date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196636/laquoinposatu-nahi-den-irakurketa-bakarraren-kontraraquo-egin-du-bikilak-azken-liburuan.htm | Politika | «Inposatu nahi den irakurketa bakarraren kontra» egin du Bikilak azken liburuan | Eman Zesarri Zesarrena liburua argitaratu berri du, biolentziaren inguruko gogoetekin. | «Inposatu nahi den irakurketa bakarraren kontra» egin du Bikilak azken liburuan. Eman Zesarri Zesarrena liburua argitaratu berri du, biolentziaren inguruko gogoetekin. | Aurreko hamarkadetan, euskal gatazkaren muina «terroristen» eta «demokraten» arteko borroka izan zen, eta azkenean «demokratak» gailendu ziren. Joxe Iriarte Bikila-ren ustez (Errenteria, Gipuzkoa, 1945), hori da euskal gatazkaren inguruan zenbait arlotatik «inposatu nahi den irakurketa bakarra». Horrekin ados egon ez, eta biolentziaren inguruko bere ikuspegi, gogoeta eta unean uneko jarrerak bildu ditu Eman Zesarri Zesarrena>> izeneko liburuan. Intxorta 1937 kultur elkarteak argitaratu du.
Ibilbide luzeko militantea da Bikila: 1960ko hamarkadan ETAren Langile Frontean jardun zuen, baina bere militantziaren zatirik handiena LKIn eta Zutik-en egin du. Gaur egun, Alternatibako kidea da, eta, beraz, EH Bildukoa ere bai. Esan duenez, EH Bildu «antolakunde askotariko eta zabala» da, eta han badago borroka armatuaren berri zuzena izan ez duen belaunaldi gazte bat, baina belaunaldi zaharragoak ere badaude: «Batzuk bere garaian ETAren aldekoak ziren, eta orain iraganaren irakurketa kritikoa egiten ari dira; beste batzuk Ajuriaeneko Ituneko kide izan ziren, euskal gizartea biolentoen eta demokraten artean banatzen zuen horretakoak; eta batzuekin zein besteekin ados ez geundenak ere bagara».
Bikilaren ustez, «gezur borobilak» barreiatzen ari dira iragan hurbilaren inguruan: adibidez, euskal idazleak «otzanak, faltsuak eta koldarrak» izan zirela indarkeriaren aurrean jarrerarik hartu ez zutelako, «gezur galant eta maltzurra dena»; edo ez dela zilegizkoa «euskal aberriaren alde» egitea aldarrikapen hori «terrorismoak kutsatua» delako, «Guardia Zibilaren kasernetako torturak Espainiaren alde egin zirela ahaztuta»; edo EAJren tesia, hau da, «ETA sortzea inoiz gertatu behar ez zuen zorigaitza» izan zela, Bikilak goitik behera errefusatzen duena: «ETA jaio zenean guztiz zilegizkoa izan zen gazte batzuek armak hartzea Francoren kontra egiteko»
Bikilaren iritziz, ETA «unean uneko jardueraren arabera» epaitu behar da. Dioenez, erakundeak «ekintza-errepresioa-ekintza» estrategiari eutsi zion bitartean, asko neurtzen zituen bere ekintzak, estatuak ez bezala, «hark erantzuten zuenean herri osoa kolpatzen zuelako». Estrategian negoziazioaren ideia gailentzeaz batera, eta estatuak amore ematen ez zuela ikusita, «militarizazioa» areagotu zen: indarkeria «modu neurtu gabean» erabiltzeari ekin zion, hautetsien kontra egiten ere hasi zen, eta «sufrimenduaren sozializazioa» iritsi zen.
Bikilak uste du jarduteko modu horrek «kalte handia» egin ziela jarrera iraultzaileei, eta, gainera, bilakaera hori ez zela «nahitaez gertatu beharrekoa»: Iraultza eta Iparretarrak erakundeen jarduera aipatu zuen horren adibidetzat.
Egilearen ustez, biolentzia politikoaren auzia ez da «zuriaren eta beltzaren artean» ebatzi beharrekoa, eta «grisaren ñabardura askotarako» lekua dago. Ez du uste indarkeria leku, garai eta adierazpide guztietan gaitzetsi behar denik: «Euskaldunako langileek ontziola defendatzeko bortxa erabiltzen zutenean, hura ez al zen zilegizkoa?», galdetu du. Alta, pentsatzen du gaur egungo egoeran bide baketsuek «etekin handiagoa» eman dezaketela, «Katalunian gertatutakoak erakusten den moduan». |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196637/sarrionandia-eta-itzuli-izan-balitz-zer.htm | Kultura | Sarrionandia: eta itzuli izan balitz, zer? | Sarrionandia: eta itzuli izan balitz, zer?. | Ezinbestean izan da gai funtsezkoa itzuli nahi eta itzuli ezinarena Joseba Sarrionandia idazlearen literaturan (Iurreta, Bizkaia, 1958). 27 urterekin Martuteneko espetxetik ihes egin zuenetik (1985), urteak eman ditu eskapuan lehenik, ezkutuan ondoren, eta apartatuta bezala –parentesi artean akaso– azkenik, Habanako Unibertsitatean Etxepare Euskal Institutuarentzat lanean, Espainiako justiziarekikoak amaitu eta gero; erbestearen ondorioz, beti egon da erabat zehaztu gabeko han batean, eta bere liburuei esker, halere, beti nolabaiteko hemen batean; eta orain, 35 urteko bidaldiaren eta itzulerari buruzko hamaika testuren ostean eta deserriaren hamaika izen gurutzatu eta gero, ofiziala da, itzuli egin da: Euskal Herrian da Sarrionandia. Baina kasu honetan informatiboa bezain poetikoa denez albistea, berehala dator galdera: eta orain zer? Eta irudi luke kalean bere burua beste aztarnarik utzi gabe aurrerantz jarraitzen duen 63 urteko idazlearen ibilera isil eta patxadatsu hori dela erantzuna, urratsez urrats luzatzen eta luzatzen, itxiera argirik ez duen esaldi baten amaierako hiru puntu marraztu nahian bezala...
«Nazioa komunikazio espazio moduan definitzeko ideia. Aspaldikoa, gogotik kendu ezin dudana». Urte luzez bere lan guztiak ezlekuetatik bidali ostean, zehatz geolokalizatuta publikatutako lehen liburuan dator gogoeta hori: Habanan kokatutako bere hiru gaukarietako lehenengoan, hain zuzen, 2018an argitaratutako Bizitzea ez al da oso arriskutsua? liburuan, zehazki. Eta, ezin esan, ideia horri kasu egitera, Sarrionandiak sekula utzi dionik Euskal Herriaren parte izateari, deserritik ere beti izan baita berak aipatzen duen komunikazio sare horretako kidea, bere liburuen, poemen eta abestien bidez. Baina orain Euskal Herritik bertatik izango da komunikazio sare horren parte, eta berria da hori. Berdin geratzea erabakiko balu, edo denboraldi bat soilik pasatzera etorri balitz ere.
Normalizatzen ari zen hizkuntza eta lurralde bati erabateko askatasun kreatiboa amestu zion belaunaldi bateko ordezkari nagusietako bat da Sarrionandia. Hasiera-hasieratik igar daiteke haren lanetan bizitzari erreparatzeko modu oso literario baten arrastoa, eta hamarkadaz hamarkada elikatuko du bide hori gerora ere: liburuen eta kaleen arteko muga erabat bereizterik ez balego bezala. Horregatik, Joseba Sarrionandia hemen eta han dokumentalean, estu lotuta deskribatzen ditu idazleak berak Bilboko bilera klandestinoetako utopia politikoak eta Pott bandarekin egindako bilkuretako utopia literarioak. Orain, denborarekin begiratuta, ezin esan muturreko askatasun hura gauzatu ahal izan denik, baina hor geratzen da amets haren potentzialtasuna oraindik ere, aldiro asmo berak seduzituta abiatzen diren belaunaldi berri guztientzat pizgarri.
Literatura eta politika bestelakoak ziren sasoi batean egin zuen amets hura idazle belaunaldi hark, eta utopia haren ondorenak kudeatzea da erronka orain. Eta Sarrionandiaren itzulerak erronka hori ere jartzen du mahai gainean.
Ares ezizenez sinatzen duen umoregile grafikoaren pieza ezin ederragoa dakar Sarrionandiaren Habanako lehen gaukariak. Gezi erraldoi bat ikusten da irudian, eskuinerantz lerratuta, eta haren erdian, ñimiño, pertsona bat ageri da hatz puntekin geziaren azpian zer ezkutatzen den kuxkuxean, alfonbra batek gordetzen duen hautsa aztertzen duenaren keinu delikatu berarekin. Eta, agian, keinu horrek laburbiltzen du Sarrionandiaren azken urteetako literaturaren nondik norakoa; Moroak gara behelaino artean? saiakerarekin hasi eta gaurdaino. Mundua gidatzen duten hitz handien azpian ezkutatzen den hautsa aztertzen ibili baita idazlea azken sasoian. Horregatik idatzi du ekonomiaz, biolentziaz, independentziaz, kolonialismoaz, hizkuntzaz, literaturaz, estatuaz..., baina beti hitz horien alfonbra altxatzen. Etengabekoa da «hemengo» bizitzaren eta «hango» bizitzaren arteko tentsioa Sarrionandiaren literaturan, eta, tarteka, badirudi ezinezko zaiola bien artean benetakoagoa zein den bereiztea. Tituluetatik hasita dator jokoa, gainera: Ni ez naiz hemengoa (1985), Marginalia (1988), Han izanik hona naiz (1992). Eta poemak eta ipuinak ere halakoak hamaika. Ez da harritzekoa. Erbestean denbora luzea daraman jende askoren kasuan bezala, Sarrionandiaren bizitzan ere, une batetik aurrera, handiagoa bilakatu baita «kanpoan» egindako bizitza «herrian» egindakoa baino: urteen poderioz, lagunak egiten baititu, bizileku bat topatzen baitu, eta, esaterako, seme-alabak ere edukitzen baititu... Han eta hemen eskaini dituen elkarrizketetan publiko egin denez, besteak beste, Sarrionandiak familia ere baduelako Habanan.
Eta buelta, beraz, hasieran marraztutako itzultzeko nahiaren eta itzultzeko ezintasunaren arteko korapilo horretara. Eta orain zer? Urteetako joan-etorrien ostean, Kubako bizimodu anonimo eta bareak aurrez aurre egiten baitu talka idazleak Euskal Herrian daukan sonarekin eta karga sinbolikoarekin.
Espektakuluaren gizarteari zor zion zerga ordaindutzat eman nahi izan zuen bere argazkia publiko eginez, 2016ko egun haietan, baina edozer irensteko prest dagoen piztia gosetia da espektakulua, eta Euskal Herriaren egoeran den herri batean ez dira gutxi Sarrionandiaren figuraren gerizpe zabala legitimitate osoz baliatu nahiko duten aldarrikapen kultural, sozial eta politikoak.
Badaki hainbeste Sarrionandiak berak ere, eta bere irudi aktuala publiko egin zuenetik, bere indar sinbolikoaren aurkako auto-boikot kanpainan murgilduta dirudi idazleak. Bere fotoa eman zuen lehenik –bi foto–, eta gero heldu zen lehen bideoa. Jasoko zituen bateko eta besteko eskari handios eta errentagarriagoak, baina Habanako terraza batean jarri zen kamara aurrean lehenengoz, 2019ko uztailean, zertarako eta Ray Fernandez musikari lagunaren diskoaren crowdfunding kanpaina ezin umilagoa sustatzeko. Eta bere Habanako hirugarren gaukariko bideoa heldu zen, iaz, bere lehen bideo luzea, landare tropikal artean, Kuban idatzitako hirugarren gaukaria aurkezteko. Eta, ordukoan ere, nazioa –gutxi gorabehera– komunikazio espaziotzat definitzen zuen esaldiak atentzioa eman zien ikusleei: «Euskaraz idazten, ni behintzat, sentitzen naiz komunitate baten partaide. Niri, literatura egiteko orduan, ez zait interesatzen dirua, edo ez daukat espektakuluan parte hartzeko anbiziorik, baina pribilegiatua sentitzen naiz komunitate baten partaide sentitzearekin».
Utopia politikoa ere ez da ahaztekoa, hortaz. Sarrionandiaren itzulerarekin ez da soilik idazle bat itzuli: euskal preso eta iheslarien kolektiboko kide bat ere itzuli da herrira, eta garrantzitsua da kasu honetan aspektu politiko hori ere gogoratzea, zeren eta talde handiago horretan identifikatu baitu idazleak ere bere burua. Euskal preso eta iheslarien kolektiboko kidea da Sarrionandia. Eta hortik ere idatzi ditu bere testuak. Ozen salatu du, horregatik, estatuen biolentzia politikoaren monopolioa, baina kritiko azaldu da ETAren azken urteetako jarduerarekin ere behin baino gehiagotan. Hitz aski neurtuz, betiere, baina kritiko. Lapur banden etika ala politika saiakeran, esaterako, 2015ean: «Guk, borroka armatuarekin, geure intentzioen erabat aurka, Estatua legitimatzen genuen, azken batean, Estatuarekin kolaboratu duten 'damutuek' bezainbeste. Injustiziaren kontrako borroka batetik, ia oharkabean, ekintzen erritualtasun batera pasatu ginelako».
Habanako lehen gaukarian esaten zuenez, egin dutenarengatik daude euskal presoak kartzelan gaur egun, baina baita ere egin ez dutenarengatik. Egindakoagatik, agian atentatuengatik, inori tiro egiteagatik, enpresei bidalitako eskutitzengatik, ETAko kide izateagatik, hura laguntzeagatik beharbada, edo baita militantzia politiko soilagatik ere zenbait kasutan, egindako dena delako horregatik, beraz, baina egin gabekoagatik ere bai; independentzia ez lortu izanagatik, alegia, edo sozialismoa eta demokrazia ez gauzatzen asmatzeagatik, adibidez. Eta antzera Sarrionandia ere, ETAko kide izateagatik atxilotu, torturak pairatu, 27 urteko zigorra jaso, espetxetik ihes egin, eta ia 35 urteren buruan bakarrik bueltatu ahal izan baita Euskal Herrira. Egindakoagatik, beraz, eta baita ere egin gabekoagatik. Eta min hori ere bada bere literatur obraren motorretako bat. Baina nola azaldu Sarrionandiaren literaturan politikak duen pisua, ikuspegi hori prisma murriztaile bilakatu beharrean, prisma biderkatzaile bilakatuz?
Erresolbitu gabeko arazo baten ohartarazpena ere badira Sarrionandiaren ibiliak Euskal Herrian.
Eta berriz ere nahasian doaz literatura eta politika. Eider Rodriguez idazleak bere doktore tesian aztertua duenez, Sarrionandiaren obra alderik alde zeharkatzen duten itsasoari buruzko erreferentzietan ere ikusten da sortzaileak gatazkari buruz duen ikuskeraren bilakaera. Itsasoz itsaso. Olatuz olatu. Tantaz tanta. Itsasoa da bide bakarra: Joseba Sarrionandiaren lanetako itsas irudien irakurketa proposamen bat (2014, Utriusque Vasconiae).
Epaileen aginduz bere lana edozein unetan eten daitekeela ikasi duten lankideen artean idazten du bere testua hedabide honetan idazten duen edonork. Berriz hartara itzultzerik izango duen ziurtasunik ez edukitzen irakasten dio gertuko historiak euskal kazetaritzan daiharduen edonori. Eta muturreraino eraman daiteke prekarietate hori Sarrionandiaren kasuan: kartzelan lehenik, ihesean gero, ezkutuan ondoren eta apartatuta bezala azkenean. Akaso zalantzazkotasun horregatik izan dira 2001era arte poemak, ipuinak, testu laburreko saiakerak eta nobela motzak bere ekarpen literario nagusia, eta akaso egonkortasun egoera baten berri ematen dute, adibidez, 2001. urtean argitaratutako 400 orritik gorako Lagun izoztua eleberriak eta 2010ean kaleratutako 700 orritik gorako Moroak gara behelaino artean? saiakera liburuak.
Ezin ziur jakin. Baina hipotesien aldeko titularra zeraman 2016an Jose Goitiak BERRIA egunkariarentzat eta beste hainbat hedabiderentzat egindako elkarrizketak, Habanan Etxepare Euskal Institutuarentzat irakasle arituko zela jakin zenean: «Nire liburuak arreta apur batekin irakurtzen dituena ohartuko da non ibili naizen».
Iñigo Aranbarri idazleak ere harridura azaldu zuen Bilbon 2019ko Loraldia jaialdian eskainitako hitzaldian, Sarrionandiak 1981ean argitaratutako Izuen gordelekuetan barrena poema bilduman jadanik, nolabait ere, profetizatzen zuelako urte gutxi batzuk geroagotik hasita izango zuen ibilbide erraria. Liburu horretan kiribilduta dagoelako Sarrionandiaren ondorengo nondik norako alderraia: poema haiek historiak errebelatuko zain dauden negatibo sorta bat izan balira bezala. Eta ez da adibide bakarra. 1995ean jadanik poema forman utzi baitzuen idatzita Hnuy illa nyha majah yahoo liburuan, une honetan bere ibileraz Euskal Herriko kaleetan publikoki zabaltzen duen auzia: «Itsasoaz bestaldera joan ziren eta/ ez dira egundo itzuliko./ Izurdeek gidatu lekuraino baino/ ez ziren ailegatu./ Itsasoak bere sare larrietan/ gatibatu ditu./ Eta inoiz itzuliko balira ere/ ez dira joan zirenak izango».
Jarraitzen dute Sarrionandiaren urratsek, eta pausu bakoitzarekin doa errealago bilakatzen idazleak berak Martin Larralde poeman planteatutako galdera: Martin Larralde ez baita sekula itzuli, baina itzuli balitz... Itzuli izan balitz, zer? Eta irudi du Sarrionandiak Euskal Herriko lurretan uzten duen oinatz berri bakoitza dela galdera horren erantzuna. | |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196638/frankismoko-eta-haren-osteko-delituak-epaitzeko-eskatu-dute-eragile-ugarik.htm | Gizartea | Frankismoko eta haren osteko delituak epaitzeko eskatu dute eragile ugarik | Elkarretaratze bat antolatu dute larunbaterako Iruñean, frankismoko eta trantsizio garaiko «giza eskubideen urraketa larriak» epaitu daitezela eskatzeko. | Frankismoko eta haren osteko delituak epaitzeko eskatu dute eragile ugarik. Elkarretaratze bat antolatu dute larunbaterako Iruñean, frankismoko eta trantsizio garaiko «giza eskubideen urraketa larriak» epaitu daitezela eskatzeko. | Memoria historikoaren aldeko eragile, kolektibo eta sindikatu ugarik manifestu bat sinatu dute, Memoria Demokratikorako Legeak frankismoko eta trantsizio garaiko «giza eskubideen urraketa larriak» epaitzea berma dezan.
Agerraldi batean aurkeztu dute manifestua, eta bertan izan dira Ahaztuak-eko Carlos Otxoa, Steilasko Maider Lasa eta Sartaguda Alargunen Herria elkarteko Maximo Martinez. Adierazpena 31 taldek izenpetu dute: tartean, 78ko Sanferminak eta Sos Arrazakeria elkarteak eta ELA, LAB, ESK, Hiru, CGT eta EHNE sindikatuak.
Sinatzaileek elkarretaratzera deitu dute larunbaterako; 12:30ean jarri dute ordua, Nafarroako Justizia Jauregiaren aurrean, Memoria eta justizia: hemen eta orain lelopean. Horien asmoa da salatzea Memoria Demokratikorako Legeren aurreproiektuak «hutsuneak» dauzkala «frankismoaren zigorgabetasunari» dagokionez.
Lasak nabarmendu du lege egitasmoak ez duela «tresna politikorik» sortzen, adibidez, Amnistia Legea moldatzeko», eta gogorarazi du hori izan dela auzibidean egin diren saio guztiek aurkitu duten oztopo nagusia. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196639/migratzaile-batek-bere-buruaz-beste-egin-du-donostian-eta-beste-batek-ezpainak-josi-ditu-hendaian.htm | Gizartea | Migratzaile batek bere buruaz beste egin du Donostian, eta beste batek ezpainak josi ditu Hendaian | 18 urte zituen. Jaurlaritzak uste du bere buruaz beste egin duela. Ezpainak josi dituen gizonak 63 egun daramatza Hendaiako atxikitze zentroan, eta kanporatua izateko arriskuan da. | Migratzaile batek bere buruaz beste egin du Donostian, eta beste batek ezpainak josi ditu Hendaian. 18 urte zituen. Jaurlaritzak uste du bere buruaz beste egin duela. Ezpainak josi dituen gizonak 63 egun daramatza Hendaiako atxikitze zentroan, eta kanporatua izateko arriskuan da. | 18 urteko mutil marokoar bat hilda aurkitu zuten atzo Eusko Jaurlaritzaren tutoretzapekoa den Donostiako etxe batean. Jaurlaritzak uste du bere buruaz beste egin duela. Jakinarazi duenez, egoitzako hezitzaile batek topatu zuen gaztearen gorpua, bere logelan. Suspertzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu. Adingabe izanik iritsi zen gaztea Euskal Herrira; abendutik bizi zen etxe horretan, eta aurretik Ibaiondoko zentroan egon zen.
Jaurlaritzaren arabera, gorpua Marokora aberriratzeko izapideak hasi dituzte, han duelako familia. Beatriz Artolazabal Berdintasuna, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak doluminak eman ditu: «Nire babes osoa helarazi nahi diet gure zentroetako talde profesionalei. Hunkituta gaude denok». Artolazabalek adierazi du 30 urte baino gehiago daramatzatela gazte eta adingabeekin lan egiten, eta gaurkoa «egun gogorrenetariko bat» dela.
Antzeko beste albiste bat izan da azken egunotan, migratzaileekin lotuta. 21 urteko gizon eritrear baten gorpua aurkitu zuten igandean Irunen (Gipuzkoa), Bidasoa ibaiaren ertzean; bere buruaz beste egin zuen hark ere. Jaurlaritzak eta Irungo Harrera Sareak uste dute igarobidean zihoala. Gaur, 18:00etan, elkarretaratzea egingo dute Irungo San Juan plazan, sareak deituta: «Ez dugu pertsona errugabeen heriotza normalizatuko, ezta onartuko ere; harrerarako eta bizitzarako lurraldea gara».
Ezpainak josita Hendaian
Migranteei babesa eskaintzen dien Cimade elkarteak salatu du gizon batek bere ezpainak josi, eta, gose eta egarri greba abiatu duela Hendaiako atxikitze zentroan. «Kezka» agertu dute bere egoeragatik, eta Frantziako Justiziak bere kasuan izan duen jarrera salatu dute.
Tunisiar jatorriko gizona 2018an iritsi zen Frantziako Estatura, Maite Etxeberri Cimade elkarteko kideak azaldu duenez. Hendaiako atxikitze zentroan lan egiten duen juristaren arabera, Tulle (Frantzia) herrian bizi zen, eta familia zeukan han. Familia egoeragatik bizileku baimenaren agiria eskatu zuen, baina prefeturak uko egin zion. Abuztuan, Frantziako lurraldea uzteko agindua eman zioten.
Otsailean, atxilotu, eta Hendaiako atxikitze zentrora eraman zuten. 63 egun daramatza bertan. «Normalki, bi hilabetera Baionako auzitegiak atxikitze zentrotik ateratzen ditu, baina astelehenean hamabost egunerako luzatu zuten bere atxikitzea, lurraldetik kanporatzeko hegazkina erreserbatua dutelako», azaldu du Etxeberrik.
Frantziako Justiziaren jarrera salatu du. Hain zuzen, bizileku baimenaren agiriarentzat prefeturak emandako errefusari helegitea eman zioten Paueko Administrazio Auzitegian, baina hura oraindik aztertu gabe kanporatuko dute paperik gabeko gizona.
Bere egoera salatzeko, «desesperazioz», bere ezpainak josi eta gose eta egarri greba abiatu duela salatu du Cimadek. «Kezka» agertu dute, bere osasun egoera «oso fite» okertu daitekeelako. Atzerritarren oinarrizko eskubideen kontra Frantziako administrazioak daraman «errabiazko» politika salatu dute, eta haien kontrako «gehiegizko errepresioa» eteteko eskatu diote Frantziako Gobernuari. Egoera konpontzeko urgentziazko deia egin diote Frantziako Barne Arazoetako Ministerioari. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196640/pello-bilbaok-irabazi-du-alpeetako-tourreko-laugarren-etapa.htm | Kirola | Pello Bilbaok irabazi du Alpeetako Tourreko laugarren etapa | Lasterketako saio nagusia zen gaurkoa. Bigarren jarri da Bilbao sailkapen nagusian, eta Simon Yatesek 58 segundo ateratzen dizkio orain. Michele Scarponi zenari eskaini dio garaipena, gaurko egunez hil baitzen duela lau urte. | Pello Bilbaok irabazi du Alpeetako Tourreko laugarren etapa. Lasterketako saio nagusia zen gaurkoa. Bigarren jarri da Bilbao sailkapen nagusian, eta Simon Yatesek 58 segundo ateratzen dizkio orain. Michele Scarponi zenari eskaini dio garaipena, gaurko egunez hil baitzen duela lau urte. | Pello Bilbaok (Bahrain) erakustaldia emanda irabazi du gaur Alpeetako Itzuliko laugarren etapa, probako saio nagusia. Simon Yates (BikeExchange) eta Aleksandr Vlasov (Astana) zeuden lasterketaren buruan, Boniprati etapako azken mendatea jaisten. Ia hamar segundo atzerago ekin dio jaitsierari Bilbaok, baina maldan behera ikusgarri arituta harrapatu ditu, eta, indarrez eta konfiantzaz lepo, aurrea hartu die azken metroetan. Denboraldiko lehen garaipena du, eta profesionaletako hamabigarrena.
Garaipenari esker, gernikarrak postu bat egin du gora sailkapenean, eta orain bigarren da, Yatesengandik 58 segundora. Garaipena Michele Scarponi zenari eskaini dio, gaurko egunez duela lau urte hil baitzen txirrindulari italiarra, auto batek harrapatuta entrenatzen ari zela: "Scarpari [Scarponi] eskaini nahi nion gaurko etapa, eta dena eman dut horregatik jaitsieran. Ezin da egunero horrela jaitsi aldapetan". Lasterketa gustukoa duela kontatu du: "Niretzako modukoa da. Ez dira erabakigarriak norberaren hankak bakarrik, beste aukera batzuk ere joka baitaitezke garaipena lortzeko. Asko gustatzen zait lasterketa hau". Bihar jokatuko dute azken etapa. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196641/naparra-auzia-ri-buruzko-solasaldia-egin-dute-martin-ugalde-foroan.htm | Gizartea | 'Naparra auzia'-ri buruzko solasaldia egin dute Martin Ugalde Foroan | Jon Alonso idazlearen 'Naparra. Kasu irekia' liburua oinarri hartu dute eztabaidan. 19:00etan hasi da foroa, eta zuzenean eskaini du BERRIAk. | 'Naparra auzia'-ri buruzko solasaldia egin dute Martin Ugalde Foroan. Jon Alonso idazlearen 'Naparra. Kasu irekia' liburua oinarri hartu dute eztabaidan. 19:00etan hasi da foroa, eta zuzenean eskaini du BERRIAk. | Jose Migel Etxeberria Alvarez Naparra (Iruñea, 1958) 1980ko ekainaren 11n desagertu zen, Ziburun (Lapurdi). Komando Autonomoetako kidea zen, eta 1978tik zegoen errefuxiatuta Iparraldean. Geroztik ez dago haren arrastorik.
Naparra. Kasu irekia (Elkar) liburua argitaratu zuen iaz Jon Alonso idazleak. Naparraren ibilbidea aztertu du Alonsok, haren desagertzearen inguruko hipotesiak, eta ekintzailearen gorpuzkiak topatzeko egin diren saioak. Espainiako eta Frantziako Poliziak eta justiziak desagerpena argitzeko egin dutena –eta egin ez dutena– aztertu du. Konpondu gabeko kasuaren eta horren aurrean etsi ez duen familia bat dagoela kontatu du.
Izan ere, Naparraren senide bat eduki du Alonsok aldamenean gaurko foroan: Eneko Etxeberria, ekintzailearen anaia. Elixabete Garmendia kazetariak gidatu du eztabaida. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196642/antzerkia-ardatz-duten-beste-hiru-liburu-plazaratu-ditu-ganbila-bildumak.htm | Kultura | Antzerkia ardatz duten beste hiru liburu plazaratu ditu Ganbila bildumak | Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasolaren Zerrakuretan eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak argitaratu ditu Susak, antzerkigintzari eskainitako sailaren laugarren labealdian | Antzerkia ardatz duten beste hiru liburu plazaratu ditu Ganbila bildumak. Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasolaren Zerrakuretan eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak argitaratu ditu Susak, antzerkigintzari eskainitako sailaren laugarren labealdian | Proiektu «berri samarra» izanagatik, ibilbide bat egina du dagoeneko Ganbila bildumak. 2019. urtearen hondarretan abiatu zuten Susa argitaletxeak eta EHAZE elkarteak, arte eszenikoetako lanak papereratu eta arlo horretan egiten denari erretratua ateratzeko. «Ganbila bildumari esker, infinitua ez da arazo bat». Oier Guillan bildumako editorearen hitzetan, esaldiak umore puntu bat ere izan baduen arren, proiektuarekin bizitzen ari direna islatzen du. «Betidanik, euskal antzerkigintzan kezka handia egon da transmisioaren inguruan; berez, antzerkiak ez du euskarri fisikorik, hutsunez beterik ikusten dugu euskal argitalpengintza antzerkiari dagokionean, eta beti esaten genuen dena zegoela egiteko. Ganbilari esker, sentitzen dugu dena jada ez dela infinitua, eta infinitua ez dela iristen ez den etorkizun bat». Hamabi liburu plazaratu dituzte jadanik, eta orain arteko azken hiruak eman berri ditu laugarren labealdiak: Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasola eta Mairu antzerki tailerraren Zerrakuretan, eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak. Hiru egileak batzen dituen ezaugarri bat nabarmendu du Guillanek: «Esperientzia, eta esperientziak dakarren trebezia».
Dama, poesiatik poetikara bueltan
Aitziber Alonsoren azala eta Iñigo Martinezen hitzaurrea dakartza Gerediagaren liburu berriak. Antzeztu gabeko obra da Dama, baina aurrez oholtzara eramandako hainbat testuren egilea ere bada idazlea, Antzerkiola Imaginarioaren eskutik maiz. Guillanek bereziki gogoan du Fitola balba, karpuki tui (2004) haren poema liburua, taularatua izan zena eta «Antzerkiolaren estetika gordetzen zuen poesia bat» zekarrena. Akaso, liburu harekin «poetika batetik poesiara» egin zuen salto egileak, eta ordutik poesiari eta liburugintzari lotuta egin du bidea. «Kurioski, Dama honek alderantzizko bide bat proposatzen digu nolabait, hau da, poesiatik poetikara egiten du bidea berriz ere».
Hain zuzen, poesia da obraren protagonista, poeta baten bizitza kontatzen baitu. Edith Sodergran «poeta handiarekin» du zorra, Gerediagaren hitzetan. «Dama deitzen da pertsonaia nagusia, eta hark esaten dituen hitzen %90 Sodergranen poemetatik aterata daude. Hitz horiek eta bere lanaren izaerak erabat markatzen dute antzezlana bera». Beste poeta handi askoren bizitzen isla ere izan zitekeen obra, haren ustez, eta osagaiak tragedia bat idazteko modukoak izanik ere, «trikimailu» dramaturgikoei esker, tragikomendiarantz lerratzen da.
Halaber, testuan bi tentsio nagusi daudela azaldu du Gerediagak: gizartearen eta poetaren artekoa —gizartean leku bat izateari lotua—, eta poetak bere buruarekin duena. «Idaztean, niretzat azken asmoa beti izan da tentsioan dauden mutur horiek elkar ulertzea». Poetak gizartea behar baitu, eta alderantziz, haren ustez. «Biek onartu beharko dute edertasuna ez dela luxu bat; edertasuna, barre egitea bezala edo ogia bezala, ezinbestekoa dela mundu honetan bizirauteko».
Zerrakuretan, itxituren barruan edo kanpoan
Urteak daramatza Sarasolak bere testuak agertokietara eramaten, Mairu antzerki tailerrarekin batez ere. Erleak, satorrak, beleak liburua plazaratu zuen 2016an, zeinetan hiru obra bildu zituen. Eta lan hartan jada sumatzen ziren ildo batzuk «sakonago, konplexuago eta agian ederrago» ageri dira lan berrian, Guillanen iritzian. «Bere obretan bada sinbolismo bat gai politiko eta sozialen erraietatik datorrena, baina beti ere pertsonen, umorearen eta kontraesanen neurrira idatzia».
Antzerki talde berarekin taularatu ditu egileak Txoriak eta zauriak eta Iluntzen antzezlanak, eta biak bildu ditu liburuan. Nahikoa buruhauste eman zion titulua jartzeak, eta Maider Arrietak eginiko azalak ez ezik, bi obrek partekatzen duten ezaugarri batek eman zion ideia: «Zerrakuretan jartzea erabaki nuen, azkenean, bi obretan pertsonaiak itxitura batean kokatzen direlako. Lehenbizikoan, itxitura hori babes eta gordetzeko lekua dute, eta bigarrenean, aldiz, itxitura horren beste aldean bilatzen dute esperantza». Txoriak eta zauriak antzezlanak frankismoan errepideak egiteko lanetara behartutako bi presoren istorioa du abiapuntu; ihes egitea lortuko dute, eta basoan gordeko dira, gaur egunera arte. Iluntzen lanean, berriz, industriaren gainbeheragatik hustutako herri bat hartu zuen ardatz, eta horren ondorioez gogoeta eginarazteko alegiazko istorio bat sortu zuen.
Talde amateur batean aritzeak hainbat muga badakartzan arren, «askatasun osoz» sortzen dutela adierazi du Sarasolak, eta sortzen jarraitzea dela beren nahia. Eta Manex Fuchsek hitzaurrean egin bezala, txondor bat eraikitzearen ideia baliatu du antzerkigintzaren metafora gisa. Sua zaindu eta elikatu behar baita, haren hitzetan, oholtzan emaitza ikusteko.
Aititaren betaurrekoak, garai oso baten kronika
Lehen aldiz saiakerari leihoa zabaldu dio bildumak Perezen liburuarekin. Euskaldunon Egunkaria-n lehenik eta Berria-n ostean, Perez «30 urtez euskaraz eta euskarazko teatroaz idatzi duen kritikari ia-ia bakarra» izan dela gogorarazi du Guillanek, eta «garai oso baten kronika» ere egin duela horrela. «Hori sekulako altxorra da, eta liburuak horren lagin bat eskaini nahi du». Gogoeta eta memoria nahasten dituen lehen atal bat idatzi du egileak, eta kritiken aukeraketa bat bildu bigarrenean. Idoia Beratarbideren azala eta Mikel Lizarralde Berria-ko Kultura saileko arduradunaren hitzaurrea ere dakartza liburuak.
Lali Marimon bizikide eta lankideari eskerrak eman dizkio Perezek, «beragatik ez balitz hau guztia ez baitzen posible izango». Euskaldunon Egunkaria sortzean, kritikari baten bila zebiltzala ekarri du gogora, eta garai berean «ohiko kritikariaren irudia apurtu» nahian zebilela bera. «Eredu askoz horizontalago bat bilatzen nuen; ez konpainien epaile, baizik eta alboko partaide bat izatea, arte eszenikoen osasunerako». Euskarak arlo horretan zuen hutsuneaz jabetuta, «ekarpen bat» egiten saiatu dela gaineratu du.
Antzerkiarekin hasi, eta beste arte eszeniko batzuk deskubrituz joan zen bere ibilbidean, eta dantzaz, performanceaz eta zirkuaz ere maiz idatzi du urteotan. Hiru hamarkadako jardunean bildutako 2.000tik gora kritikak sailkatu eta orraztu ostean, libururako 30 hautatu ditu; lau diziplinetako aleak topatuko ditu irakurleak. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196643/maiatzaren-3tik-aitzina-irakaskuntza-hibridoa-izanen-dute-ipar-euskal-herriko-lizeoetan.htm | Gizartea | Maiatzaren 3tik aitzina irakaskuntza «hibridoa» izanen dute Ipar Euskal Herriko lizeoetan | Heldu den astean itzuliko dira ikasgeletara ama eskola eta lehen mailetan. Frantziako Gobernuak erran du osasun baldintza «zorrotzak» ezarriko dituztela | Maiatzaren 3tik aitzina irakaskuntza «hibridoa» izanen dute Ipar Euskal Herriko lizeoetan. Heldu den astean itzuliko dira ikasgeletara ama eskola eta lehen mailetan. Frantziako Gobernuak erran du osasun baldintza «zorrotzak» ezarriko dituztela | Osasun neurrien arintzea iragarri ondotik, ondoko asteetan hartuko dituzten neurriei buruzko xehetasunak eman ditu gaur Frantziako Gobernuak. Jean Castex lehen ministroak erran du osasun egoera «hobetzen» ari dela, baina «adi» egon behar dela, birusaren aldaerak arriskutsuagoak direlako. «Osasun-arrisku maila altuena» duten herrialdeetara joan-etorriak gogortuko dituzte: horien artean dira Brasil, Argentina, Txina eta India. Bidaia horiek egiteko aukera jadanik «oso mugatua» da. Hemendik aitzina, «sistematikoki» eginen dizkiete testak herrialde horietatik datozenei, eta hamar eguneko berrogeialdia atxiki beharko dute.
Heldu den astelehenean ama eskoletako eta lehen mailako ikasleak itzuliko dira ikasgeletara; maiatzaren 3an itzuliko dira kolegio eta lizeoetan. Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak azaldu duenez, irakaskuntza «hibridoa» izanen da lizeoetan: erdiak ikasgelan izanen dira, eta beste erdiak, etxean. Kutxatze kasu bat gertatuko den bakoitzean, ikasgela itxiko dute. Ahal den heinean, klaseak eta jarduerak aire zabalean antolatzera deitu du. Ikasturte bukaerako azterketak atxikiko dituztela erran du Blanquerrek: «Gure helburua da ahalik eta baldintza normalenak eskaintzea ikasleei».
«Entzuten ditut argumentuak erraten dutenak goizegi dela, baina eskolen ixtearen kalteak oso handiak dira, pedagogikoak eta psikologikoak. Erabaki hori asumitzen dugu», adierazi du Castexek. Baldintza «zorrotzak» ezarriko dituzte, «ahalik eta osasun neurri gehienekin». Ikasle, irakasle eta langileentzat testak indartuko dituzte. Listuaren bidez egiten diren 400.000 test eginen dituzte astero, eta ondoko asteetarako 64 milioi autotest izanen dira 15 urtetik gorakoentzat. Frantziako Osasun Goi Agintaritzak adin apalagokoei eman ala ez erabakiko du ondoko asteetan.
Irakaskuntza langileen txertatzea indartuko dutela ere erran du Castexek. Eta beste lanbide batzuetara ere zabalduko dute txertatzea: besteak beste, segurtasun indarrak eta garraio publikoetako gidariak txertatuko dituzte. Txertatze kanpaina «ongi» doala baieztatu du: «Aste baten buruan 14 milioi herritar txertatuak izanen dira, biztanleriaren laurdena. 75 urtetik gorakoen %70 eta osasun langileen %70». Gaur egun, milioi bat txerto inguru jartzen dituzte astean. «Harro» agertu da txertatze zentroetan lan egiten ari direnengatik.
Castexek esan du maiatzaren erditsutik aitzina saltegi eta kulturgune batzuen irekiera aurreikusten hasten ahalko dela. Zerrenda oraindik ez da finkatua. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196644/segurola-larranagak-gaztanaga-eta-goikoetxea-v-aizpuruk-gurutzeta-garaipenarekin-hasi-dute-sagardoaren-txapelketa.htm | Kirola | Segurola-Larrañagak (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuruk (Gurutzeta) garaipenarekin hasi dute Sagardoaren Txapelketa | Etxarri-Barrenetxea IV (Oialume Zar) eta Juanenea-Zubirik (Larre Gain) bigarren partida galdu dute bi jardunalditan. | Segurola-Larrañagak (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuruk (Gurutzeta) garaipenarekin hasi dute Sagardoaren Txapelketa. Etxarri-Barrenetxea IV (Oialume Zar) eta Juanenea-Zubirik (Larre Gain) bigarren partida galdu dute bi jardunalditan. | Segurola eta Larrañagak 26-30 garaitu zituzten Etxarri eta Barrenetxea V.a eta Goikoetxea V.a eta Aizpuru III.ak 24-30 irabazi zuten Juanenea eta Zubiriren aurka Sagardoaren Txapelketaren bigarren jardunaldian, Erremontari saioaren barruan.
Beraz Gaztañagak eta Gurutzetak lau puntu batu zituzten beraien lehendabiziko partiduan eta Oialume Zar eta Larre Gainek garaipena ezagutu gabe jarraitzen dute bigarren partidua jokatu eta gero.
Orain sailkapenean Urriza-Zaldua (Bereziartua), Ansa II-Labaka (Setien), Segurola-Larrañaga (Gaztañaga) eta Goikoetxea V-Aizpuruk (Gurutzeta) lau puntu dituzte partidu bakarra jokatu eta gero. Etxarri eta Barrenetxeak (Oialume Zar) hiru puntu dituzte atzo puntu bakarra gehitu eta gero eta Juanenea-Zubirik (Larre Gain) ixten dute sailkapena bi punturekin, puntu bana lortuta beraien bi partiduetan.
Erremontari saioaren lehenengo partiduan Segurola eta Larrañagak garaipena lortu zuten Etxarri eta Barrenetxearen aurka. Alternatiba asko izan zituen partiduak eta berdinketa ugari egon ziren. Partidua azken unean erabaki zen eta hor protagonista Larrañaga izan zen. 26nako berdinketa eta gero sakearekin bi tanto egin zituen eta partidua bikain amaitu zuen pilotakada batekin.
Etxarri eta Barrenetxeari, aurreneko partiduan gertatu zitzaien bezala, amaieran egin zien ihes partidak. Galtzen hasi ziren, baina Barrenetxea sakearekin asmatzen hasi zen. Bost tantogatik galtzen egon eta gero aurretik jarri ziren baina azkenean galdu egin zuen Oialume Zarrek eta Segurola eta Larrañagak garaipen garrantzitsua lortu zuten.
Bigarren partiduan oso berdindua izan zen, baina partiduaren erdialdean Juaneneak tanto batzuk erreskadan egin eta lau tantoren aldea lortu zuten, 21-17. Sakea lagun, urdinak pixkanaka aldea murrizten joan ziren eta 22na berdindu zuten. Momentu erabakigarrian Goikoetxeak gehiago gozatu zuen eta besoa astintzeko aukera gehiago izan zituen. Aizpuruk ongi atera zuen eta 2-8ko partizalarekin lau puntuak eta garaipena eskuratu zuten eta gorriek bigarren porrota batu zuten. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196645/frantziako-konstituzio-kontseiluan-helegitea-jarri-dute-hizkuntza-gutxituen-legearen-kontra.htm | Gizartea | Frantziako Konstituzio Kontseiluan helegitea jarri dute hizkuntza gutxituen legearen kontra | 60 diputatuk jarri dute helegitea. Auzitegiak bi hilabeteko epea du erabakia hartzeko. | Frantziako Konstituzio Kontseiluan helegitea jarri dute hizkuntza gutxituen legearen kontra. 60 diputatuk jarri dute helegitea. Auzitegiak bi hilabeteko epea du erabakia hartzeko. | Arriskuan egon liteke Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari buruzko Legea. Frantziako Asanblean bozkatu eta bi astera, bihar bukatzen zen legea promulgatzeko epea. Baina azken orduan haren kontrako helegitea ezarri dute 60 diputatuk baino gehiagok. Bi hilabeteko epea izanen du orain Konstituzio Kontseiluak erabakia hartzeko.
«Harritua» agertu da legearen sustatzaile nagusi Paul Molac diputatu bretoia. Bere informazioaren arabera, Martxan eta Modem alderdietako diputatuak izan dira legearen kontra jazarri direnak. «Ez nuen espero, gehiengoko diputatu gehienek legearen alde bozkatu baitzuten». «Betiko jakobinismoa» salatu du. «Helegitea ezarri duten diputatuen lurraldeetan ez da hizkuntza gutxiturik, baina ez diete besteei eskubiderik eman nahi». Hizkuntza gutxituak «mespretxatu eta desagerrarazteko borondatea» salatu du.
Hala ere, konfiantzarekin mintzatu da: «Ez dut bereziki arriskurik ikusten, beharbada artikulu batzuk moldatuko dituzte, ikusiko». Berak argi du: legea konstituzionala da. «Konstituzio kontseiluak bi gauza erraten ditu: ezin da ikaslerik behartu hizkuntza gutxituak ikastera; legeak ez du behartzen. Eta ikasleek Hezkuntza Ministerioak finkatutako programa segitu behar dute; legeak ez du kontrakorik erraten».
Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak ere ez zuen espero helegiterik, diputatuen erabakiak «argiak» izan zirelako. «Murgiltzea konstituzionala dela badakigu. Ikusi behar da zer interpretazio egiten duten orain». Hala ere, uste du «dena posible» dela. «Erraten badute ez dela arazorik murgiltzea Frantziako Hezkuntza Kodean sartzeko, sekulako indarra emanen digu; erraten badute ez dela zilegi, borroka segitu beharko dugu». Azken hilabeteetan osatu den «gehiengoa» azpimarratu du: «Senatuan irabazi genuen, Asanblean ere; 15 eskualdetako presidenteak alde agertu ziren, eta elkarteak ere inoiz baino indartsuago gara. Borrokatu behar bada, prest izanen gara»
Konstituzioaren 2. artikulua
Aukera ezberdinak izan daitezke Eneritz Zabaleta legelariaren hitzetan: legea bere horretan uztea, legea osoki bertan behera uztea, edo legearen artikulu bat edo esaldi bat ezabatzea. «Murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean sartzeak eragin dezake arazo gehien. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluarekin bateragarria den ala ez erabaki beharko du auzitegiak». esplikatu du. Hain zuzen ere, Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa dela zehazten du artikulu horrek.
Zabaletak ohartarazi du Konstituzio Kontseiluak ez duela sekula argiki erran murgiltzea konstituzioaren kontrako denik, «baina orain arte epai gehienak hizkuntzen kontrakoak izan dira azken urteetan». Era berean, 2001ean hartu zuten erabaki bat oroitarazi du: murgiltze ereduan funtzionatzen duten elkarte kontratupeko ikastetxeak laguntzea haizu zela erran zuen. «Ikusteko dago aldi honetan zer erabakitzen duten».
Bederatzi kide ditu Frantziako Konstituzio Kontseiluak eta Laurent Fabius Frantziako lehen ministro ohia da lehendakaria. Kideen artean da, besteak beste, Alain Juppe lehen ministro ohia ere. Alde hori azpimarratu du Zabaletak: «auzitegi bat izanik ere, biziki instantzia politikoa dela salatu izan da maiz».
Lege «historikoa»
Frantziako Gobernuaren borondatearen kontra, aldeko 247 botorekin onetsi zuten hizkuntza gutxituen aldeko legea, apirilaren 8an. Seinaletika publiko elebiduna eta estatu zibileko dokumentuetan ñ-a bezalako marka diakritikoak idaztea baimentzeaz gain, hizkuntza gutxituen irakaskuntzari koadro sendoago bat emanen dio: hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan ikasteko aukera ofizialki agertuko da Frantziako Hezkuntza Kodean, ikastetxe guziek proposatu beharko dute lurraldeko hizkuntza gutxituen irakaskuntza eskaintza, eta elkarte kontratupeko ikastetxe pribatuen diruztatzean ere eraginen du, eskola elebakarrak dituzten herriko etxeak behartuak izanen baitira haien herriko haurrak doazen ikastetxeei laguntza ematera.
Hizkuntza gutxituen alde lanean ari diren eragileek «historikotzat» jo dute Frantziako Asanbleak legea onartu izana. Euskal Konfederazioak azpimarratu zuen 1951n bozkatu zen Deixonne legetik ez zela izan hizkuntza gutxituen aldeko halako legerik.
Frantziako Asanblean onartuta, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hamabost eguneko epea zuen legea promulgatzeko. Anartean, Konstituzio Kontseiluan helegitea ezar zezaketen legearen kontra. Hiru modu daude horretarako: Frantziako presidenteak edo lehen ministroak egin dezakete, edo, bestela, 60 senatari edo diputatuko taldea osatu behar da helegitea aurkezteko. Ekainean antolatu behar liratekeen departamenduetako eta eskualdeetako hauteskundeen testuinguruan, legea sustatu dutenek adierazi zuten ez zutela espero inork helegitea jartzerik. Azkenean, 60 diputatu baino gehiago elkartu dira asmo horrekin. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196646/joseba-sarrionandia-euskal-herrian-da.htm | Kultura | Joseba Sarrionandia Euskal Herrian da | Durangaldeko Anboto atariak jakinarazi duenez, Joseba Sarrionandia idazlea Euskal Herrian dago gertukoak eta etxekoak bisitatzen. Herria aldatuta aurkitu duela adierazi dio astekariari, eta aitaren hutsunea, familiako beste batzuena eta hildako lagunena nabari duela. «Denborak pertsona asko jaten du. Apur bat arraroa da sobrebibiente sentsazio hau», adierazi du. Ongi-etorri erauntsia jaso du berehala. | Joseba Sarrionandia Euskal Herrian da. Durangaldeko Anboto atariak jakinarazi duenez, Joseba Sarrionandia idazlea Euskal Herrian dago gertukoak eta etxekoak bisitatzen. Herria aldatuta aurkitu duela adierazi dio astekariari, eta aitaren hutsunea, familiako beste batzuena eta hildako lagunena nabari duela. «Denborak pertsona asko jaten du. Apur bat arraroa da sobrebibiente sentsazio hau», adierazi du. Ongi-etorri erauntsia jaso du berehala. | Joseba Sarrionandia Euskal Herrira itzuli da. Durangaldeko Anboto.org atariak jakinarazi duenez, itzulia da erbestetik, eta Bizkaiko eskualde horretan dago. Elkarrizketa egin dio Anboto-k, sorterrian bertan, Iurretan (Bizkaia). Jone Guenetxea mintzatu da harekin, eta, sarreran dioenez, idazleak diskrezioz itzuli nahi bazuen ere, «hedabideetan eta halakoetan agertu barik», bolo-bolo zabaldu da albistea, eta Anboto astekariarekin elkartu dela. Gertukoak eta etxekoak bisitatzera etorri dela dio, eta «gustura» dagoela.
Sarrionandia, 'Anboto' Durangaldeko astekariak egin dion elkarrizketan. / AINHOA IRAOLA, Anboto.org
1985. urtetik, ETAko kide zela Martuteneko kartzelatik ihes egin zuenetik, hainbat urtez ez da izan haren arrastorik, haren liburuena izan ezik. 2016an jakin zen Kuban zegoela, Habanako Unibertsitatean eskolak ematen. Orain arte, baina, ez da itzuli Euskal Herrira. Elkarrizketan dioenez, Madrildik bueltan etorri da. «Zer aurkitu duzu hemen?», galdetu dio kazetariak: «Herri diferentea, plano baten bila nabil [barrez]. Jendea ere oso diferentea, ikusten denez, baina ezin dut esplikazio berezirik eman, gauza ezezagunak dira niretzat», erantzun du idazleak.
Sutautsa bezala zabaldu da albistea berehala. Euskal Herriko zein atzerriko komunikabideek eta kazetariek berria jaso eta oihartzuna handitu dute, eta sare sozialetako erabiltzaileak ekarpena egiten hasi dira.
Ongi etorri izan da sarrien entzundako mezua. «Ongi etorri etxera! Azkenean Euskal Herrira!!!», idatzi du Joseba Alvarezek.
Wikipediak idazleari eskainitako artikulua eguneratu behar izan du:
Donostia Bai taldeak musikarekin eman dio ongi etorria: Sarri, Sarri!
Txalaparta argitaletxeak ere dantza egitera gonbidatu ditu jarraitzaileak Twitterren. «Lagun izoztua Kalaportura bueltatzea lorpen kolektiboa da. Ongi etorri etxera», idatzi du Pernando Barrena Europako legebiltzarkideak. Zerekin harritu da gehien idazlea jaioterria berriz ikustean? Goizalde Landabaso idazle eta kazetariak argi dauka: biribilguneak.
«Mitotzat idazle bat izan genuen belaunaldikook zorioneko gaude», idatzi du Jasone Agirre Garitaonaindiak, Eusko Legebiltzarrean EH Bilduk duen ordezkarietako batek.
Iurretan bertan ongietorria egiteko jarritako pankarta bat zabaldu du Igor Meltxorrek.
Batzuek gogoratu dute Sarrionandiaz gain beste iheslari bat ere itzuli dela Euskal Herrira: Agustin Azkarate.
Katalunian ere oihartzun handia eduki du albisteak. Vicent Partal Vilaweb-eko zuzendariak ongietorria egin dio idazle iheslariari:
Eta Karma Puig katalanak euskarazko bertsoa osatu du.
Italiara ere heldu da albistea. Giuseppe Barbatok idatzi du: «Haren historian eta ihesaldi sinesgaitzean dago oinarrituta Kortaturen Sarri Sarri abesti legendarioa». |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196647/juan-carlos-irizar-pianista-konpositore-eta-orkestra-zuzendaria-hil-da.htm | Kultura | Juan Carlos Irizar pianista, konpositore eta orkestra zuzendaria hil da | Musika instrumental erromantikoko piezak biltzen dituzten 30 diskotik gora plazaratu zituen, baita askotariko ehunka pieza eta dozena bat partitura liburu eman ere. | Juan Carlos Irizar pianista, konpositore eta orkestra zuzendaria hil da. Musika instrumental erromantikoko piezak biltzen dituzten 30 diskotik gora plazaratu zituen, baita askotariko ehunka pieza eta dozena bat partitura liburu eman ere. | Oñatin (Gipuzkoa) jaio zen Juan Carlos Irizar, 1951. urtean. Sorterrian solfeoa, akordeoia eta txistua ikasten hasi, eta pianoarekin eta organoarekin jarraitu zuen gero. Donostiako kontserbatoriora jo zuen ikasketak osatzeko, eta, gero, Madrilera, konposizioa amaitzera. Arlo horretan are gehiago sakontzeko, Pauen ikastaro bat egin zuen, eta bertan hasi zen orkestra zuzendaritza ikasten. 1980. urtean, Erromara joan zen, Santa Zeziliako akademian orkestra zuzendaritza eta musikaren pedagogia ikastera. Eta arlo horietan guztietan egin zuen lan bere ibilbidean.
Hainbat orkestra gidatu zituen, hala nola Bartzelonako Liceukoa, Paueko kontserbatoriokoa eta Erromako Santa Zezilia akademiakoa. Abesbatzak ere zuzendu zituen; besteak beste, Donostiako Schola Cantorum eta Galdakaoko Zaletasuna, eta Arrasateko Aita Menni erietxe psikiatrikokoa, baita azken horretan musika-terapia jorratu ere. Halaber, hainbat herritako musika bandak zuzendu zituen, hala nola Gasteizkoa, Zestoakoa, Getariakoa eta Galdakaokoa. Musika eskoletan ere jardun zuen irakasle, eta hainbat herritako organista ere izan zen urteetan.
1981ean grabatu zuen bere lehen diskoa, eta, hortik aurrera, beste 35 lan inguru eman zituen piano eta orkestrarako musikarekin, musika erromantikoko eta instrumentaleko piezekin osatuak, batik bat. Baina, horiez gain, beste konposizio ugari sortu zituen, askotarikoak gainera: haurrentzako kantu ugari sortu eta grabatu zituen, film eta dokumentaletarako musikak, antzezlanetarako, ballet ikuskizunetarako, hainbat jaialditarako... Dozena bat partitura liburu ere plazaratu zituen.
Euskadi Irratia-k eman du haren heriotzaren berri. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196648/ongietorri-erauntsia-jaso-du-sarrionandiak.htm | Politika | Ongietorri erauntsia jaso du Sarrionandiak | Sare sozialak sutan jarri ditu albisteak: lau hamarkadaren ondoren, Euskal Herrian da idazle iheslaria. Garai bat ixten dela nabarmendu dute batzuek, eta 'Sarri, sarri' doinua aireratu dute beste batzuek. | Ongietorri erauntsia jaso du Sarrionandiak. Sare sozialak sutan jarri ditu albisteak: lau hamarkadaren ondoren, Euskal Herrian da idazle iheslaria. Garai bat ixten dela nabarmendu dute batzuek, eta 'Sarri, sarri' doinua aireratu dute beste batzuek. | Apirilaren 22a, 19:30ak. Anboto.org atariak albistea argitaratu du: Joseba Sarrionandia Iurretara bueltatu da lau hamarkadaren ostean. Sutautsa bezala zabaldu da albistea berehala. Euskal Herriko zein atzerriko komunikabideek eta kazetariek berria jaso eta oihartzuna biderkatu dute, eta sare sozialetako erabiltzaileek ekarpena egiten hasi dira.
Ongi etorri izan da sarrien entzundako mezua. «Ongi etorri etxera! Azkenean Euskal Herrira!!!», idatzi du Joseba Alvarezek.
Wikipediak idazleari eskainitako artikulua eguneratu behar izan du:
Donostia Bai taldeak musikarekin eman dio ongietorria: Sarri, Sarri!
Txalaparta argitaletxeak ere dantza egitera gonbidatu ditu jarraitzaileak, Twitterren.
«Lagun izoztua Kalaportura bueltatzea lorpen kolektiboa da. Ongi etorri etxera», idatzi du Pernando Barrena Europako legebiltzarkideak.
Zerekin harritu da gehien idazlea jaioterria berriz ikustean? Goizalde Landabaso idazle eta kazetariak argi dauka: biribilguneak.
«Mitotzat idazle bat izan genuen belaunaldikook zorioneko gaude», idatzi du Jasone Agirre Garitaonaindia EH Bilduko ordezkaria Eusko Legebiltzarrean.
Iurretan bertan ongietorria egiteko jarritako pankarta bat zabaldu du Igor Meltxorrek.
Batzuek gogoratu dute Sarrionandiaz gain, beste iheslari bat ere itzuli dela Euskal Herrira: Agustin Azkarate.
Katalunian ere oihartzun handia eduki du albisteak. Vicent Partal Vilaweb-eko zuzendariak ongietorria egin dio idazle iheslariari:
Eta Karma Puig katalanak euskarazko bertsoa osatu du.
Italiara ere heldu da albistea. Giuseppe Barbatok idatzi du: «Haren historian eta ihesaldi sinesgaitzean dago oinarrituta Kortaturen Sarri Sarri abesti legendarioa». |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196649/burua-altxatu-ezinik-jarraitzen-du-eibarrek.htm | Kirola | Burua altxatu ezinik jarraitzen du Eibarrek | Gipuzkoako taldeak galdu egin du Granadan, eta gero eta zailagoa du mailari eustea. Sei jardunaldiren faltan, bost puntura du salbazioa, eta postu horretan dagoen Valladolidek partida bat gutxiago jokatu du. | Burua altxatu ezinik jarraitzen du Eibarrek. Gipuzkoako taldeak galdu egin du Granadan, eta gero eta zailagoa du mailari eustea. Sei jardunaldiren faltan, bost puntura du salbazioa, eta postu horretan dagoen Valladolidek partida bat gutxiago jokatu du. | Sekulako balentria egin beharko du Eibarrek beste urtebetez Espainiako Lehen Mailan jarraitu nahi badu. Gaur, laugarren aldiz jarraian galdu du, Granadan (Espainia), 4-1, eta beste atzerapausoa eman du mailari eusteko helburuan.
Liga amaitzeko sei jardunaldiren faltan, eibartarrek bost puntura dute salbazioa. 23 puntu dituzte, eta 28 Valladolidek, baina talde horrek partida bat gutxiago jokatu du. Beraz, handiagoa izan daiteke aldea. Falta zaizkion sei partidetatik gutxienez lau irabazi beharko ditu mailari eusteko. Ez dirudi halako susperraldi handia izan dezakeenik. Zuloaren zuloan dago, eta burua altxatu ezinik. Hamabost jardunaldi daramatza jada irabazi gabe. Duela ia lau hilabete lortu zuen azkeneko garaipena, Ipuruan, gaurko aurkariaren kontra.
Gaur, nagusi izan da Granada, eta batez ere, eraginkor. Atsedenaldian jada ia erabakita utzi du lehia: 2-0. Soldadok sartu du lehen gola, 21. minutuan, eta Puertasek, bigarrena, 38.ean. Eibarrek ezer gutxi egin du. Bigarren zatian, ordea, gogotsu zelairatu dira eibartarrak, eta aukerak sortzen hasi dira: Diopek izan du lehena, Sergio Alvarezek bigarrena, eta Pedro Leonek hirugarrena, azken hori oso argia. Laugarren ahaleginean lortu du Eibarrek helburua: gola. Kike Garciak sartu du, 64. minutuan. Ia ordu erdi falta zen. Bazegoen denbora. Baina bisitariek gehien estutzen zutenean hirugarren gola sartu du Granadak, 76. minutuan, Soldadok berriro. Lau minutu geroago, berriz, Kenedy izan da Dmitrovicen sarea zulatu duena. Gol horrek eman dio azkena Eibarri. |
2021-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/196650/realak-kolpea-jo-du.htm | Kirola | Realak kolpea jo du | Irabazi egin dio Celtari (2-1), eta bosgarren lekuaren jabe egin da, sei partidaren faltan. Portuk eta Januzajk irauli dute kontrako emaitza. | Realak kolpea jo du. Irabazi egin dio Celtari (2-1), eta bosgarren lekuaren jabe egin da, sei partidaren faltan. Portuk eta Januzajk irauli dute kontrako emaitza. | Bost partida zeramatzan Realak Ligan irabazi ezinda, bi berdinketa eskasekin, eta garaipena behar zuen Celtaren aurka, Europarako bidean kolpea jotzeko. Baita lortu ere. Partidak nolakoak izango diren asma daiteke kasu batzuetan, aldagai batzuen arabera: bi taldeen jokatzeko modua, hamaikakoak eta abar. Gaurkoak bazuen ero samarra izango zen traza jokatzen hasi aurretik. Batez ere, Celtak erasoan jokatzeko duen moldeagatik, jokalari askorekin jotzen baitu gora, atzealdean zuloak utziz. Realak atera duen hamaikakoak sua harrotzeko bidea ireki besterik ez du egin, Imanolek batera jarri baititu Januzaj, Portu, Isak eta Carlos Fernandez, euskarriak Gebara eta Guridi zirela. Eta bai, ero hasi da partida. Horrelakoa izan da lehen zatia.
Paseak elkarri kateatu ezinda aritu dira bi taldeak. Normala ere bai, hain bizi jokatuta. Kontua da Celtak sartu duela lehen gola, 22. minutuan, Hugo Mallok, buruz korner batean. Berehala erantzun dio Realak, Portuk eraso bizi batean berdindu egin baitu. 25. minutuan gertatu da. Handik lau minutura, penaltia hutsegin du Isakek, gero Januzajk egin ez duena hamar minutu geroago. Irauli egin du emaitza Realak, Celtak utzitako zuloak baliatuz, Carlos Fernandez punta-erdi lanetan dotore ari zela, eta aldea handitzeko moduan ere izan da. Baina 2-1ekoarekin joan dira atsedenaldira. Realak ikusi du partidak kontrol handiagoa behar zuela, eta lehen zatian baino gorago sakatzen hasi zaio Celtari. Galiziarrak Remiroren atetik urrun ziren, eta etxekoak, aldiz, gertu Ivan Villarren atetik. Portuk zutoinera bota du, eta horixe izan da aukera garbiena. Baina emaitza ez da aldatu, eta, pixkanaka, galiziarrak baloiaren jabe eginez gorantz hasi dira. Aukera garbirik sortu gabe. Bosgarren lekuaren jabe egin da berriz ere Reala, eta bere esku du Europa ligan aritzea. Azkeneko sei partidetan kale ez egitea nahikoa du. Aukera ederra du. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196678/bi-emakume-hil-dira-auto-istripu-batean-viana-inguruan.htm | Gizartea | Bi emakume hil dira auto istripu batean, Viana inguruan | N-111 errepidean izan da gertaera, Viana inguruan, eta bi autoetako bidaiariak hil dira. | Bi emakume hil dira auto istripu batean, Viana inguruan. N-111 errepidean izan da gertaera, Viana inguruan, eta bi autoetako bidaiariak hil dira. | Bart gertatu da ezbeharra: 22:18 aldera jazo da, eta bi autoek aurrez aurre egin dute talka N-111 errepideko 84. kilometroan, Viana (Nafarroa) inguruan. Talkaren eraginez, bi ibilgailuetako bidaiariak hil dira, emakumeak biak ala biak.
Istripuaren tokira gerturatu ziren larrialdietako langileek emakume bakar baten heriotza baieztatu zuten lehenbizi, eta bigarrena larri zegoela adierazi zuten. Azkenean, baina, bigarrena ere hil egin da.
LABek zehaztu du bi emakumeetako bat Vianako Mondelez lantegiko langilea zela eta lanetik etxerako bidean, in itinere, izan zuela istripua. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196679/enplegua-ez-da-espero-bezainbeste-suspertu-urte-hasieran.htm | Ekonomia | Enplegua ez da espero bezainbeste suspertu urte hasieran | Lehen hiruhilekoan %0,3 txikitu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina biztanle aktiboak gutxitzeak eragin du langabezia murriztea, eta ez enpleguaren sorrerak. 31.800 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan | Enplegua ez da espero bezainbeste suspertu urte hasieran. Lehen hiruhilekoan %0,3 txikitu da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina biztanle aktiboak gutxitzeak eragin du langabezia murriztea, eta ez enpleguaren sorrerak. 31.800 langile daude oraindik aldi baterako erregulazioan | Urtearen hasiera ez da espero modukoa izan, eta, langabeziak apur bat behera egin duen arren, pandemiaren ondorioz, enplegua ez da espero bezainbeste suspertu. Zerbitzuen sektorea (ostalaritza eta merkataritza) izan da kaltetuena, Eustatek ostiral honetan argitaratutako datuetan azpimarratu duenez.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, langabezia tasa 0,3 puntu txikitu da lehen hiruhilekoan, aurreko urteko azkenarekin alderatuta, eta %11,1ekoa da gaur egun. Epe horretan 105.700 langabe egon dira; hau da, 3.900 gutxiago.
Lurraldeka, %1,4 egin du gora Araban, eta %11,8koa da, baina Bizkaian %0,7 txikitu da (% 12,1), eta Gipuzkoan, %0,3 ( %9,2).
Langabezia %0,8 jaitsi da gizonen artean, eta tasa %10,9an geratu da, baina emakumeen artean %0,3 handitu da, eta %11,3koa da langabezia. Langabezian dagoen lau langiletik batek 16-24 urte ditu; adin tarte horretan handitu da gehien langabezia.
Ikasketa maila kontuan hartuz gero, bigarren hezkuntza eta erdi mailako hezkuntza duten pertsonen artean jaitsi da gehien langabezia (-%0,8). Lehen mailako ikasketak dituztenen artean ere, behera egin du (-% 0,1), baina % 0,1 handitu da goi mailako prestakuntza dutenen artean.
Langile gutxiago
Langabeziak behera egin duen arren, biztanleria landuna ere %0,5 jaitsi da urte hasieran: 929.200 pertsona daude egoera horretan, aurreko hiruhilekoan baino 4.400 gutxiago. Industrian eta eraikuntzan lanean ari direnen kopuruak gora egin du, baina horrek ez du orekatu zerbitzuen sektorean eta lehen sektorean izandako beherakada.
Biztanleria landunaren eta langabeziaren bilakaeraren ondorioz, jarduera tasa %56koa da, 2020ko azken hiruhilekoan baino %0,3 txikiagoa.
Era berean, 31.800 pertsona daude oraindik aldi baterako erregulazioan; horietatik 3.400 daude Araban, 16.200 Bizkaian, eta 12.100 Gipuzkoan. Iazko maiatzean egon ziren langile gehien egoera horretan: 161.445, hiru lurraldeetan. Ordutik txikituz joan da kopurua, baina mantso. Iazko urrian 48.820 zueden. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196680/urkulluk-gutun-bat-idatzi-dio-sanchezi-alarma-egoera-luzatzeko-eskatuz.htm | Gizartea | Urkulluk gutun bat idatzi dio Sanchezi, alarma egoera luzatzeko eskatuz | Gogorarazi dio luzatzen ez bada ez dutela izango «berme juridikorik» izurria kontrolatzeko murrizketak ezartzeko | Urkulluk gutun bat idatzi dio Sanchezi, alarma egoera luzatzeko eskatuz. Gogorarazi dio luzatzen ez bada ez dutela izango «berme juridikorik» izurria kontrolatzeko murrizketak ezartzeko | Maiatzaren 9an bukatzen da Espainiako Gobernuak izurria kontrolatze aldera neurriak hartzeko ezarritako alarma egoera, eta Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi bidalitako gutun baten bidez luzatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk. Lehendik ere Jaurlaritzako beste hainbat buruzagirekin batera adierazia zuen mezu hori bera, eta eskabide ofiziala egin nahi izan du orain Urkulluk eskutitz horren bidez. Adierazi dio Espainiako Gobernuko presidenteari gainerakoan gobernu autonomikoek ez dutela izango «berme juridikorik» izurriaren kontrolerako beharrezkoak diren murrizketak ezartzeko.
Lehendakaritzako informazio iturriek azaldu dutenez, Urkulluk gutunari erantsi dio Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako murrizketak ebazten dituen batzordeko adituek atzo onartutako ebazpena; bertan jartzen du ez dela "egokia" alarma egoera bertan behera uztea, «eraginkorrak» diren hainbat neurri ezartzeko erarik gabe geratuko baitira erakundeak. Atzo bide eman zioten Eusko Legebiltzarrean izurriaren aurkako legea tramitatzeari. EAJ eta PSE-EE ari dira lege hori sustatzen; oposizioa aurka dago. Premiazko bidetik tramitatuko dute legea, eta, beraz, ohiko prozedurarako ezarritako epeak erdira murriztuko dira. Parlamentuko bilkuraldia amaitu baino lehen legea onartzea nahi dute, ekainean. Bitartean, ordea, maiatzaren 9an alarma egoera bertan behera geratzen bada, hainbat astetan neurriak ezartzeko muga handiak egon daitezkeela esaten ari dira Eusko Jaurlaritzako buruzagiak.
Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek, bestalde, esan du oraindik «egun asko geratzen» direla maiatzaren 9rako eta hortik aurrera hartu beharko diren neurriak aurreratzeko. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196681/foro-sozialak-eskatu-du-konponbidearen-agendan-sartzeko-motibazio-politikoko-iheslarien-itzulera.htm | Politika | Foro Sozialak eskatu du konponbidearen agendan sartzeko motibazio politikoko iheslarien itzulera | Traba juridikoak jartzeari utz diezaiola eskatu dio Foro Sozialak Auzitegi Nazionalari | Foro Sozialak eskatu du konponbidearen agendan sartzeko motibazio politikoko iheslarien itzulera. Traba juridikoak jartzeari utz diezaiola eskatu dio Foro Sozialak Auzitegi Nazionalari | Joseba Sarrionandia eta Agustin Azkarate iheslarien Euskal Herrirako itzulerak eta Josu Lariz Iriondo deportatuak Kaxa hutsak dokumentalean aletzen dituen testigantzek agerian utzi dute 41 euskal herritarrek (8 deportatuk eta 33 iheslarik) bizi duten egoera, Foro Sozialaren esanetan. 1998an iheslarien kolektiboak erabaki zuen Euskal Herrira itzultzen hastea, eta geroztik 201 itzuli direla dio Foro Sozialak. Itzulera hori «jaioterrira itzultzeko borondatean» oinarritu da, baina ziurtasun juridikorik gabe.
Konponbidearen agendatik kanpo kokatu den gaia izan dela esan du Foro Sozialak, baina hizpide izan behar dela gogoratu du. Iheslariak etxera ez itzultzeko arrazoi nagusia Auzitegi Nazionalak iheslarien abokatuei jartzen dizkieten traba juridikoak eta balizko delituen «preskripzioaren erabilera bihurria» dira, Foro Sozialaren arabera.
Horregatik, erakundeei gomendio sorta bat igorri die: batetik, eskatzen du prozedura judizialik ez duten edo dagoeneko preskribatuta dauden prozedurak dauzkatenen itzulera erraztea; torturetan soilik oinarritutako testigantzekin irekitako prozedurak dituztenen itzulera bermatzea; «deportazio zigorra» dutenen kasuan irtenbide juridikoak artikulatzea justizia trantsizionalaren bidez; Auzitegi Nazionalak abokatuei informazio juridikoa helaraztea, iheslarien erregulazio juridikoa lortzeko; eta, azkenik, iheslariak eta deportatuak, presoen eta preso ohien modura, bake eta normalizazio prozesuan parte hartzaile aktibo izatea gomendatzen du Foro Sozialak. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196682/gaur-gauean-oxigenorik-gabe-geratuko-den-itsaspeko-baten-bila-ari-dira-indonesian.htm | Mundua | Gaur gauean oxigenorik gabe geratuko den itsaspeko baten bila ari dira Indonesian | Bali iparraldean desagertu zen, astearte gauean, eta 53 soldadu daude barruan. Oxigenorik gabe geratuko dira gaur. | Gaur gauean oxigenorik gabe geratuko den itsaspeko baten bila ari dira Indonesian. Bali iparraldean desagertu zen, astearte gauean, eta 53 soldadu daude barruan. Oxigenorik gabe geratuko dira gaur. | Geroz eta ordu gutxiago geratzen dira. Astearte gauean itsaspeko militar baten arrastoa galdu zuten Indonesian, Bali iparraldean, 60 miliara, eta hura erreskatatzeko lanak bizkortu dituzte gaur. Izan ere, urpekoan doazen 53 soldaduei gaur gauean amaituko zaie oxigenoa. KRI Nanggala-402 urpeko bat da desagertu dena; 1978an egin zuten, Alemanian, eta hiru urte geroago erosi zuen Indonesiak. Maniobra militarrak ari zen egiten desagertu zenean.
Joko Widodo Indonesiako presidenteak esan du behar diren baliabide guztiak erabiltzeko erreskatean. Indonesiako armadako 21 itsasontzi, hiru urpeko eta helikoptero bat ari dira itsaspekoaren bila. Yugo Margono itsas armadako buruak atzo azaldu zuen urpean sartu berri zela galdu zutela haren arrastoa, eta 72 ordurako oxigenoa duela urpekoak. Bost urpeko ditu Indonesiako armadak; bi, Alemanian egindakoak, eta hiru, Hego Korean eginak.
Militarrak mapa batean urpekoa galdu zen ingurua aztertzen, Balin. / MADE NAGI, EFE
Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirenean urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik.
Komunikazioak eten ondoren, berehala hasi ziren urpekoaren bila. Lau ordu geroago, erregai orban bat aurkitu zuten itsasoan, urpekoa zebilen inguruetan. Itsas armadako buruak adierazi du uste dutela urpekoak erregaia nahita bota zuela, ontzia arintzeko, eta 50 edo 100 metrora ur azpian flotatzen egongo dela pentsatzen dutela.
Erregai biltegia apurtu izana beste hipotesi bat da; hala bada, 500 edo 700 metrora egongo direla uste dute. Singapurrek, Malaysiak, Australiak eta AEBek itsasontziak bidali dituzte inguru horietara erreskate lanetan laguntzeko. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196683/harmaila-berria-hotz.htm | Kirola | Harmaila berria, hotz | Sadar futbol estadio berrituta ikusteko bisita gidatuak antolatu dituzte Osasunako bazkideentzat. Orain partidak ikuslerik gabe direnez, hara itzultzeko aukera bakarra da zaleentzat. | Harmaila berria, hotz. Sadar futbol estadio berrituta ikusteko bisita gidatuak antolatu dituzte Osasunako bazkideentzat. Orain partidak ikuslerik gabe direnez, hara itzultzeko aukera bakarra da zaleentzat. | Tap, tap-tap. Maila gutxi batzuk igo, eta argia ikusi dute. Eta argiak erakutsi die zelai handi bat; ezaguna, bai, baina arras aldatua. Aspaldi ikusi gabeko adiskide bat balitz bezala, hor dute, begien aurrean. Gora so egin dute sei gizonek, alderik alde begiratu, baten batek ahoa zabalduta. «Polita, ezta?»; galdera erretorikoa bota die Peio Etxamendi gidak. «Bai, beste bat dirudi», erantzun dio, hala ere, bisitari batek. «Oso ongi gelditu da. Beteta dagoenean sekulakoa izango da», aurreratu du gidak. Harresi gorria proiektuaren emaitza dira Sadarreko harmaila berriak. Hotz dira, baina, zalerik gabe.
Osasunaren futbol estadio berritua ikusteko bisita gidatuetako bateko pasadizoa da. Pandemia dela-eta partidak ikuslerik gabe direnez, zelai eraberritua zaleei erakustea erabaki du Iruñeko klubak. Barrutik eta kanpotik, goitik behera zeharkatu dute estadioa agertu diren zaleek. Gehienek haien jarlekua bilatu dute, han jarraitzen duela segurtatu nahian edo. Bien bitartean, langileak dabiltza batetik bestera. Zelaian, bi lagun, belarra mozten. Bisitak euskaraz eta gaztelaniaz eskaintzen dituzte.
Etxeandiak ongi etorria eman die bisitariei. Ez da emakumerik taldean. «Gogoa genuen etortzeko; urte bat eta hilabete bat generaman hemen sartu gabe». Aldageletan sartu dira lehenbizi, eta batzuek aprobetxatu dute aukera beraien gogoko jokalariaren takilaren aurrean argazkia egiteko. «Sinplea da. Jendea Camp Nou edo Bernabeutik etortzen da eta galdetzen du ea non dagoen jacuzzia», kontatu du gidak.
Barrutik eta kanpotik, berri
Gero, zelaiko belarra zapaldu dute bisitariek; han dira Miguel Cuesta eta Fidel Medrano Osasunako zuzendaritza batzordeko kideak. «Ongi etorri gure etxe berrira», agurtu du Medranok. Azaldu du Sadarren 6.000 lagun gehiago sartzen direla orain, eta bideomarkadore erraldoiez harro da: «Hori egin dugu bi zaharrak batuta, eta beste hura berria da». Jarraian, argazkietarako tartea berriro, baina taldeen aulkian.
Barrura sartu dira berriro: egurrezko korridore argitsuak, gela zuriak eta eskailera zabalagoak. Prentsa aretoa txukundu dute. Eta, azkenik, gora, zaleen eremura. Izkina guzietatik ikusi dute estadioa, maila guzietarik ere. Hegoaldeko harmailan eserlekuak bilduta daude, Borussia Dortmund taldearen zelaian bezala. «Hemen futbola beti zutik ikusiko dute. Baina hori ez da problema, beti zutik ikusten dutelako». Indar Gorriko zaleen tokia da.
Igogailuak izkina guzietan daude, hamabost ostatu eta komun gehiago paratu dituzte. «71 komun daude: 33 gizonentzat, 23 emakumeentzat eta 15 mugikortasun murriztua dutenentzat», azaldu du Etxamendik. Esan duenez, bazkideen arabera egin dute banaketa, gizon gehiago direla iradokiz. «Nik uste futbola ongi ikusten dela hemendik», esan du gidak goiko harmailan. «Beti izan gara taldearen gainean egon garen zaleak, eta orain gertuago gaudela dirudi, harmaila berria makurtuago dagoelako».
Bitxikeria batekin bukatu da bisita. Pareta bat botatzean agertu da. 1967an ireki zuten Sadar, eta garai hartako kartela galdutzat jo zuten. Berritze lanek agertu dute plaka historikoa. Han utzi dute, agerian, zikin eta zahar, estadio berrituak betiko izaerari eusten diola irudikatuz. Agur esan diote elkarri, hurrengoan harmaila berotzen elkar ikusiko dutelakoan.
Datuak
21.000.000 euro, berritzearen kostua. Sadar berritzeko 15.998.225 euroko aurrekontua bazegoen ere, 21 milioi ingurura igo da dagoeneko.
23.516, zelaiaren edukiera. Iruñeko futbol estadioak 6.000 eserleku gehiago ditu orain, eta 23.516 ikusle sar daitezke.
24 metro, harmailaren garaiera. Orain arte 18 metroko altuera zuen harmailak; orain, 24 metrokoa, 30 graduko inklinazioarekin. Goiko zaleek hobeki ikusiko dute.
1967, zelaia ireki zuten urtea. Sadar futbol estadioa 1967ko irailaren 2an inauguratu zuten. Zaragozak eta Vitoria de Setubalek jokatu zuten estreinako partida. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196684/parke-eolikoen-eta-eguzki-zentralen-proiektuak-gelditzeko-eskatu-diote-nafarroako-gobernuari.htm | Gizartea | Parke eolikoen eta eguzki zentralen proiektuak gelditzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari | Sustrai Erakuntzaren arabera, azpiegitura horietako gehienek «modu larrian» eragiten diote ingurumenari. Horien kontrako alegazioak aurkezten ari da fundazio ekologista | Parke eolikoen eta eguzki zentralen proiektuak gelditzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari. Sustrai Erakuntzaren arabera, azpiegitura horietako gehienek «modu larrian» eragiten diote ingurumenari. Horien kontrako alegazioak aurkezten ari da fundazio ekologista | Sustrai Erakuntzaren arabera, Nafarroan egin nahi dituzten parke eolikoen eta eguzkia energia ekoizteko instalazioen proiektu «andanaren» berri ematen ari dira azken egunotan Nafarroako Gobernua eta Espainiakoa, eta fundazio ekologistak salatu du horietako gehienek «modu larrian» eragingo diotela ingurumenari. Horregatik, egitasmo guztiak gelditzeko eskatu die administrazioei. Horretarako, alegazioak aurkezten ari da. «Fundazioak hemeretzi alegazio aurkeztu dizkie, dagoeneko, beste hainbeste proiekturi», nabarmendu dute ekologistek, ohar batean.
Zehaztu dutenez, oraingoz 36 dira Nafarroan martxan jarri nahi dituzten «inpaktu eta tamaina handiko» proiektuak. «Baina kopurua askoz ere handiagoa da asteak eta hilabeteak pasatu ahala». Sustrai Erakuntzak azpimarratu du alegazioak aurkezten segituko dutela datozen asteetan, eta beste erakunde batzuk eta norbanakoak ere «antzeko» helegiteak erregistratzen ari direla jada.
Alegazioak egin «behar» izan dituzte, fundazioaren esanetan, parke eta zentral horiek «arrazionaltasunik gabe» planteatzen dituztelako, eta horien garapenak «inolako plangintza demokratikorik» ez duelako. Fundazioak salatu du, gainera, abian diren proiektuak «nabarmen» gainditzen ari direla Nafarroako Energia Planean proposatutakoa. «Une honetan ez dago berriztagarrien garapena antolatzen edo zuzentzen duen erakunde publikorik, ezta espekulazio burbuila berri hori gelditzeko asmorik ere».
Kalte «larriei» dagokienez, fundazioak aipatu du lurrean mugimendu handiak egin behar direla, eta, besteak beste, pista handiak ireki sail naturaletan; «kasu askotan, jende gutxi ibiltzen den eta natura balio handiak dituzten eremuetan». Sustrai Erakuntzak azpimarratu du, gainera, proiektu horiek «eremu babestuei» ere eragiten dietela.
Hori guztia aintzat hartuta, ekologistek beharrezkoa ikusten dute Nafarroan behar den eredu energetikoaren inguruko «hausnarketa eta plangintza prozesu egoki bat» irekitzea. «Eta bitartean, ez dira abian jarri behar molde honetako proiektu gehiago, ingurumenean, nekazaritzan eta gizartean dituzten eragin izugarriak direla eta».
Manifestazioa Araban
Eusko Jaurlaritzak lau parke eoliko eraiki nahi ditu Araban, eta, horren kontra protesta egiteko, manifestaziora deitu dute biharko Maeztun (12:30), Mendiak ez daude salgai! lelopean. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196685/itpko-83-langileren-geroa-epaileen-esku-geratuko-da-datorren-astean.htm | Ekonomia | ITPko 83 langileren geroa epaileen esku geratuko da datorren astean | Asteartean, epaiketaren egunean, greba egingo dute, eta protestara deitu dute. Zuzendaritzaren «mehatxuak» eta Jaurlaritzaren «babes falta» salatu dute. | ITPko 83 langileren geroa epaileen esku geratuko da datorren astean. Asteartean, epaiketaren egunean, greba egingo dute, eta protestara deitu dute. Zuzendaritzaren «mehatxuak» eta Jaurlaritzaren «babes falta» salatu dute. | Asteartean Euskal Herriko hegazkingintza sektorearen geroarekin loturiko beste kapitulu bat idatziko da epaitegietan. ITP Aero taldearen erregulazio espedientea aztertuko dute Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusian. Kaleratutako 83 langileen geroa izango dute epaileek mahai gainean. Halakoak pilatzen ari zaizkie azkenaldian. Aurreko astean Aernnovaren espedientea aztertu zuten, eta ebazpenaren zain daude oraindik Berantevillako (Araba) plantako 82 langile.
Astearteko hitzordu garrantzitsuari begira, ITPko langile batzordeak 24 orduko greba antolatu du Barakaldoko eta Sestaoko PCBren fabriketan. «Elkarretaratze zaratatsu batera» deitu ditu kaleratutako langileak eta lanpostuetan jarraitzen dutenak, eta hara joateko eskatu die Bizkaiko Ezkerraldeko biztanleei ere. Kaleratze horiek eta inguruan izandako beste batzuk salatu nahi dituzte mobilizazioarekin. Bilboko epaitegien aurrean elkartuko dira, Albiako lorategietan, 09:30ean.
Protesta iragartzeko eginiko agerraldian, sindikatuek salatu dute enpresa COVID-19aren osasun krisia baliatzen ari dela horren aurretik jada zehaztuta zituen kaleratzeak egiteko. Uste dute argudiatutako arrazoi ekonomikoak ez direla benetakoak, ez direla egiturazkoak, enpresak esan duen moduan. Haien iritzian, hegazkingintzaren sektoreak bizi duen krisia koiunturala da, eta luze gabe buelta eman diezaioke. Sindikatuek salatu dutenez, kaleratzeekin produkzio kostuak gutxitu nahi ditu zuzendaritzak, eta enpresak izandako galerak egungo buruzagiek egindako kudeaketa txarrarekin lotu dituzte. Kaleratzeen erabakia «doktrinatzailea, mendekuzkoa eta alferrikakoa» dela nabarmendu dute.
Kaleratutako langileek asko dute jokoan astearteko epaiketarekin. EAEko Auzitegi Nagusiak hiru ebazpen posible eman ditzake: bidezko kaleratzeak direla erabaki, bidegabeak direla esan, edo espedientea baliogabetu. Azken hori emango balu, ITPk berriro hartu beharko lituzke langileak. Kaleratuen %80ri balio diezaieke kaleratzeak bidegabeak direla ebazteak; izan ere, kontratuan duten klausula baten arabera, kasu horretan langileak berak erabakiko luke enpresa utzi ala ez. Urte gehien daramaten kaleratutako beharginei eragingo lieke horrek, ondorengoen kontratuetatik kendu egin zutelako klausula hori.
Sindikatuen arabera, zaila da aurreikustea zer gerta daitekeen. COVID-19aren garaian erregulazio handi batekin loturiko aurrekari bakarra egon da: Gestamp taldearena, GTS eta Matricerias Deustotik kaleratutako 200 langileena. Epaileak ebatzi zuen kaleratzeak bidegabeak direla. Deliberatu zuen neurria ez zela ez arrazoizkoa, ez proportzionala, baina, hala ere, ez zuen indargabetu erregulazioa.
«Jarrera gupidagabea»
Barakaldoko eta Sestaoko lantegietako beharginek eskertu egin dute «eragile sozial, politiko eta sindikal ugariren» partetik jasotzen ari diren babesa, baina salatu dute Eusko Jaurlaritzaren inplikazioari buruz ezin dutela gauza bera esan: «Gure egoerari enpleguaren defentsa eginez aurre egin beharrean, greba egun bakoitzean polizia dispositibo handi bat bidali zuen, borrokan ari ziren langileen aurka indarkeria erabiliz».
Batzordeak jakinarazi du gaur egun ere hara joaten direla poliziak, «enpresak eskatuta», eta, «hori gutxi balitz bezala», jakinarazi du zuzendaritzak ordezkari sindikal bat auzitara eraman duela. Greba mugagabean parte hartu zuten langileen aurkako «maniobrak» ere salatu ditu. «Lanpostuetan 15 urte baino gehiagoko esperientzia duten langileak mugitu dituzte».
ITPren historiako «zuzendaritzarik gupidagabeenetako bat» dela nabarmendu dute langileek. «Gure aurka modu diktatorialean jokatzen du, eta erabateko erantzukizun falta erakusten du enpresaren etorkizunaren aurrean». Gaur egun Rolls Royce da ITPren jabea, eta bi inbertsio funtsekin negoziatzen ari da enpresaren salmenta. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196686/istiluak-izan-dira-jerusalem-ekialdean-arabiarren-aurkako-protesta-batek-eraginda.htm | Mundua | Istiluak izan dira Jerusalem ekialdean, arabiarren aurkako protesta batek eraginda | Eskuin muturreko Lehava taldeak deitutako martxa bat Jerusalemgo Hiri Zaharrera abiatu da bart gauean, eta auzo arabiarrera sartzen ahalegindu da. Palestinarrek aurre egin diote. 105 palestinar zauritu dira, Ilargi Gorriaren arabera. | Istiluak izan dira Jerusalem ekialdean, arabiarren aurkako protesta batek eraginda. Eskuin muturreko Lehava taldeak deitutako martxa bat Jerusalemgo Hiri Zaharrera abiatu da bart gauean, eta auzo arabiarrera sartzen ahalegindu da. Palestinarrek aurre egin diote. 105 palestinar zauritu dira, Ilargi Gorriaren arabera. | Gau beroa izan dute bart Jerusalem ekialdean. Eskuin muturreko Lehava taldeak arabiarren aurkako protesta batera deitua zuen, «duintasuna berrezartzeko». Azken egunetan liskarrak izan dira israeldarren eta palestinarren artean hiri horretan, eta gertakari horien testuinguruan antolatu zuen protesta taldeak.
