen sustatzaile nagusiak. BERRIAri emandako elkarrizketa batean, honela adierazi zuten: «Masa kritiko sendo bat irudikatu nahi dugu». Durangoko agerraldian, agerian gelditu zen taldea jasotzen ari den babesa eta sinadura bilketak izan duen oihartzuna. Talde hauek eman zieten babesa atzo: Euskalgintzaren Kontseilua, Topagunea, Uema, Disney Euskaraz, Tinko euskara elkartea, Ibaia (Ikus-entzunezkoen Euskal Ekoizle Burujabeen Elkartea), Napar (Nafarroako ekoizleen elkartea), Hekimen euskal hedabideen elkartea, Euskal Hedabideen Behategia, UEU Udako Euskal Unibertsitatea, EHE Euskal Herrian Euskaraz, Bieuse bikoiztaile euskaldunen elkartea, AEK, Game Erauntsia eta Euskal Encondings webgunea.
Netflix Euskaraz taldeko Izaskun Rekalderekin eta Patxo Larrinoarekin hitz egin zuen BERRIA TBk, agerraldiaren aurretik:
Gaia testuinguruan jarri zuen atzo Rekaldek: «Gaur egun, batez beste, egunean hiru-lau ordu ematen ditugu pantailen aurrean; horrek eragin zuzena dauka gure hizkuntza ohituretan eta errealitatea ulertzeko moduan. Badakigu ikus-entzunezkoen gaia, herri gisa, euskarari bide eman nahi badiogu, estrategikoa dela, eta eztabaidaren erdigunera ekartzea izan da gure asmoa, eta neurri batean lortu dugu. Kanpotik datorkigun kultura uholde honen aurrean, euskaldunon kontzientziak astintzeko eta ahalduntzeko momentua dela deritzogu».
Disney Euskaraz eta Twitz
Netflix Euskaraz taldekoak ez dira bakarrak. Disney Euskaraz taldeak ia 6.000 sinadura bildu ditu Disney Plus plataforman edukiak euskaraz eskatzeko. Agerraldia ere egin dute Eusko Legebiltzarrean. Halaber, 3.000 Twitz egitasmoak 4.000 sinadura inguru bildu ditu; Twitch plataforma berria euskaraz egotea eskatzen dute.
Netflix Euskaraz taldearen aldarrikapenak, gainera, une garrantzitsu batean iritsi dira. Bi arrazoirengatik, Rekaldek azaldu moduan: «Batetik, plataformek indar handia hartu dutelako, eta itsaso gero eta zabalago horretan euskararen presentzia gero eta txikiagoa delako. Bestetik, Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berria tramitatzen ari direlako, eta aukera ikusten dugulako gure indarrarekin lege horretan eragiteko. Plataforma horien jarduera arautu behar da, euskarazko eskaintza izan dezagun».
Hartaz, eskaera hau egin nahi dio herri mugimenduak Netflix plataformari: «Tokian tokiko komunitateekin betebeharrak ere badituela gogorarazi nahi diogu. Euskara, eta plataforma honen kontsumitzaile potentzial garen hemengo eta hango 800.000 euskal hiztunen beharrizanak ase ditzala. Euskal hiztunok plataformako ikus-entzunezko eduki guztiak euskaraz jaso nahi ditugu. Netflixek antzeko kasuetan esan izan du benetan eskaria balego eskainiko lituzkeela edukiak hizkuntza gutxituan. Hemen dituzu 10.500 sinadura, eta gehiago etorriko dira; eskaria badago». AEBetako plataforma erraldoiari gogoratu diote bere balioetan zera jasotzen duela: «Jatorri, kultura eta ikuspegi desberdinetako pertsonak barne hartzea».
Ikus-entzunezkoen legea
Epe laburrean Espainiako Kongresuan onartuko duten Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokor berriari dagokionez, Netflix Euskaraz taldeak nahiko luke lege horretan hizkuntza aniztasuna jasota gera dadila, eta streaming plataformetan hizkuntza ofizial guztietan izan beharreko eduki kuotak zehaztea eta bermatzea. Alderdi politikoei, hartaz, eskatu die beren gain hartzeko dagokien erantzukizuna. «Lege horrek gure eskubideak jaso behar ditu, eta euskarak gaur egun ez duen lekua izan behar du», azaldu du Rekaldek. Eta hau ere eskatu diete alderdi politikoei: «Datozen asteetan, Espainiako Kongresuan, alderdi politikoek euskal hiztunen eskubideen defentsan bat egiteko eta Kataluniako Ikus-entzunezkoen Kontseiluak Lege Orokorrari jarritako alegazioak babesteko»
Halaber, Netflix Euskaraz taldeak uste du Euskal Herriko erakundeei dagokiela euskaldunen eskubideak bermatzea. Horretarako tresna egokiak behar direla deritzote: «Batetik, Euskal Herriko parlamentuek eskumena daukaten esparruetan, ikus-entzunezkoetan euskararen presentzia legez arautzea eskatzen dugu. Beste alde batetik, ez daukagu benetako egitura sendorik. Ikus-entzunezkoen Euskal Kontseilua behar dugu, ikus-entzunezkoetan euskal hiztunen eskubideak betetzen direla ziurtatzen duen egiturazko tresna publikoa».