Sion plazatik Jerusalemgo Hiri Zaharrera abiatu zen martxa, Poliziak babestuta eta «heriotza arabiarrei» oihu artean. Damaskoko atearen kanpoaldean pilatu ziren protestariak, eta kontrolgunea gainditzen ere ahalegindu ziren, auzo palestinarrera sartzeko. Orduan lehertu zen egoera. Herritar palestinarrak pilatuta zeuden Damaskoko atean eta inguruetan, eta aurre egin zieten eskuin muturrekoei. Sare sozialen bidez zabaldu zuten euren burua «matoi kolonoetatik» defendatzeko deialdia. Shin Bet Israelgo barne zerbitzu sekretuak palestinarrei ohartarazi zien istiluak izango zirela manifestazioari aurre egiten bazieten.
Eta hala gertatu zen. Polizia oldartu egin zitzaien palestinarrei, eta manifestazioaren aurka egin zutenak disolbatzen saiatu zen, barreiatze granadak eta ur kanoidun kamioiak erabilita. Harriak jaurtiz erantzun zuten palestinarrek. Goizaldera arte luzatu ziren liskarrak, eta hiriko beste auzoetara ere hedatu ziren. Wafa albiste agentziaren arabera, manifestari israeldarrek Jerusalem ekialdea mendebaldearekin lotzen duen errepidea hartu zuten, eta eraso egin zieten autoetan zihoazen palestinarrei.
Palestinako Ilargi Gorriaren arabera, 105 palestinar zauritu dira istiluetan, eta horietatik hogei ospitaleratu dituzte; horietako bat, buruan tiro bat jasota. Israelgo Poliziak, bestalde, 50 lagun atxilotu dituela jakinarazi du, eta hogei agente zaurituta daudela.
Jerusalemgo Hiri Zaharreko atarian istilu gehiago ere izan dira azken astean, palestinarren eta Israelgo Poliziaren artean. Izan ere, ramadana da hiriko musulmanentzat, eta horietako asko Damaskoko atearen inguruan elkartzen dira, Meskiten zelaigunean errezoa egin ondoren. Pandemia argudiotzat hartuta, neurriak gogortu ditu Poliziak inguru horretan, eta argudio hori darabil han elkartzen direnak aldentzeko.
Eskuin muturra, goraldian
Eremua musulmanek euren topaleku bihurtu izanak haserretu egin ditu erakunde ultraortodoxoak. Haserrea handiagotu zuten sare sozialen bidez zabaldutako zenbait bideok. Horietan, otoitz egitera zihoazen judu ultraortodoxoen eta palestinarren arteko liskarrak ikus zitezkeen. Eskuin muturreko taldeentzako bazka bihurtu dira irudiok. Iraintzat hartu zituzten gertakari horiek, eta horiei erantzuteko asmoa zuen bart gauerako deitutako martxak.
Eskuin muturra indartzen ari da Israelen, eta, azkenaldian arabiar eta judu komunitateen artean zuzeneko liskarrak apalduta bazeuden ere, areagotzen ari dira ramadanaren jokalekuan. Benjamin Netanyahu lehen ministroak ere hauspotu du eskuin muturra, haren babesa beharrezkoa izan baitezake gobernua osatzeko. Sei parlamentari ditu eskuin muturreko talde ultraortodoxoek osatutako Alderdi Sionista Erlijiosoak, eta haren diskurtsoa geroz eta ozenagoa eta garrantzitsuagoa da Israelgo politikagintzan. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196687/beste-1168-kasu-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 1.168 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | Ostegunean egindako proben %8,5ek eman dute positibo. Izurritearen bilakaera bereziki larria da Gipuzkoan: intzidentzia tasa 700dik gorakoa da herrialdean. | Beste 1.168 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. Ostegunean egindako proben %8,5ek eman dute positibo. Izurritearen bilakaera bereziki larria da Gipuzkoan: intzidentzia tasa 700dik gorakoa da herrialdean. | Osakidetzak eta Osasunbideak 13.619 test egin zituzten atzo COVID-19a atzemateko, eta 1.168 kasu positibo detektatu zituzten guztira. Hala, egun bakarrean Hegoaldean zenbatutako kutsatu kopurua hirugarren egunez jarraian da mila kasuren langatik goitikoa. Gainera, positiboen ehunekoak gora egin du berriz ere: %8,5 da, atzo egindako diagnostiko probak oinarri.
Herrialdez herrialde, Gipuzkoan atzeman da kasu gehien ostegunean: 431 izan dira. Hain zuzen, Osakidetzak hirugarren egunez detektatu ditu 400 kasu baino gehiago lurralde horretan. Joera antzekoa hartu du Bizkaiak ere: 425 positibo izan dira han. Halaber, Nafarroan 190 kutsatu zenbatu dituzte, eta Araban, berriz, 117.
Gipuzkoako datuak, gero eta ilunago
Osasun sistema egunetik egunera zenbatzen ari diren kutsatuez gainera, kezkagarria da Hegoaldeko lau lurraldeetako intzidentzia tasek hartutako joera. Dena dela, guztien artetik, birusa bereziki Gipuzkoa ari da zigortzen azkenaldian; hala erakusten dute datuek. Zehazki, azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 701 laguni atzeman diete COVID-19a Gipuzkoan. Tasa aski apalagoa da beste herrialdeetan, baina larri dira, halere: Bizkaian 455 da tasa; Araban, 440; eta Nafarroan, berriz, 385. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196688/azkoitiko-bizilore-eskola-itxi-egin-dute-koronabirusagatik.htm | Gizartea | Azkoitiko Bizilore eskola itxi egin dute, koronabirusagatik | Hezkuntza Sailak ez du jakinarazi zenbat kutsatu dauden Azkoitiko Bizilore eskola aktiboan. 38 ikasleko eskola da. Nafarroako ikasleen %3,1 konfinatuta daude. | Azkoitiko Bizilore eskola itxi egin dute, koronabirusagatik. Hezkuntza Sailak ez du jakinarazi zenbat kutsatu dauden Azkoitiko Bizilore eskola aktiboan. 38 ikasleko eskola da. Nafarroako ikasleen %3,1 konfinatuta daude. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi duenez, COVID-19agatik aurrez aurreko eskolak etetea erabaki dute Azkoitiko Bizilore eskola aktiboan (Gipuzkoa). Jaurlaritzak ez du zehaztu noiz itzuliko diren eskolara hango 38 ikasleak, ezta zenbat positibo izan diren ere.
Gaur-gaurkoz, erabat itxita dagoen eskola bakarra da Bizilore, baina ikasgela batzuk itxiak dituzte beste zenbait ikastetxek. Orotara, 237 talde daude konfinatuta Hego Euskal Herriko 149 ikastetxetan; hots, ikasgelen %1,13 itxita daude. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak beste datu bat ere eman du: azken orduetan beste 221 ikasle konfinatu behar izan dituzte, eta 1.913 ikasle daude egoera horretan; hau da, ikasle guztien %3,1. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196689/bi-euskal-preso-euskal-herrira-bertze-bi-hurbilera-eta-bati-hirugarren-gradua.htm | Politika | Bi euskal preso Euskal Herrira, bertze bi hurbilera, eta bati hirugarren gradua | Iñaki Bilbao Gaubeka Basaurira ekarriko dute, eta Mikel Arrieta Llopis, Martutenera. Imanol Miner eta Unai Bilbao Solaetxe Granadatik hurbilduko dituzte: Dueñasera eta Darocara. Luis Mari Carrascori hirugarren gradua eman diote; Zaballan zegoen. | Bi euskal preso Euskal Herrira, bertze bi hurbilera, eta bati hirugarren gradua. Iñaki Bilbao Gaubeka Basaurira ekarriko dute, eta Mikel Arrieta Llopis, Martutenera. Imanol Miner eta Unai Bilbao Solaetxe Granadatik hurbilduko dituzte: Dueñasera eta Darocara. Luis Mari Carrascori hirugarren gradua eman diote; Zaballan zegoen. | Ortziralero gisan, iritsi da Espainiako Espetxe Erakundeen iragarpena: oraingo honetan, bi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte, bertze bi hurbildu, eta bati hirugarren gradua emanen diote. Iñaki Bilbao Gaubeka eta Mikel Arrieta Llopis dira Euskal Herriratuko dituztenak: Bilbao Gaubeka Zueran zegoen (Espainia, 245 kilometro), eta Basaurira ekarriko dute (Bizkaia); Arrieta Llopis, berriz, Soriatik (Espainia, 260 kilometro) Martutenera ekarriko dute (Donostia).
Hurbilduko dituztenak Imanol Miner eta Unai Bilbao Solaetxe dira: Granadan zeuden biak (Andaluzia, Espainia, 855 kilometro). Dueñasera mugituko dute Miner (Espainia, 310 kilometro), eta Darocara Bilbao Solaetxe (Espainia, 345 kilometro). Bi horiek mugitutakoan, gainera, euskal presorik gabe geldituko da Granadako espetxea, bi horiek baitziren kartzela horretan zeuden azken euskal presoak. Miner, bertzalde, bigarren graduan jarriko dute.
Hirugarren gradu bat ere eman dute Espainiako Espetxe Erakundeek: Luis Mari Carrascori — Zaballan zegoen, eta Langraiz bidea hartu zuenetako bat da—.
Miner 2002ko maiatzetik dago preso, eta 30 urteko zigorra du. 2024ko azaroan beteko ditu hiru laurdenak. Bilbao Solaetxe ere 2002tik dago preso, eta 40 urteko zigorra du. Bilbao Gaubekak 25 urteko zigorra du, eta 1998tik dago preso —beteak ditu hiru laurdenak, beraz—; eta Arrieta Llopisek 2020ko uztailean bete zituen hiru laurdenak: 35 urteko espetxe zigorra du.
38 preso Euskal Herrian
Euskal presoen hurbiltze eta Euskal Herriratzeak ari dira pixkanaka sakabanaketaren eta urruntzearen mapa aldatzen: 38 euskal preso daude dagoeneko Euskal Herriko kartzeletan, eta, azken hilabeteotako iragarpenen arabera, bertze bederatzik beharko lukete aurki —oraindik ez dituzte mugitu—. Hala, euskal presoen %18 daude dagoeneko Euskal Herrian, urrutien daudenak baino gehiago: %5 baino ez dira 900 kilometrora baino gehiagora dauden euskal presoak.
Euskal preso gehienak Euskal Herri inguruko kartzeletan daude: presoen erdiak. Eta Euskal Herriko edo inguruko kartzela hauek dira euskal preso gehien dauzkatenak: Logroñokoa (21 euskal preso), Duesokoa (19), Zaballakoa (17), Zuerakoa (14) eta Dueñasekoa (14). Logroño eta Dueso Altsasutik (Nafarroa) 170 kilometrora daude; Zuera, 245 kilometrora, eta Dueñas, 310 kilometrora.
Euskal presoen gutiengo bat dago 300 kilometro ingurura edo urrutiago: %32 dira. Horien artean, presoen %20 daude 300 eta 600 kilometro artean (43 preso); %8, berriz, 600 eta 900 kilometro tartean daude, eta, lehenago erran bezala, %5 daude 900 kilometrora baino gehiagora.
Bigarren graduan daudenak ere gehiengoa dira jada: BERRIAren azken datuen arabera, gutienez %58 daude erregimen horretan; alegia, 126 euskal preso. Hirugarren graduan oraindik bederatzi preso baino ez daude, ordea.
Guztira 197 izan dira Espainiako Espetxe Erakundeek egindako hurbiltze edo Euskal Herriratze iragarpenak —iragarpen horietako batzuk preso berei dagozkie, bi pausotan hurbildu eta Euskal Herriratu baitituzte anitz—. Guztira 154 euskal preso mugitu dituzte 2018ko irailetik: 128 hurbildu egin dituzte, eta 47, Euskal Herriratu —horietako batzuk aske geratu dira ordutik—. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196690/ertzaintzak-sos-ostalaritzako-bost-kide-atxilotu-ditu-donostian-diputazioko-atean-kateatu-direla-eta.htm | Gizartea | Ertzaintzak SOS Ostalaritzako bost kide atxilotu ditu Donostian, diputazioko atean kateatu direla eta | Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzako atean kateatu dira zenbait ostalari, murrizketek eragin dieten egoera salatzeko. Ertzaintzak kateak puskatu eta atxilotu egin ditu. Bilbon ere egin dute mobilizazioa, Sabin Etxearen parean. | Ertzaintzak SOS Ostalaritzako bost kide atxilotu ditu Donostian, diputazioko atean kateatu direla eta. Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzako atean kateatu dira zenbait ostalari, murrizketek eragin dieten egoera salatzeko. Ertzaintzak kateak puskatu eta atxilotu egin ditu. Bilbon ere egin dute mobilizazioa, Sabin Etxearen parean. | Gipuzkoako SOS Ostalaritzako kideek haserrea erakutsi dute Gipuzkoako Foru Aldundiko egoitzan: atean kateatu dira bost lagun, eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa «eskasa» salatu dute. Ertzaintza bertaratu da, eta, kateak kendutakoan, atxilo eraman ditu ostalariak. Kateatutakoei babesa adieraztera joan diren kideen eta Ertzaintzaren artean liskarrak sortu dira, eta ertzainek istiluen aurkako materiala erabili dute haien aurka.
Ostalaritzaren mobilizazioek arnasa luzea dute. Gaurkoan ere, salatu dute Eusko Jaurlaritzak ostalaritzari leporatzen diola pandemiaren eboluzioa, beren ustez «ostalaritza baita zigortzen duten sektore bakarra, eta laugarren olatua saihesteko egindako kudeaketa txarraren errua botatzen baitiote».
Horren harira, laguntzak eskatu dizkiete agintariei, zorpetzen jarraitu behar ez dezaten. Izan ere, salatu dute orain arte jasotako laguntzak ez direla nahikoa izan. Bestalde, gogoan izan dute maiatzaren 9an bukatzen dela Espainiako Gobernuak ezarritako alarma egoera, eta ordutik aurrera zer neurri jarriko dituzten galdetu diete agintariei.
Bilbon ere egin dute mobilizazioa, Sabin Etxean, EAJren egoitzaren parean. Datozen egunetan mobilizazio gehiago egongo direla aurreratu du plataformak. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196691/tigrayn-esku-hartu-beharra-adierazi-du-nberen-segurtasun-kontseiluak.htm | Mundua | Tigrayn esku hartu beharra adierazi du NBEren Segurtasun Kontseiluak | NBEk 800 sexu eraso baino gehiago zenbatu ditu eremuan. OMEk gehitu du milioi bat herritar desplazatu direla gatazkaren eraginez. Tropak eskualdetik ateratzeko eskatu dio Washingtonek Addis Abebari. | Tigrayn esku hartu beharra adierazi du NBEren Segurtasun Kontseiluak. NBEk 800 sexu eraso baino gehiago zenbatu ditu eremuan. OMEk gehitu du milioi bat herritar desplazatu direla gatazkaren eraginez. Tropak eskualdetik ateratzeko eskatu dio Washingtonek Addis Abebari. | Gatazka hasi zenetik ia sei hilabete igaro diren honetan, NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak «ardura» adierazi du Etiopia iparraldeko Tigray eskualdeko egoeraren harira. Herrialdeko gobernua «egoera bideratzen» ari dela azaldu du erakundeak, baina «erronka humanitarioa» hor dagoela oraindik. «Giza eskubideen urraketak» salatu ditu kontseiluko buruak, Vietnamgo presidente Dinh Quy Dangek; besteak beste, «emakume eta neskatoen bortxaketak». Horiek ikertzeko lanak hasi dituzte OCHA NBEren Giza Eskubideentzako Goi Ordezkaritzak eta EHRC Etiopiako Giza Eskubideen Batzordeak. Baliteke Tigrayko gatazkak eta herrialdeko beste hainbat eremutan bizi dituzten enfrentamendu etnikoek arriskuan jartzea ekaineko bozak.
Laguntza humanitarioa eremura «eragozpenik gabe» iritsi dadin ezinbestekoa da nazioartearen esku hartzea, kontseiluaren arabera. Horretarako, baina, beharrezkotzat jo du «normaltasuna berrezartzea». Hala, nazioarteko legedia betetzen laguntzeko konpromisoa adierazi du, segurtasunik eza beharrezko lanak egiteko «eragozpen bat» izan ez dadin.
Kontseiluak martxoan izan zuen lehen aldiz eztabaidagai egoera, baina adostasun faltak galarazi egin zien komunikatu bateratu bat egitea. Beraz, gatazkaz egiten duen lehen adierazpena da gaurkoa, nahiz eta NBEk eremuan dituen bidali bereziek bost aldiz eman dieten gertaeren berri. Azkenekoz, aurreko astean, NBEren kontalari berezi Pramila Pattenek adierazi zuen «emakume eta neskatoen aurkako sexu erasoak ulertzeko ezinezkoa den krudelkeria maila batera» iritsi direla. NBEren arabera, eremuko bost ospitaletan 800 sexu eraso baino gehiago zenbatu dituzte gatazka hasi zenetik; besteak beste, ehun bortxaketatik gora. Gobernuz kanpoko erakunde ugarik Etiopiako Gobernua jo dute egoeraren erruduntzat, eta «ankerkeriak» egiteaz akusatu dute.
Addis Abebaren eta mugimendu independentisten eta federalisten arteko gatazkak ez dira berriak. Gobernuak, baina, pauso bat gehiago eman zuen iazko azaroaren 4an. Ofentsibari ekin zion, eremuan agintean zen TPLF Tigrayren Askapenerako Herri Fronteak herrialdeko armadaren base bati eraso egin zion, Mekelen. Ordutik, OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, milioi bat lagun desplazatu dira; horietako asko, Sudanera. Gainera, gutxienez 3.024 haur euren familiengandik banandu behar izan dira, Unicef NBEren Haurren Laguntzarako Funtsak gehitu duenez.
Ez dira, gainera, TPLF eta Etiopiako armada eremuan dauden indar armatu bakarrak. Addis Abebak Eritreako tropak eremuan sartzea baimendu zuen, eta, AEBetako Estatu Departamenduak salatu duenez, ez dago horiek Tigraytik atera izanaren frogarik, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmedek horretarako konpromisoa adierazi duen arren. AEBek Eritrean duten enbaxadore Steven Walkerren iritziz, Eritreako militarrek zaildu egin dute jada konplikatua zen egoera: «Muturreko egoera humanitarioa okerragotzen ari dira, eta Etiopia ezegonkortzen, babestu beharrean». Horiek horrela, «tropa guztiak berehala» atzera egin dezaten lanean ari da Washington, Estatu Departamenduko bozeramaile Ned Pricen esanetan, «bakea eta segurtasuna» berrezarri daitezen.
Ia herrialde osoan
Tigraykoa ez da Etiopiako Gobernuak irekita duen fronte bakarra. Hilaren 19tik, herrialdearen mendebaldeko Benishangul-Gumuz eskualdeko Sadal Woreda barrutiaren kontrol «ia osoa» du Gumuz Herriaren Mugimendu Demokratikoak, EHRCren arabera: «Talde armatuak jabetza publiko eta pribatuak erre eta arpilatu ditu, eta eskualdeko agintariek eta poliziek ihes egin dute». Erakundeak gaineratu du hainbat zibil hil dituztela, baita zenbait funtzionario bahitu ere.
Etiopiako armadak barrutiaren kontrola berreskuratzeko lanak hasi ditu, eremuko Bake eta Segurtasunerako buru Abiyot Alebarok Efe agentziari azaldu dionez: «Indar armatuak asteazkenean iritsi ziren, eta errebeldeak suntsitzeko eta ordena berrezartzeko lanean ari dira». Haren esanetan, erasoaren atzean gobernuak Nilo ibaian egin nahi duen presaren aurkako mugimenduak daude.
Izan ere, lurren eta baliabide naturalen kontrola bereganatzeko enfrentamenduak ugaritu egin dira hainbat talde etnikoren artean, nagusiki, Benishangul-Gumuz, Oromia eta Amhara eskualdeetan. Testuinguru horretan, OLA Oromo herriaren Askapenerako Armadak azken astean eginiko eraso «izugarriak» salatu ditu Etiopiako Gobernuak. Hura OLF Oromo herriaren Askapenerako Frontearen adar armatua da, eta TPLFren babespean aritzeaz akusatu dute. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196692/basoa-erosi-eta-bizkaian-eukaliptoaren-mozketa-mugatzeko-asmoa-iragarri-du-antxustegik.htm | Gizartea | Basoa erosi eta Bizkaian eukaliptoaren mozketa mugatzeko asmoa iragarri du Antxustegik | Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatu berriak eukaliptoa mozteko gutxieneko hamabost urteko epea ezarriko dutela esan du. | Basoa erosi eta Bizkaian eukaliptoaren mozketa mugatzeko asmoa iragarri du Antxustegik. Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatu berriak eukaliptoa mozteko gutxieneko hamabost urteko epea ezarriko dutela esan du. | Amaia Antxustegik gaur azaldu du Bizkaiko Iraunkortasuna eta Ingurune Naturala Zaintzeko diputatu gisara zer asmo duen legegintzaldi honetan. Adierazi duenez, herrialdean eukaliptoa mugatu eta bertako espezieak aldatzea bultzatuko du, eta ez soilik foru jabetzako basoetan; jabetza pribatuko basoak erosteko plan bat antolatuko duela esan du.
Datozen hilabeetako lehentasunetako bat izango dela aurreratu du, eta horretarako hainbat neurri hartuko dituztela. Horietako bat da Bizkaiko Aldundiaren izenean basoa erostearena, "eskualde guztietan basoberritze eta lehengoratze natural proiektuak garatzeko". Klikatu irudia, handitzeko.
Horretarako plan bat egingo duela esan du Antxustegik. Izan ere, diputatuaren hitzetan, ez dago tresna juridikorik edo araudirik lur pribatuetan eukaliptoa landatzeko mugak ezartzea babesten duenik. Horregatik, gaur egun jabetza pribatuko basoak direnak erosi eta horietan bertako espezieak aldatuko dituela esan du.
Mozketak, hamabost urtera
Eukaliptoa mugatzeko, mozteko gutxieneko hamabost urteko epea ezarriko duela esan du. Gipuzkoako Aldundiak atzo hartu zuen neurri hori, baina gutxieneko epea hamarretik 25 urtera handituz eta pinuak duen mozketa epearekin berdinduz. Epe horiekin mugatu egiten da eukaliptadi batek izan dezakeen errentagarritasuna. Gainera, Antxustegik esan duenez, Bizkaiak ez du finantzatuko eukaliptoen laborantzatik datozen mozketa sanitarioak.
Horrez gain, Antxustegik iragarri du Bizkaiko Aldundiak diruz lagunduko duela "basoen kudeaketa iraunkorra, baso autoktonoen kontserbazioa eta baso aloktonoen ordez baso autoktonoak ezartzea bideratzen duten metodoen aplikazioa". Adierazi du Bizkaiko Foru Aldundiak hamabi urte daramatzala espezie horren landaketak diruz lagundu gabe eta esan du orain "beste pauso bat" emango dela. .
"Neurri horien helburua da espezie horren hedapena murriztea eta zuhaitz autoktonoen landaketa bultzatzea", esan du Antxustegik. Eukaliptoaren hedatzea mugatzeko neurriez gain, Bizkaiko baso ondarearen bilduma bat sortzeko asmoa ere iragarri du. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196693/nafarroan-astrazenecaren-txertoa-hartu-duen-pertsona-baten-garuneko-heriotza-ikertuko-dute.htm | Gizartea | Nafarroan AstraZenecaren txertoa hartu duen pertsona baten garuneko heriotza ikertuko dute | Nafarroako Gobernuak arratsaldean jakinarazi du txertatua hil egin dela, baina informazioa zuzendu du ondoren. Apirilaren 7an txertoa hartu zuen 35 urteko gizonezkoak. Buruan odolbildu bat eta hemorragia bat izan ditu | Nafarroan AstraZenecaren txertoa hartu duen pertsona baten garuneko heriotza ikertuko dute. Nafarroako Gobernuak arratsaldean jakinarazi du txertatua hil egin dela, baina informazioa zuzendu du ondoren. Apirilaren 7an txertoa hartu zuen 35 urteko gizonezkoak. Buruan odolbildu bat eta hemorragia bat izan ditu | Joan den apirilaren 7an AstraZenecaren txertoa hartu zuen 35 urteko gizonezko bat garuneko heriotzan dagoela jakinarazi du gaur Nafarroako Gobernuak, buruan odolbildu bat eta hemorragia bat izan ondotik. AEMPS Botiken Espainiako Agentziak protokoloa abiatu duela txertoaren eta heriotzaren artean loturarik ote dagoen ikertzeko.
Arratsaldean txertatua hil egin dela esan du gobernuak, baina informazio hori zuzendu du ondoren.
Garuneko heriotza egoeran dagoen pertsona Espainiako armadako kabo bat da. Hilaren 7an hartu zuen AstraZenecaren txertoa; 21ean ondoezik sentitu zen etxean, eta zorabiatu egin zen. Ospitaleratu egin behar izan zuten, eta ordutik larri egon da. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196694/festek-itxaron-egin-behar.htm | Bizigiro | Festek itxaron egin behar | Pandemiaren datuei so, aurten ere ez da herriko jairik ospatuko. Jai batzordeetako kideekin eta festak hornitzen dituzten enpresekin hitz egin, eta egoera aztertuko du bihar Bizigiro gehigarriak. | Festek itxaron egin behar. Pandemiaren datuei so, aurten ere ez da herriko jairik ospatuko. Jai batzordeetako kideekin eta festak hornitzen dituzten enpresekin hitz egin, eta egoera aztertuko du bihar Bizigiro gehigarriak. | Pandemiagatik ez balitz, herriko jaien denboraldiak ate joka behar luke. Egoera, baina, bestelakoa da, eta, bigarren urtez, herriko jai gehienak bertan behera gelditzeko arriskuan daude. Egoera honen aurrean, joan den urteko hutsunea berriz ez errepikatzeko nahiarekin, jaiak ordezkatu ditzaketen ekitaldi kulturalak egitea erabaki dute herri askok.
Hala ere, argi dago herri mugimenduaren bihotzik, txosna gunerik, ez dela egongo inongo plazetan. Hala, egoera honek zenbait ondorio dakartza. Zuzenenak antolakuntza lanetan, itzalean, aritzen direnei eragiten diete. Batetik, Jai Batzordeetako kideei, eta bestetik, festak hornitzen dituzten enpresei. Matiena (Bizkaia) eta Txantreako (Nafarroa) Jai Batzordeetako kideek festak bertan behera gelditzea auzoaren bizi izaeraren balizko desagertzearekin lotzen dute. Horregatik erabaki dute geldi egon aurretik ekitaldi kulturalak antolatzea. Festetako hornitzaileek, bestalde, ekitaldi horiei esker aurtengoa trantsiziozko urtea izango delako esperantza daukate. Joan den urte zailaren ostean, argi izpiak ikusten hasi nahi lukete.
Gastronomian, kanpoko zaporeak dakartza Iker Markinez sukaldariak. Xerra asiar ukituarekin nola prestatu daitekeen erakutsiko du. Ardoaren atalean, Huescako (Aragoi, Espainia) Barbenuta herriko upategi baten berri emango du adituak. Pilar Garcia eta Ernest Guaschek 2017. urtean abiatu zuten Bal Minuta proiektua. Oso ekoizpen txikiarekin hasi ziren, baina, egun, eskaintza zabala daukate: zuriak, beltzak, apardunak, gazteak, ehun urtetik gorakoak...
Telesailen atalean, The Handmaid´s Tale telesail ezaguna izango du hizpide Mikel Yarzak. Margaret Atwooden eleberrian oinarritutako telesailak laugarren denboraldia hasiko du, hain zuzen. Azken urteotan lan esanguratsuetako bat bihurtu da, eta denboraldi berria ez da atzean geldituko. Elisabeth Moss aktore protagonistak zuzendu ditu hamar atal berrietako hiru. Nagore Arinek, gainera, Nobody filma dakar zinema sailean. Gau batean, hainbat lapur protagonistaren etxera sartuko dira, eta protagonistak uko egingo dio bera eta bere familiako gainerako kideak defendatzeari, arazoak saihestu nahian. Bob Odenkirk aktoreak egiten du protagonista papera. Thriller bizi bat, ekintza indarkeria zentzugabez beterikoa da lya Naishullerrek zuzendutako filma. Datorren ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.
Azkenik, Adur rol jokoa ezagutu ahal izango da. Euskal Herriko Erdi Aroan kokatuta dago. Historiako gertaera miresgarriak eta mitologiako pertsonaiak nahasten dira bertan. Parte hartzaile bakoitzak rol bat izango du, eta helburua txandaka hitz eginez guztien artean istorio bat sortzea da. Eneko Andueza Adur rol jokoaren sortzaileak emango ditu xehetasunak. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196695/iban-arantzabal-izendatu-dute-tokikomeko-presidente.htm | Bizigiro | Iban Arantzabal izendatu dute Tokikomeko presidente | ‘Tolosaldeko Ataria’ (Gipuzkoa) eta Arratiako ‘Begitu’ (Bizkaia) Tokikomen sartu dira, eta 70 hedabide dira orain sarean. | Iban Arantzabal izendatu dute Tokikomeko presidente. ‘Tolosaldeko Ataria’ (Gipuzkoa) eta Arratiako ‘Begitu’ (Bizkaia) Tokikomen sartu dira, eta 70 hedabide dira orain sarean. | Jone Guenetxeak lau urtez bete du Tokikom toki komunikabideen sareko presidente kargua, eta orain Iban Arantzabalek hartu du haren lekukoa. Tokikomen sorreratik oso aktibo aritu da Arantzabal euskarazko hedabideen talde hori dinamizatzeko eta ordezkatzeko lanetan. Goiena taldeko zuzendari nagusia ere bada.
Arantzabalek, kargua hartu berritan, hala esan du: «Ez da zaila izango Tokikomen aro berri honetan ardura berri hau hartzea. Ez karguak ez duelako zailtasunik, baizik eta Tokikom osatzen duten hedabideetan talde humano bikaina dagoelako, presidentetza hau baino askoz ere garrantzitsuagoa den talde-giro profesionala». Arantzabalen arabera, antzerako beharrak eta antzerako erronkak dituzte mahai gainean herrietako eta eskualdeetako hedabideek. «Eta badakigu batuta eraginkorragoak garela norbere egitekoetan. Gainera, horrela bakarrik izango gara kapazak denborek eskatzen duten bizkortasunez aukera berriei erantzuteko». Aurtengo zereginen artean, hauek aipatu ditu Aratzabalek: itun berria sinatzea nahiko lukete Eusko Jaurlaritzarekin eta aldundiekin; Nafarroako Gobernuarekin ere harremanetan daude, eta proposamenak lantzen ari dira bertako bazkideekin batera; herriz herriko komertzioarekin elkarlanean jardun, eta zerbitzu berriak eskaini nahi dituzte; ikus-entzuleak eta irakurleak «mimatu» nahi dituzte, erdigunean jarriz, eta gaur egungo mundu aldakorra irakurtzeko testuingurua eman, «kazetaritza zintzoa» eginez: «Sinesgarri, gertuko, denentzako eta euskaldun». Hau gaineratu du Tokikomeko presidente berriak: «Ez litzateke txarra aurreko presidenteak egin duen beste lan eginda uztea Tokikom indartsu bat. Lantalde honek egingo du».
Guenetxeak, bere aldetik, azken urtearen balorazioa egin du: «Sektore guztietan legez, pandemiak gure egunerokotasunean ere eragin zuzena izan du. Alde ekonomikotik, egoera kezkagarria da. Hala ere, gure komunitateak kalitatezko informazioa behar duen sasoi honetan, gure lana inoiz baino garrantzitsuagoa dela ikusi dugu». Horren erakusle dira euskarazko tokiko hedabideek izan dituzten hartzaile datuak. Beste aurrerapauso bat nabarmendu du Guenetxeak: «Bizkaiko Foru Aldundiarekin harremanak estutzea lortu dugu. Elkarlanean, Bizkaiko euskarazko tokiko hedabideak indartzeko pausoak ematen hasi gara, eta hori albiste pozgarria da».
‘Ataria’ eta ‘Begitu’ Gainera, Tokikomek beste bi bazkide onartu ditu batzar orokorrean: Tolosaldeko Ataria (Gipuzkoa) —azken urteetan plataforma digitalaren erabiltzaile izan da, eta bazkide oso izatera pasatu da— eta Begitu hamaboskaria (Arratia, Bizkaia). Euskarazko 70 hedabide batzen ditu horrela sareak. Tokikom barruko hedabideen sarea egiten jarraitzea izango da urteko xede nagusietako bat; baita sinergiak baliatzea ere. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196696/hampmk-56-langile-kaleratu-nahi-ditu-euskal-herrian.htm | Ekonomia | H&Mk 56 langile kaleratu nahi ditu Euskal Herrian | Gaur ere greba eguna dute langileek. Akordiorik ezean, lanuzte mugagabea hasiko dute maiatzaren 3an. | H&Mk 56 langile kaleratu nahi ditu Euskal Herrian. Gaur ere greba eguna dute langileek. Akordiorik ezean, lanuzte mugagabea hasiko dute maiatzaren 3an. | H&M arropa denden kateko kaleratze kolektiboaren negoziazio mahaia gaur osatu da. Suediako enpresak hor zehaztu die zenbat langile bota nahi dituen: 56 dira Euskal Herrian; launa Nafarroan eta Araban; hamasei Gipuzkoan, eta 30 Bizkaian.
H&Mko langileek grebarekin erantzun diote enpresaren asmoari: atzo eta gaur greba lanuzte «arrakastatsua» egin zuten, ELAren arabera, eta datorren ostiralean jarraituko dute. Enpresak jarrera aldatzen ez badu, greba mugagabea izango da maiatzaren 3tik aurrera.
ELAk haserre hartu du enplegu erregulazioa Madrilen negoziatzea, beldur baita «COOO eta UGT bezalako sindikatuek» oniritzia emango ote dieten kaleratzeei. Kontrara, jakinarazi du «sutsuki» borrokatuko duela «digitalizazio prozesuaren aitzakiapean» inor kaleratzea. Enpresak bota nahi dituen langileen artean ezaugarri «bitxia» aurkitu du ELAk: «Gehiengo ikaragarri bat zaintzagatiko lanaldi murrizketa eskatu duten amak dira. Aberrazio bat da, eta aurkako neurriak aztertzen ari da». |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196697/arriolak-aitortu-du-ahtaren-epeak-ez-zituztela-ondo-kalkulatu-eta-bihotzarekin-ematen-zituztela.htm | Gizartea | Arriolak aitortu du AHTaren epeak ez zituztela ondo kalkulatu eta «bihotzarekin» ematen zituztela | Espero du AHTa 2026aren amaierarako edo 2027aren hasierarako bukatzea. Ohartarazi du litekeena dela etxebizitzen alokairua arautzeak eskaintza murriztea. | Arriolak aitortu du AHTaren epeak ez zituztela ondo kalkulatu eta «bihotzarekin» ematen zituztela. Espero du AHTa 2026aren amaierarako edo 2027aren hasierarako bukatzea. Ohartarazi du litekeena dela etxebizitzen alokairua arautzeak eskaintza murriztea. | Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak aitortu du AHTaren epeak ez zeudela ondo kalkulatuta eta arduradun politikoek «bihotzarekin» ematen zituztela, «haiek burutzeko aukera errealen arabera baino gehiago». Forum Europako hitzaldi batean nabarmendu duenez, orain «bultzada handia» eman nahi dio AHTari, «funtsezko proiektua» iruditzen zaiolako. Uste du bukatuta egongo dela 2026aren amaierarako edo 2027aren hasierarako.
Maiatzaren 10era begira jarrita dago Arriola. Azaldu duenez, bilera bat egingo dute Madrilen, proiektuaren epeak zehazteko eta Bilboko eta Gasteizko zatiaz aritzeko. AHTrekin batera, Bilboko eta Gasteizko tranbia sarea eta Donostiako metroa ere bultzatu nahi ditu Arriolak. Gainera, ziurtatu duenez, Mugikortasun Jasangarriaren Legea datorren urteko lehen hiruhilekorako egingo dute.
Prezioak arautzearen aurka
Hizpide izan du etxebizitzaren gaia ere. Arriolaren irudiko, baliteke alokairuen prezioak legez arautzeak —hala egin nahi du Espainiako Gobernua prestatzen ari den etxebizitza legeak— eskaintza murriztea eragitea. Haren esanetan, alokairuaren prezioa jaisteko ez dago «mirarizko konponbiderik», eta beste irtenbide batzuk proposatu ditu: besteak beste, zergak arintzea etxearen alokairuaren prezioa batezbestekoaren azpitik jartzen duten jabeei.
Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiari buruz ere aritu da. Iruditzen zaio zabortegia kudeatzen zuen enpresaren ardura izan zela, eta Eusko Jaurlaritzak egindako lana goraipatu du: «Eusko Jaurlaritzak bere esku zegoen guztia egin zuen, Zaldibarko hondamendiak hasieran eragin zituen ingurumen kalteak baino gehiago eragin ez zitzan». Desagertuta dago oraindik Joaquin Beltran langilea, eta, haren bilaketa lanei dagokienez, esan du hura aurkitzea lortu ez izana ez dela izango Eusko Jaurlaritzak horretarako «baliabide guztiak eta bere esku zegoen guztia» jarri ez duelako. Esan du hura aurkitu arte lanean jarraituko dutela. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196698/emak-dio-komenigarria-dela-astrazenecaren-bigarren-dosia-jartzea.htm | Gizartea | EMAk dio komenigarria dela AstraZenecaren bigarren dosia jartzea | Sendagaien Europako Agentziak ez du babestu AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarren dosirako beste txerto bat jartzea. | EMAk dio komenigarria dela AstraZenecaren bigarren dosia jartzea. Sendagaien Europako Agentziak ez du babestu AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarren dosirako beste txerto bat jartzea. | EMA Sendagaien Europako Agentziak berretsi egin du AstraZenecaren txertoa segurua dela, eta bere onurak arriskuak baino gehiago direla. Gainera, azpimarratu du komenigarria dela txerto horren bigarren dosia jartzea, eta ez du babestu AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarren dosirako beste txerto bat jartzea. Modu horretan, EMAk eutsi egin dio orain arte esandakoari, hau da, AstraZenecaren lehen dosia hartu duenari bigarrena jarri behar zaiola, lau eta hamabi asteko epean. Adinari dagokionez, berretsi du adin tarte guztietan onurek arriskuak gainditzen dituztela, baina onurak gehiago direla adinean gora egin ahala. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196699/emakumezko-polizia-bat-hil-dute-paristik-gertu-labanaz.htm | Mundua | Emakumezko polizia bat hil dute Paristik gertu, labanaz | Erasotzailea tiroz hil du beste polizia batek. Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak hartu du ikerketaren ardura. | Emakumezko polizia bat hil dute Paristik gertu, labanaz. Erasotzailea tiroz hil du beste polizia batek. Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak hartu du ikerketaren ardura. | Gizonezko batek 49 urteko emakumezko polizia bat hil du labana batekin Frantziako Rambouillet hirian, Paristik 60 bat kilometrora. Gaur gertatu da erasoa, 14:20an. Beste polizia batek tiroz hil du erasotzailea, Fiskaltzak zabaldu duenez.
Erasoaren lekuan bertan hil da polizia. Frantziako hedabideek zabaldu dutenez, erasotzailea polizia etxearen aurretik pasatu da hainbat aldiz, telefonoa eskuan. Biktima egoitzara sartzera zihoanean, haren atzetik joan da, eta, horren bidez, segurtasun ate bikoitzaren sistema gainditu du. Orduan, labana sartu dio poliziari, haren lankideen aurrean. Haietako batek bi tiro egin ditu erasotzailearen kontra.
Le Monde hedabideak aipatzen dituen lekukoen arabera, erasotzaileak «Alahu akbar!» egin du oihu. Edonola ere, nabarmendu dute lekukook kalean zeudela, gertaeraren lekutik metro batzuetara. Poliziak adierazi du oraindik ez dakiela zergatik gertatu den erasoa.
Adierazi dute erasotzaileak Tunisiako herritartasuna zuela. Terrorismoaren Aurkako Fiskaltzak hartu du ikerketaren ardura.
Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroa eta Jean Castex lehen ministroa joan dira gertaeraren lekura, 16:30ak aldera. Castexek mezu bat idatzi du Twitterren: «Errepublikak egunerokoaren heroietako bat galdu berri du», adierazi du. |
2021-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/196700/hizkuntza-gutxituen-legearen-kontrako-helegitea-salatu-dute-ipar-euskal-herriko-hautetsiek.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituen legearen kontrako helegitea salatu dute Ipar Euskal Herriko hautetsiek | Mozio bat izenpetu dute Euskal Hirigune Elkargoko egoitzan, «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko. Ipar Euskal Herrian legeari buruz dagoen adostasun zabala azpimarratu dute. Helegiteaz «kezka» agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak. | Hizkuntza gutxituen legearen kontrako helegitea salatu dute Ipar Euskal Herriko hautetsiek. Mozio bat izenpetu dute Euskal Hirigune Elkargoko egoitzan, «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko. Ipar Euskal Herrian legeari buruz dagoen adostasun zabala azpimarratu dute. Helegiteaz «kezka» agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak. | Harridura eta haserrea eragin ditu hizkuntza gutxituen aldeko legearen kontra Frantziako Asanbleako 60 diputatuk baino gehiagok Konstituzio Kontseiluan ezarritako helegiteak. Atzo arratsean zabaldu zen albistea, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak legea promulgatzeko zuen hamabost eguneko epea bukatzear zela. Orain, bi hilabeteko epea du auzitegiak legeari buruzko erabakia jakinarazteko. Gaur, mozioa izenpetu du Ipar Euskal Herriko hautetsi talde batek, helegitearen aitzinean «kexua eta ulertezintasuna» adierazteko.
Hauek dira sinatzaileak: Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Jean Jacques Lasserre Pirinio Atlantikoetako Departamenduko presidentea, Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria, Vincent Bru, Florence Lasserre eta Jean Lassalle diputatuak, Max Brisson eta Frederique Espagnac senatariak, Mathieu Berge Eskualdeko hautetsia eta Beenedicte Luberriaga, Departamenduko hautetsia -EEPko lehendakariordeak dira biak-.
«Azken hilabeteetan gertatu oztopo anitzen ondotik, lege horren onartzeak esperantza handia sortu du» adierazi dute, legeak bere baitan dakartzan neurriak gogora ekarriz. «Puntu hauek gure lurraldean adostasun zabal batean ekarriak dira, eremu politikoan, instituzionalean, eta gizartean. Egoera hau arras larria da gure lurraldearenzat eta goraki adierazi nahi dugu behar diren guziak eginen ditugula egoera horren konpontzeko».
Jakobinismoa eta mespretxua
Erreakzio andana eragin ditu Frantziako Konstituzio Kontseiluak ezarritako helegiteak. «Isilarazi nahi dituzten hizkuntzen kontrako keinu patetiko berria» da EH Bai alderdiaren hitzetan. «Demokrazioaren ukapena eta lurralde hizkuntzekiko mespretxua» salatu ditu Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Max Brisson LRko senatariaren hitzetan «maskarak erori dira». Hizkuntza gutxituak «mespretxatu eta desagerrarazteko borondatea» gaitzetsi du Paul Molac diputatu bretoiak.
Bere aldetik, «kezka» agertu du Euskalgintzaren Kontseiluak. «Gehiengo zabal eta askotarikoa duen legeari helegitea jartzea egun Frantzian indarrean dagoen araudi jakobinoari eusteko saiakera besterik ez da», ondorioztatu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. «Jarrera demokratikoaz haratago, mendeku-jarrera agertu dute hirurogei diputatuek. Kosta ahala kosta mantendu nahi dute Estatuaren izaera elebakarra» gaineratu du.
Bilbaok gogora ekarri du duela bi aste legea onartu zenean egindako balorazioa: «Bi elementu azpimarratu nahi izan genituen Asanbleak legeari baiezkoa eman zionean. Batetik, oso pozgarria zela berezko hizkuntzen aldeko ekimenak askotariko alderdietako diputatuen babesa izatea, eta bestetik, hari horri tiraka, garaipentzat hartu behar zela Gobernuan daudenen irizpidearen kontra onartu zela. Horrek erakusten zuen Asanbleako kideekin beste modu batez lan egiteko aukerarik bazegoela» azaldu du.
Arrangura agertu du Konstituzio Kontseiluak har dezakeen jarrerari buruz, eta oroitarazi du organo hori izan zela Hizkuntza Gutxituen Babeserako Europako Ituna berrestearen kontra agertu zena, Frantziako Errepublikako hizkuntza frantsesa dela dioen Konstituzioko 2. artikulua oinarri hartuta. «Espero dezagun, jarrera irekiagoa agertzea duela bi aste onartutako legearekin», adierazi du Kontseiluko ordezkariak.
Konstituzio Kontseilua
Hiru aukera zeuden legea promulgatu bitartean haren kontrako helegitea ezartzeko: Frantziako presidenteak edo lehen ministroak jar zezaketen, edo 60 diputatu edo senatariko talde batek. Diputatuen artetik iritsi zen, azkenean, baina gaur gaurkoz ez da jakina helegitea emateko batu zirenen zerrenda, ezta erabilitako argumentazioa ere. Frantziako Konstituzio Kontseilura jo du Berriak informazio horiek lortzeko, baina erabakiaren berri eman arte ez dituzte publikatzen. Bederatzi epaile ditu Konstituzio Kontseiluak, horietako gehienak politikari ohiak. Gaur egun, Laurent Fabius lehen ministro ohia da presidentea. Bi hilabeteko epean erabaki beharko dute. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196701/bidenek-dio-aukera-ekonomikoak-daudela-klima-larrialdiaren-borrokan.htm | Mundua | Bidenek dio «aukera ekonomikoak» daudela klima larrialdiaren borrokan | Goi bileraren azken egunean, AEBetako presidenteak «etorkizun berde garbirako» inbertsioetan jarri du arreta. Nazioarteko Energia Agentziak ohartarazi du «datuek eta erretorikak» ez dutela bat egiten. | Bidenek dio «aukera ekonomikoak» daudela klima larrialdiaren borrokan. Goi bileraren azken egunean, AEBetako presidenteak «etorkizun berde garbirako» inbertsioetan jarri du arreta. Nazioarteko Energia Agentziak ohartarazi du «datuek eta erretorikak» ez dutela bat egiten. | Konpromisoez eta helburuez aritu ostean, klima larrialdiaren kontrako borrokaren finantzaketaren beharraz eta aldaketek sortuko dituzten «aukera ekonomikoez» aritu dira mundu osoko dozenaka agintari eta enpresari, Joe Biden AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak antolaturiko goi bileraren azken egunean. Izan ere, estatuburuaren iritziz, inbertsio horiek «aukera bat izango dira ongi ordainduriko milioika lanpostu sortzeko sektore berritzaileetan».
Bidenek 1,86 mila milioi euroko plan bat aurkeztua du, azpiegiturei begirakoa, eta laster espero du AEBetako Kongresuaren oniritzia jasotzea, klima larrialdiaren kontrako borrokan sakontzeko; Washingtonen helburua da hamarkadaren amaierarako erdira gutxitzea isurketak, 2005eko mailekin alderatuta, eta 2050erako karbono neutraltasuna lortzea.
«Gaurkoa ez da mehatxuei buruzko bilkura bat, klima aldaketari aurre egiteak sortzen dituen aukerei buruzkoa baizik», argudiatu du AEBetako presidenteak. Horren aurretik, Energia Departamentuak jakinarazi du 90,7 milioi euro bideratuko dituela ekonomia energetikoan aldaketak jasan behar izan dituzten komunitateetan lanpostuak sortzera: «Gure nazioa eraiki zuten karbono eta zentral elektrikoetako langileek rol garrantzitsua izan dezakete Amerikaren energia garbiko etorkizuna errealitate bilakatzen», azaldu du Jennifer Granholm Energia idazkariak.
Ez da berria Bidenen tesia: klima larrialdiaren kontrako borrokan beharrezkoa dela kalitate handiko lanpostuak sortzea, eta gainontzeko herrialdeekin lankidetza sustatu beharra dagoela berrikuntzak azkartzeko. Horri begira, besteak beste, Erresuma Batuarekin eta Arabiar Emirerri Batuekin lan egiteko planen berri eman du agintariak, giltzarri diren hainbat sektore deskarbonizatzeko asmoz. besteak beste, argindarrarena eta nekazaritzarena.
Etxe Zuria Europako Batasunari begira ere jarriko da, Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak jakinarazi baitu bi aldeak datorren hilabetean elkartuko direla, Bruselan, AEBetako presidentearen bidaia baliatuta; NATOren goi bilerara joatekoa da.
Aliatuez gain, Errusiaz ere aritu da Biden, Vladimir Putin estatuburuak atzo egindako adierazpenak berreskuratuta. Putinek azaldu zuen klimaren arloan «nazioarteko lankidetzari bizitza ematean interesa» duela, eta AEBetako presidenteak pozez erantzun dio, eskua luzatuta: «Gure artean desadostasunak ditugu, baina ziur naiz zerbait lor dezakegula».
Klima larrialdiaren kontrako borroka garrantzi handikoa dela errepikatu du hainbatetan Washingtonek, eta hori agerian utzi du Etxe Zuriak gaur argitara emandako txosten batek: aldaketarik egin ezean, herrialdeak gero eta gastu gehiago izango ditu.
Publikoa eta pribatua
Egoera horri aurre egiteko, inbertsio publikoaren eta pribatuaren beharra defendatu dute goi bileran parte hartu duten agintariek eta enpresariek. Bill Gates Microsoft enpresaren fundatzaile eta filantropo ezagunak argudiatu du soilik egungo teknologiak erabilita herrialdeak ez direla gai izango beren buruari jarritako helburuak betetzeko.
Hain justu, arrisku horretaz mintzatu da IEA Nazioarteko Energia Agentziako zuzendari Fatih Birol ere, nazioarteko agintariei ohartarazi baitie «datuek eta erretorikak» ez dutela bat egiten: «Konpromisoak ez dira inoiz izan hain handiak, baina argi mintzatu behar naiz: konpromisoak baino gehiago behar dira, arrakala gero eta handiago bilakatzen ari baita».
Asmoak eta helburuak alde batera utzita, egunotako klimari buruzko goi bilerak agerian utzi du Bidenen legealdirako xedea: AEBak klima larrialdiaren kontrako borrokaren lider bilakatu behar direla berriz ere.
Donald Trumpen agintaldiak rol hori kendu zion bere herrialdeari, besteak beste, Parisko Hitzarmenetik atera zituelako. Egungo presidenteak, ordea, horretara itzultzeko asmoaren berri eman zuen kargua hartu eta berehala, iragan urtarrilean, eta beste hainbat neurri hartzeko konpromisoa hartu du harrezkeroztik. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196733/itxaropen-izpi-bat-pirinioetan.htm | Gizartea | Itxaropen izpi bat Pirinioetan | Nafarroako Gobernuak lau milioi euro inguru inbertituko ditu Pirinioetako Planean, despopulazioari aurre egiteko eta ingurua biziberritzeko. Bertako eragileekin elkarlanean ari dira egitasmoa garatzen. | Itxaropen izpi bat Pirinioetan. Nafarroako Gobernuak lau milioi euro inguru inbertituko ditu Pirinioetako Planean, despopulazioari aurre egiteko eta ingurua biziberritzeko. Bertako eragileekin elkarlanean ari dira egitasmoa garatzen. | Herriak odolusten ikusi ordez, despopulazioari aurre egitea erabaki du Nafarroako Gobernuak. Aspaldikoa da arazoa, baina larrituz joan da, eta nekez egin liteke ez ikusiarena. Pirinioetako herriak husten ari dira gelditu gabe, eta horregatik jarri dute martxan Pirinioetako Plana. Lau milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. Jendea han bertan bizi dadin nahi dute, baina horretarako zerbitzuak, etxebizitza eta lana segurtatu behar dira, gutxienez.
Aurreko legealditik heldu da plana, eta gobernu berriak ez du asmoa bazter geratzerik nahi izan, Ruben Goñi Nafarroako Gobernuko Proiektu Estrategikoen zuzendari nagusiaren arabera. «Helburua da lan zehatza egitea Pirinioak bizirik mantentzeko, indartzeko, despopulazioari aurre egiteko eta garapen jasangarriari begira». Izan ere, orain arte hirietara edo biztanle anitz dituzten herrietara bideratu dituzte politika publikoak, nagusiki. Horri itzulia ematen hasteko abiapuntua izan daiteke plana.
Bide horretan, martxan paratu dute Gu Pirinioa egitasmoa. Cederna Garalur, Lursarea eta bertako erakundeekin batera, bulego bana ireki dute Burgin eta Ariben. Han teknikariak ari dira lanean, plana aurrera eramateko eta parte hartzea sustatzeko. Teknikari horiek arduratzen dira eskualdea biziberritzeko sortu dituzten 11 lantaldeez ekintzailetza, etxebizitza, mugikortasuna, kultura, hezkuntza, osasuna..., baina talde horietan nahi duenak parte hartu dezake.
Aurretik egin izan dira bestelako planak, baina honek badu berezitasun bat, Goñiren arabera: «Lurraldetik bertatik sortutakoa da». Horrek lan egiteko manera «berria» eskatu du, «kogobernantzan» oinarritutakoa, eta Pirinioetako Mahaiaren bidez gauzatzen da Pirinioen eta hiriburuaren arteko lotura. Mahai horretan hamabost lagun daude, Pirinioetako ibarretako eta udalerrietako ordezkariak, eta Ana Sagardoi Zaraitzuko batzordekidea da lehendakaria. Erakundeen arteko koordinazioa «estua» dela onartu du, nahiz eta baden zer hobetu.
Lantaldeetan sortutako proiektuak Pirinioetako Mahaira igarotzen dira, eta organo hori arduratzen da Nafarroako Gobernuarekin eta Parlamentuarekin batera erabakiak hartu eta aurrekontuak zehazteaz, hiru erakundeak biltzen dituen Pirinioetako Batzordean.
Proiektu nagusiak
Planak esku hartzeko lau alor nagusi bereizi ditu: turismoa, komertzio iraunkorra eta zerbitzuak biltzen ditu lehenbizikoak, eta, besteak beste, Pirinioen marka errotzeko helburua izanen du. Bigarrenak, abeltzaintza, nekazaritza eta basoetako zerbitzuak, belaunaldi aldaketaren erronka handia izanen duena. Hirugarrena etxebizitzarena, garraioarena eta azpiegiturena da, eta dagoeneko hasi da erabiltzen ez diren etxebizitza eta eraikin publikoen memoria egiten. Laugarren hanka industriarena, lanarena eta garapen iraunkorrarena da; multzo horretan daude Aribeko coworking gunea eta Pirinioetako lan poltsa.
Aurrekontuaren parte handi bat Internet konexioa hobetzeko izanen da: bi milioi euro inguru inbertituko dute banda zabala paratzeko. Enpresa pribatuek ez dutenez egiten, Nafarroako Gobernua arduratuko da. Beste inbertsio batzuen berri ere emana dute: proiektuak eta azpiegiturak finantzatzeko deialdiak 600.000 euro izanen ditu; Erronkariko eskola berriko bidea egiteko, 263.000 euro; bizikletan ibiltzeko turismo iraunkorra bultzatuko duen Bizimugi proiektua garatzeko, 117.000 euro; ekintzaile proiektuetarako, 65.000 euro; Garaioako udaletxea berritzeko, 50.000 euro; eta Erremendian esku hartzeak egiteko, 40.000 euro.
Goñik argi esan du: ez da proiektu handien afera. Soilik horrelakoekin ez da lortzen eskualde bat biziberritzea, haren aburuz. Pirinioetako Plana proiektu txiki askoz osatua izanen da, hala baizik ezin dutelako lortu despopulazioari aurre egitea: «Egitasmo guztiek ekarpen txikiak egingo dituzte, baina denbora pasatuta eragin handikoak izatea espero dugu». Batzuk nabarmendu ditu. Adibidez, etxebizitzari lotutakoa. Dagoeneko 56 etxebizitza identifikatu dituzte: «Helburua da ahalik eta azkarren alokairurako etxebizitzak eskaintzea». Aribeko coworking-a ere estrategikotzat daukate, eta antzeko bi egitasmo eginen dituzte Otsagabian eta Abaurregainan.
Hiru ardatz nagusi nabarmendu ditu Goñik herri bat biziberritzeko: zerbitzuak, etxebizitza eta lana. Baina ez da aski hala ere. «Badaude beste kontu batzuk ere: eskaintza kulturala bizirik egotea, kohesioa ematea... Bizitza sozialarekin eta gai sozialekin euskara, berdintasuna... osatu behar da plana».
Pirinioetan begi onez ikusi dute plana martxan jartzea, eta eskualdean «ilusioa» eta «itxaropena» piztu dituela nabarmendu dute, esaterako, Ana Sagardoi Pirinioetako Mahaiko lehendakariak eta Karlos Bueno Aezkoako Batzarreko lehendakariak. «Behingoz, Pirinioak agendan daude», esan du bigarrenak. Baina ez du kezka ezkutatu Buenok: «Egoera hau larri bizi dugu. Azken 20 urteetan biztanle asko galdu ditugu, baina lehenagotik ginen aldapa behera». Duela 25 urte, haren belaunaldiko zenbaitek herrian geratzea erabaki zuten, eta horrek zertxobait apaldu zuen beherakada. «Baina baldintzak ez dira hobetu: zerbitzuak handitu ordez, galdu egin ditugu; etxebizitzaren eta lan duinak izateko arazoak ditugu... Eta horrek ez du lagundu jende gaztea hemen bizitzen gera dadin».
Pirinioak agendan
Azken bi legegintzaldietan erakundeek beste jarrera bat hartu dutela uste du Sagardoik, eta lurralde kohesioari garrantzia ematen hasi direla. Alde horretatik, mahaian «lan handia» egiten ari direla nabarmendu du: «Batzuetan lan hori guzia ez da agertzen, oraindik emaitzak ez direlako ikusten. Denak bere denbora behar du, eta kostatu da dena martxan jartzea. Egia esan, azkarxeago joan nahiko genuke, baina, tira, hor gaude».
Biek azaldu dutenez, Pirinioetan aurretik egindako lanari esker ailegatu dira oraingo egoerara. «UPNk Nafarroako Lurralde Estrategia onartu zuenean, Pirinioak batu ziren horri aurre egiteko. Hori izan zen ernamuina, eta orduan hasi ginen elkartzen eta lanean. Azken hamar urteetako lanak ekarri du prozesu hau martxan jartzea», kontatu du Buenok. «Azpimarratuko nuke talde sozialak hasi zirela elkarlanean; une batez denak batera jarri gara martxan, eta, ezberdintasunen gainetik, adostasunak jarri ditugu mahai gainean».
Sagardoik gogora ekarri du Bost minutu Pirinioen alde mugimendua: «Parlamentariei eskatzen zitzaien legeak egitean bost minutuz pentsa zezaten Pirinioetan». Eta joan ziren parlamentura, Pirinioetako komisioetara. «Ponentziak egin ziren. Guretzat hasiera izan zen: zer nahi genuen esan genuen; arloz arlo diagnostikoa egiten genuen, baina baita egoera hobetzeko proposamen batzuk ere». Horregatik, argi ikusten du plana Pirinioetatik sortu dela, herri mugimenduak bultzatuta.
Aurrera begira
Itxaropentsu daude, baina zuhur. «Aurtengoa gakoa da, lehenbiziko urtea delako inbertsio bereziak izanen ditugula aurretik landutako proiektuak garatzeko», esan du Buenok. Arazoa larria da, eta esku hartzea beharrezkoa, erabat hustu baino lehen. Argi dituzte lehentasunak: etxebizitza eta lana. «Etxebizitzak behar ditugu gazteak independizatu daitezen. Udalek eta batzarrek etxe hutsak ditugu, baina ez dugu ahalmen ekonomikorik berritzeko», azaldu du Buenok. Horri lotuta, beste eskari bat du aetzak: «Galdu ditugun zerbitzuak berreskuratu, eta inoiz izan ez ditugunak eskuratu». Sagardoik beste afera bat gehitu dio: «Pirinioetako marka ar i da lantzen, gure identitateari lotuta, eta ongi dago guri balioa eman eta gure autoestimua pixka bat hobetzeko».
Martxan da, beraz, Pirinioetako Plana. Lantaldeak lanean ari dira, proiektu batzuk martxan jarri dituzte, eta beste batzuk etorriko dira. Denbora behar da, hala ere, proiektuaren emaitzak ikusi eta balorazioa egiteko. Oraingoz, itxaropen izpi horrek argitzen ditu geroz eta hustuago dauden Pirinioak. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196734/nola-irakurri-du-sarrionandia-haren-osteko-belaunaldiak.htm | Kultura | Nola irakurri du Sarrionandia haren osteko belaunaldiak? | Sarrionandiaren Euskal Herriratzea baliatuz, 1970eko hamarraldian jaiotako lau idazle haren obraren gainean solastatu dira: Harkaitz Cano, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Kirmen Uribe. Kantu bilakatutako poemei buruz ere aritu dira. | Nola irakurri du Sarrionandia haren osteko belaunaldiak?. Sarrionandiaren Euskal Herriratzea baliatuz, 1970eko hamarraldian jaiotako lau idazle haren obraren gainean solastatu dira: Harkaitz Cano, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Kirmen Uribe. Kantu bilakatutako poemei buruz ere aritu dira. | Joseba Sarrionandia idazlearen itzulerak asaldura eragin du Euskal Herrian. Itzal handiko idazlea da, literatur genero nagusi guztiak jorratu izan ditu, eta 1985ean Martuteneko kartzelatik ihes egin eta erbestera jo zuenetik, misteriozko eta miresmenezko aura baten inguratu du. Arrasto nabarmena utzi dute haren poesia, narratiba eta saiakera lan askok. BERRIAk lau idazlerekin hitz egin du arrasto horri buruz, eta igandeko egunkarian argitaratuko du haiek esandakoekin osatutako erreportajea.
Sarrionandia idazle berezia da Harkaitz Cano, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Kirmen Uriberentzat. Gaztetxotan egin zuten topo haren literaturarekin, eta bakoitzak bere istorioa du Sarrionandiaren liburuekin.
«Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak besapeko liburua izan zen niretzat, ez soilik liburuarengatik beragatik baita Sarrionandiaren jarreragatik ere. Idazlearen eta itzultzailearen arteko mugak lausotzen ditu hor; avant la lettre, hipertestu bat zen hura», azaldu du Canok.
Sarrionandiak ipuingintza modernoaren atea zabaldu zuela uste du Jimenezek: «Fundazionala da narratiba laburraren arloan, eta ez dut uste hori aitortu zaionik. Gure literatura garaikidean, bera izan da ipuin kontalari magikoen genealogia inauguratu duena. Kontua da ez diogula ipuinari baliorik ematen, literatura heldugabea dugulako, eta oso antimodernoak garelako».
Ni ez naiz hemengoa liburuak aldaketa bat eragin zion Rodriguezi euskal literatura eta euskara bera jasotzeko moduan: «Ez nuen horrelakorik inoiz irakurri. Batetik, Kafka, Maiakovski edo Nietzsche; bestetik, Joxe Migel Barandiaran, Milia Lasturkoa edo Jon Mirande. Biolentziaren inguruko gogoetak hizkuntzaren ingurukoen aldamenean emanak zetozen. Inpaktu handia eragin zidan».
Uribe ere Ni ez naiz hemengoa-k hunkitu zuen bereziki: «Kartzela barruan nola irakurtzen ote zuen hainbeste, eta iturri ezberdinetatik. Jakin-min eta ezagutza handia azaltzen ditu». «Idazle konpletoa» iruditzen zaio, genero guztietan fina.
Musikari ugarik sortu dituzte kantuak Sarrionandiaren hitzekin, eta lau idazleek horien artean haientzako kutunenak ere aukeratu dituzte. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196735/1100-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 1.100 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Positiboen kurbak gorantz egiten jarraitzen du. Eusko Jaurlaritzak ohartarazi duenez, ZIUetan 186 pertsona daude ospitaleratuta, herenegun baino hamahiru gehiago. | 1.100 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Positiboen kurbak gorantz egiten jarraitzen du. Eusko Jaurlaritzak ohartarazi duenez, ZIUetan 186 pertsona daude ospitaleratuta, herenegun baino hamahiru gehiago. | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 15.299 PCR proba eta antigeno test egin zituzten atzo Hego Euskal Herrian, eta 1.100 positibo atzeman zituzten, herenegun baino 68 gutxiago. Eguneko kasuen datua jaitsi arren, ordea, gorantz egiten jarraitzen du positiboen kurbak egunez egun, martxoaren 11az geroztik; hor egin behar da azpimarra. Positiboen ehunekoa, berriz, %7,19 da.
Lurraldeetako egoerari dagokionez, Bizkaian atzeman dituzte kasu gehienak: 466. Gipuzkoan, 358 izan dira; Nafarroan, 165; eta, Araban, 103. Gainontzeko zortzi kasuak EAEtik kanpo detektatutakoak dira, Jaurlaritzak azaldu duenez.
Erietxeetako egoerari ere erreparatu behar zaio. Larria da egoera. Herenegun 209 gaixo zeuden Hegoaldeko ospitaleetan, eta lehen olatutik detektatutako kopururik makurrena da. Nafarroako Gobernuak ez ditu oraindik behin-betiko datuak eman, baina Jaurlaritzak ohartarazi du beste 101 ospitaleratze egon direla Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan, eta, azken datuen arabera, lurralde horretako ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 186 pertsona daude, aurreko egunean baino hamahiru gehiago.
Hildakoak oroituz
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria COVID-19aren ondorioz hil direnak omentzeko ekitaldi batean egon da gaur Gasteizen, eta nabarmendu du izurritea geldiarazteko neurriak hartzerako orduan, «pertsona bakoitzaren osasuna eta ongizatea lehenesten» saiatu direla, baina «akatsak» ere egin dituztela. Hala ere, hildakoen ingurukoek izandako «ulermena eta gogortasuna» goraipatu ditu.
Zehazki, emandako datuen arabera, izurritearen ondorioz pertsonaren bat galdu dutenak artatzeko Betirako programan, 600 pertsona baino gehiagok jaso dute laguntza psikologikoa, eta horietatik %86k azaldu du ezin izan zituztela ingurukoak nahi bezala lagundu. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196736/indonesiako-agintariek-hondoratutzat-jo-dute-desagertutako-urpekoa.htm | Mundua | Indonesiako agintariek hondoratutzat jo dute desagertutako urpekoa | Ontziaren zati batzuk aurkitu dituzte, eta eskifaiako 53 kideetakoren bat bizirik aurkitzeko itxaropena dute. Oxigeno erreserbak bart amaitu dira, kalkuluen arabera. | Indonesiako agintariek hondoratutzat jo dute desagertutako urpekoa. Ontziaren zati batzuk aurkitu dituzte, eta eskifaiako 53 kideetakoren bat bizirik aurkitzeko itxaropena dute. Oxigeno erreserbak bart amaitu dira, kalkuluen arabera. | Astearte gauean itsaspeko militar baten arrastoa galdu zuten Indonesian, Bali iparraldean, 60 miliara, eta hura erreskatatzeko lanetan aritu dira ordutik. Jakartako agintariek agerraldi bat egin dute gaur, eta Yudo Margono itsas armadako buruak esan du azken egunetan ontziaren torpedo baten zatiak aurkitu dituztela. Hala ere, 72 ordutarako oxigeno erreserbak zituztela kalkulatzen dute, eta dagoeneko igaro da epe hori.
Margonok azaldu du litekeena dela ontzian arrakala bat sortu izana, aurkitu dituzten piezak aztertuta. Horregatik, uste dute itsaspekoak hondoa jo duela. Ontziak 53 soldadu ditu barruan, eta maniobra militarrak ari ziren egiten desagertu zenean.
Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirenean urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik.
Beste desagerpen batzuk
Azken urteetan, desagertu izan dira gisa bereko zenbait itsaspeko. 2017An, Argentinako armadaren ARA San Juan ontzia galdu zen, 44 lagun zeramatzala, eta urtebeteren buruan aurkitu zuten.
Orain arteko ezbeharrik handiena, halere, Kursk ontziarena da. 2000. urteko abuztuaren 12an gertatu zen: Errusiaren ontzi nuklearrak akats teknikoak izan zituen maniobra batzuk egiten ari zela, eta hondoratu egin zen; 118 soldadu zeuden barruan. Antza, torpedo batek eztanda egin zuen. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196737/nafarroa-berriz-altxa-burujabetzaren-aldeko-mugimendua-aurkeztu-dute-irunean.htm | Politika | Nafarroa Berriz Altxa burujabetzaren aldeko mugimendua aurkeztu dute Iruñean | 1521eko herri altxamenduen eta Noaingo eta Amaiurko (Nafarroa) batailen 500. urteurrena baliatuko dute «erabakiak Nafarroan hartzeko» beharra aldarrikatzeko. Manifestazioa egingo dute, ekainaren 19an. | Nafarroa Berriz Altxa burujabetzaren aldeko mugimendua aurkeztu dute Iruñean. 1521eko herri altxamenduen eta Noaingo eta Amaiurko (Nafarroa) batailen 500. urteurrena baliatuko dute «erabakiak Nafarroan hartzeko» beharra aldarrikatzeko. Manifestazioa egingo dute, ekainaren 19an. | «Gizarte eraldaketarekin konprometitutako» Nafarroako hainbat kide bildu dira gaur goizean Iruñeko Ziudadelan, «Iruñea menderatu eta kontrolpean mantentzeko eraiki zuten gotorlekuan», Nafarroa Berriz Altxa ekinbidea aurkezteko. 1521eko herri altxamenduen eta Noaingo eta Amaiurko (Nafarroa) guduen 500. urtemuga amutzat hartuta, aldarrikatu dute Nafarroak «burujabetza berreskuratzeko beharra» duela, «erabakiak bertan hartu ahal izateko». Ekainaren 19an manifestazioa egingo dute, Iruñean.
Mugimenduaren sustatzaileek manifestu bat adostu dute, eta hainbat arlotan aritzen diren 73 pertsonak sinatu dute. Horien artean daude feminismoan, euskalgintzan, lan eremuan, ekologismoan, pentsiodunen mugimenduan eta ikasle mugimenduan jarduten dutenak, bai eta intsumiso izandakoak eta errepresioa pairatutakoak ere. Honakoak dira sinatzaileetako batzuk: Patxi Zamora, Beñat Jusue, Begoña Zabala, Joxe Lacalle, Edurne Leon, Sagrario Aleman, Beñat Hach, Eneko Villegas, Petti, Lur Albizu...
Nafarrek izaera «errebeldea» dutela adierazi du Amagoia Susperregi bozeramaileak: «Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu». Ideia horri helduta, iraganean nafarrek «eskubideen alde eta eraso eta injustizien aurka» bultzatutako zenbait mugimendu zerrendatu ditu; besteak beste, Espainiako trantsizio garaiko langile borrokak, abortuaren aldeko mugimendua, NATOren aurkakoa edota Altsasuko (Nafarroa) gazteen aldekoa.
Orain, Nafarroaren burujabetzaren alde mobilizatzeko unea dela adierazi du, osasun krisiak agerian utzi baitu «erabakiak bertan hartzeko beharra»: «Ez dugu eskumenik gure arazoak hemen kudeatzeko, eta Madrilgo aginte bakarraren menpe bizi gara». Horren ordez, eguneroko bizitzan eragiten duen orori buruz «libreki» erabaki nahi dutela nabarmendu du: «Hezkuntza, osasuna, lan harremanak, euskara, pentsioak, fiskalitatea, etxebizitza, berdintasuna, estatus juridikoa eta gainerako euskal lurraldeekiko harremana».
Manifestazioa, ekainean
Aldarrikapen horiek zabaltzeko zenbait aurkezpen, hitzaldi eta mobilizazio egingo dituzte datozen asteetan foru erkidegoan zehar, eta aurki Tafalla eta Larragako Rotten XIII taldeak egitasmorako sortu duen kantu bat aurkeztuko dute. Gainera, ekainaren 19an manifestazioa egingo dute, Iruñean, Nafarroa berriz altxa, sobernía es libertad lelopean. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196738/sos-ostalaritzak-salatu-du-bost-ostalarien-atxiloketak-bidegabeak-izan-zirela.htm | Gizartea | SOS Ostalaritzak salatu du bost ostalarien atxiloketak «bidegabeak» izan zirela | Ertzaintzak bost ostalari atxilotu zituen atzo, protesta batean, Gipuzkoako Foru Aldundian. Ostalariek, ordea, adierazi dute «modu baketsuan» ari zirela; abokatuekin hitz egingo dute, «legalki» zer egin daitekeen aztertzeko. | SOS Ostalaritzak salatu du bost ostalarien atxiloketak «bidegabeak» izan zirela. Ertzaintzak bost ostalari atxilotu zituen atzo, protesta batean, Gipuzkoako Foru Aldundian. Ostalariek, ordea, adierazi dute «modu baketsuan» ari zirela; abokatuekin hitz egingo dute, «legalki» zer egin daitekeen aztertzeko. | Ertzaintzak SOS Ostalaritzako bost kide atxilotu zituen atzo Donostian, Gipuzkoako Foru Aldundian egiten ari ziren protesta batean. Ostalariek, ordea, agerraldi bat egin dute gaur goizean, eta salatu dute atxiloketa horiek «bidegabeak» izan zirela, protesta «modu sinbolikoan eta baketsuan» ari zirelako egiten. Hain justu, diputazioko ateetan kateatu ziren, Eusko Jaurlaritzak pandemian izan zuen kudeaketa «eskasa» salatzeko. Beraz, ostalariek jakinarazi dute abokatuekin ari direla hitz egiten, jasandako tratua salatzeko asmoz, «legalki» zer egin daitekeen aztertzeko.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari ere mezu bat helarazi diote, ostalariak ere «pertsonak» direla gogorarazteko asmoz: «Bizi dugun egoera gero eta larriagoa da, urtebete daramagu horrela, eta itota gaude; tabernen itxierak ikusten ditugu edonon, eta gero eta gehiago, baina denborak aurrera egin ahala, irtenbideen falta gero eta nabariagoa da». |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196739/elkarrekin-podemos-iuk-mozioak-aurkeztuko-ditu-udaletan-etxegabeentzako-zerbitzuak-indartzea-eskatzeko.htm | Gizartea | Elkarrekin Podemos-IUk mozioak aurkeztuko ditu udaletan etxegabeentzako zerbitzuak indartzea eskatzeko | Adierazi dute pandemiak larriagotu egin duela etxegabeen egoera, eta beharrezkotzat jo dute horri aurre egiteko baliabideak egokitzea. | Elkarrekin Podemos-IUk mozioak aurkeztuko ditu udaletan etxegabeentzako zerbitzuak indartzea eskatzeko. Adierazi dute pandemiak larriagotu egin duela etxegabeen egoera, eta beharrezkotzat jo dute horri aurre egiteko baliabideak egokitzea. | Elkarrekin Podemos-IUren talde parlamentarioak jakinarazi duenez, mozioak erregistratuko ditu ordezkaritza duen EAEko udal guztietan, gizarte zerbitzuak indartzea eskatzeko: asmoa da etxerik gabe dauden pertsonen arretarako zerbitzuak hedatzea.
Koalizioak proposamenean jaso duenez, tokiko gobernuei galdegiten die hilabeteko epean aurkezteko «ezartzeke dauden zerbitzuak garatzeko plangintza egutegia», beharrezkoak diren baliabideak emate aldera; baita, hala badagokio, egoitzetako aurrekontua handitzeko ere. Mozioarekin, udal mailako gizarte zerbitzuen zorroa arautzen duen dekretua betearaztea eskatuko dute.
Haien arabera, pandemiak larriagotu egin du «kale gorrian dauden pertsonek pairatzen duten zaurgarritasun egoera», eta, horren ondorioz, beharrezkotzat jo dute etxegabetzeari aurre egiteko baliabideak egokitzea, horiek arreta aproposa jaso dezaten. «Jarritako bitartekoak ez dira nahikoak premiei aurre egin ahal izateko».
Ekimenak ere bultzatzen du gizarte zerbitzuen erabiltzaileekin «ebaluazio parte hartzailea» egitea, besteak beste, eskura dauden baliabideen «kalitatea, eraginkortasuna eta nahikotasuna» zehazteko; urtebeteko epea ezarri dute horretarako.
«Pandemiak bereziki jo ditu bizitzeko tokirik ez duten pertsonak; horregatik, erakundeetatik errealitate gogor horri aurre egin behar diogu, eta ahal ditugun baliabide guztiak jarri erronkei behar bezala erantzuteko», azpimarratu dute. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196740/77-urteko-gizonezko-baten-gorpua-topatu-dute-leaburun.htm | Gizartea | 77 urteko gizonezko baten gorpua topatu dute Leaburun | Araxes ibaiaren ertzean aurkitu dute. Atzo gauetik zegoen desagertuta. | 77 urteko gizonezko baten gorpua topatu dute Leaburun. Araxes ibaiaren ertzean aurkitu dute. Atzo gauetik zegoen desagertuta. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 77 urteko gizonezko baten gorpua topatu dute gaur goizean, Leaburun (Gipuzkoa), Araxes ibaiaren ertzean.
Zabaldutako informazioaren arabera, atzo gauetik zegoen desagertuta gizonezkoa, eta familiak hura bilatzeari ekin zion; 09:00etan aurkitu dute, hilda. Adierazi dute gorpuak ez dituela «indarkeria zantzuak». |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196741/aebek-armeniarren-aurkako-genozidioa-onartu-dute.htm | Mundua | AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu dute | Joe Biden presidenteak gertakariaren 106. urteurrenean egin du adierazpen historikoa. Turkiak erabakia deitoratu du. | AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu dute. Joe Biden presidenteak gertakariaren 106. urteurrenean egin du adierazpen historikoa. Turkiak erabakia deitoratu du. | AEBetako presidente Joe Bidenek, hauteskunde kanpainan hitz eman bezala, armeniarren aurkako genozidioa onartu du AEBen izenean, gertakari haren 106. urteurrenean. «Estatu Batuetako herriak omenaldia egiten die duela 106 urte hasi zen genozidio hartan hil ziren armeniar guztiei», adierazi du ohar batean. Bi bider erabili du «genozidio» hitza Otomandar Inperioak armeniarren aurka egin zuen sarraskia izendatzeko. Eragin diplomatiko handiko erabakia da munduko potentzia nagusiak hori onartzea, Turkiako Errepublikak ukatu egiten baitu armeniarrek jasan zutena genozidio bat izan zenik, eta nazioartean exijitu ohi du halakorik ez erabiltzeko. Bere aldetik, Armeniako Gobernuak «egia ezartzeko pauso erraldoitzat» jo du.
«Urtero, egun honetan, otomandar garaiko armeniar herriaren aurkako genozidioan bizia galdu zuten guztiak oroitzen ditugu, eta ankerkeria hori berriz gertatzea eragozteko konpromisoa berresten dugu», azaldu du AEBetako presidenteak. Hala, etorkizunera begiratu beharra nabarmendu du, «fanatismoak eta intolerantziak eragindako gaitzek utzitako orbanik gabeko» mundu baten alde.
Biden ez da Armeniakoa «genozidio» gisa kalifikatu duen AEBetako lehen presidentea izan. 1981. urtean, Ronald Reaganek ere kontzeptu bera erabili zuen, baina atzera egin zuen Turkiak eginiko presioen ondorioz. Oraingoan, hitzok publiko egin aurretik, Etxe Zuriak asmoaren berri eman zion Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogani. Erabakia ez da haren gustukoa izan, eta «gezurtatu» egin du gertatutakoa hitz horrekin kalifikatu daitekeenik.
Hain zuzen, Ankararen ustez, «zauri sakon bat» irekiko duen «akats larri bat» da Washingtonek egindakoa. Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroak AEBen erabakia deitoratu du. «Hitzek ezin dute historia aldatu, ezta berridatzi ere. Ez dugu inorengandik ezer ikasi beharrik gure iraganari buruz», idatzi du. «Oportunismo politikoa bakeari eta justiziari eginiko traiziorik handiena da».
Adierazpenak bi herrialdeen arteko harremanak gaiztotu ditzake. Izan ere, biak NATOko kide izateaz gain, Ankara Washingtonen aliatu nagusia izan da Ekialde Hurbilean eginiko mugimenduetan. Tentsioak, baina, gora egin du azken hilabeteetan, Erdoganek bere boterea indartzeko hartutako azken erabakien ostean.
Milioi eta erdi hildako
1915. urteko apirilaren 24ean, Otomandar Inperioak armeniar jatorriko intelektualak eta komunitate liderrak atxilotzeari ekin zion, lehenik Konstantinoplan —egungo Istanbul—, eta gero, inperio osoan zehar. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten —300.000, Turkiaren arabera—, eta milioika herritarrek euren lurraldea utzi behar izan zuten. Turkiak, inperio haren oinordekoak, ez du gertatutakoa ukatu, baina «genozidio» gisa kalifikatzea baztertzen du. |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196742/sindikalismo-feministaren-kriminalizazioa-salatu-dute-irunean.htm | Ekonomia | Sindikalismo feministaren «kriminalizazioa» salatu dute Iruñean | Patronala egin dute aste honetako atxiloketen erantzule. «Harrotuta ikusten dugu, estatuko botere guztiak kapitalaren zerbitzura daudelako», adierazi du Garbiñe Aranburuk, LABeko idazkari nagusiak.. | Sindikalismo feministaren «kriminalizazioa» salatu dute Iruñean. Patronala egin dute aste honetako atxiloketen erantzule. «Harrotuta ikusten dugu, estatuko botere guztiak kapitalaren zerbitzura daudelako», adierazi du Garbiñe Aranburuk, LABeko idazkari nagusiak.. | LABen aurka aste honetan egindako polizia operazioa salatu dute larunbat arratsalde honetan Iruñean, Borroka sindikala aurrera lelopean.
Asteartean sindikatuko sei kide atxilotu zituzten garbiketa sektorearen mobilizazio batean izandako istiluetan parte hartu zutelakoan, ISN enpresaren kamioi bat blokeatzegatik eta CENen egoitzaren aurrean protesta egin zutelako, martxoaren 8ko mobilizazioetan. Atxilotuetako bat asteartean bertan utzi zuten aske, eta gainerakoak hurrengo egunean, epaileak deklarazioa hartu behar izanik gabe.
Manifestazioa hasi aurretik egindako adierazpenetan, Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak esan du atxiloketok «beste jauzi bat» izan direla «sindikatuen aurkako eskala errepresiboan». «Oso eraso argia izan da sindikalismo borrokalariaren eta eredu sindikal feministaren aurka», azpimarratu du Aranburuk. LABen iritzian, «operazio propagandistiko bat» izan da.
«Mezu argia»
Mobilizazioan 900 pertsona inguruk parte hartu dute, Espainiako Gobernu Ordezkaritzaren arabera. Iruñeko Baluarte plazatik abiatu da martxa eta Sarasate pasealekuan amaitu da. Hiru emakume-zutabek ireki dute manifestazioa; pikete feminista leloa idatzita zuten txaleko moreak zeramatzaten soinean; haien aurretik atxilotutako sei sindikalistak joan dira -haietako lau emakumeak-, pankartarekin. «Sindikalismoa ez da delitua», «gora borroka feminista» eta patronalaren eta Poliziaren aurkako mezuak oihukatu dituzte bidean.
«Ikusten ari gara sistema kapitalista honen pean langileok ez garela demokrazian bizi», adierazi du LABeko ordezkariak komunikabideen aurrean. Nabarmendu du «elite ekonomiko bat gero eta botere gehiago» pilatzen ari dela eta «zigorgabe» sentitzen dela. Patronalari leporatu dizkio aste honetako atxiloketak. «Harrotuta ikusten dugu patronala, estatuko botere guztiak -legegilea, judiziala eta poliziala- kapitalaren zerbitzura daudelako». Bere ustez, aste honetako operazioarekin «mezu oso argia» helarazi nahi izan dute, «ez bakarrik sindikatuarentzat, baita ezarritako ordena zalantzan jarri nahi dutenentzat ere». «Ikusten ari gara nola bidaltzen duten polizia enplegua defendatzen ari diren langileak erreprimitzera», esan du Garbiñe Aranburuk. Horren aurrean,azpimarratu du LABeko kideak ez direla kikilduko eta «sindikalismo borrokalaria eta eredu sindikal feminista praktikatzen» jarraituko dutela, «hori delako guk egiten dugun» |
2021-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/196743/onbidean-segitzen-du.htm | Kirola | Onbidean segitzen du | Alaves irabaztear izan da Valentziaren zelaian, baina ihes egin dio garaipenak azken unean. Irudi ona eman du, eta puntuak bide onean jarraitzeko balio dio. Guidettik sartu du arabarren gola. | Onbidean segitzen du. Alaves irabaztear izan da Valentziaren zelaian, baina ihes egin dio garaipenak azken unean. Irudi ona eman du, eta puntuak bide onean jarraitzeko balio dio. Guidettik sartu du arabarren gola. | Galdu gabe jarraitzen du Alavesek Javier Callejak zuzentzen duenetik. Haren lehen hiru partidetan zazpi puntu lortu zituen, eta beste bat sartu zuen zakuan, Valentziaren kontra berdinduta: 1-1. Itxura ona eman du, eta hirugarren garaipena kateatzear izan da, aurrea hartu baitzuen azken txanpan. Sari itzela zatekeen, baina berehala iritsi da Valentziaren erantzuna. Hala ere, lorturiko puntuak norabide onean dela berresteko balio dio Arabako taldeari.
Erritmo handiarekin hasi da neurketa. Hala komeni zitzaion Valentziari. Golaren bila irten da etxeko taldea, Gonzalo Guedesek gidatuta. Toki guztietan ageri zen portugaldarra, eta haren jokaldi goiztiarrek deseroso sentiarazi du Alaves. Beren zelaian katigatuta gelditu dira arabarrak, eta komeriak izan dituzte aurkariaren joko biziari erantzuteko. Haatik, Callejaren taldeak izan du partidako lehen aukera garbia, kaiolako atea irekitzea lortu duen lehen jokaldian. Ez dahurbilketa soil bat izan, Jota Peleteiroren erremateak sareetan bukatu du. Ordea, golak ez du balio izan, Edgar jokoz kanpo baitzegoen baloia areara erdiratu aurretik.
Valentziaren ekinaldiak gutxituz joan dira, Alavesek zelaian kokapen egokia hartu orduko. Jokalari guztiak engaiatu dira presio lanetan, eta Pina eta Battagliak pase lerroak ixtea lortu dute zelai erdian. Segurtasun handia igorri dute gasteiztarrek. Ez dute sufritu. Baina aurkaria ere ez dute sufriarazi. Lotura lanak egiten saiatu da Peleteiro, ezker hegaletik barrurantz eginda, baina taldea ez da paseak kateatu eta erasoko jokoa sortzeko kapaz izan. Zehaztasunik ezak hartu du hasierako bizitasunaren tokia. Itzali egin da norgehiagoka atsedenera bidean, eta 0-0 amaitu dira lehen 45 minutuak.
Aldaketa suspergarriak Guedes Alavesen amesgaizto bihurtu da berriz bigarren zatiaren hasieran. Lehenik, sukalderaino sartu, eta erdiraketa zitala egin du. Eta gero, ate aurrean bakarrik gelditu da errebote baten ondoren. Gola esku-eskura utzi dio Gameirori, eta frantziarrak ez du hutsik egin. Alabaina, VARak jokaldia berraztertu du, eta arindua hartu Alavesek: jokoz kanpo zegoen Maxi jokaldiaren hasieran.
Aldaketekin asmatu egin zuen berriro Callejak. Ponsek oxigenoa eman dio taldeari. Hura sartu berritan, erremate akrobatikoa egin du Joseluk. Geroago sartu zen Guidetti, eta 0-1ekoa egin du 83. minutuan, area txikian baloia ehizatuta. Ordea, bost minutu geroago banakoa egin du Gayak. Huts egin dute arearen defentsan, eta Pachecoren atepeko abilezia ez da aski izan. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196785/xorroxin-irratiak-40-urte-ditu.htm | Bizigiro | Xorroxin irratiak 40 urte ditu | Elizondoko Xorroxin herri irratiak 40 urte bete zituen martxoan. Euskara du beti ardatz, eta tokikotasuna lehentasun. Baztango irratia Lapurdin eta Baxenabarren ere entzuten da. | Xorroxin irratiak 40 urte ditu. Elizondoko Xorroxin herri irratiak 40 urte bete zituen martxoan. Euskara du beti ardatz, eta tokikotasuna lehentasun. Baztango irratia Lapurdin eta Baxenabarren ere entzuten da. | Berrogei urte ditu Xorroxin irratiak. 1981eko martxoaren 19an hasi zen uhinez zabaltzen Erratzun (Nafarroa). Izena Erratzuko izen bereko ur jauziarena du. Gaur egun, Baztan, Malerreka, Bortziriak, Bertizarana, Urdazubi eta Zugarramurdiko eremuetan entzuten da. Urrunago ere bai, Lapurdin Baionaraino eta Baxenabarren ere entzuten baita. Gipuzkoan, Hondarribian ere entzuleak baditu Xorroxinek.