Bi hilabeteko epean 10.500 sinadura bildu ostean, taldearen bidea ez dela amaitu ohartarazi zuten. Batetik, sinadura bilketak aurrera jarraituko du, abenduaren 3ra arte, euskararen egunera arte. Helburua 20.000 sinadura lortzea da.
«Bestetik, gure ekimena mugatua da, behar zabalago baten isla, eta aurrerantzean bidea ez dugu bakarrik egingo», adierazi du Rekaldek. «Gaiari behingoz sendo helduko dion nazio mailako herritar mugimendu bat behar dugu. Berandu baino lehen elkartu gaitezen ikus-entzunezkoen arloko Euskal Herri osoko eragileak». |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196382/espetxeetako-hormen-pitzaduran-sakontzera-deitu-du-sortuk.htm | Politika | Espetxeetako hormen «pitzaduran» sakontzera deitu du Sortuk | Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian, Iruñean eta Gasteizen, Preso Politikoen Nazioarteko Egunean. | Espetxeetako hormen «pitzaduran» sakontzera deitu du Sortuk. Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Donostian, Iruñean eta Gasteizen, Preso Politikoen Nazioarteko Egunean. | Preso Politikoen Nazioarteko Eguna da gaur, eta Sortuk manifestazioak antolatu ditu Hego Euskal Herriko hiriburuetan. Donostian eta Bilbon eguerdian egin dituzte, eta arratsaldean egin dituzte Iruñean eta Gasteizen. Donostian, 2.500 herritar inguru batu dira, bi ilaratan, dozenaka ikurrinaren artean eta Askatasuna lelopean, Alderdi Ederretik Saguesera arteko bidea egiteko.
Amaieran, Hasier Altuna Sortuko Kontseilu Nazionaleko kideak hartu du hitza, eta dei egin du espetxe politikan irekitako «pitzaduran» sakontzera: «Espetxeetatik, kaletik, erakundeetatik egindako borrokak emaitzak ekarri ditu, eta blokeoa haustea lortu dugu». Altunaren hitzetan, azken hilabeteetan, espetxe politika «apur bat humanizatu da gerturatzeen, isolamenduaren amaierararen edo bigarren graduen areagotzearen» bidez: «Pitzadura bat eragin diogu espetxeko hormari, baina oraindik benetako zuloa egiteko lan eta borroka handia egin beharra daukagu, espetxetatik, kaletik zein instituzioetatik».
Izan ere, Altunak adierazi du ezin dela «lasaitu», eta «orain arteko ahalegina biderkatzea» dagokiela: «Helburua argia da: orain, pitzadura handiago bat eragin behar diogu hormazar horri, presoak etxera bidean jarri nahi baditugu; berandu baino lehen preso, iheslari eta deportatu politiko guztiak estatuen atzamarretatik askatu ahal izateko».
Gainera, gatazkaren politikotasuna nabarmendu du Altunak, eta azaldu gatazka politikoak «bere horretan» jarraituko duela presoak, iheslariak eta deportatuak etxeratuta ere: «Baina ez izan dudarik guztiak etxeratuta Euskal Herriaren askatasuneranzko bidea azkartzea lortuko dugula, eta gurekin izango ditugula Euskal Herriaren askatasunaren aldeko borrokan, Euskal Herriaren independentziaren aldeko borrokan». Eusko gudariak abestuz amaitu da manifestazioa. |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196383/kalejira-zuri-gorria-sevillan.htm | Kirola | Kalejira zuri-gorria Sevillan | Athleticeko Sevillako hainbat zalek hirian barrena egin dute buelta, De Marcos Peñak antolatuta, txaranga eta guzti. | Kalejira zuri-gorria Sevillan. Athleticeko Sevillako hainbat zalek hirian barrena egin dute buelta, De Marcos Peñak antolatuta, txaranga eta guzti. | Mundu guztian ditu zaleak Athleticek, eta Sevillako batzuk elkartu egin dira eguerdian. Oscar de Marcos Peñak antolatuta, kalejian ibili dira hirian barrena. Zubia zeharkatu, eta alde zaharretik Trianara jo dute, bidean pare bat geldialdi eginez, eztarria bustitzeko. Txaranga batek alaitu du giroa, Athleticen ereserkiarekin. 30 bat lagun elkartu dira kalejiran.