Josetxo Apezetxea Xorroxin irratiko esataria eta Karakola segi hola saioaren aurkezlea da. Lehenagotik irratiaren laguntzaile ere izan zen, eta tokiko gazte talde baten parioa izan zela kontatu du. «Bidaia bat egin zuten garai hartako Jugoslaviarat hemengo bospasei gaztek. Gehienak ziren Erratzukoak. Hor piztu omen zitzaien irrati baten ideia». Sos kotsia jarri zuen bakoitzak, eta abiatu zuten abentura. Erratzuko eskolako lehen solairuan hasi ziren. «Kasik okupazio moduko bat izan zen, eta han egon zen hilabete batzuk; denbora guti». Ondotik, leku anitzetan ibili zen Xorroxin irratia, duela dozena urte pasa Elizondon egoitza erosi zuen arte.
Hastapenak boluntario urteak izan zituen sortzaile taldeak. «Batzuek segitu zuten urte andana bat. Lehenbizian, irrati libre baten funtzionamendua zen: ez zen hor ez langilerik, ez deus». Irrati libreen haizeak ufatzen zuen urteak ziren 1980ko hamarkadaren hastapen haiek. «Irrati libreen indar hartzea orduan izan zen. Iruñean ere bazen irrati libre bat martxan zena: Radio Paraiso; erdaraz egiten zuten. Horietakoren bat etorri zen lehenbiziko egunean, ekiporen bat eta antena bat ezarri zen», adierazi du Apezetxeak. «Gero, Eguzki irratia eta Hala Bedi justu urte gutiren buruan sortu ziren».
Xorroxin irratiaren akuilatzaileek euskararen axola bazuten bereziki orduko testuinguruan. «Frankismoaren ondoko urteak zirela oraindik; euskara nahiko zanpatua zegoen. Nahi zuten euskara ardatz izanen zuen irrati bat plantan jarri». Eta hala atxiki orain arte. Urteekin, iraun zezan, langileak hasi ziren hedabidea biziarazten egunerokoan.
Apezetxea aski laster sartu zen, heldu den urtean 30 urte beteko baititu Xorroxineko irratilari lanetan. Garatze urteak ziren. Erratzuko eskolako teilatuko antenak herrian berean hedatzetik, Elizondo gainetara eraman zituzten hedagailuak. Eremu zabalagora hedatzeko, mendi kaskoetara joan behar izan zuten antena ezartzera. «Hedagailuak behar ziren, eta altuera ere bai, zeren, hemen leku menditsuak direnez, gainetan ezarri behar ziren. Baten batek lana egin zuen, bai!».
Duela 30 urte, hiru langile baziren; gaur egun, sei langiletan da irratia. Estudio nagusia beti Elizondon du, eta bigarrena, Lesakan. «Lizentzia eskuratu zelarik 1999an, diru laguntzak hartzeko aukera izan zuen irratiak. Hortik ere etorri zen profesionalizazioa eta handitzea».
Tokikoa eta euskaltzalea
Bost irrati esatari eta administraria ari dira Elizondotik, eta Julen Zelaieta, herriko etxeak utzi Lesakako estudiotik. Berriak aurkezten ditu Zelaietak; Bertsoinka bertso emanaldia ere bai, eta kronikak egiten ditu beste irratientzat. Horrez gain, agenda, elkarrizketak… «Denetarik pixka bat», aitortu du Zelaietak berak. Baina azpimarratu du langileez gain beste lagun anitzek biziarazten dutela Xorroxin. «Herrietako berriemaileek, gai guztietako kolaboratzaileek, bazkideek…».
Hastapeneko sortzaileen erronkek segitzen dute berdin-berdin: euskara da ardatza, eta tokikotasuna. «Gure leloa da: Euskalduna hitza, bertakoa bihotza», dio Zelaietak. «Azkenean, gure helburua da hurbiltasuna lortzea; eskualdea beti dugu presente. Mundu mailako berriak hartzen ditugu, baina lehentasuna bertako berriei ematen zaie».
Eta lekuko euskalkiei ere bai: «Hemen euskalki desberdinak ditugu. Ez da gauza bera Bortzirietakoa eta Baztangoa, adibidez, edo Malerrekakoa. Noski, berri batzuk batuaz erraten ditugu, baina gehienbat euskalkian. Bakoitzak berean».
Podcasten bidez ere bai
Irratia uhinen bidez hedatzeaz gain, Ttipi-Ttapa aldizkariarekin batean, Internet atari bat ere badu Xorroxin irratiak 2015az geroztik (Erran.eus), eta tokiko berriak biltzen ditu. «Berri idatziak Ttipi-Ttapa-k igotzen ditu, eta guk irratiko saio batzuetako grabaketak igotzen ditugu podcast gisa», erran du Zelaietak. «Tresna polita da, eta eraginkorra. Irratia entzuteko tarterik ez duenari, anitzetan, elkarrizketak iristen zaizkio. Inguruko bat elkarrizketatu badugu, batek lotura Whatsappez bidali, hark bertzeari eta bertzeak bertze bati…; zabaltzeko bide bat da».
Uhinen bidez Hondarribiraino entzuten da, beraz, Xorroxin irratia. Baita Ipar Euskal Herrian ere. Hortik oihartzun txikia badute ere, Josetxo Apezetxeak badaki entzunak direla, mendiez honaindiko entzule batzuek erranik. «Guti izanen dira, baina badira. Anitzek erraten digute igual musikarengatik entzuten dutela. Musika ezartzen baitugu gauez eta asteburuetan. Eta Irulegiko irratiarekin ere hartu-eman nahiko estua izan dugu lehenbizitik».
Pandemiarengatik, ez dituzte 40 urteak ospatzen ahalko aurten, baina ez dute baztertzen ospatzea. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196786/beste-aldera.htm | Iritzia | Beste aldera | Beste aldera. | Dona dona katona, sutondoan aitona, lepotik behera... Algara bihurri batek egin dio ihes lagunari musukoaren atzealdetik. Antzera gertatu ohi zaio urduritzen den guztietan. Hiru goaz autoan. Barre egin berri duena, gidaria eta ni neu; gidariaren ondoko aulkian, GPSaren argibideei beha. Berez lanera goaz. Berez ez daukagu estutzeko motiborik. Ez daramagu ezkutatu beharreko ezer gainezka dagoen maletategian. Lo-zakuak, janariz betetako poltsak, ordenagailuak, koadernoak, arropa... Frantsesez idatzitako bina agiri prestatu dizkigute; gure izen-abizenak, NAN zenbakia eta helbidea ageri dira. Hirurotako inor ez da zehazki zer jartzen duen ulertzeko gai.
Gure aurreko autoaren aurrekoa gelditu dute gizon armatuek. Jarraian, gure aurreko autoari eman diote alto. Banaketa enpresa bateko furgoneta handi bat da. Berari esker, gure autoa ez da jada kono laranjekin zedarritutako eremuan kabitzen. Zoria izan dugu alde. Azal koloreak lagunduko gintuen, bestela. Edo euskara elkarte batekoek propio euskaraz egin ez dizkiguten ziurtagiriek, akaso.
Gidariak ohi baino mugimendu zakarragoak egin ditu abiatzerakoan. Hala iruditu zait niri. Metro batzuk aurrerago itzuli zaigu arnasa bere onera. Zain daukagun lagunari bidali diogu mezua. «Listo. Zeharkatu dugu muga. Ez gaituzte gelditu».
Igaro gara beste aldera. Gure etxean beti deitu izan zaio horrela zapaldu berri dugun lur eremuari. «Maider beste aldean jaio zen; bere aita eta ama sasian zeudela», «Bihar beste aldera joango gara egun-pasa», «Gu ezin gara neurriengatik kexatu, beste aldean askoz okerrago omen daude».
Ederra da beste aldea. Ederra begitandu izan zait beti. Autoko beste biei ere bai. Ederra, noizean behin gure bizitza frenetikotik ihes egin eta lasaitzeko. «Bizi, ez nintzateke hemen biziko. Aspergarria izan behar du... Ez dago kale-girorik, ez da ia inor ikusten, mamuek habitatutako lekuak soilik...».
Martin Larraldek egin digu agur bide bazterretik. «Larre berdeak, etxe zuri, teila gorriak...». Jendarme autorik ez bidean, oraingoz. Oroitzapenen fotogramak datozkigu burura, bata bestearen atzetik. Korrika Urepelen hasi zenekoa, Oltzarteko zubira eta Kakueta ingurura egindako asteburupasa, Kalostrapen hasi eta Baionako gaztetxean bukatu zen Xilabako final baten osteko parranda hura eta EHZ; komun idorrak eta hurrengo bost bat hilabeteetan eskumuturretik kentzen ez genuen pultsera.
Ordu eta erdi inguruan iritsi gara oraintsu arte mapan oso ondo kokatzen ez genekien Ainhize herrira. «Uste baino gertuago dago». Eiheralarre ezagutu dugu gero. Eta turista sentitu gara folklorizatutako lauburuz betetako Donibane Garaziko astelehen goizetako merkatuan, gasna zaharra eta euskal pastela erosi ditugunean.
Bere etxean hartu gaituenak «gaur arratsaldeko zazpietarako afalduko dugu» bat bota digu, burlaizez. «Eta kantu-saio bat egingo dugu afalostean». Ulertu diogu zehar-esana. Dagoeneko jakin beharko genuke Iparraldeko guztiek ez dutela zoragarriki abesten. Orduantxe agertu da hizpidera Mattin; karrera garaian ezagutu genuen mutila. «Ezagutzen duzu? Bera ere Iparraldekoa da». Dagoeneko jakin beharko genuke Iparraldea deritzoguna ez dela Asterix eta Obelixen agertzen direnen erako herrixka txiki bat. Kakinaraztera bidali gaitu begiradarekin. «Kakinarazi esan duzu? Zuena bai euskara polita». «Niri xuka gustatzen zait gehien, hain da gozoa...»
Hiru egun egin ditugu eskuz esku lanean. Zuek eta gu bereizten, behin eta berriro. Hemen eta han. Han nola bizi izan genuen itxialdia, hemen nola... Hemen nola funtzionatzen duen artisten intermitentziak... Han zenbat lapurtzen diguten hilero autonomo kuotagatik...
Eta, ohartzerako, iritsi zaigu etxera itzultzeko ordua. Diabolo Kiwi taldea entzuten da bozgorailuetatik. Ulertzen ez ditugun bina agiri daramatzagu guanteran. Eta nazio ikuspegia patrikan ondo tolestuta, erditik bi eginda.
Dona dona katona, sutondoan aitona, lepotik behera... Algara bihurri batek egin du ihes lagunaren musukoaren atzealdetik. Beste kolore bat daramate orain soinean gizon armatuek. Batek geratzeko agindu digu eskuaz. Arnasa eten zaigu hiruroi aldi berean. Auto barrura begiratu du, eta jarraitzeko adierazi.
Igaro gara gure lur eremura. Beste aldera. Nondik begiratzen den. | |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196787/27-urteko-gizon-bat-hil-da-erandion-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | 27 urteko gizon bat hil da Erandion auto istripu batean | Bart gaueko 21:45ean ezponda batetik behera erori da gidatzen ari zen furgoneta. | 27 urteko gizon bat hil da Erandion auto istripu batean. Bart gaueko 21:45ean ezponda batetik behera erori da gidatzen ari zen furgoneta. | 27 urteko gizon bat hil zen bart gauean Erandion (Bizkaia), Eusko Jaurlaritzako Trafiko Sailak jakinarazi duenez. Hildakoa zen gidatzen ari zen furgonetan zihoan lagun bakarra, eta bertan hil zen. Telleribarri-Ibarrondo errepidean gertatu zen ezbeharra, Akarlanda eta Erandiogoikoa auzoak lotzen dituen bidean. Ibilgailua ezponda batetik behera erori zen.
Istripuaren arrazoiak ikertzen ari dira, baina jakina da furgoneta bidetik irten zela eta hainbat itzulipurdi eman zituela. Hurbil zeuden berotegi batzuetatik gertu geratu zen ibilgailua, buruz behera. Ertzaintza iristerako hilda zegoen gidaria. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196788/altsasu-gau-hura-dokumentala-bukatzeko-finantzaketa-kolektiboko-kanpaina-bat-abiatuko-dute.htm | Politika | 'Altsasu (Gau Hura)' dokumentala bukatzeko finantzaketa kolektiboko kanpaina bat abiatuko dute | Marc Parramon dokumentalgileak eta Amets Arzallus bertsolariak lau urte daramatzate Altsasu auziaren inguruko dokumentala prestatzen. Azaldu dutenez, eskuratutako dirua «proiektua bukatzeko lanetara, eta istorio hau gure mugez haratago zabaltzera bideratuko da». | 'Altsasu (Gau Hura)' dokumentala bukatzeko finantzaketa kolektiboko kanpaina bat abiatuko dute. Marc Parramon dokumentalgileak eta Amets Arzallus bertsolariak lau urte daramatzate Altsasu auziaren inguruko dokumentala prestatzen. Azaldu dutenez, eskuratutako dirua «proiektua bukatzeko lanetara, eta istorio hau gure mugez haratago zabaltzera bideratuko da». | Marc Parramon dokumentalgileak eta Amets Arzallus bertsolariak lau urte daramatzate Altsasu auziak «harrapaturiko pertsona batzuk orpoz orpo jarraituz». Lau urte manifestazioetatik epaitegira, epaitegitik espetxera, elkarrizketa eta grabazio lanetan, haien bizitzaren parte bihurtuz. Hori guztia, Altsasu (Gau Hura) izena duen dokumentala egin eta han jazotako istorioaren berri emateko asmoarekin.
Azaldu dutenez, «azken urte luze hau edizio eta muntatze lanean eman dugu, eta orain postprodukzio fasean gaude». Fase horretarako behar dituzten baliabideak eskuratzeko, sareetan finantzaketa kolektiboko diru-bilketa kanpaina bati ekingo diote bihar, apirilak 26: «Lortutako dirua proiektua bukatzeko lanetara eta istorio hori gure mugez haratago zabaltzera bideratuko da».
Izan ere, egileen arabera, kasuaren kontakizuna eta ezagutza «gure mugez haratago» eramateko ahalegin bat da dokumentala: «Altsasuko kasuak badu testuinguru lokal bat Euskal Herriko gatazkari lotua. ETAk behin betiko armak utzi eta bost urte geroago, oraindik ere estatuaren barne aparatuen inertzia zaharrek iraun egiten dute. Baina, Euskal Herritik haratago, Altsasuko kasuak badu dimentsio unibertsal bat; indar armatu eta botere faktikoen aurrean herritar arruntak duen indefentsio gero eta handiagoa».
Arzallus eta Parramon
Altsasu (Gau Hura) dokumentala aurten aurkeztuko dute, euskaraz eta gazteleraz, eta 75 minutu iraungo du. Ekoiztetxeak Bartzelonako Massa d'Or eta Bilboko Marmoka Films izan dira. Dokumentaleko musika Maite Arroitajauregi Mursego-rena da.
Egileak, berriz, Euskal Herrian aski ezaguna den Amets Arzallus bertsolari eta kazetaria (Hendaia, Lapurdi, 1983) eta Marc Parramon dokumentalgilea (Manlleu, Katalunia, 1977) dira. Hogei urte baino gehiagoko ibilbidea du Parramonek, eta nazioartean hainbat sari jaso izan ditu. Nagusiki, motibazio politiko eta soziala duten gaiak lantzen ditu. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196789/ziuetako-kopuruak-gora-egiten-jarraitzen-du-hego-euskal-herrian-227-gaixo.htm | Gizartea | ZIUetako kopuruak gora egiten jarraitzen du Hego Euskal Herrian: 227 gaixo | Iazko apirilaren 16an, 228 eri zeuden ZIUetan; orduz geroztik izandako kopururik handiena da oraingoa. 828 postibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. | ZIUetako kopuruak gora egiten jarraitzen du Hego Euskal Herrian: 227 gaixo. Iazko apirilaren 16an, 228 eri zeuden ZIUetan; orduz geroztik izandako kopururik handiena da oraingoa. 828 postibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. | Birusarekin kutsatuta daudenen kopuruaren kurbak gorantz jarraitzen du Hego Euskal Herrian, eta horren ondorioak nabarmenak dira ospitaleetan. Hirugarren egunez jarraian, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ospitaleratuta dauden gaixoen kopuruak goia jo du, lehen olatuaz geroztik: atzo 227 pertsona zeuden ZIUetan, aurreko egunean baino lau gehiago, hain zuzen. Ez da horrelako daturik jaso izurritearen hasieratik: iazko apirilaren 16an, 228 pertsona zeuden eremu horretan ospitaleratuta, baina joera beheranzkoa zen, orain ez bezala.
Kutsatutakoen kopuruari dagokionez, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 10.984 PCR proba eta antigeno test egin zituzten herenegun, eta 828 positibo atzeman zituzten: Bizkaian, 317; Gipuzkoan, 290; Nafarroan, 143; eta Araban, 74. Gainontzeko lau kasuak EAEtik kanpo bizi diren herritarren artean detektatutakoak dira, Jaurlaritzak azaldu duenez.
Hegoaldeko erietxeetan beste 76 pertsona ospitaleratu zituzten atzo, eta Osasunbideko zentroetako gela arruntetan 140 gaixo zeuden ospitaleratuta. Horrez gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du 84 urteko gizonezko bat koronabirusarekin hil zela. Eusko Jaurlaritzak, ordea, asteburuero bezala, ez zuen erietxeetako datu orokorrik eman, eta, beraz, bihar azalduko du zein den Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetako egoera. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196790/aske-geratu-da-inaki-arakama-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Iñaki Arakama euskal presoa | Arakama ETAko negoziazio taldeko kidea izan zen Aljerko negoziazioetan. Ondoren, zortzi urtez deportatuta egon zen Dominikar Errepublikan. Azken 24 urteak espetxean igaro ditu. | Aske geratu da Iñaki Arakama euskal presoa. Arakama ETAko negoziazio taldeko kidea izan zen Aljerko negoziazioetan. Ondoren, zortzi urtez deportatuta egon zen Dominikar Errepublikan. Azken 24 urteak espetxean igaro ditu. | Irten da espetxetik Iñaki Arakama euskal presoa. Etxerat-ek jakinarazi duenez, gaur goizean utzi du atzean Zaballako kartzela. 1989. urtean deportatu zuten Arakama, 1997ko abuztuan espainiaratu, eta ordutik Espainiako hainbat kartzelatatik igaro da; azkenekoa, Sevillan.
Asparrenean (Araba) jaio zen, eta 1989aren hasieran ETAren negoziazio taldeko kidea izan zen Aljerko negoziazioetan. Elkarrizketa haiek, ordea, ez zuten fruiturik eman, eta parte hartu zutenak Dominikar Errepublikara deportatu zituzten: Arakama bera, Belen Gonzalez Peñalba eta Eugenio Etxebeste.
1997ko abuztuan, berriz, Dominikar Errepublikako gobernuak Espainiako Gobernuari entregatu zion Arakama, Etxebesterekin eta Peio Gantxegirekin batera.
Espainian, besteak beste, Zaragozako eta Logroñoko espetxeetan egon da Arakama, baina denbora gehien Sevillakoan igaro du; azken asteetan ekarri dute Euskal Herrira. 1980ko hamarkadaren hasieran egindako hainbat atentatugatik zigortu zuten.
Sevillan, bizilekutik 882 kilometrora zegoen preso. Hari bisitan zihoazela, 2017an, Arakamaren iloba batek, bikotekideak eta lagun batek auto istripua izan zuten, Bejarren (Espainia), asteburuko bisita egin eta etxera itzultzeko bidaian. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196791/pogacarrek-irabazi-du-liege-bastogne-liege-alaphilippen-aurretik.htm | Kirola | Pogacarrek irabazi du Liege-Bastogne-Liege, Alaphilippen aurretik | 259 kilometroren ostean, bost txirrindulariren arteko esprintean gailendu da esloveniarra. Bosteko multzoa osatu dutenak Gaudu, Valverde eta Woods izan dira. | Pogacarrek irabazi du Liege-Bastogne-Liege, Alaphilippen aurretik. 259 kilometroren ostean, bost txirrindulariren arteko esprintean gailendu da esloveniarra. Bosteko multzoa osatu dutenak Gaudu, Valverde eta Woods izan dira. | Garaipen handia eskuratu du gaur Tadej Pogacarrek. Frantziako Tourreko irabazlea txirrindulari bikaina da klasiketarako ere, eta beste behin erakutsi du, Alaphilippe eta Valverde bezalako espezialistei aurrea hartuta.
Aurtengoa Liege-Bastogne-Liege lasterketaren 107. aldia izan da, eta, beste behin, argi geratu da irabazi nahi izanez gero, ezinbestekoa dela une oro eta ondo kokatuta joatea tropelean lasterketak irauten dituen 259 kilometroetan. Gaur ere mugimendu asko izan da tropelean eraso erabakigarria heldu den arte: Michael Woods kanadarrarena. Roche-aux-Falcons mendatean gora jo du, helmugarako hamahiru kilometroren faltan, eta eutsi dioten bakarrak izan dira amaierako esprintean garaipena jokatu dutenak: Pogacar, Alaphilippe, Gaudu eta Valverde.
Esprintean, aurrean kokatu da gaur 41 urte bete dituen Alejandro Valverde. Lehendik ere modu horretan garaipen handiak lortutakoa da espainiarra (2018ko Munduko Txapelketan, besteak beste), baina gaur bera baino aurkari indartsuagoak zituen gurpilean. Alaphilippe izan da aurrea hartu dion lehena, baina hura ere eskuinetik aurreratu eguneko garaileak: Pogacarrek.
Lehen euskalduna Alex Aranburu izan da: Astanako txirrindulariak 21. postuan amaitu du, eta 30. izan da Omar Fraile haren taldekidea. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196792/etsai-gehiegi.htm | Kultura | Etsai gehiegi | Etsai gehiegi. | Ez naiz holako gaietan sartu zalea, ezta kontu hau zehazki lehenengo pertsonan bizi izan dutenetakoa ere, baina gaur badut konpartitzeko apunte bat. Urte gutxi batzuk dira Euskal Herriko gazteria aktiboaren baitan beste zatiketa bat eman zela. Onerako eta txarrerako, beste bat. Eta horren aitzinean, denetariko jarrerak: harreman batzuk bukatzea erabaki dute batzuek edo bukatzera heldu gabe ere harreman horiek hoztea. Baina badira ere modu batera ala bestera mantendu direnak.
Pertsonala politikoa da, noski, baina uste dut beste kontu batzuk daudela hor tartean. Teorietatik burua altxatu eta bizitza errealera itzulita, praktikan iruditzen zait uste baino hurbilago daudela/gaudela elkarrengandik. Eta ez nator deus konpontzera, ez inor ezertaz konbentzitzera ezta informazio neutro bat ematera. Ez naiz militante aktiboa ez antolakunde batean ezta bestean ere, ez behintzat nahiko nukeen neurrian, besterik gabe, beste lehentasun batzuk ditudalako. Baina nik ere bat egiten dut modu irekian alde batekoekin bestekoekin baino gehiago, lerratzen naiz.
Nire adostasun edo desadostasun pertsonalak alde batera utzita, penatu nauen kontu batez jabetu naiz azkenaldian, ulertzea kostatzen zaidan zerbaitez. Bi antolakundeak ari dira haien jardunarekin aurrera egiten, egitasmoak aurkezten eta egitarauak antolatzen. Horren barnean, eskaintza kulturala egoten da maiz (kultura gisa ulertuta bertsolari pare baten edo musika talde baten ekarpena, adibidez). Eta errepikatzen dira bertsolariak karteletan, eta baita musika taldeak ere, bai antolakunde baten egitarauetan, baita bestearenetan ere. Hautatu behar al da noren izenean jo edo kantatu? Batzuen edo besteen kartelean agertzeak bere egiten al du taldea? Ariko gara sokatiran ea Chill Mafiakoak alde batekoak edo bestekoak diren eztabaidan? Kasu honetan ere horren gainetik ari dira jokoan arrotxapear-mendillorritarrak.
Bilera eta hitzaldietatik kanpoko beste esparru batzuetan egiten dut topo argiki alde bateko edo bestekoak direnekin. Nirekoak direnekin eta bestekoak direnekin, bai. Lagunekin, ezagunekin eta beste musika talde batzuekin. Desadostasunak desadostasun, ez diot gaiari duena baino garrantzia handiagoa eman nahi, ez dut sinesten artikulu eta irakurketa horietatik at hain desberdina denik gure egunerokoa. Oso kursi geratuko zait agian, baina ematen du teoriek, hitz handiek eta irakurketa sakonek eragiten duten distantzia hori murrizteko lana duela biharamunean kulturak (lehen aipatu dudan horrek). Minimoen (berez hain minimo ez diren) politika baztertzeak indar sektarioaz borrokatzea besterik ez dakar.
Agian ez alde batera ez bestera lerratzeak lerratzen du gehien kulturgile edo sortzaile (ez dut ongi ulertzen hitz hau) bat. Eta Herdoil taldeari lapurtuko dizkiot artikuluaren izenbururako hitzak, baita bukaerako hauek ere: Etsai gehiegi ditugula gure arteko mobidetan denbora galtzeko. | |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196793/etxera-itzultzen-naizen-bakoitzean-arrotz-sentitzen-naiz.htm | Bizigiro | «Etxera itzultzen naizen bakoitzean arrotz sentitzen naiz» | Haurra zenetik, garbi izan du bere bizimodua itsasoari lotuta egongo zela beti. Gaur egun, petroliontzi bateko kapitaina da Xabier Garmendia. Hiru hilabete pasatzen ditu itsasoan, eta beste hiru lehorrean, etxean. | «Etxera itzultzen naizen bakoitzean arrotz sentitzen naiz». Haurra zenetik, garbi izan du bere bizimodua itsasoari lotuta egongo zela beti. Gaur egun, petroliontzi bateko kapitaina da Xabier Garmendia. Hiru hilabete pasatzen ditu itsasoan, eta beste hiru lehorrean, etxean. | Ozeano Atlantikoaren erdian dagoela erantzun dio Gipuzkoako Hitza-ren deiari Xabier Garmendiak (Lazkao, 1960), Nigeriako uretatik Huelvarako (Espainia) bidean. Monte Ulia petroliontziko kapitaina da, eta, hiru hilabeteko lanaldia burutzear dagoela, etxera iristeko irrikan dago goierritarra; hilaren amaiera aldera iritsiko da. Lehorrekoa izanagatik, «itsasgizontzat» dauka bere burua Garmendiak: 32 urte pasa daramatza itsasoan, eta lana, «hasieran behintzat», gogorra dela aitortu duen arren, zortekotzat du bere burua, lan arloan nahi duena egiteko aukera izan duelako. Ozeanoaz bestaldeko komunikazioa ez da erraza izan. Bitan eten da telefono deia; hala ere, itsasoko bizimoduaz, piratez eta Suezko kanaleko krisiaz hitz egiteko modua izan du lazkaotarrak.
Lehorrekoa izanda, nolatan zara itsasgizona?
Arraroa dirudien arren, etxean betidanik izan dugu itsas giroa. Aita ia hamar urtez ibili zen Ternuan [Kanada], bakailaoaren arrantzan. Haurra nintzenetik entzun izan ditut etxean itsasoko istorioak, eta itsasoko bizimodua oso presente izan dut beti nire bizitzan. Unibertsitatera joateko aukera izan nuenean, garbi nuen Nautika ikasketak egin nahi nituela eta itsasoa izango zela nire bizibidea.
Portugaleteko (Bizkaia) Nautika eskolan egin zenituen ikasketak…
Bai, 1979an. Urte horretan bertan Euskal Herriko Unibertsitatean sartu zuten Nautika, lizentziatura modura. Bost urte igaro nituen ikasten, eta praktikak etorri ziren ondoren. Ofizial gisa hasi nintzen lanean 1988an; zazpi urteko praktikak egin behar izan nituen horretarako. Tarte horretan, 32 bat ikastaro egiteko aukera ere izan nuen. 1995ean lortu nuen kapitain titulua.
Gogoan daukazu itsasontzi batera igo zinen lehendabiziko aldia?
Zein egun zen ez dut gogoan, baina Pasaian izan zela oroitzen dut. Unibertsitateko hirugarren maila amaitu berritan izan zen. Aita nuen ondoan, semea lehenengo aldiz itsasontzi batean ikusteak eragiten zion ilusioarekin. Pobla de Aialde zuen izena itsasontziak, eta Pasaiatik Bilbora joan ginen; hori izan zen nire bataioa. Hasieran, asko mareatzen nintzen. Gogoan dut izan nuen lehendabiziko kapitainak esan zidala oraindik gaztea nintzela eta beste zerbait ikasteko. Baina gogor egin nion, eta orain, ia 33 urte pasatuta, hori gaindituta daukadala esan daiteke.
Zein da petroliontzi baten eginbeharra?
Petrolio gordina garraiatzen dugu munduko punta batetik bestera; noizean behin, fuel olioa ere bai. Portu batean kargatu eta beste batean deskargatu, azken batean. Orain, adibidez, milioi bat petrolio gordin barril kargatu ditugu Nigeriako portu batean, 130.000 tona, gutxi gorabehera, eta Huelvako petrolio findegi batean deskargatuko dugu hilaren amaieran. Behin deskargatuta, gure nagusiek esango digute nora joan beharko dugun hurrena: Persiar golkora beharbada, edo munduko beste edozein lekutara. Ez daukagu ibilbide zehatzik.
Lanik badago zuen sektorean?
Orain, Hego Amerikako tripulazioaren aldeko apustua egin du gure armadoreak. Perutarrak, hondurastarrak, salvadortarrak eta txiletarrak ditut oraintxe itsasontzian. Espainiako Estatuko zazpi lagun bakarrik gaude. Ondorioz, Espainiako Estatuko ikastetxeetatik ateratzen diren ikasleek aukera gutxi dituzte gurea bezalako ontzietan lan egiteko.
Gogorra da itsasoko lana?
Hasieran gogorra egiten da, aldaketa handia delako. Urteak pasatu ahala, ordea, ohitu egiten zara. Ontzian gauden guztiok gustura gaudela esango nuke. Bakoitzak bere arrazoi edo motibazioak izango ditu: marinelak, agian, kobratzen duen diru kopuru handia; ofizialak, berriz, kapitain izateko nahia… Nire bizimodua hau izan da, eta, berriz aukeratu beharko banu, bizimodu bera aukeratuko nuke.
Nolakoa da egun arrunt bat petroliontzi batean?
Esan daiteke nire lana koordinatzailearena dela. Hiru ofizial daude itsasontzian, eta arlo baten arduraduna da bakoitza. Zubian egoten dira horiek, ontzia gidatzen. Lau ordukoak izaten dira zubian egin beharreko guardiak, eta zortzi orduko atsedena izaten dute ondoren. Makinistek, marinelek bezala, 08:00etatik 12:00etara eta 13:00etatik 18:30era egiten dute lan. Azkeneko horiek ontziaren mantentze lanak egiten dituzte batez ere; 274 metro luzeko ontzia da, eta, noski, lan asko dago hemen egiteko. Sukaldariak, zerbitzariak eta abar ere baditugu. Bazkaria 12:00etan izaten da, eta afaria, 18:00etan. Larunbat arratsaldeetan eta igandeetan, jai egiten dugu.
Itsasontzi batean, zeintzuk dira kapitainaren betebeharrak eta ardurak?
Ni armadorearen ordezkaria naiz ontzian, eta haiek agintzen didatena betearazteko ardura daukat. Barkuan gertatzen den guztia kontrolatzea da nire lana: makinetan zerbait gertatu den ikustea, kontabilitatea kudeatzea, sukaldariak zer prestatzen duen jakitea… Portura iristean egin beharreko izapideak, harremanak… Hori dena ere nire ardura da. Bestalde, norbaitek ontzian ezkondu nahiko balu, hori egiteko ahalmena daukat kapitain naizen aldetik, testamentu bat sinatzekoa, edo ontzian hil den norbaiten azken borondateak izenpetzekoa.
Eta pribilegiorik ba al du kapitainak?
Beti esaten dut tripulazioaren zerrendan lehendabiziko zenbakia nirea dela, eta horrek esan nahi du gauza guztiak nire gain daudela. Ontzian gaudela zerbait gertatuko balitz, ni nintzateke erortzen lehena. Kamarote handiagoa daukat, eta diru gehiago irabazten dut, baina ardura ere askoz handiagoa da.
Ontzi barruko bizimoduaren antolaketa oso zorrotza eta hierarkikoa al da?
Hemen tripulazioko kide bakoitzak du bere egitekoa. Norberak jakin behar du bere eginbeharrak zein diren, eta zorrotz bete behar ditu denak ondo funtziona dezan. Hierarkia aldetik, gaur egun ez dago ezberdintasun handirik. Nik ez daukat inolako arazorik marinelekin hitz egiteko. Ez dut janari berezirik behar bazkaltzeko. Ni kapitaina naiz, eta bestea izan daiteke marinela; baina, azken batean, barku berean gaude denok, eta elkarrekin ondo konpontzea da garrantzitsuena. Talde lana da hau.
Bizitza osoa daramazu itsasoan. Itsasontziko bizimoduak nortasunean eraginik baduela uste duzu?
Bai. Tipo zertxobait berezia sentitzen naiz, ez ditut alferrik pasatu nire bizitzako 32 urte itsasoan! Aitortu behar dut nire izaera eta jokaera oso markatuta daudela. Ez dakit onerako edo txarrerako den, baina nabarmena da kresala daukadala.
Askotan sentitu zara zure etxean arrotz?
Bai, etxera iristen naizen bakoitzean. Bi alaba eta emaztea ditut. Emaztea txinatarra da, eta Lazkaon bizi dira. Hirurek oso harreman estua dute. Lazkaora iristen naizenean, atea jo eta suabe-suabe sartzen naiz etxera. Badakit nire presentziak haien eguneroko errutinan eragingo duela, eta pixka bat arraro sentitzen naiz.
Familia daukazu Lazkaon. Nola egiten zaio aurre eguneroko horri etxetik urrun zaudenean?
Nahiko ondo. Telefonoak eta teknologia berriek asko laguntzen dute horretan. Internet daukagu eguneko 24 orduetan, eta Whatsappez komunikatzeko aukera ere badaukat. Nahiz eta sakelakoaren bitartez izan, badaukat harremana nire senideekin. Haiekin hitz egin dezaket, entzun ditzaket, ikus ditzaket eta izugarrizko abantaila da hori. Horrek guztiak lagundu egiten du hemengo bakardade hau beste modu batera eramaten.
Itsasontzi batean egon daitekeen arriskuetako bat denboraleena izango da, ezta?
Bai, askotan egokitu zait denborale gogorrei aurre egitea eta oso gaizki pasatzen da. Itsasoan eguraldi txarra aipatzen dugunean, benetako eguraldi txarra da, filmetan-eta ikusten den bezalakoa. Badakizu leku seguruan zaudela, gauzak ondo eginez gero ez dela ezer gertatuko ere bai, baina beldurra pasatzen da. Poloniatik AEBetara egin genuen bidaia bat oroitzen dut: ontzia ez zegoen behar bezain ondo; Prestige zenaren antzekoa zen. Islandiara igotzeko agindua jaso genuen, eta izugarrizko itsaso zakarrak pasatu genituen; halakoren batean urpera joango ginela uste nuen. Tokatu izan zait ni baino esperientzia handiagoko jendea negarrez edo errezoan ikustea. Ur pila hori haserretzen denean…
Piratak dira beste arriskuetako bat, ezta? Afrikako uretan, batez ere?
Piratak egon ohi diren uretan beti eramaten dugu segurtasun zerbitzua ontzian; pistolero deitzen diet nik. Azken bidaia honetako zati batean, hiru segurtasun guardia izan ditugu, euren kalaxnikov eta guzti. Oso lokalizatuta daude piraten eremuak. Somalia ingurua lasaiago dago azken urteetan; gaur egun, arriskua handiagoa da Nigeriako uretan. Han pasatzen dut beldur handiena, piratak benetako arriskua direlako itsasoan, batetik; eta, bestetik, Nigeriako Gobernuak ez digulako baimenik ematen bere uretan segurtasunik eramateko. Ontzian segurtasun zerbitzua eramateak lasaitasuna ematen du.
2011tik hainbat herrialdek hartutako neurriei esker, erasoak asko bakandu dira, ezta?
Asko bakandu dira, bai, baina oraindik ere boladak izaten dira. Hemen, Nigerian, eraso asko izan zen urtarrilean, baina lasaiagoak izan dira ondorengo hilabeteak. Nik, adibidez, inoiz ez dut izan enkontrurik piratekin, baina ikusi izan ditut piratak inguruan zebilen beste itsasontziren bat inguratzen.
Petroliontziek eragindakoak dira hondamendi ekologiko asko. Espainiako Estatuan Prestige-rena izan da latzena. Ikuspegi ekologikotik arriskutsuak dira petroliontziak?
Gauzak asko aldatu dira orain hamar-hamabost urtetik hona. Istripuei dagokienez, zorionez, egunetik egunera gutxiago daude. Baina ekologiaren ikuspegitik bazegoen beste arazo handi bat: zer egin ontzi batek sortzen duen zabor guztiarekin? Lehen, ez genuen modurik ontzietan hondakinak jasotzeko, itsasora botatzea beste aukerarik ez genuen izaten. Orain, berriz, ez dugu ezer botatzen itsasora. Plastikoak erraustu egiten ditugu, makinetako zikinkeria dena birziklatu… Nik nire itsasontzitik ez dut ezer botatzen, erabat debekatuta daukagulako, batetik, eta ontziak hondakinak jasotzeko prestatuta daudelako, bestetik.
Ever Given kargaontziak Suezko kanalean eragindako krisiak mundu guztia jarri du itsasoko merkatura begira. Zer gertatu da?
Denok irakurri ditugu prentsan nolako ondorioak ekarriko dituen komertzioan, baina, alderdi teknikoan, gauzak gaizki egin dira, nire ustez. Kanal batean ibiltzeko, horrelako ontziak oso-oso handiak dira; gainera, nire ustez, azkarregi zihoan itsasontzia handik pasatzeko orduan. Horrelako istripuak berriz gertatuko direla iruditzen zait. Badakit Panamako agintariak Suezen gertatu dena ikertzen aritu direla, Panamako kanalean ere gerta daitekeelako horrelako zerbait.
Nola bizi duzue mundu mailako pandemia itsasontzian?
Oso gaizki. Nahiz eta mundua itsasontziek mugitzen dutela esan, portuak ez daude prestatuta maila honetako pandemia batek sor ditzakeen arazo logistikoei aurre egiteko eta guri babesa emateko. Iaz hiru hilabeteko kanpaina batean itsasoratu nintzen, eta sei hilabete eta erdi pasatu behar izan nituen azkenerako, inon ez zidatelako uzten itsasontzia porturatzen. Guk ez dugu izan gaixorik ontzian, oso zaila baita kutsatzea. Itsaso zabalean egiten dugu lan, eta portuekin ez daukagu ia kontakturik. Eguneroko lanean baino, pandemiak logistika kontuetan sortu dizkigu arazo gehiago. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196794/elezkano-eta-zabaleta-finalera-nagusitasunez.htm | Kirola | Elezkano eta Zabaleta finalera, nagusitasunez | Neurketa bikaina jokatu du Aspeko bikoteak, eta Binakako Txapelketako finalerako lehen lehen sailkatuak dira. Datorren igandean jakingo da nor sailkatuko den hurrena, Altuna-Mariezkurrenak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko duten partidan. | Elezkano eta Zabaleta finalera, nagusitasunez. Neurketa bikaina jokatu du Aspeko bikoteak, eta Binakako Txapelketako finalerako lehen lehen sailkatuak dira. Datorren igandean jakingo da nor sailkatuko den hurrena, Altuna-Mariezkurrenak eta Peña II.a-Albisuk jokatuko duten partidan. | Binakako Txapelketako finalean izango dira Danel Elezkano eta Jose Javier Zabaleta. Gaur lortu dute txartela, Bilboko Bizkaia frontoian, eta nola, gainera: ez diete aukerarik eman Peña eta Albisuri, eta 22-8 irabazi dute. Datorren igandean erabakiko da nor izango den finaleko beste bikotea. Gaurko galtzaileak eta Altuna eta Mariezkurrena dira hautagaiak.
Gaurko neurketan, nahieran ibili dira finalistak. 5-0 jarri dira aurretik, eta hortik amaierara bitartean 13-7 izan da Peña eta Albisu gertuen egon diren unea. Zabaletak neurketa kontrolatu du atzeko koadroetan, eta Elezkano eraginkor ibili da tantoak amaitzerakoan. Aurkariei dagokienez, neurketa ona egin du Albisuk, baina gehiago izan da Zabaleta; aurrean, berriz, normalean baino gehiago huts egin du Peñak.
Datorren hasteko neurketako matematikak oso errazak dira: irabazten duen bikoteak jokatuko du binakakoaren finala. Hautagaiak, esandakoak: Peña II-Albisu eta Altuna-Mariezkurrena. |
2021-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/196795/osasunak-ezin-izan-du-irabazi-vigon.htm | Kirola | Osasunak ezin izan du irabazi Vigon | Sailkapenean egoera erosoan daude bi taldeak, eta hori sumatu egin da zelaian. Arrasatek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan. | Osasunak ezin izan du irabazi Vigon. Sailkapenean egoera erosoan daude bi taldeak, eta hori sumatu egin da zelaian. Arrasatek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan. | Antzeko egoeran dauden bi talde izan dira aurrez aurre gaur Balaidosen (Vigo, Galizia). Azkenaldiko bolada onean segituz gero, lehen mailan jarraitzeko arazorik ez luke izan beharko Osasunak, ezta Celtak ere. Hala, etxeko taldeak gozatu egin du gaurko neurketa.
Jagoba Arrasatek aldaketa asko egin ditu hamaikakoan, baina emaitza ez da nahi bezalakoa izan. Lehen zatian ondo eutsi dio Osasunak Celtari, baina hobeak izan dira galiziarrak, eta gola ere lortu dute atsedenaldia baino lehentseago. Jokaldi ona egin du Iago Aspasek, eta are eta hobeto amaitu du.
Horiek hala, atsedenaldian hiru aldaketa egin ditu Osasunak, eta hobeto jokatzen hasi da. Aukerak ere sortu ditu, besteak beste, Budimirren eta Brasanacen bidez. Gola, ordea, etxekoek sartu dute berriz ere. Murillok, buruz, korner batean.
Neurketa ondo bideratua zuen Celtak, baina amaierara arte ez du amore eman Osasunak, eta gola ere sartu du: Aspasek egin dio penaltia Roberto Torresi, eta Torresek berak sartu du gola. Kanpoko taldeak, ordea, ez du gehiagorako denborarik izan.
Celta: Villar; Hugo Mallo (Kevin Vazquez, 6'), Aidoo, Murillo, Fontan (Araujo, 81'); Tapia, Brais (Solari, 60'), Nolito (Beltran, 60'), Suarez; Santi Mina (Aaron Martin, 81') eta Iago Aspas.
Osasuna: Herrera; Ramalho, Unai Garcia, Roncaglia, Juan Cruz (Manu Sanchez, 45'); Moncayola, Brasanac, Sanjurjo (Chimy Avila, 72'); Kike Barja (Roberto Torres, 45'), Ruben Garcia (Jony, 45') eta Budimir (Gallego, 73'). |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196796/espero-zen-bezala-nomadland-izan-da-oscarretako-irabazle-nagusia.htm | Kultura | Espero zen bezala, 'Nomadland' izan da Oscarretako irabazle nagusia | Chloe Zhaok jaso du zuzendaririk onenaren saria, eta Frances McDormandek emakumezko aktorerik onenarena. Horrez gain, film onenaren Oscarra eraman du lanak. | Espero zen bezala, 'Nomadland' izan da Oscarretako irabazle nagusia. Chloe Zhaok jaso du zuzendaririk onenaren saria, eta Frances McDormandek emakumezko aktorerik onenarena. Horrez gain, film onenaren Oscarra eraman du lanak. | Historiara pasatuko da Chloe Zhao zinema zuzendaria, zuzendaririk onenaren Oscarra eskuratzen duen historiako bigarren emakumea izateagatik. Lehena Kathryn Bigelow izan zen, The Hurt Locker (2008) filmarekin. Apustu etxeak ez dira nahastu, eta Zhaoren Nomadland filmak hiru sari eraman ditu: film onenarena, zuzendaririk onenarena eta aktorerik onenarena (Frances MacDormand). Ingelesezko prentsan nabarmendu dute Zhao Oscarra irabazten lehenengo «koloreko» zuzendaria izan dela. Txinan jaio zen Zhao, eta Ingalaterran ikasi zuen.
Lanik gabe geratu, eta sasoiko lantxoen atzetik, furgonetetan edo karabanetan ibiltari bizi behar duten pertsonen inguruko lana da Nomadland. Batzuek kapitalismoaren kritika gisa irakurri dute filma.
«Azken boladan pentsatzen aritu naiz nola egiten dudan bizimodua petraltzen denean. Txikitan ikasi nuen kontua dela uste dut», esan du Zhaok, bart, saria hartzean. Beijingen jaio zen zuzendaria: aita enpresaburua zen, eta haren amaordea, aktorea. Ingalaterrara joan zen 14 urterekin, 1990eko hamarkadan, ikastera. Gero, zinema ikasi zuen AEBetan, Spike Leek zuzenduriko NYU's Tisch School of the Arts egitasmoan.
2017an, min harturiko rodeo zaldun gazte baten inguruko film luzea estreinatu zuen: The Rider. Horretan finkatu zituen bere zinemaren oinarrietako batzuk: aktore ez direnak erabiltzea benetako pertsonen egiazko bizimoduak erretratatzeko, eta horiek paisaia ederretan murgiltzea.
Nomadland filmak Fern (McDormand) pertsonaiaren ibilerak kontatzen ditu. Senarra galdu du, eta haren herriko enpresa bakarrak ateak itxi ditu. Ondorioz, furgoneta batean biziko da, eta AEBetan gora eta behera ibiliko da; besteak beste, Amazonentzat sasoiko langile gisa, lana sortzen zaion lekuetan. Ibilera horietan ezagutuko du bera bezala kapitalismoaren nomada gisa bizi diren pertsonek osaturiko komunitatea. Edonola ere, Jessica Bruderrek idatzitako izenburu bereko eleberrian oinarritu da filma egiteko, baina askok aurpegiratu diote Zhaori filmean sartu ez izana idazleak Amazonen esplotazio sistemaren inguruan egindako kritika, eta nomaden bizimoduari nolabaiteko kutsu erromantikoa ematea.
Zhaok harritu egin du jendea, hurrengo filmerako aukeratu duen egitasmoarekin, haren estilotik ezin urrunago baitago: Marvelen eskutik, superheroien inguruko Eternals filma egiten ari da, Angelina Jolie, Salma Hayek eta Richard Maddenekin. Adierazi duenez, berak eskatu zion Marveli halako film bat egiteko aukera emateko.
Hirugarrena, MacDormandentzat
McDormand aktorearentzat hirugarren Oscarra da. Fargo (1996) filmean eginiko lanarengatik jaso zuen lehena, eta Three Billboards Outside Ebbing, Missouri lanarengatik bigarrena, 2017an. Horrez gain, film onenaren sariaren zati bat ere irabazi du, Nomadland filmaren ekoizleetako bat baita aktorea.
Anthony Hopkinsek gizonezko onenaren saria jaso du The Father filmean egindako lanarengatik.
Thomas Vinterbergek ingelesez besteko filmaren saria jaso du Druk filmarengatik. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196797/inigo-martinezen-golak-garaipena-eman-dio-athletici-liderraren-aurrean.htm | Kirola | Iñigo Martinezen golak garaipena eman dio Athletici, liderraren aurrean | Marcelino Garcia entrenatzaileak esan zuen jokalariek oraindik ez dutela gainditu Espainiako Kopako bi porroten «dolua». | Iñigo Martinezen golak garaipena eman dio Athletici, liderraren aurrean. Marcelino Garcia entrenatzaileak esan zuen jokalariek oraindik ez dutela gainditu Espainiako Kopako bi porroten «dolua». | Goiz hasi eta berandu amaitu zuen lana atzo Athleticek. Partida hasi eta zortzigarren minutuan, taldea aurreratu zuen Alex Berenguer nafarrak, buruz. Hortik aurrera, abantailari eusten saiatu ziren bilbotarrak, baina Madrilgo taldeak 77. minutuan berdindu zuen, Stefan Savicek sartutako golarekin. Partida berdinduta amaituko zela ematen zuela, Iñigo Martinezek zulatu zuen Atletico Madrilen atea, 86. minutuan.
Etxean irabazi arren, nabarmentzeko emaitza da Athleticentzat, madrildarrak Espainiako Ligaren buru baitira, bi puntu ateratzen baitizkiete Real Madrili eta Bartzelonari. Athletic hamargarrena da sailkapenean, 41 punturekin, eta zortzi puntu beharko ditu Europarako sailkatzeko.
Marcelino Garcia Athleticen entrenatzaileak gazteen aldeko apustua egin zuen: Villalibre, Morcillo eta Sancet zelairatu zituen, eta ondo atera zitzaion. Izan ere, Sancetek abiatu zuen lehenengo gola ekarri zuen jokaldia. Capari pasatu zion baloi luzea, eta hark emanikoa Felipek desbideratu zuen Berenguerreren burura. Ligako zortzigarren gola izan zen nafarrarentzat.
Bigarren gola sartzeko zorian egon ziren bilbotarrak, baina epaileak ez zuen Sanceten eta Berenguerreren jokaldi bat amaitzen utzi, eta Oblaken falta ebatzi zuen.
Atletico Madril esnatu egin zen gero, eta hainbat korner lortu zituen, baina ez zuen gol aukera argirik sortu. Ander Capak min hartu zuen lehenengo zatia amaitu aurretik.
Bigarren zatian, etengabe saiatu ziren madrildarrak atea zulatzen, baina ez zuten asmatu. Athleticek ere eduki zituen aukerak, baina ezin. Partida irauli nahian, hiru aldaketa egin zituen Simeone Atletico Madrileko entrenatzaileak: Lemar, Joao Felix eta Luis Suarez zelairatu zituen. Baina ez ziren gauza izan arriskua sortzeko; bai, ordea, jokoan nagusitzeko.
Korner batean lortu zuen Savicek berdinketaren gola sartzea.
Baina Athleticek madrildarren erasoaldia eten zuen. Ibaik ateratako kornerrean, baloia buruz jo zuen Martinezek, sarera.
Espainiako Kopako porrotak gogoan eduki zituzten atzo Athleticeko jokalariek. «Kolpe gogor samar batzuk hartu ditugu, eta egoerari ahalik eta azkarren buelta emateko beharra» zegoela nabarmendu zuen Martinezek, eta «hau zen hori egiteko partida. Hil edo biziko hiru puntu dira».
Marcelino Garcia pozik zegoen partidaren ostean: jokalariengatik pozten zela esan zuen, «gaizki pasatu dutelako». Kopetako porroten «dolua» oraindik ez dutela gainditu esan zuen entrenatzaileak, baina jokalariak profesionalak direla eta gainditu egingo dutela nabarmendu zuen. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196798/zatituta-aurkitu-dute-galdutako-urpekoa-eta-hiltzat-eman-dituzte-eskifaiako-kideak.htm | Mundua | Zatituta aurkitu dute galdutako urpekoa, eta hiltzat eman dituzte eskifaiako kideak | 800 metro baino gehiagoko sakoneran topatu dute ontzia, hiru zatitan apurtuta. Indonesiako armadako 53 kide zeramatzan, baina gorpuak ez dituzte oraindik aurkitu. | Zatituta aurkitu dute galdutako urpekoa, eta hiltzat eman dituzte eskifaiako kideak. 800 metro baino gehiagoko sakoneran topatu dute ontzia, hiru zatitan apurtuta. Indonesiako armadako 53 kide zeramatzan, baina gorpuak ez dituzte oraindik aurkitu. | Hiltzat eman zituzten astearte gauean desagertutako itsaspeko militarrean zihoazen eskifaiako 53 kideak. Urpekoa hirutan zatituta aurkitu zuten, Bali iparraldeko uretan, 800 metro baino gehiagoko sakoneran. Itsas armadako buru Yudo Marganok zehaztu zuenez, istripua ez zen izan giza akats baten ondorioz.
Iturri ofizialen arabera, urpekoaren atzeko eta aurreko zatiak askatu egin ziren erdikotik, eta azken hori osorik geratu bazen ere, arrakalak zituen. Adituek uste dute 400 eta 500 metro arteko sakoneran zegoela hasi zirela arrakalak agertzen, ontzia ez baitzegoen prestatuta 400 metro baino gehiagoko sakoneran ibiltzeko. Indonesiako agintariek larunbatean eman zuten galdutzat itsaspekoa, baina bazuten oraindik itxaropenik eskifaiako kideren bat bizirik aurkitzeko.
Joan den asteartean alarma guztiak piztu zituztenetik, etengabeak izan dira bilaketa lanak, eta beste hainbat estatuk ere hartu dute parte horietan, besteak beste, Singapurrek, Indiak eta AEBek. Orain, ontzia itsasotik ateratzea da helburua, baina sakonera handiak zaildu egiten ditu lanak, Indonesiako urpekoak ez baitaude prestatuta halakoetan ibiltzeko. Armadak uste du hilotzek ontziaren barruan jarraitzen dutela, eta iragarri dute haiek ateratzeko lanetan jarraituko dutela datozen orduetan.
Asteartean Euskal Herrian 22:46 zirela urperatu zen azkenekoz ontzia. Indonesiako armadak azaldu duenez, ordu laurden geroago torpedo bat jaurtitzeko maniobra hasi zuen. 21:25ean jaso zuten azken mezua urpekotik, torpedoa jaurtitzeko baimena eman aurretik. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196799/osakidetzak-presazkoak-ez-diren-prozedurak-atzeratzea-erabaki-du.htm | Gizartea | Osakidetzak «presazkoak ez diren» prozedurak atzeratzea erabaki du | Gotzone Sagardui Osasun sailburuak baieztatu du Osakidetzako hainbat langilek iragarria zutena. Langile eta leku asko koronabirusak gaixoturikoak artatzeko desbideratu dituzte. | Osakidetzak «presazkoak ez diren» prozedurak atzeratzea erabaki du. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak baieztatu du Osakidetzako hainbat langilek iragarria zutena. Langile eta leku asko koronabirusak gaixoturikoak artatzeko desbideratu dituzte. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak baieztatu du Osakidetzan «presazkoak ez diren» prozedurak atzeratzea pentsatzen ari direla, ikusita langileak eta oheak desbideratu behar izan dituztela koronabirusak gaixoturikoak artatzeko. Gero baieztatu egin du neurria Osakidetzak.
Herri Irratian mintzatu da sailburua. Azken asteotako kutsadura tasa handia nabarmendu du. «Ikusi beharko dugu datozen egunetan kurbaren zelai batera heltzen garen, baina, oraindik, kutsadura altuegia da», adierazi du. Kutsadura tasa handi horrek «sistema osoari tentsioa eragiten dio, oinarrizko arretatik hasita, kontsulta gehiago daudelako, ZIUetaraino». Iragarri duenez, «ditugun datuekin, pentsatzen ari gara asteburu honetan erietxeraturikoen kopuruarekin litekeena dela lehentasunak ezartzea, eta presazkoa ez dena atzeratzen hastea».
Felix Zubia Donostiako ospitaleko ZIUetako sendagileak asteburu honetan esan duenez, ebakuntza geletako langileekin ari dira hornitzen zainketa intentsiboetako unitatea , eta litekeena dela horren ondorioz programaturiko ebakuntza asko atzeratzea.
Txertoak helduko dira
Aste honetan 68.000 txerto jarri dituztela nabarmendu du sailburuak elkarrizketa berean. Gaur bertan Pfizerren 100.000 txerto helduko direla iragarri du, dosi bakarreko Janssenen 11.800 eta Modernaren 10.300. Halere, «oraindik ere gutxi» direla esan du Sagarduik.
Ez du argitu, ordea, zer gertatuko den AstraZenecaren lehenengo dosia hartuta bigarrenaren zain daudenekin. «Itxaron egin behar dugu gertatzen ari diren kasuak aztertzeko». |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196800/auzitegiek-bizkarreraturiko-zorra-ordaindu-duela-iragarri-du-gara-k.htm | Politika | Auzitegiek bizkarreraturiko zorra ordaindu duela iragarri du 'Gara'-k | Baltasar Garzonek itxitako 'Egin' kazetaren hiru milioi euroko zorra kitatu du egunkariak bi urteotan. | Auzitegiek bizkarreraturiko zorra ordaindu duela iragarri du 'Gara'-k. Baltasar Garzonek itxitako 'Egin' kazetaren hiru milioi euroko zorra kitatu du egunkariak bi urteotan. | Iñaki Soto Gara-ko zuzendariak iragarri du egunkariak lortu egin duela bizkarreratu zioten hiru milioi euroko zorra kitatzea. Irakurleen babesa eskertu du.
Baltasar Garzon epaileak itxi zuen Egin egunkaria 1998. urtean. Bost urte geroago, Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean, Garzonek berak erabaki zuen Egin-ek Espainiako Gizarte Segurantzarekin zuen zorra Gara kazetari bizkarreratzea, «enpresen jarraipen ideologikoa» argudiatuta. Zor hori 4,7 milioi eurokoa zela ebatzi zuten orduan. Ez zuten kontuan hartu Espainiako Auzitegi Nagusiak 2009. urtean erabaki izana Egin ixtea legez kanpokoa izan zela, eta Gara-k negoziatu behar izan zituen hiru milioi euro ordaintzeko epeak.
«Prentsaren askatasunean eta aniztasunean sinesten duen jendearen sostenguari esker, Gara-k kitatu egin du Egin-en zorra», idatzi du Sotok. Harrotasunaren eta ezintasunaren arteko zerbait sentitzen duela adierazi du zuzendariak: «Ez zenuen zertan egin, behartu zaituzte, lortuko ez zenuelakoan. Horregatik, egiteak poz handia ematen du. Baina, aldi berean, diskriminazioak eta injustiziak sutan jartzen zaituzte».
Hogei urtez zorraren pisua gainean eduki dutela adierazi du Sotok, eta horrek Gara arriskuan jarri duela gaineratu du. Bi urtean hiru milioi euro ordaintzea lortu izana goraipatu du, baina ahaleginaren kostua nabarmendu du: «Borroka honetatik bizirik atera dira giza taldea eta komunikabidea, baina larri zaurituta, zamatuta, zigortuta».
Sotok adierazi du 10.000 harpidetza lortu izana «ikaragarria» dela. Bide batez, Hego Euskal Herriko administrazioen «utzikeria» salatu du. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196801/gutxienez-82-pertsona-hil-dira-erietxe-batean-izandako-sutean.htm | Mundua | Gutxienez 82 pertsona hil dira erietxe batean izandako sutean | Bagdaden izan da ezbeharra, koronabirusarekin kutsatutako gaixoentzako zaintza berezietako unitate batean. | Gutxienez 82 pertsona hil dira erietxe batean izandako sutean. Bagdaden izan da ezbeharra, koronabirusarekin kutsatutako gaixoentzako zaintza berezietako unitate batean. | Ibn al-Khatib erietxean izan zen ezbeharra, Bagdad hiriburuan. Oxigeno ontzi baten leherketak sutea eragin zuen koronabirusak jotako gaixoak zeuden zaintza berezietako unitatean, eta 82 pertsona hil eta ehundik gora zauritu ziren. Sua azkar zabaldu zen eraikinean, Irakeko Giza Eskubideen Batzordeak zabaldu duenez, erietxeak suaren aurkako neurririk ez zuelako eta sabai faltsuek ahalbidetu zutelako sua material sukoia zegoen ingurura iristea.
Ezbeharrak protestak piztu zituen atzo herrialde osoan, eta Mustafa al-Kadhemi lehen ministroak behin-behinean kargugabetu zuen Hassan al-Tamimi Osasun ministroa. Ez zen hura kargugabetze bakarra izan: Ibn al-Khatib erietxeko zuzendaria eta mantentze lanen arduraduna ere kargutik kendu zituen Al-Kadhemik. Gobernuburuak berak onartu zuen gertatutakoa ez zela akats baten ondorio izan, «arduragabekeriarena» baizik.
Kargugabetzeek, ordea, ez zituzten protestak baretu. Igandean ehunka lagun elkartu ziren Irakeko hiri nagusietan egindako manifestazioetan, demokrazia gehiago, ustelkeria gutxiago eta zerbitzu publiko hobeak eskatzeko, baita Osasun ministroaren behin betiko kargugabetzea ere. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196802/gizon-bat-atxilotu-dute-bidarten-emakume-bat-hiltzen-saiatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Bidarten emakume bat hiltzen saiatzea egotzita | Emaztea ospitalean dago, zauriturik, baina «haren bizia ez da arriskuan», prokuradorearen arabera. | Gizon bat atxilotu dute Bidarten emakume bat hiltzen saiatzea egotzita. Emaztea ospitalean dago, zauriturik, baina «haren bizia ez da arriskuan», prokuradorearen arabera. | Gizon bat atxilotu du Frantziako Poliziak Bidarten (Lapurdi) haren andrea hiltzen saiatzea egotzita. Atxiloaldian da gizona. Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri baieztatu dionez, ehizarako arma batekin saiatu zen haren bikotekidea hiltzen, iragan larunbatetik iganderako gauean. Emakumea ospitalean dago zauriturik, baina «haren bizia ez da arriskuan», Bourrieren arabera.
Duela hamar egun Miarritzen (Lapurdi) jazo zen aurten Euskal Herrian gertaturiko hirugarren hilketa matxista. Hildako emakumearen eta gizonezkoaren gorpuak atzeman zituzten, Miarritzeko euren etxean, indarkeria zantzuekin. Prokuradoreak baieztatu zuen gizonezkoak emakumea hil izanen lukeela lehenik, tiroz, eta ondotik bere buruaz bertze egin. Miarritzeko Agilera auzoan gertatu zen hilketa, eta ikerketa Frantziako Poliziak Miarritzen duen polizia etxearen esku utzia dute. Zabaldutako informazioaren arabera, gizonezkoak «ehizarako arma bat» erabili izanen luke emaztea lehenik eta ondoren bere burua hiltzeko. 2003tik indarkeria matxistaren ondorioz hildako 110. emakumea da, eta aurtengo hirugarrena. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196803/sanferminak-bertan-behera.htm | Gizartea | Sanferminak, bertan behera | 2021eko festak bertan behera uzteko eskaerari men egin dio Iruñeko alkateak, baina «kultur eta aisialdi programa bat» prestatzen ari dira horien ordez. Gasteizen ere ez dute ospatuko San Prudentzio jairik aste honetan. | Sanferminak, bertan behera. 2021eko festak bertan behera uzteko eskaerari men egin dio Iruñeko alkateak, baina «kultur eta aisialdi programa bat» prestatzen ari dira horien ordez. Gasteizen ere ez dute ospatuko San Prudentzio jairik aste honetan. | Men egin du, azkenik. Iruñeko alkate Enrique Maiak ezin izan du auzia gehiago atzeratu, eta bertan behera utzi ditu 2021eko sanferminak. Egoera epidemiologikoak hala agintzen duela ziurtatu du, iragan astean Osasun kontseilari Santos Indurainekin bilera egin ostean.
Maiak aitortu du «nahi gabeko erabakia» izan dela festak bertan behera uztea. Hala ere, sanferminetako aurrekontua erabiliko dute «kultur eta aisialdi programa handi bat» antolatzeko. Ekainetik irailera bitartean, kirol, aisialdi eta kultur ekitaldiak antolatuko ditu Iruñeko Udalak, «jendeak hala eskatzen digulako, eta, batez ere, kulturaren sektoreak ere behar-beharrezko duelako».
Zezenketak antolatzeko aukera aipatu zuen Maiak aurreko agerraldietan, baina gaurkoan baztertu du aukera hori ere: «Deiadar efektua eragozteko lanean ari gara, Osasun Departamentuarekin hitzartutakoaren arabera, eta, hortaz, ez luke logikarik izanen zezenketak antolatzea».
Bigarren urtez sanferminak bertan behera uztea «oso gogorra» dela nabarmendu du alkateak: «Trago txarra da niretzat». Hala ere, ziurtatu du, 2021ean egin bezala, «datorren urtean» ospatuko direla Iruñeko festak: «Hiru bider ospatuko ditugu sanferminak, prozesioaz gozatuko dugu, jotak entzun eta haurrak erraldoiak ikustera eraman».
Sanprudentzioak ez ospatzeko eskaera
Gasteizen, berriz, asteazken honetan da San Prudentzio eguna. Gauzak ohiko moduan baleude, ehunka lagun bilduko lirateke Armentiako zelaietan jaiak ospatzeko, baina aurten halakorik ez egiteko eskatu du udalak. Iaz ez zuten festak ospatzerik izan, eta aurtengoan ere itxarotea egokituko zaie arabarrei.
Udalak espresuki eskatu die herritarrei Armentiara ez joateko eta festa «beste baterako» uzteko: «Lehentasuna osasunak izan behar du, eta jende pilaketak sahiesteak», azaldu du Marian Gutierrez zinegotziak. Bihar ez da danborradarik izango, eta asteazkenean erromeriarik ere ez.
Dena den, udalak uste du debekuei jaramonik egin ez eta Armentiara joango denik badagoela. Horregatik, Ertzaintzak eta Udaltzaingoak kontrolak jarriko dituzte Armentia inguruetan, edukiera kontrolatzeko. Udalak gehitu du litekeena dela, «beharrezkoa bada», agenteek sartu-irtenak mugatzea ere, bizilagunak eta langileak soilik ibil daitezen joan-etorrian. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196804/hainbat-ikasle-ehuren-donostiako-campuseko-gela-batean-sartu-dira.htm | Gizartea | Hainbat ikasle EHUren Donostiako campuseko gela batean sartu dira | Unibertsitateko Indar Batasunako kideek salatu dute antolatzeko espazioak falta dituztela, eta negoziazioa eskatu dute. Otsailean ere gela bat hartu zuten, baina Ertzaintzak bertatik bota zituen. | Hainbat ikasle EHUren Donostiako campuseko gela batean sartu dira. Unibertsitateko Indar Batasunako kideek salatu dute antolatzeko espazioak falta dituztela, eta negoziazioa eskatu dute. Otsailean ere gela bat hartu zuten, baina Ertzaintzak bertatik bota zituen. | UIB Unibertsitateko Indar Batasunak jakinarazi duenez, ikasle batzuk EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Donostiako campuseko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateko gela batean sartu dira. Horrela, aldarrikatu nahi dute «antolatzeko espazioen faltaren inguruko negoziazioa» falta dela. Gogorarazi dutenez, ikasturte hasieran itxi egin zieten horretarako erabiltzen zuten espazioa, «pandemiaren kudeaketaren aitzakiapean». Ez da gela batean sartzen diren lehen aldia: otsailaren 22tik 24ra ere fakultate bereko Zorroaga aretoan egon ziren, Ertzaintzak bertatik atera zituen arte.
Azaldu dutenez, hainbat pausu eman dituzte gela batean sartu aurretik, eta, besteak beste, aurreko astean gutun bat helarazi zioten fakultateko dekanotzari eta EHUko errektoretzari, esanez «jardun politikoa aurrera eramateko» lekua behar dutela. Bertan, «EHUren askatasun politikoen urraketak» ere salatu zituzten.
Ikasturte hasieratik ari dira espazioen beharra aldarrikatzen, ziurtatu dutenez. Ordutik negoziatzen saiatu arren, ez dutela «erantzunik eta konponbiderik» jaso salatu dute. Hortaz, otsailaren 22an gela batean sartzea erabaki zuten, eta, UIBen hitzetan, lortu zuten fakultateko dekanotzarekin eta unibertsitateko errektoretzarekin negoziazioari berriz ekitea, «baina unibertsitatetik ez zuten arazoa konpontzeko borondate errealik adierazi, eta UIBren eskakizun guztiak ezeztu zituzten». Bi egun igarota, otsailaren 24ko gauean, Ertzaintzak bertatik atera zituen. UIBek Ertzaintzak ikasleak «bortizki bota» zituela ziurtatu du. «35 ikasle izan ziren identifikatuak, eta, gaur egun, isun gogorrak jasotzeko esperoan daude». |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196805/gastu-militarrak-26-handitu-ziren-iaz.htm | Mundua | Gastu militarrak %2,6 handitu ziren iaz | Orotara 1.637 milioi euro jarri zituen nazioarteak armagintzarako. Gastu militarrera diru gehien bideratu zuten bost herrialdeak hauek izan ziren: AEBak, Txina, India, Errusia eta Erresuma Batua. | Gastu militarrak %2,6 handitu ziren iaz. Orotara 1.637 milioi euro jarri zituen nazioarteak armagintzarako. Gastu militarrera diru gehien bideratu zuten bost herrialdeak hauek izan ziren: AEBak, Txina, India, Errusia eta Erresuma Batua. | Beste hainbat alorretan ez bezala, arma salerosketan ez zen geldialdirik egon pandemia garaian, alderantziz baizik: nazioartean BPG barne produktu gordina %4,4 jaitsi zen urtean, %2,6 egin zuen gora gastu militarrak. SIPRI Stockholmgo Bakearen Nazioarteko Ikerketa Zentroaren arabera, gastu militar osoaren %62 bost herrialdek biltzen dute: AEBak, Txina, India, Errusia eta Erresuma Batua. Txinaren kasuan, gainera, 26. urtez jarraian handitu da armagintzarako inbertsioa.
SIPRIk gaur argitaratu duen txostenean jasotzen denez, iaz BPGaren %2,4 bideratu zuten herrialdeek gastu militarrera, 2019an baino %0,2 gehiago. Hala ere, herrialde zenbaitek armadarako aurreikusitako aurrekontuaren zati bat pandemiari aurre egiteko baliatu zuten, besteak beste Txilek eta Hego Koreak; eta beste zenbaitek iragarritakoa baino gutxiago gastatu zuten armagintzan; adibidez, Brasilek eta Errusiak.
AEBak izan ziren iaz gastu militarrera diru gehien bideratu zutenak, 2019an baino %4,4 gehiago; mundu osoko gastuaren %39 egin zuen Etxe Zuriak. «AEBetako gastu militarraren gorakada ikerketan eta garapenean egindako inbertsioarekin lotu behar da, baita arma nuklearrak berritzeko egindakoarekin ere. Lehiakide estrategikoek, Errusiak eta Txinak, islatzen duten mehatxuari emandako erantzuna izan da», azaldu du SIPRIko ikerlari Alexandra Marksteinerrek.
NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideen kasuan ere gora egin zuen gastu militarrak, eta iaz BPGaren %2 edo gehiago bideratu zuten kideetatik hamabik armagintzara —2019an soilik bederatzi heldu ziren kopuru horretara—. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196806/ela-kexu-da-ertzaintzak-maiatzaren-lehenerako-jarri-dizkion-mugekin.htm | Ekonomia | ELA kexu da Ertzaintzak Maiatzaren Lehenerako jarri dizkion mugekin | Hegoaldeko lau hiriburuetara deitu ditu langileak. Uste du manifestatzeko eskubidea nahikoa arrazoi dela itxiera perimetrala hausteko. | ELA kexu da Ertzaintzak Maiatzaren Lehenerako jarri dizkion mugekin. Hegoaldeko lau hiriburuetara deitu ditu langileak. Uste du manifestatzeko eskubidea nahikoa arrazoi dela itxiera perimetrala hausteko. | Aurten ere ezohikoa izango da Maiatzaren Lehena. Iaz, sare sozialetan eta etxeetako balkoietan ospatu zuen bere eguna langile mugimenduak; aurten kalera itzuli ahal izango du, baina pandemiari aurre egiteko neurriek dakartzaten mugak errespetatuz. Mugikortasuna txikitzeko neurri horiek gatazka sortu dute Ertzaintzaren eta ELAren artean. Poliziak sindikatuari ohartarazi dio itxiera perimetrala indarrean dagoela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hirietan eta herri nagusi gehienetan, eta, horren ondorioz, beste herrietako manifestaririk ez duela onartuko. ELAk iragarri du helegitea jarriko diola Ertzaintzaren ebazpen horri, «gehiegizkoa delako eta manifestaziorako eskubidea urratzen duelako».
Sindikatuak Eusko Jaurlaritzaren 2021/16 dekretua argudiatu du bere helegitea defendatzeko. Haren arabera, ekintza sindikalerako egiten diren joan-etorriak baimenduta daude; horien barruan ulertzen du manifestaziorako eskubidea ere. «Manifestazioek iraupen mugatua dute, aurrez zehaztutako ibilbidearekin, eta, jakina, kalean egingo dira, osasun neurri guztiak errespetatuz (maskaren erabilera, distantzia...)». Sindikatuak nabarmendu duenez, muga gutxiago eta permisibitate gehiago dago lanerako mugimenduekin, «eta langileak lanera egunero joaten dira», Amaia Muñoa ELAko idazkari nagusiaren albokoak gaineratu duenez.
Lau manifestazio
Pandemia kontrolatzeko neurriek behartuta, ELAk alde batera utzi du Maiatzaren Lehenean manifestazio bakar bat egiteko ohitura. Hego Euskal Herriko lurraldeak itxita daudenez lanerako eta larrialdiren baterako ez bada, Bilbora ez ezik (11:30ean), Gasteizera, Iruñera eta Donostiara ere deitu ditu bere afiliatuak (11:00etarako hiru horietan). Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak Bilboko manifestazioan hartuko du parte.
Muñoak azaldu du zein den aurtengo leloa: Aldaketa garaia da!. ELAko idazkari nagusi albokoak ziurtatu duenez, pandemiak inoiz baino ageriago utzi du eraldaketarako premia, milaka lagunen osasuna eta egoera ekonomikoa mehatxupean baitago —bereziki, emakumeena—, eta gizarte desberdintasunak areagotzeko bidean dira. «Zirt edo zart egiteko garaia da. Datozen aste eta hilabeteetan hartuko diren erabakiek markatuko dute zer-nolako irteera emango zaion krisialdiari».
Erabaki horien artean dago nola banatuko diren Europako Batasunaren suspertze funtsak. ELAk aste batzuk daramatza funts horien aurkako kanpaina betean, «tranpa bat» iruditzen baitzaizkio: «Murrizketak eragingo dituzte. Bruselak emandako aginduei jarraituz, Espainiako Gobernuak pentsioak urritu nahi ditu, eta erretiroa hartzeko aukera atzeratu. Europako Batasunaren trantsizio ekologiko delakoak multinazionalen makroproiektuak lehenesten ditu, murrizketak eta austeritatean oinarritutako aurrekontu politikak ezartzearen truke».
Lan erreforma bertan behera uztea ezinbestekoa dela ere nabarmendu du Lakuntzak. Gogorarazi duenez, azken hilabeteotan ehunka langilek greba egin dute edo egiten ari dira, «etekinak lortzen dituzten enpresak jendea kaleratzen ari direlako, euren neurrira egindako legedia baliatuz». Egoera horretan, lan arloko lege horiek indargabetzeko eskatu du. «Patronalak, Espainiako Gobernuak eta Urkulluk berak uste dute lan erreforma ez dela indargabetu behar, ez delako une egokia. Pandemia da orain aitzakia. ELAk, aldiz, uste du hori ere badela arrazoia lan erreformak indargabetzeko, milaka langile ez daitezen kaleratuak izan enpresek nahi bezala».
Zerga erreformaren beharra
Krisiari erantzuteko, zerga erreforma egiteko garaia ere badela aldarrikatu du: «Bestela, krisiari emango zaion irteerak desberdintasunak areagotuko ditu. Halako erreformarik gabe, zorra ordaindu beharraren lehentasunak murrizketa gehiago ekarriko baititu ezinbestean». ELAren arabera, hiru ardatz izan beharko lituzke erreforma horrek: gehiago ordaintzea errenta handia dutenek, enpresen etekinek eta ondareek.
Lakuntzak gogor kritikatu ditu Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza, haren iritziz ez direlako gai izan neurriak hartzeko «pandemiak agerian jarritako kapitalismoaren irrazionaltasuna eta injustizia» arintzeko. «Irrazionaltasun hori gurean ere agerian geratu da. Iruñeko eta Gasteizko gobernuak ez dira krisialdi honetatik ondoriorik ateratzeko gauza. Zaintza sektorea publifikatzea, Osakidetza eta Osasunbidea indartzea, hezkuntza sistema hobetzea eta krisiak eragindako pertsona eta sektoreei babesa ematea... Halakorik ez dago Urkullu eta Txibiteren agendan». |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196807/eskuin-muturrari-aurre-egiteko-mekanismoak-ezarri-nahi-ditu-jaurlaritzak.htm | Politika | Eskuin muturrari aurre egiteko mekanismoak ezarri nahi ditu Jaurlaritzak | Segurtasunerako hamazazpi mehatxu antzeman ditu Jaurlaritzak. 'Euskadiko Segurtasun Publikoaren Plan Orokorra 2025' dokumentua aurkeztu du Josu Erkorekak Eusko Legebiltzarrean. | Eskuin muturrari aurre egiteko mekanismoak ezarri nahi ditu Jaurlaritzak. Segurtasunerako hamazazpi mehatxu antzeman ditu Jaurlaritzak. 'Euskadiko Segurtasun Publikoaren Plan Orokorra 2025' dokumentua aurkeztu du Josu Erkorekak Eusko Legebiltzarrean. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren segurtasunerako hamazazpi mehatxu identifikatu ditu Eusko Jaurlaritzak, mota diferenteetakoak: «Eragile geologikoek, klimatikoek edo biologikoek eragindako arrisku naturalak; delitu informatikoen kasuan arrisku teknologikoak; delituen kasuan, nahita edo jakinaren gainean egindako ekintzen ondorio diren arrisku antropikoak, beren izaeragatik, nahitako edo arduragabeko giza egite edo ez egite bat eskatzen dutenak». Horien artean, Jaurlaritzak berariaz aipatu du eskuin muturraren mehatxua ere, «bizikidetza demokratikoaren» aurkakotzat jota: «Eskuin muturreko taldeen jarduera Euskadin nahiko eskasa den arren, mehatxu global horri aurre egiteko prebentzio eta jarduera mekanismoak» ezarri nahi ditu.
Jaurlaritzaren diagnostikoaren arabera, «arrisku potentzialtzat hartu beharko lirateke eskuin mutur deitzen zaion horretan sar daitezkeen pertsonak eta erakundeak; izan ere, instituzioak errotik zalantzan jartzearena eta indarkeria baliabide estrategiko posible gisa erabiltzearena presente egoten dira espazio ideologiko eta sozial hori elikatzen duen diskurtsoan».
Era berean, gobernuak indarkeria matxista jaso du mehatxuen artean, eta, atal horretan, xedea da «Ertzaintzan eta udaltzaingoetan sistema eta mekanismo komunak ezartzea, emakume biktimen arriskuen ebaluazio eta balorazio homogeneoak egiteko eta indarkeria matxistari erantzun hobea emateko». Txostenean, gobernuak gogorarazi du herritarrak gehien kezkatzen dituzten arazoen artean bederatzigarrena dela emakumeen aurkako indarkeria, eta datuen bilakaerak indarkeria horren «goranzko joera» erakusten duela azken urteotan. Jaurlaritzak hazkunde hori lotu du, «neurri handi batean, indarkeria jasan duten gero eta emakume gehiagok erakundeetara laguntza eske joatea erabaki izanarekin».
Guztira, hamazazpi mehatxu zerrendatu ditu Jaurlaritzak: pandemiak, emakumeen aurkako indarkeria, arrisku naturalak, trafiko istripuak, antolatutako delitu taldeen jarduna, droga trafikoa, jihadismoa eta jokoarekiko mendekotasuna, besteak beste. Izurrien kasuan, Jaurlaritzaren helburua da «osasunaren arloko mehatxuei eta erronkei aurre egiteko prestaketa eta erantzun planak garatzea».
Gainera, droga ekoizpenari, trafikoari eta kontsumoari dagokionez, gobernuak nahi du «legez kanpoko drogekiko tolerantzia soziala txikitzea, legez kanpoko drogen eskuragarritasuna mugatzea eta indarrean dagoen araudia eraginkortasunez bete dadin bultzatzea, zigortzeko prozedura ezarriz eta gai horien ekoizpena eta banaketa jazarriz». Eta «islamismo erradikalari lotutako indarkeriazko ekintzak» saihesteko, asmoa da «prebentzio ekintzak lehenestea eta sustatzea, komunitate islamikoekin etengabe hitz egitea eta arazoak garaiz detektatzeko lan egitea, arazo horiek arriskutsuak izan baino lehen».
Segurtasun pertzepzioa handitzea
Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak Euskadiko Segurtasun Publikoaren Plan Orokorra 2025 izeneko dokumentua aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean, eta bertan jaso ditu alor horretan gobernuak dituen asmoak. Helburua da «Euskadiko segurtasun publikoaren mehatxu nagusientzat erantzun eraginkorra eta bateratua antolatzea eta planifikatzea».
Agiriak «segurtasun integralerako euskal ereduranzko trantsizioa» osatzeko lau erronka, hamabi ildo estrategiko, 52 ekinaldi eta 166 ekintza zehatz jasotzen ditu. Gobernuaren borondatea da herritarren pertzepzioaren adierazlea 7,5etik gorakoa izatea 2025ean (azken aldiz neurtu zenean, 2019an, 6,93koa izan zen). Bestalde, beste helburu bat da herritarrek Ertzaintzari, udaltzainei, 112ko arretari, Euskalmeten informazioari eta trafiko zerbitzuari buruz egindako balorazioa 7,5 eta 8,5 artean kokatzea 2025ean. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196808/ticketbai-programa-euskaraz-jartzeko-eskatu-du-uemak-hizkuntza-eskubideak-bermatzeko.htm | Gizartea | TicketBAI programa euskaraz jartzeko eskatu du Uemak, hizkuntza eskubideak bermatzeko | Uemak ohartarazi duenez, TicketBAI programa izateko aplikazio bat instalatu behar da, baina eskainitako 149 aukeretatik soilik 34 dira euskaraz. | TicketBAI programa euskaraz jartzeko eskatu du Uemak, hizkuntza eskubideak bermatzeko. Uemak ohartarazi duenez, TicketBAI programa izateko aplikazio bat instalatu behar da, baina eskainitako 149 aukeretatik soilik 34 dira euskaraz. | Uema udalerri euskaldunen mankomunitateak TicketBAI programa euskaraz jartzeko eskaria egin du, euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzen ez dituela nabarmenduta. Programaren helburua zerga iruzurra eragoztea da, eta, horretako, jarduera ekonomikoren bat egiten duten guztiek aplikazio bat instalatu beharko dute, fakturak kontrolpean egoteko. Hala ere, Uemak salatu du 149 aplikazioetatik soilik 34 jar daitezkeela euskaraz: «Hizkuntza kudeaketaren ikuspegitik, hutsune nabarmenak ditu egitasmoak; behin softwarea erdaraz instalatuz gero, ez dago aukerarik tiketak eta fakturak euskaraz egiteko, eta euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko».
Eusko Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek abiatu dute programa, eta, horri esker, lurralde bakoitzeko ogasunei zuzenean iritsiko zaizkie egiten diren fakturak edo tiketak, Internet bidez konektatuta egongo baita. Urtarrilaz geroztik, abian da borondatezko aldia, baina datorren urtetik aurrera derrigorrezkoa izango da.
Programak euskaldunen hizkuntza eskubideetan izan dezakeen eraginaz jabetuta, Uemak beharrezkotzat jo du udalekin harremanetan jartzea, hala herrietako zerbitzu guztietara iritsi ahal izateko. «Beharrezkoa ikusi dugu udalen bidez saltokietara iristea, euskarazko aplikazioak jar ditzatela eskatzeko, herritarrei ere tiketak eta fakturak euskaraz egin ahal izateko», adierazi du Iraitz Lazkano lehendakariak. Horretarako, hiru gutun eredu prestatu dituzte udalekin, Uemako kide diren herrietara bidaltzeko, «herritarrekin euskaraz aritzera bermatzen duen zerbitzuaren alde egin dezaten». |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196809/26-sortzaile-hautatu-dituzte-geuretik-sortuak-programan-parte-hartzeko.htm | Kultura | 26 sortzaile hautatu dituzte Geuretik Sortuak programan parte hartzeko | Hiru asteko egonaldia egingo dute eurena ez den herri batean, eta hamasei ipuin, bost antzezlan eta bost film labur sortuko dituzte. Udalbiltzak euskarazko sormen lanak sustatzeko jarri du martxan Geuretik Sortuak programa. | 26 sortzaile hautatu dituzte Geuretik Sortuak programan parte hartzeko. Hiru asteko egonaldia egingo dute eurena ez den herri batean, eta hamasei ipuin, bost antzezlan eta bost film labur sortuko dituzte. Udalbiltzak euskarazko sormen lanak sustatzeko jarri du martxan Geuretik Sortuak programa. | Geuretik Sortuak proiektua jarri du martxan Udalbiltzak, Euskal Herriko udaletxe eta hautetsiak batzen dituen erakundeak. Euskaraz sortzen eta hedatzen den artea bultzatu nahi du; zehazki, euskaraz sortutako literatura, zinemagintza eta antzerkia sustatzea da proiektuaren helburua, eta, horretarako, sormen lanak egiteko egonaldiak antolatu ditu sortzaileentzat Euskal Herri osoko hainbat herritan.
Iazko abenduan eman zuen proiektuaren berri, eta orduan jakinarazi zituzten egonaldiak egingo ziren herri batzuen izenak ere. Gaur eman dute jakitera, ostera, zer sortzailek parte hartuko duten egonaldi horietan, eta nora joango den bakoitza. Denera, 26 sortzaile hautatu dituzte: hamasei idazle, bost zinemagile eta bost antzerki konpainia dira. Euskal kulturgintzako izen ezagunak dira horietako batzuk; izen berriak edota horren ezagunak ez direnak, beste batzuk.
Urtarrilean zabaldu zuten deialdia, eta 73 proposamen jaso zituzten guztira: 21 literatur lan, 24 antzezlan eta 28 film labur egiteko proposamenak ziren. «Artistei proposatzen zitzaiena, guztiz berritzailea izateaz gain, ez zen lan makala: zer herritara joango ziren jakin gabe, euren proposamen artistikoa azaltzean zetzan, baita eremu ezberdinetara egokitzeko malgutasun planteamendu bat aurkeztean ere», azaldu dute antolatzaileek. Hamar laguneko epaimahai batek egin du hautaketa.
Sortzaile bakoitzak hiru astera bitarteko egonaldia egingo du bere bizilekua ez den herri batean, eta hamasei ipuin, bost antzezlan eta bost film labur sortuko dira egonaldi horietatik. Sortutako lan horiek erakusteko zirkuitua osatuko du ondoren egonaldia egin duten herri horietan guztietan. Antolatzaileek esan dute aurrerago emango dituztela proiektuen eta egonaldien inguruko xehetasunak. Eta iragarri dute ekitaldi bat egingo dutela udalerrietako ordezkariek eta hautatuak izan diren artistek elkar ezagutzeko eta egonaldiari hasiera emateko.
Proiektu «estrategikoa» Lehen aldia da Udalbiltzak kultur arloko proiektu bat garatzen duena. Euskal Herriaren kohesioa helburu duten egitasmoak bultzatzea da Udalbiltzaren egitekoetako bat, eta euskal kulturak egun bizi duen egoeraren inguruan «luze eta zabal» hausnartu ondoren erabaki zuten zerbait egitea. Izan ere, hainbat bilkura egin zituzten sektoreko ordezkariekin, eta bilera horietatik atera zen egonaldi programaren ideia. Horregatik, hain zuzen, «estrategikoa» da proiektua, Jabi Asurmendi Udalbiltzako lehendakariak aurkezpenean adierazi zuenez.
Hauek dira hautatu dituzten sortzaileen eta egonaldia egingo duten herrien izenak:
Literatura - Amasa-Villabona: Maitane Perez - Araitz, Betelu eta Larraun: Iñaki Martiarena - Artziniega: Ugaitz Agirre - Etxarri-Aranatz: Yolanda Arrieta - Larrabetzu: Nahia Zubeldia - Leitza: Garazi Albizua Castelao - Ligi-Atherei, Liginaga-Astüe, Lexantzü-Zunharre eta Etxebarre: Nefer Olaizola - Lodosa, Sartaguda, Mendabia eta Andosilla: Maialen Akizu - Ondarroa eta Berriatua: Sarai Robles - Urepele: Iban Garro - Usurbil: Itxaro Borda - Uztaritze: Edorta Jimenez - Zaldibia: Peru Calabaza - Zestoa: Danel Lauzirika - Zuia: Bertol Arrieta - Zumaia: Fito Rodriguez
Antzerkia - Arrigorriaga: Tanttaka teatroa - Atarrabia eta Uharte: Metrokoadroka sormen laborategia - Bergara: Oier Zuñiga - Oiartzun: Lore-more konpainia - Oñati: Bon bon noir konpainia
Zinema - Hernani: Raúl Barreras - Baigorri: Josu Martinez - Galdakao: Leire Egaña - Tafalla: Amancay Gaztañaga eta Erika Olaizola - Bera eta Lesaka: Eñaut Castagnet |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196810/zamoraren-golak-lau-hamarkada.htm | Kirola | Zamoraren golak lau hamarkada | Gaur betetzen dira 40 urte Realak bere lehen liga titulua irabazi zuela, Zamorak azken unean El Molinonen Sportingi sartutako golari esker. Gorrizena izan pasea. Milaka gipuzkoar irten ziren hurrengo egunean kalera, taldearen autobusari ongietorria egitera, herrialdeko herri guztietatik igaro baitziren. | Zamoraren golak lau hamarkada. Gaur betetzen dira 40 urte Realak bere lehen liga titulua irabazi zuela, Zamorak azken unean El Molinonen Sportingi sartutako golari esker. Gorrizena izan pasea. Milaka gipuzkoar irten ziren hurrengo egunean kalera, taldearen autobusari ongietorria egitera, herrialdeko herri guztietatik igaro baitziren. | 1981eko apirilaren 26a. Realak gaurko egunez duela 40 urte irabazi zuen bere lehen Liga titulua. Realzaleek iltzatua duten eguna da. Zamorak azken unean sartutako golak eman zion titulua. Inoiz ez du hainbeste balio izango berdinketa batek, 2-2koa izan baitzen emaitza. Baina Liga Realarena zen. Gola bezain ondo gogoratu dute zale txuri-urdinek partida hartako hamaikakoa. Beste garai bat zen, hamaikakoak erreskadan esaten zirenekoa. Hauxe izan zen Realarena egun hartan: Arkonada, Zelaieta, Gorriz, Kortabarria, Olaizola, Diego, Alonso, Zamora, Idigoras, Satrustegi eta Lopez Ufarte. Guztien lemazain: Alberto Ormaetxea.