Sevillan egun handia behar zuen gaurkoak, Feria ezaguna hasiko baitzen pandemiagatik izan ez balitz. Kalejirak jarri dio musikaren poza eguerdiari. Hainbat herritarrek txalotu egin dituzte Athleticeko zaleak, eta gaur gaueko finalerako zuri-gorriek irabaztea nahi dutela adierazi ere bai. «Ez dugu Bartzelona maite», garbi esan dute batzuek. Hala ere, kopako finalaren berririk ez dute gehienek, eta jende asko dabil kalean, baina Feria ospatzen, murrizketekin bada ere.
Bazkariarekin jarraituko dute kalejirakoek, eta, ondoren, Athleticen hotelerantz abiatuko dira, jokalariei animoa eta babesa ematera. Ismael Vega peñako kide zornotzarrak esan duen bezala, «ea jokalariei iristen zaizkien gure poza, ilusioa, animoa eta indarra». |
2021-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/196384/guardia-zibila-berriz-sartu-da-aroztegiaren-aurkako-kanpaldian-baina-ez-dute-hustu.htm | Gizartea | Guardia Zibila berriz sartu da Aroztegiaren aurkako kanpaldian, baina ez dute hustu | Guardia Zibila hirugarren aldiz joan da kanpaldiko ingurura, baina alde egin du berriz ere. Arratsaldean elkarretaratzea egin dute Lekarozen, 228 etxebizitza, hotel bat eta golf zelaia eraikitzeko proiektua gelditzeko. Proiektua geldiarazi arte, kanpaldiarekin jarraitzeko asmoa dute. | Guardia Zibila berriz sartu da Aroztegiaren aurkako kanpaldian, baina ez dute hustu. Guardia Zibila hirugarren aldiz joan da kanpaldiko ingurura, baina alde egin du berriz ere. Arratsaldean elkarretaratzea egin dute Lekarozen, 228 etxebizitza, hotel bat eta golf zelaia eraikitzeko proiektua gelditzeko. Proiektua geldiarazi arte, kanpaldiarekin jarraitzeko asmoa dute. | Guardia Zibila Lekaroz herrian (Baztan, Nafarroa) Aroztegiko proiektuaren aurka egiten ari diren kanpaldian agertu da ostiral arratsaldean eta gaur goizean nahiz arratsaldean, baina ez dute kanpaldia hustu. Herritarrek «harresi bat» egin dute gaur goizean, elkarri helduta, eta guardia zibilek ez dituzte handik atera. 228 etxebizitza, hotel bat eta golf zelaia egin nahi dituzten lurretan ari dira kanpaldia egiten, proiektu hori geldiarazteko eskatuz. Helburua lortu arte kanpaldia egiten jarraitzeko asmoa daukate.
Kanpaldia ez da izango proiektua bertan behera uzteko helburuarekin egitekoak diren mobilizazio bakarra. Gaur bertan, 17:00etan, elkarretaratzea egin dute Lekarozko plazan, eta maiatzaren 15ean, 17:30ean, manifestazioa egingo dute Elizondoko plazatik abiatuta (Baztan, Nafarroa).
«Proiektu txikitzaile hau bai ala bai gelditu behar dugu», aldarrikatu dute elkarretaratzean. Proiektua Udalerriz Gaindiko Eragina duen Plan gisa bideratu izana ere gaitzetsi dute. Hori «trikimailu juridiko bat» dela ziurtatu dute, eta «interes orokorraren izenean», bertako administrazioen eta herritarren erabakien «gainetik pasatzeko eta proiektua inposatzeko», erabili dutela. Gainera, horren bidez, herritarrei lurrak eta erabakitzeko ahalmena «ebatsi» izana kritikatu dute.
Proiektua «gutxi batzuen intereserako eta aunitzen kalterako» dela irizten diote; izan ere, haien irudiko, «hankaz gora» utziko luke hizkuntza, kultura nahiz bizitzeko modua. Gainera, gogorarazi dute galdeketetan herritarrek «ezezko borobila» eman diotela proiektuari. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.