Aurreko denboraldian kolpe handia hartuta zetorren Reala. Izan ere, gertu izan zuen titulua. 38 jardunaldi egin zituen galdu gabe, baina unerik txarrenean, Sevillaren aurka 2-1 galdu, eta Real Madrilentzat izan zen liga. Bertoni izan zen txuri-urdinen borreroa. Bazirudien berriro ere amesgaiztoa errepikatu egingo zela Gijonen. Reala puntu bateko errentarekin iritsi zen azken partida hartara, eta golen aldea ere irabazia zion Real Madrili. Zuriek Valladoliden jokatzen zuten.
Arratsaldea ezin hobeto hasi zen txuri-urdinentzat. Izan ere, Kortabarriak gola egin zuen, penaltiz. Baina, atsedenaldira iritsi aurretik eta justu bigarren zatia hasi eta berehala, Sportingek buelta eman zion partidari. Real Madril, gainera, irabazten ari zen Jose Zorrillan. Berriro amesgaiztoa txuri-urdinentzat. El Molinorena bertaratutako 15.000 zale txuri-urdinen tristura agerikoa zen.
Partida azken minutuetan zen, Real Madrilen partida jada amaituta zegoen, eta talde espainiarreko jokalariak jada beste liga titulu bat ospatzen ari ziren zelaian. Taldeko izarretako bat, Juan Gomez Juanito, hala ari zen. Futbola ez da askotan justua. Baina, orduko hartan, Realak denboraldi bat lehenago geratu zitzaion arantza kendu ahal izan zuen. Azken minutuetan, Realak beti erakutsi zuen adoreari heldu zion, eta gora egin zuen. Sporting atzean zegoen sartuta, 2-1ekoari eusteko asmoz. Baina orduan iritsi zen gipuzkoarren historian urrez idatzita geratuko den jokaldia: Olaizolak pasea eman zion Alonsori, hark erdiratu, eta Sportingeko atezain Castrok ukabilekin aldendu zuen. Gorrizi iritsi zitzaion baloia, hark errematea egin, balioa Zamorari iritsi, eta Errenteriakoaren gola. Joxean Alkortaren ahotsean entzun zuten askok kontaketa.
11 segundo falta ziren partida amaitzeko. Zoramena. Reala ligako txapeldun, harrobiko jokalariz osatutako jokalariekin. Gorrizek beti gogoratu izan du bere inoizko erremate onena izan zela, eta Zamorak gol hura berak sartu zuela, baina denena izan zela. Min hartuta ez, baina molestia batzuekin jokatu zuela ere aitortu izan du. "Gola ez zen munduko onena izan, baina historia egin genuen. Aurretik presio handia genuen, ez genuelako berriz ere huts egin nahi, aurreko denboraldiko kolpearen ondoren. Ekonomikoki, politikoki eta sozialki, gainera, garai zailak ziren, eta poz bat eman nahi genien gure zaleei.". Errenteriakoak berak kontatu izan du partida hartako kamiseta etxean duela, baina bestelako gauzak ez dakiela nork dituen.
Jokalari guztiak zaleak zeuden harmailetara joan ziren, eta haiekin ospatu zuten. Gipuzkoa kalera irten zen hurrengo egunetan, ospatzera. Espaloiak eta errepideak bete zituzten, taldearen autobusa agurtzeko, eta Alderdi Eder bete egin zen txapeldunei arrera egiteko.
1987an, horietako hainbatek Espainiako Kopa irabazi zuten, John Toschacken aginduetara, Zaragozako Romaredan, Atletico Madrilen kontra, penaltietan. Berrogei urte gerago, aurten berriro ere Reala txapeldun izan da, eta orduko jokalariek erreleboa eman diete Illarramendi, Oiartzabal, Elustondo eta enparauei. Sevillak Gijonen lekua hartuz. Eta erdibidean Granada, neskak duela bi urte ere irabazi baitzuten Kopa han. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196811/osakidetzak-atzeratu-egingo-ditu-premiazkoak-ez-diren-ebakuntzak.htm | Gizartea | Osakidetzak atzeratu egingo ditu «premiazkoak» ez diren ebakuntzak | Gutxienez bi aste iraungo du neurri berriak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetako oheen %53 bete dituzte COVID-19az kutsatutakoek. | Osakidetzak atzeratu egingo ditu «premiazkoak» ez diren ebakuntzak. Gutxienez bi aste iraungo du neurri berriak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetako oheen %53 bete dituzte COVID-19az kutsatutakoek. | Azken asteotako kutsatzeek izugarri areagotu du ospitaleen gaineko presioa, eta Osakidetzak «premiazkoak» ez diren ebakuntzak atzeratzea erabaki du. Osakidetzako sarean daude ospitale guztietan atzeratuko dira ebakuntzak. Erabakia aste honetan bertan sartuko da indarrean, eta bi aste iraungo du, gutxienez. Modu horretan, Osakidetzak bermatu egin nahi du premiazkoak edo atzeratu ezin diren ebakuntzak egitea, bai eta prozesu onkologiko batean premiazkoak diren ebakuntzak egitea ere.
Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez eman du erabakiaren berri. Jakinarazi du Osakidetza Kontingentzia Planaren hirugarren jokalekuan dagoela –bost daude jasoak planean–. Osakidetzako ospitale sareak kritikoen 363 ohe ditu zabalik, eta, haietatik, % 53 COVID-19aren ondorioz ospitaleratutako pazienteek okupatzen dituzte: 192 ohe, guztira. ZIUetako okupazioaren ehunekoa, gaixo guztiak aintzat hartuta, % 83 da gaur egun. Hau da, 363 ohe horietatik 302 daude okupatuta.
Martxoaren hasieratik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetan koronabirusarengatik dauden pazienteen batez besteko adina 61 urte da. Paziente gazteen kopuruak gora egin du, eta 80 urtetik gorako pazienteen kopurua murriztu egin da, txertoaren ondorioz. Kritikoen unitateako batez besteko egonaldia hemezortzi egunekoa da, eta heriotza tasa, % 15ekoa, Osasun Sailak jakinarazi duenez. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196812/890-kasu-zenbatu-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 890 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian | COVID-19a atzemateko 10.000 test inguru egin dituzte igandean; positiboen ehunekoa %8,5 da. ZIUetan 230 paziente daude. Beste bost heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuak. | 890 kasu zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. COVID-19a atzemateko 10.000 test inguru egin dituzte igandean; positiboen ehunekoa %8,5 da. ZIUetan 230 paziente daude. Beste bost heriotzaren berri eman du Nafarroako Gobernuak. | Larritasuna agerikoa da, beste behin. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, atzo 10.470 diagnostiko proba egin ziren Hegoaldean gaitza detektatzeko, eta guztira 890 positibo zenbatu zituzten horietan. Lurraldez lurralde, Gipuzkoan 356 kasu atzeman dituzte; Bizkaian, 325; Nafarroan 128 izan dira, eta Araban, berriz, 102.
Bigarren egunez jarraian, Hego Euskal Herrian atzemandako kasu kopurua mila kasuren langatik behitikoa da, baina aipatzekoa da egun bakarrean egindako test kopuruak izandako apaltzea. Konparatzera, joan den ostiralean 1.100 positibo zenbatu ziren Hego Euskal Herrian, hau da, atzo baino 210 gehiago, baina aski handiagoa izan zen egindako proben zenbatekoa: 15.000 baino gehiago egin ziren egun hartan.
Horiek horrela, bereziki kezkagarria da positiboen portzentajeak hartutako joera. Atzoko zenbaketak oinarri, egindako testen %8,5ek eman zuten positibo. OME Osasunaren Mundu Erakundeak %5ean du ezarria izurritea kontrolpean edukitzeko gehienezko muga.
Bestalde, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste bost pertsona hil direla COVID-19ak jota herrialdean. Emandako datuen arabera, 81 urteko emakumezko bat eta 71 eta 83 urte arteko lau gizon zendu dira.
ZIUetan, gero eta estuago
Azken asteotan, biziki iluna da Hegoaldeko osasun agintariek osasun zentroei buruz argitara ateratako informazioa. Are gehiago, gaur jakinarazitako datua da iazko apiriletik erregistratutako beltzena: 230 paziente Hegoaldeko ZIUetan erietxeraturik. Osakidetzak eta Osasunbideak emandako datuen arabera, guztira 938 gaixo dira Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Atzo 69 pertsona erietxeratu zituzten birusaren sintomak larriagotuta. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196813/jerusalemen-hasitako-istiluak-gazara-hedatu-dira.htm | Mundua | Jerusalemen hasitako istiluak Gazara hedatu dira | Israelgo armadak Gaza bonbardatu du asteburuan, milizia palestinarrek suziriak jaurti ondoren. Jerusalemgo Al-Aqsa meskitaren inguruan biltzeko aukera eman diete hiri horretako musulmanei; ramadana hasi zenetik galarazi egin diete. | Jerusalemen hasitako istiluak Gazara hedatu dira. Israelgo armadak Gaza bonbardatu du asteburuan, milizia palestinarrek suziriak jaurti ondoren. Jerusalemgo Al-Aqsa meskitaren inguruan biltzeko aukera eman diete hiri horretako musulmanei; ramadana hasi zenetik galarazi egin diete. | Iragan ostegunean Jerusalemen piztutako istiluak jarraipena izaten ari dira, bai hirian bertan eta baita Palestinako beste lurretan ere. Gazako Zerrendan izan dira handienak, airez egindako erasoek kalean hasitako protestak ordeztu baitituzte. Ostiral gauean palestinarrek lurralde okupatuetara suziriak jaurti zituztela zabaldu zuen Israelgo armadak. FPLP Palestina Askatzeko Herri Fronteak eta Al-Aqsako Martirien Brigadak euren gain hartu zuten suzirien jaurtiketa atzo, eta adierazi zuten 48 orduan 40 suziri inguru bota zituztela. Gazatik egindako erasoak sistematikoki Hamasi egozten dizkio Israelek, ordea, eta, larunbatean bonbardaketak egin zituen Israelek, talde horren posizioak jo-puntuan zituela argudiatuta. Al-Bureij errefuxiatu kanpamentuaren ekialdeari eraso zioten, besteak beste. Al-Mayadeen Libanoko telebista kateak zabaldu zuen Jan Yusuf hiriaren inguruko laborantza eremuak ere bonbardatu zituztela.
Bart gauean Gazatik beste hiru suziri jaurti dituztela zabaldu dute Israelgo armadako iturriek. Esan dutenez, aireko defentsa sistemek horietako bi suntsitu dituzte, eta beste bat Gazan bertan lehertu da. Horren ostean, lurralde okupatuetan jarduten duen COGAT Israelgo erakunde militarrak jakinarazi du murriztu egingo dutela Gazako arrantza eremuaren hedadura, hamabost itsas miliatik bederatzira, «ekintza terroristak» direla eta. Ostera ere Hamasi egotzi dio Israelgo armadak suzirien jaurtiketa: «Gazako Zerrendatik Israeli egiten zaion guztiaren erantzulea da, eta Israelgo Estatuko herritarren aurkako indarkeriaren ondorioak jasango ditu».
Atzo, Hamasek ohar bat argitaratu zuen, eta, bertan, milizia palestinarrei eskatu zien behin-behinean erasoak eteteko, baina, era berean, adi egoteko eskatu zien. «Hatza katuan mantentzeko eta suziriak prest izateko deia egiten diogu Gazako gure erresistentzia prestuari, etsaiaren estruktura militarrari eta gotorlekuei erasotzeko». Channel 13 Israelgo telebista kateak zabaldu duenez, herrialde horretako negoziatzaile talde bat Hamasekin harremanetan jarri da, Egiptoren bitartekaritzarekin, ohartarazteko ez dutela onartuko eraso gehiagorik. Katearen arabera, Hamasek hitzeman dio ahaleginduko dela miliziei eusten, baina ez du «bermerik» eman.
Garaipen txiki bat palestinarrentzat
Izan ere, Jerusalemen azken egunetan izandako istiluei erantzunez bota zituzten suziriak milizia palestinarrek, eta asteburuan ez da baretu hango egoera. Israelgo Poliziaren eta palestinarren arteko aurrez aurrekoak izan ziren larunbatean. Sei lagun atxilotu zituzten, eta dozenaka zauritu ziren. Zisjordaniako Bethlehem hirian ere izan ziren istiluak. Gutxienez hamar palestinar atxilotu zituzten, Maan berri agentziaren arabera. Apirilaren 13an izan ziren lehen liskarrak Jerusalemen, ramadanaren lehen egunean. Jerusalemgo Hiri Zaharraren atarian dagoen Al-Aqsa meskitaren inguruan elkartu ohi dira musulmanak, gaueko errezoa egin ostean. Israelgo Poliziak galarazi egin die hor egotea, pandemiaren aurkako neurriak argudiotzat erabilita, eta indarrez sakabanatzen ditu elkartzen direnak.
Atzo arte, hesituta egon da eremu hori, baina Israelgo Poliziak zabaldu egin zuen Al-Aqsa meskitaren ingurua atzo gauean. «Agintari lokalekin eta buruzagi erlijiosoekin bildu eta egoera aztertu ondoren» hartu zuten erabaki hori, Poliziaren bozeramaile batek AFP berri agentziari adierazi zionez, «inguruko dendetako jabeen egoera kontuan hartuta eta indarkeria apaltzeko».
Ehunka palestinar elkartu ziren atzo Al-Aqsaren inguruko Meskiten Zabalgunean, Poliziaren begiradapean. Garaipentzat hartu zuten plazan elkartzea lortu izana, eta gogotik ospatu zuten. Liskar txikiak izan ziren Poliziarekin, agenteak bertan elkartutakoei Palestinako banderak kentzen saiatu zirenean. Atxilotu ere egin zituzten zenbait lagun. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196814/navalen-urtero-lau-ontzi-egitea-eta-700-enplegu-sortzea-eskaini-dute.htm | Ekonomia | Navalen urtero lau ontzi egitea eta 700 enplegu sortzea eskaini dute | Alemaniako A&Mk, Hego Koreako ontziola batekin batera, 30 milioi euroko inbertsioa egin nahi du, baina Belgikako VGP jabe berriarekin akordioa egin behar dute lehen-lehenik | Navalen urtero lau ontzi egitea eta 700 enplegu sortzea eskaini dute. Alemaniako A&Mk, Hego Koreako ontziola batekin batera, 30 milioi euroko inbertsioa egin nahi du, baina Belgikako VGP jabe berriarekin akordioa egin behar dute lehen-lehenik | Euskal Herriko Itsas Foroak jakinarazi du ezen Navalen likidazioan eskaintza handienetan bigarrena egin zuen taldeak, Alemaniako A&Mk, proiektu bat duela Sestaoko ontziolan «hiru edo lau ontzi» egiteko urtero. Hego Koreako ontziola batekin akordioa egingo lukete alemaniarrek, 25 urtekoa, Sestaon berriro jarduera industrialean hasteko. 30 milioi euroko inbertsioa egingo lukete eragile horiek –Koreako taldea Europan zabaltzeko kokagune baten bila dabil–, eta lehen urterako, 300 lanpostu zuzen sortuko lituzkete Ezkerraldean. Bost urteko epean, 700 lanpostu lirateke, betiere Itsas Foroaren informazioaren arabera.
Navalen orubearen eta makineriaren jabe berria, ordea, Belgikako VGP taldea izango da, epaileak adjudikazioa berresten duenean, eta VGPk logistika proiektu handi bat dauka esku artean, baina jarduera industrialik ez. Harekin lortu behar dute akordio bat ontziolan ontziak egiten jarraitu nahi dutenek. Izan ere, Navalen 300.000 metro koadroko azaleratik 120.000 metro koadroko orubea beharko luke A&M taldeak ontziola martxan jartzeko. Sestaon, urtero hiru edo lau ontziko lan karga ekar dezake Alemaniako taldeak, Itsas Foroak dioenez, Italiako eta Turkiako ontziola batzuen lan karga Euskal Herrira ekartzeko modua luketelako, besteak beste.
Navalen konkurtsoa eta likidazioa kudeatu dituen epaileak ez du oraindik berretsi eskaintzarik onenaren egileak, Belgikako VGPk, jabe berria izateko eskuabidea duela. Euskal ontziolen patronalaren presidente Javier Lopez de la Callek dio eskaintza apalagoak egin zituzten talde bik helegiteak jarri dituztela, eta biek dituztela ontzigintzarekin jarraitzeko proiektuak. Itsas Foroko presidenteak badaki ez dela erraza izango VGPrekin akordio bat egin eta industriari bide emango liokeen proiektu bat aurrera ateratzea, «baina borrokatu egin behar da horren alde».
Korearra, «lehen mailakoa»
De la Callek jakinarazi du Hego Koreako «lehen mailako ontziola bat» litzatekeela A&Mk izango lukeen bazkidea Naval berpizteko. «Aukera hori benetakoa da; 25 urteko kontratu batez ari gara, 300 lanposturen sorreraz, eta beste proiektuekin batera garatu daiteke, hemen, logistikaren esparrukoak izan edo hidrogenoarenak». Hori dela eta, berriro laguntza eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, «eragile desberdinen arteko elkarrizketak» sustatu ditzan, «Euskadi industriaren erkidego bat delako».
Itsas Foroko burua bat dator Bilboko Merkataritza Ganbera Jose Angel Corresekin esatean «Euskadirentzat luxu bat» dela Naval moduko instalazioak galtzea. «1.500 metroko itsas moila da hau, eta Euskadin ez dago beste lekurik baldintza horiekin; ezin da desagertu». Belgikako VGP taldearen logistika proiektuak, ordea, ez du jasotzen jarduera industrialik azpiegitura horrentzat; «Ez du ez hankarik ez bururik hori guztia txatarra bihurtzeak, ez dagoelako Euskadin horrelakorik egiteko beste lekurik», gaineratu du de la Callek. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196815/faxismoaren-kontrako-aldarriak-areagotu-egin-dira-bonbardaketaren-urteurrenean.htm | Gizartea | Faxismoaren kontrako aldarriak areagotu egin dira bonbardaketaren urteurrenean | 84 urte bete dira faxistek Gernika bonbardatu zutenetik; gaur arratsaldean egingo dituzte ekitaldi nagusiak | Faxismoaren kontrako aldarriak areagotu egin dira bonbardaketaren urteurrenean. 84 urte bete dira faxistek Gernika bonbardatu zutenetik; gaur arratsaldean egingo dituzte ekitaldi nagusiak | Gernika bonbardatu zutenetik 84 urte bete dira gaur, eta, gaurkotasun politikoak aginduta, eragile askok aukera baliatu dute faxismoaren arriskuaz ohartarazteko. EH Bilduk, koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegiren bidez, nabarmendu du faxismoaren oinordekoak «hemen» daudela oraindik: «Ez gintuzten makurrarazi; ez gaituzte bezatuko», esan du sare sozialetan hedatutako mezu baten bidez. EH Bilduko legebiltzarkide Maddalen Iriartek esan du «faxismoari aurre egitea» beharrezkoa dela «gaur orduan bezala».
EH Bilduk jakinarazi du Gorka Elejabarrieta senatariak galdera egingo diola Espainiako Gobernuko presidenteorde Carmen Calvori: ea Espainiako Gobernuak onartuko ote duen «gobernu frankistak Gernikako bonbardatzean izandako erantzukizuna».
Sabino Arana fundazioak bonbardaketari buruzko artikulu bat paratu du bere webgunean. Hor, fundazioak gogora ekarri du frankismoak beti uko egin ziola sarraskian izandako ardura onartzeari. «Hasieran, bonbardaketa estrategikotzat definitu zuten, bazirudielako haren helburu bakarra zela gudarien batailoiei Bermeorantz joatea galaraztea. Baina haren ezaugarriek eta erabilitako basakeriak frogatu zuten hura gerra esperimentu bat izan zela».
PSE-EEko idazkari nagusi Idoia Mendiak Vox alderdia izan du gogoan, aipatu ez badu ere, eta esan du Gernikako bonbardaketak «askatasunen kontra altxatutako faxismoaren alderik makurrena» erakusten duela. Gaia gaur egungo egoerara ekarrita, deitoratu du oraindik ere «ideologia horretatik gatazka» bultzatu nahi dutela, eta horri «demokrazia, elkarrizketa eta akordioak» kontrajarri dizkio.
Ekitaldia Gernikan
Ekitaldi nagusia 16:30ean izan da, bonbardaketa hasi zen orduan hain zuzen. Lore eskaintza eta ohorezko aurreskua egin dituzte Zalloko hilerrian, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu eta Gernika-Lumoko alkate Jose Maria Gorroño buru zirela. Urkulluk esan du bonbardatze hura «herritarren kontra planifikatuta» egon zela, «ideologia nagusi bat zuen herri bat zigortzeko asmoz».
Urkulluren ustez, bonbardatzearen «aztarnak» iraun egin du, «belaunaldi hartan eta ondoko belaunaldietan ere». Aztarna ez ezik, «ureztatu eta elikatu beharreko hazia» ere bada Gernikaren gomuta Urkulluren aburuz, «herri eta pertsona guztien arteko bizikidetza lortzeko».
Gernika Batzordea
Gaur 45 urte bete dira Gernika Batzordeak bere lehen adierazpen publikoa egin zuenetik. Hori dela eta, urrian aurkeztuko duten ikus-entzunezko lan bat prestatzen dabiltza, batzordearen ibilbidea laburbilduko duena. Orain, horren aurrerapena plazaratu dute.
https://guernicagernikara.eus/ekitaldiak/gernika-batzordearen-aurrerapen-bideoa-1976-2021/#bideoa |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196816/gaur-ireki-dute-arguedas.htm | Gizartea | Gaur ireki dute Arguedas | Nafarroan, itxita jarraituko dute Funesek eta Cadreitak. Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes herrietan ere indarrean segituko du itxialdiak. | Gaur ireki dute Arguedas. Nafarroan, itxita jarraituko dute Funesek eta Cadreitak. Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes herrietan ere indarrean segituko du itxialdiak. | Koronabirusarekin kutsatutako gaixoen datuak eguneratu ostean, Nafarroako zenbait herritako neurriak moldatuko ditu Nafarroako Gobernuak. Asko dira kutsatuen igoeraren ondorioz itxitako herriak. Joan den ostiralean itxi zuten, adibidez, Funes, eta maiatzaren 7ra arte egongo da horrela, perimetralki itxita.
Cadreita udalerriari dagokionez, itxiera perimetrala luzatu zuten joan den astean, eta, neurri hori moldatuta, ostegunera arte egongo da itxita, egun hori barne. Arbizu, Etxarri Aranatz, Lodosa eta Alesbes herrietan ere apirilaren erdialdean zorroztu zituzten mugimenduari dagozkion neurriak, eta, printzipioz, ostegunera arte mantenduko dituzte horrela. Helbide honetan kontsulta daiteke herriz herriko egoeraren mapa.
Kutsatuen beheranzko joera Arguedasen
Txanponaren beste aldean, bada joan-etorrien mugak arindu zaizkion herririk. Arguedas udalerriaren kasua da hori; izan ere, gauerdian amaitu da udalerri horren itxiera perimetrala, eta gaurtik berriz ere lekualdatzeko eta askatasunez mugitzeko aukera izango dute arguedastarrek.
Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, azken egunotan nabarmen murriztu da birusaren eragina Arguedasen –2.300 biztanle inguru ditu–, eta datuek hobera egin dutela ikusita hartu dute neurriak malgutzearen erabaki hori. 100.000 biztanleko 3.829 kasu zituen lehen Arguedasek, eta, perimetralki itxi eta 14 egunera, 484 kasu ditu gaur. Helbide honetan kontsulta daitezke Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako positibo berrien eta bestelako datuen grafikoak. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196817/erc-prest-agertu-da-akordioaren-epemuga-luzatzeko-jxcrekin-bildu-aurretik.htm | Mundua | ERC prest agertu da akordioaren epemuga luzatzeko, JxCrekin bildu aurretik | Lledonerseko espetxean elkartuko dira bi alderdietako ordezkariak bihar, gobernuaren osaketaz hitz egiteko. Hilaren 26rako inbestitu beharko dute presidente berria. | ERC prest agertu da akordioaren epemuga luzatzeko, JxCrekin bildu aurretik. Lledonerseko espetxean elkartuko dira bi alderdietako ordezkariak bihar, gobernuaren osaketaz hitz egiteko. Hilaren 26rako inbestitu beharko dute presidente berria. | Gobernu akordioa lortzeko aste erabakigarria izan behar duena hasi dute gaur ERC Esquerra Republicana de Catalunyak eta JxC Junts per Catalunyak. Bi alderdietako talde negoziatzaileak Lledoners espetxean bilduko dira bihar, Generalitatearen diseinuaz hitz egiteko. Kontseilaritzen eta idazkaritza nagusien inguruko elkarrizketak izatea espero da, bi alderdietako iturriek aitortu baitute aurrerapausoak izan direla aurreko asteetan eztabaidagai izan diren auzietan. Prozesu independentistari abiada emateko bide orriarekin ez da gertatu halakorik, ordea, eta, zenbait hedabidek zabaldu dutenez, gai zerrendako azken puntua izango da datozen bilkuretan.
Bi aldeek oso garrantzitsutzat jo dute biharko hitzordua, baina, negoziazioetarako tentsioa baretzetik urrun, mokoka hasi dute aste erabakigarria. ERCk maiatzaren 1era arteko epea ezarri zuen akordioa lortzeko, eta Pere Aragones presidentegaiak epe horren inguruko ohartarazpena egin zion atzo JxCri. Egun horretarako ados jartzea lortu ezean, «beste bide batzuk» aztertzeko prest daudela azaldu zuen, Ara egunkariari emandako elkarrizketa batean. Ohartarazpen horri beste batekin erantzun dio gaur Elsa Artadi JxCko bozeramaileak. «Akordio on bat» erdietsi ezean, bere alderdia gobernutik kanpo geratuko dela esan du. Gainera, edozein «ultimatum» alboratu du Artadik, argudiatuz ERCrekin izan dituzten elkarrizketetan ez dutela epemugaren inguruko inolako argibiderik jaso.
Negoziazioen barneko ohiko hitzordutzat jo du Artadik biharkoa, eta zehaztu du balioko duela ERCk JXCri azaltzeko gobernuaren osaketa nolakoa izatea nahi duen: «Hamar egun daramatzagu horren inguruan galdezka, eta orain arte ez dugu erantzunik jaso».
Aurreko egunean Aragonesek esandakoak ñabartu egin ditu Sergi Sabria haren alderdikide eta parlamentariak, Artadiren agerraldiaren ostean. Aragonesek egin moduan, Sabriak ere hizpide izan ditu «beste bideak», baina, edozein kasutan, esan du bide horiek JxC kontuan hartuko dutela, eta JxCko diputatuen botoekin inbestitutako gobernu baten aukera iradoki. Edonola ere, lehentasuna beste bat dela azaldu du: «Prest geundeke JxCrekin gobernatzeko eta koalizioa osatzeko edozein momentutan; beharrezkoa balitz, baita aurrerago ere».
Sabriak adierazi du ERCren xedea negoziazioek aste honetan bertan emaitzak ematea dela, eta horren beharra nabarmendu du: «Zazpi hilabete dira jarduneko presidentea daukagula. Herrialdeak ezin du gehiago itxaron, eta gobernu bat behar du». Zentzu horretan, esan du «oso larria» izango litzatekeela inork bere alderdiaren interesak herrialdearenen aurretik jartzea.
Lehenengoz, karguez
Otsailaren 14ko hauteskundeez geroztik, bi alderdiek Generalitatearen osaketaz dokumentuak trukatuko dituzten lehen aldia izango da biharkoa, Nacio Digital agerkari digitalak aurreratu zuenez. Aragonesek eta Jordi Sanchez JxCko idazkari nagusiak gidatuko dute bilera. Zenbait hedabidek bereziki nabarmendu dute azken horren rola negoziazioetan, eta bilera hura preso dagoen espetxean —fiskaltzak hirugarren gradua kendu zion martxoan— egitearen arrazoitzat ere hori jotzen dute.
Hamahiru kontseilaritzaren jabe da egun gobernua: ERCk zazpi ditu, eta JxCk, sei. Horien banaketak elkarrizketak askorik ez trabatzea aurreikusten da, nahiz eta horietako batzuetan badiren desadostasunak: Ekonomiakoan, besteak beste. Jakintzat jotzen da Elsa Artadik hartuko duela kargua. Horrek erabakimen handiagoa emango lioke JxCri Europako funtsen inguruan, eta negoziazioen hasieratik lehentasuna izan da hori alderdi horrentzat. Aragonesek, ordea, gai horren inguruko batzorde zehatz bat sortu nahi du, eta Presidentetza kontseilariak gidatzea. Kargu horretarako Laura Vilagra du buruan, zeina iragan bozetan ERCko zerrendako bigarrena izan baitzen. Beste hiru kontseilaritza sortzeko asmoa ere agertu izan du Aragonesek: Unibertsitateak eta Ikerketa, Ekintza Klimatikoa eta Feminismoak.
Negoziazioak bost gairen inguruan ardaztu zituen ERCk: estrategia independentista, parlamentuaren subiranotasuna, gobernuaren lehentasunak, karguen banaketa eta gobernukideen koordinaziorako guneak. Azken puntu horretan soilik lortu dute adostasuna oraingoz. Hilabete izango dute gainerako puntuetan ere ados jartzeko, edo, behinik behin, legealdia martxan jartzeko gutxienekoak zehazteko, maiatzaren 26rako inbestitu beharko baitute presidentea, hauteskundeak berriz egin beharrik ez izateko. |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196821/eh-bilduko-nafarroako-arduradun-izateko-hautagaitza-aurkeztu-du-miren-zabaletak.htm | Politika | EH Bilduko Nafarroako arduradun izateko hautagaitza aurkeztu du Miren Zabaletak | Pauso hori «ilusioz eta arduraz» eman duela jakinarazi du. | EH Bilduko Nafarroako arduradun izateko hautagaitza aurkeztu du Miren Zabaletak. Pauso hori «ilusioz eta arduraz» eman duela jakinarazi du. | EH Bilduren proiektua «egokia eta onuragarria» dela nabarmendu, eta koalizioaren II. kongresu prozesuaren barruan, urrats bat iragarri berri du Miren Zabaletak: EH Bilduko Nafarroako arduradun politiko izateko hautagaitza aurkeztu du. «Ezagutzen nauzuenon artean egitasmo honekiko nire engaiamendua eta leialtasuna ezaguna zaizue, eta hainbat bilkideren bultzada jasota eman dut nire hautagaitza aurkezteko asmoa».
Apirilaren 18an, EH Bilduren kongresuaren testuinguruan, Arnaldo Otegik idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztu zuen, eta, aldi berean, koalizioaren zuzendaritza berrirako izen-abizenak jakinarazi zituen mahai politikoak. Hala ere, prozesu horren barruan, lurraldetako egitura ezagutzea falta da.
Nafarroari dagokionez, Miren Zabaletak egin du urratsa. Twitterren ele bitan argitaratu du komunikatua. Zabaleta Bateragune auzian atxilotu zuten 2009an, eta sei urteko espetxe zigorra ezarri zioten, Arkaitz Rodriguez eta Sonia Jacintoren modura —Arnaldo Otegi eta Rafa Diezi, berriz, sei urte eta erdikoa—. Gainerakoen modura, zigorra osorik bete zuen, eta 2015eko urriaren 11n aske geratu zen. 2017ko martxoan, Sortuko Nafarroako koordinatzaile izendatu zuten.
Gaur iragarritako komunikatuan, gogora ekarri du proiektuak hamar urte bete dituela: «Hamar urte baino ez dira pasatu ezker subiranismoaren kultura zein tradizio politiko ezberdinetako alderdi eta norbanakook indarrak batzeari ekin geniola, eta, geroztik, politikan bat gehi bat bi baino askoz gehiago direla frogatu dugu». Halaber, azpimarratu du UPNrekiko alternatiboa izango zen gehiengoa eraikitzeari bide eman ziotela, eta Nafarroan udal arloko lehen indar bihurtu direla: «Guretzat funtsezkoa eta eraldatzailea da udalgintza».
Aurrera begira, «asko dago egiteko», Zabaletaren hitzetan, eta, horregatik, erronka gisa ikusten du etorkizuna. «EH Bildurekin bat egiten dugunak askoz gehiago izan gaitezkeela uste dugu, nafar jendartearen balioek eta lehentasunek gero eta antzekotasun handiagoa baitute», nabarmendu du. Oharrak baino ez badira ere, aurrera begirako ardatzak ere laburbildu ditu: hala nola «demokrazian, justizia sozialean edo naturarekiko harreman bizigarrian oinarrituko den Nafarroa burujabe bat, Euskal Herria libre batean». |
2021-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/196822/sasoia-nolako-derbia-halako.htm | Kirola | Sasoia nolako, derbia halako | Realak 0-1 irabazi dio Eibarri, eta urratsa egin du Europarako bidean. Aldiz, armaginek oso zaila dute datorren urtean Espainiako Ligan segitzea. | Sasoia nolako, derbia halako. Realak 0-1 irabazi dio Eibarri, eta urratsa egin du Europarako bidean. Aldiz, armaginek oso zaila dute datorren urtean Espainiako Ligan segitzea. | Bi taldeen bilakaerak ikusita, nekez irudika zitekeen bestelako emaitzarik. Hondoa jota dago Eibar, eta eroso ari da Reala. Orain arteko irudi horien islada bat izan da Ipuruan jokatu duten derbia. Realak irabazi du (0-1), eta Europa ligara sailkatzeko lehian abaila hartu dute txuri-urdinek, Espainiako Liga amaitzeko sei jardunaldiren faltan. Aldiz, datorren sasoian txapelketa horretan aritzeko ilusioa apaltzen ari zaio talde armaginari. Itzaltzen ari da Eibar. Distira gutxiko partida izan da Ipuruakoa, baina denboraldian zehar ondoen ari den taldea nagusi izan da markagailuan. Bere neurketarik onena jokatzetik urrun, eraginkortasuna baliatu du Realak. Beste muturrean dago Eibar. Joko gatzila egiten dute Jose Luis Mendilibarrenek; 51. minutuan egin du arriskuko lehen jokaldia. Suspertzeko premia larrian denak ezin ditu aurreko minutu guztiak probestu gabe utzi. Aldarteak baldintzatzen omen du soropileko jarduna. Agerian geratu da hori. Bi taldeek gutxi egin dute neurketan zehar, baina batzuen poza besteen tristura izan da. Realari nahikoa izan zaizkio pare bat jokaldi on garaipena lotzeko. Alexander Isakek izan du horren ardura. Une onean dago aurrelari suediarra, eta konfiantza horrek lagundu egiten dio kontrarioren atearen aurrean. Aldez eta moldez saiatu da baloia Marko Dimitrovicen atean sartzen. Behin asmatu du, ordea. Atezain serbiarraren zango artetik egin du gola, 26. minutuan. Geldikako jokaldi batean aurreratu da Reala. Mikel Oiartzabalek ateratako korner batean, Robin Le Normandek ukitu du baloia, eta Isakek oztoporik gabe egin du errematea. Hutsa egin du eibartarren atzeko lerroak, eta halakoetan asmatu ezina lasta handia da azken postuan sailkatuta dagoen talde batentzat. Hortik aurrera, maldan gora aritu dira armaginak. Realak, berriz, patxadatsu moldatzeko beta izan du lehen zatian. Kontrarioak ez du estutu. Hala iragan da neurketa, atsedenaldira artean.
Bigarren partean hobeto ekin diote etxekoek, nahitaez erasora jo beharrean. 51. minutuko erasoaldiaren ondotik ere aritu da txuri-urdinen arearen inguruan, baina, berriz gola egiteko aukerarik onena Realak izan du. 0-2koa egiteko abagunea izan du Isakek. Huts egin du Dimitrovicen aurrean bakar-bakarrik zela.
Eibarrek aurrerako urratsa egin du, baina errematerik gabe ez da golik lortzen. Anaitz Arbillak sortu du arrisku gehien, falta batean, 87. minutuan. Ezin, ordea. Amaieran, Isaken gol bakarra nahikoa izan zen balantza txuri-urdinen aldera erortzeko, eta donostiarrek jaso dute saria. Europa gertuago du Realak. Eibarrek, berriz, bigarren mailako infernua. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196853/baionak-martxan-jarri-du-autobus-elektrikoaren-bigarren-linea.htm | Gizartea | Baionak martxan jarri du autobus elektrikoaren bigarren linea | Tarnoze (Landak, Okzitania) eta Lapurdiko hiriburua lotzen ditu linea berriak. Irizarrek eginiko ibilgailu bat erabiltzen dute, T1 linean 2019tik egin duten bezala. Donostian, Alemaniako autobusak probatzen ari dira. | Baionak martxan jarri du autobus elektrikoaren bigarren linea. Tarnoze (Landak, Okzitania) eta Lapurdiko hiriburua lotzen ditu linea berriak. Irizarrek eginiko ibilgailu bat erabiltzen dute, T1 linean 2019tik egin duten bezala. Donostian, Alemaniako autobusak probatzen ari dira. | Baionako garraio publikoaren elektrikotzeak beste urrats bat egin du aste honetan. Atzo jarri zuten martxan tranbus deiturikoaren bigarren linea elektrikoa. Gipuzkoako Irizar enpresak eginiko autobus elektrikoa ari da dagoeneko Tarnoze (Landak, Okzitania) eta Lapurdiko hiriburua lotzen.
Hiriak 2019. urtean jarri zuen martxan lehen linea elektrikoa, T1 deiturikoa. Baiona ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du, Angelutik pasatuta. T2 bigarren linea, berriz, Iparraldetik abiatzen da, Tarnozeko Garros geltokiko aparkalekutik. 245 ibilgailurentzako lekua du, eta bisitariak Baionara autoz sar ez daitezen egin dute, aparkaleku gisa. Oraingoz Marrac kolegiorainoko bidea egingo du, hamar kilometro denera, baina espero dute 2023. urterako beste hiru kilometro luzatzea, Kanborako errepideraino. Han beste aparkaleku bat egingo dute.
Denera, 23 geraleku ditu ibilbideak. Hamabost minuan behin pasatuko da autobusa 07:00etatik 19:00etara. Tarte horretatik kanpo, 20-30 minutuan behin.
Udalak adierazi duenez, hilero 90.000 bidaiari espero dituzte, eta linea berriak hiriko auto trafikoa arintzen lagunduko duelakoan daude. Horrekin osatuko dute hiriko Txik Txak autobus sarea. Linea berriak «iraultza handia» ekarriko duela adierazi du. Tranbusak erabiltzaileak «konkistatu» dituela gaineratu du, «modernotasunarengatik eta erosotasunarengatik».
Irizarri 49 autobus elektriko eskatu dizkio Estrasburgok (Alsazia, Frantzia), eta haren ibilgailu elektrikoak badabiltza dagoeneko Amiensen, Le Havren (Frantzia) eta Aix-en-Provencen eta Marseillan (Okzitania). Konpainiak urrian iragarri zuen laster Orleansen ere (Frantzia) 29 autobus jarriko zituela. Orleansekoarekin batera, beste hogei autobus elektrikoren eskaera jaso zuen Madrilgo EMT garraio enpresa publikotik, 2019ko irailean. Eta, 2020ko otsailean, berrehun autobusen enkargua Marokotik.
Alemaniako autobusak Donostian
Baiona Ormaiztegiko (Gipuzkoa) Irizar kooperatibak eginiko autobusekin lanean ari da; Donostiako garraio publikoko Dbus konpainia, berriz, Alemaniako MAN etxearen ibilgailu elektrikoekin ari da probak egiten. Apirilaren 13an iragarri zuen Donostiako Udalak hurrengo bi asteetan MANen Lion's City E modeloko 12 metroko autobusa probatuko zuela, «benetako zerbitzuan». Probak 24-Altza-Gros-Antiguo-Intxaurrondo eta 33-Larratxo-Intxaurrondo-Antiguo-Berio lineetan egingo zituztela iragarri zuten.
Udalaren datuen arabera, Donostiako Dbus konpainiak 12 metroko hiru autobus ditu, eta luzera bereko 50 gailu hibrido. Azken horiek motor elektrikoak erabiltzen dituzte maniobra motzetan (abiatzean, esaterako), baina diesel motorrak pizten dituzte luzeagoetan. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196854/molac-legearen-kontrako-helegitea-salatu-dute-hizkuntza-gutxituen-erakunde-publikoetako-presidenteek.htm | Gizartea | 'Molac legearen' kontrako helegitea salatu dute hizkuntza gutxituen erakunde publikoetako presidenteek | Bretoieraren, okzitanieraren, katalanaren eta euskararen erakunde publikoetako presidenteek «ulertezintasuna eta haserrea» plazaratu dituzte, eta hizkuntza gutxituen legeak biltzen dituen neurriak «gure lurraldeetan handizki hedatuak diren egin moldeak» direla adierazi dute. | 'Molac legearen' kontrako helegitea salatu dute hizkuntza gutxituen erakunde publikoetako presidenteek. Bretoieraren, okzitanieraren, katalanaren eta euskararen erakunde publikoetako presidenteek «ulertezintasuna eta haserrea» plazaratu dituzte, eta hizkuntza gutxituen legeak biltzen dituen neurriak «gure lurraldeetan handizki hedatuak diren egin moldeak» direla adierazi dute. | Eskualdeko Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari buruzko Legeari babesa erakutsi diete bretoieraren, okzitanieraren, katalanaren eta euskararen erakunde publikoetako presidenteek, agiri bateratu batean. Apirilaren 8an onartu zuten legea Frantziako Asanblean, baina Emmanuel Macron presidenteak promulgatzeko epea bukatzear zela, haren kontrako helegitea ezarri zuten 60tik gora diputatuk Frantziako Konstituzio Kontseiluan. Bi hilabeteko epea du erabakia hartzeko, eta, tarte horretan, bataila politikoa abiatu dute legearen aldekoek. Mozio bat izenpetu zuten Ipar Euskal Herriko hautetsi nagusiek joan den astean; gaur, «ulertezintasuna eta haserrea» plazaratu dituzte hizkuntza gutxituetako erakunde publikoetako presidenteek.
Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakariak, Lena Louarn Bretoieraren Erakunde Publikoko presidenteak, Carole Delga Katalanaren Erakunde Publikoko presidenteak eta Charline Claveau Okzitanieraren Erakunde Publikoko presidenteak izenpetu dute agiria. «Badu urte anitz, tokiko hizkuntzen politika publikoak eraikitzeko eta ekintzak egin ahal izateko, lekuko eragileek bururatu gabea den esparru juridikoari, eta hainbat alorretako oztopo eta traba ugari eta errepikakorrekin talka egiten dutela», adierazi dute. Legearen sustatzaileek BERRIAri azaldu bezala, Frantziako Asanblean onartutako legeak ez ditu traba administratibo horiek ezabatuko, baina koadro sendoagoa eskainiko die hizkuntza gutxituen alde lanean ari direnei.
Hori uste dute lau erakundeetako buruek ere. «Molac legeak gure lurraldeetan handizki hedatuak diren egin moldeak segurtatzeko eta garapen erraztu eta iraunkorrera buruz jotzeko lege esparru bat ekarri du». Legea bera «kontsentsu zabala lortzeko asmoz idatzi eta bideratua» izan zela uste dute, eta, horregatik, «damugarri eta deitoragarritzat» dute helegitea, kontsentsu horren «kontra» doalako.
Lau presidenteek adierazi dute «aterabide baikorra» espero dutela, eta legezko esparru «erraztaile eta seguru» batera heltzeko, «obratzera deliberatuak» daudela baieztatu dute, «eskaera sozialari eta gizarte, politika eta instituzio mailako kontsentsuari erantzunen dion nahikari handiko politika publikoa zabaltzeko». |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196855/zortzi-dira-espainiako-poliziak-iruntildeeko-arrotxapea-auzoan-atxilotutakoak.htm | Gizartea | Zortzi dira Espainiako Poliziak Iruñeko Arrotxapea auzoan atxilotutakoak | «Talde kriminal bat» osatzea leporatzen diete gazteei, eta Iruñeko epaitegi batek agindu ditu atxiloketak, baina ez dago argi zergatik. Mobilizaziora deitu dute arratsalderako. | Zortzi dira Espainiako Poliziak Iruñeko Arrotxapea auzoan atxilotutakoak. «Talde kriminal bat» osatzea leporatzen diete gazteei, eta Iruñeko epaitegi batek agindu ditu atxiloketak, baina ez dago argi zergatik. Mobilizaziora deitu dute arratsalderako. | Espainiako Poliziak zortzi gazte atxilotu ditu gaur goizean Iruñeko Arrotxapea auzoan. Zortzi dira atxilotuak, eta, zabaldu dutenez, ez dituzte gaur aske utziko. Atxilotze aginduaren arabera, «talde kriminal bat» osatzea leporatzen diete, eta istiluak eragitea.<i> </i>Poliziek miaketak egin dituzte atxilotuen etxe batzuetan, eta material informatikoa, suziri batzuk eta pegatinak eraman dituztela jakinarazi dute. Iruñeko epaitegi batek eman du agindua, baina ez da jakin zehazki zer istilu antolatzea egozten dieten.
BERRIAk jakin ahal izan duenez, Espainiako Polizia 06:30ak aldera joan da atxilotuen etxeetara, haiek atxilotu eta miaketak egitera. Atxilotuen gurasoek azaldu dutenez, etxeak «hankaz gora jarri dituzte», eta ez diete komunikatzen utzi, ezta miaketa gainbegiratzen ere.
Atxilotuak Iruñeko Udaltzaingoaren komisarian daude, Espainiako Poliziaren egoitza obretan baitago. Senideak eta gertukoak han dira, baina Espainiako Poliziak modu txarrean agindu die bertatik urruntzeko, adierazi dutenez.
Arratsalderako mobilizazio deialdi bat egin dute Arrotxapean, Erasoen aurrean, klase elkartasuna lelopean. 20:00etan auzoko Plaza Gorrian elkartzera deitu dute.
Diario de Noticias egunkariaren arabera, atxilotuei «joan den urteko istilu batzuetan» parte hartzea egozten diete, baina ez dute zehaztu zein diren. Atxilotuen gertukoek ez dute informaziorik atxiloketen arrazoien inguruan, baina argitu dute abokatuekin hitz egiteko aukera izan dutela. «Ez dakigu ezer, nire semea etxeko atarian atxilotu dute entrenatzera zihoanean», azaldu du gurasoetako batek.
Otsaileko protestak
Hasieran uste zenez, atxiloketek lotura izan zezaketen joan den otsailaren 20an Iruñean Pablo Haselen kartzelatzea salatzeko egin zuten protestarekin. Dena den, nahasmen handia dago leporatutakoen inguruan, eta litekeena da atxilotu guztiei delitu berberak ez egoztea.
Iruñerriko GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak deitu zuen protesta hura, eta manifestazioaren amaieran hasi ziren istiluak. Espainiako Poliziak hamar lagun atxilotu zituen istiluak eragitea egotzita, baina egunean bertan aske utzi zituzten. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196856/amaia-zubiriak-jasoko-du-2021eko-adarra-saria.htm | Kultura | Amaia Zubiriak jasoko du 2021eko Adarra saria | Epaimahaiak nabarmendu du Zubiriak kantu tradizionala gaurkotzen eginiko lana, eta euskal zinemarako eginiko musika | Amaia Zubiriak jasoko du 2021eko Adarra saria. Epaimahaiak nabarmendu du Zubiriak kantu tradizionala gaurkotzen eginiko lana, eta euskal zinemarako eginiko musika | Amaia Zubiria abeslariak jasoko du aurtengo Adarra saria, bere ibilbideagatik. «Aparteko gaitasuna duen interprete eta musikagilea dela utzi du agerian», adierazi du epaimahaiak, sariaren berri emateko oharrean. Ondorengo belaunaldietan «funtsezko eragina» eduki duela gaineratu dute.
Nabarmendu dute Zubiriak kantu tradizionala gaurkotzen eginiko lana, eta euskal zinemarako eginiko musika.
Jose Joaquin Forcada Forki kazetariak, Auria Etxeandia Euskadiko Gazte Orkestrako komunikazio arduradunak eta Esther Fernandino Donostia Kulturako Musika ataleko teknikariak osatu dute epaimahaia, eta aho batez erabaki dute saria Zubiriari ematea.
Gipuzkoako Zubietan jaio zen Zubiria, 1947. urtean, eta folka landu du. Badok atariak eskaini dion atalaren arabera, «euskal folk berriak emandako emakumezko abeslaririk garrantzitsuena» da. Atariak nabarmentzen du Haizea talde aitzindariko abeslaria izan zela, eta bakarkako lanak eta taldekakoak tartekatu dituela ibilbide luzean. «Kantaera dotore eta sakonaren jabe izanik, ez da harritzekoa haren ahotsa hainbat film eta beste hainbat euskal artistaren diskoetan entzutea».
Adarra saria «musikarekiko dudan zirkulu honen amaiera bezala» bizi duela adierazi du artistak.
Donostiako Udalak eta Donostia Kulturak 2014an sortu zuten Adarra saria, euskal musikaren arloan garrantzi edo eragin bereziko ibilbidea egin duen edo egiten ari den artista bati omen egiteko, urtero. Orain arte Mikel Laboak, Ruper Ordorikak, Benito Lertxundik, Fermin Muguruzak, Anarik, Berri Txarrak taldeak eta Kepa Junkerak jaso dute Adarra saria.
Ondo bidean, ohiko moduan, saria ekainaren 21ean emango dute, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, Musikaren Europako Egunean. Marijose Rekaldek eginiko garaikurra jasoko du Zubiriak, eta kontzertua emango du ondoren. Musikari talde handia edukiko du aldamenean; besteak beste, haren ibilbidean lagun izandako asko. Tartean izango dira Pascal Gaigne, Karlos Gimenez, Iñaki Salvador, eta Aitor Furundarena. Hainbat kolaborazio ere izango dira: Maider Ansa, Jaione Olazabal, Matixa Otero, Francisco Herrero, Ainara Ortega, saridunaren seme Edorta Amurua Zubiria eta Jon Maia bertsolaria, besteak beste.
Kontzerturako sarrerak gaur jarri dituzte salgai, 20 euroan, Viktoria Eugeniako eta Antzoki Zaharreko leihatiletan, eta www.donostiakultura.eus webgunean.
Egun argi hartan (Elkar, 1985) lana da Zubiriaren diskografiako lehena. Pascal Gaigneren gitarra, bandoneoia eta sintetizadoreak eduki zituen lagun. Harekin lankidetzan egin zituen hurrengo biak ere: Kolorez eta ametsez (Elkar, 1986), Hamar urte zineman (1990, Angel Amigo).
Asko zabaldu ziren Txomin Artolarekin batera hurrengo urteetan argitaraturiko Folk-lore-sorta bildumako 1 (1991), 2 eta 3 (1992) diskoak, denak Elkar etxearekin.
Bakarkako azken lana 2008. urtean plazaratu zuen: Nabil (Elkar). |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196857/ansa-labaka-eta-goikoetxea-aizpuruk-beste-garaipen-bat-lortu-dute-erremontari-saioan.htm | Kirola | Ansa-Labaka eta Goikoetxea-Aizpuruk beste garaipen bat lortu dute 'Erremontari' saioan | Setien eta Gurutzetako bikoteek Urriza-Zaldua (Bereziartua) eta Etxarri-Barrenetxea (Oialume Zar) gainditu zituzten. | Ansa-Labaka eta Goikoetxea-Aizpuruk beste garaipen bat lortu dute 'Erremontari' saioan. Setien eta Gurutzetako bikoteek Urriza-Zaldua (Bereziartua) eta Etxarri-Barrenetxea (Oialume Zar) gainditu zituzten. | Ansa-Labaka eta Goikoetxea-Aizpuru bikoteek bigarren garaipena lortu zuten astelehen gauean Sagardoaren Txapelketan, Erremontari saioaren barruan.
Eguneko lehenengo partidan Ansa eta Labaka jaun eta jabe izan ziren eta 17-30 garaitu zituzten Urriza eta Zaldua. Beraz, Setien sagardotegiak bigarren garaipena eskuratu zuen eta zortzi puntu pilatu ditu sailkapenean, bi partidetan. Aldiz, Bereziartuak ez zuen punturik batu eta laurekin geratu da bi jardunalditan.
Saioko bigarren partidan Goikoetxea eta Aizpuruk lortu zituzten lau puntuak eta Etxarri eta Barrenetxeak hirugarren porrota jarraian jaso zuten, 27-30. Oraindik garaipena ezagutu gabe jarraitzen du Oialume Zarreko bikoteak, baina txarrenean bost puntu batu dituzte atzoko biak gehitu eta gero. Garaileek, Gurutzetako ordezkariek, zortzi puntu dituzte bi partidetan.
Jaialdiko aurreneko partidan Ansa eta Labaka Urriza eta Zaldua baino askoz hobeak izan ziren eta historia gutxiko norgehiagoka izan zen. Ansak partidu benetan ona egin zuen eta Urriza gainditu zuen hasieratik bukaeraraino. 20 tanto eginez erabaki zuen partida.
Bigarrengo partida berdinduagoa izan zen, nahiz eta urdinak, Goikoetxea V eta Aizpuru III.ak agindu partida guztian. Lau-bost tantoko aldea hart zuten berehala eta ongi eutsi zioten abantailari amaiera bitarte. etxarri eta Barrenetxea hurbildu ziren bi tantora, baina ez zuten lortu norgehiagoka berdintzea. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196858/herri-musika-ardatz-euskadiko-orkestra-eta-kalakan-elkarrekin-ariko-dira.htm | Kultura | Herri musika ardatz, Euskadiko Orkestra eta Kalakan elkarrekin ariko dira | Disko bat grabatzeko entseguak egiten ari dira, eta lana argitaratzearekin bat, udazkenean hainbat kontzertu emango dituzte. Jagoba Astiazaranek egin ditu kantuon orkestrarako moldaketak, eta Juanjo Oconen zuzendaritzapean ariko dira emanaldietan. | Herri musika ardatz, Euskadiko Orkestra eta Kalakan elkarrekin ariko dira. Disko bat grabatzeko entseguak egiten ari dira, eta lana argitaratzearekin bat, udazkenean hainbat kontzertu emango dituzte. Jagoba Astiazaranek egin ditu kantuon orkestrarako moldaketak, eta Juanjo Oconen zuzendaritzapean ariko dira emanaldietan. | Juanjo Oconen gidaritzapean, Euskadiko Orkestrako eta Kalakan taldeko musikariak elkarrekin entseguak egiten dabiltza egunotan, Donostian orkestrak duen egoitzan. Euskal tradizioko kantuak elkarrekin zabaltzeko xedea duen proiektu bat ari dira lantzen. Jagoba Astiazaran musikari eta musikagileak hamabi kanturen orkestrarako moldaketak egin ditu, eta horiek disko batean bilduko dituzte. Udazkenean, Elkar etxearen zigilupean argitaratzearekin bat, diskoa aurkezteko kontzertu bira bat egingo dute elkarrekin. Iruñean, Gasteizen, Bilbon, Donibane Lohizunen eta Donostian izango dira emanaldiak, eta Oconen zuzendaritzapean ariko dira musikariak.
Ez da Euskadiko Orkestra eta Kalakan elkarlanean aritzen diren lehen aldia. 2019-2020ko abonu denboraldian, Gabriel Erkorekaren Zuhaitz obraren estreinaldia eman zuten elkarrekin, Juanjo Menaren zuzendaritzapean. Jamixel Bereauk, Xan Errotabeherek eta Bixente Etxegaraik txalaparta, alboka, txirula, adarra eta beste hainbat musika tresna jo zituzten orkestrarekin, eta «bi soinu mundu» uztartu zituzten ordukoan. Orain, ildo horri jarraipena emango diote, Euskadiko Orkestrak duela bi hamarkada martxan jarri zuen KlasikAT proiektuaren barruan. Errepertorio klasikotik harago doazen edozein generotako musikak lantzea du helburu egitasmo horrek, eta urteotan esparru sinfonikokoak ez diren hainbat musikarirekin egin du lan orkestrak, besteak beste, Benito Lertxundi, Golden Apple Quartet, Michel Camilo, Emilio Aragon, Kepa Junkera, Mike Oldfield, Ken Zazpi, Doctor Deseo, Zea Mays, Huntza eta Izarorekin.
Herri musika izango da proiektu berriaren ardatza. Hala, Kalakanek urteetan landutako errepertorioa mundu klasikoarekin uztartzea izango da xedea. Horretarako, hirukoteak eta Jagoba Astiazaranek euskal tradizioko hainbat kantu aukeratu zituzten elkarrekin, hamabi guztira, eta horiek orkestrarako moldatu ditu musikagileak. Aurreratu dutenez, musika tresna tradizionalek pisu nabarmena izango dute, eta orkestrako gainerako instrumentuekin uztartuko dira diskoan eta emanaldietan.
Besteak beste, Xalbadorren hitzak izango dituzte hainbat piezak, eta Txoria txori-ren bertsio bat ere ari dira lantzen, baita Kalakanen kantu ezagunen moldaketak ere.
Lehen entseguetan ari dira oraindik, eta diskoa maiatza eta ekaina bitartean grabatzeko asmoa dute. Kontzertuetarako datak ez dituzte oraindik iragarri, baina urrian eta azaroan izango direla aurreratu dute; urrian plazaratuko du, halaber, diskoa Elkar etxeak. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196859/ostiralean-aurkeztuko-dute-araba-euskaraz-en-bideoklipa.htm | Gizartea | Ostiralean aurkeztuko dute Araba Euskaraz-en bideoklipa | Laudio ikastola ari da jaia antolatzen, eta ekainaren 20an egingo dute, Zabal bideak lelopean | Ostiralean aurkeztuko dute Araba Euskaraz-en bideoklipa. Laudio ikastola ari da jaia antolatzen, eta ekainaren 20an egingo dute, Zabal bideak lelopean | Ekainaren 20an egingo dute Arabako ikastolen aldeko Araba Euskaraz jaia, Zabal bideak lelopean. Laudio ikastola ari da egitasmoa antolatzen, eta, gaur jakinarazi dutenez, ostiralean aurkeztuko dituzte festaren kanta eta bideoklipa. «Arabako Ikastolen jaiak badu herria martxan jartzeko musika».
Aditzera eman dutenez, Izan Mendiguren arduratu da kantari letra jartzeaz, Egoitz Uriarte musikaz, eta Ainhize Solaun koreografiaz. Hala, hilaren 30ean, «bideoklipa ikusi, koreografia ezagutu eta ekoizpenaren nondik norakoak ezagutzeko aukera egongo da». Laudioko Lamuza parkeko kasinoan egingo dute aurkezpen ekitaldia, 12:00etan. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196860/san-prudentzio-eguneko-tradizioak-omenduko-dituzte-gasteizen.htm | Bizigiro | San Prudentzio eguneko tradizioak omenduko dituzte Gasteizen | Aurten jairik egongo ez den arren, «tradizioa omentzeko» deia egin du aldundiak. Herritarrek aukera izango dute 'streaming' bidez ohiko erretretak eta bestelako ekitaldi batzuk ikusteko. | San Prudentzio eguneko tradizioak omenduko dituzte Gasteizen. Aurten jairik egongo ez den arren, «tradizioa omentzeko» deia egin du aldundiak. Herritarrek aukera izango dute 'streaming' bidez ohiko erretretak eta bestelako ekitaldi batzuk ikusteko. | Arabarrentzat egun handia da apirilaren 28a: San Prudentzio eguna da. Armentiako landak jendez bete ohi dira, festa giroan. Baina bezperako eguna ere berezia izaten da: hurrengo eguneko festari dei egiten baitiete erretretaren bidez, tronpeten soinuaren eta danborradaren laguntzaz. Aurten ez da festarik egongo, ordea, baina tradizioari eutsiko diote arabarrek, eta, horretarako, egoerara moldatuko dute ospakizuna: izan ere, Arabako Foru Aldundiak egitarau berezi bat antolatu du San Prudentzio egunaren bueltarako. Egun handia oroitzeko beta izango dute horrela, baita haren bueltan dauden bestelako ohiturez gozatzeko aukera ere, festa egon zein ez barraskiloak eta perretxikoak ez baitira faltako herritar askoren mahaietan.
Gaur emango zaio hasiera programazioari, 19:00etan. Udal Folklore Akademiak eta Indarra Dantza Taldeak ordubeteko ikuskizuna eskainiko dute Felix Petite antzokian. 150 pertsonak baino ezin izango dute zuzenean ikusi, baina gainontzeko herritarrek Internet bidez ikusi ahal izango dute ekitaldia.
21:00etan, berriz, aldundiak Iradier Arenan antolatutako erretreta hasiko da, eta hori ere streaming bidez ikusteko aukera izango da. Agertokian zuzenean egingo den ekitaldiaz gain, Arabako leku esanguratsuetan grabatutako tronpeta deiak ere proiektatuko dira. Horrez gain, bestelako emankizunez gozatzeko aukera izango da: besteak beste, Iñaki Palacios musikariaren kontzertua, euskal dantzen ikuskizuna eta Gasteizko danborradaren erakustaldia izango dira zezen plazan.
Etxeratze aginduaren ondoren, 22:15ean, balkoietan danborra jotzeko deia ere egin du diputazioak. Gasteizen, herritarrak leiho eta balkoietara aterako dira danborrekin, eta elizetan jarriko dituzten bozgorailuen bidez jarraitu ahal izateko dute zuzeneko musika; Gasteizko Danborradako Gastronomia Elkarteen Taldeak zuzenduko du, ordu erdiz.
Bihar, berriz, 09:00etan emango zaio hasiera egunari, ohiko zortzikoarekin. Probintzia plazan izango da ekitaldia, baina herritarrak ezin izango dira bertaratu; itxita egongo da. Armentiako landak ere zedarrituta egongo dira, eta sarrera eta irteera ere mugatuko dute. Inguruko kaleetan, Udaltzaingoa eta Ertzaintza arituko da zirkulazioa kontrolatzen. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196862/beste-904-covid-19-kasu-izan-dira-hegoaldean.htm | Gizartea | Beste 904 COVID-19 kasu izan dira Hegoaldean | Egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopurua hirugarren egunez izan da mila kasuren langatik behitikoa. Asteleheneko testen %6k eman dute positibo. Beste 113 pertsona erietxeratu dituzte. | Beste 904 COVID-19 kasu izan dira Hegoaldean. Egun bakarrean zenbatutako kutsatu kopurua hirugarren egunez izan da mila kasuren langatik behitikoa. Asteleheneko testen %6k eman dute positibo. Beste 113 pertsona erietxeratu dituzte. | Osakidetzak eta Osasunbideak beste 14.920 diagnostiko proba egin dituzte birusa atzemateko, eta guztira 904 positibo detektatu dira horietan. Zehazki, bezperan baino hamar kasu gehiago izan dira Hego Euskal Herrian. Dena dela, igandean egindako zenbaketen aldean, egun bakarrean egindako test kopurua nabarmen handiagoa izan da astelehenean; ia 5.000 gehiago egin dituzte.
Atzo egindako probak oinarri, positiboen ehunekoa %6 da Hegoaldean. OME Osasunaren Mundu Erakundeak izurritea kontrolpean edukitzeko ezarria duen mugarria baino handiagoa da oraindik ere –muga %5ean dago zehaztua–, baina portzentajea aski apaldu da azken asteotako datuekin konparatuta. Zehazki, azken hamalau egunetako batezbestekoa %7,41 da Hego Euskal Herrian.
Kutsatu kopuruari erreparatuta, Gipuzkoan 341 detektatu dituzte astelehenean; Bizkaian, 340; Nafarroan, 130, eta Araban 82 izan dira. Halaber, osasun agintariek emandako azken datuen arabera, hauek dira intzidentzia tasa metatuak Hego Euskal Herriko herrialdeetan: Gipuzkoan, 719; Bizkaian, 461; Araban, 420; eta Nafarroan, 352.
Ospitaleak, larri
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, atzo beste 113 pertsona ospitaleratu zituzten Hegoaldeko zentroetan. Horiek aintzat harturik, guztira 921 paziente daude erietxeraturik. Zehazki, horietako 692 gela arruntetan daude, eta 229 gaixo daude, berriz, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196863/eusko-jaurlaritzak-12-murriztu-du-ekintzailetza-planeko-aurrekontua.htm | Ekonomia | Eusko Jaurlaritzak %12 murriztu du ekintzailetza planeko aurrekontua | Aurreko planean baino 36 milioi gutxiago erabiliko ditu bere aurrekontuetatik: 259 milioi guztira. Enpresa berri bat sortzeko behar den denbora gutxitzeko plataforma berri bat sortuko du. | Eusko Jaurlaritzak %12 murriztu du ekintzailetza planeko aurrekontua. Aurreko planean baino 36 milioi gutxiago erabiliko ditu bere aurrekontuetatik: 259 milioi guztira. Enpresa berri bat sortzeko behar den denbora gutxitzeko plataforma berri bat sortuko du. | Eusko Jaurlaritzak %12,2 murriztu du legegintzaldi honetako ekintzailetza planaren aurrekontua. Aurreko legegintzaldian baino 36 milioi euro gutxiago jarriko ditu enpresa berriak sortu eta garatzeko: guztira, 389 milioi eurokoa izango da. 259 milioi euro Jaurlaritzaren aurrekontuetatik bideratuko dira -aurreko planean 295 milioi izan ziren-, eta beste 130 milioi euro inguru gehitzea espero du egun indarrean dauden laguntza fiskalekin, foru ogasunek PFEZn eta sozietateen gaineko zergan aplikatzen dituztenekin.
Gobernu Kontseiluak astearte honetan aurkeztu duen planaren berritasun nagusiak hasierako urratsarekin dauka lotura. Enpresa bat sortzeko egun dauden «oztopoetako» bat leundu nahi du. Jaurlaritzaren helburua da prozesu hori 48 orduan egin ahal izatea, leihatila bakarrean eta plataforma digital baten bidez. Horretan inplikatuta dauden eragile guztiekin batera, «gobernantza eredu berri bat» jarriko du martxan Jaurlaritzak.
Programak, bestela, ekintzailetza babesteko 700 ekintza baino gehiago biltzen ditu, eta horietatik %87 bi eragileren edo gehiagoren lankidetzarekin garatuko direla azpimarratu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak.
2024ra arte, Jaurlaritzak mila ekintzailetza proiektu berri sustatu nahi ditu, eta oinarri teknologikoko 450 enpresa sortzea espero du. Tapiak gogoratu duenez, azkenengo zortzi urteetan 780 enpresa eta 3.400 lanpostu sortu dira.
Sailburuak azpimarratu duenez, Espainia mailako ikerketa baten arabera, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia «ondo kokatuta» daude ekintzailetzaren alorrean, lehenengo, hirugarren eta seigarren postuetan, baina «hobetu» egin behar dute, kultura ekintzailea «errotu» dadin.
Gogoratu du ekintzaileei eginiko inkestetan eskaera hauek nabarmentzen direla: egitasmo berriak babestea, izapideak sinplifikatzea, eta laguntza fiskalak. Horiei beste puntu bat gehitu die sailburuak, kulturala: porrotaren kontzeptuaren pertzepzioa aldatzea, huts egindako enpresa egitasmo batek ez estigmatizatzea hori abian jarri duen enpresaria. «Beldur» hori amaitzea ezinbestekoa da, Tapiaren iritzian. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196864/izurriaren-goraldian-ez-dago-joera-aldaketarik-oraindik-sagarduik-esan-duenez.htm | Gizartea | Izurriaren goraldian ez dago «joera aldaketarik» oraindik, Sagarduik esan duenez | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetako presioa handia dela azaldu du Osasun sailburuak, ohe guztien %61,9 COVID-19aren gaixoak direla. Datozen asteetarako ez du aurreikusi egoerak hobera egingo duenik. | Izurriaren goraldian ez dago «joera aldaketarik» oraindik, Sagarduik esan duenez. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ZIUetako presioa handia dela azaldu du Osasun sailburuak, ohe guztien %61,9 COVID-19aren gaixoak direla. Datozen asteetarako ez du aurreikusi egoerak hobera egingo duenik. | «Oraindik goiz da bilakaera epidemiologikoan joera aldaketa bat aurreratzeko» , horixe adierazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak. Pandemiaren bilakaera aztarna sakona uzten ari da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ospitaleetan: Jaurlaritzak diseinatutako kontingentzia planaren hirugarren jokalekuan daude ospitaleak, eta 363 ohe daude ZIUetara bideratuta. Sagarduik jakinarazitakoaren arabera, ohe horien %61,9 ingurutan daude COVID-19az kutsatutakoak. Horrez gain, datozen asteetan presio hori bere hartan mantentzea edo haztea aurreikusi du sailburuak.
Eusko Jaurlaritako Gobernu Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan egin ditu adierazpenok Sagarduik. Azaldu duenez, positiboen kopurua «handia» da, eta horrek ospitaleen egoeran presio handiagoa ekartzea eragin dezake. «Premiazkoak» ez diren ebakuntzak atzeratzea erabaki zuen Osakidetzak atzo, pandemiaren bilakaera okerrak bultzatuta. ZIUetako datuak eman ditu Sagarduik: COVID-19az kutsatutako 100 lagunetik hamaika ospitaleratu egiten dituzte, eta horietatik batek ZIUetako zaintzak behar izaten ditu. Sagarduiren arabera, Osakidetzak oraindik baliabide «nahikoa» ditu presio horri aurre egiteko, baina ez du baztertu gora eginez gero ohe kopurua handitu behar izatea. Era berean, ospitale pribatuekin lankidetzan aritzeari ere ez dio uko egin, oraingoz «beharrezkoa» ez dela iritzi badio ere. Hala ere, neurri zorrotzagoak ezartzea baztertu dute.
Bestalde, alarma egoera bukatzear den honetan, maiatzaren 9aren biharamunaren inguruko «argitasunik» ez dutela azaldu du Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak. Jaurlaritzako talde juridikoak horretan lanean ari direla adierazi du, eta gaixotasunaren garapenaren arabera hartuko dituela lehendakariak erabakiak.
Arazoak txertaketan
Hiru herrialdeetan 721.000 dosi banatu dituzte; hau da, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleen %24,4k hartu dute dosi bat, eta %8,8k biak. AstraZenecaren bigarren dosiari dagokionez, Osasun Publikoaren Batzordearen irizpideen zain daudela adierazi du.
Hala ere, jakinarazi du arazoak izan dituztela txertoen dosien banaketarekin. Izan ere, azaldu du atzo AstraZenecaren 4.800 dosi jaso behar zituztela baina 600 baino ez zituztela jaso, eta gehitu du datozen egunean falta diren dosiak jasotzea espero dutela. Bestalde, Jaurlaritzaren arazoak ere izan direla onartu du 60 eta 65 urte artekoen plangintzan: zenbait zentrotan adin tarte horietatik kanpo daudenak txertatzera deitu dituztela azaldu du, zerrendetan arazoak izan dituztelako. Eskuragarri zeuden 750 txandatatik 25 inguru izan dira, Sagarduiren arabera, tokatzen ez zitzaienean deitu dituztenak. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196865/david-beriain-eta-roberto-fraile-euskal-kazetariak-hil-dituzte-burkina-fason-izan-den-eraso-batean.htm | Gizartea | David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetariak hil dituzte Burkina Fason izan den eraso batean | Bi kazetariak desagertuta zeuden atzotik. Identifikatu gabeko talde armatu batek eraso egin zien parke naturaletako ehizari buruzko dokumental bat filmatzen ari zirela. Erakundeek kazetarien lan «ausart eta beharrezkoa» goraipatu dute. | David Beriain eta Roberto Fraile euskal kazetariak hil dituzte Burkina Fason izan den eraso batean. Bi kazetariak desagertuta zeuden atzotik. Identifikatu gabeko talde armatu batek eraso egin zien parke naturaletako ehizari buruzko dokumental bat filmatzen ari zirela. Erakundeek kazetarien lan «ausart eta beharrezkoa» goraipatu dute. | Joan den astelehenetik, bi kazetari euskal herritar desagerturik egon dira Burkina Fason, eraso baten ostean. Gaur arratsaldean, Espainiako Atzerri ministro Arancha Gonzalez Laiak esan du hil egin dituztela, talde armatu batek eginiko eraso batean. Euskal herritarrak ziren biak: bat Barakaldokoa (Bizkaia) eta bestea Iruñekoa. David Beriain eta Roberto Fraile dira haien izenak.
Bi kazetariak dokumental bat egiten ari ziren gobernuz kanpoko erakunde batekin, Burkina Fasoko parke naturaletako isileko ehizari buruz. Biak 40 bat laguneko talde batean zihoazen, eta 15:30etik aurrera, agintariek ez zuten taldearen berririk izan. Burkina Fasoren eta Beninen arteko parke natural batean zeuden, «leku arriskutsu batean», Gonzalez Laiaren hitzetan, «terroristak, isileko ehiztariak eta bidelapurrak» ibiltzen direlako inguruan.
Beriainez eta Frailez gain, irlandar bat eta Burkina Fasoko segurtasun indarretako kide bat ere desagertu egin ziren, identifikatu gabeko talde armatu batek filmaketa taldeari eraso zionean.
Burkina Fasoko Gobernuak «terroristei» egotzi die erasoa, nahiz eta aitortu duten ez dutela talde armatua identifikatu oraindik. Hiru zauritu eta lau desagertu egon direla azaldu du Ousseni Tamboura bozeramaileak, eta ohartarazi du oraindik behar bezala identifikatu gabeko hiru «atzerritarren» gorpuen argazkiak zabaltzen ari direla sare sozialetan. Hango hedabideek ere esan dute «hiru mendebaldarrak» hil egin dituztela, baina irlandarraren heriotza ez dute baieztatu oraindik.
Lehen informazioen arabera, «terroristek okupatutako lurretan» sartu zen filmaketa taldea, eta segada bat egin zieten.
Beriain kazetaria zen, eta Clandestino izeneko dokumental sail bat egin zuen DMAX telebista katerako. BERRIAk elkarrizketa bat egin zion 2015. urtean, haren lanari buruz. Artaxoan (Nafarroa) jaio zen, 1977an.
Fraile, berriz, kameraria zen. Sortzez barakaldarra zen, baina Salamancan (Espainia) bizi izan zen azken urteetan. Siriako gerraren berri eman zuen. 2012an, Alepon, ustekabeko leherketa batek larri zauritu zuen. Hogei urtean aritu da freelance lanean, nazioarteko zenbait gatazkatan; baita Gaztela eta Leongo telebistan ere.
Bi kazetarien heriotzak berehalako erreakzioak eragin ditu sare sozialetan. Nafarroako alderdi politikoek euren atsekabea adierazi dute, baita Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak ere, besteak beste.
Indarkeriaren gorakada
Burkina Fasoren ekialdean eta iparraldean gorabehera handiak izan dituzte azken urteetan, talde jihadisten erasoak areagotu direla eta. Al-Qaedaren adar baten eta Estatu Islamikoaren ekintzek, besteak beste, komunitateen arteko giroa ere gaiztotu dute.
2019ko maiatzean, bi turista frantses eta haien gidaria bahitu zituzten Beninen, Burkina Fasorekin mugan dagoen parke natural batean: gidaria hil egin zuten, eta turistak onik atera ziren. Bi militar hil zituzten erreskate operazioan. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196866/labek-eta-ccook-gogor-salatu-dute-maiatzaren-lehenerako-mugak-ixtea.htm | Ekonomia | LABek eta CCOOk gogor salatu dute Maiatzaren Lehenerako mugak ixtea | LABen ustez, «pandemia hasi denetik, Eusko Jaurlaritzak ez du ahaleginik egin enpresetan segurtasun neurriak bete daitezen», eta herrien mugak itxi nahi dizkiote Maiatzaren Lehenari. CCOOek helegitea jarri du epaitegietan itxiera horien aurka. | LABek eta CCOOk gogor salatu dute Maiatzaren Lehenerako mugak ixtea. LABen ustez, «pandemia hasi denetik, Eusko Jaurlaritzak ez du ahaleginik egin enpresetan segurtasun neurriak bete daitezen», eta herrien mugak itxi nahi dizkiote Maiatzaren Lehenari. CCOOek helegitea jarri du epaitegietan itxiera horien aurka. | LAB sindikatuak 27 manifestazio antolatu ditu Maiatzaren Lehenerako Euskal Herri osoan, martxa bateratu handirik ez egiteko, baina sindikatu abertzalea haserre azaldu da Ertzaintzak eskatu duelako erreibindikazio egun horretan ere eremu gorrian dauden udalerrien itxierak bere horretan segitu dezala manifestazioetan parte hartu nahi dutenentzat. LABek gogorarazi du jarduera sindikala salbuespen gisa jasoa dagoela itxiera horien baldintzetan, eta sindikatuen betebehar bakarra dela segurtasuna bermatzea ekitaldietan.
«Pandemia hasi denetik, Eusko Jaurlaritzak ez du ahaleginik egin enpresetan segurtasun neurriak bete daitezen», esan du LABek: «egunero, milaka langile beharrera joaten gara, sarritan lepo dauden garraio publikoetan, ez delako zerbitzu nahikoa ematen. Eta garraio horiei begiratu beharrean, Ertzaintzak kalean egingo diren mobilizazioei begiratzen die, baita segurtasun neurri guztiekin egitekoak badira ere».
CCOOek EAEko Justizia Auzitegi Nagusira jo du helegite batekin, «langileen ahotsa isiltzeko saio» gisa hartu duelako Segurtasun Sailaren Maiatzaren Lehenerako debekua: «Ez du inolako oinarririk, ez osasun arlotik, ez logikatik». CCOO sindikatuak UGTrekin batera deitu du ekitaldietara egun horretako. ELAk atzo egin zuen Maiatzaren Lehenerako deialdia, eta Ertzaintzak jarri dituen mugekin kexu azaldu zen. Hegoaldeko lau hiriburuetara deitu ditu langileak ELAk. Uste du manifestatzeko eskubidea nahikoa arrazoi dela itxiera perimetrala hausteko.
Eusko Jaurlaritzak, berriz, ukatu egin du hiritarrak manifestazioetara joatea eragotziko duela, «Espainiako Konstituzioak jasotzen duen oinarrizko eskubide bat delako», baina, Lakuarentzat, «logikoena» da herritar bakoitza bere herrian aritzea. Gasteizko gobernuak gogorarazi du langileen egunaren auzia emakumeen egunarenaren parekoa dela, Martxoaren 8aren parekoa. Edonola ere, Bingen Zupiria bozeramaileak garbi utzi du justiziak erabakiko duela langileak herri batetik bestera joan ote daitezkeen edo ez manifestatzera, CCOOek eta UGTk jarritako helegitearen ondoren. Alegia, Jaurlaritzak udalerrien itxierei eutsi nahi die Maiatzaren Leheneko manifestazioetara joan nahi dutenenentzat, eta epaitegiek ezarriko dute debeku hori egongo den ala ez. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196867/hrwk-palestinarren-aurkako-apartheida-egotzi-dio-israeli.htm | Mundua | HRWk palestinarren aurkako «apartheida» egotzi dio Israeli | Giza eskubideen aldeko erakundeak uste du Israelgo Gobernuak juduei pribilegioak ematen dizkiela, «palestinarrekiko nagusitasunari eusteko» eta apartheid eta jazarpen krimenen bidez egiten duela. Nazioarteari eskatu dio horietan parte hartu izan duten funtzionarioak «zigortzeko». | HRWk palestinarren aurkako «apartheida» egotzi dio Israeli. Giza eskubideen aldeko erakundeak uste du Israelgo Gobernuak juduei pribilegioak ematen dizkiela, «palestinarrekiko nagusitasunari eusteko» eta apartheid eta jazarpen krimenen bidez egiten duela. Nazioarteari eskatu dio horietan parte hartu izan duten funtzionarioak «zigortzeko». | «Neurrigabeko politikak» aplikatzen dizkiete Israelgo agintariek palestinarrei, HRW Human Rights Watch giza eskubideen aldeko erakundeak salatu duenez, eta horiek «gizadiaren aurkako apartheid eta jazarpen krimenak eragiten dituzte». Israelek palestinarrei ematen dien tratuaren inguruko txosten bat argitaratu du gaur erakundeak, eta ondorioztatu du Israelgo Gobernuak «sistematikoki» pribilegioak ematen dizkiela Israelgo juduei, eta palestinarrak «erreprimitu» egiten dituela. Gobernuaren «politika orokorraren» barruan kokatu du erakundeak palestinarren aurkako jazarpena, eta azaldu du «haiekiko nagusitasunari eustea» duela xede. Egoera hori lurralde okupatuetan gogorragoa dela gaineratu du, Jerusalem ekialdean barne.
HRWren arabera, aginte goren bakarra Israelgo Gobernua da Jordan ibaiaren eta Mediterraneo itsasoaren artean, nahiz eta gutxi gorabehera tamaina berekoak diren bi herriren bizilekua izan, eta Israelgo juduen nagusitasunari bide ematen dio horrek.
«Ahots entzutetsuek hainbat urtetan ohartarazi dute apartheida kantoiaren beste aldean egon daitekeela, Israelgo Gobernuak palestinarrekiko duen tratua aldatzen ez bada. Ikerketa honek erakusten du Israelgo agintariek dagoeneko igaro dutela kantoia, eta gizadiaren aurkako apartheid eta jazarpen krimenak egiten ari direla», esan du Kenneth Roth HRWren zuzendari exekutiboak, txostenaren aurkezpenean. Apartheid terminoarekin lotutako ezaugarriak zein diren ere gogora ekarri du erakundeak, ikerketaren emaitzak argitzeko: «Talde arrazial baten nagusitasunari eusteko ahalegina, talde dominatzaile baten jazarpen sistematikoa baztertutako beste talde batekiko eta gizatasunik gabeko ekintzak».
Identifikatutako krimenak Israelen eta lurralde okupatuetan gertatzen direla zehaztu du erakundeak, eta bigarren kasu horretan jazarpen sistematikoa eta gizatasunik gabeko ekintzak ere jasaten dituztela palestinarrek. Hori ondorioztatzeko, kasu jakinetan, gobernuen plangintzetan, funtzionarioen adierazpenetan eta beste zenbait iturritan oinarritu dela azaldu du erakundeak. Horrez gain, Israelgo Gobernuarekin kontaktuan jartzen ahalegindu zela azaldu du, 2020ko uztailean, hark ikertutako gaiaren inguruan duen ikuspegiaren berri izateko, baina ez zuela erantzunik jaso.
«Bazterkeria instituzionala» hainbat modutan egiten du Israelek, HRWren ustez, eta horien artean kokatu du «nagusitasun demografikoa» mantentzeko egiten duen ahalegina. Jerusalemgo kasua nabarmendu du, eta azaldu «hirian gehiengo judu sendo bati eusteko» helburua zehaztua dutela herriko agintariek, eta, are, datozen urteetan hirian talde etnikoek izan beharreko «proportzio demografikoaren» aurreikuspenak ere eginak dituztela.
«Nagusitasunari eusteko» neurritzat ditu HRWk palestinarrei etxebizitzak egiteko baimenak ez ematea eta milaka etxebizitza eraistea, baimenik ez dutela argudiatuta. «Segurtasuna aitzakiatzat erabiltzen dute helburu demografikoak lortzeko», zehaztu du erakundeak txostenean.
Azken urteetako kasuei erreparatuta, erakundeak bereziki nabarmendu ditu 2018an Israel «herri juduaren estatu-naziotzat» hartzen duen lege konstituzional bat onartu izana, Zisjordaniako kolono israeldarrei abantailak ematen dizkien legeak onartu izana eta lurralde okupatuetan azpiegitura eta eraikin geroz eta gehiago egiten aritzea.
Eskaerak
Eskubide urraketak zerrendatzeaz gain, horiekin amaitzeko moduez ere aritu da HRW. «Judu israeldarrei palestinarrekiko pribilegioak ematen dizkieten errepresio eta diskriminazio forma oro deuseztatzeko» eskatu dio Israeli.
Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskaltzari ere zuzendu zaio, eta eskatu dio «ikertzeko eta epaitzeko apartheid eta jazarpen krimenetan inplikatuta daudenak». Auzitegi horretako fiskalburu Fatou Bensoudak iragan martxoan jakinarazi zuen ikerketa bat abiatuko dutela Palestinako lurretqan gerra krimenik izan ote den argitzeko.
Halaber, gobernuek ere erantzukizuna dutela uste du, eta herrialde bakoitzeko legearen barruan Israeli «zigorrak» jartzeko eskaera egin die. Aipatutako krimenetan parte hartu izan duten funtzionarioei euren herrialdeetara bidaiatzea eta aktiboak izoztea proposatu die. |
2021-4-27 | https://www.berria.eus/albisteak/196868/erakundeek-kazetarien-lan-ausart-eta-beharrezkoa-goraipatu-dute.htm | Gizartea | Erakundeek kazetarien lan «ausart eta beharrezkoa» goraipatu dute | Kazetarien elkarteek gertatu dena argitzeko eskatu dute, eta gatazka eremuetan aritzen diren berriemaileen egoera zaintzeko eskatu dute. | Erakundeek kazetarien lan «ausart eta beharrezkoa» goraipatu dute. Kazetarien elkarteek gertatu dena argitzeko eskatu dute, eta gatazka eremuetan aritzen diren berriemaileen egoera zaintzeko eskatu dute. | Alderdi politikoek atsekabea adierazi dute David Beriain eta Roberto Fraile kazetari euskal herritarren heriotzaren berri izan orduko. Biak dokumental bat grabatzen ari ziren Burkina Fason, identifikatu gabeko talde armatu batek eraso eta bahitu zituenean, atzo; hilik aurkitu dituzte gaur. Alderdi guztiek dolumin eta saminezko mezuak zabaldu dituzte sare sozialen bidez: Ahal Dugu, Ciudadanos, EAJ, EH Bildu, Geroa Bai, Navarra Suma, PP, PSN eta UPN alderdiek, besteak beste.
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «gaitzespen irmoa» adierazi du Twitterren, eta elkartasuna erakutsi die kazetarien familiei. Antzeko mezu bat zabaldu du Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak ere.
Txio batean, Ahal Duguk-k esan du «estatuek prentsa askatasuna, informaziorako eskubidea eta berriemaileen segurtasuna» bermatu behar dituztela.
Ana Beltran Nafarroako PPko presidenteak adierazi du Beriain «erreferente bat» zela Nafarroako kazetaritzarentzat, eta Javier Remirez Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak ere Beriain izan du gogoan txio batean.
Ainhoa Aznarez Ahal Dugu-ko parlamentariak esan du «bizitza arriskuan jarrita ere beti egiaren bila ari zen kazetari ausarta» zela Beriain.
«Albisterik okerrena baieztatu da», adierazi du Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak Twitterren. «Gure esker ona haien moduan egunero gatazka eremuetan kazetaritza ausart eta beharrezkoa egiten dutenei».
Europako Batasunak ere gaitzetsi ditu hilketak. Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak Twitterren zabaldu du mezua: «Burkina Fason kazetariak hilda, terroristek beren koldarkeria eta benetako gaizkile aurpegia erakutsi dute: adierazpen eta hitz askatasun oro suntsitzen duen obskurantismoaren babesleak dira».
Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak ere samina adierazi du hilketengatik: «Gaurkoa egun beltza da duintzen zuten lanbidearentzat». Bi kazetariak «miretsiak eta maiteak» zituztela adierazi dute. «Harro gaude haiek errealitate zail eta ahaztuekiko izan duten konpromisoagatik».
Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak agiri bat atera dute. «Lanean hil dira, luma eta kamera eskuan, isileko ehizaren mundu ilunaz informatzen ari zirela». Kazetariek jasaten duten indarkeria deitoratu dute. «Gisa honetako albisteak iristen zaizkigunean, informatzeak duen arriskuaz egiten dugu gogoeta. Litekeena da talde jihadistekin topo egin dutelako hil izana, edo isileko ehiza salatzen ari zirelako; bi aukerek arrazoi ekonomiko indartsuak dituzte atzean, eta horiek lotura zuzena dute gure lankideak hil izanarekin». Erantzuleak «lobby boteretsuren bateko» kideak izateak arriskua areagotzen duela adierazi dute, baina are indar handiagoa ematen diola haiek defendatzen dutenari: ez dagoela askatasunik kazetaritzarik gabe.
Kazetarien Nazioarteko Federazioak hilketa ikertzeko eskatu du. «Beste behin, gertaera lazgarri honek erakusten du zer-nolako arriskuari egiten dioten aurre interes orokorrerako informazioa biltzen duten langileek», adierazi du Anthony Bellanger idazkari nagusiak.
Mezu horiek baino laburragoa izan da Mikel Aiestaran kazetariarena, baina ezin adierazkorragoa: «Zer egun eskasa». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.